İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Marcus Cato

Μάρκος Κάτων

1.11. Bölüm

Marcus Cato'nun Tusculum kökenli olduğu, ama seferlere ve siyasete atılmadan önce Sabinler ülkesindeki baba ocağı çiftliklerinde yaşadığı söylenir. Atalarının tamamen bilinmediği sanılır; ama Cato babası Marcus'u yiğit ve iyi bir asker olarak över, büyük dedesi Cato'nun birçok kez yiğitlik ödülü aldığını, savaşta beş atını kaybettiğini ve gösterdiği yiğitlik yüzünden bedelini devletten aldığını söyler.

1.1

Μάρκῳ δὲ Κάτωνί φασιν ἀπὸ Τούσκλου τὸ γένος εἶναι, δίαιταν δὲ καὶ βίον ἔχειν πρὸ τῶν στρατειῶν καὶ τῆς πολιτείας ἐν χωρίοις πατρῴοις περὶ Σαβίνους, τῶν δὲ προγόνων παντάπασιν ἀγνώστων γεγονέναι δοκούντων αὐτὸς ὁ Κάτων καὶ τὸν πατέρα Μᾶρκον ὡς ἀγαθὸν ἄνδρα καὶ στρατιωτικὸν ἐπαινεῖ, καὶ Κάτωνα τὸν πρόπαππον ἀριστείων πολλάκις τυχεῖν φησὶ καὶ πέντε πολεμιστὰς ἵππους ἐν μάχαις ἀποβαλόντα τὴν τιμὴν ἀπολαβεῖν ἐκ τοῦ δημοσίου διʼ ἀνδραγαθίαν.

1.2Romalılar soyundan ün almayan, ama kendi başına tanınmaya başlayan kimselere "yeni adam" demeyi âdet edinmişti. Cato'ya da böyle derlerdi. Kendisi ise makam ve ün bakımından yeni olduğunu, ama atalarının işleri ve aretēleri bakımından çok eski olduğunu söylerdi. Üçüncü adı başlangıçta Cato değil Priscus'tu; Cato adını sonradan yeteneğinden aldı, çünkü Romalılar deneyimli kişiye catus derler.

1.2

εἰωθότων δὲ τῶν Ῥωμαίων τοὺς ἀπὸ γένους μὲν δόξαν οὐκ ἔχοντας, ἀρχομένους δὲ γνωρίζεσθαι διʼ αὑτῶν καινοὺς προσαγορεύειν ἀνθρώπους, ὥσπερ καὶ τὸν Κάτωνα προσηγόρευον, αὐτὸς ἔλεγε καινὸς εἶναι πρὸς ἀρχὴν καὶ δόξαν, ἔργοις δὲ προγόνων καὶ ἀρεταῖς παμπάλαιος, ἐκαλεῖτο δὲ τῷ τρίτῳ τῶν ὀνομάτων πρότερον οὐ Κάτων, ἀλλὰ Πρῖσκος, ὕστερον δὲ τὸν Κάτωνα τῆς δυνάμεως ἐπώνυμον ἔσχε Ῥωμαῖοι γὰρ τὸν ἔμπειρον κάτον ὀνομάζουσιν.

1.3Görünüşüne gelince, kızıla çalan saçları ve gök gözleri vardı. Bir epigram yazarı bunu pek dostça olmayan bir biçimde şöyle ima eder:

Kızıl saçlı, herkesi ısıran, gök gözlü Porcius'u Öldükten sonra bile Persephone Hades'e almaz.

Bedenini ise ta başından alıştığı beden işi, itidalli yaşam ve seferler sayesinde son derece işe yarar hâle getirmişti; gücü ve sağlığı dengeli biçimde birleşmişti.

1.3

ἦν δὲ τὸ μὲν εἶδος ὑπόπυρρος καὶ γλαυκός, ὡς ὁ ποιήσας τὸ ἐπιγραμμάτιον οὐκ εὐμενῶς παρεμφαίνει πυρρόν, πανδακέτην, γλαυκόμματον, οὐδὲ θανόντα Πόρκιον εἰς ἀίδην Φερσεφόνη δέχεται. τὴν δὲ τοῦ σώματος ἕξιν αὐτουργίᾳ καὶ διαίτῃ σώφρονι καὶ στρατείαις ἀπʼ ἀρχῆς συντρόφου γεγονότος πάνυ χρηστικὴν εἶχε, καὶ πρὸς ἰσχὺν καὶ πρὸς ὑγίειαν ὁμαλῶς συνεστῶσαν.

1.4Sözü de, alçak ve işsiz bir ömür sürmeyecek bir adam için ikinci bir beden, yalnız zorunlu değil güzel işlerin de aleti sayıyordu. Bu yüzden onu çevresindeki köylerde ve küçük kasabalarda, ihtiyacı olanların davalarında savunuculuk yaparak sürekli geliştiriyordu. Önce gayretli bir hasım olarak tanındı, sonra yetenekli bir hatip oldu. Giderek de kendisiyle ilişkisi olanlar, onda büyük işlere ve önder bir siyasete yönelecek bir ağırlık ve karakter gücü olduğunu görmeye başladı.

1.4

τὸν δὲ λόγον, ὥσπερ δεύτερον σῶμα καὶ τῶν καλῶν, οὐ μόνον τῶν ἀναγκαίων ὄργανον ἀνδρὶ μὴ ταπεινῶς βιωσομένῳ μηδʼ ἀπράκτως, ἐξηρτύετο καὶ παρεσκεύαζεν ἐν ταῖς περιοικίσι κώμαις καὶ τοῖς πολιχνίοις ἑκάστοτε συνδικῶν τοῖς δεομένοις καὶ πρῶτον μὲν ἀγωνιστὴς εἶναι δοκῶν πρόθυμος, εἶτα καὶ ῥήτωρ ἱκανός, ἐκ δὲ τούτου μᾶλλον τοῖς χρωμένοις κατεφαίνετο βάρος τι καὶ φρόνημα περὶ αὐτὸν ἤθους πραγμάτων μεγάλων καὶ πολιτείας δεόμενον ἡγεμονικῆς.

1.5Çünkü görünüşe göre davalarda ve duruşmalarda yalnız para almamakla kalmıyor, bu tür mücadelelerden gelen ünü de en büyük şey saymıyordu. Asıl düşmanla savaşlarda ve seferlerde sivrilmek istiyordu; henüz delikanlıyken bedeninin ön yüzü yara izleriyle doluydu.

1.5

οὐ γὰρ μόνον, ὡς ἔοικε, μισθαρνίας καθαρὸν ἑαυτὸν ἐπὶ τὰς δίκας καὶ τοὺς ἀγῶνας παρεῖχεν, ἀλλʼ οὐδὲ τὴν δόξαν ὡς μέγιστον ἀγαπῶν ἐφαίνετο τὴν ἀπὸ τῶν τοιούτων ἀγώνων, πολὺ δὲ μᾶλλον ἐν ταῖς μάχαις ταῖς πρὸς τοὺς πολεμίους καὶ ταῖς στρατείαις βουλόμενος εὐδοκιμεῖν ἔτι μειράκιον ὢν τραυμάτων τὸ σῶμα μεστὸν ἐναντίων εἶχε.

1.6Kendisi ilk seferine, Hannibal'in başarılar kazanarak İtalya'yı yakıp yıktığı sırada, on yedi yaşında çıktığını söyler. Savaşta eliyle sert vurur, ayağını yere sağlam basar, yüzünde gururlu bir ifade taşırdı. Düşmana tehditkâr sözlerle ve sert bir sesle seslenirdi; bu tür şeylerin çoğu kez düşmanı kılıçtan daha çok korkuttuğunu doğru olarak düşünüyor, başkalarına da öğretiyordu.

1.6

φησὶ γὰρ αὐτὸς ἑπτακαίδεκα γεγονὼς ἔτη τὴν πρώτην στρατεύσασθαι στρατείαν περὶ ὃν Ἀννίβας χρόνον εὐτυχῶν ἐπέφλεγε τὴν Ἰταλίαν. παρεῖχε δʼ αὑτὸν ἐν ταῖς μάχαις τῇ μὲν χειρὶ πλήκτην, τῷ δὲ ποδὶ μόνιμον καὶ βέβαιον, γαῦρον δὲ τῷ προσώπῳ· λόγου δʼ ἀπειλῇ καὶ τραχύτητι φωνῆς πρὸς τοὺς πολεμίους ἐχρῆτο, ὀρθῶς καὶ διανοούμενος καὶ διδάσκων, ὅτι πολλάκις τὰ τοιαῦτα τοῦ ξίφους μᾶλλον καταπλήττεται τοὺς ἐναντίους.

1.7Yürüyüşlerde silahlarını kendisi taşır, arkasından yalnızca yiyeceklerini getiren bir hizmetkâr gelirdi. Bu hizmetkâra öğle ya da akşam yemeği hazırladığında hiç öfkelenmediği, hiç kızmadığı, üstelik askerlik görevinden dönünce yemek işinin çoğunda ona kendisinin de yardım ettiği söylenir. Seferde su içerdi; ancak çok şiddetli susadığında sirke ister ya da gücü tükendiğinde biraz şarap alırdı.

1.7

ἐν δὲ ταῖς πορείαις αὐτὸς ἐβάδιζε φέρων τὰ ὅπλα, καὶ θεράπων εἷς εἵπετο τὰ πρὸς δίαιταν αὐτῷ κομίζων, ᾧ λέγεται μηδέποτε δυσκολᾶναι μηδὲ μέμψασθαι παραθέντι ἄριστον ἢ δεῖπνον, ἀλλὰ καὶ συλλαμβάνειν αὐτὸς τὰ πλεῖστα καὶ συμπαρασκευάζειν ἀπὸ τῶν στρατιωτικῶν γενόμενος ἔργων, ὕδωρ δʼ ἔπινεν ἐπὶ στρατείας, πλὴν εἴποτε διψήσας περιφλεγῶς ὄξος αἰτήσειεν ἢ τῆς ἰσχύος ἐνδιδούσης ἐπιλάβοι μικρὸν οἰνάριον. # Bölüm 2

2.12. Bölüm

Çiftliklerinin yakınında, üç kez zafer alayı yapmış Manius Curius'un eski bir kulübesi vardı. Cato sık sık oraya gider, arazinin küçüklüğünü ve evin sadeliğini görür, o adamı düşünürdü: Romalıların en büyüğü olmuş, en savaşçı halkları boyunduruk altına almış, Pyrrhos'u İtalya'dan kovmuş, ama üç zafer alayından sonra bu küçük toprağı kendi eliyle işlemiş, bu kulübede oturmuştu.

2.1

ἦν δὲ πλησίον αὐτοῦ τῶν ἀγρῶν ἡ γενομένη Μανίου Κουρίου τοῦ τρὶς θριαμβεύσαντος ἔπαυλις. ἐπὶ ταύτην συνεχῶς βαδίζων καὶ θεώμενος τοῦ τε χωρίου τὴν μικρότητα καὶ τῆς οἰκήσεως τὸ λιτόν, ἔννοιαν ἐλάμβανε τοῦ ἀνδρὸς, ὅτι Ῥωμαίων μέγιστος γενόμενος καὶ τὰ μαχιμώτατα τῶν ἐθνῶν ὑπαγαγόμενος καὶ Πύρρον ἐξελάσας τῆς Ἰταλίας τοῦτο τὸ χωρίδιον αὐτὸς ἔσκαπτε καὶ ταύτην τὴν ἔπαυλιν ᾤκει μετὰ τρεῖς θριάμβους.

2.2Samnit elçileri onu burada ocağın başında oturmuş şalgam pişirirken bulup kendisine çok miktarda altın teklif etmişlerdi. O da elçileri geri çevirmiş, böyle bir akşam yemeğiyle yetinen adamın altına ihtiyacı olmadığını, kendisi için altın sahibi olmaktansa altın sahiplerini yenmenin daha güzel olduğunu söylemişti. Cato bunları düşünerek döner, kendi evine, tarlalarına, hizmetkârlarına ve yaşayışına yeniden bakar, beden işini artırır ve israfı keserdi.

2.2

ἐνταῦθα πρὸς ἐσχάρᾳ καθήμενον αὐτὸν ἕψοντα γογγυλίδας εὑρόντες οἱ Σαυνιτῶν πρέσβεις ἐδίδοσαν πολὺ χρυσίον· ὁ δʼ ἀπεπέμψατο φήσας οὐδὲν χρυσίου δεῖν ᾧ δεῖπνον ἀρκεῖ τοιοῦτον, αὐτῷ μέντοι τοῦ χρυσίον ἔχειν κάλλιον εἶναι τὸ νικᾶν τοὺς ἔχοντας. ταῦθʼ ὁ Κάτων ἐνθυμούμενος ἀπῄει, καὶ τὸν αὑτοῦ πάλιν οἶκον ἐφορῶν καὶ χωρία καὶ θεράποντας καὶ δίαιταν ἐπέτεινε τὴν αὐτουργίαν καὶ περιέκοπτε τὴν πολυτέλειαν.

2.3Fabius Maximus Tarentum şehrini aldığında Cato daha delikanlıydı ve onun emrinde görev yapıyordu. Orada Pythagorasçı Nearkhos'un konuğu oldu ve onun sözlerini öğrenmeye heves etti. Adamın, Platon'un da kullandığı şu sözleri söylediğini duydu: Haz, kötülüğün en büyük yemidir; beden, psykhēnin başına gelen ilk felakettir; onun kurtuluşu ve arınması ise kendini bedensel duygulardan en çok ayırıp uzaklaştıran düşüncelerdedir. Bunları duyunca sadeliği ve kendine hâkim olmayı daha da çok sevdi.

2.3

Φαβίου δὲ Μαξίμου τὴν Ταραντίνων πόλιν ἑλόντος ἔτυχε μὲν ὁ Κάτων στρατευόμενος ὑπʼ αὐτῷ κομιδῇ μειράκιον ὤν, Νεάρχῳ δέ τινι τῶν Πυθαγορικῶν ξένῳ χρησάμενος ἐσπούδασε τῶν λόγων μεταλαβεῖν. ἀκούσας δὲ ταῦτα διαλεγομένου τοῦ ἀνδρὸς, οἷς κέχρηται καὶ Πλάτων, τὴν μὲν ἡδονὴν ἀποκαλῶν μέγιστον κακοῦ δέλεαρ, συμφορὰν δὲ τῇ ψυχῇ τὸ σῶμα πρώτην, λύσιν δὲ καὶ καθαρμὸν οἷς μάλιστα χωρίζει καὶ ἀφίστησιν αὑτὴν τῶν περὶ τὸ σῶμα παθημάτων λογισμοῖς, ἔτι μᾶλλον ἠγάπησε τὸ λιτὸν καὶ τὴν ἐγκράτειαν.

2.4Bunun dışında Yunan terbiyesini geç öğrendiği söylenir. Oldukça ileri bir yaşta Yunan kitaplarını eline aldığında hitabeti için Thukydides'ten biraz, Demosthenes'ten daha çok yararlandı. Yine de yazıları Yunan öğretileri ve tarihiyle epey süslenmiştir; özlü sözlerinde ve deyişlerinde birçok kelimesi kelimesine çevrilmiş ifade vardır.

2.4

ἄλλως δὲ παιδείας Ἑλληνικῆς ὀψιμαθὴς γενέσθαι λέγεται, καὶ πόρρω παντάπασιν ἡλικίας ἐληλακὼς Ἑλληνικὰ βιβλία λαβὼν εἰς χεῖρας βραχέα μὲν ἀπὸ Θουκυδίδου, πλείονα δʼ ἀπὸ Δημοσθένους εἰς τὸ ῥητορικὸν ὠφεληθῆναι. τὰ μέντοι συγγράμματα καὶ δόγμασιν Ἑλληνικοῖς καὶ ἱστορίαις ἐπιεικῶς διαπεποίκιλται καὶ μεθηρμηνευμένα πολλὰ κατὰ λέξιν ἐν τοῖς ἀποφθέγμασι καὶ ταῖς γνωμολογίαις τέτακται. # Bölüm 3

3.13. Bölüm

Romalıların en soylu ve güçlü adamlarından biri, filizlenmekte olan aretēyi seçmekte usta, onu besleyip şöhrete eriştirmeye de istekli Valerius Flaccus vardı. Çiftlikleri Cato'nunkilerle bitişikti. Kölelerinden Cato'nun beden işini ve yaşayışını öğrendi ve hayran kaldı: Cato sabahleyin pazar yerine gidiyor, kendisine ihtiyacı olanlara yardım ediyor, sonra çiftliğine dönüyordu.

3.1

ἦν δέ τις ἀνὴρ εὐπατρίδης μὲν ἐν τοῖς μάλιστα Ῥωμαίων καί δυνατός, ἀρετὴν δὲ φυομένην μὲν αἰσθάνεσθαι δεινός, εὐμενὴς δὲ καί θρέψαι καί προαγαγεῖν εἰς δόξαν, Οὐαλλέριος Φλάκκος. οὗτος εἶχεν ὁμοροῦντα χωρία τοῖς Κάτωνος, πυθόμενος δὲ τὴν αὐτουργίαν καί δίαιταν αὐτοῦ παρὰ τῶν οἰκετῶν καί θαυμάσας ἐξηγουμένων, ὅτι πρωὶ μὲν εἰς ἀγορὰν βαδίζει καί παρίσταται τοῖς δεομένοις, ἐπανελθὼν δʼ εἰς τὸ χωρίον,

3.2Kışın kaba bir tunik giyiyor, yazın çıplak çalışıyor, sonra kölelerle birlikte oturup aynı ekmeği yiyor, aynı şarabı içiyordu. Köleler onun daha nice hoşgörüsünü ve ölçülülüğünü, özlü sözlerini de anlatınca Valerius onu akşam yemeğine çağırttı.

3.2

ἂν μὲν ᾖ χειμὼν, ἐξωμίδα λαβών, θέρους δὲ γυμνὸς ἐργασάμενος μετὰ τῶν οἰκετῶν ἐσθίει τὸν αὐτὸν ἄρτον ὁμοῦ καθήμενος καί πίνει τὸν αὐτὸν οἶνον, ἄλλην τε πολλὴν ἐπιείκειαν αὐτοῦ καί μετριότητα καί τινας καί λόγους ἀποφθεγματικοὺς διαμνημονευόντων, ἐκέλευσε κληθῆναι πρὸς τὸ δεῖπνον.

3.3Bundan sonra onunla görüşüp yumuşak ve zarif karakterini tanıyınca, onu terbiye ve parlak bir yer isteyen bir fidan gibi gördü; Roma'da siyasete atılmaya teşvik etti ve razı etti. Böylece Roma'ya indi. Avukatlıklarıyla kısa sürede kendine hayranlar ve dostlar kazandı; Valerius da onun şerefini ve gücünü büyük ölçüde artırınca önce askerî tribün, sonra kuestor oldu.

3.3

ἐκ δὲ τούτου χρώμενος καί κατανοῶν ἥμερον καί ἀστεῖον ἦθος, ὥσπερ φυτὸν ἀσκήσεως καί χώρας ἐπιφανοῦς δεόμενον, προετρέψατο καί συνέπεισεν ἅψασθαι τῆς ἐν Ῥώμῃ πολιτείας. κατελθὼν οὖν εὐθὺς τοὺς μὲν αὐτὸς ἐκτᾶτο θαυμαστὰς καὶ φίλους διὰ τῶν συνηγοριῶν, πολλὴν δὲ τοῦ Οὐαλλερίου τιμήν καὶ δύναμιν αὐτῷ προστιθέντος χιλιαρχίας ἔτυχε πρῶτον, εἶτα ἐταμίευσεν.

3.4Artık parlayan ve tanınan biri olduğundan en yüksek makamlara Valerius'la birlikte yükseldi; onunla birlikte konsül, sonra da sansör oldu. Yaşlı vatandaşlar arasında kendini en ünlü ve en güçlü adam olan Fabius Maximus'a bağladı, ama daha çok onun karakterini ve yaşayışını en güzel örnekler olarak önüne koydu.

3.4

ἐκ τούτου δὲ λαμπρὸς ὢν ἤδη καί περιφανής αὐτῷ τῷ Οὐαλλερίῳ περὶ τὰς μεγίστας συνεξέδραμεν ἀρχάς, ὕπατός τε μετʼ ἐκείνου καί πάλιν τιμητὴς γενόμενος. τῶν δὲ πρεσβυτέρων πολιτῶν Μαξίμῳ Φαβίῳ προσένειμεν ἑαυτόν, ἐνδοξοτάτῳ μὲν ὄντι καί μεγίστην ἔχοντι δύναμιν, μᾶλλον δὲ τὸν τρόπον αὐτοῦ καί τὸν βίον ὡς κάλλιστα παραδείγματα προθέμενος.

3.5Bu yüzden, o sırada genç olan, Fabius'un gücüne karşı çıkan ve kıskançlık uyandırdığı düşünülen Büyük Scipio ile arası açılmayı hiç umursamadı. Libya'daki savaşta onun yanında kuestor olarak gönderildiğinde, Scipio'nun alışık olduğu savurganlığı sürdürdüğünü, orduya cömertçe para harcadığını gördü.

3.5

διὸ καί Σκηπίωνι τῷ μεγάλῳ, νέῳ μὲν ὄντι τότε, πρὸς δὲ τὴν Φαβίου δύναμιν ἀνταίροντι καὶ φθονεῖσθαι δοκοῦντι, παρʼ οὐδὲν ἐποιήσατο γενέσθαι διάφορος, ἀλλὰ καί ταμίας αὐτῷ πρὸς τὸν ἐν Λιβύῃ πόλεμον συνεκπεμφθεὶς, ὡς ἑώρα τῇ συνήθει πολυτελείᾳ χρώμενον τὸν ἄνδρα καὶ καταχορηγοῦντα τοῖς στρατεύμασιν ἀφειδῶς τῶν χρημάτων,

3.6Ona açıkça çıkıştı: en büyük sorun harcamanın kendisi değildi; askerlerin ihtiyaç fazlasını hazlara ve eğlenceye harcayıp atalarından kalma sadeliği bozmasıydı. Scipio ise rüzgârı arkasına almış savaşa koşarken titiz bir kuestora ihtiyacı olmadığını, çünkü şehre paranın değil,

3.6

ἐπαρρησιάζετο πρὸς αὐτόν, οὐ τὸ τῆς δαπάνης μέγιστον εἶναι φάμενος, ἀλλʼ ὅτι διαφθείρει τὴν πάτριον εὐτέλειαν τῶν στρατιωτῶν ἐφʼ ἡδονὰς καί τρυφὰς τῷ περιόντι τῆς χρείας τρεπομένων. εἰπόντος δὲ τοῦ Σκηπίωνος, ὡς οὐδὲν δέοιτο ταμίου λίαν ἀκριβοῦς πλησίστιος ἐπὶ τὸν πόλεμον φερόμενος, πράξεων γάρ, οὐ χρημάτων,

3.7yaptığı işlerin hesabını borçlu olduğunu söyledi. Bunun üzerine Cato Sicilya'dan ayrıldı. Fabius ile birlikte senatoda bağırıp çağırarak Scipio'nun anlatılmaz miktarda para harcadığını, sanki komuta etmiyor da şenlik yapıyormuş gibi güreş yerlerinde ve tiyatrolarda çocukça vakit geçirdiğini söyledi. Sonunda suçlamalar doğruysa onu Roma'ya getirmek üzere tribünler gönderilmesini sağladı.

3.7

τῇ πόλει λόγον ὀφείλειν, ἀπῆλθεν ὁ Κάτων ἐκ Σικελίας, καί μετὰ τοῦ Φαβίου καταβοῶν ἐν τῷ συνεδρίῳ φθοράν τε χρημάτων ἀμυθήτων ὑπὸ τοῦ Σκηπίωνος καί διατριβὰς αὐτοῦ μειρακιώδεις ἐν παλαίστραις καί θεάτροις, ὥσπερ οὐ στρατηγοῦντος, ἀλλὰ πανηγυρίζοντος, ἐξειργάσατο πεμφθῆναι δημάρχους ἐπʼ αὐτὸν ἄξοντας εἰς Ῥώμην, ἄνπερ ἀληθεῖς αἱ κατηγορίαι φανῶσιν.

3.8Ama Scipio savaş hazırlıklarında zaferi önceden gösterdi; boş vakitlerinde dostlarla hoş vakit geçirdiği, ama yaşayışındaki insancıllığın ciddi ve büyük işlerde onu asla gevşetmediği ortaya çıktı. Böylece savaşa doğru yola çıktı.

3.8

ὁ μὲν οὖν Σκηπίων ἐν τῇ παρασκευῇ τοῦ πολέμου τὴν νίκην ἐπιδειξάμενος, καί φανεὶς ἡδὺς μὲν ἐπὶ σχολῆς συνεῖναι φίλοις, οὐδαμοῦ δὲ τῷ φιλανθρώπῳ τῆς διαίτης εἰς τὰ σπουδαῖα καί μεγάλα ῥᾴθυμος, ἐξέπλευσεν ἐπὶ τὸν πόλεμον. # Bölüm 4

4.14. Bölüm

Cato'nun gücü konuşma yeteneğiyle çok artmıştı; halkın çoğu ona "Romalı Demosthenes" diyordu. Ama yaşayışı daha da ünlü ve dillerdeydi. Çünkü konuşma ustalığı zaten gençlerin ortak ve gözde bir yarışma alanıydı. Oysa atalarından kalma beden işine katlanan, sade akşam yemeği ve ateş görmemiş öğle yemeğiyle yetinen, basit giysileri ve halk evini seven, gereksiz şeylere sahip olmaktansa onlara ihtiyaç duymamayı üstün tutan biri nadirdi.

4.1

τῷ δὲ Κάτωνι πολλὴ μὲν ἀπὸ τοῦ λόγου δύναμις ηὔξητο, καὶ Ῥωμαῖον αὐτὸν οἱ πολλοὶ Δημοσθένην προσηγόρευον, ὁ δὲ βίος μᾶλλον ὀνομαστὸς ἦν αὐτοῦ καὶ περιβόητος, ἡ μὲν γὰρ ἐν τῷ λέγειν δεινότης προὔκειτο τοῖς νέοις ἀγώνισμα κοινὸν ἤδη καὶ περισπούδαστον, ὁ δὲ τὴν πάτριον αὐτουργίαν ὑπομένων καὶ δεῖπνον ἀφελὲς καὶ ἄριστον ἄπυρον καὶ λιτὴν ἐσθῆτα καὶ δημοτικὴν ἀσπαζόμενος οἴκησιν καὶ τὸ μὴ δεῖσθαι τῶν περιττῶν μᾶλλον ἢ τὸ κεκτῆσθαι θαυμάζων σπάνιος ἦν,

4.2Çünkü artık devlet büyüklüğü yüzünden saflığını koruyamıyor, pek çok ülkeye ve insana hükmettiği için pek çok âdetle karışıyor, her türlü yaşam örneğini içine alıyordu. Bu yüzden insanların Cato'ya hayran kalması doğaldı. Başkalarının zahmetle yıkıldığını, hazlarla yumuşadığını görüyorlardı; onu ise ikisi de yenemiyordu.

4.2

ἤδη τότε τῆς πολιτείας τὸ καθαρὸν ὑπὸ μεγέθους οὐ φυλαττούσης, ἀλλὰ τῷ κρατεῖν πραγμάτων πολλῶν καὶ ἀνθρώπων πρὸς πολλὰ μιγνυμένης ἔθη καὶ βίων παραδείγματα παντοδαπῶν ὑποδεχομένης. εἰκότως οὖν ἐθαύμαζον τὸν Κάτωνα, τοὺς μὲν ἄλλους ὑπὸ τῶν πόνων θραυομένους καὶ μαλασσομένους ὑπὸ τῶν ἡδονῶν ὁρῶντες, ἐκεῖνον δὲ ὑπʼ ἀμφοῖν ἀήττητον,

4.3Bu yalnızca genç ve şöhret düşkünü olduğu zamanlar için geçerli değildi; yaşlanıp saçları ağardıktan sonra, konsüllükten ve zafer alayından sonra bile, zaferler kazanmış bir atlet gibi düzenli idmanını sürdürüyor, ömrünün sonuna kadar aynı çizgide gidiyordu. Kendisi hiçbir zaman yüz drahmiden pahalı giysi giymediğini, komutan ve konsülken de işçilerle aynı şarabı içtiğini, akşam yemeği için pazardan otuz assluk katık aldığını söyler; bunu da şehir için, bedeni seferlere dayanıklı olsun diye yaptığını belirtir.

4.3

οὐ μόνον ἕως ἔτι νέος καὶ φιλότιμος ἦν, ἀλλὰ καὶ γέροντα καὶ πολιὸν ἤδη μεθʼ ὑπατείαν καὶ θρίαμβον, ὥσπερ ἀθλητὴν νικηφόρον, ἐγκαρτεροῦντα τῇ τάξει τῆς ἀσκήσεως καὶ διομαλίζοντα μέχρι τῆς τελευτῆς. ἐσθῆτα μὲν γὰρ οὐδέποτέ φησι φορέσαι πολυτελεστέραν ἑκατὸν δραχμῶν, πιεῖν δὲ καὶ στρατηγῶν καὶ ὑπατεύων τὸν αὐτὸν οἶνον τοῖς ἐργάταις, ὄψον δὲ παρασκευάζεσθαι πρὸς τὸ δεῖπνον ἐξ ἀγορᾶς ἀσσαρίων τριάκοντα, καὶ τοῦτο διὰ τὴν πόλιν, ὅπως ἰσχύοι τὸ σῶμα πρὸς τὰς στρατείας.

4.4Mirasla işlemeli bir Babil örtüsü eline geçince hemen satmış; çiftlik evlerinin hiçbirinin duvarı sıvalı değilmiş. Hiçbir zaman bin beş yüz drahmiden fazlaya köle almamış, çünkü ona nazlı ve güzel köleler değil, seyisler, sığırtmaçlar gibi çalışkan, güçlü köleler gerekiyormuş. Bunlar da yaşlanınca işe yaramaz hâlde beslememek için onları satmak gerektiğini düşünürmüş. Gereksiz hiçbir şeyin ucuz olmadığını, insanın ihtiyaç duymadığı şey bir assa bile satılsa pahalı sayılması gerektiğini söyler, sulanıp süpürülen bahçelerdense ekilip otlatılan arazi edinilmesini öğütlermiş.

4.4

ἐπίβλημα δὲ τῶν ποικίλων Βαβυλώνιον ἐκ κληρονομίας κτησάμενος εὐθὺς ἀποδόσθαι, τῶν δὲ ἐπαύλεων αὐτοῦ μηδεμίαν εἶναι κεκονιαμένην, οὐδένα δὲ πώποτε πρίασθαι δοῦλον ὑπὲρ τὰς χιλίας δραχμὰς καὶ πεντακοσίας, ὡς ἂν οὐ τρυφερῶν οὐδʼ ὡραίων, ἀλλʼ ἐργατικῶν καὶ στερεῶν, οἷον ἱπποκόμων καὶ βοηλατῶν, δεόμενος καὶ τούτους δὲ πρεσβυτέρους γενομένους ᾤετο δεῖν ἀποδίδοσθαι καὶ μὴ βόσκειν ἀχρήστους. ὅλως δὲ μηδὲν εὔωνον εἶναι τῶν περιττῶν, ἀλλʼ οὗ τις οὐ δεῖται, κἂν ἀσσαρίου πιπράσκηται, πολλοῦ νομίζειν· κτᾶσθαι δὲ τὰ σπειρόμενα καὶ νεμόμενα μᾶλλον ἢ τὰ ῥαινόμενα καὶ σαιρόμενα. # Bölüm 5

5.15. Bölüm

Bazıları bunları adamın cimriliğine yordu; bazıları ise başkalarını düzeltmek ve onlara itidal öğretmek için kendini sıkıya aldığını düşünerek takdir etti. Ama ben, kölelerini yük hayvanı gibi kullandıktan sonra yaşlanınca kovup satmayı, fazlasıyla katı bir karakterin işareti sayıyorum; böyle biri insanla insan arasında ihtiyaçtan başka bir bağ bulunmadığını düşünüyor demektir.

5.1

ταῦτα δʼ οἱ μὲν εἰς μικρολογίαν ἐτίθεντο τοῦ ἀνδρός, οἱ δʼ ὡς ἐπὶ διορθώσει καὶ σωφρονισμῷ τῶν ἄλλων ἐνδοτέρω συστέλλοντος ἑαυτὸν ἀπεδέχοντο. πλὴν τὸ τοῖς οἰκέταις ὡς ὑποζυγίοις ἀποχρησάμενον ἐπὶ γήρως ἐλαύνειν καὶ πιπράσκειν ἀτενοῦς ἄγαν ἤθους ἔγωγε τίθεμαι, καὶ μηδὲν ἀνθρώπῳ πρὸς ἄνθρωπον οἰομένου κοινώνημα τῆς χρείας πλέον ὑπάρχειν.

5.2Oysa iyiliğin adaletten daha geniş bir alanı kapsadığını görüyoruz. Kanunu ve adaleti yalnız insanlara karşı kullanmak tabiatımızda vardır; ama iyilik ve lütuf, zengin bir kaynaktan akar gibi, bazen akılsız hayvanlara kadar uzanır. Yaşlanıp yorulmuş atları beslemek, köpekleri yalnız yavruyken değil yaşlıyken de gözetmek iyi bir insanın işidir.

5.2

καίτοι τὴν χρηστότητα τῆς δικαιοσύνης πλατύτερον τόπον ὁρῶμεν ἐπιλαμβάνουσαν νόμῳ μὲν γὰρ καὶ τῷ δικαίῳ πρὸς ἀνθρώπους μόνον χρῆσθαι πεφύκαμεν, πρὸς εὐεργεσίας δὲ καὶ χάριτας ἔστιν ὅτε καὶ μέχρι τῶν ἀλόγων ζῴων ὥσπερ ἐκ πηγῆς πλουσίας ἀπορρεῖ τῆς ἡμερότητος. καὶ γὰρ ἵππων ἀπειρηκότων ὑπὸ χρόνου τροφαὶ καὶ κυνῶν οὐ σκυλακεῖαι μόνον, ἀλλὰ καὶ γηροκομίαι τῷ χρηστῷ προσήκουσιν.

5.3Atina halkı Hekatompedos'u yaparken işe en çok dayanan katırları serbest bırakıp özgürce otlamaya saldı. Bunlardan birinin kendi kendine iş yerine inerek akropole araba çeken yük hayvanlarının yanında koştuğu, sanki onları cesaretlendirip kışkırtır gibi önlerinde yürüdüğü söylenir. Halk bu katırın ölünceye kadar devlet giderleriyle beslenmesine karar verdi.

5.3

ὁ δὲ τῶν Ἀθηναίων δῆμος οἰκοδομῶν τὸν Ἑκατόμπεδον, ὅσας κατενόησεν ἡμιόνους μάλιστα τοῖς πόνοις ἐγκαρτερούσας, ἀπέλυσεν ἐλευθέρας νέμεσθαι καὶ ἀφέτους, ὧν μίαν φασὶ καταβαίνουσαν ἀφʼ ἑαυτῆς πρὸς τὰ ἔργα τοῖς ἀνάγουσι τὰς ἁμάξας ὑποζυγίοις εἰς ἀκρόπολιν συμπαρατρέχειν καὶ προηγεῖσθαι καθάπερ ἐγκελευομένην καὶ συνεξορμῶσαν, ἣν καὶ τρέφεσθαι δημοσίᾳ μέχρι τελευτῆς ἐψηφίσαντο.

5.4Kimon'un Olympia'da üç kez zafer kazandığı kısrakların mezarları da onun anıtının yakınındadır. Birçok kimse birlikte büyüdüğü ve alıştığı köpekleri gömmüştür. Yaşlı Ksanthippos da, halk şehri terk ederken triremin yanında Salamis'e kadar yüzen köpeğini, bugün hâlâ Kynos Sema (Köpek Mezarı) denen burna gömmüştür.

5.4

τῶν δὲ Κίμωνος ἵππων, αἷς Ὀλύμπια τρὶς ἐνίκησε, καὶ ταφαὶ πλησίον εἰσὶ τῶν ἐκείνου μνημάτων, κύνας δὲ συντρόφους γενομένους καὶ συνήθεις ἄλλοι τε πολλοὶ καὶ Ξάνθιππος ὁ παλαιὸς τὸν εἰς Σαλαμῖνα τῇ τριήρει παρανηξάμενον, ὅτε τὴν πόλιν ὁ δῆμος ἐξέλειπεν, ἐπὶ τῆς ἄκρας ἐκήδευσεν, ἣν Κυνὸς σῆμα μέχρι νῦν καλοῦσιν.

5.5Çünkü canlıları ayakkabı ya da eşya gibi, hizmette yıpranıp eskiyince atılacak şeyler gibi kullanmak doğru değildir. Başka bir sebep olmasa bile, insancıllığı öğrenmek için onlara karşı kendimizi yumuşak ve nazik olmaya alıştırmalıyız. Ben çiftçi öküzümü bile yaşlandı diye satmazdım; hele yaşlı bir insanı, büyüdüğü topraktan ve alıştığı yaşamdan, sanki vatanından koparır gibi birkaç küçük kuruş için ayırmazdım. Üstelik böylesi, satana olduğu gibi alana da bir yarar sağlamaz.

5.5

οὐ γὰρ ὡς ὑποδήμασιν ἢ σκεύεσι τοῖς ψυχὴν ἔχουσι χρηστέον, κοπέντα καὶ κατατριβέντα ταῖς ὑπηρεσίαις ἀπορριπτοῦντας, ἀλλʼ εἰ διὰ μηδὲν ἄλλο, μελέτης ἕνεκα τοῦ φιλανθρώπου προεθιστέον ἑαυτὸν ἐν τούτοις πρᾷον εἶναι καὶ μείλιχον. ἐγὼ μὲν οὖν οὐδὲ βοῦν ἂν ἐργάτην διὰ γῆρας ἀποδοίμην, μή τί γε πρεσβύτερον ἄνθρωπον, ἐκ χώρας συντρόφου καὶ διαίτης συνήθους ὥσπερ ἐκ πατρίδος μεθιστάμενον ἀντὶ κερμάτων μικρῶν, ἄχρηστόν γε τοῖς ὠνουμένοις ὥσπερ τοῖς πιπράσκουσι γενησόμενον.

5.6Cato ise bu tür davranışlarla neredeyse övünürcesine, konsüllüğü sırasında seferlerde kullandığı atı bile, gemi navlununu şehre yüklememek için İspanya'da bıraktığını söyler. Buna yüce gönüllülük mü yoksa cimrilik mi denmeli, okur kendi aklının gösterdiğine göre karar verebilir.

5.6

ὁ δὲ Κάτων ὥσπερ νεανιευόμενος ἐπὶ τούτοις καὶ τὸν ἵππον, ᾧ παρὰ τὰς στρατείας ὑπατεύων ἐχρῆτο, φησὶν ἐν Ἰβηρίᾳ καταλιπεῖν, ἵνα μὴ τῇ πόλει τὸ ναῦλον αὐτοῦ λογίσηται. ταῦτα μὲν οὖν εἴτε μεγαλοψυχίας εἴτε μικρολογίας θετέον, ἔξεστι τῷ πείθοντι χρῆσθαι λογισμῷ. # Bölüm 6

6.16. Bölüm

Öteki alanlarda kendine hâkim olması bakımından da adam son derece hayranlık uyandırıcıydı. Örneğin komutanken kendisi ve maiyeti için ayda üç Attika medimnosundan fazla buğday, yük hayvanları için de günde bir buçuk medimnostan az arpa alırdı.

6.1

τῆς δʼ ἄλλης ἐγκρατείας ὑπερφυῶς θαυμαστὸς ὁ ἀνήρ· οἷον ὅτι στρατηγῶν ἐλάμβανεν ἑαυτῷ καὶ τοῖς περὶ αὑτὸν οὐ πλέον εἰς τὸν μῆνα πυρῶν ἢ τρεῖς Ἀττικοὺς μεδίμνους, εἰς δὲ τὴν ἡμέραν κριθῶν τοῖς ὑποζυγίοις ἔλαττον τριῶν ἡμιμεδίμνων.

6.2Sardinya valisi olduğunda, kendinden önceki valiler devlet çadırlarını, yataklarını, giysilerini kullanmaya alışmış, kalabalık hizmetkârlar, dostlar ve akşam yemeği giderleriyle halka ağır yük olmuştu. Cato ise sadelikte inanılmaz bir fark gösterdi. Devletten hiçbir harcamaya ihtiyaç duymadı; şehirlere arabasız, yürüyerek gitti, peşinde ise giysisini ve kurban için kâsesini taşıyan tek bir görevli vardı.

6.2

ἐπαρχίαν δὲ λαβὼν Σαρδόνα, τῶν πρὸ αὐτοῦ στρατηγῶν εἰωθότων χρῆσθαι καὶ σκηνώμασι δημοσίοις καὶ κλίναις καὶ ἱματίοις, πολλῇ δὲ θεραπείᾳ καὶ φίλων πλήθει καὶ περὶ δεῖπνα δαπάναις καὶ παρασκευαῖς βαρυνόντων, ἐκεῖνος ἄπιστον ἐποίησε τὴν διαφορὰν τῆς εὐτελείας, δαπάνης μὲν γὰρ εἰς οὐδὲν οὐδεμιᾶς προσεδεήθη δημοσίας, ἐπεφοίτα δὲ ταῖς πόλεσιν αὐτὸς μὲν ἄνευ ζεύγους πορευόμενος, εἷς δὲ ἠκολούθει δημόσιος ἐσθῆτα καὶ σπονδεῖον αὐτῷ πρὸς ἱερουργίαν κομίζων.

6.3Bu konularda yönetimi altındakilere karşı böyle kolay ve sade görünürken, adalet işlerinde hiç taviz vermeyen ve imparatorluk adına verdiği emirlerde sert ve kararlı tavrıyla ağırbaşlılığını ve ağırlığını geri veriyordu. Bu yüzden Roma yönetimi onlar için hiç o kadar korkunç ve o kadar sevimli olmamıştı.

6.3

ἐν δὲ τούτοις οὕτως εὔκολος καὶ ἀφελὴς τοῖς ὑπὸ χεῖρα φαινόμενος, αὖθις ἀνταπεδίδου τὴν σεμνότητα καὶ τὸ βάρος ἀπαραίτητος ὢν ἐν τῷ δικαίῳ καὶ τοῖς ὑπὲρ τῆς ἡγεμονίας προστάγμασιν ὄρθιος καὶ αὐθέκαστος, ὥστε μηδέποτε τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν ἐκείνοις μήτε φοβερωτέραν μήτε προσφιλεστέραν γενέσθαι. # Bölüm 7

7.17. Bölüm

Adamın üslubunun da buna benzer bir özelliği olduğu görülür. Hem zarif hem güçlü, hem hoş hem ürkütücü, hem şakacı hem sert, hem özlü hem mücadeleciydi. Tıpkı Platon'un Sokrates için dediği gibi: dışarıdan bakanlara sıradan, satir gibi, alaycı görünse de içi ciddiyetle ve dinleyenlerin gözlerini yaşartan, yüreklerini altüst eden şeylerle doludur.

7.1

τοιαύτην δέ τινα φαίνεται καὶ ὁ λόγος τοῦ ἀνδρὸς ἰδέαν ἔχειν εὔχαρις γὰρ ἅμα καὶ δεινὸς ἦν, ἡδὺς καὶ καταπληκτικός, φιλοσκώμμων καὶ αὐστηρός, ἀποφθεγματικὸς καὶ ἀγωνιστικός, ὥσπερ ὁ Πλάτων τὸν Σωκράτην φησὶν ἔξωθεν ἰδιώτην καὶ σατυρικὸν καὶ ὑβριστὴν τοῖς ἐντυγχάνουσι φαινόμενον ἔνδοθεν σπουδῆς καὶ πραγμάτων μεστὸν εἶναι δάκρυα κινούντων τοῖς ἀκροωμένοις καὶ τὴν καρδίαν στρεφόντων.

7.2Bu yüzden Cato'nun üslubunun en çok Lysias'ınkine benzediğini söyleyenlerin ne düşündüğünü bilmiyorum. Yine de bunu Roma üsluplarını daha iyi anlayanlar değerlendirsin. Biz onun hatırlanan sözlerinden birkaçını yazacağız; çünkü bazılarının sandığı gibi yüzden değil, insanların karakterinin çok daha iyi sözlerinden anlaşıldığı kanısındayız.

7.2

ὅθεν οὐκ οἶδʼ ὅτι πεπόνθασιν οἱ τῷ Λυσίου λόγῳ μάλιστα φάμενοι προσεοικέναι τὸν Κάτωνος, οὐ μὴν ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἷς μᾶλλον ἰδέας λόγων Ῥωμαϊκῶν αἰσθάνεσθαι προσήκει διακρινοῦσιν, ἡμεῖς δὲ τῶν ἀπομνημονευομένων βραχέα γράψομεν, οἳ τῷ λόγῳ πολὺ μᾶλλον ἢ τῷ προσώπῳ, καθάπερ ἔνιοι νομίζουσι, τῶν ἀνθρώπων φαμὲν ἐμφαίνεσθαι τὸ ἦθος. # Bölüm 8

8.18. Bölüm

Bir gün Roma halkının vakitsiz biçimde tahıl dağıtımı ve bağış peşine düşmesini engellemek isteyen Cato, konuşmasına şöyle başladı: "Kulağı olmayan karnı dinletmek zordur, vatandaşlar." Savurganlığı kınarken de "Balığın öküzden pahalı satıldığı bir şehri kurtarmak zordur" dedi.

8.1

μέλλων ποτὲ τὸν Ῥωμαίων δῆμον ὡρμημένον ἀκαίρως ἐπὶ σιτομετρίας καὶ διανομὰς ἀποτρέπειν, ἤρξατο τῶν λόγων οὕτως· χαλεπὸν μέν ἐστιν, ὦ πολῖται, πρὸς γαστέρα λέγειν ὦτα οὐκ ἔχουσαν. Κατηγορῶν δὲ τῆς πολυτελείας ἔφη χαλεπὸν εἶναι σωθῆναι πόλιν, ἐν ᾗ πωλεῖται πλείονος ἰχθὺς ἢ βοῦς.

8.2Romalıların koyunlara benzediğini söyledi: "Koyunlar tek başına dinlemez, ama sürü olunca hep birlikte güdeni izler. Siz de tek başınıza danışmayacağınız adamların, bir araya gelince peşinden gidiyorsunuz." Kadınların egemenliği konusunda da şöyle dedi: "Bütün insanlar kadınlarına hükmeder, biz bütün insanlara hükmederiz, bize de kadınlarımız hükmeder."

8.2

ἐοικέναι δὲ προβάτοις ἔφη τοὺς Ῥωμαίους· ὡς γὰρ ἐκεῖνα καθʼ ἕκαστον μέν οὐ πείθεται, σύμπαντα δʼ ἕπεται μετʼ ἀλλήλων τοῖς ἄγουσιν, οὕτω καὶ ὑμεῖς, εἶπεν, οἷς οὐκ ἂν ἀξιώσαιτε συμβούλοις χρήσασθαι κατʼ ἰδίαν, ὑπὸ τούτων εἰς ἓν συνελθόντες ἄγεσθε. Περὶ δὲ τῆς γυναικοκρατίας διαλεγόμενος πάντες, εἶπεν, ἄνθρωποι τῶν γυναικῶν ἄρχουσιν, ἡμεῖς δὲ πάντων ἀνθρώπων, ἡμῶν δὲ αἱ γυναῖκες.

8.3Bu söz Themistokles'in özlü sözlerinden alınmıştır. O da, oğlunun annesi aracılığıyla kendisine pek çok şey buyurmasına karşı şöyle demişti: "Karıcığım, Atinalılar Yunanlara hükmeder, ben Atinalılara, sen bana, oğlun da sana. O hâlde, akılsız olduğu hâlde Yunanların en güçlüsü olduğu için bu gücü tutumlu kullansın."

8.3

τοῦτο μέν οὖν ἐστιν ἐκ τῶν Θεμιστοκλέους μετενηνεγμένον ἀποφθεγμάτων, ἐκεῖνος γὰρ ἐπιτάττοντος αὐτῷ πολλὰ τοῦ υἱοῦ διὰ τῆς μητρός ὦ γύναι, εἶπεν, Ἀθηναῖοι μέν ἄρχουσι τῶν Ἑλλήνων, ἐγὼ δὲ Ἀθηναίων, ἐμοῦ δὲ σύ, σοῦ δὲ ὁ υἱός, ὥστε φειδέσθω τῆς ἐξουσίας, διʼ ἣν ἀνόητος ὢν πλεῖστον Ἑλλήνων δύναται.

8.4Cato, Roma halkının şerefi yalnız mor giysilere değil, uğraşlara da atfettiğini söylüyordu: "Boyacılar en çok hoşlanıldığını gördükleri rengi boyar; gençler de sizin övgünüzün kazandıracağı şeyleri öğrenir ve onlara özenir."

8.4

τὸν δὲ δῆμον ὁ Κάτων ἔφη τῶν Ῥωμαίων οὐ μόνον ταῖς πορφύραις, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπιτηδεύμασι τὰς τιμὰς ἐπιγράφειν. ὡς γὰρ οἱ βαφεῖς, ἔφη, ταύτην μάλιστα βάπτουσιν, ᾗ χαίροντας ὁρῶσιν, οὕτως οἱ νέοι ταῦτα μανθάνουσι καὶ ζηλοῦσιν, οἷς ἂν ὁ παρʼ ὑμῶν ἔπαινος ἕπηται

8.5Onlara şöyle öğüt verirdi: Büyüklüklerini aretē ve itidalle kazandılarsa daha kötüye gitmesinler; nefislerine hâkim olamama ve kötülükle kazandılarsa daha iyiye geçsinler, çünkü bunlarla yeterince büyümüşlerdi. Sık sık yönetici olmak için çabalayanların yolunu bilmeyen kişilere benzediğini, kaybolmamak için hep liktorlarla yürümek istediğini söylerdi.

8.5

παρεκάλει δʼ αὐτούς, εἰμὲν ἀρετῇ καὶ σωφροσύνῃ γεγόνασι μεγάλοι, μηδὲν μεταβάλλεσθαι πρὸς τὸ χεῖρον, εἰ δʼ ἀκρασίᾳ καὶ κακίᾳ, μεταβάλλεσθαι πρὸς τὸ βέλτιον ἱκανῶς γὰρ ἤδη μεγάλους ἀπʼ ἐκείνων γεγονέναι. τοὺς δὲ πολλάκις ἄρχειν σπουδάζοντας ἔφη καθάπερ ἀγνοοῦντας τὴν ὁδὸν ἀεὶ μετὰ ῥαβδούχων ζητεῖν πορεύεσθαι, μὴ πλανηθῶσιν.

8.6Aynı kişileri tekrar tekrar yönetici seçen vatandaşlarını da kınardı: "Ya yöneticiliğin pek değerli olmadığını ya da pek az kişinin yöneticiliğe layık olduğunu düşünüyormuşsunuz gibi görüneceksiniz." Rezil ve şerefsiz bir yaşam sürdüğü düşünülen bir düşmanı için de "Onu yeryüzüne bırakmak annesi için dua değil lanettir" dedi.

8.6

ἐπετίμα δὲ τοῖς πολίταις Τοὺς αὐτοὺς αἱρουμένοις πολλάκις ἄρχοντας. δόξετε γάρ, ἔφη, μὴ πολλοῦ τὸ ἄρχειν ἄξιον ἢ μὴ πολλοὺς τοῦ ἄρχειν ἀξίους ἡγεῖσθαι. Περὶ δὲ τῶν ἐχθρῶν τινος αἰσχρῶς καὶ ἀδόξως βιοῦν δοκοῦντος ἡ τούτου μήτηρ, ἔφη, κατάραν, οὐκ εὐχήν, ἡγεῖται τὸ τοῦτον ὑπὲρ γῆς ἀπολιπεῖν.

8.7Bir başkası sahildeki baba arazisini satınca, Cato onu gösterip denizden güçlü olduğunu söyleyerek hayranlık taslardı: "Denizin zor yıkadığı yerleri bu adam kolayca içip bitirdi." Kral Eumenes Roma'yı ziyaret edince senato onu son derece büyük bir törenle karşıladı, ileri gelenler de onun yanında yer almak için yarıştı; ama Cato ona kuşkuyla bakıyor, ondan sakındığını açıkça belli ediyordu.

8.7

τὸν δὲ πεπρακότα Τοὺς πατρῴους ἀγροὺς παραλίους ὄντας ἐπιδεικνύμενος προσεποιεῖτο θαυμάζειν ὡς ἰσχυρότερον τῆς θαλάττης· ἃ γὰρ ἐκείνη μόλις ἔκλυζεν, οὗτος, ἔφη, ῥᾳδίως καταπέπωκεν. ἐπεὶ δὲ Εὐμένους τοῦ βασιλέως ἐπιδημήσαντος εἰς Ῥώμην ἥ τε σύγκλητος ὑπερφυῶς ἀπεδέξατο καὶ τῶν πρώτων ἅμιλλα καὶ σπουδὴ Περὶ αὐτὸν ἐγίνετο, δῆλος ἦν ὁ Κάτων ὑφορώμενος καὶ φυλαττόμενος αὐτόν.

8.8Biri "Ama iyi biridir, Romalıları sever" deyince Cato "Olsun, ama kral denen hayvan tabiatça et yiyicidir" dedi. Ayrıca mesut sayılan krallardan hiçbirinin Epameinondas, Perikles, Themistokles, Manius Curius ya da Barka lakaplı Hamilkar ile karşılaştırılmaya değer olmadığını söylerdi.

8.8

εἰπόντος δέ τινος ἀλλὰ μὴν χρηστός ἐστι καὶ φιλορρώμαιος, ἔστω, εἶπεν, ἀλλὰ φύσει τοῦτο τὸ ζῷον ὁ βασιλεὺς σαρκοφάγον ἐστιν. οὐδένα δὲ τῶν εὐδαιμονιζομένων ἔφη βασιλέων ἄξιον εἶναι παραβάλλειν πρὸς Ἐπαμεινώνδαν ἢ Περικλέα ἢ Θεμιστοκλέα ἢ Μάνιον Κούριον ἢ Ἀμίλκαν τὸν ἐπικληθέντα Βάρκαν.

8.9Düşmanlarının kendisini kıskandığını, çünkü her gün şafaktan önce kalkıp kendi işlerini ihmal ederek kamu işleriyle uğraştığını söylerdi. İyi bir iş yaparken teşekkür görmemeyi, kötü iş yapıp ceza almamaya yeğlediğini, kendisi dışında herkesin hatasını bağışladığını da söylerdi.

8.9

αὑτῷ δʼ ἔλεγε Τοὺς ἐχθροὺς φθονεῖν, ὅτι καθʼ ἡμέραν ἐκ νυκτὸς ἀνίσταται καὶ τῶν ἰδίων ἀμελῶν τοῖς δημοσίοις σχολάζει, βούλεσθαι δʼ ἔλεγε μᾶλλον εὖ πράξας ἀποστερηθῆναι χάριν ἢ κακῶς μὴ τυχεῖν κολάσεως, καὶ συγγνώμην ἔφη διδόναι πᾶσι τοῖς ἁμαρτάνουσι πλὴν αὑτοῦ. # Bölüm 9

9.19. Bölüm

Romalılar Bithynia'ya üç elçi seçmişti. Biri gut hastasıydı, ikincinin başı delinip kesilme ameliyatından oyuk kalmıştı, üçüncüsü ise aptal sayılıyordu. Cato bununla alay ederek Romalıların ayağı da, başı da, yüreği de olmayan bir elçilik gönderdiğini söyledi.

9.1

τῶν δὲ Ῥωμαίων εἰς Βιθυνίαν τρεῖς ἑλομένων πρέσβεις, ὧν ὁ μὲν ποδαγρικὸς ἦν, ὁ δὲ τὴν κεφαλὴν ἐξ ἀνατρήσεως καὶ περικοπῆς κοίλην εἶχεν, ὁ δὲ τρίτος ἐδόκει μωρὸς εἶναι, καταγελῶν ὁ Κάτων εἶπε πρεσβείαν ὑπὸ Ῥωμαίων ἀποστέλλεσθαι μήτε πόδας μήτε κεφαλὴν μήτε καρδίαν ἔχουσαν.

9.2Scipio, Polybios'un ricasıyla Akhaialı sürgünler için ondan yardım istedi. Senatoda uzun tartışmalar oluyor, kimi sürgünlerin dönmesini istiyor, kimi karşı çıkıyordu. Cato kalkıp şöyle dedi: "Sanki yapacak işimiz yokmuş gibi bütün gün oturuyor, birkaç yaşlı Yunanın Roma'daki mi yoksa Akhaia'daki cenazecilerce mi götürüleceğini tartışıyoruz."

9.2

ὑπὲρ δὲ τῶν ἐξ Ἀχαΐας φυγάδων ἐντευχθεὶς διὰ Πολύβιον ὑπὸ Σκηπίωνος, ὡς πολὺς ἐν τῇ συγκλήτῳ λόγος ἐγίνετο, τῶν μὲν διδόντων κάθοδον αὐτοῖς, τῶν δʼ ἐνισταμένων, ἀναστὰς ὁ Κάτων ὥσπερ οὐκ ἔχοντες, εἶπεν, ὃ πράττωμεν καθήμεθα τὴν ἡμέραν ὅλην περὶ γεροντίων Γραικῶν ζητοῦντες, πότερον ὑπὸ τῶν παρʼ ἡμῖν ἢ τῶν ἐν Ἀχαΐᾳ νεκροφόρων ἐκκομισθῶσι.

9.3Sürgünlerin dönüşü oylanınca, Polybios ve arkadaşları birkaç gün sonra sürgünlerin Akhaia'daki eski şereflerini geri alması için yeniden senatoya başvurmak istediler ve Cato'nun görüşünü yokladılar. O da gülümseyerek Polybios'un, Odysseus gibi, başlığını ve kuşağını unuttuğu için yeniden Kyklops'un mağarasına girmek istediğini söyledi.

9.3

ψηφισθείσης δὲ τῆς καθόδου τοῖς ἀνδράσιν, ἡμέρας ὀλίγας οἱ περὶ Τὸν Πολύβιον διαλιπόντες αὖθις ἐπεχείρουν εἰς τὴν σύγκλητον εἰσελθεῖν, ὅπως ἃς πρότερον εἶχον ἐν Ἀχαΐᾳ τιμὰς οἱ φυγάδες ἀναλάβοιεν, καὶ τοῦ Κάτωνος ἀπεπειρῶντο τῆς γνώμης, ὁ δὲ μειδιάσας ἔφη τὸν Πολύβιον, ὥσπερ Τὸν Ὀδυσσέα, βούλεσθαι πάλιν εἰς τὸ Τοῦ Κύκλωπος σπήλαιον εἰσελθεῖν, τὸ πιλίον ἐκεῖ καὶ τὴν ζώνην ἐπιλελησμένον.

9.4Akıllıların akılsızlardan, akılsızların akıllılardan yararlandığından daha çok yararlandığını söylerdi; çünkü akıllılar akılsızların hatalarından sakınır, akılsızlar ise akıllıların doğru işlerini taklit etmezdi. Gençlerden yüzü kızaranları sararanlardan daha çok sevdiğini söylerdi. Yürürken ellerini, savaşırken ayaklarını oynatan, savaş narasından daha yüksek horlayan bir askere ihtiyacı olmadığını söylerdi.

9.4

τοὺς δὲ φρονίμους ἔλεγε μᾶλλον ὑπὸ τῶν ἀφρόνων ἢ τοὺς ἄφρονας ὑπὸ τῶν φρονίμων ὠφελεῖσθαι· τούτους μὲν γὰρ φυλάττεσθαι τὰς ἐκείνων ἁμαρτίας, ἐκείνους δὲ τὰς τούτων μὴ μιμεῖσθαι κατορθώσεις, τῶν δὲ νέων ἔφη χαίρειν τοῖς ἐρυθριῶσι μᾶλλον ἢ τοῖς ὠχριῶσι, στρατιώτου δὲ μὴ δεῖσθαι τὰς μὲν χεῖρας ἐν τῷ βαδίζειν, τοὺς δὲ πόδας ἐν τῷ μάχεσθαι κινοῦντος, μεῖζον δὲ ῥέγχοντος ἢ ἀλαλάζοντος.

9.5Aşırı şişman birini de şöyle aşağıladı: "Boğazıyla kasığı arasındaki her yeri karın kaplamış bir beden şehrin ne işine yarar?" Haz düşkünü biri onunla dost olmak isteyince reddetti ve damağı yüreğinden daha hassas bir adamla yaşayamayacağını söyledi. Âşığın psykhēsinin başkasının bedeninde yaşadığını söylerdi.

9.5

τὸν δὲ ὑπέρπαχυν κακίζων ποῦ δʼ ἄν, ἔφη, σῶμα τοιοῦτόν τῇ πόλει γένοιτο χρήσιμον, οὗ τὸ μεταξὺ λαιμοῦ καὶ βουβώνων πᾶν ὑπὸ τῆς γαστρὸς κατέχεται; τῶν δὲ φιληδόνων τινὰ βουλόμενον αὐτῷ συνεῖναι παραιτούμενος, ἔφη μὴ δύνασθαι ζῆν μετʼ ἀνθρώπου τῆς καρδίας τὴν ὑπερῴαν εὐαισθητοτέραν ἔχοντος, Τοῦ δʼ ἐρῶντος ἔλεγε τὴν ψυχὴν ἐν ἀλλοτρίῳ σώματι ζῆν.

9.6Hayatı boyunca üç şeye pişman olduğunu söylerdi: bir kadına sır vermesi, yürüyerek gidilebilecek bir yere gemiyle gitmesi, bir de bir gün vasiyetsiz kalması. Kötülük yapan bir yaşlıya da şöyle dedi: "Adamım, yaşlılığın zaten pek çok çirkinliği var; bir de kötülüğün utancını ekleme."

9.6

Μεταμεληθῆναι δʼ αὐτὸς ἐν παντὶ τῷ βίῳ τρεῖς μεταμελείας· μίαν μὲν ἐπὶ τῷ γυναικὶ πιστεῦσαι λόγον ἀπόρρητον, ἑτέραν δὲ πλεύσας ὅπου δυνατὸν ἦν πεζεῦσαι, τὴν δὲ τρίτην, ὅτι μίαν ἡμέραν ἀδιάθετος ἔμεινε, Πρὸς δὲ πρεσβύτην πονηρευόμενον ἄνθρωπε, εἶπε, πολλὰ ἔχοντι τῷ γήρᾳ τὰ αἰσχρὰ μὴ προστίθει τὴν ἀπὸ τῆς κακίας αἰσχύνην.

9.7Zehircilikle suçlanan ve kötü bir yasayı zorla geçirmeye çalışan bir tribüne şöyle dedi: "Delikanlı, içirmek için karıştırdığın şeyle yürürlüğe sokmak için yazdığın şeyin hangisinin daha kötü olduğunu bilmiyorum." Ahlaksız ve kötü bir yaşam sürmüş bir adam kendisine küfredince şöyle dedi: "Seninle kavgam eşit değil; sen kötü sözleri kolay duyar, rahatça söylersin, bana ise söylemek de duymak da nahoş ve alışılmadık gelir." İşte hatırlanan sözlerinin türü böyledir.

9.7

πρὸς δὲ δήμαρχον ἐν διαβολῇ μὲν φαρμακείας γενόμενον, φαῦλον δὲ νόμον εἰσφέροντα καὶ βιαζόμενον ὦ μειράκιον, εἶπεν, οὐκ οἶδα, πότερον χεῖρόν ἐστιν ὃ κίρνης πιεῖν ἢ ὃ γράφεις κυρῶσαι. Βλασφημούμενος δʼ ὑπʼ ἀνθρώπου βεβιωκότος ἀσελγῶς καὶ κακῶς ἄνισος, εἶπεν, ἡ πρὸς σέ μοι μάχη ἐστί· καὶ γὰρ ἀκούεις τὰ κακὰ ῥᾳδίως καὶ λέγεις εὐχερῶς, ἐμοὶ δὲ καὶ λέγειν ἀηδὲς καὶ ἀκούειν ἄηθες. τὸ μὲν οὖν τῶν ἀπομνημονευμάτων γένος τοιοῦτόν ἐστιν. # Bölüm 10

10.110. Bölüm

Dostu ve eski arkadaşı Valerius Flaccus ile birlikte konsül seçildi, Romalıların Yakın İspanya dediği eyalet de kurada ona düştü. Oradaki halkların bir kısmını silahla, bir kısmını sözle kazanırken barbarların büyük bir ordusu üzerine geldi ve utanç verici biçimde sürülüp atılma tehlikesi doğdu. Bu yüzden yakındaki Keltiberlerden yardım istedi.

10.1

ὕπατος δὲ μετὰ Φλάκκου Οὐαλλερίου τοῦ φίλου καὶ συνήθους ἀποδειχθείς ἔλαχε τῶν ἐπαρχιῶν ἣν Ἐντὸς Ἱσπανίαν Ῥωμαῖοι καλοῦσιν. ἐνταῦθα δʼ αὐτῷ τὰ μέν καταστρεφομένῳ τῶν ἐθνῶν, τὰ δʼ οἰκειουμένῳ διὰ λόγων πολλὴ στρατιὰ τῶν βαρβάρων ἐπέπεσε, καὶ κίνδυνος ἦν αἰσχρῶς ἐκβιασθῆναι. διὸ τῶν ἐγγὺς Κελτιβήρων ἐπεκαλεῖτο συμμαχίαν.

10.2Bunlar yardım için iki yüz talant ücret isteyince herkes Romalıların barbarlara yardım parası ödemesini kabul edilemez buldu. Cato ise bunda korkulacak bir şey olmadığını söyledi: Kazanırlarsa parayı düşmandan ödeyecekler, yenilirlerse de ne para isteyen ne de parası istenen kalacaktı. Bu savaşı tam bir zaferle kazandı ve sonraki işleri de parlak biçimde ilerledi.

10.2

αἰτούντων δʼ ἐκείνων τῆς βοηθείας διακόσια τάλαντα μισθόν, οἱ μέν ἄλλοι πάντες οὐκ ἀνασχετὸν ἐποιοῦντο Ῥωμαίους βαρβάροις ἐπικουρίας ὁμολογῆσαι μισθόν, ὁ δὲ Κάτων οὐδὲν ἔφη δεινὸν εἶναι, νικῶντας μέν γὰρ ἀποδώσειν παρὰ τῶν πολεμίων, οὐ παρʼ αὑτῶν, ἡττωμένων δὲ μήτε τοὺς ἀπαιτουμένους ἔσεσθαι μήτε τοὺς ἀπαιτοῦντας, ταύτην δὲ τὴν μάχην κατὰ κράτος ἐνίκησε, καὶ τἆλλα προὐχώρει λαμπρῶς.

10.3Polybios, onun emriyle Baetis nehrinin bu yakasındaki şehirlerin surlarının tek günde yıkıldığını söyler; bu şehirler çok sayıda ve savaşçı erkeklerle doluydu. Cato kendisi İspanya'da geçirdiği gün sayısından daha çok şehir aldığını söyler. Bu boş övünme değildir, eğer gerçekten dört yüz şehirse.

10.3

Πολύβιος μέν γέ φησι τῶν ἐντὸς Βαίτιος ποταμοῦ πόλεων ἡμέρᾳ μιᾷ τὰ τείχη κελεύσαντος αὐτοῦ περιαιρεθῆναι· πάμπολλαι δʼ ἦσαν αὗται καί γέμουσαι μαχίμων ἀνδρῶν. αὐτὸς δέ φησιν ὁ Κάτων πλείονας εἰληφέναι πόλεις ὧν διήγαγεν ἡμερῶν ἐν Ἰβηρίᾳ· καὶ τοῦτο κόμπος οὐκ ἔστιν, εἴπερ ὡς ἀληθῶς τετρακόσιαι τὸ πλῆθος ἦσαν.

10.4Sefer boyunca çok şey kazanmış olan askerlere ayrıca adam başına bir libre gümüş dağıttı. Az kişinin altınla dönmesindense çok Romalının gümüşle dönmesinin daha iyi olduğunu söyledi. Ganimetten kendisine yediği içtiği dışında bir şey düşmediğini söyler: "Bunlardan yararlanmak isteyenleri suçlamıyorum, ama ben aretē konusunda en iyilerle, para konusunda en zenginlerle, para düşkünlüğü konusunda en para düşkünleriyle yarışmak isterim."

10.4

τοῖς μέν οὖν στρατιώταις πολλὰ παρὰ τὴν στρατείαν ὠφεληθεῖσιν ἔτι καὶ λίτραν ἀργυρίου κατʼ ἄνδρα προσδιένειμεν, εἰπὼν ὡς κρεῖττον εἴη πολλοὺς Ῥωμαίων ἀργύριον ἢ χρυσίον ὀλίγους ἔχοντας ἐπανελθεῖν. εἷς δʼ αὑτὸν ἐκ τῶν ἁλισκομένων οὐδὲν ἐλθεῖν λέγει πλὴν ὅσα πέπωκεν ἢ βέβρωκε. καὶ οὐκ αἰτιῶμαι, φησί, τοὺς ὠφελεῖσθαι ζητοῦντας ἐκ τούτων, ἀλλὰ βούλομαι μᾶλλον περὶ ἀρετῆς τοῖς ἀρίστοις ἢ περὶ χρημάτων τοῖς πλουσιωτάτοις ἁμιλλᾶσθαι καὶ τοῖς φιλαργυρωτάτοις περὶ φιλαργυρίας.

10.5Yalnız kendisini değil, çevresindekileri de her türlü kazançtan uzak tutuyordu. Seferde yanında beş hizmetkâr vardı. Bunlardan Paccius adlı biri esirlerden üç köle çocuk satın aldı. Cato'nun bunu öğrendiğini fark edince karşısına çıkmadan kendini astı. Cato çocukları satıp parayı devlet hazinesine gönderdi.

10.5

οὐ μόνον δʼ αὑτόν, ἀλλὰ καὶ τοὺς περὶ αὑτὸν ἐφύλαττε καθαροὺς παντὸς λήμματος. ἦσαν δὲ πέντε θεράποντες ἐπὶ στρατείας σὺν αὐτῷ. τούτων εἷς ὄνομα Πάκκιος ἠγόρασε τῶν αἰχμαλώτων τρία παιδάρια· τοῦ δὲ Κάτωνος αἰσθομένου, πρὶν εἷς ὄψιν ἐλθεῖν, ἀπήγξατο. τοὺς δὲ παῖδας ὁ Κάτων ἀποδόμενος εἷς τὸ δημόσιον ἀνήνεγκε τὴν τιμήν. # Bölüm 11

11.111. Bölüm

O daha İspanya'dayken, onun düşmanı olan ve başarılarının önüne geçmek, İspanya işlerini kendi eline almak isteyen Büyük Scipio, o eyaletin valiliğine atanmayı sağladı. Olabildiğince hızlı davranarak Cato'nun görevine son verdi. Cato ise beş hoplit birliğini ve beş yüz atlıyı muhafız olarak yanına alıp Lacetanların halkını boyunduruk altına aldı ve onlara sığınmış altı yüz kaçağı ele geçirip öldürdü.

11.1

ἔτι δʼ αὐτοῦ διατρίβοντος ἐν Ἰβηρίᾳ Σκηπίων ὁ μέγας, ἐχθρὸς ὢν καὶ βουλόμενος ἐνστῆναι κατορθοῦντι καὶ τὰς Ἰβηρικὰς πράξεις ὑπολαβεῖν, διεπράξατο τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἀποδειχθῆναι διάδοχος. σπεύσας δʼ ὡς ἐνῆν τάχιστα κατέπαυσε τὴν ἀρχὴν τοῦ Κάτωνος, ὁ δὲ λαβὼν σπείρας ὁπλιτῶν πέντε καὶ πεντακοσίους ἱππεῖς προπομπούς κατεστρέψατο μὲν τὸ Λακετανῶν ἔθνος, ἑξακοσίους δὲ τῶν ηὐτομοληκότων κομισάμενος ἀπέκτεινεν.

11.2Scipio buna öfkelenince Cato alaycı bir tavırla Roma'nın ancak böyle en büyük olacağını söyledi: ünlü ve büyük adamlar aretēde birinciliği daha sönük olanlara bırakmayacak, kendisi gibi halktan gelenler de soylu ve şöhretli olanlarla aretēde yarışacaktı. Ancak senato, Cato'nun düzenlediği hiçbir şeyin değiştirilmemesine ya da bozulmamasına karar verince Scipio'nun makamı, Cato'nunkinden çok kendi ününü azaltarak işsizlik ve boşlukta geçti.

11.2

ἐφʼ οἷς σχετλιάζοντα τὸν Σκηπίωνα κατειρωνευόμενος οὕτως ἔφη τὴν Ῥώμην ἔσεσθαι μεγίστην, τῶν μὲν ἐνδόξων καὶ μεγάλων τὰ τῆς ἀρετῆς πρωτεῖα μὴ μεθιέντων τοῖς ἀσημοτέροις, τῶν δʼ ὥσπερ αὐτός ἐστι δημοτικῶν ἁμιλλωμένων ἀρετῇ πρὸς τοὺς τῷ γένει καὶ τῇ δόξῃ προήκοντας. οὐ μὴν ἀλλὰ τῆς συγκλήτου ψηφισαμένης μηδὲν ἀλλάττειν μηδὲ κινεῖν τῶν διῳκημένων ὑπὸ Κάτωνος, ἡ μὲν ἀρχὴ τῷ Σκηπίωνι τῆς αὐτοῦ μᾶλλον ἢ τῆς Κάτωνος ἀφελοῦσα δόξης ἐν ἀπραξίᾳ καὶ σχολῇ μάτην διῆλθεν,

11.3Cato ise zafer alayını yaptıktan sonra, aretē için değil şöhret için yarışanların çoğunun yaptığını yapmadı. Onlar en yüksek şereflere ulaşıp konsül olunca ve zafer alayı yapınca artık ömürlerini haz ve boşluğa ayırır, kamu işlerinden çekilirler. Cato ise aretēsini gevşetip bırakmadı; siyasete yeni atılanlar, şeref ve şan için susayanlar gibi, sanki yeni başlıyormuş gibi kendini yeniden topladı, dostlarına ve vatandaşlarına hizmet için kendini ortaya koydu, ne avukatlıktan ne de seferlerden vazgeçti.

11.3

ὁ δὲ Κάτων θριαμβεύσας οὐχ, ὥσπερ οἱ πλεῖστοι τῶν μὴ πρὸς ἀρετήν, ἀλλὰ πρὸς δόξαν ἁμιλλωμένων, ὅταν εἰς τὰς ἄκρας τιμὰς ἐξίκωνται καὶ τύχωσιν ὑπατείας καὶ θριάμβων, ἤδη τὸ λοιπὸν εἰς ἡδονὴν καὶ σχολὴν συσκευασάμενοι τὸν βίον ἐκ τῶν κοινῶν ἀπίασιν, οὕτω καὶ αὐτός ἐζανῆκε καὶ κατέλυσε τὴν ἀρετήν, ἀλλʼ ὅμοια τοῖς πρῶτον ἁπτομένοις πολιτείας καὶ διψῶσι τιμῆς καὶ δόξης ἀφʼ ἑτέρας ἀρχῆς συντείνας ἑαυτὸν ἐν μέσῳ παρεῖχε καὶ φίλοις χρῆσθαι καὶ πολίταις, οὔτε τὰς συνηγορίας οὔτε τὰς στρατείας ἀπειπάμενος. # Bölüm 12

12.112. Bölüm

Tiberius Sempronius konsülken onun yanında legatus olarak Trakya ve Tuna bölgesinin işlerini yönetmesine yardım etti. Manius Acilius ile askerî tribün olarak Yunanistan'a, Büyük Antiokhos'a karşı gitti; Hannibal'den sonra Romalıları en çok korkutan oydu. Çünkü Seleukos Nikator'un sahip olduğu Asya'yı neredeyse bütünüyle yeniden kazanmış, sayısız savaşçı barbar halkı boyunduruğuna almış, karşısında dengi kalan tek güç olarak gördüğü Romalılarla çarpışmak için coşmuştu.

12.1

Τιβερίῳ μέν οὖν Σεμπρωνίῳ τὰ περὶ Θρᾴκην καὶ Ἴστρον ὑπατεύοντι πρεσβεύων συγκατειργάσατο, Μανίῳ δʼ Ἀκιλίῳ χιλιαρχῶν ἐπʼ Ἀντίοχον τὸν μέγαν συνεξῆλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, φοβήσαντα Ῥωμαίους ὡς οὐδένα ἕτερον μετʼ Ἀννίβαν. τὴν γὰρ Ἀσίαν, ὅσην ὁ Νικάτωρ Σέλευκος εἶχεν, ὀλίγου δεῖν ἅπασαν ἐξ ὑπαρχῆς ἀνειληφώς, ἔθνη τε πάμπολλα καὶ μάχιμα βαρβάρων ὑπήκοα πεποιημένος, ἐπῆρτο συμπεσεῖν Ῥωμαίοις ὡς μόνοις ἔτι πρὸς αὐτὸν ἀξιομάχοις οὖσιν.

12.2Yunanları özgürleştirmeyi savaş için güzel bir bahane yaptı; oysa Yunanların buna hiç ihtiyacı yoktu, çünkü Romalıların lütfuyla Philippos'tan ve Makedonlardan yeni kurtulmuş, özgür ve bağımsız olmuşlardı. Ordusuyla geçti; Yunanistan hemen sarsıldı, demagoglar halkı kraldan gelecek umutlarla ayartırken şehirler kararsızlığa düştü.

12.2

εὐπρεπῆ δὲ τοῦ πολέμου ποιησάμενος αἰτίαν τοὺς Ἕλληνας ἐλευθεροῦν, οὐδὲν δεομένους, ἀλλὰ καὶ ἐλευθέρους καὶ αὐτονόμους χάριτι τῇ Ῥωμαίων ἀπὸ Φιλίππου καὶ Μακεδόνων νεωστὶ γεγονότας, διέβη μετὰ δυνάμεως, καὶ σάλον εὐθὺς ἡ Ἑλλὰς εἶχε καὶ μετέωρος ἦν ἐλπίσι διαφθειρομένη βασιλικαῖς ὑπὸ τῶν δημαγωγῶν.

12.3Manius şehirlere elçiler gönderdi. Yenilik peşindekilerin çoğunu, onun hayatında yazıldığı gibi, Titus Flamininus karışıklık çıkmadan yatıştırdı. Cato ise Korinthosluları, Patraslıları ve Aigionluları kazandı.

12.3

ἔπεμπεν οὖν πρέσβεις ὁ Μάνιος ἐπὶ τὰς πόλεις. καὶ τὰ μέν πλεῖστα τῶν νεωτεριζόντων Τίτος Φλαμινῖνος ἔσχεν ἄνευ ταραχῆς καὶ κατεπράυνεν, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γέγραπται, Κάτων δὲ Κορινθίους καὶ Πατρεῖς, ἔτι δὲ Αἰγιεῖς παρεστήσατο.

12.4Atina'da ise en uzun süre kaldı. Yunanca olarak halka yaptığı, eski Atinalıların aretēsine hayran olduğunu, şehrin güzelliğini ve büyüklüğünü seve seve seyrettiğini söylediği bir konuşma elden ele dolaşır. Ama bu doğru değildir; Yunanca konuşabilecek durumda olsa da Atinalılarla tercüman aracılığıyla konuştu, çünkü atalarının âdetlerine bağlı kalıyor, Yunan şeylerine hayran olanlarla alay ediyordu.

12.4

πλεῖστον δὲ χρόνον ἐν Ἀθήναις διέτριψε. καὶ λέγεται μέν τις αὐτοῦ φέρεσθαι λόγος, ὃν Ἑλληνιστὶ πρὸς τὸν δῆμον εἶπεν, ὡς ζηλῶν τε τὴν ἀρετὴν τῶν παλαιῶν Ἀθηναίων τῆς τε πόλεως διὰ τὸ κάλλος καὶ τὸ μέγεθος ἡδέως γεγονὼς θεατής· τὸ δʼ οὐκ ἀληθές ἐστιν, ἀλλὰ διʼ ἑρμηνέως ἐνέτυχε τοῖς Ἀθηναίοις, δυνηθεὶς ἂν αὐτὸς εἰπεῖν, ἐμμένων δὲ τοῖς πατρίοις καὶ καταγελῶν τῶν τὰ Ἑλληνικὰ τεθαυμακότων.

12.5Örneğin Yunanca bir tarih yazıp özür dileyen Postumius Albinus ile şöyle dalga geçti: Amphiktyonlar kararıyla bu işe zorlanmış olsaydı özür dilemesi yerinde olurdu. Atinalıların hızına ve ifadesinin keskinliğine hayran kaldığını söyler; çünkü kendisinin kısaca söylediğini tercüman uzun uzun ve çok kelimeyle aktarıyordu. Genel olarak Yunanların sözlerinin dudaklarından, Romalıların sözlerinin ise yüreklerinden çıktığını düşünüyordu.

12.5

Ποστούμιον γοῦν Ἀλβῖνον ἱστορίαν Ἑλληνιστὶ γράψαντα καὶ συγγνώμην αἰτούμενον ἐπέσκωψεν εἰπὼν, δοτέον εἶναι τὴν συγγνώμην, εἰ τῶν Ἀμφικτυόνων ψηφισαμένων ἀναγκασθεὶς ὑπέμεινε τὸ ἔργον, θαυμάσαι δέ φησι τοὺς Ἀθηναίους τὸ τάχος αὐτοῦ καὶ τὴν ὀξύτητα τῆς φράσεως· ἃ γὰρ αὐτὸς ἐξέφερε βραχέως, τὸν ἑρμηνέα μακρῶς καὶ διὰ πολλῶν ἀπαγγέλλειν τὸ δʼ ὅλον οἴεσθαι τὰ ῥήματα τοῖς μέν Ἕλλησιν ἀπὸ χειλέων, τοῖς δὲ Ῥωμαίοις ἀπὸ καρδίας φέρεσθαι. # Bölüm 13

13.113. Bölüm

Antiokhos, Thermopylai geçidini ordusuyla kapatmış, yerin doğal engellerine hendekler ve duvarlar eklemiş, savaşı dışarıda bıraktığını düşünerek oturuyordu. Romalılar cepheden zorlamaktan tamamen umudu kesmişti. Cato ise Perslerin o ünlü dolaşıp çevirme hareketini aklına getirdi ve ordunun bir bölümünü alıp geceleyin yola çıktı.

13.1

ἐπεὶ δʼ Ἀντίοχος ἐμφράξας τὰ περὶ Θερμοπύλας στενὰ τῷ στρατοπέδῳ, καὶ τοῖς αὐτοφυέσι τῶν τόπων ἐρύμασι προσβαλὼν χαρακώματα καὶ διατειχίσματα, καθῆστο τὸν πόλεμον ἐκκεκλεικέναι νομίζων, τὸ μὲν κατὰ στόμα βιάζεσθαι παντάπασιν ἀπεγίνωσκον οἱ Ῥωμαῖοι, τὴν δὲ Περσικὴν ἐκείνην περιήλυσιν καὶ κύκλωσιν ὁ Κάτων εἰς νοῦν βαλόμενος ἐξώδευσε νύκτωρ, ἀναλαβὼν μέρος τι τῆς στρατιᾶς.

13.2Yukarı çıktıklarında kılavuzluk eden esir yolunu şaşırdı. Geçilmez, uçurumlu yerlerde dolaşmaları askerlerde korkunç bir yılgınlık ve korku yarattı. Cato tehlikeyi görünce herkese kımıldamadan beklemelerini emretti.

13.2

ἐπεὶ δʼ ἄνω προελθόντων ὁ καθοδηγῶν αἰχμάλωτος ἐξέπεσε τῆς ὁδοῦ καὶ πλανώμενος ἐν τόποις ἀπόροις καὶ κρημνώδεσι δεινὴν ἀθυμίαν καὶ φόβον ἐνειργάσατο τοῖς στρατιώταις, ὁρῶν ὁ Κάτων τὸν κίνδυνον ἐκέλευσε τοὺς ἄλλους ἅπαντας ἀτρεμεῖν καὶ περιμένειν,

13.3Kendisi de dağcılıkta usta bir adam olan Lucius Manlius'u yanına alıp aysız, karanlık gecede büyük zahmetle ve tehlikeye atılarak ilerledi. Yabani zeytinler ve dik kayalar görüşü sürekli kesiyor, her şeyi belirsiz kılıyordu. Sonunda aşağıda düşman ordugâhına uzandığını sandıkları bir patikaya çıktılar. Kallidromos'un üstünde yükselen, kolayca görülebilecek bazı doruklara işaretler koydular.

13.3

αὐτὸς δὲ Λεύκιόν τινα Μάλλιον, ἄνδρα δεινὸν ὀρειβατεῖν, παραλαβὼν ἐχώρει πολυπόνως καὶ παραβόλως ἐν ἀσελήνῳ νυκτὶ καὶ βαθείᾳ, κοτίνοις καὶ πάγοις ἀνατεταμένοις διασπάσματα πολλὰ τῆς ὄψεως καὶ ἀσάφειαν ἐχούσης, ἕως ἐμβαλόντες εἰς ἀτραπόν, ὡς ᾤοντο, κάτω περαίνουσαν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων ἔθεντο σημεῖα πρός τινας εὐσκόπους κεραίας ὑπὲρ τὸ Καλλίδρομον ἀνεχούσας.

13.4Geri dönüp orduyu aldılar, işaretlere doğru ilerleyip o patikaya ulaştılar ve yürüyüşe devam ettiler. Ama biraz ilerledikten sonra bir vadi önlerine çıktı ve patika bitti. Düşmanın yakınında olduklarını bilmedikleri ve görmedikleri için yine çaresizlik ve korku başladı. Bu sırada gün ağarıyordu; biri bir ses duyduğunu sandı, derken uçurumun altında bir Yunan hendeği ve bir öncü karakol gördüler.

13.4

οὕτω δὲ πάλιν ἐπανελθόντες ὀπίσω τὴν στρατιὰν ἀνέλαβον, καὶ πρός τὰ σημεῖα προάγοντες ἥψαντο μὲν ἐκείνης τῆς ἀτραποῦ καὶ κατεστήσαντο τὴν πορείαν, μικρὸν δὲ προελθοῦσιν αὐτοῖς ἐπέλιπε φάραγγος ὑπολαμβανούσης. καὶ πάλιν ἦν ἀπορία καὶ δέος οὐκ ἐπισταμένων οὐδὲ συνορώντων ὅτι πλησίον ἐτύγχανον τῶν πολεμίων γεγονότες. ἤδη δὲ διέλαμπεν ἡμέρα, καὶ φθογγῆς τίς ἔδοξεν ἐπακοῦσαι, τάχα δὲ καὶ καθορᾶν Ἑλληνικὸν χάρακα καὶ προφυλακὴν ὑπὸ τὸ κρημνῶδες.

13.5Cato ordusunu orada durdurdu ve yalnız her zaman sadakatli ve gayretli bulduğu Firmumluların yanına gelmesini emretti. Hepsi koşup çevresini sarınca şöyle dedi: "Düşmandan birini canlı ele geçirip bu öncü karakolda kimler olduğunu, sayılarının ne kadar olduğunu, ötekilerin nasıl düzenlendiğini, bizi hangi düzen ve hazırlıkla beklediklerini öğrenmek istiyorum.

13.5

οὕτως οὖν ἐπιστήσας ἐνταῦθα τὴν στρατιὰν ὁ Κάτων ἐκέλευσεν αὐτῷ προσελθεῖν ἄνευ τῶν ἄλλων τοὺς Φιρμανούς, οἷς ἀεὶ πιστοῖς ἐχρῆτο καὶ προθύμοις. συνδραμόντων δὲ καὶ περιστάντων αὐτὸν ἀθρόων εἶπεν, ἄνδρα χρῄζω λαβεῖν τῶν πολεμίων ζῶντα καὶ πυθέσθαι, τίνες οἱ προφυλάττοντες οὗτοι, πόσον πλῆθος αὐτῶν, τίς ὁ τῶν ἄλλων διάκοσμος ἢ τάξις καὶ παρασκευὴ, μεθʼ ἧς ὑπομένουσιν ἡμᾶς.

13.6Bu işi hızla ve cüretle kapmak gerekir; aslanlar da silahsız oldukları hâlde bu cüretle korkak hayvanların üzerine yürür." Cato bunu söyleyince Firmumlular oldukları yerden fırlayıp dağdan aşağı öncü karakola koştular, ansızın saldırıp hepsini şaşkına çevirip dağıttılar ve birini silahlarıyla birlikte yakalayıp Cato'ya getirdiler.

13.6

τὸ δʼ ἔργον ἅρπαγμα δεῖ τάχους γενέσθαι καὶ τόλμης, ᾗ καὶ λέοντες ἄνοπλοι θαρροῦντες ἐπὶ τὰ δειλὰ τῶν θηρίων βαδίζουσι. ταῦτα εἰπόντος τοῦ Κάτωνος αὐτόθεν ὀρούσαντες, ὥσπερ εἶχον, οἱ Φιρμανοὶ κατὰ τῶν ὁρῶν ἔθεον ἐπὶ τὰς προφυλακάς καὶ προσπεσόντες ἀπροσδόκητοι πάντας μὲν διετάραξαν καὶ διεσκέδασαν, ἕνα δʼ αὐτοῖς ὅπλοις ἁρπάσαντες ἐνεχείρισαν τῷ Κάτωνι.

13.7Ondan, ana kuvvetin kralın kendisiyle birlikte geçitte oturduğunu, bu dağ yollarını tutan muhafızların ise seçme altı yüz Aitolialı olduğunu öğrendi. Sayılarının azlığını ve dikkatsizliklerini küçümseyerek hemen borular ve savaş naraları eşliğinde, kılıcını ilk çeken kendisi olmak üzere saldırıya geçti. Düşman onların uçurumlardan aşağı indiğini görünce büyük ordugâha kaçtı ve herkesi kargaşaya boğdu.

13.7

παρὰ τούτου μαθών, ὡς ἡ μὲν ἄλλη δύναμις ἐν τοῖς στενοῖς κάθηται μετʼ αὐτοῦ τοῦ βασιλέως, οἱ δὲ φρουροῦντες οὗτοι τὰς ὑπερβολὰς Αἰτωλῶν εἰσιν ἑξακόσιοι λογάδες, καταφρονήσας τῆς ὀλιγότητος ἅμα καὶ τῆς ὀλιγωρίας εὐθὺς ἐπῆγεν ἅμα σάλπιγξι καὶ ἀλαλαγμῷ, πρῶτος σπασάμενος τὴν μάχαιραν. οἱ δʼ ὡς εἶδον ἀπὸ τῶν κρημνῶν ἐπιφερομένους, φεύγοντες εἰς τὸ μέγα στρατόπεδον κατεπίμπλασαν ταραχῆς ἅπαντας. # Bölüm 14

14.114. Bölüm

Bu sırada Manius da aşağıdan duvarları zorluyor, bütün kuvvetiyle geçide saldırıyordu. Antiokhos ağzına bir taş yiyip dişleri dökülünce acıdan atını geri çevirdi. Ordunun hiçbir bölümü Romalılara karşı duramadı.

14.1

ἐν τούτῳ δὲ καί τοῦ Μανίου κάτωθεν πρὸς τὰ διατειχίσματα βιαζομένου καί τοῖς στενοῖς προσβάλλοντος ἀθρόαν τὴν δύναμιν, ὁ μέν Ἀντίοχος εἰς τὸ στόμα λίθῳ πληγείς ἐκτιναχθέντων αὐτοῦ τῶν ὀδόντων ἀπ έστρεψε τὸν ἵππον ὀπίσω, περιαλγὴς γενόμενος, τοῦ δὲ στρατοῦ μέρος οὐδὲν ὑπέμεινε τοὺς Ῥωμαίους,

14.2Kaçış için yollar geçilmez ve çıkmaz olsa da, derin bataklıklar ve sarp kayalar düşen ve kayanları karşılasa da, düşman demirinden korkan askerler dar yollardan akıp birbirini iterek kendilerini mahvettiler. Cato görünüşe göre hep kendi övgülerinde cömertti; büyük işlerin doğal bir sonucu olarak açıkça böbürlenmekten kaçınmazdı. Ama bu başarılarına en çok şişkinliği verdi.

14.2

ἀλλὰ καίπερ ἀπόρους καί ἀμηχάνους τῆς φυγῆς ὁδοὺς καί πλάνας ἐχούσης, ἑλῶν βαθέων καί πετρῶν ἀποτόμων τὰ πτώματα καί τὰς ὀλισθήσεις ὑποδεχομένων, εἰς ταῦτα διὰ τῶν στενῶν ὑπερχεόμενοι καί συνωθοῦντες ἀλλήλους φόβῳ πληγῆς καί σιδήρου πολεμίων αὑτοὺς διέφθειρον. ὁ δὲ Κάτων ἀεὶ μέν τις ἦν, ὡς ἔοικε, τῶν ἰδίων ἐγκωμίων ἀφειδὴς καί τὴν ἄντικρυς μεγαλαυχίαν ὡς ἐπακολούθημα τῆς μεγαλουργίας οὐκ ἔφευγε, πλεῖστον δὲ ταῖς πράξεσι ταύταις ὄγκον περιτέθεικε,

14.3Onun düşmanı kovalayıp vurduğunu görenlerin, Cato'nun halka, halkın Cato'ya borçlu olduğu kadar borçlu olmadığı kanısına vardıklarını söyler. Konsül Manius da zaferin sıcaklığıyla, kendisi de sıcak sıcak ona sarılıp uzun süre kucaklamış, sevinçle ne kendisinin ne de bütün halkın Cato'nun iyiliklerine karşılık verebileceğini haykırmış.

14.3

καί φησι τοῖς ἰδοῦσιν αὐτόν τότε διώκοντα καί παίοντα τοὺς πολεμίους παραστῆναι μηδὲν ὀφείλειν Κάτωνα τῷ δήμῳ τοσοῦτον, ὅσον Κάτωνι τὸν δῆμον, αὐτόν τε Μάνιον τὸν ὕπατον θερμὸν ἀπὸ τῆς νίκης ἔτι θερμῷ περιπλακέντα πολὺν χρόνον ἀσπάζεσθαι καὶ βοᾶν ὑπὸ χαρᾶς, ὡς οὔτʼ ἂν αὐτὸς οὔθʼ ὁ σύμπας δῆμος ἐξισώσειε τὰς ἀμοιβὰς ταῖς Κάτωνος εὐεργεσίαις.

14.4Savaştan hemen sonra olanları haber vermek üzere Roma'ya gönderildi. Şanslı bir yolculukla Brundisium'a geçti, oradan bir günde Tarentum'a ulaştı, dört gün daha yol alarak denizden çıktıktan sonraki beşinci gün Roma'ya vardı ve zaferi ilk haber veren o oldu. Şehri sevinç ve kurbanlarla doldurdu, halkı da bütün karaya ve denize hâkim olabileceği duygusuyla gururlandırdı.

14.4

μετὰ δὲ τὴν μάχην εὐθὺς εἰς Ῥώμην ἐπέμπετο τῶν ἠγωνισμένων αὐτάγγελος· καί διέπλευσε μέν εἰς Βρεντέσιον εὐτυχῶς, μιᾷ δʼ ἡμέρᾳ διελάσας ἐκεῖθεν εἰς Τάραντα καί τέσσαρας ἄλλας ὁδεύσας πεμπταῖος εἰς Ῥώμην ἀπὸ θαλάσσης ἀφίκετο καί πρῶτος ἀπήγγειλε τὴν νίκην. καί τὴν μέν πόλιν ἐνέπλησεν εὐφροσύνης καὶ θυσιῶν, φρονήματος δὲ τὸν δῆμον ὡς πάσης γῆς καί θαλάσσης κρατεῖν δυνάμενον. # Bölüm 15

15.115. Bölüm

Cato'nun askerlik alanındaki en önemli başarıları aşağı yukarı bunlardır. Siyasi hayatında ise suçlamaları ve kötülerin yargılanmasını küçümsenmeyecek bir uğraş saydığı görülür. Kendisi birçok kişiyi dava etti, dava edenlere yardım etti, hatta Petillius ve arkadaşlarının Scipio aleyhine yaptıkları gibi dava edenleri bütünüyle kendisi hazırladı.

15.1

τῶν μὲν οὖν πολεμικῶν πράξεων τοῦ Κάτωνος αὗται σχεδόν εἰσιν ἐλλογιμώταται· τῆς δὲ πολιτείας φαίνεται τὸ περὶ τὰς κατηγορίας καὶ τοὺς ἐλέγχους τῶν πονηρῶν μόριον οὐ μικρᾶς ἄξιον σπουδῆς ἡγησάμενος. αὐτός τε γὰρ ἐδίωξε πολλούς καὶ διώκουσιν ἑτέροις συνηγωνίσατο καὶ παρεσκεύασεν ὅλως διώκοντας, ὡς ἐπὶ Σκηπίωνα τοὺς περὶ Πετίλλιον.

15.2Scipio büyük ailesinden ve gerçek yüceliğinden aldığı güçle iftiraları ayaklar altına alınca onu yok edemedi ve bıraktı. Ama kardeşi Lucius'u suçlayanlarla birleşip devlete yüklü bir para cezasına çarptırdı. Lucius bu parayı ödeyemeyince hapis tehlikesine düştü ve ancak tribünlere başvurarak güçlükle kurtuldu.

15.2

τοῦτον μὲν οὖν ἀπʼ οἴκου τε μεγάλου καὶ φρονήματος ἀληθινοῦ ποιησάμενον ὑπὸ πόδας τὰς διαβολὰς μὴ ἀποκτεῖναι δυνηθεὶς ἀφῆκε· Λεύκιον δὲ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ μετὰ τῶν κατηγόρων συστὰς καταδίκῃ περιέβαλε χρημάτων πολλῶν πρὸς τὸ δημόσιον, ἣν οὐκ ἔχων ἐκεῖνος ἀπολύσασθαι καὶ κινδυνεύων δεθῆναι μόλις ἐπικλήσει τῶν δημάρχων ἀφείθη.

15.3Babasının düşmanını ölümünden sonra şerefsiz bıraktırmış bir delikanlıya duruşmadan sonra pazar yerinde rastlayan Cato'nun, elini sıkıp şöyle dediği anlatılır: Anne babaya kuzu ya da oğlak değil, düşmanların gözyaşlarını ve mahkûmiyetlerini sunmak gerekir. Ama kendisi de siyaset hayatında dokunulmaz kalmadı; düşmanlarına bir açık verdiği her yerde yargılanmayı ve tehlikeye düşmeyi sürdürdü.

15.3

λέγεται δὲ καὶ νεανίσκῳ τινὶ τεθνηκότος πατρὸς ἐχθρὸν ἠτιμωκότι καὶ πορευομένῳ διʼ ἀγορᾶς μετὰ τὴν δίκην ἀπαντήσας ὁ Κάτων δεξιώσασθαι καὶ εἰπεῖν, ὅτι ταῦτα χρὴ τοῖς γονεῦσιν ἐναγίζειν, οὐκ ἄρνας οὐδʼ ἐρίφους, ἀλλʼ ἐχθρῶν δάκρυα καὶ καταδίκας. οὐ μὴν οὐδʼ αὐτός ἐν τῇ πολιτείᾳ περιῆν ἀθῷος, ἀλλʼ ὅπου τινὰ λαβὴν παράσχοι τοῖς ἐχθροῖς, κρινόμενος καὶ κινδυνεύων διετέλει.

15.4Yaklaşık elli davadan sıyrıldığı söylenir; sonuncusu seksen altı yaşındayken açıldı. O davada, başka insanlar arasında yaşamış birinin başkaları önünde kendini savunmasının zor olduğunu söyleyen meşhur sözünü söyledi. Davalarına burada da son vermedi; dört yıl sonra, doksan yaşındayken Servius Galba'yı dava etti.

15.4

λέγεται γὰρ ὀλίγον ἀπολιπούσας τῶν πεντήκοντα φυγεῖν δίκας, μίαν δὲ τὴν τελευταίαν ἓξ ἔτη καὶ ὀγδοήκοντα γεγονώς· ἐν ᾗ καὶ τὸ μνημονευόμενον εἶπεν, ὡς χαλεπόν ἐστιν ἐν ἄλλοις βεβιωκότα ἀνθρώποις ἐν ἄλλοις ἀπολογεῖσθαι. καὶ τοῦτο πέρας οὐκ ἐποιήσατο τῶν ἀγώνων, τεσσάρων δʼ ἄλλων ἐνιαυτῶν διελθόντων Σερουίου Γάλβα κατηγόρησεν ἐνενήκοντα γεγονὼς ἔτη.

15.5Nestor gibi, hayatı ve işleri üç kuşağa uzanmış gibidir. Yukarıda söylendiği gibi Büyük Scipio ile siyasette çok çatışmış, bu çatışmayı onun evlat edinilmiş torunu ve Perseus ile Makedonları yenen Paulus'un oğlu Genç Scipio'ya kadar sürdürmüştü.

15.5

κινδυνεύει γὰρ ὡς ὁ Νέστωρ εἰς τριγονίαν τῷ βίῳ καὶ ταῖς πράξεσι κατελθεῖν. Σκηπίωνι γὰρ, ὡς λέλεκται, τῷ μεγάλῳ πολλὰ διερισάμενος ἐν τῇ πολιτείᾳ διέτεινεν εἰς Σκηπίωνα τὸν νέον, ὃς ἦν ἐκείνου κατὰ ποίησιν υἱωνός, υἱὸς δὲ Παύλου τοῦ Περσέα καὶ Μακεδόνας καταπολεμήσαντος. # Bölüm 16

16.116. Bölüm

Konsüllüğünden on yıl sonra Cato sansörlüğe aday oldu. Bu makam, bütün şereflerin zirvesi, siyasetin bir bakıma son aşamasıdır; başka pek çok yetkisinin yanında karakterleri ve yaşayışları denetleme yetkisi de vardır. Romalılar kimsenin evliliğinin, çocuk yetiştirmesinin, yaşam tarzının ya da şöleninin herkesin arzusuna ve prohairesisine göre denetimsiz bırakılmaması gerektiğini düşünüyordu.

16.1

τῆς δʼ ὑπατείας κατόπιν ἔτεσι δέκα τιμητείαν ὁ Κάτων παρήγγειλε. κορυφὴ δέ τίς ἐστι τιμῆς ἁπάσης ἡ ἀρχὴ καὶ τρόπον τινὰ τῆς πολιτείας ἐπιτελείωσις, ἄλλην τε πολλὴν ἐξουσίαν ἔχουσα καὶ τὴν περὶ τὰ ἤθη καὶ τοὺς βίους ἐξέτασιν. οὔτε γὰρ γάμον οὔτε παιδοποιίαν τινὸς οὔτε δίαιταν οὔτε συμπόσιον ᾤοντο δεῖν ἄκριτον καὶ ἀνεξέταστον, ὡς ἕκαστος ἐπιθυμίας ἔχοι καὶ προαιρέσεως, ἀφεῖσθαι.

16.2Bir adamın karakterinin açık havadaki ve kamusal işlerden çok bunlarda görüldüğünü düşünerek, kimsenin hazlara kapılıp yerli ve alışılmış yaşamdan sapmamasını sağlayacak bekçi, ıslah edici ve cezalandırıcı olarak patrici denenlerden bir, halktan da bir kişi seçerlerdi. Bunlara sansör derler, ölçüsüz ve düzensiz yaşayan birinin atını elinden almak ve onu senatodan atmak yetkisine sahiptiler.

16.2

πολὺ δὲ μᾶλλον ἐν τούτοις νομίζοντες ἡ ταῖς ὑπαίθροις καὶ πολιτικαῖς πράξεσι τρόπον ἀνδρὸς ἐνορᾶσθαι, φύλακα καὶ σωφρονιστὴν καὶ κολαστὴν τοῦ μηδένα καθʼ ἡδονὰς ἐκτρέπεσθαι καὶ παρεκβαίνειν τὸν ἐπιχώριον καὶ συνήθη βίον ᾑροῦντο τῶν καλουμένων πατρικίων ἕνα καὶ τῶν δημοτικῶν ἕνα. τιμητὰς δὲ τούτους προσηγόρευον, ἐξουσίαν ἔχοντας ἀφελέσθαι μὲν ἵππον, ἐκβαλεῖν δὲ συγκλήτου τὸν ἀκολάστως βιοῦντα καὶ ἀτάκτως.

16.3Bunlar mal varlığı beyanlarını alıp inceler, kayıtlarla ailelerin ve vatandaşlıkların sınıfını belirlerdi. Bu makamın başka büyük yetkileri de vardır. Bu yüzden Cato'nun adaylığına senatonun neredeyse bütün ünlü ve ileri gelen üyeleri karşı çıktı. Soyluları kıskançlık üzüyordu; başlangıçta tanınmayan insanların en yüksek şeref ve iktidara çıkmasıyla soylarının tamamen aşağılandığını düşünüyorlardı.

16.3

οὗτοι δὲ καὶ τὰ τιμήματα τῶν οὐσιῶν λαμβάνοντες ἐπεσκόπουν, καὶ ταῖς ἀπογραφαῖς τὰ γένη καὶ τὰς πολιτείας διέκρινον· ἄλλας τε μεγάλας ἔχει δυνάμεις ἡ ἀρχή. διὸ καὶ τῷ Κάτωνι πρὸς τὴν παραγγελίαν ἀπήντησαν ἐνιστάμενοι σχεδὸν οἱ γνωριμώτατοι καὶ πρῶτοι τῶν συγκλητικῶν. τοὺς μὲν γὰρ εὐπατρίδας ὁ φθόνος ἐλύπει, παντάπασιν οἰομένους προπηλακίζεσθαι τὴν εὐγένειαν ἀνθρώπων ἀπʼ ἀρχῆς ἀδόξων εἰς τὴν ἄκραν τιμὴν καὶ δύναμιν ἀναβιβαζομένων,

16.4Kötü işlerini ve atalarının âdetlerinden saptıklarını bilenler ise bu adamın iktidarda amansız ve sert olacak katılığından korkuyordu. Bu yüzden anlaşıp hazırlık yaparak Cato'ya karşı yedi aday çıkardılar. Bunlar yumuşak ve haz verici bir yönetim istediğini düşündükleri halkı iyi umutlarla okşuyorlardı.

16.4

οἱ δὲ μοχθηρὰ συνειδότες αὑτοῖς ἐπιτηδεύματα καὶ τῶν πατρίων ἐκδιαίτησιν ἐθῶν ἐφοβοῦντο τὴν αὐστηρίαν τοῦ ἀνδρός, ἀπαραίτητον ἐν ἐξουσίᾳ καὶ χαλεπὴν ἐσομένην. διὸ συμφρονήσαντες καὶ παρασκευάσαντες ἑπτὰ κατῆγον ἐπὶ τὴν παραγγελίαν ἀντιπάλους τῷ Κάτωνι, θεραπεύοντας ἐλπίσι χρησταῖς τὸ πλῆθος, ὡς δὴ μαλακῶς καὶ πρὸς ἡδονὴν ἄρχεσθαι δεόμενον.

16.5Cato ise tam tersine hiç yumuşaklık göstermiyor, kürsüden kötülere açıkça tehditler savuruyor, şehrin büyük bir arınmaya ihtiyacı olduğunu haykırıyordu. Halka, aklı başındaysa en hoş hekimi değil, en sert hekimi seçmesini söylüyor, bunun kendisi ve patricilerden Valerius Flaccus olduğunu belirtiyordu: Savurganlığı ve yumuşaklığı bir hydra gibi kesip dağlamada ancak onunla ilerleme sağlayabileceğini düşünüyor, ötekilerin ise iyi yönetecek olanlardan korktukları için kötü yönetmek üzere makamı zorladığını görüyordu.

16.5

τοὐναντίον δʼ ὁ Κάτων οὐδεμίαν ἐνδιδοὺς ἐπιείκειαν, ἀλλʼ ἄντικρυς ἀπειλῶν τε τοῖς πονηροῖς ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ κεκραγὼς μεγάλου καθαρμοῦ χρῄζειν τὴν πόλιν, ἠξίου τοὺς πολλοὺς, εἰ σωφρονοῦσι, μὴ τὸν ἥδιστον, ἀλλὰ τὸν σφοδρότατον αἱρεῖσθαι τῶν ἰατρῶν τοῦτον δὲ αὐτὸν εἶναι καὶ τῶν πατρικίων ἕνα Φλάκκον Οὐαλλέριον· μετʼ ἐκείνου γὰρ οἴεσθαι μόνου τὴν τρυφὴν καὶ τὴν μαλακίαν ὥσπερ ὕδραν τέμνων καὶ ἀποκαίων προὔργου τι ποιήσειν, τῶν δʼ ἄλλων ὁρᾶν ἕκαστον ἄρξαι κακῶς βιαζόμενον, ὅτι τοὺς καλῶς ἄρξοντας δέδοικεν.

16.6Roma halkı gerçekten öyle büyüktü ve büyük önderlere öyle layıktı ki adamın yüksek perdeli ağır tavrından korkmadı. Her şeyi halkın hoşuna gidecek biçimde yapacakmış gibi görünen o tatlı dilli adamları bir yana atıp Cato ile birlikte Flaccus'u seçti; sanki bir adayı değil, zaten yöneten ve emirler veren birini dinliyordu.

16.6

οὕτω δʼ ἄρα μέγας ἦν ὡς ἀληθῶς καὶ μεγάλων ἄξιος δημαγωγῶν ὁ Ῥωμαίων δῆμος, ὥστε μὴ φοβηθῆναι τὴν ἀνάτασιν καὶ τὸν ὄγκον τοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ τοὺς ἡδεῖς ἐκείνους καὶ πρὸς χάριν ἅπαντα ποιήσειν δοκοῦντας ἀπορρίψας ἑλέσθαι μετὰ τοῦ Κάτωνος τὸν Φλάκκον, ὥσπερ οὐκ αἰτοῦντος ἀρχήν, ἀλλʼ ἄρχοντος ἤδη καὶ προστάττοντος ἀκροώμενος. # Bölüm 17

17.117. Bölüm

Cato, görevdaşı ve dostu Lucius Valerius Flaccus'u senatonun başkanı olarak kaydetti. Birçok kişiyle birlikte Lucius Quintius'u da senatodan attı. Bu adam yedi yıl önce konsül olmuştu ve ona konsüllükten de büyük şeref kazandıran şey, Philippos'u yenen Titus Flamininus'un kardeşi olmasıydı.

17.1

προέγραψε μὲν οὖν ὁ Κάτων τῆς συγκλήτου τὸν συνάρχοντα καὶ φίλον Λεύκιον Οὐαλλέριον Φλάκκον, ἐξέβαλε δὲ τῆς βουλῆς ἄλλους τε συχνοὺς καὶ Λεύκιον Κοΐντιον, ὕπατον μὲν ἑπτὰ πρότερον ἐνιαυτοῖς γεγενημένον, ὃ δʼ ἦν αὐτῷ πρὸς δόξαν ὑπατείας μεῖζον, ἀδελφὸν Τίτου Φλαμινίνου τοῦ καταπολεμήσαντος Φίλιππον.

17.2Atılmasının sebebi şuydu: Lucius, çocukluğundan beri gözdesi olan bir delikanlıyı yanına almış, her zaman yanında tutuyor, seferlerde de yanında götürüyor, ona dostlarının ve yakınlarının ileri gelenlerinden hiçbirine vermediği bir şeref ve güç veriyordu. Bir konsüllük eyaletini yönetirken, bir şölende delikanlı her zamanki gibi yanına uzandı, şarabın etkisiyle kolayca yönlendirilen adama türlü dalkavukluklar yaptı. Onu öyle sevdiğini söyledi ki, evde bir gladyatör gösterisi varken, daha önce hiç görmemiş olduğu ve bir adamın boğazlandığını görmeyi çok istediği hâlde, onun yanına koşmuştu.

17.2

αἰτίαν δὲ τῆς ἐκβολῆς ἔσχε τοιαύτην. μειράκιον ἐκ τῆς παιδικῆς ὥρας ἑταιροῦν ἀνειληφὼς ὁ Λεύκιος ἀεὶ Περὶ αὑτὸν εἶχε καὶ συνεπήγετο στρατηγῶν ἐπὶ τιμῆς καὶ δυνάμεως τοσαύτης ὅσην οὐδεὶς εἶχε τῶν πρώτων παρʼ αὐτῷ φίλων καὶ οἰκείων, ἐτύγχανε μὲν οὖν ἡγούμενος ὑπατικῆς ἐπαρχίας· ἐν δὲ συμποσίῳ τινὶ τὸ μειράκιον, ὥσπερ εἰώθει, συγκατακείμενον ἄλλην τε κολακείαν ἐκίνει πρὸς ἄνθρωπον ἐν οἴνῳ ῥᾳδίως ἀγόμενον, καὶ φιλεῖν αὑτὸν οὕτως ἔλεγεν ὥστʼ, ἔφη, θέας οὔσης οἴκοι μονομάχων οὐ τεθεαμένος πρότερον ἐξώρμησα πρὸς σέ, καίπερ ἐπιθυμῶν ἰδεῖν ἄνθρωπον σφαττόμενον.

17.3Lucius da aynı şekilde karşılık vererek şöyle dedi: "Bu yüzden yanımda üzgün yatma, ben bunun çaresini bulurum." Ölüm cezasına çarptırılmış birinin şölene getirilmesini, baltalı görevlinin de yanına gelmesini emretti. Sonra gözdesine, adamın vurulduğunu görmek isteyip istemediğini sordu. O da isteyince adamın boynunu vurmasını buyurdu.

17.3

ὁ δὲ Λεύκιος ἀντιφιλοφρονούμενος ἀλλὰ τούτου γε χάριν, εἶπε, μή μοι κατάκεισο λυπούμενος, ἐγὼ γὰρ ἰάσομαι. καὶ κελεύσας ἕνα τῶν ἐπὶ θανάτῳ κατακρίτων εἰς τὸ συμπόσιον ἀχθῆναι καὶ τὸν ὑπηρέτην ἔχοντα πέλεκυν παραστῆναι, πάλιν ἠρώτησε τὸν ἐρώμενον, εἰ βούλεται τυπτόμενον θεάσασθαι. φήσαντος δὲ βούλεσθαι, προσέταξεν ἀποκόψαι τοῦ ἀνθρώπου τὸν τράχηλον.

17.4Yazarların çoğu bunu böyle anlatır; Cicero da "Yaşlılık Üzerine" diyaloğunda bunu Cato'nun kendisine anlattırır. Livius ise öldürülenin kaçak bir Galyalı olduğunu, Lucius'un adamı görevliye değil kendi eliyle öldürdüğünü, bunun Cato'nun bir konuşmasında yazılı olduğunu söyler.

17.4

οἱ μὲν οὖν πλεῖστοι ταῦτα ἱστοροῦσι, καὶ ὅ γε Κικέρων αὑτὸν τὸν Κάτωνα διηγούμενον ἐν τῷ Περὶ γήρως διαλόγῳ πεποίηκεν ὁ δὲ Λίβιος αὐτόμολον εἶναί φησι Γαλάτην τὸν ἀναιρεθέντα, τὸν δὲ Λεύκιον οὐ διʼ ὑπηρέτου κτεῖναι τὸν ἄνθρωπον, ἀλλʼ αὑτὸν ἰδίᾳ χειρί, καὶ ταῦτα ἐν λόγῳ γεγράφθαι Κάτωνος.

17.5Lucius, Cato tarafından senatodan atılınca kardeşi buna üzülerek halka başvurdu ve Cato'dan atılmanın sebebini söylemesini istedi. Cato şöleni anlatınca Lucius inkâra kalkıştı, ama Cato onu yeminli iddiaya davet edince geri çekildi.

17.5

ἐκβληθέντος οὖν τοῦ Λευκίου τῆς βουλῆς ὑπὸ τοῦ Κάτωνος, ὁ ἀδελφὸς αὑτοῦ βαρέως φέρων ἐπὶ τὸν δῆμον κατέφυγε καὶ τὴν αἰτίαν ἐκέλευεν εἰπεῖν τὸν Κάτωνα τῆς ἐκβολῆς. εἰπόντος δὲ καὶ διηγησαμένου τὸ συμπόσιον ἐπεχείρει μὲν ὁ Λεύκιος ἀρνεῖσθαι, προκαλουμένου δὲ τοῦ Κάτωνος εἰς ὁρισμὸν ἀνεδύετο.

17.6O zaman hak ettiği cezayı aldığı kabul edildi. Ama tiyatroda bir gösteri sırasında konsüllere ayrılan yeri geçip en uzak bir yere oturunca halk ona acıdı ve bağırarak onu yer değiştirmeye zorladı; böylece elinden geldiğince olanı düzeltmiş ve gönlünü almış oldu.

17.6

καὶ τότε μὲν ἄξια παθεῖν κατεγνώσθη· θέας δʼ οὔσης ἐν θεάτρῳ τὴν ὑπατικὴν χώραν παρελθὼν καὶ πορρωτάτω που καθεσθεὶς οἶκτον ἔσχε παρὰ τῷ δήμῳ, καὶ βοῶντες ἠνάγκασαν αὑτὸν μετελθεῖν, ὡς ἦν δυνατὸν ἐπανορθούμενοι καὶ θεραπεύοντες τὸ γεγενημένον.

17.7Bir başkasını, konsül olması beklenen Manilius'u da, kızının gözü önünde gündüz vakti karısını öptüğü için senatodan attı. Kendi karısının ise onu ancak büyük bir gök gürlediğinde kucakladığını söyler, şakayla Zeus gürlediğinde mesut olduğunu eklerdi.

17.7

ἄλλον δὲ βουλῆς ἐξέβαλεν ὑπατεύσειν ἐπίδοξον ὄντα, Μανίλλιον, ὅτι τὴν αὑτοῦ γυναῖκα μεθʼ ἡμέραν ὁρώσης τῆς θυγατρὸς κατεφίλησεν. αὑτῷ δʼ ἔφη τὴν γυναῖκα μηδέποτε πλὴν βροντῆς μεγάλης γενομένης περιπλακῆναι, καὶ μετὰ παιδιᾶς εἰπεῖν αὑτὸν ὡς μακάριός ἐστι τοῦ Διὸς βροντῶντος. # Bölüm 18

18.118. Bölüm

Scipio'nun kardeşi Lucius da Cato'ya kıskançlık uyandıran bir suçlama getirdi: Zafer alayı yapmış bir adam olduğu hâlde Cato onun atını elinden almıştı. Bunu ölmüş Afrikalı Scipio'ya hakaret eder gibi yaptığı düşünüldü. Ama halkın çoğunu asıl savurganlığı kısması üzdü. Bu illet halkın çoğunda çoktan hastalık hâline geldiğinden onu doğrudan ortadan kaldırmak imkânsızdı; bu yüzden dolaylı yoldan gitti. Giysi,

18.1

ἤνεγκε δέ τινα τῷ Κάτωνι καὶ Λεύκιος ὁ Σκηπίωνος ἀδελφὸς ἐπίφθονον αἰτίαν, θριαμβικὸς ἀνὴρ ἀφαιρεθεὶς ὑπʼ αὐτοῦ τὸν ἵππον· ἔδοξε γὰρ οἷον ἐφυβρίζων Ἀφρικανῷ Σκηπίωνι τεθνηκότι τοῦτο ποιῆσαι. τοὺς δὲ πλείστους ἠνίασε μάλιστά τῇ περικοπῇ τῆς πολυτελείας, ἣν ἄντικρυς μὲν ἀφελέσθαι, νενοσηκότων ἤδη καὶ διεφθαρμένων ὑπʼ αὐτῆς τῶν πολλῶν, ἀδύνατον ἦν, κύκλῳ δὲ περιϊὼν ἠνάγκαζεν ἐσθῆτος,

18.2araba, kadın süsü ve ev eşyalarından her birinin değeri bin beş yüz drahmiyi aşarsa bunları on katı değerle kaydettirdi; böylece daha yüksek değerlerden daha yüksek vergi alınmasını istiyordu. Her bin için üç as ekledi. Bu ağır yük altında ezilip aynı servetle sade ve mütevazı yaşayanların daha az vergi ödediğini gören insanların vazgeçmesini amaçlıyordu.

18.2

ὀχήματος, κόσμου γυναικείου, σκευῶν τῶν περὶ δίαιταν, ὧν ἑκάστου τὸ τίμημα δραχμὰς χιλίας καὶ πεντακοσίας ὑπερέβαλλεν, ἀποτιμᾶσθαι τὴν ἀξίαν εἰς τὸ δεκαπλάσιον, βουλόμενος ἀπὸ μειζόνων τιμημάτων αὐτοῖς μείζονας καὶ τὰς εἰσφορὰς εἶναι, καὶ προσετίμησε τρεῖς χαλκοῦς πρὸς τοῖς χιλίοις, ὅπως βαρυνόμενοι ταῖς ἐπιβολαῖς καὶ Τοὺς εὐσταλεῖς καὶ λιτοὺς ὁρῶντες ἀπὸ τῶν ἴσων ἐλάττονα τελοῦντας εἰς τὸ δημόσιον ἀπαγορεύωσιν.

18.3Lüks yüzünden vergiye katlananlar da, vergi yüzünden lüksten vazgeçenler de ona öfkeliydi. Çünkü çoğunluk, serveti göstermenin engellenmesini servetten yoksun bırakılmak sayar; servet ise gerekli şeylerle değil, gereksiz şeylerle gösterilir. Filozof Ariston'un en çok buna şaştığı söylenir: İnsanlar gereksiz şeylere sahip olanları, gerekli ve yararlı şeylere sahip olanlardan daha mesut sayıyorlardı.

18.3

ἦσαν οὖν αὐτῷ χαλεποὶ μὲν οἱ τὰς εἰσφορὰς διὰ τὴν τρυφὴν ὑπομένοντες, χαλεποὶ δʼ αὖ πάλιν οἱ τὴν τρυφὴν ἀποτιθέμενοι διὰ τὰς εἰσφοράς, πλούτου γὰρ ἀφαίρεσιν οἱ πολλοὶ νομίζουσι τὴν κώλυσιν αὐτοῦ τῆς ἐπιδείξεως, ἐπιδείκνυσθαι δὲ τοῖς περιττοῖς, οὐ τοῖς ἀναγκαίοις. ὃ δὴ καὶ μάλιστά φασι τὸν φιλόσοφον Ἀρίστωνα θαυμάζειν, ὅτι Τοὺς τὰ περιττὰ κεκτημένους μᾶλλον ἡγοῦνται μακαρίους ἢ Τοὺς τῶν ἀναγκαίων καὶ χρησίμων εὐποροῦντας.

18.4Dostlarından biri Thessalyalı Skopas'tan onun pek işine yaramayan bir şey isteyip gerekli ya da yararlı bir şey istemediğini söyleyince Skopas şöyle demişti: "Ama benim mesut ve zengin olmamın sebebi tam da bu gereksiz ve yararsız şeylerdir." Görüldüğü gibi servet tutkusu tabiattan gelen hiçbir hâle bağlı değildir; kalabalıktan ve dışarıdan gelen kanaatle sonradan girer.

18.4

Σκόπας δὲ ὁ Θετταλὸς αἰτουμένου τινὸς τῶν φίλων παρʼ αὐτοῦ τι τοιοῦτον, ὃ μὴ σφόδρα ἦν χρήσιμον ἐκείνῳ, καὶ λέγοντος, ὡς οὐδὲν αἰτεῖ τῶν ἀναγκαίων καὶ χρησίμων καὶ μὴν ἐγὼ τούτοις εἶπεν, εὐδαίμων καὶ πλούσιός εἰμι, τοῖς ἀχρήστοις καὶ περιττοῖς. οὕτως ὁ τοῦ πλούτου ζῆλος οὐδενὶ πάθει φυσικῷ συνημμένος ἐκ τῆς ὀχλώδους καὶ θυραίου δόξης ἐπεισόδιός ἐστιν. # Bölüm 19

19.119. Bölüm

Cato, kendisini suçlayanları hiç umursamadı, hatta daha da sertleşti. Kamu suyunu saptırıp evlerine ve bahçelerine götürenlerin borularını kesti, kamu arazisine taşan binaları yıktı, müteahhitlerin ücretlerini indirdi, gelir vergilerinin kiralanmasında fiyatı en yukarı çıkardı.

19.1

οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν ἐγκαλούντων ἐλάχιστα φροντίζων ὁ Κάτων ἔτι μᾶλλον ἐπέτεινεν, ἀποκόπτων μὲν ὀχετοὺς, οἷς τὸ παραρρέον δημόσιον ὕδωρ ὑπολαμβάνοντες ἀπῆγον εἰς οἰκίας ἰδίας καὶ κήπους, ἀνατρέπων δὲ καὶ καταβάλλων ὅσα προὔβαινεν εἰς τὸ δημόσιον οἰκοδομήματα, συστέλλων δὲ τοῖς μισθοῖς τὰς ἐργολαβίας, τὰ δὲ τέλη ταῖς πράσεσιν ἐπὶ τὰς ἐσχάτας ἐλαύνων τιμάς.

19.2Bu yüzden büyük bir nefret topladı. Titus ve yandaşları ona karşı birleşti, senatoda tapınaklar ve kamu işleri için yapılan sözleşmeleri kârsız oldukları gerekçesiyle iptal ettirdi, tribünlerin en cüretlilerini de Cato'yu halk önüne çağırıp iki talant para cezasına çarptırmaya kışkırttı. Cato'nun kamu parasıyla senatonun altında pazar yerinin yanına yaptırdığı, Basilica Porcia adını alan yapıya da çok karşı çıktılar.

19.2

ἀφʼ ὧν αὐτῷ πολὺ συνήχθη μῖσος, ἀφʼ ὧν αὐτῷ πολὺ συνήχθη μῖσος, οἱ δὲ περὶ τὸν Τίτον συστάντες ἐπʼ αὐτὸν ἔν τε τῇ βουλῇ τὰς γεγενημένας ἐκδόσεις καὶ μισθώσεις τῶν ἱερῶν καὶ δημοσίων ἔργων ἔλυσαν ὡς γεγενημένας ἀλυσιτελῶς, καὶ τῶν δημάρχων τοὺς θρασυτάτους παρώξυναν ἐν δήμῳ προσκαλέσασθαι τὸν Κάτωνα καὶ ζημιῶσαι δυσὶ ταλάντοις. πολλὰ δὲ καὶ πρὸς τὴν τῆς βασιλικῆς κατασκευὴν ἠναντιώθησαν, ἣν ἐκεῖνος ἐκ χρημάτων κοινῶν ὑπὸ τὸ βουλευτήριον τῇ ἀγορᾷ παρέβαλε καὶ Πορκία βασιλικὴ προσηγορεύθη.

19.3Ama halkın onun sansörlüğünü hayranlıkla karşıladığı görülüyor. Halk Hygieia tapınağında ona bir heykel dikti. Üzerine Cato'nun komutanlıklarını ya da zafer alayını değil, yazıyı tercüme etmek gerekirse şunu yazdı: "Roma devleti yıkılmak üzere ve kötüye giderken sansör olarak iyi önderlikle, itidalli âdetlerle ve öğretilerle onu yeniden ayağa kaldırdı."

19.3

φαίνεται δὲ θαυμαστῶς ἀποδεξάμενος αὐτοῦ τὴν τιμητείαν ὁ δῆμος, ἀνδριάντα γοῦν ἀναθεὶς ἐν τῷ ναῷ τῆς Ὑγιείας ἐπέγραψεν οὐ τὰς στρατηγίας οὐδὲ τὸν θρίαμβον τὸν Κάτωνος, ἀλλʼ, ὡς ἄν τις μεταφράσειε τὴν ἐπιγραφήν, ὅτι τὴν Ῥωμαίων πολιτείαν ἐγκεκλιμένην καὶ ῥέπουσαν ἐπὶ τὸ χεῖρον τιμητὴς γενόμενος χρησταῖς ἀγωγαῖς καὶ σώφροσιν ἐθισμοῖς καὶ διδασκαλίαις εἰς ὀρθὸν αὖθις ἀποκατέστησε

19.4Daha önce kendisi bu tür şeylerden hoşlananlarla alay eder, onların heykelci ve ressam işleriyle övündüklerini fark etmediklerini söyler, oysa vatandaşların psykhēlerinde kendisinin en güzel heykellerini taşıdığını belirtirdi. Pek çok önemsiz adamın heykeli varken onun neden heykeli olmadığına şaşanlara da şöyle derdi: "Heykelimin neden dikildiğini değil, neden dikilmediğini sormalarını tercih ederim."

19.4

καίτοι πρότερον αὐτὸς κατεγέλα τῶν ἀγαπώντων τὰ τοιαῦτα, καὶ λανθάνειν αὐτοὺς ἔλεγεν ἐπὶ χαλκέων καὶ ζωγράφων ἔργοις μέγα φρονοῦντας, αὐτοῦ δὲ καλλίστας εἰκόνας ἐν ταῖς ψυχαῖς περιφέρειν τοὺς πολίτας πρὸς δὲ τοὺς θαυμάζοντας, ὅτι πολλῶν ἀδόξων ἀνδριάντας ἐχόντων ἐκεῖνος οὐκ ἔχει μᾶλλον γὰρ, ἔφη, βούλομαι ζητεῖσθαι, διὰ τί μου ἀνδριὰς οὐ κεῖται ἢ διὰ τί κεῖται

19.5Genel olarak iyi bir vatandaşın, kamu yararına olmadıkça övgüye bile katlanmaması gerektiğini söylerdi. Oysa kendisi herkesten çok kendini övmüştür: Örneğin yaşamlarında hata yapanların suçlandıkları zaman "Bize kızmak yakışmaz, biz Cato değiliz" dediklerini söyler; onun yaptıklarından bazılarını beceriksizce taklit edenlere de "solak Catolar" dendiğini anlatır.

19.5

τὸ δʼ ὅλον οὐδʼ ἐπαινούμενον ἠξίου τὸν ἀγαθὸν πολίτην ὑπομένειν, εἰ μὴ τοῦτο χρησίμως γίνοιτο τῷ κοινῷ. καίτοι πλεῖστα πάντων ἑαυτὸν ἐγκεκωμίακεν, ὅς γε καὶ τοὺς ἁμαρτάνοντάς τι περὶ τὸν βίον, εἶτʼ ἐλεγχομένους λέγειν φησίν, ὡς οὐκ ἄξιον ἐγκαλεῖν αὐτοῖς· οὐ γὰρ Κάτωνές εἰσι· καὶ τοὺς ἔνια μιμεῖσθαι τῶν ὑπʼ αὐτοῦ πραττομένων οὐκ ἐμμελῶς ἐπιχειροῦντας ἐπαριστέρους καλεῖσθαι Κάτωνας·

19.6Senatonun en tehlikeli anlarda, gemi yolculuğunda kaptana bakar gibi kendisine baktığını, kendisi yoksa en önemli işleri çoğu kez ertelediğini söyler. Bunları başkaları da doğrular; yaşamıyla, söz gücüyle ve yaşlılığıyla şehirde gerçekten büyük bir itibar kazanmıştı.

19.6

ἀφορᾶν δὲ τὴν βουλὴν πρὸς αὐτὸν ἐν τοῖς ἐπισφαλεστάτοις καιροῖς ὥσπερ ἐν πλῷ πρὸς κυβερνήτην, καὶ πολλάκις μὴ παρόντος ὑπερτίθεσθαι τὰ πλείστης ἄξια σπουδῆς, ἃ δὴ παρὰ τῶν ἄλλων αὐτῷ μαρτυρεῖται· μέγα γὰρ ἔσχεν ἐν τῇ πόλει καὶ διὰ τὸν βίον καὶ διὰ τὸν λόγον καὶ διὰ τὸ γῆρας ἀξίωμα. # Bölüm 20

20.120. Bölüm

İyi bir baba, iyi bir koca ve küçümsenmeyecek bir para kazanıcıydı; bu işi önemsiz ya da yan uğraş olarak görmüyordu. Bu yüzden bu konulardan da uygun olanlarını anlatmalıyım. Karısını servetinden çok soyundan dolayı seçti; zengin kadınların da soylu kadınların da aynı ölçüde ağır ve gururlu olduğunu, ama soylu kadınların çirkin şeylerden utanarak güzel işlerde kocalarına daha çok itaat ettiğini düşünüyordu.

20.1

γέγονε δὲ καὶ πατὴρ ἀγαθὸς καὶ περὶ γυναῖκα χρηστὸς ἀνὴρ καὶ χρηματιστὴς οὐκ εὐκαταφρόνητος οὐδʼ ὥς τι μικρὸν ἢ φαῦλον ἐν παρέργῳ μεταχειρισάμενος τὴν τοιαύτην ἐπιμέλειαν. ὅθεν οἴομαι δεῖν καὶ περὶ τούτων ὅσα καλῶς ἔχει διελθεῖν γυναῖκα μὲν εὐγενεστέραν ἢ πλουσιωτέραν ἔγημεν, ἡγούμενος ὁμοίως μὲν ἀμφοτέρας ἔχειν βάρος καὶ φρόνημα, τὰς δὲ γενναίας αἰδουμένας τὰ αἰσχρὰ μᾶλλον ὑπηκόους εἶναι πρός τὰ καλὰ τοῖς γεγαμηκόσι.

20.2Karısına ya da çocuğuna vuran kişinin en kutsal şeylere el kaldırdığını söylerdi. İyi bir koca olmayı büyük bir senatör olmaktan daha çok övgüye değer sayardı. Eski Sokrates'te de, huysuz karısıyla ve budala çocuklarıyla bir ömür boyu yumuşak ve anlayışlı davranmasından başka hayran olduğu bir şey yoktu. Çocuğu doğunca, kamu işi dışında hiçbir iş, karısı bebeği yıkarken ve kundaklarken yanında bulunmasını engelleyecek kadar zorunlu değildi.

20.2

τὸν δὲ τύπτοντα γαμετὴν ἢ παῖδα τοῖς ἁγιωτάτοις ἔλεγεν ἱεροῖς προσφέρειν τὰς χεῖρας, ἐν ἐπαίνῳ δὲ μείζονι τίθεσθαι τὸ γαμέτην ἀγαθὸν ἢ τὸ μέγαν εἶναι συγκλητικόν ἐπεὶ καὶ Σωκράτους οὐδὲν ἄλλο θαυμάζειν τοῦ παλαιοῦ πλὴν ὅτι γυναικὶ χαλεπῇ καὶ παισὶν ἀποπλήκτοις χρώμενος ἐπιεικῶς καὶ πρᾴως διετέλεσε, γενομένου δὲ τοῦ παιδὸς οὐδὲν ἦν ἔργον οὕτως ἀναγκαῖον, εἰ μή τι δημόσιον, ὡς μὴ παρεῖναι τῇ γυναικὶ λουούσῃ τὸ βρέφος καὶ σπαργανούσῃ.

20.3Karısı çocuğu kendi sütüyle emziriyordu; çoğu kez kölelerin küçük çocuklarını da göğsüne alarak bu ortak beslenmeyle onlarda oğluna karşı sevgi uyandırıyordu. Çocuk anlamaya başlayınca Cato ona okuma yazmayı kendisi öğretti. Oysa Khilon adında çok sayıda çocuk eğiten zarif bir öğretmen kölesi vardı.

20.3

αὐτὴ γὰρ ἔτρεφεν ἰδίῳ γάλακτι· πολλάκις δὲ καὶ τὰ τῶν δούλων παιδάρια τῷ μαστῷ προσιεμένη κατεσκεύαζεν εὔνοιαν ἐκ τῆς συντροφίας πρός τὸν υἱόν. ἐπεὶ δὲ ἤρξατο συνιέναι, παραλαβὼν αὐτὸς ἐδίδασκε γράμματα, καίτοι χαρίεντα δοῦλον εἶχε γραμματιστὴν ὄνομα Χίλωνα, πολλοὺς διδάσκοντα παῖδας.

20.4Ama kendi dediği gibi, oğlunun bir köleden azar işitmesini ya da geç öğrendiği için bir köle tarafından kulağının çekilmesini istemiyor, böyle önemli bir ders için bir köleye minnettar olmasını da doğru bulmuyordu. Kendisi okuma öğretmeni, kendisi hukuk öğretmeni, kendisi beden eğitimi öğretmeni oldu. Oğluna yalnız mızrak atmayı, silah kullanmayı ve at binmeyi değil, yumruk atmayı, sıcağa ve soğuğa dayanmayı, nehrin girdaplı ve sert yerlerinde yüzerek karşıya geçmeyi de öğretti.

20.4

οὐκ ἠξίου δὲ τὸν υἱόν, ὥς φησιν αὐτός, ὑπὸ δούλου κακῶς ἀκούειν ἢ τοῦ ὠτὸς ἀνατείνεσθαι μανθάνοντα βράδιον, οὐδέ γε μαθήματος τηλικούτου τῷ δούλῳ χάριν ὀφείλειν, ἀλλʼ αὐτὸς μὲν ἦν γραμματιστής, αὐτὸς δὲ νομοδιδάκτης, αὐτὸς δὲ γυμναστής, οὐ μόνον ἀκοντίζειν οὐδʼ ὁπλομαχεῖν οὐδʼ ἱππεύειν διδάσκων τὸν υἱόν, ἀλλὰ καὶ τῇ χειρὶ πὺξ παίειν καὶ καῦμα καὶ ψῦχος ἀνέχεσθαι καὶ τὰ δινώδη καὶ τραχύνοντα τοῦ ποταμοῦ διανηχόμενον ἀποβιάζεσθαι.

20.5Tarih kitabını da büyük harflerle kendi eliyle yazdığını, böylece çocuğun evde eski ve ulusal geleneklerden yararlanma imkânı bulduğunu söyler. Çocuğun yanında, Vesta rahibeleri dedikleri kutsal bakirelerin yanındaki kadar çirkin sözlerden sakınırdı. Onunla hiç birlikte yıkanmadı. Bu, görünüşe göre, Romalıların ortak âdetiydi; kayınpederler de damatlarıyla birlikte yıkanmaktan, açıp soyunmaktan utanarak kaçınırlardı.

20.5

καὶ τὰς ἱστορίας δὲ συγγράψαι φησὶν αὐτὸς ἰδίᾳ χειρὶ καὶ μεγάλοις γράμμασιν, ὅπως οἴκοθεν ὑπάρχοι τῷ παιδὶ πρός ἐμπειρίαν τῶν παλαιῶν καὶ πατρίων ὠφελεῖσθαι τὰ δʼ αἰσχρὰ τῶν ῥημάτων οὐχ ἧττον εὐλαβεῖσθαι τοῦ παιδὸς παρόντος ἢ τῶν ἱερῶν παρθένων, ἃς Ἑστιάδας καλοῦσι συλλούσασθαι δὲ μηδέποτε. καὶ τοῦτο κοινὸν ἔοικε Ῥωμαίων ἔθος εἶναι· καὶ γὰρ πενθεροὶ γαμβροῖς ἐφυλάττοντο συλλούεσθαι, δυσωπούμενοι τὴν ἀποκάλυψιν καὶ γύμνωσιν.

20.6Sonra Romalılar soyunmayı Yunanlardan öğrendiler, kadınlarla birlikte de bunu yaparak bu âdeti Yunanlara bulaştırdılar. Cato oğlunu aretēye göre şekillendirip yetiştirirken gayreti kusursuz, psykhēsi de tabiatça yatkın ve itaatkârdı; ama bedeni zahmete fazla zayıf görününce yaşamındaki aşırı sertliği ve sıkılığı biraz gevşetti.

20.6

εἶτα μέντοι παρʼ Ἑλλήνων τὸ γυμνοῦσθαι μαθόντες, αὐτοὶ πάλιν τοῦ καὶ μετὰ γυναικῶν τοῦτο πράσσειν ἀναπεπλήκασι τοὺς Ἕλληνας. οὕτω δὲ καλὸν ἔργον εἰς ἀρετὴν τῷ Κάτωνι πλάττοντι καὶ δημιουργοῦντι τὸν υἱόν, ἐπεὶ τὰ τῆς προθυμίας ἦν ἄμεμπτα καὶ διʼ εὐφυΐαν ὑπήκουεν ἡ ψυχή, τὸ δὲ σῶμα μαλακώτερον ἐφαίνετο τοῦ πονεῖν, ὑπανῆκεν αὐτῷ τὸ σύντονον ἄγαν καὶ κεκολασμένον τῆς διαίτης.

20.7Oğlu bu durumda olmasına rağmen seferlerde yiğit bir adamdı; Paulus komutasında Perseus'a karşı savaşta parlak biçimde çarpıştı. Sonra kılıcı aldığı bir darbeyle fırlayınca ya da elinin ıslaklığından kayıp düşünce üzülerek yakınlarından bazılarına döndü, onları yanına alıp yeniden düşmanın üzerine atıldı. Büyük bir çabayla ve zorla orayı temizledi ve sonunda hem dost hem düşman silahlarının ve cesetlerinin yığılı olduğu yerde kılıcını güçlükle buldu.

20.7

ὁ δέ, ὁ δέ, καίπερ οὕτως ἔχων, ἀνὴρ ἀγαθὸς ἦν ἐν ταῖς στρατείαις, καὶ τὴν πρός Περσέα μάχην ἠγωνίσατο λαμπρῶς Παύλου στρατηγοῦντος. εἶτα μέντοι τοῦ ξίφους ἐκκρουσθέντος ὑπὸ πληγῆς ἢ διʼ ὑγρότητα τῆς χειρὸς ἐξολισθόντος ἀχθεσθεὶς τρέπεται πρός τινας τῶν συνήθων, καὶ παραλαβὼν ἐκείνους αὖθις εἰς τοὺς πολεμίους ἐνέβαλε. πολλῷ δʼ ἀγῶνι καὶ βίᾳ μεγάλῃ διαφωτίσας τὸν τόπον ἀνεῦρε μόγις ἐν πολλοῖς σάγμασιν ὅπλων καὶ σώμασι νεκρῶν ὁμοῦ φίλων τε καὶ πολεμίων κατασεσωρευμένων.

20.8Komutan Paulus bu yüzden delikanlıya hayran kaldı. Cato'nun oğluna yazdığı, kılıcı için gösterdiği şeref tutkusunu ve gayreti son derece övdüğü bir mektup da elimizdedir. Delikanlı sonra Paulus'un kızı ve Scipio'nun kız kardeşi Tertia ile evlendi; böylece bu büyük aileye babasının değil, kendisinin sayesinde katıldı. Cato'nun oğluna gösterdiği özen layık olduğu sonuca ulaştı.

20.8

ἐφʼ ᾧ καὶ Παῦλος ὁ στρατηγὸς ἠγάσθη τὸ μειράκιον, καὶ Κάτωνος αὐτοῦ φέρεταί τις ἐπιστολὴ πρός τὸν υἱόν ὑπερφυῶς ἐπαινοῦντος τὴν περὶ τὸ ξίφος φιλοτιμίαν αὐτοῦ καὶ σπουδήν. ὕστερον δὲ καὶ Παύλου θυγατέρα Τερτίαν ἔγημεν ὁ νεανίας, ἀδελφὴν Σκηπίωνος, οὐχ ἧττον ἤδη διʼ αὑτὸν ἢ τὸν πατέρα καταμιγνύμενος εἰς γένος τηλικοῦτον. ἡ μὲν οὖν περὶ τὸν υἱὸν ἐπιμέλεια τοῦ Κάτωνος ἄξιον ἔσχεν τέλος. # Bölüm 21

21.121. Bölüm

Pek çok kölesi vardı; bunları esirler içinden, özellikle küçük olanlarından, köpek ya da tay yavrusu gibi beslenip eğitilebilecek olanlardan satın alıyordu. Bunlardan hiçbiri, Cato ya da karısı göndermedikçe başka bir eve girmezdi. Biri Cato'nun ne yaptığını sorarsa "bilmiyorum" diye cevap verirdi.

21.1

οἰκέτας δὲ πολλοὺς ἐκτᾶτο, τῶν αἰχμαλώτων ὠνούμενος μάλιστα τοὺς μικροὺς καὶ δυναμένους ἔτι τροφὴν καὶ παίδευσιν ὡς σκύλακας ἢ πώλους ἐνεγκεῖν. τούτων οὐδεὶς εἰσῆλθεν εἰς οἰκίαν ἑτέραν, εἰ μὴ πέμψαντος αὐτοῦ Κάτωνος ἢ τῆς γυναικός. ὁ δʼ ἐρωτηθεὶς, τί πράττοι Κάτων, οὐδὲν ἀπεκρίνετο πλὴν ἀγνοεῖν.

21.2Köle ya evde gerekli bir iş yapmalı ya da uyumalıydı. Cato uyuyan kölelerden çok hoşlanır, onların uyanık olanlardan daha uysal olduğunu, uykusunu almış olanların her işte uykuya ihtiyacı olanlardan daha iyi çalıştığını düşünürdü. Kölelerin en büyük kötülüğü kadın yüzünden yaptığını düşündüğünden, onların belirli bir ücret karşılığında cariyelerle birlikte olmasını kural koydu, başka bir kadına yaklaşmalarını yasakladı.

21.2

ἔδει δὲ ἢ πράττειν τι τῶν ἀναγκαίων οἴκοι τὸν δοῦλον ἢ καθεύδειν καὶ σφόδρα τοῖς κοιμωμένοις ὁ Κάτων ἔχαιρε, πρᾳοτέρους τε τῶν ἐγρηγορότων νομίζων καὶ πρὸς ὁτιοῦν βελτίονας χρῆσθαι τῶν δεομένων ὕπνου τοὺς ἀπολελαυκότας, οἰόμενος δὲ τὰ μέγιστα ῥᾳδιουργεῖν ἀφροδισίων ἕνεκα τοὺς δούλους ἔταξεν ὡρισμένου νομίσματος ὁμιλεῖν ταῖς θεραπαινίσιν, ἑτέρᾳ δὲ γυναικὶ μηδένα πλησιάζειν.

21.3Başlangıçta, hâlâ yoksul ve askerken, yemek konusunda hiçbir şeye kızmaz, midesi yüzünden köleyle kavga etmenin en büyük ayıp olduğunu söylerdi. Sonraları işleri iyileşince dostlarına ve görevdaşlarına ziyafetler verir, yemeğin hemen ardından hizmette ya da yemek yapımında ihmalkâr davrananları kırbaçla cezalandırırdı.

21.3

ἐν ἀρχῇ μὲν οὖν ἔτι πένης ὢν καὶ στρατευόμενος πρὸς οὐδὲν ἐδυσκόλαινε τῶν περὶ δίαιταν, ἀλλʼ αἴσχιστον ἀπέφαινε διὰ γαστέρα πρὸς οἰκέτην ζυγομαχεῖν. ὕστερον δὲ τῶν πραγμάτων ἐπιδιδόντων ποιούμενος ἑστιάσεις φίλων καὶ συναρχόντων ἐκόλαζεν εὐθὺς μετὰ τὸ δεῖπνον ἱμάντι τοὺς ἀμελέστερον ὑπουργήσαντας ὁτιοῦν ἢ σκευάσαντας.

21.4Kölelerin birlik olmasından kuşkulanıp korktuğu için aralarında sürekli bir çekişme ve anlaşmazlık olmasını sağlıyordu. Ölümü hak eden bir suç işlediği düşünülenleri ise bütün kölelerin önünde yargılatır, suçlu bulunurlarsa öldürtürdü.

21.4

ἀεὶ δέ τινα στάσιν ἔχειν τοὺς δούλους ἐμηχανᾶτο καὶ διαφορὰν πρὸς ἀλλήλους, ὑπονοῶν τὴν ὁμόνοιαν αὐτῶν καὶ δεδοικώς. τοὺς δʼ ἄξιον εἰργάσθαι τι θανάτου δόξαντας ἐδικαίου κριθέντας ἐν τοῖς οἰκέταις πᾶσιν ἀποθνῄσκειν, εἰ καταγνωσθεῖεν.

21.5Para kazanmaya daha çok yönelince tarımı gelirden çok eğlence saymaya başladı. Sermayesini güvenli ve sağlam işlere koydu: Gölcükler, sıcak su kaynakları, çırpıcı atölyeleri için ayrılmış yerler, zift ocakları, doğal otlak ve ormanı olan araziler aldı. Bunlardan büyük paralar geliyordu ve kendi dediği gibi Zeus bile bunlara zarar veremezdi.

21.5

ἁπτόμενος δὲ συντονώτερον πορισμοῦ τὴν μὲν γεωργίαν μᾶλλον ἡγεῖτο διαγωγὴν ἢ πρόσοδον, εἰς δʼ ἀσφαλῆ πράγματα καὶ βέβαια κατατιθέμενος τὰς ἀφορμάς ἐκτᾶτο λίμνας, ὕδατα θερμά, τόπους κναφεῦσιν ἀνειμένους, ἔργα πίσσια, χώραν ἔχουσαν αὐτοφυεῖς νομὰς καὶ ὕλας, ἀφʼ ὧν αὐτῷ χρήματα προσῄει πολλὰ μηδʼ ὑπὸ τοῦ Διός, ὥς φησὶν αὐτός, βλαβῆναι δυναμένων.

21.6Faizli ödünç işlerinin en kötü görüleni olan deniz faiziyle de şu biçimde uğraştı: Ödünç alanlara çok sayıda ortak bulmalarını emreder, elli ortak ve elli gemi olunca azatlısı Quintio aracılığıyla bir pay kendisi alırdı; Quintio ödünç alanlarla birlikte iş yapar ve onlarla birlikte denize açılırdı. Böylece riskin tamamına değil, büyük kazançlar karşılığında küçük bir kısmına katlanıyordu.

21.6

ἐχρήσατο δὲ καὶ τῷ διαβεβλημένῳ μάλιστα τῶν δανεισμῶν ἐπὶ ναυτικοῖς τὸν τρόπον τοῦτον, ἐκέλευε τοὺς δανειζομένους ἐπὶ κοινωνίᾳ πολλοὺς παρακαλεῖν, γενομένων δὲ πεντήκοντα καὶ πλοίων τοσούτων αὐτὸς εἶχε μίαν μερίδα διὰ Κουϊντίωνος ἀπελευθέρου τοῖς δανειζομένοις συμπραγ ματ ευ ο μὲν ου καὶ συμπλέοντος. ἦν δʼ οὖν οὐκ εἰς ἅπαν ὁ κίνδυνος, ἀλλʼ εἰς μέρος μικρὸν ἐπὶ κέρδεσι μεγάλοις.

21.7Kölelerinden isteyenlere de para verirdi. Onlar çocuk köleler alır, Cato'nun masraflarıyla eğitip yetiştirdikten sonra bir yıl sonra satarlardı. Cato bunların birçoğunu kendisi alıkoyar, verilebilecek en yüksek bedeli düşüp hesaba geçirirdi.

21.7

ἐδίδου δὲ καὶ τῶν οἰκετῶν τοῖς βουλομένοις ἀργύριον οἱ δʼ ἐωνοῦντο παῖδας, εἶτα τούτους ἀσκήσαντες καὶ διδάξαντες ἀναλώμασι τοῦ Κάτωνος μετʼ ἐνιαυτὸν ἀπεδίδοντο. πολλοὺς δὲ καὶ κατεῖχεν ὁ Κάτων, ὅσην ὁ πλείστην διδοὺς ἐωνεῖτο τιμὴν ὑπολογιζόμενος.

21.8Oğlunu da buna teşvik ederken, sahip olunanı azaltmanın erkeğe değil dul kadına yakışacağını söylerdi. Cato'nun şu sözü ise daha da sert: Hesaplarında aldığından daha çok şey ekleyip miras bırakan adamın, şöhret bakımından hayranlık verici, hatta tanrısal olduğunu söylemeye cüret etmiştir.

21.8

προτρέπων δὲ τὸν υἱὸν ἐπὶ ταῦτα φησὶν οὐκ ἀνδρός, ἀλλὰ χήρας γυναικὸς εἶναι τὸ μειῶσαί τι τῶν ὑπαρχόντων. ἐκεῖνο δʼ ἤδη σφοδρότερον τοῦ Κάτωνος, ὅτι θαυμαστὸν ἄνδρα καὶ θεῖον εἰπεῖν ἐτόλμησε πρὸς δόξαν, ὃς ἀπολείπει πλέον ἐν τοῖς λόγοις ὃ προσέθηκεν οὗ παρέλαβεν. # Bölüm 22

22.122. Bölüm

Cato artık yaşlanmışken, Akademili Karneades ile Stoacı filozof Diogenes'in başında olduğu bir elçi heyeti Atina'dan Roma'ya geldi. Atina halkının, Oropos'un dava edip Sikyon'un hükmettiği gıyabi bir para cezasının, beş yüz talantlık bir borcun affını isteyeceklerdi.

22.1

ἤδη δὲ αὐτοῦ γέροντος γεγονότος πρέσβεις Ἀθήνηθεν ἦλθον εἰς Ῥώμην οἱ περὶ Καρνεάδην τὸν Ἀκαδημαϊκὸν καὶ Διογένη τὸν Στωικὸν φιλόσοφον, καταδίκην τινὰ παραιτησόμενοι τοῦ δήμου τῶν Ἀθηναίων, ἣν ἐρήμην ὦφλον Ὠρωπίων μὲν διωξάντων, Σικυωνίων δὲ καταψηφισαμένων, τίμημα ταλάντων πεντακοσίων ἔχουσαν.

22.2Hemen en bilgi meraklısı gençler bu adamların yanına koştu, onları dinleyip hayranlıkla çevrelediler. En çok da Karneades'in zarafeti, ki gücü büyüktü, ünü de gücüne yakışırdı, büyük ve seçkin dinleyiciler bulunca şehri rüzgâr gibi uğultuyla doldurdu.

22.2

εὐθὺς οὖν οἱ φιλολογώτατοι τῶν νεανίσκων ἐπὶ τοὺς ἄνδρας ἵεντο, καὶ συνῆσαν ἀκροώμενοι καὶ θαυμάζοντες αὐτούς, μάλιστα δʼ ἡ Καρνεάδου χάρις, ἧς δύναμίς τε πλείστη καὶ δόξα τῆς δυνάμεως οὐκ ἀποδέουσα, μεγάλων ἐπιλαβομένη καὶ φιλανθρώπων ἀκροατηρίων ὡς πνεῦμα τὴν πόλιν ἠχῆς ἐνέπλησε.

22.3Bir Yunanın olağanüstü bir etkiyle her şeyi büyüleyip fethettiği, gençlere korkunç bir aşk saldığı, bu yüzden gençlerin öteki hazları ve uğraşları bırakıp felsefe için çılgına döndüğü söyleniyordu. Bu durum Romalıların çoğunun hoşuna gidiyor, delikanlıların Yunan terbiyesine ortak olup hayran olunan adamlarla bir arada olmasını memnuniyetle karşılıyorlardı.

22.3

καὶ λόγος κατεῖχεν, ὡς ἀνὴρ Ἕλλην εἰς ἔκπληξιν ὑπερφυὴς πάντα κηλῶν καὶ χειρούμενος ἔρωτα δεινὸν ἐμβέβληκε τοῖς νέοις, ὑφʼ οὗ τῶν ἄλλων ἡδονῶν καὶ διατριβῶν ἐκπεσόντες ἐνθουσιῶσι περὶ φιλοσοφίαν. ταῦτα τοῖς μὲν ἄλλοις ἤρεσκε Ῥωμαίοις γινόμενα, καὶ τὰ μειράκια παιδείας Ἑλληνικῆς μεταλαμβάνοντα καὶ συνόντα θαυμαζομένοις ἀνδράσιν ἡδέως ἑώρων·

22.4Cato ise konuşma tutkusunun şehre akmasından baştan beri rahatsızdı. Gençlerin şeref duygusunu buna yöneltip konuşmadan gelen şöhreti işlerden ve seferlerden gelen şöhrete tercih etmelerinden korkuyordu. Filozofların ünü şehirde büyüyüp seçkin biri olan Gaius Acilius da onların ilk konuşmalarını senatoya gönüllü olarak tercüme edince, bütün filozofları kibarca şehirden uzaklaştırmaya karar verdi.

22.4

ὁ δὲ Κάτων ἐξ ἀρχῆς τε τοῦ ζήλου τῶν λόγων παραρρέοντος εἰς τὴν πόλιν ἤχθετο φοβούμενος, μὴ τὸ φιλότιμον ἐνταῦθα τρέψαντες οἱ νέοι τὴν ἐπὶ τῷ λέγειν δόξαν ἀγαπήσωσι μᾶλλον τῆς ἀπὸ τῶν ἔργων καὶ τῶν στρατειῶν, ἐπεὶ δὲ προὔβαινεν ἡ δόξα τῶν φιλοσόφων ἐν τῇ πόλει καὶ τοὺς πρώτους λόγους αὐτῶν πρὸς τὴν σύγκλητον ἀνὴρ ἐπιφανὴς σπουδάσας αὐτὸς καὶ δεηθεὶς ἡρμήνευσε, Γάϊος Ἀκίλιος, ἔγνω μετʼ εὐπρεπείας ἀποδιοπομπήσασθαι τοὺς φιλοσόφους ἅπαντας ἐκ τῆς πόλεως.

22.5Senatoya gidip yetkilileri suçladı: İstedikleri her konuda kolayca ikna edebilecek adamlardan oluşan bir elçi heyeti uzun süredir işsiz oturuyordu. Bu yüzden heyet hakkında en kısa zamanda bir karar verilmeli, onlar okullarına dönüp Yunan çocuklarıyla sohbet etmeli, Roma gençleri de eskisi gibi kanunları ve yöneticileri dinlemeliydi.

22.5

καὶ παρελθὼν εἰς τὴν σύγκλητον ἐμέμψατο τοῖς ἄρχουσιν, ὅτι πρεσβεία κάθηται πολὺν χρόνον ἄπρακτος ἀνδρῶν, οἳ περὶ παντὸς οὗ βούλοιντο ῥᾳδίως πείθειν δύνανται δεῖν οὖν τὴν ταχίστην γνῶναί τι καὶ ψηφίσασθαι περὶ τῆς πρεσβείας, ὅπως οὗτοι μὲν ἐπὶ τὰς σχολὰς τραπόμενοι διαλέγωνται παισὶν Ἑλλήνων, οἱ δὲ Ῥωμαίων νέοι τῶν νόμων καὶ τῶν ἀρχόντων ὡς πρότερον ἀκούωσι. # Bölüm 23

23.123. Bölüm

Bazılarının sandığı gibi bunu Karneades'e kızdığı için yapmadı. Felsefeye tamamen karşıydı, şeref duygusuyla Yunanların bütün müziğini ve terbiyesini aşağılıyordu. Sokrates için de onun geveze ve zorba bir adam olduğunu, elinden geldiğince vatanına hükmetmeye çalıştığını, âdetleri yıkıp vatandaşları kanunlara zıt kanaatlere çektiğini söyler.

23.1

ταῦτα δʼ οὐχ, ὡς ἔνιοι νομίζουσι, Καρνεάδῃ δυσχεράνας ἔπραξεν, ἀλλʼ ὅλως φιλοσοφίᾳ προσκεκρουκὼς καὶ πᾶσαν Ἑλληνικὴν μοῦσαν καὶ παιδείαν ὑπὸ φιλοτιμίας προπηλακίζων, ὅς γε καὶ Σωκράτη φησὶ λάλον καὶ βίαιον γενόμενον ἐπιχειρεῖν τρόπῳ δυνατὸς ἦν, τυραννεῖν τῆς πατρίδος, καταλύοντα τὰ ἔθη καὶ πρὸς ἐναντίας τοῖς νόμοις δόξας ἕλκοντα καὶ μεθιστάντα τοὺς πολίτας.

23.2İsokrates'in okuluyla da dalga geçerek öğrencilerinin onun yanında yaşlandığını, sanki sanatlarını Hades'te Minos'un huzurunda kullanacaklar ve dava savunacaklarmış gibi olduğunu söyler. Oğlunu Yunan şeylerinden soğutmak için ise yaşından umulmayacak cüretli bir dille, kehanette bulunur gibi, Romalıların Yunan yazısıyla dolduklarında işlerini mahvedeceğini söyler.

23.2

τὴν δʼ Ἰσοκράτους διατριβὴν ἐπισκώπτων γηρᾶν φησὶ παρʼ αὑτῷ τοὺς μαθητάς ὡς ἐν Ἅιδου παρὰ Μίνῳ χρησομένους ταῖς τέχναις καὶ δίκας ἐροῦντας. τὸν δὲ παῖδα διαβάλλων πρὸς τὰ Ἑλληνικά φωνῇ κέχρηται θρασυτέρᾳ τοῦ γήρως, οἷον ἀποθεσπίζων καὶ προμαντεύων, ὡς ἀπολοῦσι Ῥωμαῖοι τὰ πράγματα γραμμάτων Ἑλληνικῶν ἀναπλησθέντες.

23.3Ama zaman onun bu karalamasının boş olduğunu göstermiştir; çünkü şehir işlerde en büyük noktaya ulaştığı sırada Yunan bilimlerine ve bütün terbiyeye yakınlaşmıştır. Yalnız Yunan filozoflarından nefret etmekle kalmıyor, Roma'daki Yunan hekimlerinden de kuşkulanıyordu. Hippokrates'in, Büyük Kral onu birçok talant karşılığında çağırdığında Yunanların düşmanı barbarlara hizmet etmeyeceğini söylediğini duymuş olmalı; bunun bütün hekimlerin ortak yemini olduğunu söylerdi.

23.3

ἀλλὰ ταύτην μὲν αὐτοῦ τὴν δυσφημίαν ὁ χρόνος ἀποδείκνυσι κενήν, ἐν ᾧ τοῖς τε πράγμασιν ἡ πόλις ἤρθη μεγίστη καὶ πρὸς Ἑλληνικὰ μαθήματα καὶ παιδείαν ἅπασαν ἔσχεν οἰκείως. ὁ δʼ οὐ μόνον ἀπηχθάνετο τοῖς φιλοσοφοῦσιν Ἑλλήνων, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἰατρεύοντας ἐν Ῥώμῃ διʼ ὑποψίας εἶχε. καὶ τὸν Ἱπποκράτους, ὡς ἔοικεν, ἀκηκοώς λόγον, ὃν εἶπε τοῦ μεγάλου βασιλέως καλοῦντος αὐτὸν ἐπὶ πολλοῖς τισι ταλάντοις, οὐκ ἄν ποτε βαρβάροις Ἑλλήνων πολεμίοις ἑαυτὸν παρασχεῖν, ἔλεγε κοινὸν ὅρκον εἶναι τοῦτον ἰατρῶν ἁπάντων,

23.4Oğluna hepsinden sakınmasını öğütlüyordu. Kendisinin yazılı bir defteri olduğunu, evdeki hastaları ona göre tedavi edip yönettiğini söylerdi. Hiç kimseyi aç bırakmaz, sebzelerle ya da ördek, güvercin, tavşan etiyle beslerdi. Bu yiyeceklerin hafif olduğunu ve hastalara yaradığını, yalnız yiyenlere çok rüya gördürdüğünü söylerdi. Böyle bir tedavi ve yemek düzeniyle hem kendisinin sağlıklı olduğunu hem de ailesini sağlıklı tuttuğunu söylerdi.

23.4

καὶ παρεκελεύετο φυλάττεσθαι τῷ παιδὶ πάντας· αὑτῷ δὲ γεγραμμένον ὑπόμνημα εἶναι, καὶ πρὸς τοῦτο θεραπεύειν καὶ διαιτᾶν τοὺς νοσοῦντας οἴκοι, νῆστιν μὲν οὐδέποτε διατηρῶν οὐδένα, τρέφων δὲ λαχάνοις ἢ σαρκιδίοις νήσσης ἢ φάσσης ἢ λαγώ καὶ γὰρ τοῦτο κοῦφον εἶναι καὶ πρόσφορον ἀσθενοῦσι, πλὴν ὅτι πολλὰ συμβαίνει τοῖς φαγοῦσιν ἐνυπνιάζεσθαι τοιαύτῃ δὲ θεραπείᾳ καὶ διαίτῃ χρώμενος ὑγιαίνειν μὲν αὐτός, ὑγιαίνοντας δὲ τοὺς ἑαυτοῦ διαφυλάττειν. # Bölüm 24

24.124. Bölüm

Ama bu konuda tanrıların cezasından kurtulamamış görünüyor, çünkü hem karısını hem oğlunu kaybetti. Kendisi ise bedeni sağlam ve güçlü olduğundan çok uzun süre dayandı; yaşlılığında yaşına uymayan bir evlilik yapmasının sebebi de şu oldu. Karısını kaybedince oğlunu Paulus'un kızı, Scipio'nun kız kardeşi ile evlendirdi. Kendisi dul kalınca gizlice yanına gelen köle bir kadınla ilişki yaşıyordu.

24.1

καὶ περί γε τοῦτο φαίνεται γεγονὼς οὐκ ἀνεμέσητος· καὶ γὰρ τὴν γυναῖκα καὶ τὸν υἱὸν ἀπέβαλεν. αὐτὸς δὲ τῷ σώματι πρὸς εὐεξίαν καὶ ῥώμην ἀσφαλῶς πεπηγὼς ἐπὶ πλεῖστον ἀντεῖχεν, ὥστε καὶ γυναικὶ πρεσβύτης ὢν σφόδρα πλησιάζειν καὶ γῆμαι γάμον οὐ καθʼ ἡλικίαν ἐκ τοιαύτης προφάσεως. ἀποβαλὼν τὴν γυναῖκα τῷ μὲν υἱῷ Παύλου θυγατέρα, Σκηπίωνος δὲ ἀδελφήν ἠγάγετο πρὸς γάμον, αὐτὸς δὲ χηρεύων ἐχρῆτο παιδίσκῃ κρύφα φοιτώσῃ πρὸς αὐτόν·

24.2Gelini olan küçük bir evde bu durum fark edildi. Bir gün kadın odanın yanından cüretle geçerken genç adam hiçbir şey söylemedi, ama sertçe bakıp yüzünü çevirdi ve bu, yaşlı adamın gözünden kaçmadı. Onların bu işten rahatsız olduğunu anlayınca hiç şikâyet etmedi, kimseyi suçlamadı; her zamanki gibi dostlarıyla birlikte pazar yerine inerken, eskiden kâtibi olan ve ona eşlik eden Salonius adlı birine yüksek sesle seslendi, kızını bir nişanlıya verip vermediğini sordu.

24.2

ἦν οὖν ἐν οἰκίᾳ μικρᾷ νύμφην ἐχούσῃ τοῦ πράγματος αἴσθησις· καί ποτε τοῦ γυναίου θρασύτερον παρασοβῆσαι παρὰ τὸ δωμάτιον δόξαντος ὁ νεανίας εἶπε μὲν οὐδέν, ἐμβλέψας δέ πως πικρότερον καὶ διατραπεὶς οὐκ ἔλαθε τὸν πρεσβύτην. ὡς οὖν ἔγνω τὸ πρᾶγμα δυσχεραινόμενον ὑπʼ αὐτῶν, οὐδὲν ἐγκαλέσας οὐδὲ μεμψάμενος, ἀλλὰ καταβαίνων, ὥσπερ εἰώθει, μετὰ φίλων εἰς ἀγοράν Σαλώνιόν τινα τῶν ὑπογεγραμματευκότων αὐτῷ παρόντα καὶ συμπροπέμποντα μεγάλῃ φωνῇ προσαγορεύσας ἠρώτησεν, εἰ τὸ θυγάτριον συνήρμοκε νυμφίῳ.

24.3Adam, ona danışmadan hiçbir şey yapmayacağını söyleyince Cato "Sana uygun bir damat buldum, tabii yaşı seni rahatsız etmezse; başka bir kusuru yok, ama çok yaşlı" dedi. Salonius bu konuyu ona bıraktığını, himayesindeki ve desteğine muhtaç kızını istediğine vermesini söyleyince Cato hiç gecikmeden kızı kendisi için istediğini söyledi.

24.3

τοῦ δʼ ἀνθρώπου φήσαντος, ὡς οὐδὲ μέλλει μὴ πρότερον ἐκείνῳ κοινωσάμενος· καὶ μὴν ἐγώ σοι, φησίν, εὕρηκα κηδεστὴν ἐπιτήδειον, εἰ μὴ νὴ Δία τὰ τῆς ἡλικίας δυσχεραίνοιτο τἆλλα γὰρ οὐ μεμπτός ἐστι, σφόδρα δὲ πρεσβύτης. ὡς οὖν ὁ Σαλώνιος ἐκέλευε ταῦτα φροντίζειν καὶ διδόναι τὴν κόρην ᾧ προαιρεῖται, πελάτιν οὖσαν αὐτοῦ καὶ δεομένην τῆς ἐκείνου κηδεμονίας, οὐδεμίαν ὁ Κάτων ἀναβολὴν ποιησάμενος αὐτὸς ἔφη τὴν παρθένον αἰτεῖν ἑαυτῷ.

24.4Bu söz doğal olarak adamı önce şaşırttı; çünkü Cato'yu evlilikten, kendisini de konsül ailesinden ve zafer kazanmış akrabalıklardan çok uzak görüyordu. Ama onun ciddi olduğunu görünce sevinçle kabul etti ve hemen pazar yerine inip nişanı yaptılar. Düğün hazırlanırken Cato'nun oğlu yakınlarını yanına alıp babasına, kendisinden bir şikâyeti ya da üzüntüsü olduğu için mi üvey anne getirdiğini sordu.

24.4

καὶ τὸ μὲν πρῶτον, ὡς εἰκός, ὁ λόγος ἐξέπληξε τὸν ἄνθρωπον, πόρρω μὲν γάμου τὸν Κάτωνα, πόρρω δʼ αὑτὸν οἰκίας ὑπατικῆς καὶ θριαμβικῶν κηδευμάτων τιθέμενον σπουδῇ δὲ χρώμενον ὁρῶν ἄσμενος ἐδέξατο, καὶ καταβάντες εὐθὺς εἰς ἀγοράν ἐποιοῦντο τὴν ἐγγύην. πραττομένου δὲ τοῦ γάμου παραλαβὼν τοὺς ἐπιτηδείους ὁ υἱὸς τοῦ Κάτωνος ἠρώτησε τὸν πατέρα, μή τι μεμφόμενος ἢ λελυπημένος ὑπʼ αὐτοῦ μητρυιὰν ἐπάγεται.

24.5Cato yüksek sesle şöyle dedi: "Ağzından yel alsın, oğlum. Senin her şeyin bana hayranlık veriyor, hiçbir kusurun yok. Ama kendim için daha çok çocuk, vatan için de senin gibi daha çok vatandaş bırakmak istiyorum." Bu sözü daha önce Atina tiranı Peisistratos'un, yetişkin oğulları varken Argoslu Timonassa ile evlendiği zaman söylediği anlatılır; ondan İophon ve Thessalos'un doğduğu söylenir.

24.5

ὁ δὲ Κάτων ἀναβοήσας εὐφήμησον, εἶπεν, ὦ παῖ· πάντα γὰρ ἀγαστά μοι τὰ παρὰ σοῦ καὶ μεμπτὸν οὐδέν ἐπιθυμῶ δὲ πλείονας ἐμαυτῷ τε παῖδας καὶ πολίτας τῇ πατρίδι τοιούτους ἀπολιπεῖν. ταύτην δὲ τὴν γνώμην πρότερον εἰπεῖν φασι Πεισίστρατον τὸν Ἀθηναίων τύραννον ἐπιγήμαντα τοῖς ἐνηλίκοις παισὶ τὴν Ἀργολίδα Τιμώνασσαν, ἐξ ἧς Ἰοφῶντα καὶ Θεσσαλὸν αὐτῷ λέγουσι γενέσθαι.

24.6Cato evlendikten sonra bir oğlu oldu ve ona annesinden gelen Salonius lakabını verdi. Büyük oğlu pretörlük görevindeyken öldü. Cato kitaplarında ondan sık sık iyi bir adam olarak söz eder. Bu felakete yumuşak bir tavırla ve filozofça katlandığı, bu yüzden siyasette en küçük bir gevşeme göstermediği söylenir.

24.6

γήμαντι δὲ τῷ Κάτωνι γίνεται παῖς, ᾧ παρωνύμιον ἀπὸ τῆς μητρὸς ἔθετο Σαλώνιον. ὁ δὲ πρεσβύτερος υἱὸς ἐτελεύτησε στρατηγῶν, καὶ μέμνηται μὲν αὐτοῦ πολλάκις ἐν τοῖς βιβλίοις ὁ Κάτων ὡς ἀνδρὸς ἀγαθοῦ γεγονότος, πρᾴως δὲ καὶ φιλοσόφως λέγεται τὴν συμφορὰν ἐνεγκεῖν καὶ μηδὲν ἀμβλύτερος διʼ αὐτὴν εἰς τὰ πολιτικὰ γενέσθαι.

24.7Sonraları Lucius Lucullus ve Metellus Pius'un yaptığı gibi, siyaseti yorucu bir görev sayıp yaşlılıkta kamu işlerinden çekilmedi. Daha önce Afrikalı Scipio'nun yaptığı gibi, ününe karşı çıkan kıskançlık yüzünden halka sırtını dönüp ömrünün kalanını işsizlikle geçirmedi.

24.7

οὐ γὰρ, ὡς Λεύκιος Λούκουλλος ὕστερον καὶ Μέτελλος ὁ Πίος, ἐξέκαμεν ὑπὸ γήρως πρὸς τὰ δημόσια, λειτουργίαν τὴν πολιτείαν ἡγούμενος, οὐδʼ ὡς πρότερον Σκηπίων ὁ Ἀφρικανὸς διὰ τὸν ἀντικρούσαντα πρὸς τὴν δόξαν αὐτοῦ φθόνον ἀποστραφεὶς τὸν δῆμον ἐκ μεταβολῆς ἐποιήσατο τοῦ λοιποῦ βίου τέλος ἀπραγμοσύνην,

24.8Birinin Dionysios'a tiranlığın en güzel kefen olduğunu söylediği gibi, o da siyaseti en güzel yaşlılık uğraşı yaptı. Boş vakitlerini kitap yazarak ve tarımla uğraşarak dinlenip eğlenerek geçirirdi.

24.8

ἀλλʼ, ὥσπερ Διονύσιόν τις ἔπεισε κάλλιστον ἐντάφιον ἡγεῖσθαι τὴν τυραννίδα, κάλλιστον αὐτὸς ἐγγήραμα τὴν πολιτείαν ποιησάμενος ἀναπαύσεσιν ἐχρῆτο καὶ παιδιαῖς, ὁπότε σχολάζοι, τῷ συντάττεσθαι βιβλία καὶ τῷ γεωργεῖν. # Bölüm 25

25.125. Bölüm

Her türden söylev ve tarih yazdı. Tarımla ise gençken ihtiyaçtan uğraşıyordu; yalnız iki kazanç yolu kullandığını söyler: tarım ve tutumluluk. Yaşlılığında ise çiftlikte olan bitenler ona eğlence ve seyir sağlıyordu. Tarım üzerine bir kitap da yazmıştır; orada pasta yapımından ve meyve saklamaktan bile bahseder. Her konuda sıra dışı ve kendine özgü olmaya hevesliydi.

25.1

συνετάττετο μὲν οὖν λόγους τε παντοδαποὺς καὶ ἱστορίας· γεωργίᾳ δὲ προσεῖχε νέος μὲν ὢν ἔτι καὶ διὰ τὴν χρείαν φησὶ γὰρ δυσὶ κεχρῆσθαι μόνοις πορισμοῖς γεωργίᾳ καὶ φειδοῖ, τότε δὲ διαγωγὴν καὶ θεωρίαν αὐτῷ τὰ γινόμενα κατʼ ἀγρὸν παρεῖχε, καὶ συντέτακταί γε βιβλίον γεωργικόν, ἐν ᾧ καὶ περὶ πλακούντων σκευασίας καὶ τηρήσεως ὀπώρας γέγραφεν, ἐν παντὶ φιλοτιμούμενος περιττὸς εἶναι καὶ ἴδιος.

25.2Çiftlikte akşam yemeği de daha boldu. Komşu çiftçilerden ve çevredeki tanıdıklarından insanları sürekli çağırır, neşeyle vakit geçirirdi. Yalnız yaşıtlarına değil, gençlere de hoş ve özlenen bir arkadaştı; çünkü pek çok işte tecrübeliydi, dinlemeye değer pek çok yazı ve söz bilirdi.

25.2

ἦν δὲ καὶ τὸ δεῖπνον ἐν ἀγρῷ δαψιλέστερον ἐκάλει γὰρ ἑκάστοτε τῶν ἀγρογειτόνων καὶ περιχώρων τοὺς συνήθεις καὶ συνδιῆγεν ἱλαρῶς, οὐ τοῖς καθʼ ἡλικίαν μόνοις ἡδὺς ὢν συγγενέσθαι καὶ ποθεινός, ἀλλὰ καὶ τοῖς νέοις, ἅτε δὴ πολλῶν μὲν ἔμπειρος πραγμάτων γεγονώς, πολλοῖς δὲ γράμμασι καὶ λόγοις ἀξίοις ἀκοῆς ἐντετυχηκώς.

25.3Sofrayı dostluk yaratan en iyi şey sayardı. Sofrada iyi ve güzel vatandaşlar çok övülür, yararsız ve kötü olanlar ise tümüyle unutulurdu; çünkü Cato onların şölene ne övgüyle ne de yergiyle girmesine izin vermezdi.

25.3

τὴν δὲ τράπεζαν ἐν τοῖς μάλιστα φιλοποιὸν ἡγεῖτο καὶ πολλὴ μὲν εὐφημία τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν πολιτῶν ἐπεισήγετο, πολλὴ δʼ ἦν ἀμνηστία τῶν ἀχρήστων καὶ πονηρῶν, μήτε ψόγῳ μήτʼ ἐπαίνῳ πάροδον ὑπὲρ αὐτῶν τοῦ Κάτωνος εἰς τὸ συμπόσιον διδόντος. # Bölüm 26

26.126. Bölüm

Siyasi faaliyetlerinin sonuncusunun Kartaca'nın yıkılması olduğu düşünülür. İşi bitiren Genç Scipio oldu, ama savaşa en çok Cato'nun görüşü ve önerisiyle girildi. Bunun sebebi şuydu: Cato, birbiriyle savaşan Kartacalılar ile Numidyalı Massinissa'nın yanına anlaşmazlığın sebeplerini incelemek üzere gönderildi. Massinissa baştan beri Roma halkının dostuydu; Kartacalılar ise Scipio'ya yenildikten sonra imparatorluklarını kaybederek ve ağır bir tazminat ödeyerek anlaşma yapmışlardı.

26.1

ἔσχατον δὲ τῶν πολιτευμάτων αὐτοῦ τὴν Καρχηδόνος ἀνάστασιν οἴονται γεγονέναι, τῷ μὲν ἔργῳ τέλος ἐπιθέντος τοῦ νέου Σκηπίωνος, βουλῇ δὲ καὶ γνώμῃ μάλιστα τῇ Κάτωνος ἀραμένων τὸν πόλεμον ἐξ αἰτίας τοιᾶσδε. Κάτων ἐπέμφθη πρὸς Καρχηδονίους καὶ Μασσανάσσην τὸν Νομάδα πολεμοῦντας ἀλλήλοις, ἐπισκεψόμενος τὰς τῆς διαφορᾶς προφάσεις, ὁ μὲν γὰρ ἦν τοῦ δήμου φίλος ἀπʼ ἀρχῆς, οἱ δʼ ἐγεγόνεισαν ἔνσπονδοι μετὰ τὴν ὑπὸ Σκηπίωνος ἧτταν, ἀφαιρέσει τε τῆς ἀρχῆς καὶ βαρεῖ δασμῷ χρημάτων κολουθέντες.

26.2Cato şehri, Romalıların sandığı gibi harap ve perişan değil, aksine güçlü gençlerle dolu, büyük zenginliklere sahip, her türlü silah ve savaş malzemesiyle donanmış, bunlara güvenerek hiç de küçük düşünmeyen bir durumda buldu. Romalıların Numidya ve Massinissa işlerini düzenleyecek vakti olmadığını düşündü; öteden beri düşman ve kinli olan, inanılmaz biçimde güçlenmiş bu şehri ele geçirmezlerse yeniden eski tehlikelerle karşılaşacaklardı.

26.2

εὑρὼν δὲ τὴν πόλιν οὐχ, ὡς ᾤοντο Ῥωμαῖοι, κεκακωμένην καὶ ταπεινὰ πράττουσαν, ἀλλὰ πολλῇ μὲν εὐανδροῦσαν ἡλικίᾳ, μεγάλων δὲ πλούτων γέμουσαν, ὅπλων δὲ παντοδαπῶν καὶ παρασκευῆς πολεμιστηρίου μεστὴν καὶ μικρὸν οὐδὲν ἐπὶ τούτοις φρονοῦσαν, οὐ τὰ Νομάδων ᾤετο καὶ Μασσανάσσου πράγματα Ῥωμαίους ὥραν ἔχειν τίθεσθαι καὶ διαιτᾶν, ἀλλʼ εἰ μὴ καταλήψονται πόλιν ἄνωθεν ἐχθρὰν καὶ βαρύθυμον ηὐξημένην ἀπίστως, πάλιν ἐν τοῖς ἴσοις κινδύνοις ἔσεσθαι.

26.3Hemen dönüp senatoya şunları anlattı: Kartacalıların önceki yenilgileri ve felaketleri güçlerinden çok akılsızlıklarını azaltmıştı; onları zayıflatmak yerine savaşta daha tecrübeli yapma tehlikesi vardı. Hatta Numidya işleriyle Romalılara karşı savaş başlatmak için hazırlanıyorlardı. Barış ve antlaşma, zamanını bekleyen savaşın gecikmesinin adıydı.

26.3

ταχέως οὖν ὑποστρέψας ἐδίδασκε τὴν βουλήν, ὡς αἱ πρότερον ἧτται καὶ συμφοραὶ Καρχηδονίων οὐ τοσοῦτον τῆς δυνάμεως ὅσον τῆς ἀνοίας ἀπαρύσασαι, κινδυνεύουσιν αὐτοὺς οὐκ ἀσθενεστέρους, ἐμπειροτέρους δὲ πολεμεῖν ἀπεργάσασθαι, ἤδη δὲ καὶ προανακινεῖσθαι τοῖς Νομαδικοῖς τοὺς πρὸς Ῥωμαίους ἀγῶνας, εἰρήνην δὲ καὶ σπονδὰς ὄνομα τοῦ πολέμου τῇ μελλήσει κεῖσθαι καιρὸν περιμένοντος. # Bölüm 27

27.127. Bölüm

Bunun yanında Cato'nun senatoda togasını çekip bilerek bir Libya inciri düşürdüğü söylenir. Sonra senatörler incirin büyüklüğüne ve güzelliğine hayran kalınca bu inciri veren ülkenin Roma'ya üç günlük yol olduğunu söylemiş. Daha da sert davranarak hangi konuda görüş bildirirse bildirsin sözünü şöyle bitirirdi: "Bence Kartaca da yok edilmeli." Buna karşılık Scipio Nasica her zaman şöyle der ve bildirirdi: "Bence Kartaca var olmalı."

27.1

πρὸς τούτοις φασὶ τὸν Κάτωνά καὶ σῦκα τῶν Λιβυκῶν ἐπίτηδες ἐκβαλεῖν ἐν τῇ βουλῇ, τὴν τήβεννον ἀναβαλόμενον· εἶτα θαυμασάντων τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος εἰπεῖν, ὡς ἡ ταῦτα φέρουσα χώρα τριῶν ἡμερῶν πλοῦν ἀπέχει τῆς Ῥώμης. ἐκεῖνο δʼ ἤδη καὶ βιαιότερον, τὸ περὶ παντὸς οὗ δήποτε πράγματος γνώμην ἀποφαινόμενον προσεπιφωνεῖν οὕτως δοκεῖ δέ μοι καὶ Καρχηδόνα μὴ εἶναι. τοὐναντίον δὲ Πόπλιος Σκηπίων ὁ Νασικᾶς ἐπικαλούμενος ἀεὶ διετέλει λέγων καὶ ἀποφαινόμενος· δοκεῖ μοι Καρχηδόνα εἶναι.

27.2Görünüşe göre Nasica, halkın kibirle çok hata ettiğini, başarıları ve gururuyla senato tarafından zor zapt edildiğini, gücüyle bütün şehri hangi yöne eğilirse o yöne zorla sürüklediğini görüyordu. Bu korkunun halkın cüretini dizginleyen bir gem gibi üzerinde kalmasını istiyordu; Kartacalıları Romalıları yenemeyecek kadar zayıf, ama küçümsenmeyecek kadar da güçlü sayıyordu.

27.2

πολλὰ γὰρ, ὡς ἔοικεν, ὕβρει τὸν δῆμον ὁρῶν ἤδη πλημμελοῦντα καὶ διʼ εὐτυχίαν καὶ φρόνημα τῇ βουλῇ δυσκάθεκτον ὄντα καὶ τὴν πόλιν ὅλην ὑπὸ δυνάμεως ὅπῃ ῥέψειε ταῖς ὁρμαῖς βίᾳ συνεφελκόμενον, ἐβούλετο τοῦτον γοῦν τὸν φόβον ὥσπερ χαλινὸν ἐπικεῖσθαι σωφρονιστῆρα τῇ θρασύτητι τῶν πολλῶν, ἔλαττον μὲν ἡγούμενος ἰσχύειν Καρχηδονίους τοῦ περιγενέσθαι Ῥωμαίων, μεῖζον δὲ τοῦ καταφρονεῖσθαι.

27.3Cato'ya ise korkunç gelen tam da buydu: Gücü yüzünden sarhoş olmuş, sık sık sendeleyen halkın başında, öteden beri büyük olan ve şimdi felaketlerle ayılmış, terbiye olmuş bir şehir sallanıyordu. Bu yüzden imparatorluğu dış korkulardan büsbütün kurtarmak, Romalılara yalnızca kendi iç hatalarıyla uğraşma imkânı bırakmak istiyordu.

27.3

τῷ δὲ Κάτωνι τοῦτʼ αὐτὸ δεινὸν ἐφαίνετο, βακχεύοντι τῷ δήμῳ καὶ σφαλλομένῳ τὰ πολλὰ διʼ ἐξουσίαν πόλιν ἀεὶ μεγάλην, νῦν δὲ καὶ νήφουσαν ὑπὸ συμφορῶν καὶ κεκολασμένην ἐπικρέμασθαι καὶ μὴ παντάπασι τοὺς ἔξωθεν ἀνελεῖν τῆς ἡγεμονίας φόβους, ἀναφορὰς αὑτοῖς πρὸς τὰς οἴκοθεν ἁμαρτίας ἀπολιπόντας.

27.4Cato'nun Kartacalılara karşı üçüncü ve son savaşı böyle sağladığı söylenir. Savaş başladıktan sonra öldü; ama ölmeden önce, savaşa son verecek adamı önceden haber verdi. Bu adam o sırada genç bir askerî tribündü, ama savaşlarda akıl ve cesaretin işlerini gösteriyordu. Bu haberler Roma'ya ulaşınca Cato'nun duyar duymaz şu dizeyi söylediği anlatılır:

Yalnız o akıllıdır, ötekiler gölge gibi dolanır.

27.4

οὕτω μὲν ἐξεργάσασθαι λέγεται τὸν τρίτον καὶ τελευταῖον ὁ Κάτων ἐπὶ Καρχηδονίους πόλεμον, ἀρξαμένων δὲ πολεμεῖν ἐτελεύτησεν, ἀποθεσπίσας περὶ τοῦ μέλλοντος ἐπιθήσειν τῷ πολέμῳ τέλος ἀνδρός, ὃς ἦν τότε μὲν νεανίας, χιλίαρχος δὲ στρατευόμενος ἀπεδείκνυτο καὶ γνώμης ἔργα καὶ τόλμης πρὸς τοὺς ἀγῶνας. ἀπαγγελλομένων δὲ τούτων εἰς Ῥώμην πυνθανόμενον τὸν Κάτωνά φασιν εἰπεῖν οἶος πέπνυται, τοὶ δὲ σκιαὶ ἀίσσουσι.

27.5Scipio bu sözü kısa sürede işleriyle doğruladı. Cato arkasında, ikinci karısından Salonius lakaplı bir oğul, ölen oğlundan da bir torun bıraktı. Salonius pretörken öldü, oğlu Marcus ise konsül oldu. Bu kişi, aretēsi ve şöhretiyle çağının en ünlü adamı olan filozof Cato'nun dedesidir.

27.5

ταύτην μὲν οὖν τὴν ἀπόφασιν ταχὺ διʼ ἔργων ἐβεβαίωσεν ὁ Σκηπίων· ὁ δὲ Κάτων ἀπέλιπε γενεὰν ἕνα μὲν υἱὸν ἐκ τῆς ἐπιγαμηθείσης, ᾧ παρωνύμιον ἔφαμεν γενέσθαι Σαλώνιον, ἕνα δὲ υἱωνὸν ἐκ τοῦ τελευτήσαντος υἱοῦ. καὶ Σαλώνιος μὲν ἐτελεύτησε στρατηγῶν, ὁ δʼ ἐξ αὐτοῦ γενόμενος Μᾶρκος ὑπάτευσεν. ἦν δὲ πάππος οὗτος τοῦ φιλοσόφου Κάτωνος, ἀνδρὸς ἀρετῇ καὶ δόξῃ τῶν κατʼ αὐτὸν ἐπιφανεστάτου γενομένου.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…