İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Aristeides

Ἀριστείδης

1.11. Bölüm

Lysimakhos oğlu Aristeides Antiokhis kabilesindendi, Alopeke demosuna mensuptu. Mal varlığı hakkında farklı rivayetler vardır. Kimileri onun ağır bir yoksulluk içinde yaşadığını, ölünce geride bıraktığı iki kızın da parasızlık yüzünden uzun süre evlenemediğini söyler.

1.1

Ἀριστείδης ὁ Λυσιμάχου φυλῆς μὲν ἦν Ἀντιοχίδος, τῶν δὲ δήμων Ἀλωπεκῆθεν. περὶ δʼ οὐσίας αὐτοῦ λόγοι διάφοροι γεγόνασιν, οἱ μὲν ὡς ἐν πενίᾳ συντόνῳ καταβιώσαντος καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν ἀπολιπόντος θυγατέρας δύο πολὺν χρόνον ἀνεκδότους διʼ ἀπορίαν γενομένας·

1.2Birçok kişinin dile getirdiği bu rivayete karşı çıkan Phaleronlu Demetrios, Sokrates adlı eserinde Phaleron'da Aristeides'e ait olduğunu bildiği bir araziden söz eder; Aristeides orada gömülüdür. Ailenin refahına da şu delilleri getirir: Birincisi, eponim arkhonluktur; bu göreve bakla kurasıyla, en yüksek serveti olan ailelerden, yani pentakosiomedimnos denenlerden biri seçilirdi. İkincisi, ostrakismostur:

1.2

πρὸς δὲ τοῦτον τὸν λόγον ὑπὸ πολλῶν εἰρημένον ἀντιτασσόμενος ὁ Φαληρεὺς Δημήτριος ἐν τῷ Σωκράτει χωρίον Φαληροῖ φησι γινώσκειν Ἀριστείδου γενόμενον, ἐν ᾧ τέθαπται, καὶ τεκμήρια τῆς περὶ τὸν οἶκον εὐπορίας ἓν μὲν ἡγεῖται τὴν ἐπώνυμον ἀρχήν, ἣν ἦρχεν ὁ τῷ κυάμῳ λαχὼν ἐκ τῶν γενῶν τῶν τὰ μέγιστα τιμήματα κεκτημένων, οὓς πεντακοσιομεδίμνους προσηγόρευον, ἕτερον δὲ τὸν ἐξοστρακισμόν·

1.3Çünkü çanak çömlek parçası yoksullara değil, ancak büyük evlerden gelen, soylarının azameti yüzünden kıskanılan kişilere yöneltilirdi. Üçüncü ve son olarak, Dionysos tapınağında zafer adağı olarak koregos üçayakları bırakmıştır. Bunlar bizim zamanımızda da gösterilirdi ve üzerlerinde şu yazı dururdu: "Antiokhis kazandı, Aristeides koregosluk yaptı, Arkhestratos öğretti."

1.3

οὐδενὶ γὰρ τῶν πενήτων, ἀλλὰ τοῖς ἐξ οἴκων τε μεγάλων καὶ διὰ γένους ὄγκον ἐπιφθόνων ὄστρακον ἐπιφέρεσθαι· τρίτον δὲ καὶ τελευταῖον, ὅτι νίκης ἀναθήματα χορηγικοὺς τρίποδας ἐν Διονύσου καταλέλοιπεν, οἳ καὶ καθʼ ἡμᾶς ἐδείκνυντο τοιαύτην ἐπιγραφὴν διασώζοντες· Ἀντιοχὶς ἐνίκα, Ἀριστείδης ἐχορήγει, Ἀρχέστρατος ἐδίδασκε.

1.4En güçlü delil gibi görünen bu son delil aslında en zayıfıdır. Çünkü herkesin bildiği gibi büyük bir yoksulluk içinde yetişip yaşayan Epameinondas da, filozof Platon da şan getiren koregoslukları üstlenmiştir. Biri erkek flütçülerin, öteki çocuk korolarının koregosu olmuştur. Platon'un masraflarını Syrakusailı Dion, Epameinondas'ınkileri Pelopidas ve dostları karşılamıştır.

1.4

τουτὶ μὲν οὖν, καίπερ εἶναι δοκοῦν μέγιστον, ἀσθενέστατόν ἐστι. καὶ γὰρ Ἐπαμεινώνδας, ὃν πάντες ἄνθρωποι γινώσκουσιν ἐν πενίᾳ καὶ τραφέντα πολλῇ καὶ βιώσαντα, καὶ Πλάτων ὁ φιλόσοφος οὐκ ἀφιλοτίμους ἀνεδέξαντο χορηγίας, ὁ μὲν αὐληταῖς ἀνδράσιν, ὁ δὲ παισὶ κυκλίοις χορηγήσας, τούτῳ μὲν Δίωνος τοῦ Συρακουσίου τὴν δαπάνην παρέχοντος, Ἐπαμεινώνδᾳ δὲ τῶν περὶ Πελοπίδαν.

1.5Çünkü iyi insanlar dostlardan gelen hediyelerle ilan edilmemiş, uzlaşmaz bir savaş içinde değildirler. Biriktirmek ve açgözlülük için alınanları bayağı ve aşağılık sayarlar, ama kazanç gözetmeyen bir şeref ve parlaklık için olanları geri çevirmezler. Panaitios ise üçayak konusunda Demetrios'un ad benzerliğine aldandığını gösterir.

1.5

οὐ γὰρ ἔστι τοῖς ἀγαθοῖς ἀκήρυκτος καὶ ἄσπονδος πρὸς τὰς παρὰ τῶν φίλων δωρεὰς πόλεμος, ἀλλὰ τὰς εἰς ἀπόθεσιν καὶ πλεονεξίαν ἀγεννεῖς ἡγούμενοι καὶ ταπεινάς, ὅσαι φιλοτιμίας τινὸς ἀκερδοῦς ἔχονται καὶ λαμπρότητος οὐκ ἀπωθοῦνται. Παναίτιος μέντοι περὶ τοῦ τρίποδος ἀποφαίνει τὸν Δημήτριον ὁμωνυμίᾳ διεψευσμένον·

1.6Çünkü Pers Savaşlarından Peloponnesos Savaşının sonuna kadar kazanan koregoslar arasında yalnız iki Aristeides kayıtlıdır ve ikisi de Lysimakhos oğlu değildir. Biri Ksenophilos'un oğludur, öteki ise çok daha sonra yaşamıştır. Bunu Eukleides'ten sonraki yazım düzeninde yazılmış harfler de, yazıya eklenen Arkhestratos adı da ortaya koyar: Pers Savaşları sırasında bu adda bir koro öğretmeni hiç kaydedilmemiş, Peloponnesos Savaşında ise birçok kez kaydedilmiştir.

1.6

ἀπὸ γὰρ τῶν Μηδικῶν εἰς τὴν τελευτὴν τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου δύο μόνους Ἀριστείδας χορηγοὺς ἀναγράφεσθαι νικῶντας, ὧν οὐδέτερον εἶναι τῷ Λυσιμάχου τὸν αὐτόν, ἀλλὰ τὸν μὲν Ξενοφίλου πατρός, τὸν δὲ χρόνῳ πολλῷ νεώτερον, ὡς ἐλέγχει τὰ γράμματα τῆς μετʼ Εὐκλείδην ὄντα γραμματικῆς καὶ προσγεγραμμένος ὁ Ἀρχέστρατος, ὃν ἐν τοῖς Μηδικοῖς οὐδείς, ἐν δὲ τοῖς Πελοποννησιακοῖς συχνοὶ χορῶν διδάσκαλον ἀναγράφουσι.

1.7Panaitios'un görüşünün doğru olup olmadığı daha iyi incelenmelidir. Ama ostrakismosa, şanı, soyu ya da konuşma gücüyle halkın üstünde görülen herkes uğrayabilirdi. Perikles'in hocası Damon bile, zekâsıyla göze batan biri sayıldığı için sürgün edilmişti.

1.7

τὸ μὲν οὖν τοῦ Παναιτίου βέλτιον ἐπισκεπτέον ὅπως ἔχει. τῷ δʼ ὀστράκῳ πᾶς ὁ διὰ δόξαν ἢ γένος ἢ λόγου δύναμιν ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς νομιζόμενος ὑπέπιπτεν· ὅπου καὶ Δάμων ὁ Περικλέους διδάσκαλος, ὅτι τὸ φρονεῖν ἐδόκει τις εἶναι περιττός, ἐξωστρακίσθη.

1.8Üstelik Idomeneus, Aristeides'in arkhonluğa bakla kurasıyla değil, Atinalıların seçimiyle geldiğini söyler. Demetrios'un da yazdığı gibi Plataia savaşından sonra arkhon olduysa, böyle bir şan ve bu kadar büyük başarılardan sonra, kura çekenlerin zenginlik sayesinde vardıkları bu makama aretē'siyle layık görülmesi çok inandırıcıdır.

1.8

καὶ μὴν ἄρξαι γε τὸν Ἀριστείδην ὁ Ἰδομενεὺς οὐ κυαμευτόν, ἀλλʼ ἑλομένων Ἀθηναίων φησίν. εἰ δὲ καὶ μετὰ τὴν ἐν Πλαταιαῖς μάχην ἦρξεν, ὡς αὐτὸς ὁ Δημήτριος γέγραφε, καὶ πάνυ πιθανόν ἐστιν ἐπὶ δόξῃ τοσαύτῃ καὶ κατορθώμασι τηλικούτοις ἀξιωθῆναι διʼ ἀρετὴν ἧς διὰ πλοῦτον ἐτύγχανον οἱ λαγχάνοντες.

1.9Ama açıktır ki Demetrios yalnız Aristeides'i değil Sokrates'i de büyük bir kötülükten kurtarır gibi yoksulluktan aklamaya hevesleniyor; ona göre Sokrates'in yalnız evi değil, Kriton'un elinde faize verilmiş yetmiş minası da vardı.

1.9

ἀλλὰ γὰρ ὁ μὲν Δημήτριος οὐ μόνον Ἀριστείδην, ἀλλὰ καὶ Σωκράτην δῆλός ἐστι τῆς πενίας ἐξελέσθαι φιλοτιμούμενος ὡς μεγάλου κακοῦ· καὶ γὰρ ἐκείνῳ φησὶν οὐ μόνον τὴν οἰκίαν ὑπάρχειν, ἀλλὰ καὶ μνᾶς ἑβδομήκοντα τοκιζομένας ὑπὸ Κρίτωνος.

2.12. Bölüm

Aristeides, tiranlardan sonra anayasayı kuran Kleisthenes'in yoldaşıydı. Devlet adamları arasında en çok Lakedaimonlu Lykurgos'a imrenir ve hayranlık duyardı; bu yüzden aristokratik bir yönetimden yanaydı. Halkın tarafında ise karşısında Neokles oğlu Themistokles vardı. Bazıları, ikisinin çocukken birlikte büyüdüklerini, en başından itibaren ciddi olsun oyun olsun her işte ve sözde birbiriyle çatıştıklarını anlatır.

2.1

Ἀριστείδης δὲ Κλεισθένους μὲν τοῦ καταστησαμένου τὴν πολιτείαν μετὰ τοὺς τυράννους ἑταῖρος γενόμενος, ζηλώσας δὲ καὶ θαυμάσας μάλιστα τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν Λυκοῦργον τὸν Λακεδαιμόνιον, ἥψατο μὲν ἀριστοκρατικῆς πολιτείας, ἔσχε δʼ ἀντιτασσόμενον ὑπὲρ τοῦ δήμου Θεμιστοκλέα τὸν Νεοκλέους. ἔνιοι μὲν οὖν φασιν παῖδας ὄντας αὐτοὺς καὶ συντρεφομένους ἀπʼ ἀρχῆς ἐν παντὶ καὶ σπουδῆς ἐχομένῳ καὶ παιδιᾶς πράγματι καὶ λόγῳ διαφέρεσθαι πρὸς ἀλλήλους,

2.2Bu rekabetten tabiatları da hemen ortaya çıkmıştı: Biri kolay davranan, gözüpek, kurnaz, keskin bir atılganlıkla her şeye kolayca yönelen bir tabiattı; öteki ise sağlam bir karaktere oturmuş, adaletten gözünü ayırmayan, yalana, soytarılığa ve aldatmacaya oyun şeklinde bile yaklaşmayan bir tabiattı. Keoslu Ariston ise düşmanlıklarının bir gönül meselesinden başlayıp bu raddeye vardığını söyler.

2.2

καὶ τὰς φύσεις εὐθὺς ὑπὸ τῆς φιλονεικίας ἐκείνης ἀνακαλύπτεσθαι, τὴν μὲν εὐχερῆ καὶ παράβολον καὶ πανοῦργον οὖσαν καὶ μετʼ ὀξύτητος ἐπὶ πάντα ῥᾳδίως φερομένην, τὴν δʼ ἱδρυμένην ἐν ἤθει βεβαίῳ καὶ πρὸς τὸ δίκαιον ἀτενῆ, ψεῦδος δὲ καὶ βωμολοχίαν καὶ ἀπάτην οὐδʼ ἐν παιδιᾶς τινι τρόπῳ προσιεμένην. ἀρίστων δʼ ὁ Κεῖος ἐξ ἐρωτικῆς ἀρχῆς γενέσθαι φησὶ καὶ προελθεῖν ἐπὶ τοσοῦτον τὴν ἔχθραν αὐτῶν.

2.3Ona göre Keos asıllı Stesilaos yüzünden ikisi arasında ölçüsüz bir rekabet doğmuş, bu rekabet Stesilaos büyüdükten sonra da sönmemiş; sanki orada alıştırma yapmış gibi hemen siyasete atılmışlar, öfkeyle ve birbirlerine zıt bir hâlde devam etmişlerdir.

2.3

Στησίλεω γάρ, ὃς ἦν γένει Κεῖος, ἰδέᾳ τε καὶ μορφῇ σώματος πολὺ τῶν ἐν ὥρᾳ λαμπρότατος, ἀμφοτέρους ἐρασθέντας οὐ μετρίως ἐνεγκεῖν τὸ πάθος οὐδʼ ἅμα λήγοντι τῷ κάλλει τοῦ παιδὸς ἀποθέσθαι τὴν φιλονεικίαν, ἀλλʼ ὥσπερ ἐγγυμνασαμένους ἐκείνῃ πρὸς τὴν πολιτείαν εὐθὺς ὁρμῆσαι διαπύρους ὄντας καὶ διαφόρως ἔχοντας.

2.4Themistokles bir siyasi gruba katıldı ve bunda küçümsenmeyecek bir koruma ve güç buldu. Ona "Herkese eşit ve tarafsız davranırsan Atina'yı iyi yönetirsin" diyen birine, "Dostlarımın yanımda yabancılardan daha ayrıcalıklı olmayacağı böyle bir makama asla oturmam" demişti.

2.4

ὁ μὲν οὖν Θεμιστοκλῆς εἰς ἑταιρείαν ἐμβαλὼν ἑαυτὸν εἶχε πρόβλημα καὶ δύναμιν οὐκ εὐκαταφρόνητον, ὥστε καὶ πρὸς τὸν εἰπόντα καλῶς αὐτὸν ἄρξειν Ἀθηναίων, ἄνπερ ἴσος ᾖ καὶ κοινὸς ἅπασι μηδέποτε, εἰπεῖν, εἰς τοῦτον ἐγὼ καθίσαιμι τὸν θρόνον, ἐν ᾧ πλέον οὐδὲν ἕξουσιν οἱ φίλοι παρʼ ἐμοὶ τῶν ἀλλοτρίων·

2.5Aristeides ise siyaset içinde kendine özgü bir yolda tek başına yürüdü. Önce, yandaşlarla birlikte haksızlık yapmak ya da onların isteklerini yapmayarak onları üzmek istemiyordu. Sonra dostlardan gelen gücün çok kişiyi haksızlığa sürüklediğini görüp bundan sakınıyor, iyi bir vatandaşın yalnız yararlı ve adil şeyleri yapıp söylemeye güvenmesi gerektiğini düşünüyordu.

2.5

Ἀριστείδης δὲ καθʼ ἑαυτὸν ὥσπερ ὁδὸν ἰδίαν ἐβάδιζε διὰ τῆς πολιτείας, πρῶτον μὲν οὐ βουλόμενος συναδικεῖν τοῖς ἑταίροις ἢ λυπηρὸς εἶναι μὴ χαριζόμενος, ἔπειτα τὴν ἀπὸ τῶν φίλων δύναμιν οὐκ ὀλίγους ἰδὼν ἐπαίρουσαν ἀδικεῖν ἐφυλάττετο, μόνῳ τῷ χρηστὰ καὶ δίκαια πράττειν καὶ λέγειν ἀξιῶν θαρρεῖν τὸν ἀγαθὸν πολίτην.

3.13. Bölüm

Yine de Themistokles pervasızca birçok girişimde bulunuyor, onun her siyasi adımına engel olup bozuyordu. Aristeides de bir yandan kendini savunmak, öte yandan halkın gözüne girerek büyüyen o gücü budamak için Themistokles'in yaptıklarına karşı çıkmak zorunda kalıyordu. Çünkü halkın bazı yararlı şeylerden yoksun kalmasını, Themistokles'in her konuda üstün gelip güçlenmesine tercih ediyordu.

3.1

οὐ μὴν ἀλλά, πολλὰ κινουμένου τοῦ Θεμιστοκλέους παραβόλως καὶ πρὸς πᾶσαν αὐτῷ πολιτείαν ἐνισταμένου καὶ διακόπτοντος, ἠναγκάζετό που καὶ αὐτὸς τὰ μὲν ἀμυνόμενος, τὰ δὲ κολούων τὴν ἐκείνου δύναμιν χάριτι τῶν πολλῶν αὐξομένην ὑπεναντιοῦσθαι οἷς ἔπραττεν ὁ Θεμιστοκλῆς, βέλτιον ἡγούμενος παρελθεῖν ἔνια τῶν συμφερόντων τὸν δῆμον ἢ τῷ κρατεῖν ἐκεῖνον ἐν πᾶσιν ἰσχυρὸν γενέσθαι.

3.2Sonunda bir keresinde Themistokles gerekli bir iş yapmak isterken karşı çıkıp kazandı, ama kendini tutamadı ve meclisten çıkarken "Themistokles'i de beni de baratron'a atmadıkça Atina'nın kurtuluşu yok" dedi. Bir başka sefer halka bir öneri sundu, karşı konuşmalar ve çekişmeler olduğu hâlde önerisi kazanıyordu. Ama başkan tam oya sunacakken, tartışmalardan önerinin yararsız olduğunu anlayıp vazgeçti.

3.2

τέλος δέ ποτε τοῦ Θεμιστοκλέους πράττοντός τι τῶν δεόντων ἀντικρούσας καὶ περιγενόμενος οὐ κατέσχεν, ἀλλʼ εἶπεν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἀπιών, ὡς οὐκ ἔστι σωτηρία τοῖς Ἀθηναίων πράγμασιν, εἰ μὴ καὶ Θεμιστοκλέα καὶ αὐτὸν εἰς τὸ βάραθρον ἐμβάλοιεν. πάλιν δὲ γράψας τινὰ γνώμην εἰς τὸν δῆμον, ἀντιλογίας οὔσης πρὸς αὐτὴν καὶ φιλονεικίας, ἐκράτει· μέλλοντος δὲ τοῦ προέδρου τὸν δῆμον ἐπερωτᾶν αἰσθόμενος ἐκ τῶν λόγων αὐτῶν τὸ ἀσύμφορον ἀπέστη τοῦ ψηφίσματος.

3.3Çoğu kez önerilerini başkaları aracılığıyla sunardı ki Themistokles kendisiyle rekabet yüzünden yararlı bir şeye engel olmasın. Siyasi değişmeler karşısındaki sarsılmazlığı hayranlık uyandırıcıydı: Şereflerle şişmez, felaketler karşısında sakin ve yumuşak kalırdı. Yurduna yalnız parasını değil şanını da düşünmeden, karşılıksız ve bedelsiz hizmet etmesi gerektiğine inanırdı.

3.3

πολλάκις δὲ καὶ διʼ ἑτέρων εἰσέφερε τὰς γνώμας, ὡς μὴ φιλονεικίᾳ τῇ πρὸς αὐτὸν ὁ Θεμιστοκλῆς ἐμπόδιος εἴη τῷ συμφέροντι. θαυμαστὴ δέ τις ἐφαίνετο αὐτοῦ παρὰ τὰς ἐν τῇ πολιτείᾳ μεταβολὰς ἡ εὐστάθεια, μήτε ταῖς τιμαῖς ἐπαιρομένου πρός τε τὰς δυσημερίας ἀθορύβως καὶ πρᾴως ἔχοντος, καὶ ὁμοίως ἡγουμένου χρῆναι τῇ πατρίδι παρέχειν ἑαυτὸν οὐ χρημάτων μόνον, ἀλλὰ καὶ δόξης προῖκα καὶ ἀμισθὶ πολιτευόμενον.

3.4Bu yüzden, anlaşılan, Aiskhylos'un Amphiaraos için yazdığı iambos dizeleri tiyatroda okunurken,

Çünkü adil görünmek değil, adil olmak ister; aklının derin sabanından ürün devşirir, ondan bitip büyür değerli öğütler,

herkes gözünü Aristeides'e çevirmişti; çünkü bu aretē en çok ona yakışıyordu.

3.4

ὅθεν, ὡς ἔοικε, τῶν εἰς Ἀμφιάραον ὑπʼ Αἰσχύλου πεποιημένων ἰαμβείων ἐν τῷ θεάτρῳ λεγομένων· οὐ γὰρ δοκεῖν δίκαιος, ἀλλʼ εἶναι θέλει, βαθεῖαν ἄλοκα διὰ φρενὸς καρπούμενος, ἀφʼ ἧς τὰ κεδνὰ βλαστάνει βουλεύματα, πάντες ἀπέβλεψαν εἰς Ἀριστείδην, ὡς ἐκείνῳ μάλιστα τῆς ἀρετῆς ταύτης προσηκούσης.

4.14. Bölüm

Yalnız sevgi ve iyilik karşısında değil, öfke ve düşmanlık karşısında da adalet uğruna direnmekte son derece güçlüydü. Söylendiğine göre bir keresinde mahkemede bir düşmanını suçlarken, suçlamasını bitirince hâkimler sanığı dinlemek istemeyip hemen oy isteyince yerinden fırlayıp sanıkla birlikte, dinlenmesi ve kanunun gereğini görmesi için yalvarmıştır.

4.1

οὐ μόνον δὲ πρὸς εὔνοιαν καὶ χάριν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ὀργὴν καὶ πρὸς ἔχθραν ἰσχυρότατος ἦν ὑπὲρ τῶν δικαίων ἀντιστῆναι. λέγεται γοῦν ποτε διώκων ἐχθρόν ἐν δικαστηρίῳ, μετὰ τὴν κατηγορίαν οὐ βουλομένων ἀκούειν τοῦ κινδυνεύοντος τῶν δικαστῶν, ἀλλὰ τὴν ψῆφον εὐθὺς αἰτούντων ἐπʼ αὐτόν, ἀναπηδήσας τῷ κρινομένῳ συνικετεύειν, ὅπως ἀκουσθείη καὶ τύχοι τῶν νομίμων·

4.2Bir başka sefer iki kişi arasında hakemlik yaparken biri, karşı tarafın Aristeides'e de çok kötülük yaptığını söyleyince "Dostum, sana ne kötülük yaptıysa onu söyle; ben senin için hüküm veriyorum, kendim için değil" dedi. Devlet gelirlerinin sorumluluğuna seçildiğinde yalnız görevdaşlarının değil, öncekilerin de çok para çaldığını ortaya koydu, özellikle Themistokles'in:

Bilge bir adamdı ama eline hâkim değildi.

4.2

πάλιν δὲ κρίνων ἰδιώταις δυσί, τοῦ ἑτέρου λέγοντος, ὡς πολλὰ τυγχάνει τὸν Ἀριστείδην ὁ ἀντίδικος λελυπηκὼς λέγʼ, ὦ ʼγαθέ, φάναι, μᾶλλον, εἴ τι σὲ κακὸν πεποίηκε· σοὶ γάρ, οὐκ ἐμαυτῷ, δικάζω. τῶν δὲ δημοσίων προσόδων αἱρεθεὶς ἐπιμελητὴς οὐ μόνον τοὺς καθʼ αὑτόν, ἀλλὰ καὶ τοὺς πρὸ αὑτοῦ γενομένους ἄρχοντας ἀπεδείκνυε πολλὰ νενοσφισμένους, καὶ μάλιστα τὸν Θεμιστοκλέα· σοφὸς γὰρ ἁνήρ, τῆς δὲ χειρὸς οὐ κρατῶν.

4.3Bu yüzden Themistokles birçok kişiyi Aristeides'e karşı topladı, hesap verme sırasında onu suçlayıp hırsızlıktan mahkûm ettirdi, böyle der Idomeneus. Ama şehrin ileri gelenleri ve en iyileri buna kızdılar; yalnız cezadan kurtulmadı, aynı göreve tekrar getirildi. Önceki tutumundan pişman olmuş gibi yaparak daha gevşek davrandı, kamu parası çalanları teşhir etmedi, ince hesaba girmedi; böylece onların hoşuna gitti.

4.3

διὸ καὶ συναγαγὼν πολλοὺς ἐπὶ τὸν Ἀριστείδην ἐν ταῖς εὐθύναις διώκων κλοπῆς καταδίκῃ περιέβαλεν, ὥς φησιν Ἰδομενεύς. ἀγανακτούντων δὲ τῶν πρώτων ἐν τῇ πόλει καὶ βελτίστων, οὐ μόνον ἀφείθη τῆς ζημίας, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἄρχων ἐπὶ τὴν αὐτὴν διοίκησιν ἀπεδείχθη. προσποιούμενος δὲ τῶν προτέρων μεταμέλειν αὐτῷ καὶ μαλακώτερον ἐνδιδοὺς ἑαυτόν, ἤρεσκε τοῖς τὰ κοινὰ κλέπτουσιν οὐκ ἐξελέγχων οὐδʼ ἀκριβολογούμενος,

4.4Devlet malıyla doyunca Aristeides'i aşırı övdüler, halka onun için ricada bulundular, yeniden aynı göreve seçilmesini istediler. Atinalılar oylamak üzereyken onları azarladı: "Size sadakatle, güzelce yönetici olduğumda aşağılandım; hırsızlara kamu malını çok bıraktığım için ise şimdi şaşılacak bir vatandaş sayılıyorum."

4.4

ὥστε καταπιμπλαμένους τῶν δημοσίων ὑπερεπαινεῖν τὸν Ἀριστείδην καὶ δεξιοῦσθαι τὸν δῆμον ὑπὲρ αὐτοῦ, σπουδάζοντας ἄρχοντα πάλιν αἱρεθῆναι. μελλόντων δὲ χειροτονεῖν ἐπετίμησε τοῖς Ἀθηναίοις· ὅτε μὲν γάρ, ἔφη, πιστῶς καὶ καλῶς ὑμῖν ἦρξα, προὐπηλακίσθην· ἐπεὶ δὲ πολλὰ τῶν κοινῶν καταπροεῖμαι τοῖς κλέπτουσι θαυμαστὸς εἶναι δοκῶ πολίτης.

4.5"Bu yüzden şimdiki şeref beni önceki cezadan daha çok utandırıyor. Sizin için de üzülüyorum, çünkü kötülere iyilik etmek sizin yanınızda devlet malını korumaktan daha şerefli." Bunu söyleyip hırsızlıkları açığa çıkardı; o zaman kendisi için bağıran, tanıklık edenleri susturdu, en iyilerden de gerçek ve adil bir övgü gördü.

4.5

αὐτὸς μὲν οὖν αἰσχύνομαι τῇ νῦν τιμῇ μᾶλλον ἢ τῇ πρώην καταδίκῃ, συνάχθομαι δʼ ὑμῖν, παρʼ οἷς ἐνδοξότερόν ἐστι τοῦ σώζειν τὰ δημόσια τὸ χαρίζεσθαι τοῖς πονηροῖς. ταῦτα δʼ εἰπὼν καὶ τὰς κλοπὰς ἐξελέγξας τοὺς μὲν τότε βοῶντας ὑπὲρ αὐτοῦ καὶ μαρτυροῦντας ἐπεστόμισε, τὸν δʼ ἀληθινὸν καὶ δίκαιον ἀπὸ τῶν βελτίστων ἔπαινον εἶχεν.

5.15. Bölüm

Dareios'un, sözde Sardeis'i yaktıkları için Atinalıları cezalandırmak, gerçekte ise Yunanları boyunduruğa almak üzere gönderdiği Datis bütün donanmasıyla Marathon'a çıkıp ülkeyi yağmalamaya başladı. Atinalıların savaş için seçtiği on komutan arasında en büyük itibar Miltiades'indi; şan ve güçte ikinci ise Aristeides'ti.

5.1

ἐπεὶ δὲ Δᾶτις ὑπὸ Δαρείου πεμφθεὶς λόγῳ μὲν ἐπιθεῖναι δίκην Ἀθηναίοις, ὅτι Σάρδεις ἐνέπρησαν, ἔργῳ δὲ καταστρέψασθαι τοὺς Ἕλληνας, εἰς Μαραθῶνα παντὶ τῷ στόλῳ κατέσχε καὶ τὴν χώραν ἐπόρθει, τῶν δέκα καθεστώτων τοῖς Ἀθηναίοις ἐπὶ τὸν πόλεμον στρατηγῶν μέγιστον μὲν εἶχεν ἀξίωμα Μιλτιάδης, δόξῃ δὲ καὶ δυνάμει δεύτερος ἦν Ἀριστείδης.

5.2Bu sırada savaş konusunda Miltiades'in görüşünü desteklemesi terazide az ağırlık etmedi. Komuta günlük sırayla komutanlarda dönüyordu; sıra kendisine gelince komutayı Miltiades'e devretti ve görevdaşlarına aklı başında insanlara itaat edip onların ardından gitmenin ayıp değil, onurlu ve kurtarıcı olduğunu gösterdi. Böylece çekişmeyi yatıştırdı, onları tek bir görüşe, en iyisine, sevinçle uymaya teşvik etti. Miltiades de kesintisiz yetkiyle güçlendi; çünkü artık herkes kendi günlük komutasından vazgeçip onu dinliyordu.

5.2

καὶ τότε περὶ τῆς μάχης γνώμῃ τῇ Μιλτιάδου προσθέμενος οὐ μικρὰν ἐποίησε ῥοπήν· καὶ παρʼ ἡμέραν ἑκάστου στρατηγοῦ τὸ κράτος ἔχοντος, ὡς περιῆλθεν εἰς αὐτὸν ἡ ἀρχή, παρέδωκε Μιλτιάδῃ, διδάσκων τοὺς συνάρχοντας, ὅτι τὸ πείθεσθαι καὶ ἀκολουθεῖν τοῖς εὖ φρονοῦσιν οὐκ αἰσχρόν, ἀλλὰ σεμνόν ἐστι καὶ σωτήριον. οὕτω δὲ πραΰνας τὴν φιλονεικίαν καὶ προτρεψάμενος αὐτοὺς ἀγαπᾶν μιᾷ γνώμῃ τῇ κρατίστῃ χρωμένους, ἔρρωσε τὸν Μιλτιάδην τῷ ἀπερισπάστῳ τῆς ἐξουσίας ἰσχυρὸν γενόμενον. χαίρειν γὰρ ἐῶν ἕκαστος ἤδη τὸ παρʼ ἡμέραν ἄρχειν ἐκείνῳ προσεῖχεν.

5.3Savaşta en çok Atinalıların orta kısmı zorlandı; barbarlar en uzun süre orada, Leontis ve Antiokhis kabilelerine karşı direndi. Yan yana dizilmiş Themistokles ve Aristeides parlak bir şekilde dövüştüler; çünkü biri Leontis, öteki Antiokhis kabilesindendi.

5.3

ἐν δὲ τῇ μάχῃ μάλιστα τῶν Ἀθηναίων τοῦ μέσου πονήσαντος καὶ πλεῖστον ἐνταῦθα χρόνον τῶν βαρβάρων ἀντερεισάντων κατὰ τὴν Λεοντίδα καὶ τὴν Ἀντιοχίδα φυλήν, ἠγωνίσαντο λαμπρῶς τεταγμένοι παρʼ ἀλλήλους ὅ τε Θεμιστοκλῆς καὶ ὁ Ἀριστείδης· ὁ μὲν γὰρ Λεοντίδος ἦν, ὁ δʼ Ἀντιοχίδος·

5.4Barbarları bozguna uğratıp gemilere sürdüklerinde, onların adalara doğru gitmediğini, rüzgâr ve akıntıyla Attika'nın iç kısmına doğru zorlandıklarını gördüler. Şehri savunmasız bulup alacaklarından korktular, dokuz kabileyle şehre doğru hızla yürüdüler ve aynı gün vardılar.

5.4

ἐπεὶ δὲ τρεψάμενοι τοὺς βαρβάρους ἐνέβαλον εἰς τὰς ναῦς καὶ πλέοντας οὐκ ἐπὶ νήσων ἑώρων, ἀλλʼ ὑπὸ τοῦ πνεύματος καὶ τῆς θαλάσσης εἴσω πρὸς τὴν Ἀττικὴν ἀποβιαζομένους, φοβηθέντες μὴ τὴν πόλιν ἔρημον λάβωσι τῶν ἀμυνομένων, ταῖς μὲν ἐννέα φυλαῖς ἠπείγοντο πρὸς τὸ ἄστυ καὶ κατήνυσαν αὐθημερόν·

5.5Marathon'da kendi kabilesiyle esirlerin ve ganimetin bekçisi olarak kalan Aristeides, şanını yalanlamadı. Çadırlarda ve ele geçirilen gemilerde gümüş ve altın yığınlar hâlinde duruyor, her türlü giysi ve anlatılamayacak kadar çok başka mal bulunuyordu; ama ne kendisi el sürmek istedi ne de başkasına izin verdi. Ancak gözünden kaçan kimileri bunlardan yararlandı. Bunlardan biri de meşaleci Kallias'tı.

5.5

ἐν δὲ Μαραθῶνι μετὰ τῆς ἑαυτοῦ φυλῆς Ἀριστείδης ἀπολειφθεὶς φύλαξ τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν λαφύρων οὐκ ἐψεύσατο τὴν δόξαν, ἀλλὰ χύδην μὲν ἀργύρου καὶ χρυσοῦ παρόντος, ἐσθῆτος δὲ παντοδαπῆς καὶ χρημάτων ἄλλων ἀμυθήτων ἐν ταῖς σκηναῖς καὶ τοῖς ἡλωκόσι σκάφεσιν ὑπαρχόντων, οὔτʼ αὐτὸς ἐπεθύμησε θιγεῖν οὔτʼ ἄλλον εἴασε, πλὴν εἴ τινες ἐκεῖνον λαθόντες ὠφελήθησαν· ὧν ἦν καὶ Καλλίας ὁ δᾳδοῦχος.

5.6Anlaşılan barbarlardan biri, saçından ve başındaki bağdan onu kral sanıp ayaklarına kapanmış. Önünde yere eğilip sağ elini tutmuş ve bir çukura gömülü bol altını göstermiş. Kallias, insanların en zalimi ve en kanunsuzu olarak, altını alıp başkalarına haber vermesin diye adamı öldürmüş. Söylendiğine göre komedi yazarlarının bu aileye "çukur zenginleri" demesi bundandır; altının bulunduğu yerle alay ediyorlardı.

5.6

τούτῳ γάρ τις, ὡς ἔοικε, τῶν βαρβάρων προσέπεσεν οἰηθεὶς βασιλέα διὰ τὴν κόμην καὶ τὸ στρόφιον εἶναι· προσκυνήσας δὲ καὶ λαβόμενος τῆς δεξιᾶς ἔδειξε πολὺ χρυσίον ἐν λάκκῳ τινὶ κατορωρυγμένον. ὁ δὲ Καλλίας ὠμότατος ἀνθρώπων καὶ παρανομώτατος γενόμενος τὸν μὲν χρυσὸν ἀνείλετο, τὸν δʼ ἄνθρωπον, ὡς μὴ κατείποι πρὸς ἑτέρους, ἀπέκτεινεν. ἐκ τούτου φασὶ καὶ λακκοπλούτους ὑπὸ τῶν κωμικῶν τοὺς ἀπὸ τῆς οἰκίας λέγεσθαι, σκωπτόντων εἰς τὸν τόπον, ἐν ᾧ τὸ χρυσίον ὁ Καλλίας εὗρεν.

5.7Aristeides hemen ardından eponim arkhonluk yaptı. Yine de Phaleronlu Demetrios bu görevi ölümünden kısa süre önce, Plataia savaşından sonra yaptığını söyler. Ama kayıtlarda Mardonios'un Plataia'da yenildiği yılın arkhonu Ksanthippides'ten sonra epey uzun bir listede adaş bir Aristeides bile yoktur; Marathon zaferinin kazanıldığı yılın arkhonu Phainippos'tan hemen sonra ise Aristeides arkhon olarak kayıtlıdır.

5.7

Ἀριστείδης δὲ τὴν ἐπώνυμον εὐθὺς ἀρχὴν ἦρξε. καίτοι φησὶν ὁ Φαληρεὺς Δημήτριος ἄρξαι τὸν ἄνδρα μικρὸν ἔμπροσθεν τοῦ θανάτου μετὰ τὴν ἐν Πλαταιαῖς μάχην. ἐν δὲ ταῖς ἀναγραφαῖς μετὰ μὲν Ξανθιππίδην, ἐφʼ οὗ Μαρδόνιος ἡττήθη Πλαταιᾶσιν, οὐδʼ ὁμώνυμον Ἀριστείδην ἐν πάνυ πολλοῖς λαβεῖν ἔστι, μετὰ δὲ Φαίνιππον, ἐφʼ οὗ τὴν ἐν Μαραθῶνι μάχην ἐνίκων, εὐθὺς Ἀριστείδης ἄρχων ἀναγέγραπται.

6.16. Bölüm

Bütün aretē'leri arasında halkın en çok hissettiği adaletiydi, çünkü adalet en sürekli ve en ortak ihtiyaçtır. Bu yüzden yoksul ve halktan bir adam olduğu hâlde en krallara yaraşır, en ilahi lakabı kazandı: Adil.

6.1

πασῶν δὲ τῶν περὶ αὐτὸν ἀρετῶν ἡ δικαιοσύνη μάλιστα τοῖς πολλοῖς αἴσθησιν παρεῖχε διὰ τὸ τὴν χρείαν ἐνδελεχεστάτην αὐτῆς καὶ κοινοτάτην ὑπάρχειν. ὅθεν ἀνὴρ πένης καὶ δημοτικὸς ἐκτήσατο τὴν βασιλικωτάτην καὶ θειοτάτην προσηγορίαν τὸν Δίκαιον·

6.2Krallar ve tiranlar arasında buna özenen kimse olmamıştır. Onlar Şehirler Kuşatan, Yıldırım, Galip, kimileri Kartal ve Doğan diye anılmaktan hoşlanmış, anlaşılan aretē'den çok zorbalık ve güçten gelen ünü sevmişlerdir. Oysa kendilerini yakınlaştırıp benzetmek için can attıkları tanrısal varlık üç şeyle ayrılır: ölümsüzlük, güç ve aretē. Bunlardan en yüce ve en ilahi olanı aretē'dir.

6.2

ὃ τῶν βασιλέων καὶ τυράννων οὐδεὶς ἐζήλωσεν, ἀλλὰ Πολιορκηταὶ καὶ Κεραυνοὶ καὶ Νικάτορες, ἔνιοι δʼ Ἀετοὶ καὶ Ἱέρακες ἔχαιρον προσαγορευόμενοι, τὴν ἀπὸ τῆς βίας καὶ τῆς δυνάμεως, ὡς ἔοικε, μᾶλλον ἢ τὴν ἀπὸ τῆς ἀρετῆς δόξαν ἀγαπῶντες. καίτοι τὸ θεῖον, ᾧ γλίχονται συνοικειοῦν καὶ συναφομοιοῦν αὑτούς, τρισὶ δοκεῖ διαφέρειν, ἀφθαρσίᾳ καὶ δυνάμει καὶ ἀρετῇ, ὧν καὶ σεμνότατον ἡ ἀρετὴ καὶ θειότατόν ἐστιν.

6.3Çünkü ölümsüzlük boşluğa ve elementlere de aittir; güç ise depremlerde, yıldırımlarda, rüzgârların saldırısında ve sellerde de büyüktür. Ama adalet ve hak, düşünen ve akıl yürüten dışında hiçbir şeyde bulunmaz. Bu yüzden halk tanrısal olana karşı üç duygu besler: imrenme, korku ve saygı. Ölümsüz ve ezeli oluşuna imrenip onu kutlu sayarlar, gücü ve kudreti karşısında sarsılıp korkarlar, adaletini ise sever, sayar ve ona tapınırlar.

6.3

ἀφθάρτῳ μὲν γὰρ εἶναι καὶ τῷ κενῷ καὶ τοῖς στοιχείοις συμβέβηκε, δύναμιν δὲ καὶ σεισμοὶ καὶ κεραυνοὶ καὶ πνευμάτων ὁρμαὶ καὶ ῥευμάτων ἐπιφοραὶ μεγάλην ἔχουσι, δίκης δὲ καὶ θέμιδος οὐδὲν ὅτι μὴ τῷ φρονεῖν καὶ λογίζεσθαι μεταλαγχάνει. διὸ καὶ τριῶν ὄντων, ἃ πεπόνθασιν οἱ πολλοὶ πρὸς τὸ θεῖον, ζήλου καὶ φόβου καὶ τιμῆς, ζηλοῦν μὲν αὐτοὺς καὶ μακαρίζειν ἐοίκασι κατὰ τὸ ἄφθαρτον καὶ ἀΐδιον, ἐκπλήττεσθαι δὲ καὶ δεδιέναι κατὰ τὸ κύριον καὶ δυνατόν, ἀγαπᾶν δὲ καὶ τιμᾶν καὶ σέβεσθαι κατὰ τὴν δικαιοσύνην.

6.4Ama böyle hissetmelerine rağmen tabiatımızın kabul etmediği ölümsüzlüğü ve büyük kısmı talihe bağlı olan gücü arzularlar. Tanrısal iyilikler içinde bizim elimizde olan tek şey olan aretē'yi ise sonraya bırakırlar. Bu akılsızlıktır; çünkü güç, büyük talih ve iktidar içindeki bir hayatı adalet tanrısal, adaletsizlik ise hayvani kılar.

6.4

ἀλλά, καίπερ οὕτω διακείμενοι, τῆς μὲν ἀθανασίας, ἣν ἡ φύσις ἡμῶν οὐ δέχεται, καὶ τῆς δυνάμεως, ἧς ἐν τῇ τύχῃ κεῖται τὸ πλεῖστον, ἐπιθυμοῦσι, τὴν δʼ ἀρετήν, ὃ μόνον ἐστὶ τῶν θείων ἀγαθῶν ἐφʼ ἡμῖν, ἐν ὑστέρῳ τίθενται, κακῶς φρονοῦντες, ὡς τὸν ἐν δυνάμει καὶ τύχῃ μεγάλῃ καὶ ἀρχῇ βίον ἡ μὲν δικαιοσύνη ποιεῖ θεῖον, ἡ δʼ ἀδικία θηριώδη.

7.17. Bölüm

Aristeides önce bu lakap yüzünden sevildi, sonra kıskanılmaya başladı. Bunda en büyük pay, halka şu sözü yayan Themistokles'indi: Aristeides her şeyi kendisi yargılayıp hüküm vererek mahkemeleri ortadan kaldırmış, fark ettirmeden kendine muhafızsız bir monarşi kurmuştu. Ayrıca zaferle gururlanan, kendini en büyük şeylere layık gören halk, kendinden üstün ada ve şana sahip kişilere de kızıyordu.

7.1

τῷ δʼ οὖν Ἀριστείδῃ συνέβη τὸ πρῶτον ἀγαπωμένῳ διὰ τὴν ἐπωνυμίαν ὕστερον φθονεῖσθαι, μάλιστα μὲν τοῦ Θεμιστοκλέους λόγον εἰς τοὺς πολλοὺς διαδιδόντος, ὡς Ἀριστείδης ἀνῃρηκὼς τὰ δικαστήρια τῷ κρίνειν ἅπαντα καὶ δικάζειν, λέληθε μοναρχίαν ἀδορυφόρητον ἑαυτῷ κατεσκευασμένος· ἤδη δέ που καὶ ὁ δῆμος ἐπὶ τῇ νίκῃ μέγα φρονῶν καὶ τῶν μεγίστων ἀξιῶν αὑτὸν ἤχθετο τοῖς ὄνομα καὶ δόξαν ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἔχουσι.

7.2Her yerden şehre toplanıp Aristeides'i ostrakismos ile sürdüler; şan kıskançlığına tiranlık korkusu adını verdiler. Çünkü ostrakismos kötülüğün cezası değildi. Kibarca ağır bir azametin ve gücün budanması ve alçaltılması deniyordu; aslında kıskançlığın insancıl bir tesellisiydi. Kıskançlık acı verici olanı onarılmaz bir şeye değil, on yıllık bir uzaklaştırmaya yöneltiyordu.

7.2

καὶ συνελθόντες εἰς ἄστυ πανταχόθεν ἐξοστρακίζουσι τὸν Ἀριστείδην, ὄνομα τῷ φθόνῳ τῆς δόξης φόβον τυραννίδος θέμενοι. μοχθηρίας γὰρ οὐκ ἦν κόλασις ὁ ἐξοστρακισμός, ἀλλʼ ἐκαλεῖτο μὲν διʼ εὐπρέπειαν ὄγκου καὶ δυνάμεως βαρυτέρας ταπείνωσις καὶ κόλουσις, ἦν δὲ φθόνου παραμυθία φιλάνθρωπος, εἰς ἀνήκεστον οὐδέν, ἀλλʼ εἰς μετάστασιν ἐτῶν δέκα τὴν πρὸς τὸ λυποῦν ἀπερειδομένου δυσμένειαν.

7.3Sonra bazıları bayağı ve alçak insanları da bu işe bulaştırmaya başlayınca, en son Hyperbolos'u sürüp bu uygulamaya son verdiler. Söylendiğine göre Hyperbolos şu sebeple sürülmüştür: Alkibiades ile Nikias şehirde en güçlü kişilerdi ve aralarında çatışma vardı. Halk ostrakismos oyu vermek üzereydi ve belli ki birini yazacaktı. İkisi anlaşıp gruplarını birleştirdiler ve Hyperbolos'un sürülmesini sağladılar.

7.3

ἐπεὶ δʼ ἤρξαντό τινες ἀνθρώπους ἀγεννεῖς καὶ πονηροὺς ὑποβάλλειν τῷ πράγματι, τελευταῖον ἁπάντων Ὑπέρβολον ἐξοστρακίσαντες ἐπαύσαντο. λέγεται δὲ τὸν Ὑπέρβολον ἐξοστρακισθῆναι διὰ τοιαύτην αἰτίαν. Ἀλκιβιάδης καὶ Νικίας μέγιστον ἐν τῇ πόλει δυνάμενοι διεστασίαζον. ὡς οὖν ὁ δῆμος ἔμελλε φέρειν τὸ ὄστρακον καὶ δῆλος ἦν τὸν ἕτερον γράψων, διαλεχθέντες ἀλλήλοις καὶ τὰς στάσεις ἑκατέρας εἰς ταὐτὸ συναγαγόντες τὸν Ὑπέρβολον ἐξοστρακισθῆναι παρεσκεύασαν.

7.4Halk buna kızdı, işin küçük düşürülüp aşağılandığını düşünerek ostrakismosu tamamen bıraktı, kaldırdı. Yapılan iş ana hatlarıyla şöyleydi: Herkes bir çömlek parçası alır, üzerine vatandaşlardan uzaklaştırmak istediği kişinin adını yazar, çevresi çitle çevrili bir yere, agoraya getirirdi.

7.4

ἐκ δὲ τούτου δυσχεράνας ὁ δῆμος ὡς καθυβρισμένον τὸ πρᾶγμα καὶ προπεπηλακισμένον ἀφῆκε παντελῶς καὶ κατέλυσεν. ἦν δὲ τοιοῦτον, ὡς τύπῳ φράσαι, τὸ γινόμενον. ὄστρακον λαβὼν ἕκαστος καὶ γράψας ὃν ἐβούλετο μεταστῆσαι τῶν πολιτῶν, ἔφερεν εἰς ἕνα τόπον τῆς ἀγορᾶς περιπεφραγμένον ἐν κύκλῳ δρυφάκτοις.

7.5Görevliler önce bütün parçaların toplamını sayardı; oy verenler altı binden az ise ostrakismos geçersizdi. Sonra her adı ayrı ayırır, en çok adı yazılan kişiyi on yıl sürgüne çıkardıklarını ilan ederlerdi; bu kişi malının gelirini almaya devam ederdi. Söylendiğine göre o sırada parçalar yazılırken, okuma yazma bilmeyen, tamamen köylü bir adam parçasını sıradan biri sanarak Aristeides'e uzatmış ve üzerine Aristeides yazmasını istemiş.

7.5

οἱ δʼ ἄρχοντες πρῶτον μὲν διηρίθμουν τὸ σύμπαν ἐν ταὐτῷ τῶν ὀστράκων πλῆθος· εἰ γὰρ ἑξακισχιλίων ἐλάττονες οἱ φέροντες εἶεν, ἀτελὴς ἦν ὁ ἐξοστρακισμός· ἔπειτα τῶν ὀνομάτων ἕκαστον ἰδίᾳ θέντες τὸν ὑπὸ τῶν πλείστων γεγραμμένον ἐξεκήρυττον εἰς ἔτη δέκα, καρπούμενον τὰ αὑτοῦ. γραφομένων οὖν τότε τῶν ὀστράκων λέγεταί τινα τῶν ἀγραμμάτων καὶ παντελῶς ἀγροίκων ἀναδόντα τῷ Ἀριστείδῃ τὸ ὄστρακον ὡς ἑνὶ τῶν τυχόντων παρακαλεῖν, ὅπως Ἀριστείδην ἐγγράψειε.

7.6Aristeides şaşırıp Aristeides'in ona bir kötülük yapıp yapmadığını sormuş. Adam "Hiçbir şey yapmadı," demiş, "tanımam bile; ama her yerde 'Adil' denildiğini duymaktan bıktım." Aristeides bunu duyunca hiçbir cevap vermeden adını parçaya yazıp geri vermiş. Şehirden ayrılırken ellerini göğe kaldırıp, anlaşılan Akhilleus'un duasının tersine, Atinalıların halkı Aristeides'i hatırlamak zorunda bırakacak bir duruma düşmemesini dilemiş.

7.6

τοῦ δὲ θαυμάσαντος καὶ πυθομένου, μή τι κακὸν αὐτὸν Ἀριστείδης πεποίηκεν, οὐδέν, εἶπεν, οὐδὲ γιγνώσκω τὸν ἄνθρωπον, ἀλλʼ ἐνοχλοῦμαι πανταχοῦ τὸν Δίκαιον ἀκούων. ταῦτα ἀκούσαντα τὸν Ἀριστείδην ἀποκρίνασθαι μὲν οὐδέν, ἐγγράψαι δὲ τοὔνομα τῷ ὀστράκῳ καὶ ἀποδοῦναι. τῆς δὲ πόλεως ἀπαλλαττόμενος ἤδη, τὰς χεῖρας ἀνατείνας πρὸς τὸν οὐρανὸν εὔξατο τὴν ἐναντίαν, ὡς ἔοικεν, εὐχὴν τῷ Ἀχιλλεῖ, μηδένα καιρὸν Ἀθηναίους καταλαβεῖν, ὃς ἀναγκάσει τὸν δῆμον Ἀριστείδου μνησθῆναι.

8.18. Bölüm

Üç yıl sonra Kserkses Thessalya ve Boiotia üzerinden Attika'ya yürürken Atinalılar kanunu kaldırıp sürgündekilerin dönmesine karar verdiler. En çok Aristeides'ten korkuyorlardı; düşmana katılıp vatandaşların çoğunu baştan çıkarır ve barbarın yanına geçirir diye endişeleniyorlardı. Oysa adamı doğru değerlendirmiyorlardı. Çünkü o bu karardan önce de Yunanları özgürlük için teşvik edip kışkırtmayı bırakmamıştı. Karardan sonra da, Themistokles tam yetkili komutanken, her işte ona yardım etti, öğüt verdi, ortak kurtuluş için en büyük düşmanını en şanlı adam yaptı.

8.1

τρίτῳ δʼ ἔτει Ξέρξου διὰ Θετταλίας καὶ Βοιωτίας ἐλαύνοντος ἐπὶ τὴν Ἀττικήν, λύσαντες τὸν νόμον ἐψηφίσαντο τοῖς μεθεστῶσι κάθοδον, μάλιστα φοβούμενοι τὸν Ἀριστείδην, μὴ προσθέμενος τοῖς πολεμίοις διαφθείρῃ καὶ μεταστήσῃ πολλοὺς τῶν πολιτῶν πρὸς τὸν βάρβαρον, οὐκ ὀρθῶς στοχαζόμενοι τοῦ ἀνδρός, ὅς γε καὶ πρὸ τοῦ δόγματος τούτου διετέλει προτρέπων καὶ παροξύνων τοὺς Ἕλληνας ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν, καὶ μετὰ τὸ δόγμα τοῦτο, Θεμιστοκλέους στρατηγοῦντος αὐτοκράτορος, πάντα συνέπραττε καὶ συνεβούλευεν, ἐνδοξότατον ἐπὶ σωτηρίᾳ κοινῇ ποιῶν τὸν ἔχθιστον.

8.2Eurybiades ve yanındakiler Salamis'ten ayrılmayı tartışırken barbar trierleri gece açılıp boğazı ve adaları çevreleyerek tuttu. Bu kuşatmadan kimsenin haberi yokken Aristeides, Aigina'dan gözünü budaktan sakınmadan düşman gemilerinin arasından geçerek geldi. Gece Themistokles'in çadırına gidip onu dışarı, yalnız olarak çağırdı.

8.2

ὡς γὰρ ἀπολιπεῖν τὴν Σαλαμῖνα βουλευομένων τῶν περὶ Εὐρυβιάδην αἱ βαρβαρικαὶ τριήρεις νύκτωρ ἀναχθεῖσαι καὶ περιβαλοῦσαι τόν τε πόρον ἐν κύκλῳ καὶ τὰς νήσους κατεῖχον, οὐδενὸς προειδότος τὴν κύκλωσιν ἧκεν ὁ Ἀριστείδης ἀπʼ Αἰγίνης παραβόλως διὰ τῶν πολεμίων νεῶν διεκπλεύσας· καὶ νυκτὸς ἐλθὼν ἐπὶ τὴν σκηνὴν τοῦ Θεμιστοκλέους καὶ καλέσας αὐτὸν ἔξω μόνον⟨.⟩

8.3"Themistokles," dedi, "aklımız varsa boş ve çocukça kavgamızı artık bırakalım, Yunanistan'ı kurtarmak için birbirimizle kurtarıcı ve güzel bir yarışa başlayalım: sen yönet ve komuta et, ben yardım edip öğüt vereyim. Çünkü duyduğuma göre şimdi en iyi hesabı yapan yalnız sensin; bir an önce boğazda deniz savaşı yapılmasını istiyorsun.

8.3

ἡμεῖς, εἶπεν, ὦ Θεμιστόκλεις, εἰ σωφρονοῦμεν, ἤδη τὴν κενὴν καὶ μειρακιώδη στάσιν ἀφέντες ἀρξώμεθα σωτηρίου καὶ καλῆς φιλονεικίας πρὸς ἀλλήλους ἁμιλλώμενοι σῶσαι τὴν Ἑλλάδα, σὺ μὲν ἄρχων καὶ στρατηγῶν, ἐγὼ δʼ ὑπουργῶν καὶ συμβουλεύων, ἐπεὶ καὶ νῦν σε πυνθάνομαι μόνον ἅπτεσθαι τῶν ἀρίστων λογισμῶν, κελεύοντα διαναυμαχεῖν ἐν τοῖς στενοῖς τὴν ταχίστην.

8.4Müttefikler sana karşı çıkarken düşmanlar seninle birlikte çalışıyor gibi. Çünkü çevredeki ve arkadaki deniz düşman gemileriyle doldu; böylece istemeyenler bile iyi insanlar olmaya ve savaşmaya mecbur kaldı. Kaçış yolu kalmadı."

8.4

καί σοι τῶν συμμάχων ἀντιπραττόντων οἱ πολέμιοι συνεργεῖν ἐοίκασι· τὸ γὰρ ἐν κύκλῳ καὶ κατόπιν ἤδη πέλαγος ἐμπέπλησται νεῶν πολεμίων, ὥστε καὶ τοὺς μὴ θέλοντας ἀνάγκη κατείληφεν ἀγαθοὺς ἄνδρας εἶναι καὶ μάχεσθαι· φυγῆς γὰρ ὁδὸς οὐ λέλειπται.

8.5Themistokles şu karşılığı verdi: "Aristeides, senin bu konuda benden üstün çıkmanı istemezdim; ama bu güzel başlangıçta yarışıp işlerde seni geçmeye çalışacağım." Aynı zamanda barbara karşı hazırladığı hileyi anlattı ve Eurybiades'i deniz savaşı yapmadan kurtulmanın imkânsız olduğuna ikna etmesini istedi; çünkü Eurybiades ona daha çok güveniyordu.

8.5

πρὸς ταῦτα ὁ Θεμιστοκλῆς εἶπεν· οὐκ ἂν ἐβουλόμην, ὦ Ἀριστείδη, σὲ κατὰ τοῦτό μου κρείττονα γενέσθαι, πειράσομαι δὲ πρὸς καλὴν ἀρχὴν ἁμιλλώμενος ὑπερβάλλεσθαι τοῖς ἔργοις. ἅμα δʼ αὐτῷ φράσας τὴν ὑφʼ ἑαυτοῦ κατασκευασθεῖσαν ἀπάτην πρὸς τὸν βάρβαρον, παρεκάλει πείθειν τὸν Εὐρυβιάδην καὶ διδάσκειν, ὡς ἀμήχανόν ἐστι σωθῆναι μὴ ναυμαχήσαντας· εἶχε γὰρ αὐτοῦ μᾶλλον πίστιν.

8.6Bu yüzden komutanlar toplantısında Korinthoslu Kleokritos Themistokles'e, görüşünün Aristeides'in bile hoşuna gitmediğini, nitekim orada olup sustuğunu söyleyince, Aristeides karşılık verdi: Themistokles en iyisini söylemeseydi susmazdı. Şimdi sessiz kalıyorsa bu adama duyduğu sevgiden değil, görüşünü onayladığı içindi.

8.6

ὅθεν ἐν τῷ συλλόγῳ τῶν στρατηγῶν εἰπόντος Κλεοκρίτου τοῦ Κορινθίου πρὸς τὸν Θεμιστοκλέα, μηδʼ Ἀριστείδῃ τὴν γνώμην ἀρέσκειν αὐτοῦ, παρόντα γὰρ σιωπᾶν, ἀντεῖπεν ὁ Ἀριστείδης, ὡς οὐκ ἂν ἐσιώπα μὴ λέγοντος τὰ ἄριστα τοῦ Θεμιστοκλέους· νῦν δʼ ἡσυχίαν ἄγειν οὐ διʼ εὔνοιαν τοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ τὴν γνώμην ἐπαινῶν.

9.19. Bölüm

Yunan donanma komutanları bunları yapıyordu. Aristeides ise Salamis önünde boğazda küçük bir ada olan Psyttaleia'nın düşman askerleriyle dolu olduğunu görünce vatandaşların en istekli ve en savaşçı olanlarını küçük kayıklara bindirip adaya çıktı. Barbarlarla savaştı, seçkinlerden canlı yakalananlar dışında hepsini öldürdü. Esirler arasında kralın Sandauke adlı kız kardeşinin üç oğlu da vardı; onları hemen Themistokles'e gönderdi.

9.1

οἱ μὲν οὖν ναύαρχοι τῶν Ἑλλήνων ταῦτʼ ἔπραττον. Ἀριστείδης δʼ ὁρῶν τὴν Ψυττάλειαν, ἣ πρὸ τῆς Σαλαμῖνος ἐν τῷ πόρῳ κεῖται νῆσος οὐ μεγάλη, πολεμίων ἀνδρῶν μεστὴν οὖσαν, ἐμβιβάσας εἰς ὑπηρετικὰ τοὺς προθυμοτάτους καὶ μαχιμωτάτους τῶν πολιτῶν προσέμιξε τῇ Ψυτταλείᾳ, καὶ μάχην πρὸς τοὺς βαρβάρους συνάψας ἀπέκτεινε πάντας, πλὴν ὅσοι τῶν ἐπιφανῶν ζῶντες ἥλωσαν. ἐν δὲ τούτοις ἦσαν ἀδελφῆς βασιλέως ὄνομα Σανδαύκης τρεῖς παῖδες, οὓς εὐθὺς ἀπέστειλε πρὸς τὸν Θεμιστοκλέα·

9.2Rivayete göre bunlar, kâhin Euphrantides'in buyruğuyla, bir kehanet üzerine Dionysos Omestes'e kurban edilmişlerdir. Aristeides adacığı silahlılarla çepeçevre sardı, karaya vurulanları bekledi; dostlardan kimse ölmesin, düşmandan kimse kaçmasın istiyordu. Çünkü gemilerin en yoğun itişip kakıştığı, savaşın en şiddetli olduğu yer burası olmalı; bu yüzden zafer anıtı da Psyttaleia'da dikilidir.

9.2

καὶ λέγονται κατά τι λόγιον, τοῦ μάντεως Εὐφραντίδου κελεύσαντος, ὠμηστῇ Διονύσῳ καθιερευθῆναι. τὴν δὲ νησῖδα τοῖς ὅπλοις πανταχόθεν ὁ Ἀριστείδης περιστέψας ἐφήδρευε τοῖς ἐκφερομένοις πρὸς αὐτήν, ὡς μήτε τῶν φίλων τινὰ διαφθαρῆναι μήτε τῶν πολεμίων διαφυγεῖν. ὁ γὰρ πλεῖστος ὠθισμὸς τῶν νεῶν καὶ τῆς μάχης τὸ καρτερώτατον ἔοικε περὶ τὸν τόπον ἐκεῖνον γενέσθαι· διὸ καὶ τρόπαιον ἕστηκεν ἐν τῇ Ψυτταλείᾳ.

9.3Savaştan sonra Themistokles Aristeides'i sınamak için, yaptıkları işin güzel olduğunu ama geriye daha büyük bir iş kaldığını söyledi: Bir an önce Hellespontos'a gidip köprüleri yıkarak Asya'yı Avrupa'da yakalamak. Aristeides bağırarak bu sözden vazgeçmesini, Med'i en kısa sürede Yunanistan'dan atmanın yolunu arayıp bulmalarını söyledi;

9.3

μετὰ δὲ τὴν μάχην ὁ Θεμιστοκλῆς ἀποπειρώμενος τοῦ Ἀριστείδου καλὸν μὲν εἶναι καὶ τὸ πεπραγμένον αὐτοῖς ἔργον ἔλεγε, κρεῖττον δὲ λείπεσθαι τὸ λαβεῖν ἐν τῇ Εὐρώπῃ τὴν Ἀσίαν, ἀναπλεύσαντας εἰς Ἑλλήσποντον τὴν ταχίστην καὶ τὰ ζεύγματα διακόψαντας. ἐπεὶ δʼ Ἀριστείδης ἀνακραγὼν τοῦτον μὲν ἐκέλευε τὸν λόγον καταβαλεῖν, σκοπεῖν δὲ καὶ ζητεῖν, ὅπως τὴν ταχίστην ἐκβάλωσι τὸν Μῆδον ἐκ τῆς Ἑλλάδος,

9.4yoksa kaçacak yer bulamayıp sıkıştırılınca bu kadar büyük bir ordu mecburen dönüp saldırabilirdi. Bunun üzerine Themistokles esirlerden Arnakes adlı bir hadımı gizlice krala gönderdi. Krala, Yunanlar köprülere gitmeye hazırlanırken kurtulmasını istediği için onları kendisinin vazgeçirdiğini söylemesini buyurdu.

9.4

μὴ κατακλεισθεὶς ἀπορίᾳ φυγῆς μετὰ τοσαύτης δυνάμεως τραπῇ πρὸς ἄμυναν ὑπʼ ἀνάγκης, οὕτω πέμπει πάλιν Ἀρνάκην εὐνοῦχον ὁ Θεμιστοκλῆς ἐκ τῶν αἰχμαλώτων κρύφα, φράσαι τῷ βασιλεῖ κελεύσας, ὅτι πλεῖν ἐπὶ τὰς γεφύρας ὡρμημένους τοὺς Ἕλληνας αὐτὸς ἀποστρέψειε σώζεσθαι βασιλέα βουλόμενος.

10.110. Bölüm

Bunun üzerine Kserkses dehşete kapılıp hemen Hellespontos'a doğru acele etti. Mardonios ise ordunun en seçkin kısmıyla, yaklaşık üç yüz bin kişiyle geride kaldı. Piyadesine güvenip Yunanları tehdit ederek korku salıyor, onlara şöyle yazıyordu:

10.1

ἐκ τούτου Ξέρξης μὲν περίφοβος γενόμενος εὐθὺς ἐπὶ τὸν Ἑλλήσποντον ἠπείγετο, Μαρδόνιος δὲ τοῦ στρατοῦ τὸ δοκιμώτατον ἔχων περὶ τριάκοντα μυριάδας ὑπελείπετο, καὶ φοβερὸς ἦν ἀπʼ ἰσχυρᾶς τῆς περὶ τὸ πεζὸν ἐλπίδος ἀπειλῶν τοῖς Ἕλλησι καὶ γράφων τοιαῦτα·

10.2"Deniz kütükleriyle, kürek çekmeyi bilmeyen kara insanlarını yendiniz. Ama artık Thessalya toprağı geniştir, Boiotia ovası da iyi süvariler ve ağır piyadeler için çarpışmaya elverişlidir." Atinalılara ise kraldan ayrıca mektup ve haber gönderdi. Kral şehirlerini yeniden kuracağını, bol para vereceğini, savaştan çekilirlerse onları Yunanlara efendi yapacağını vaat ediyordu.

10.2

νενικήκατε θαλασσίοις ξύλοις χερσαίους ἀνθρώπους οὐκ ἐπισταμένους κώπην ἐλαύνειν· ἀλλὰ νῦν πλατεῖα μὲν ἡ Θετταλῶν γῆ, καλὸν δὲ τὸ Βοιώτιον πεδίον ἀγαθοῖς ἱππεῦσι καὶ ὁπλίταις ἐναγωνίσασθαι. πρὸς δὲ Ἀθηναίους ἔπεμψεν ἰδίᾳ γράμματα καὶ λόγους παρὰ βασιλέως, τήν τε πόλιν αὐτοῖς ἀναστήσειν ἐπαγγελλομένου καὶ χρήματα πολλὰ δώσειν καὶ τῶν Ἑλλήνων κυρίους καταστήσειν ἐκποδὼν τοῦ πολέμου γενομένους.

10.3Lakedaimonlular bunu öğrenince korktular, Atina'ya elçiler göndererek Atinalılardan çocuklarını ve kadınlarını Sparta'ya yollamalarını, yaşlılarına da kendilerinden yiyecek almalarını istediler. Çünkü ülkesini ve şehrini yitiren halk ağır bir sıkıntı içindeydi.

10.3

οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι πυθόμενοι ταῦτα καὶ δείσαντες ἔπεμψαν Ἀθήναζε πρέσβεις, δεόμενοι τῶν Ἀθηναίων, ὅπως παῖδας μὲν καὶ γυναῖκας εἰς Σπάρτην ἀποστείλωσι, τοῖς δὲ πρεσβυτέροις τροφὰς παρʼ αὐτῶν λαμβάνωσιν· ἰσχυρὰ γὰρ ἦν ἀπορία περὶ τὸν δῆμον ἀπολωλεκότα καὶ τὴν χώραν καὶ τὴν πόλιν.

10.4Yine de elçileri dinledikten sonra Aristeides'in yazdığı kararla hayranlık uyandıran bir cevap verdiler. Düşmanlara, servetten ve paradan daha iyi bir şey bilmedikleri için her şeyin parayla satın alınabileceğini düşünmelerini bağışladıklarını söylediler. Lakedaimonlulara ise kızıyorlardı; çünkü onlar Atinalıların şimdiki yoksulluğunu ve sıkıntısını görüp aretē'lerini ve şeref duygularını unutuyor, yiyecek karşılığında Yunanistan için savaşmaya çağırıyorlardı.

10.4

οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν πρέσβεων ἀκούσαντες, Ἀριστείδου ψήφισμα γράψαντος, ἀπεκρίναντο θαυμαστὴν ἀπόκρισιν, τοῖς μὲν πολεμίοις συγγνώμην ἔχειν φάσκοντες, εἰ πάντα πλούτου καὶ χρημάτων ὤνια νομίζοιεν, ὧν κρεῖττον οὐδὲν ἴσασιν, ὀργίζεσθαι δὲ Λακεδαιμονίοις, ὅτι τὴν πενίαν καὶ τὴν ἀπορίαν τὴν νῦν παροῦσαν Ἀθηναίοις μόνον ὁρῶσι, τῆς δʼ ἀρετῆς καὶ τῆς φιλοτιμίας ἀμνημονοῦσιν ἐπὶ σιτίοις ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἀγωνίζεσθαι παρακαλοῦντες.

10.5Aristeides bunları yazıp elçileri meclise getirdi. Lakedaimonlulara, ne yerin üstünde ne de altında Atinalıların Yunanların özgürlüğü karşılığında kabul edeceği kadar altın bulunduğunu söylemelerini istedi. Mardonios'un adamlarına ise güneşi göstererek şöyle dedi: "Bu güneş bu yolda gittiği sürece Atinalılar yakılıp yıkılan ülkeleri, kirletilip yakılan tapınakları için Perslerle savaşacaktır."

10.5

ταῦτα γράψας Ἀριστείδης καὶ τοὺς πρέσβεις εἰς τὴν ἐκκλησίαν παραγαγών, Λακεδαιμονίοις μὲν ἐκέλευσε φράζειν, ὡς οὐκ ἔστι χρυσοῦ τοσοῦτον πλῆθος οὔθʼ ὑπὲρ γῆν οὔθʼ ὑπὸ γῆν, ὅσον Ἀθηναῖοι δέξαιντο ἂν πρὸ τῆς τῶν Ἑλλήνων ἐλευθερίας. τοῖς δὲ παρὰ Μαρδονίου τὸν ἥλιον δείξας, ἄχρι ἂν οὗτος, ἔφη, ταύτην πορεύηται τὴν πορείαν, Ἀθηναῖοι πολεμήσουσι Πέρσαις ὑπὲρ τῆς δεδῃωμένης χώρας καὶ τῶν ἠσεβημένων καὶ κατακεκαυμένων ἱερῶν.

10.6Ayrıca Medlerle anlaşma görüşmesi yapan ya da Yunanların ittifakından ayrılan olursa rahiplerin ona lanet etmesini de kararlaştırdı. Mardonios Attika'ya ikinci kez girince Atinalılar yine Salamis'e geçtiler. Sparta'ya gönderilen Aristeides onları ağırdan almakla ve umursamazlıkla, Atina'yı yine barbara bırakmakla suçladı, Yunanistan'ın kalan kısmı için yardım etmelerini istedi.

10.6

ἔτι δὲ ἀρὰς θέσθαι τοὺς ἱερεῖς ἔγραψεν, εἴ τις ἐπικηρυκεύσαιτο Μήδοις ἢ τὴν συμμαχίαν ἀπολίποι τῶν Ἑλλήνων. ἐμβαλόντος δὲ Μαρδονίου τὸ δεύτερον εἰς τὴν Ἀττικήν, αὖθις εἰς Σαλαμῖνα διεπέρασαν. Ἀριστείδης δὲ πεμφθεὶς εἰς Λακεδαίμονα τῆς μὲν βραδυτῆτος αὐτοῖς ἐνεκάλει καὶ τῆς ὀλιγωρίας, προεμένοις αὖθις τῷ βαρβάρῳ τὰς Ἀθήνας, ἠξίου δὲ πρὸς τὰ ἔτι σωζόμενα τῆς Ἑλλάδος βοηθεῖν.

10.7Eforlar bunu dinleyince gündüz şakalaşıp gevşekçe bayram yapıyor gibi göründüler; çünkü onlarda Hyakinthia bayramıydı. Ama gece beş bin Spartalı seçtiler, her birinin yanına yedi Heilot verdiler ve Atinalıların haberi olmadan yola çıkardılar. Aristeides yine gidip suçlayınca onlar gülerek saçmaladığını, uyuduğunu, ordunun artık Oresteion'da olup yabancılar üzerine yürüdüğünü söylediler (Perslere yabancı derlerdi).

10.7

ταῦτα ἀκούσαντες οἱ Ἔφοροι μεθʼ ἡμέραν μὲν ἐδόκουν παίζειν καὶ ῥᾳθυμεῖν ἑορτάζοντες· ἦν γὰρ αὐτοῖς Ὑακίνθια· νυκτὸς δὲ πεντακισχιλίους Σπαρτιατῶν ἐπιλέξαντες, ὧν ἕκαστος ἑπτὰ περὶ αὑτὸν εἵλωτας εἶχεν, ἐξέπεμψαν οὐκ εἰδότων τῶν Ἀθηναίων. ἐπεὶ δὲ πάλιν ἐγκαλῶν ὁ Ἀριστείδης προσῆλθεν, οἱ δὲ σὺν γέλωτι ληρεῖν αὐτὸν ἔφασκον καὶ καθεύδειν, ἤδη γὰρ ἐν Ὀρεστείῳ τὸν στρατὸν εἶναι πορευόμενον ἐπὶ τοὺς ξένους (ξένους γὰρ ἐκάλουν τοὺς Πέρσασς),

10.8Aristeides da düşman yerine dostlarını aldatarak yersiz bir şaka yaptıklarını söyledi. Idomeneus böyle anlatır. Ama Aristeides'in kararında elçiler olarak kendisi değil, Kimon, Ksanthippos ve Myronides yazılıdır.

10.8

οὐ κατὰ καιρὸν ἔφη παίζειν αὐτοὺς ὁ Ἀριστείδης, ἀντὶ τῶν πολεμίων τοὺς φίλους ἐξαπατῶντας. ταῦθʼ οἱ περὶ τὸν Ἰδομενέα λέγουσιν. ἐν δὲ τῷ ψηφίσματι τοῦ Ἀριστείδου πρεσβευτὴς οὐκ αὐτός, ἀλλὰ Κίμων καὶ Ξάνθιππος καὶ Μυρωνίδης φέρονται.

11.111. Bölüm

Savaş için tam yetkili komutan seçilince sekiz bin Atinalı ağır piyadeyi alıp Plataia'ya geldi. Bütün Yunan ordusunun komutanı Pausanias da Spartalılarla oraya katıldı, öteki Yunanlardan da kalabalık bir kuvvet akıp geliyordu.

11.1

χειροτονηθεὶς δὲ στρατηγὸς αὐτοκράτωρ ἐπὶ τὴν μάχην, καὶ τῶν Ἀθηναίων ὀκτακισχιλίους ὁπλίτας ἀναλαβών, ἧκεν εἰς Πλαταιάς. ἐκεῖ δὲ καὶ Παυσανίας ὁ τοῦ σύμπαντος ἡγούμενος Ἑλληνικοῦ συνέμιξεν ἔχων τοὺς Σπαρτιάτας, καὶ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων ἐπέρρει τὸ πλῆθος.

11.2Barbarların ordugâhı Asopos ırmağı boyunca uzanıyordu ve büyüklüğü yüzünden bir sınırı yoktu. Ağırlıklarının ve en önemli şeylerin çevresine dört köşe bir sur çekmişlerdi; her kenarı on stadion uzunluğundaydı. Pausanias ve bütün Yunanlar için Elisli Tisamenos kehanette bulundu ve saldırıya önce geçmeyip savunma yaparlarsa zafer kazanacaklarını bildirdi.

11.2

τῶν δὲ βαρβάρων τὸ μὲν ὅλον τῆς στρατοπεδείας παρὰ τὸν Ἀσωπὸν ποταμὸν παρεκτεταμένης οὐδεὶς ἦν ὄρος διὰ τὸ μέγεθος, περὶ δὲ τὰς ἀποσκευὰς καὶ τὰ κυριώτατα τεῖχος περιεφράξαντο τετράγωνον, οὗ τῶν πλευρῶν ἑκάστη μῆκος ἦν δέκα σταδίων. Παυσανίᾳ μὲν οὖν καὶ τοῖς Ἕλλησι κοινῇ Τισαμενὸς ὁ Ἠλεῖος ἐμαντεύσατο, καὶ προεῖπε νίκην ἀμυνομένοις καὶ μὴ προεπιχειροῦσιν·

11.3Aristeides Delphoi'ye gönderdiğinde tanrı, Atinalıların düşmanlarına üstün geleceğini şu şartla bildirdi: Zeus'a, Kithaironlu Hera'ya, Pan'a ve Sphragitis perilerine dua edecekler; kahramanlar Androkrates, Leukon, Peisandros, Damokrates, Hypsion, Aktaion ve Polyidos'a kurban kesecekler; savaşı kendi topraklarında, Eleusis Demeteri ile Kore'nin ovasında yapacaklardı.

11.3

Ἀριστείδου δὲ πέμψαντος εἰς Δελφοὺς ἀνεῖλεν ὁ θεὸς Ἀθηναίους καθυπερτέρους ἔσεσθαι τῶν ἐναντίων εὐχομένους τῷ Διῒ καὶ τῇ Ἥρα τῇ Κιθαιρωνίᾳ καὶ Πανὶ καὶ νύμφαις Σφραγίτισι, καὶ θύοντας ἥρωσιν Ἀνδροκράτει, Λεύκωνι, Πεισάνδρῳ, Δαμοκράτει, Ὑψίωνι, Ἀκταίωνι, Πολϋΐδῳ, καὶ τὸν κίνδυνον ἐν γᾷ ἰδίᾳ ποιουμένους ἐν τῷ πεδίῳ τᾶς Δάματρος τᾶς Ἐλευσινίας καὶ τᾶς Κόρας.

11.4Bu kehanet getirilince Aristeides şaşkınlığa düştü. Çünkü kurban buyrulan kahramanlar Plataialıların ata kahramanlarıydı. Sphragitis perilerinin mağarası da Kithairon'un doruklarından birinde, yaz gündönümünde güneşin battığı yöne bakıyordu; söylendiğine göre eskiden orada bir kehanet yeri de vardı, oradaki halktan birçok kişi tutulur, bunlara nympholeptos denirdi.

11.4

οὗτος ὁ χρησμὸς ἀνενεχθεὶς ἀπορίαν τῷ Ἀριστείδῃ παρεῖχεν. οἱ μὲν γὰρ ἥρωες, οἷς ἐκέλευε θύειν, ἀρχηγέται Πλαταιέων ἦσαν, καὶ τὸ τῶν Σφραγιτίδων νυμφῶν ἄντρον ἐν μιᾷ κορυφῇ τοῦ Κιθαιρῶνός ἐστιν, εἰς δυσμὰς ἡλίου θερινὰς τετραμμένον, ἐν ᾧ καὶ μαντεῖον ἦν πρότερον, ὥς φασι, καὶ πολλοὶ κατείχοντο τῶν ἐπιχωρίων, οὓς νυμφολήπτους προσηγόρευον.

11.5Eleusis Demeteri'nin ovası ve Atinalılara kendi topraklarında savaşırlarsa zafer verileceği sözü ise savaşı yeniden Attika'ya çağırıp oraya taşıyordu. Bu sırada Plataialıların komutanı Arimnestos rüyasında Kurtarıcı Zeus'un Yunanların ne yapmaya karar verdiğini sorduğunu gördü, kendisi de şöyle demiş: "Efendim, yarın orduyu Eleusis'e götürüp Pythia'nın kehaneti gereği barbarlarla orada savaşacağız."

11.5

τὸ δὲ τῆς Ἐλευσινίας Δήμητρος πεδίον, καὶ τὸ τὴν μάχην ἐν ἰδίᾳ χώρᾳ ποιουμένοις τοῖς Ἀθηναίοις νίκην δίδοσθαι, πάλιν εἰς τὴν Ἀττικὴν ἀνεκαλεῖτο καὶ μεθίστη τὸν πόλεμον. ἔνθα τῶν Πλαταιέων ὁ στρατηγὸς Ἀρίμνηστος ἔδοξε κατὰ τοὺς ὕπνους ὑπὸ τοῦ Διὸς τοῦ Σωτῆρος ἐπερωτώμενον αὑτόν, ὅ τι δὴ πράττειν δέδοκται τοῖς Ἕλλησιν, εἰπεῖν, αὔριον εἰς Ἐλευσῖνα τὴν στρατιὰν ἀπάξομεν, ὦ δέσποτα, καὶ διαμαχούμεθα τοῖς βαρβάροις ἐκεῖ κατὰ τὸ πυθόχρηστον.

11.6Tanrı onların tamamen yanıldığını söylemiş: Kehanetin bildirdiği yerler burada, Plataia topraklarındaydı, ararlarsa bulacaklardı. Bu rüya Arimnestos'a açıkça göründükten sonra hemen uyanıp vatandaşların en tecrübeli ve en yaşlılarını çağırttı. Onlarla konuşup birlikte araştırdıktan sonra Hysiai yakınlarında Kithairon'un eteğinde Eleusis Demeteri ile Kore adını taşıyan çok eski bir tapınak olduğunu buldu.

11.6

τὸν οὖν θεὸν φάναι διαμαρτάνειν αὐτοὺς τοῦ παντός· αὐτόθι γὰρ εἶναι περὶ τὴν Πλαταϊκὴν τὰ πυθόχρηστα καὶ ζητοῦντας ἀνευρήσειν. τούτων ἐναργῶς τῷ Ἀριμνήστῳ φανέντων ἐξεγρόμενος τάχιστα μετεπέμψατο τοὺς ἐμπειροτάτους καὶ πρεσβυτάτους τῶν πολιτῶν, μεθʼ ὧν διαλεγόμενος καὶ συνδιαπορῶν εὗρεν, ὅτι τῶν Ὑσιῶν πλησίον ὑπὸ τὸν Κιθαιρῶνα ναός ἐστιν ἀρχαῖος πάνυ Δήμητρος Ἐλευσινίας καὶ Κόρης προσαγορευόμενος.

11.7Hemen Aristeides'i alıp oraya götürdü. Yer, süvarisi güçlü bir düşmana karşı piyade saf düzeni kurmak için son derece elverişliydi; çünkü Kithairon'un etekleri, ovanın tapınağa doğru bitip ona kavuştuğu yerleri süvariye kapalı kılıyordu. Hemen yakında sık ve gölgeli ağaçlardan bir koruyla çevrili Androkrates kahraman tapınağı da vardı.

11.7

εὐθὺς οὖν παραλαβὼν τὸν Ἀριστείδην ἦγεν ἐπὶ τὸν τόπον, εὐφυέστατον ὄντα παρατάξαι φάλαγγα πεζικὴν ἱπποκρατουμένοις, διὰ τὰς ὑπωρείας τοῦ Κιθαιρῶνος ἄφιππα ποιούσας τὰ καταλήγοντα καὶ συγκυροῦντα τοῦ πεδίου πρὸς τὸ ἱερόν. αὐτοῦ δʼ ἦν καὶ τὸ τοῦ Ἀνδροκράτους ἡρῷον ἐγγύς, ἄλσει πυκνῶν καὶ συσκίων δένδρων περιεχόμενον.

11.8Kehanetin zafer umuduna hiçbir eksik kalmasın diye Plataialılar, Arimnestos'un önerisiyle, Plataia topraklarının Attika sınırındaki sınır taşlarını kaldırmaya ve ülkeyi Atinalılara vermeye karar verdiler; böylece kehanet gereği Yunanistan için kendi topraklarında savaşmış olacaklardı.

11.8

ὅπως δὲ μηδὲν ἐλλιπὲς ἔχῃ πρὸς τὴν ἐλπίδα τῆς νίκης ὁ χρησμός, ἔδοξε τοῖς Πλαταιεῦσιν, Ἀριμνήστου γνώμην εἰπόντος, ἀνελεῖν τὰ πρὸς τὴν Ἀττικὴν ὅρια τῆς Πλαταιΐδος καὶ τὴν χώραν ἐπιδοῦναι τοῖς Ἀθηναίοις ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἐν οἰκείᾳ κατὰ τὸν χρησμὸν ἐναγωνίσασθαι.

11.9Plataialıların bu şerefli davranışı öyle ünlendi ki yıllar sonra Asya kralı olan İskender Plataia surlarını yaptırırken Olympia'da tellal aracılığıyla şunu ilan ettirdi: Kral, bu şehri, Med Savaşında ülkelerini Yunanlara verdikleri ve son derece gayret gösterdikleri için, yiğitlikleri ve yüce gönüllülükleri dolayısıyla Plataialılara geri veriyordu.

11.9

ταύτην μὲν οὖν τὴν φιλοτιμίαν τῶν Πλαταιέων οὕτω συνέβη περιβόητον γενέσθαι, ὥστε καὶ Ἀλέξανδρον ἤδη βασιλεύοντα τῆς Ἀσίας ὕστερον πολλοῖς ἔτεσι τειχίζοντα τὰς Πλαταιὰς ἀνειπεῖν Ὀλυμπιάσιν ὑπὸ κήρυκος, ὅτι ταύτην ὁ βασιλεὺς ἀποδίδωσι Πλαταιεῦσι τῆς ἀνδραγαθίας καὶ τῆς μεγαλοψυχίας χάριν, ἐπειδὴ τοῖς Ἕλλησιν ἐν τῷ Μηδικῷ πολέμῳ τὴν χώραν ἐπέδωκαν καὶ παρέσχον αὑτοὺς προθυμοτάτους.

12.112. Bölüm

Tegealılar saftaki yer konusunda Atinalılarla çekişmeye girdi. Lakedaimonlular sağ kanatta dururken sol kanadın her zamanki gibi kendilerine verilmesini istiyor, bunun için de atalarını uzun uzun övüyorlardı. Atinalılar buna öfkelenince Aristeides öne çıkıp şöyle dedi: "Tegealılara soyluluk ve yiğitlik konusunda karşılık verecek vakit değil. Size, ey Spartalılar, ve öteki Yunanlara ise şunu söylüyoruz: aretēyi yer ne verir ne de alır. Bize hangi safı verirseniz verin, orayı şerefle tutup koruyacak, daha önce verdiğimiz savaşları utandırmamaya çalışacağız.

12.1

Ἀθηναίοις δὲ Τεγεᾶται περὶ τάξεως ἐρίσαντες ἠξίουν, ὥσπερ ἀεί, Λακεδαιμονίων τὸ δεξιὸν ἐχόντων κέρας, αὐτοὶ τὸ εὐώνυμον ἔχειν, πολλὰ τοὺς αὑτῶν προγόνους ἐγκωμιάζοντες. ἀγανακτούντων δὲ τῶν Ἀθηναίων παρελθὼν ὁ Ἀριστείδης εἶπε· Τεγεάταις μὲν ἀντειπεῖν περὶ εὐγενείας καὶ ἀνδραγαθίας ὁ παρὼν καιρὸς οὐ δίδωσι, πρὸς δʼ ὑμᾶς, ὦ Σπαρτιᾶται, καὶ τοὺς ἄλλους Ἕλληνας λέγομεν, ὅτι τὴν ἀρετὴν οὐκ ἀφαιρεῖται τόπος οὐδὲ δίδωσιν· ἣν δʼ ἂν ὑμεῖς ἡμῖν τάξιν ἀποδῶτε πειρασόμεθα κοσμοῦντες καὶ φυλάττοντες μὴ καταισχύνειν τοὺς προηγωνισμένους ἀγῶνας.

12.2Buraya müttefiklerimizle kavga etmeye değil, düşmanla savaşmaya geldik; babalarımızı övmeye değil, Yunanistan'a kendimizi yiğit adamlar olarak göstermeye geldik. Bir şehrin, bir komutanın, sıradan bir askerin Yunanlar için ne değer taşıdığını bu savaş gösterecektir." Bunu dinleyen savaş meclisi üyeleri ve komutanlar Atinalılardan yana çıktı ve öteki kanadı onlara verdi.

12.2

ἥκομεν γὰρ οὐ τοῖς συμμάχοις στασιάσοντες, ἀλλὰ μαχούμενοι τοῖς πολεμίοις, οὐδʼ ἐπαινεσόμενοι τοὺς πατέρας, ἀλλʼ αὑτοὺς ἄνδρας ἀγαθοὺς τῇ Ἑλλάδι παρέξοντες· ὡς οὗτος ὁ ἀγὼν δείξει καὶ πόλιν καὶ ἄρχοντα καὶ ἰδιώτην ὁπόσου τοῖς Ἕλλησιν ἄξιός ἐστι. ταῦτʼ ἀκούσαντες οἱ σύνεδροι καὶ ἡγεμόνες ἀπεδέξαντο τοὺς Ἀθηναίους καὶ θάτερον αὐτοῖς κέρας ἀπέδοσαν. # Bölüm 13

13.113. Bölüm

Yunanistan'ın kaderi askıda, işler de en çok Atinalılar için tehlikeliyken, ünlü ailelerden gelen ve büyük servet sahibi olduğu hâlde savaş yüzünden yoksullaşmış bazı adamlar, şehirdeki bütün güçlerinin ve itibarlarının servetleriyle birlikte gittiğini, başkalarının şeref görüp yönetime geçtiğini görerek Plataia'da bir eve gizlice toplandılar. Demokrasiyi yıkmaya, bu olmazsa işleri baltalayıp her şeyi barbarlara teslim etmeye yemin ettiler.

13.1

οὔσης δὲ μετεώρου τῆς Ἑλλάδος καὶ μάλιστα τοῖς Ἀθηναίοις τῶν πραγμάτων ἐπισφαλῶς ἐχόντων, ἄνδρες ἐξ οἴκων ἐπιφανῶν καὶ χρημάτων μεγάλων πένητες ὑπὸ τοῦ πολέμου γεγονότες καὶ πᾶσαν ἅμα τῷ πλούτῳ τὴν ἐν τῇ πόλει δύναμιν αὑτῶν καὶ δόξαν οἰχομένην ὁρῶντες, ἑτέρων τιμωμένων καὶ ἀρχόντων, συνῆλθον εἰς οἰκίαν τινὰ τῶν ἐν Πλαταιαῖς κρύφα καὶ συνωμόσαντο καταλύσειν τὸν δῆμον· εἰ δὲ μὴ προχωροίη, λυμανεῖσθαι τὰ πράγματα καὶ τοῖς βαρβάροις προδώσειν.

13.2Bunlar orduda olup biterken, birçok kişi de çoktan ayartılmışken, Aristeides durumu fark etti ve anın tehlikesinden korktu. Meseleyi ne ihmal edip kendi hâline bırakmaya ne de bütünüyle açığa çıkarmaya karar verdi; çünkü işin yararını değil yalnızca adaletin ölçüsünü gözeten bir soruşturmanın ne kadar çok kişiye uzanacağı bilinmiyordu.

13.2

πραττομένων δὲ τούτων ἐν τῷ στρατοπέδῳ καὶ συχνῶν ἤδη διεφθαρμένων, αἰσθόμενος ὁ Ἀριστείδης καὶ φοβηθεὶς τὸν καιρόν, ἔγνω μήτʼ ἐᾶν ἀμελούμενον τὸ πρᾶγμα μήθʼ ἅπαν ἐκκαλύπτειν, ἀγνοούμενον εἰς ὅσον ἐκβήσεται πλῆθος ὁ ἔλεγχος τὸν τοῦ δικαίου ζητῶν ὅρον ἀντὶ τοῦ συμφέροντος.

13.3Bu yüzden suça karışan birçok kişiden yalnız sekizini tutuklattı. Bunlardan davaları ilk sırada ilan edilen ve en ağır suçlamayla karşı karşıya olan ikisi, Lamptralı Aiskhines ile Akharnalı Agesias, ordugâhtan kaçıp gitti. Geri kalanları ise serbest bıraktı; böylece fark edilmediğini sananlara cesaret ve pişman olma fırsatı vermiş oldu. Onlara, üstü kapalı biçimde, savaşın büyük bir mahkeme olduğunu, vatanları için doğru ve dürüstçe çalışarak suçlamalardan aklanabileceklerini söyledi.

13.3

ὀκτὼ δή τινας ἐκ πολλῶν συνέλαβε· καὶ τούτων δύο μέν, οἷς πρώτοις ἡ κρίσις προεγράφη, οἳ καὶ πλείστην αἰτίαν εἶχον, Αἰσχίνης Λαμπτρεὺς καὶ Ἀγησίας Ἀχαρνεύς, ᾤχοντο φεύγοντες ἐκ τοῦ στρατοπέδου, τοὺς δʼ ἄλλους ἀφῆκε, θαρσῆσαι διδοὺς καὶ μεταγνῶναι τοῖς ἔτι λανθάνειν οἰομένοις, ὑπειπὼν ὡς μέγα δικαστήριον ἔχουσι τὸν πόλεμον ἀπολύσασθαι τὰς αἰτίας ὀρθῶς καὶ δικαίως τῇ πατρίδι βουλευόμενοι. # Bölüm 14

14.114. Bölüm

Bundan sonra Mardonios, en üstün olduğunu düşündüğü silahla Yunanları sınadı ve bütün süvarisini üzerlerine saldı. Yunanlar, Megaralılar dışında, Kithairon'un eteklerinde sağlam ve kayalık yerlerde konaklamıştı. Sayıları üç bin olan Megaralılar ise daha çok düzlükte ordugâh kurmuştu. Bu yüzden her yandan saldırma imkânı bulan süvari üzerlerine akınca ağır kayıplar verdiler.

14.1

μετὰ ταῦτα Μαρδόνιος, ᾧ πλεῖστον ἐδόκει διαφέρειν, τῶν Ἑλλήνων ἀπεπειρᾶτο, τὴν ἵππον ἀθρόαν αὐτοῖς ἐφεὶς καθεζομένοις ὑπὸ τὸν πρόποδα τοῦ Κιθαιρῶνος ἐν χωρίοις ὀχυροῖς καὶ πετρώδεσι πλὴν Μεγαρέων. οὗτοι δὲ τρισχίλιοι τὸ πλῆθος ὄντες ἐν τοῖς ἐπιπέδοις μᾶλλον ἐστρατοπεδεύοντο. διὸ καὶ κακῶς ἔπασχον ὑπὸ τῆς ἵππου ῥυείσης ἐπʼ αὐτοὺς καὶ προσβολὰς ἐχούσης πανταχόθεν.

14.2Hemen Pausanias'a haberci göndererek yardım istediler, barbar yığınına kendi başlarına karşı duramayacaklarını bildirdiler. Pausanias bunu duyduğu gibi, Megaralıların ordugâhının mızrak ve ok yağmuru altında gözden kaybolduğunu, askerlerin de dar bir alana sıkıştığını kendi gözüyle görüyordu. Ama Spartalıların ağır hoplit falanksıyla atlılara karşı yardıma gidemezdi.

14.2

ἔπεμπον οὖν ἄγγελον κατὰ τάχος πρὸς Παυσανίαν βοηθεῖν κελεύοντες, ὡς οὐ δυνάμενοι καθʼ αὑτοὺς ὑποστῆναι τὸ τῶν βαρβάρων πλῆθος. ταῦτα Παυσανίας ἀκούων, ἤδη δὲ καὶ καθορῶν ἀποκεκρυμμένον ἀκοντισμάτων καὶ τοξευμάτων πλήθει τὸ στρατόπεδον τῶν Μεγαρέων καὶ συνεσταλμένους αὐτοὺς εἰς ὀλίγον, αὐτὸς μὲν ἀμήχανος ἦν πρὸς ἱππότας ἀμύνειν ὁπλιτικῇ φάλαγγι καὶ βαρείᾳ τῇ Σπαρτιατῶν,

14.3Bunun üzerine yanındaki öteki Yunan komutanlarının ve bölük başlarının aretē ve şeref duygusuna seslendi: gönüllü olarak öne atılıp Megaralılara yardım edecek biri var mıydı? Ötekiler çekinirken Aristeides işi Atinalılar adına üstlendi ve bölük başlarının en gayretlisi Olympiodoros'u, emrindeki üç yüz seçme askerle, aralarına karıştırılmış okçularla birlikte gönderdi.

14.3

τοῖς δʼ ἄλλοις στρατηγοῖς καὶ λοχαγοῖς τῶν Ἑλλήνων περὶ αὐτὸν οὖσι προὔθετο ζῆλον ἀρετῆς καὶ φιλοτιμίας, εἰ δή τινες ἑκόντες ἀναδέξαιντο προαγωνίσασθαι καὶ βοηθῆσαι τοῖς Μεγαρεῦσι. τῶν δʼ ἄλλων ὀκνούντων Ἀριστείδης ἀναδεξάμενος ὑπὲρ τῶν Ἀθηναίων τὸ ἔργον ἀποστέλλει τὸν προθυμότατον τῶν λοχαγῶν Ὀλυμπιόδωρον, ἔχοντα τοὺς ὑπʼ αὐτῷ τεταγμένους λογάδας τριακοσίους καὶ τοξότας ἀναμεμιγμένους σὺν αὐτοῖς.

14.4Bunlar çabucak hazırlanıp koşarak ilerlerken, barbarların süvari komutanı Masistios, gücüyle hayranlık uyandıran, boyu posu ve güzelliğiyle de herkesten üstün bir adam, onları görünce atını çevirip üzerlerine sürdü. Atinalılar bu saldırıyı karşılayıp çarpışmaya girince çetin bir vuruşma başladı; çünkü iki taraf da bu çarpışmayı bütün savaşın bir denemesi sayıyordu.

14.4

τούτων δὲ ὀξέως διασκευασαμένων καὶ προσφερομένων δρόμῳ, Μασίστιος ὁ τῶν βαρβάρων ἵππαρχος, ἀνὴρ ἀλκῇ τε θαυμαστὸς μεγέθει τε καὶ κάλλει σώματος περιττός, ὡς κατεῖδεν, ἐναντίον ἐπιστρέψας τὸν ἵππον εἰς αὐτοὺς ἤλαυνε. τῶν δʼ ἀνασχομένων καὶ συμβαλόντων ἦν ἀγὼν καρτερός, ὡς πεῖραν ἐν τούτῳ τοῦ παντὸς λαμβανόντων.

14.5Masistios'un atı bir okla vurulup onu sırtından attı. Yere düşen Masistios silahlarının ağırlığı yüzünden doğrulup kalkamıyordu, ama üzerine yüklenip vuran Atinalılar da onu kolay kolay alt edemiyordu; çünkü yalnız göğsü ve başı değil, kolları bacakları da altın, tunç ve demirle kaplıydı. Sonunda biri, miğferin gözünü açıkta bıraktığı yerden mızrağının dibindeki sivri demirle vurarak onu öldürdü. Öteki Persler de cesedi bırakıp kaçtılar.

14.5

ἐπεὶ δὲ τοξευθεὶς ὁ ἵππος τὸν Μασίστιον ἀπέρριψε καὶ πεσὼν ὑπὸ βάρους τῶν ὅπλων αὐτός τε δυσκίνητος ἦν ἀναφέρειν καὶ τοῖς Ἀθηναίοις ἐπικειμένοις καὶ παίουσι δυσμεταχείριστος, οὐ μόνον στέρνα καὶ κεφαλήν, ἀλλὰ καὶ τὰ γυῖα χρυσῷ καὶ χαλκῷ καὶ σιδήρῳ καταπεφραγμένος, τοῦτον μὲν ᾗ τὸ κράνος ὑπέφαινε τὸν ὀφθαλμὸν ἀκοντίου στύρακι παίων τις ἀνεῖλεν, οἱ δʼ ἄλλοι Πέρσαι προέμενοι τὸν νεκρὸν ἔφευγον.

14.6Yunanlar başarılarının büyüklüğünü ölülerin sayısından anlamadı, çünkü düşenler azdı; onu barbarların yasından anladılar. Barbarlar Masistios için kendi saçlarını, atlarının ve katırlarının yelelerini kestiler, ovayı ağıt ve çığlıkla doldurdular; çünkü aretēde ve güçte, Mardonios'tan sonra açık ara birinci gelen adamı kaybetmişlerdi.

14.6

ἐγνώσθη δὲ τοῦ κατορθώματος τὸ μέγεθος τοῖς Ἕλλησιν οὐκ ἀπὸ τῶν νεκρῶν τοῦ πλήθους, ὀλίγοι γὰρ οἱ πεσόντες ἦσαν, ἀλλὰ τῷ πένθει τῶν βαρβάρων. καὶ γὰρ ἑαυτοὺς ἔκειραν ἐπὶ τῷ Μασιστίῳ καὶ ἵππους καὶ ἡμιόνους, οἰμωγῆς τε καὶ κλαυθμοῦ τὸ πεδίον ἐνεπίμπλασαν, ὡς ἄνδρα πολὺ πρῶτον ἀρετῇ καὶ δυνάμει μετά γε Μαρδόνιον αὐτὸν ἀποβαλόντες. # Bölüm 15

15.115. Bölüm

Süvari çarpışmasından sonra iki taraf da uzun süre savaştan uzak durdu; çünkü kâhinler kurbanlara bakarak hem Perslere hem Yunanlara, savunmada kalırlarsa zafer, saldırırlarsa yenilgi haber veriyordu. Sonra Mardonios, kendisine ancak birkaç günlük erzak kaldığını, Yunanların ise sürekli gelen yeni birliklerle çoğaldığını görünce sabrı taştı; daha fazla beklememeye, gün doğarken Asopos'u geçip Yunanlara ansızın saldırmaya karar verdi ve komutanlara emri o akşam verdi.

15.1

μετὰ δὲ τὴν ἱππομαχίαν ἀμφότεροι μάχης ἔσχοντο χρόνον πολύν· ἀμυνομένοις γὰρ οἱ μάντεις νίκην προὔφαινον ἐκ τῶν ἱερῶν ὁμοίως καὶ τοῖς Πέρσαις καὶ τοῖς Ἕλλησιν, εἰ δʼ ἐπιχειροῖεν, ἧτταν. ἔπειτα Μαρδόνιος, ὡς αὐτῷ μὲν ἡμερῶν ὀλίγων τὰ ἐπιτήδεια περιῆν, οἱ δʼ Ἕλληνες ἀεί τινων ἐπιρρεόντων πλείονες ἐγίνοντο, δυσανασχετῶν ἔγνω μηκέτι μένειν, ἀλλὰ διαβὰς ἅμα φάει τὸν Ἀσωπὸν ἐπιθέσθαι τοῖς Ἕλλησιν ἀπροσδοκήτως· καὶ παράγγελμα τοῖς ἡγεμόσιν ἑσπέρας ἔδωκε.

15.2Gece yarısına doğru atlı bir adam sessizce Yunan ordugâhına yaklaştı. Nöbetçilerle karşılaşınca Atinalı Aristeides'in yanına gelmesini istedi. Aristeides hemen gelince şöyle dedi: "Ben Makedonyalı Aleksandros'um. Size duyduğum sevgiden ötürü en büyük tehlikeyi göze alarak geldim, ta ki ani bir saldırı sizi şaşırtıp daha kötü savaşmanıza yol açmasın.

15.2

μεσούσης δὲ μάλιστα τῆς νυκτὸς ἀνὴρ ἵππον ἔχων ἀτρέμα προσεμίγνυε τῷ στρατοπέδῳ τῶν Ἑλλήνων· ἐντυχὼν δὲ ταῖς φυλακαῖς ἐκέλευεν αὐτῷ προσελθεῖν Ἀριστείδην τὸν Ἀθηναῖον. ὑπακούσαντος δὲ ταχέως ἔφησεν· εἰμὶ μὲν Ἀλέξανδρος ὁ Μακεδών, ἥκω δὲ κινδύνων τὸν μέγιστον εὐνοίᾳ τῇ πρὸς ὑμᾶς αἰρόμενος, ὡς μὴ τὸ αἰφνίδιον ἐκπλήξειεν ὑμᾶς χεῖρον ἀγωνίσασθαι.

15.3Mardonios yarın sizinle savaşacak. Bunu iyi bir umuttan ya da cesaretinden değil, içinde bulunduğu çaresizlikten yapıyor. Çünkü kâhinler de uğursuz kurbanlar ve kehanetlerle onu savaştan alıkoyuyor, orduyu da derin bir umutsuzluk ve dehşet sarmış durumda. Ama ya cüret edip talihini denemek ya da oturup en büyük sıkıntıya katlanmak zorunda."

15.3

μαχεῖται γὰρ ὑμῖν Μαρδόνιος αὔριον, οὐχ ὑπʼ ἐλπίδος χρηστῆς οὐδὲ θάρσους, ἀλλʼ ἀπορίας τῶν παρόντων, ἐπεὶ καὶ μάντεις ἐκεῖνον ἀπαισίοις ἱεροῖς καὶ λογίοις χρησμῶν εἴργουσι μάχης, καὶ τὸν στρατὸν ἔχει δυσθυμία πολλὴ καὶ κατάπληξις. ἀλλʼ ἀνάγκη τολμῶντα πειρᾶσθαι τῆς τύχης ἢ τὴν ἐσχάτην ὑπομένειν ἀπορίαν καθεζόμενον.

15.4Bunları anlattıktan sonra Aleksandros, Aristeides'ten bunu kendisinin bilmesini, aklında tutmasını, ama kimseye söylememesini istedi. Aristeides ise bunu Pausanias'tan gizlemenin doğru olmayacağını söyledi, çünkü başkomutanlık ona verilmişti. Ötekilere savaştan önce söylenmeyeceğini, ama Yunanistan kazanırsa Aleksandros'un gayretini ve aretēsini herkesin öğreneceğini bildirdi.

15.4

ταῦτα φράσας ὁ Ἀλέξανδρος ἐδεῖτο τὸν Ἀριστείδην αὐτὸν εἰδέναι καὶ μνημονεύειν, ἑτέρῳ δὲ μὴ κατειπεῖν. ὁ δʼ οὐ καλῶς ἔχειν ἔφη ταῦτα Παυσανίαν ἀποκρύψασθαι, ἐκείνῳ γὰρ ἀνακεῖσθαι τὴν ἡγεμονίαν, πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους ἄρρητα πρὸ τῆς μάχης ἔδοξεν ἔσεσθαι, νικώσης δὲ τῆς Ἑλλάδος οὐδένα τὴν Ἀλεξάνδρου προθυμίαν καὶ ἀρετὴν ἀγνοήσειν.

15.5Bu konuşmadan sonra Makedon kralı atını sürüp geri döndü. Aristeides de Pausanias'ın çadırına gidip konuşulanları anlattı. Öteki komutanları çağırttılar ve savaş olacağı için orduyu düzen içinde tutmalarını emrettiler.

15.5

λεχθέντων δὲ τούτων ὅ τε βασιλεὺς τῶν Μακεδόνων ἀπήλαυνεν ὀπίσω πάλιν, ὅ τε Ἀριστείδης ἀφικόμενος ἐπὶ τὴν σκηνὴν τοῦ Παυσανίου διηγεῖτο τοὺς λόγους· καὶ μετεπέμποντο τοὺς ἄλλους ἡγεμόνας καὶ παρήγγελλον ἐν κόσμῳ τὸν στρατὸν ἔχειν, ὡς μάχης ἐσομένης. # Bölüm 16

16.116. Bölüm

Bu sırada, Herodotos'un anlattığına göre, Pausanias Aristeides'e bir teklifte bulundu: Atinalılar sağ kanada geçip Perslerin karşısına dizilsinlerdi. Hem Perslerle savaşmayı bildikleri, hem de onları daha önce yendikleri için güvenleri tam olduğundan daha iyi savaşacaklardı. Kendisine de, Medlerden yana geçen Yunanların saldıracağı sol kanadı bıraksınlardı.

16.1

ἐν τούτῳ δʼ, ὡς Ἡρόδοτος ἱστορεῖ, Παυσανίας Ἀριστείδῃ προσέφερε λόγον, ἀξιῶν τοὺς Ἀθηναίους ἐπὶ τὸ δεξιὸν μετατάξαι καὶ κατὰ τοὺς Πέρσας ἀντιταχθῆναι, βέλτιον γὰρ ἀγωνιεῖσθαι τῆς τε μάχης ἐμπείρους γεγονότας καὶ τῷ προνενικηκέναι θαρροῦντας, αὑτῷ δὲ παραδοῦναι τὸ εὐώνυμον, ὅπου τῶν Ἑλλήνων οἱ μηδίζοντες ἐπιβάλλειν ἔμελλον.

16.2Öteki Atinalı komutanlar Pausanias'ı küstah ve kaba buldular: Bütün öteki birlikleri yerlerinde bırakmış, yalnız kendilerini heilotlar gibi oraya buraya taşıyor, en savaşçı düşmanın önüne sürüyordu. Aristeides ise onların tümüyle yanıldığını söyledi: Daha geçen gün sol kanadı tutmak için Tegealılarla şeref yarışına girmiş, kendileri seçilince de bununla övünmüşlerdi.

16.2

οἱ μὲν οὖν ἄλλοι στρατηγοὶ τῶν Ἀθηναίων ἀγνώμονα καὶ φορτικὸν ἡγοῦντο τὸν Παυσανίαν, εἰ τὴν ἄλλην ἐῶν τάξιν ἐν χώρᾳ μόνους ἄνω καὶ κάτω μεταφέρει σφᾶς ὥσπερ εἵλωτας, κατὰ τὸ μαχιμώτατον προβαλλόμενος· ὁ δʼ Ἀριστείδης διαμαρτάνειν αὐτοὺς ἔφασκε τοῦ παντός, εἰ πρώην μὲν ὑπὲρ τοῦ τὸ εὐώνυμον κέρας ἔχειν διεφιλοτιμοῦντο Τεγεάταις καὶ προκριθέντες ἐσεμνύνοντο,

16.3Şimdi ise Lakedaimonlular sağ kanadı gönüllü olarak onlara bırakıp bir bakıma başkomutanlığı devrediyorken, ne bu şerefin değerini biliyorlar ne de kendi soydaşları ve akrabalarıyla değil, barbarlarla, tabiatça düşman olanlarla savaşmayı bir kazanç sayıyorlardı. Bunun üzerine Atinalılar büyük bir gayretle Spartalılarla yer değiştirdi.

16.3

νῦν δέ, Λακεδαιμονίων ἑκουσίως αὐτοῖς ἐξισταμένων τοῦ δεξιοῦ καὶ τρόπον τινὰ τὴν ἡγεμονίαν παραδιδόντων, οὔτε τὴν δόξαν ἀγαπῶσιν οὔτε κέρδος ἡγοῦνται τὸ μὴ πρὸς ὁμοφύλους καὶ συγγενεῖς, ἀλλὰ βαρβάρους καὶ φύσει πολεμίους ἀγωνίσασθαι. ἐκ τούτου πάνυ προθύμως οἱ Ἀθηναῖοι διημείβοντο τοῖς Σπαρτιάταις τὴν τάξιν·

16.4Saflarda bir ağızdan bir ağza şu sözler dolaşıyordu: "Düşman, Maraton'dakilerden ne daha iyi silahlarla ne de daha güçlü psykhēlerle geliyor. Yayları aynı yaylar, işlemeli giysileri aynı giysiler; yumuşak bedenlerin ve korkak psykhēlerin üzerindeki altın da aynı altın. Bizim silahlarımız ve bedenlerimiz de eskisi gibi, ama zaferlerle cesaretimiz büyüdü. Üstelik onlar yalnız ülkeleri ve şehirleri için savaşacak, biz ise Maraton'un ve Salamis'in zafer anıtları için de savaşıyoruz; o zaferler Miltiades'in ve talihin değil, Atinalıların eseri sayılsın diye."

16.4

καὶ λόγος ἐχώρει διʼ αὐτῶν πολὺς ἀλλήλοις παρεγγυώντων, ὡς οὔτε ὅπλα βελτίω λαβόντες οὔτε ψυχὰς ἀμείνους οἱ πολέμιοι τῶν ἐν Μαραθῶνι προσίασιν, ἀλλὰ ταὐτὰ μὲν ἐκείνοις τόξα, ταὐτὰ δʼ ἐσθῆτος ποικίλματα καὶ χρυσὸς ἐπὶ σώμασι μαλακοῖς καὶ ψυχαῖς ἀνάνδροις· ἡμῖν δʼ ὅμοια μὲν ὅπλα καὶ σώματα, μεῖζον δὲ ταῖς νίκαις τὸ θάρσος, ὁ δʼ ἀγὼν οὐχ ὑπὲρ χώρας καὶ πόλεως μόνον, ὡς ἐκείνοις, ἀλλʼ ὑπὲρ τῶν ἐν Μαραθῶνι καὶ Σαλαμῖνι τροπαίων, ὡς μηδʼ ἐκεῖνα Μιλτιάδου δοκῇ καὶ τύχης, ἀλλὰ Ἀθηναίων.

16.5Atinalılar telaşla yer değiştirirken Thebailer bunu kaçak askerlerden öğrenip Mardonios'a bildirdi. O da hemen, ya Atinalılardan korktuğu ya da Lakedaimonlularla karşılaşma hırsına kapıldığı için, Persleri karşı tarafta sağ kanada kaydırdı, yanındaki Yunanlara da Atinalıların karşısına geçmelerini emretti.

16.5

οὗτοι μὲν οὖν σπεύδοντες ἐν ἀμείψει τῶν τάξεων ἦσαν· αἰσθόμενοι δὲ Θηβαῖοι παρʼ αὐτομόλων Μαρδονίῳ φράζουσι. κἀκεῖνος εὐθύς, εἴτε δεδιὼς τοὺς Ἀθηναίους, εἴτε τοῖς Λακεδαιμονίοις συμπεσεῖν φιλοτιμούμενος, ἀντιπαρεξῆγε τοὺς Πέρσας ἐπὶ τὸ δεξιόν, τοὺς δὲ Ἕλληνας ἐκέλευε τοὺς σὺν αὐτῷ κατὰ τοὺς Ἀθηναίους ἵστασθαι.

16.6Bu değişiklik açığa çıkınca Pausanias geri dönüp yeniden sağ kanada yerleşti, Mardonios da başta olduğu gibi Lakedaimonluların karşısında sol kanadını aldı. Gün böylece boşa geçti. Yunanlar toplanıp ordugâhlarını daha uzağa taşımaya ve suyu bol bir yer tutmaya karar verdiler, çünkü süvarileri üstün olan barbarlar yakındaki pınarları kirletip bozmuştu.

16.6

γενομένης δὲ τῆς μετακοσμήσεως καταφανοῦς ὅ τε Παυσανίας ἀποτραπεὶς αὖθις ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ κατέστη, καὶ Μαρδόνιος, ὥσπερ εἶχεν ἐξ ἀρχῆς, ἀνέλαβε τὸ εὐώνυμον κατὰ τοὺς Λακεδαιμονίους γενόμενος, ἥ τε ἡμέρα διεξῆλθεν ἀργή. καὶ τοῖς Ἕλλησι βουλευομένοις ἔδοξε πορρωτέρω μεταστρατοπεδεῦσαι καὶ καταλαβεῖν εὔυδρον χωρίον, ἐπεὶ τὰ πλησίον νάματα καθύβριστο καὶ διέφθαρτο τῶν βαρβάρων ἱπποκρατούντων. # Bölüm 17

17.117. Bölüm

Gece olup komutanlar orduyu belirlenen yeni ordugâha götürmeye başlayınca, askerler pek gönüllü olarak ne onları izledi ne de bir arada kaldı. İlk siperlerden kalkar kalkmaz çoğu Plataia şehrine yöneldi; orada dağılıp düzensizce yerleşen askerlerin yarattığı bir kargaşa başladı. Lakedaimonlular ise, istemedikleri hâlde, öteki birliklerden geride tek başlarına kaldılar.

17.1

ἐπελθούσης δὲ νυκτὸς καὶ τῶν στρατηγῶν ἀγόντων ἐπὶ τὴν ἀποδεδειγμένην στρατοπεδείαν οὐ πάνυ πρόθυμον ἦν ἕπεσθαι καὶ συμμένειν τὸ πλῆθος, ἀλλʼ ὡς ἀνέστησαν ἐκ τῶν πρώτων ἐρυμάτων ἐφέροντο πρὸς τὴν πόλιν τῶν Πλαταιέων οἱ πολλοί, καὶ θόρυβος ἦν ἐκεῖ διασκιδναμένων καὶ κατασκηνούντων ἀτάκτως. Λακεδαιμονίοις δὲ συνέβαινεν ἄκουσι μόνοις ἀπολείπεσθαι τῶν ἄλλων·

17.2Çünkü ateşli ve tehlikeyi seven bir adam olan Amompharetos, çoktandır savaş için sabırsızlanıyor, sürekli ertelemelerden ve oyalanmalardan bunalıyordu. O sırada bu yer değiştirmeye düpedüz bozgun ve kaçış dedi; yerini bırakmayacağını, adamlarıyla orada kalıp Mardonios'u karşılayacağını söyledi.

17.2

Ἀμομφάρετος γάρ, ἀνὴρ θυμοειδὴς καὶ φιλοκίνδυνος, ἔκπαλαι πρὸς τὴν μάχην σπαργῶν καὶ βαρυνόμενος τὰς πολλὰς ἀναβολὰς καὶ μελλήσεις, τότε δὴ παντάπασι τὴν μετανάστασιν φυγὴν ἀποκαλῶν καὶ ἀπόδρασιν, οὐκ ἔφη λείψειν τὴν τάξιν, ἀλλʼ αὐτόθι μένων μετὰ τῶν ἑαυτοῦ λοχιτῶν ὑποστήσεσθαι Μαρδόνιον.

17.3Pausanias gelip bunun Yunanların oylayarak aldığı bir karar olduğunu söyleyince, Amompharetos iki eliyle kocaman bir taş kaldırıp Pausanias'ın ayaklarının önüne attı. "Savaş konusunda benim oyum bu," dedi; ötekilerin korkakça düşünce ve kararlarının ise canı cehenneme. Pausanias o an ne yapacağını bilemedi. Çoktan yola çıkmış olan Atinalılara haber gönderip beklemelerini ve birlikte yürümelerini rica etti, kendisi de Amompharetos'u yerinden kaldırabilmek umuduyla ordunun geri kalanını Plataia yönüne götürdü.

17.3

ὡς δὲ Παυσανίας ἐπελθὼν ἔλεγε ταῦτα πράττειν ἐψηφισμένα καὶ δεδογμένα τοῖς Ἕλλησιν, ἀράμενος ταῖν χεροῖν πέτρον μέγαν ὁ Ἀμομφάρετος καὶ καταβαλὼν πρὸ τῶν ποδῶν τοῦ Παυσανίου ταύτην ἔφη ψῆφον αὐτὸς περὶ τῆς μάχης τίθεσθαι, τὰ δὲ τῶν ἄλλων δειλὰ βουλεύματα καὶ δόγματα χαίρειν ἐᾶν. ἀπορούμενος δὲ Παυσανίας τῷ παρόντι πρὸς μὲν τοὺς Ἀθηναίους ἔπεμψεν ἀπιόντας ἤδη, περιμεῖναι δεόμενος καὶ κοινῇ βαδίζειν, αὐτὸς δὲ τὴν ἄλλην δύναμιν ἦγε πρὸς τὰς Πλαταιὰς ὡς ἀναστήσων τὸν Ἀμομφάρετον.

17.4Bu arada gün ağardı. Yunanların ordugâhı boşalttığı Mardonios'un gözünden kaçmamıştı. Ordusunu savaş düzenine sokup barbarların büyük çığlığı ve gürültüsü içinde Lakedaimonluların üzerine yürüdü; barbarlar bir savaş olacağını değil, kaçan Yunanları toplayıp götüreceklerini sanıyordu. Az kalsın da öyle olacaktı.

17.4

ἐν τούτῳ δὲ κατελάμβανεν ἡμέρα, καὶ Μαρδόνιος (οὐ γὰρ ἔλαθον τὴν στρατοπεδείαν ἐκλελοιπότες οἱ Ἕλληνες) ἔχων συντεταγμένην τὴν δύναμιν ἐπεφέρετο τοῖς Λακεδαιμονίοις βοῇ πολλῇ καὶ πατάγῳ τῶν βαρβάρων, ὡς οὐ μάχης ἐσομένης, ἀλλὰ φεύγοντας ἀναρπασομένων τοὺς Ἕλληνας. ὃ μικρᾶς ῥοπῆς ἐδέησε γενέσθαι.

17.5Çünkü Pausanias olup biteni görünce yürüyüşü durdurdu, herkese savaş düzenindeki yerini almasını emretti; ama ya Amompharetos'a duyduğu öfkeden ya da düşmanın hızından şaşırdığı için Yunanlara işareti vermeyi unuttu. Bu yüzden yardıma ne hemen ne de hep birlikte geldiler; savaş çoktan başlamışken küçük gruplar hâlinde, dağınık biçimde yetiştiler.

17.5

κατιδὼν γὰρ τὸ γινόμενον ὁ Παυσανίας ἔσχετο μὲν τῆς πορείας καὶ τὴν ἐπὶ μάχῃ τάξιν ἐκέλευσε λαμβάνειν ἕκαστον, ἔλαθε δʼ αὐτόν, εἴθʼ ὑπὸ τῆς πρὸς τὸν Ἀμομφάρετον ὀργῆς εἴτε τῷ τάχει θορυβηθέντα τῶν πολεμίων, σύνθημα μὴ δοῦναι τοῖς Ἕλλησιν. ὅθεν οὔτʼ εὐθὺς οὔτʼ ἀθρόοι, κατʼ ὀλίγους δὲ καὶ σποράδην, ἤδη τῆς μάχης ἐν χερσὶν οὔσης, προσεβοήθουν.

17.6Pausanias'ın kestiği kurbanlardan uğurlu işaret çıkmayınca Lakedaimonlulara kalkanlarını ayaklarının önüne koyup sessizce oturmalarını, gözlerini kendisine dikmelerini, düşmanlardan hiçbirine karşılık vermemelerini emretti. Kendisi de yeniden kurban kesmeye başladı. Bu sırada atlılar saldırıya geçti. Oklar da artık onlara ulaşıyor, Spartalılardan vurulanlar oluyordu.

17.6

ὡς δὲ θυόμενος οὐκ ἐκαλλιέρει, προσέταξε τοῖς Λακεδαιμονίοις τὰς ἀσπίδας πρὸ τῶν ποδῶν θεμένους ἀτρέμα καθέζεσθαι καὶ προσέχειν αὐτῷ, μηδένα τῶν πολεμίων ἀμυνομένους, αὐτὸς δὲ πάλιν ἐσφαγιάζετο. καὶ προσέπιπτον οἱ ἱππεῖς· ἤδη δὲ καὶ βέλος ἐξικνεῖτο καί τις ἐπέπληκτο τῶν Σπαρτιατῶν.

17.7Yunanların en güzeli ve o ordunun boyu en uzun adamı olduğu söylenen Kallikrates de bu sırada okla vuruldu. Can verirken ölümüne yanmadığını söyledi, çünkü evinden Yunanistan için ölmeye gelmişti; ama elini kullanamadan öldüğü için yanıyordu. Yaşanan şey korkunçtu, adamların kendine hâkim olması ise hayranlık uyandırıcıydı. Çünkü üzerlerine gelen düşmana karşılık vermiyor, tanrıdan ve komutanlarından beklenen anı gözleyerek saflarında vurulup düşmeye katlanıyorlardı.

17.7

ἐν τούτῳ δὲ καὶ Καλλικράτης, ὃν ἰδέᾳ τε κάλλιστον Ἑλλήνων καὶ σώματι μέγιστον ἐν ἐκείνῳ τῷ στρατῷ γενέσθαι λέγουσι, τοξευθεὶς καὶ θνήσκων οὐκ ἔφη τὸν θάνατον ὀδύρεσθαι, καὶ γὰρ ἐλθεῖν οἴκοθεν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἀποθανούμενος, ἀλλʼ ὅτι θνήσκει τῇ χειρὶ μὴ χρησάμενος. ἦν οὖν τὸ μὲν πάθος δεινόν, ἡ δʼ ἐγκράτεια θαυμαστὴ τῶν ἀνδρῶν. οὐ γὰρ ἠμύνοντο τοὺς πολεμίους ἐπιβαίνοντας, ἀλλὰ τὸν παρὰ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ στρατηγοῦ καιρὸν ἀναμένοντες ἠνείχοντο βαλλόμενοι καὶ πίπτοντες ἐν ταῖς τάξεσιν.

17.8Bazıları ise şöyle anlatır: Pausanias saf düzeninin biraz dışında kurban keserken ve dua ederken birkaç Lidyalı ansızın üzerine atılıp kurban törenine ait eşyaları kapmaya ve etrafa saçmaya başlamış; silahları olmayan Pausanias ile yanındakiler de onları sopalarla ve kırbaçlarla dövmüşler. Bu yüzden bugün de Sparta'da o saldırının taklidi olarak delikanlılar sunağın çevresinde kırbaçlanır, ardından da Lidyalıların alayı yapılırmış.

17.8

ἔνιοι δέ φασι τῷ Παυσανίᾳ μικρὸν ἔξω τῆς παρατάξεως θύοντι καὶ κατευχομένῳ τῶν Λυδῶν τινας ἄφνω προσπεσόντας ἁρπάζειν καὶ διαρρίπτειν τὰ περὶ τὴν θυσίαν, τὸν δὲ Παυσανίαν καὶ τοὺς περὶ αὐτὸν οὐκ ἔχοντας ὅπλα ῥάβδοις καὶ μάστιξι παίειν· διὸ καὶ νῦν ἐκείνης τῆς ἐπιδρομῆς μιμήματα τὰς περὶ τὸν βωμὸν ἐν Σπάρτῃ πληγὰς τῶν ἐφήβων καὶ τὴν μετὰ ταῦτα τῶν Λυδῶν πομπὴν συντελεῖσθαι. # Bölüm 18

18.118. Bölüm

Bu durumdan çok sıkılan Pausanias, kâhin ardı ardına kurban keserken gözleri yaşlı Heraion'a döndü, ellerini kaldırıp Kithaironlu Hera'ya ve Plataia toprağının öteki tanrılarına dua etti: Yunanlara zafer yazılmamışsa, hiç olmazsa ölmeden önce bir şeyler yapsınlar ve yiğit, savaşmayı bilen adamların üzerine yürüdüklerini düşmana işleriyle göstersinler.

18.1

δυσφορῶν οὖν ὁ Παυσανίας τοῖς παροῦσιν, ἄλλα τοῦ μάντεως ἐπʼ ἄλλοις ἱερεῖα καταβάλλοντος, τρέπεται πρὸς τὸ Ἡραῖον τῇ ὄψει δεδακρυμένος, καὶ τὰς χεῖρας ἀνασχὼν εὔξατο Κιθαιρωνίᾳ Ἥρᾳ καὶ θεοῖς ἄλλοις, οἳ Πλαταιΐδα γῆν ἔχουσιν, εἰ μὴ πέπρωται τοῖς Ἕλλησι νικᾶν, ἀλλὰ δράσαντάς γέ τι παθεῖν καὶ δείξαντας ἔργῳ τοῖς πολεμίοις, ὡς ἐπʼ ἄνδρας ἀγαθοὺς καὶ μάχεσθαι μεμαθηκότας ἐστράτευσαν.

18.2Pausanias tanrılara böyle yalvarırken, duasıyla birlikte kurbanlar uğurlu çıktı ve kâhin zaferi haber verdi. Herkese düşmanın karşısına dikilme emri verilince falanks ansızın, tüyleri diken diken olup saldırıya dönen tek bir hiddetli canlıya benzedi. Barbarlar da o anda, ölünceye kadar savaşacak adamlarla çarpışacaklarını anladılar.

18.2

ταῦτα τοῦ Παυσανίου θεοκλυτοῦντος ἅμα ταῖς εὐχαῖς ἐφάνη τὰ ἱερὰ καὶ νίκην ὁ μάντις ἔφραζε. καὶ δοθέντος εἰς ἅπαντας τοῦ παραγγέλματος καθίστασθαι πρὸς τοὺς πολεμίους, ἥ τε φάλαγξ ὄψιν ἔσχεν αἰφνιδίως ἑνὸς ζῴου θυμοειδοῦς πρὸς ἀλκὴν τρεπομένου καὶ φρίξαντος, τοῖς τε βαρβάροις τότε παρέστη λογισμός, ὡς πρὸς ἄνδρας ὁ ἀγὼν ἔσοιτο μαχουμένους ἄχρι θανάτου.

18.3Bu yüzden önlerine çok sayıda hasır kalkan dikip Lakedaimonlulara ok atmaya başladılar. Onlar ise kalkan duvarını bozmadan ilerledi, üzerlerine atılıp hasır kalkanları devirdi, mızraklarını Perslerin yüzlerine ve göğüslerine indirerek birçoğunu yere serdi. Ancak bu adamlar pasif ve yılgın bir biçimde düşmüyordu. Mızrakları çıplak elleriyle yakalayıp çoğunu kırıyor, kılıca sarılmakta da gecikmiyor, kısa ve eğri kılıçlarını kullanıyor, kalkanları çekip alıyor, göğüs göğüse dövüşerek uzun süre direniyorlardı.

18.3

διὸ καὶ προθέμενοι πολλὰ τῶν γέρρων ἐτόξευον εἰς τοὺς Λακεδαιμονίους. οἱ δὲ τηροῦντες ἅμα τὸν συνασπισμὸν ἐπέβαινον, καὶ προσπεσόντες ἐξεώθουν τὰ γέρρα, καὶ τοῖς δόρασι τύπτοντες πρόσωπα καὶ στέρνα τῶν Περσῶν πολλοὺς κατέβαλλον, οὐκ ἀπράκτως οὐδὲ ἀθύμως πίπτοντας. καὶ γὰρ ἀντιλαμβανόμενοι τῶν δοράτων ταῖς χερσὶ γυμναῖς συνέθραυον τὰ πλεῖστα, καὶ πρὸς τὰς ξιφουλκίας ἐχώρουν οὐκ ἀργῶς, ἀλλὰ ταῖς τε κοπίσι καὶ τοῖς ἀκινάκαις χρώμενοι καὶ τὰς ἀσπίδας παρασπῶντες καὶ συμπλεκόμενοι χρόνον πολὺν ἀντεῖχον.

18.4Atinalılar bir süre Lakedaimonluları bekleyerek yerlerinden kımıldamadılar. Ama savaşanların büyük çığlıkları kulaklarına gelince ve anlatıldığına göre Pausanias'tan olup biteni bildiren bir haberci ulaşınca hızla yardıma koştular. Ovadan çığlıkların geldiği yere ilerlerken Medlerden yana olan Yunanlar üzerlerine geldi.

18.4

οἱ δʼ Ἀθηναῖοι τέως μὲν ἠτρέμουν ἀναμένοντες τοὺς Λακεδαιμονίους, ἐπεὶ δὲ κραυγή τε προσέπιπτε πολλὴ μαχομένων καὶ παρῆν, ὥς φασιν, ἄγγελος παρὰ Παυσανίου τὰ γινόμενα φράζων, ὥρμησαν κατὰ τάχος βοηθεῖν. καὶ προχωροῦσιν αὐτοῖς διὰ τοῦ πεδίου πρὸς τὴν βοὴν ἐπεφέροντο τῶν Ἑλλήνων οἱ μηδίζοντες,

18.5Aristeides bunları görünce önce epey öne çıkıp seslendi; Yunanların tanrılarını tanık göstererek savaştan uzak durmalarını, yollarına çıkmamalarını, Yunanistan için ön safta tehlikeye atılanlara yardım etmelerini engellememelerini söyledi. Onların kendisini dinlemediğini, savaşa dizildiğini görünce oradaki yardımı bıraktı ve sayıları elli bin kadar olan bu birliklerle çarpıştı.

18.5

Ἀριστείδης δὲ πρῶτον μέν, ὡς εἶδε, πολὺ προελθὼν ἐβόα, μαρτυρόμενος Ἑλληνίους θεούς, ἀπέχεσθαι μάχης καὶ μὴ σφίσιν ἐμποδὼν εἶναι μηδὲ κωλύειν ἐπαμύνοντας τοῖς προκινδυνεύουσιν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ἐπεὶ δʼ ἑώρα μὴ προσέχοντας αὐτῷ καὶ συντεταγμένους ἐπὶ τὴν μάχην, οὕτω τῆς ἐκεῖ βοηθείας ἀποτραπόμενος συνέβαλε τούτοις περὶ πεντακισμυρίους οὖσιν.

18.6Ama bunların çoğu, barbarların da kaçmakta olması yüzünden, hemen geri çekilip gitti. Asıl çarpışmanın Thebailerle olduğu söylenir; çünkü onların ileri gelenleri ve o sırada en güçlü adamları büyük bir gayretle Medlerden yana çıkıyor, halkı da kendi isteğiyle değil, oligarşi altında olduğu için peşlerinden sürüklüyorlardı.

18.6

ἀλλὰ τὸ μὲν πλεῖστον εὐθὺς ἐνέδωκε καὶ ἀπεχώρησεν, ἅτε δὴ καὶ τῶν βαρβάρων ἀπηλλαγμένων, ἡ δὲ μάχη λέγεται μάλιστα κατὰ Θηβαίους γενέσθαι, προθυμότατα τῶν πρώτων καὶ δυνατωτάτων τότε παρʼ αὐτοῖς μηδιζόντων καὶ τὸ πλῆθος οὐ κατὰ γνώμην, ἀλλʼ ὀλιγαρχούμενον ἀγόντων. # Bölüm 19

19.119. Bölüm

Savaş böylece ikiye ayrılmışken, Persleri ilk geri püskürtenler Lakedaimonlular oldu. Arimnestos adında bir Spartalı, Amphiaraos'un kehanet yerinin önceden haber verdiği gibi, Mardonios'u başına taş vurarak öldürdü. Mardonios oraya Lidyalı bir adam, Trophonios'un kehanet yerine de Karyalı başka birini göndermişti. Trophonios'un yorumcusu Karyalıya Karyaca seslendi.

19.1

οὕτω δὲ τοῦ ἀγῶνος δίχα συνεστῶτος πρῶτοι μὲν ἐώσαντο τοὺς Πέρσας οἱ Λακεδαιμόνιοι· καὶ τὸν Μαρδόνιον ἀνὴρ Σπαρτιάτης ὄνομα Ἀρίμνηστος ἀποκτίννυσι, λίθῳ τὴν κεφαλὴν πατάξας, ὥσπερ αὐτῷ προεσήμανε τὸ ἐν Ἀμφιάρεω μαντεῖον. ἔπεμψε γὰρ ἄνδρα Λυδὸν ἐνταῦθα, Κᾶρα δὲ ἕτερον εἰς Τροφωνίου ὁ Μαρδόνιος· καὶ τοῦτον μὲν ὁ προφήτης Καρικῇ γλώσσῃ προσεῖπεν,

19.2Lidyalı ise Amphiaraos'un tapınağında uykuya yatınca, düşünde tanrının hizmetkârlarından birinin başına dikilip ona gitmesini emrettiğini görmüş; gitmek istemeyince de hizmetkâr kocaman bir taş fırlatmış başına, adam taşın darbesiyle ölmüş olduğunu sanmış. Bunların böyle olduğu anlatılır. Lakedaimonlular kaçanları tahta surların içine kıstırdılar. Az sonra Atinalılar da Thebaileri bozguna uğrattı, en ünlü ve ileri gelen üç yüz adamlarını daha savaşın içinde öldürdüler.

19.2

ὁ δὲ Λυδὸς ἐν τῷ σηκῷ τοῦ Ἀμφιάρεω κατευνασθεὶς ἔδοξεν ὑπηρέτην τινὰ τοῦ θεοῦ παραστῆναι καὶ κελεύειν αὐτὸν ἀπιέναι, μὴ βουλομένου δὲ λίθον εἰς τὴν κεφαλὴν ἐμβαλεῖν μέγαν, ὥστε δόξαι πληγέντα τεθνάναι τὸν ἄνθρωπον· καὶ ταῦτα μὲν οὕτω γενέσθαι λέγεται. τοὺς δὲ φεύγοντας εἰς τὰ ξύλινα τείχη καθεῖρξαν. ὀλίγῳ δʼ ὕστερον Ἀθηναῖοι τοὺς Θηβαίους τρέπονται, τριακοσίους τοὺς ἐπιφανεστάτους καὶ πρώτους διαφθείραντες ἐν αὐτῇ τῇ μάχῃ.

19.3Thebailer kaçarken Atinalılara, barbar ordusunun surların ardına kapatılıp kuşatıldığı haberi geldi. Bunun üzerine Yunanların kaçmasına izin verip surlara yardıma koştular. Lakedaimonlular sur savaşında son derece beceriksiz ve deneyimsiz olduğundan, onların yetişmesiyle ordugâh düşmanın büyük kanı dökülerek alındı.

19.3

γεγενημένης δὲ τῆς τροπῆς ἧκεν αὐτοῖς ἄγγελος πολιορκεῖσθαι τὸ βαρβαρικὸν εἰς τὰ τείχη κατακεκλεισμένον. οὕτω δὴ σώζεσθαι τοὺς Ἕλληνας ἐάσαντες ἐβοήθουν πρὸς τὰ τείχη· καὶ τοῖς Λακεδαιμονίοις παντάπασιν ἀργῶς πρὸς τειχομαχίαν καὶ ἀπείρως ἔχουσιν ἐπιφανέντες αἱροῦσι τὸ στρατόπεδον φόνῳ πολλῷ τῶν πολεμίων.

19.4Söylendiğine göre üç yüz bin kişiden yalnız kırk bini Artabazos ile birlikte kaçtı; Yunanistan için savaşanlardan ise toplam bin üç yüz altmış kişi düştü. Kleidemos'a göre bunlardan elli ikisi Atinalıydı ve hepsi, en iyi dövüşen Aiantis kabilesindendi.

19.4

λέγονται γὰρ ἀπὸ τῶν τριάκοντα μυριάδων τετρακισμύριοι φυγεῖν σὺν Ἀρταβάζῳ, τῶν δʼ ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἀγωνισαμένων ἔπεσον οἱ πάντες ἐπὶ χιλίοις ἑξήκοντα καὶ τριακόσιοι. τούτων Ἀθηναῖοι μὲν ἦσαν δύο καὶ πεντήκοντα, πάντες ἐκ τῆς Αἰαντίδος φυλῆς, ὥς φησι Κλείδημος, ἀγωνισαμένης ἄριστα·

19.5Bu yüzden Aiantis kabilesi, Delphoi'nin buyurduğu kurbanı zafer için Sphragitis Nymphalarına sunar, giderini de devletten alırdı. Lakedaimonlulardan doksan bir, Tegealılardan on altı kişi ölmüştü. Bu durumda Herodotos'un sözüne şaşmamak elde değil: düşmanla bir tek bu şehirlerin göğüs göğüse geldiğini, öteki Yunanlardan hiç kimsenin savaşmadığını söylüyor. Oysa hem düşenlerin sayısı hem anıtlar başarının ortak olduğunu gösterir.

19.5

διὸ καὶ ταῖς Σφραγίτισι νύμφαις ἔθυον Αἰαντίδαι τὴν πυθόχρηστον θυσίαν ὑπὲρ τῆς νίκης, ἐκ δημοσίου τὸ ἀνάλωμα λαμβάνοντες· Λακεδαιμόνιοι δʼ ἑνὶ πλείους τῶν ἐνενήκοντα, Τεγεᾶται δʼ ἑκκαίδεκα. θαυμαστὸν οὖν τὸ Ἡροδότου, πῶς μόνους τούτους φησὶν εἰς χεῖρας ἐλθεῖν τοῖς πολεμίοις, τῶν δʼ ἄλλων Ἑλλήνων μηδένα. καὶ γὰρ τὸ πλῆθος τῶν πεσόντων μαρτυρεῖ καὶ τὰ μνήματα κοινὸν γενέσθαι τὸ κατόρθωμα·

19.6Yalnız üç şehir savaşsaydı, ötekiler de oturup seyretseydi, sunağın üzerine şu yazıyı yazmazlardı:

Bir zamanlar Yunanlar, zaferin gücü ve Ares'in işiyle Persleri kovduktan sonra, özgür Yunanistan için ortak Bu sunağı dikti Özgürlük Tanrısı Zeus'a.

19.6

καὶ τὸν βωμὸν οὐκ ἂν ἐπέγραψαν οὕτως, εἰ μόναι τρεῖς πόλεις ἠγωνίσαντο, τῶν ἄλλων ἀτρέμα καθεζομένων· τόνδε ποθʼ Ἕλληνες νίκας κράτει, ἔργῳ Ἄρηος, Πέρσας ἐξελάσαντες ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι κοινὸν ἱδρύσαντο Διὸς βωμὸν ἐλευθερίου.

19.7Bu savaş, Atinalıların takvimiyle Boedromion ayının dördünde, Boiotialıların takvimiyle Panemos ayının bitimine dört gün kala yapıldı. Yunan meclisi hâlâ bugün de o gün Plataia'da toplanır, Plataialılar da zafer için Özgürlük Tanrısı Zeus'a kurban keser. Günlerdeki bu tutarsızlığa şaşmamalı; çünkü astronomi bu kadar ilerlemişken bile bugün herkes ayın başlangıcını ve sonunu başka bir güne koyuyor.

19.7

ταύτην τὴν μάχην ἐμαχέσαντο τῇ τετράδι τοῦ Βοηδρομιῶνος ἱσταμένου κατʼ Ἀθηναίους, κατὰ δὲ Βοιωτοὺς τετράδι τοῦ Πανέμου φθίνοντος, ᾗ καὶ νῦν ἔτι τὸ Ἑλληνικὸν ἐν Πλαταιαῖς ἀθροίζεται συνέδριον καὶ θύουσι τῷ ἐλευθερίῳ Διῒ Πλαταιεῖς ὑπὲρ τῆς νίκης. τὴν δὲ τῶν ἡμερῶν ἀνωμαλίαν οὐ θαυμαστέον, ὅπου καὶ νῦν διηκριβωμένων τῶν ἐν ἀστρολογίᾳ μᾶλλον ἄλλην ἄλλοι μηνὸς ἀρχὴν καὶ τελευτὴν ἄγουσιν. # Bölüm 20

20.120. Bölüm

Bundan sonra Atinalılar yiğitlik ödülünü Spartalılara bırakmak ve onların zafer anıtı dikmesine izin vermek istemedi. Yunanlar silah çekip birbirine girecekti; Yunanistan'ın bütün işleri neredeyse o an mahvolacaktı. Aristeides komutan arkadaşlarını, özellikle Leokrates ile Myronides'i uzun uzun yatıştırıp ikna etmeseydi öyle de olurdu. Onları durdurdu ve kararı Yunanlara bırakmaya razı etti.

20.1

ἐκ τούτου τῶν Ἀθηναίων τὸ ἀριστεῖον οὐ παραδιδόντων τοῖς Σπαρτιάταις οὐδὲ τρόπαιον ἱστάναι συγχωρούντων ἐκείνοις, παρʼ οὐδὲν ἂν ἦλθεν εὐθὺς ἀπολέσθαι τὰ πράγματα τῶν Ἑλλήνων ἐν τοῖς ὅπλοις διαστάντων, εἰ μὴ πολλὰ παρηγορῶν καὶ διδάσκων τοὺς συστρατήγους ὁ Ἀριστείδης, μάλιστα δὲ Λεωκράτη καὶ Μυρωνίδην, ἔσχε καὶ συνέπεισε τὴν κρίσιν ἐφεῖναι τοῖς Ἕλλησιν.

20.2Yunanlar burada toplanıp görüşürken Megaralı Theogeiton, bir iç savaş çıkarmak istemiyorlarsa ödülün başka bir şehre verilmesi gerektiğini söyledi. Ardından Korinthoslu Kleokritos ayağa kalktı. Herkes onun ödülü Korinthoslulara isteyeceğini sandı, çünkü Sparta ve Atina'dan sonra en itibarlı şehir Korinthos'tu. Ama o, Plataialılar lehine herkesin hoşuna giden, hayranlık uyandıran bir konuşma yaptı ve kavgayı bitirmek için ödülü onlara vermelerini önerdi; çünkü onların ödüllendirilmesine iki taraf da üzülmezdi.

20.2

ἐνταῦθα βουλευομένων τῶν Ἑλλήνων Θεογείτων μὲν ὁ Μεγαρεὺς εἶπεν, ὡς ἑτέρᾳ πόλει δοτέον εἴη τὸ ἀριστεῖον, εἰ μὴ βούλονται συνταράξαι πόλεμον ἐμφύλιον· ἐπὶ τούτῳ δʼ ἀναστὰς Κλεόκριτος ὁ Κορίνθιος δόξαν μὲν παρέσχεν ὡς Κορινθίοις αἰτήσων τὸ ἀριστεῖον· ἦν γὰρ ἐν ἀξιώματι μεγίστῳ μετὰ τὴν Σπάρτην καὶ τὰς Ἀθήνας ἡ Κόρινθος· εἶπε δὲ πᾶσιν ἀρέσαντα καὶ θαυμαστὸν λόγον ὑπὲρ Πλαταιέων, καὶ συνεβούλευσε τὴν φιλονεικίαν ἀνελεῖν ἐκείνοις τὸ ἀριστεῖον ἀποδόντας, οἷς οὐδετέρους τιμωμένοις ἄχθεσθαι.

20.3Bunun üzerine önce Aristeides Atinalılar adına, ardından Pausanias Lakedaimonlular adına kabul etti. Böylece barışan Yunanlar Plataialılara seksen talant ayırdılar. Plataialılar bu parayla Athena tapınağını yeniden yaptılar, tanrıça heykelini diktiler ve tapınağı bugüne kadar canlılığını koruyan resimlerle süslediler. Zafer anıtlarını ise Lakedaimonlular ve Atinalılar ayrı ayrı diktiler.

20.3

ῥηθέντων δὲ τούτων πρῶτος μὲν Ἀριστείδης συνεχώρησεν ὑπὲρ τῶν Ἀθηναίων, ἔπειτα Παυσανίας ὑπὲρ τῶν Λακεδαιμονίων. οὕτω δὲ διαλλαγέντες ἐξεῖλον ὀγδοήκοντα τάλαντα τοῖς Πλαταιεῦσιν, ἀφʼ ὧν τὸ τῆς Ἀθηνᾶς ἀνῳκοδόμησαν ἱερὸν καὶ τὸ ἕδος ἔστησαν καὶ γραφαῖς τὸν νεὼν διεκόσμησαν, αἳ μέχρι νῦν ἀκμάζουσαι διαμένουσιν, ἔστησαν δὲ τρόπαιον ἰδίᾳ μὲν Λακεδαιμόνιοι, χωρὶς δʼ Ἀθηναῖοι.

20.4Kurban konusunda sorduklarında Pythia, Özgürlük Tanrısı Zeus'a bir sunak kurmalarını, ama ülkedeki ateşler barbarlar tarafından kirletildiği için bunları söndürüp Delphoi'deki ortak ocaktan temiz ateş yakmadan önce kurban sunmamalarını söyledi. Yunan yöneticileri hemen dolaşıp ateş kullanan herkesi söndürmeye zorladı. Plataialı Eukhidas ise tanrının ateşini olabildiğince çabuk getirmeyi üstlenip Delphoi'ye gitti.

20.4

περὶ δὲ θυσίας ἐρομένοις αὐτοῖς ἀνεῖλεν ὁ Πύθιος Διὸς ἐλευθερίου βωμὸν ἱδρύσασθαι, θῦσαι δὲ μὴ πρότερον ἢ τὸ κατὰ τὴν χώραν πῦρ ἀποσβέσαντας ὡς ὑπὸ τῶν βαρβάρων μεμιασμένον ἐναύσασθαι καθαρὸν ἐκ Δελφῶν ἀπὸ τῆς κοινῆς ἑστίας. οἱ μὲν οὖν ἄρχοντες τῶν Ἑλλήνων περιιόντες εὐθὺς ἠνάγκαζον ἀποσβεννύναι τὰ πυρὰ πάντα τοὺς χρωμένους, ἐκ δὲ Πλαταιέων Εὐχίδας ὑποσχόμενος ὡς ἐνδέχεται τάχιστα κομιεῖν τὸ παρὰ τοῦ θεοῦ πῦρ ἧκεν εἰς Δελφούς.

20.5Bedenini arındırdı, üstüne kutsal su serpti, başına defne tacı taktı. Ateşi sunaktan alıp koşarak Plataia'ya döndü ve aynı gün bin stadion yol alarak güneş batmadan önce vardı. Vatandaşlarını selamlayıp ateşi teslim ettikten sonra hemen yere yığıldı ve az sonra can verdi. Plataialılar ona hayran kalıp onu Eukleia Artemis'in tapınağına gömdüler ve mezarına şu tetrametre dizesini yazdılar:

Eukhidas Pytho'ya koştu ve aynı gün buraya döndü.

20.5

ἁγνίσας δὲ τὸ σῶμα καὶ περιρρανάμενος ἐστεφανώσατο δάφνῃ· καὶ λαβὼν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ τὸ πῦρ δρόμῳ πάλιν εἰς τὰς Πλαταιὰς ἐχώρει καὶ πρὸ ἡλίου δυσμῶν ἐπανῆλθε, τῆς αὐτῆς ἡμέρας χιλίους σταδίους κατανύσας. ἀσπασάμενος δὲ τοὺς πολίτας καὶ τὸ πῦρ παραδοὺς εὐθὺς ἔπεσε καὶ μετὰ μικρὸν ἐξέπνευσεν. ἀγάμενοι δʼ αὐτὸν οἱ Πλαταιεῖς ἔθαψαν ἐν τῷ ἱερῷ τῆς Εὐκλείας Ἀρτέμιδος, ἐπιγράψαντες τόδε τὸ τετράμετρον· Εὐχίδας Πυθῶδε θρέξας ἦλθε τᾷδʼ αὐθημερόν.

20.6Eukleia'yı çoğunluk Artemis diye adlandırır ve öyle sayar. Bazıları ise onun Herakles ile Menoitios'un kızı, Patroklos'un kız kardeşi Myrto'dan doğma bir kız olduğunu, bakire olarak öldüğünü, Boiotialılarla Lokrislilerin ona tapındığını söyler. Her pazar yerinde ona sunak ve heykel kurulmuştur; evlenecek kızlar ve oğlanlar ona önceden kurban sunar.

20.6

τὴν δʼ Εὔκλειαν οἱ μὲν πολλοὶ καὶ καλοῦσι καὶ νομίζουσιν Ἄρτεμιν, ἔνιοι δέ φασιν Ἡρακλέους μὲν θυγατέρα καὶ Μυρτοῦς γενέσθαι, τῆς Μενοιτίου μὲν θυγατρός, Πατρόκλου δʼ ἀδελφῆς, τελευτήσασαν δὲ παρθένον ἔχειν παρά τε Βοιωτοῖς καὶ Λοκροῖς τιμάς. βωμὸς γὰρ αὐτῇ καὶ ἄγαλμα κατὰ πᾶσαν ἀγορὰν ἵδρυται, καὶ προθύουσιν αἵ τε γαμούμεναι καὶ οἱ γαμοῦντες. # Bölüm 21

21.121. Bölüm

Bundan sonra Yunanların ortak bir meclisi toplandı ve Aristeides bir karar önergesi yazdı: Yunanistan'ın her yanından temsilciler ve kutsal elçiler her yıl Plataia'da toplanacak, dört yılda bir Özgürlük Oyunları düzenlenecekti. Barbarlara karşı savaş için on bin hoplit, bin atlı ve yüz gemilik bir Yunan kuvveti kurulacaktı. Plataialılar ise dokunulmaz ve kutsal sayılacak, Yunanistan için tanrıya kurban sunmakla görevli olacaklardı.

21.1

ἐκ τούτου γενομένης ἐκκλησίας κοινῆς τῶν Ἑλλήνων ἔγραψεν Ἀριστείδης ψήφισμα συνιέναι μὲν εἰς Πλαταιὰς καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος προβούλους καὶ θεωρούς, ἄγεσθαι δὲ πενταετηρικὸν ἀγῶνα τῶν Ἐλευθερίων. εἶναι δὲ σύνταξιν Ἑλληνικὴν μυρίας μὲν ἀσπίδας, χιλίους δὲ ἵππους, ναῦς δʼ ἑκατὸν ἐπὶ τὸν πρὸς βαρβάρους πόλεμον, Πλαταιεῖς δʼ ἀσύλους καὶ ἱεροὺς ἀφεῖσθαι τῷ θεῷ θύοντας ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος.

21.2Bu kararlar onaylanınca Plataialılar, orada düşüp yatan Yunanlar için her yıl ölü töreni yapmayı üstlendiler. Bunu bugüne dek şöyle yaparlar: Maimakterion ayının, yani Boiotialıların Alalkomenios ayının on altısında bir alay düzenlerler. Alayın önünde gün ağarırken savaş havası çalan bir boru çalıcı yürür; ardından mersin dallarıyla ve çelenklerle dolu arabalar, siyah bir boğa, testiler içinde şarap ve süt sunuları, zeytinyağı ve güzel koku kaplarını taşıyan hür delikanlılar gelir. Çünkü o adamlar özgürlük için öldüğünden, köleye bu hizmetin hiçbir işine el sürmek caiz değildir.

21.2

κυρωθέντων δὲ τούτων οἱ Πλαταιεῖς ὑπεδέξαντο τοῖς πεσοῦσι καὶ κειμένοις αὐτόθι τῶν Ἑλλήνων ἐναγίζειν καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτόν. καὶ τοῦτο μέχρι νῦν δρῶσι τόνδε τὸν τρόπον· τοῦ Μαιμακτηριῶνος μηνός, ὅς ἐστι παρὰ Βοιωτοῖς Ἀλαλκομένιος, τῇ ἕκτῃ ἐπὶ δέκα πέμπουσι πομπήν, ἧς προηγεῖται μὲν ἅμʼ ἡμέρᾳ σαλπιγκτὴς ἐγκελευόμενος τὸ πολεμικόν, ἕπονται δʼ ἅμαξαι μυρρίνης μεσταὶ καὶ στεφανωμάτων καὶ μέλας ταῦρος καὶ χοὰς οἴνου καὶ γάλακτος ἐν ἀμφορεῦσιν ἐλαίου τε καὶ μύρου κρωσσοὺς νεανίσκοι κομίζοντες ἐλεύθεροι· δούλῳ γὰρ οὐδενὸς ἔξεστι τῶν περὶ τὴν διακονίαν ἐκείνην προσάψασθαι διὰ τὸ τοὺς ἄνδρας ἀποθανεῖν ὑπὲρ ἐλευθερίας·

21.3En sonda Plataialıların başyöneticisi yürür. Başka zamanlarda demire dokunması ve beyazdan başka giysi giymesi yasak olan bu adam, o gün mor bir tunik giyer, arşivden bir su testisi alır, kılıcını kuşanmış olarak şehrin ortasından geçip alayı mezarlara götürür.

21.3

ἐπὶ πᾶσι δὲ τῶν Πλαταιέων ὁ ἄρχων, ᾧ τὸν ἄλλον χρόνον οὔτε σιδήρου θιγεῖν ἔξεστιν οὔθʼ ἑτέραν ἐσθῆτα πλὴν λευκῆς ἀναλαβεῖν, τότε χιτῶνα φοινικοῦν ἐνδεδυκὼς ἀράμενός τε ὑδρίαν ἀπὸ τοῦ γραμματοφυλακίου ξιφήρης ἐπὶ τοὺς τάφους προάγει διὰ μέσης τῆς πόλεως.

21.4Sonra pınardan su alıp mezar taşlarını kendi eliyle yıkar, kokulu yağlarla ovar. Boğayı odun yığınının üzerinde keser, Zeus'a ve yeraltı Hermes'ine dua ettikten sonra Yunanistan için ölen yiğit adamları yemeğe ve kurban kanına davet eder. Ardından bir kâse şarap katıp döker ve şöyle der: "Yunanların özgürlüğü için ölen adamların şerefine içiyorum." Plataialılar bu âdetleri hâlâ sürdürür.

21.4

εἶτα λαβὼν ὕδωρ ἀπὸ τῆς κρήνης αὐτὸς ἀπολούει τε τὰς στήλας καὶ μύρῳ χρίει, καὶ τὸν ταῦρον εἰς τὴν πυρὰν σφάξας καὶ κατευξάμενος Διῒ καὶ Ἑρμῇ χθονίῳ παρακαλεῖ τοὺς ἀγαθοὺς ἄνδρας τοὺς ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος ἀποθανόντας ἐπὶ τὸ δεῖπνον καὶ τὴν αἱμοκουρίαν. ἔπειτα κρατῆρα κεράσας οἴνου καὶ χεάμενος ἐπιλέγει· προπίνω τοῖς ἀνδράσι τοῖς ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῶν Ἑλλήνων ἀποθανοῦσι. ταῦτα μὲν οὖν ἔτι καὶ νῦν διαφυλάττουσιν οἱ Πλαταεῖς. # Bölüm 22

22.122. Bölüm

Atinalılar şehre dönünce Aristeides onların demokrasiye kavuşmak istediğini gördü. Halkın yiğitliğiyle ilgiyi hak ettiğini düşünüyor, öte yandan silahlarla güçlenmiş ve zaferlerle gururlanmış bu halkı zorla bastırmanın da artık kolay olmadığını görüyordu. Bu yüzden yönetimin herkese açık olmasını ve yöneticilerin bütün Atinalılardan seçilmesini öngören bir karar önergesi yazdı.

22.1

ἐπεὶ δʼ ἀναχωρήσαντας εἰς τὸ ἄστυ τοὺς Ἀθηναίους ὁ Ἀριστείδης ἑώρα ζητοῦντας τὴν δημοκρατίαν ἀπολαβεῖν, ἅμα μὲν ἄξιον ἡγούμενος διὰ τὴν ἀνδραγαθίαν ἐπιμελείας τὸν δῆμον, ἅμα δʼ οὐκ ἔτι ῥᾴδιον ἰσχύοντα τοῖς ὅπλοις καὶ μέγα φρονοῦντα ταῖς νίκαις ἐκβιασθῆναι, γράφει ψήφισμα κοινὴν εἶναι τὴν πολιτείαν καὶ τοὺς ἄρχοντας ἐξ Ἀθηναίων πάντων αἱρεῖσθαι.

22.2Themistokles halka, şehre yarar sağlayacak ve onu kurtaracak gizli bir planı olduğunu söyleyince halk, yalnız Aristeides'in dinleyip onunla birlikte değerlendirmesini istedi. Themistokles, Aristeides'e Yunanların gemi üssünü yakmayı düşündüğünü, böylece Atinalıların en güçlü olacağını ve herkese hâkim olacağını anlattı. Bunun üzerine Aristeides halkın önüne çıkıp Themistokles'in yapmayı düşündüğü işten daha kârlı, ama daha haksız bir iş olmadığını söyledi. Bunu duyan Atinalılar Themistokles'e vazgeçmesini emretti. Halk adaleti o kadar seviyordu, adam da halkın gözünde o kadar güvenilir ve sağlamdı.

22.2

Θεμιστοκλέους δὲ πρὸς τὸν δῆμον εἰπόντος, ὡς ἔχει τι βούλευμα καὶ γνώμην ἀπόρρητον, ὠφέλιμον δὲ τῇ πόλει καὶ σωτήριον, ἐκέλευσαν Ἀριστείδην μόνον ἀκοῦσαι καὶ συνδοκιμάσαι. φράσαντος δὲ τῷ Ἀριστείδη τοῦ Θεμιστοκλέους, ὡς διανοεῖται τὸν ναύσταθμον ἐμπρῆσαι τῶν Ἑλλήνων, οὕτω γὰρ ἔσεσθαι μεγίστους καὶ κυρίους ἁπάντων τοὺς Ἀθηναίους, παρελθὼν εἰς τὸν δῆμον ὁ Ἀριστείδης ἔφη τῆς πράξεως, ἣν Θεμιστοκλῆς πράττειν διανοεῖται, μήτε λυσιτελεστέραν ἄλλην μήτʼ ἀδικωτέραν εἶναι. ταῦτʼ ἀκούσαντες οἱ Ἀθηναῖοι παύσασθαι τὸν Θεμιστοκλέα προσέταξαν. οὕτω μὲν ὁ δῆμος ἦν φιλοδίκαιος, οὕτω δὲ τῷ δήμῳ πιστὸς ὁ ἀνὴρ καὶ βέβαιος. # Bölüm 23

23.123. Bölüm

Aristeides, Kimon ile birlikte komutan olarak savaşa gönderildiğinde Pausanias'ın ve öteki Spartalı komutanların müttefiklere ağır ve sert davrandığını gördü. Kendisi yumuşak ve insancıl bir biçimde davrandı, Kimon'u da seferlerde onlarla uyumlu ve herkese açık olması için teşvik etti. Böylece, Lakedaimonluların farkına varmadan, başkomutanlığı onların elinden silahla, gemiyle ya da atla değil, anlayışlı davranışıyla ve siyasetiyle aldı.

23.1

ἐπεὶ δὲ στρατηγὸς ἐκπεμφθεὶς μετὰ Κίμωνος ἐπὶ τὸν πόλεμον ἑώρα τόν τε Παυσανίαν καὶ τοὺς ἄλλους ἄρχοντας τῶν Σπαρτιατῶν ἐπαχθεῖς καὶ χαλεποὺς τοῖς συμμάχοις ὄντας, αὐτός τε πρᾴως καὶ φιλανθρώπως ὁμιλῶν καὶ τὸν Κίμωνα παρέχων εὐάρμοστον αὐτοῖς καὶ κοινὸν ἐν ταῖς στρατείαις ἔλαθε τῶν Λακεδαιμονίων οὐχ ὅπλοις οὐδὲ ναυσὶν οὐδʼ ἵπποις, εὐγνωμοσύνῃ δὲ καὶ πολιτείᾳ τὴν ἡγεμονίαν παρελόμενος.

23.2Atinalılar, Aristeides'in adaleti ve Kimon'un hoşgörüsü sayesinde Yunanlarca zaten sevilirken, Pausanias'ın açgözlülüğü ve ağır tavrı onları daha da aranır hâle getirdi. Çünkü Pausanias müttefik komutanlarıyla her zaman öfkeli ve sert konuşuyor, sıradan askerleri ise sopayla cezalandırıyor ya da sırtlarına demir bir çapa yükleyip bütün gün ayakta durmaya zorluyordu.

23.2

προσφιλεῖς γὰρ ὄντας τοὺς Ἀθηναίους τοῖς Ἕλλησι διὰ τὴν Ἀριστείδου δικαιοσύνην καὶ τὴν Κίμωνος ἐπιείκειαν ἔτι μᾶλλον ἡ τοῦ Παυσανίου πλεονεξία καὶ βαρύτης ποθεινοὺς ἐποίει. τοῖς τε γὰρ ἄρχουσι τῶν συμμάχων ἀεὶ μετʼ ὀργῆς ἐνετύγχανε καὶ τραχέως, τούς τε πολλοὺς ἐκόλαζε πληγαῖς ἢ σιδηρᾶν ἄγκυραν ἐπιτιθεὶς ἠνάγκαζεν ἑστάναι διʼ ὅλης τῆς ἡμέρας.

23.3Spartalılardan önce kimse ne yatak yapacak ot ne de hayvanlarına yem alabilir, ne de pınara su almaya gidebilirdi; ellerinde kırbaçlı hizmetkârlar yaklaşanları kovuyordu. Aristeides bir keresinde bu konularda onu uyarıp yol göstermek isteyince Pausanias kaşlarını çatıp vakti olmadığını söyledi ve dinlemedi.

23.3

στιβάδα δʼ οὐκ ἦν λαβεῖν οὐδὲ χόρτον οὐδὲ κρήνῃ προσελθεῖν ὑδρευόμενον οὐδένα πρὸ τῶν Σπαρτιατῶν, ἀλλὰ μάστιγας ἔχοντες ὑπηρέται τοὺς προσιόντας ἀπήλαυνον. ὑπὲρ ὧν τοῦ Ἀριστείδου ποτὲ βουληθέντος ἐγκαλέσαι καὶ διδάξαι, συναγαγὼν τὸ πρόσωπον ὁ Παυσανίας οὐκ ἔφη σχολάζειν οὐδʼ ἤκουσεν.

23.4Bunun üzerine Yunanların donanma komutanları ve generalleri, özellikle Khioslular, Samoslular ve Lesboslular, Aristeides'e geldiler. Komutayı almasını, Spartalılardan kurtulup Atinalıların yanına geçmek için çoktan yalvaran müttefikleri yanına çekmesini istediler. Aristeides, sözlerinde hem bir zorunluluk hem de haklılık gördüğünü, ama güven için bir eylem gerektiğini, bu yapılırsa halkın bir daha geri dönemeyeceğini söyledi.

23.4

ἐκ τούτου προσιόντες οἱ ναύαρχοι καὶ στρατηγοὶ τῶν Ἑλλήνων, μάλιστα δὲ Χῖοι καὶ Σάμιοι καὶ Λέσβιοι, τὸν Ἀριστείδην ἔπειθον ἀναδέξασθαι τὴν ἡγεμονίαν καὶ προσαγαγέσθαι τοὺς συμμάχους πάλαι δεομένους ἀπαλλαγῆναι τῶν Σπαρτιατῶν καὶ μετατάξασθαι πρὸς τοὺς Ἀθηναίους. ἀποκριναμένου δʼ ἐκείνου τοῖς μὲν λόγοις αὐτῶν τό τε ἀναγκαῖον ἐνορᾶν καὶ τὸ δίκαιον, ἔργου δὲ δεῖσθαι τὴν πίστιν, ὃ πραχθὲν οὐκ ἐάσει πάλιν μεταβαλέσθαι τοὺς πολλούς,

23.5Samoslu Uliades ile Khioslu Antagoras'ın adamları da bunun üzerine aralarında ant içip Byzantion açıklarında öne geçmiş Pausanias'ın triremine saldırdılar, gemiyi ortaya aldılar. Pausanias onları görünce ayağa fırladı ve öfkeyle, çok geçmeden bu adamlara kendi gemisine değil vatanlarına saldırdıklarını göstereceğini söyleyerek tehdit etti. Onlar ise kendisine çekip gitmesini ve Plataia'da yanında savaşan talihe şükretmesini söylediler; çünkü Yunanlar hâlâ o talihe saygı duyduğu için ona hak ettiği cezayı vermiyordu. Sonunda ondan ayrılıp Atinalıların yanına geçtiler.

23.5

οὕτως οἱ περὶ τὸν Σάμιον Οὐλιάδην καὶ τὸν Χῖον Ἀνταγόραν συνομοσάμενοι περὶ Βυζάντιον ἐμβάλλουσιν εἰς τὴν τριήρη τοῦ Παυσανίου, προεκπλέουσαν ἐν μέσῳ λαβόντες. ὡς δὲ κατιδὼν ἐκεῖνος ἐξανέστη καὶ μετʼ ὀργῆς ἠπείλησεν ὀλίγῳ χρόνῳ τοὺς ἄνδρας ἐπιδείξειν οὐκ εἰς τὴν αὐτοῦ ναῦν ἐμβεβληκότας, ἀλλʼ εἰς τὰς ἰδίας πατρίδας, ἐκέλευον αὐτὸν ἀπιέναι καὶ ἀγαπᾶν τὴν συναγωνισαμένην τύχην ἐν Πλαταιαῖς· ἐκείνην γὰρ ἔτι τοὺς Ἕλληνας αἰσχυνομένους μὴ λαμβάνειν ἀξίαν δίκην παρʼ αὐτοῦ· τέλος δʼ ἀποστάντες ᾤχοντο πρὸς τοὺς Ἀθηναίους.

23.6Bu olayda Sparta'nın yüksek ruhu da hayranlık verici biçimde ortaya çıktı. Komutanlarının iktidarın büyüklüğüyle yozlaştığını görünce başkomutanlığı kendi istekleriyle bıraktılar ve savaşa komutan göndermeyi kestiler. Vatandaşlarının itidalli ve âdetlerine bağlı kalmasını bütün Yunanistan'a hükmetmeye yeğlediler.

23.6

ἔνθα δὴ καὶ τὸ φρόνημα τῆς Σπάρτης διεφάνη θαυμαστόν. ὡς γὰρ ᾔσθοντο τῷ μεγέθει τῆς ἐξουσίας διαφθειρομένους αὐτῶν τοὺς ἄρχοντας, ἀφῆκαν ἑκουσίως τὴν ἡγεμονίαν καὶ πέμποντες ἐπὶ τὸν πόλεμον ἐπαύσαντο στρατηγούς, μᾶλλον αἱρούμενοι σωφρονοῦντας ἔχειν καὶ τοῖς ἔθεσιν ἐμμένοντας τοὺς πολίτας ἢ τῆς Ἑλλάδος ἄρχειν ἁπάσης. # Bölüm 24

24.124. Bölüm

Yunanlar, Lakedaimonluların komutası altındayken de savaş için bir miktar para ödüyorlardı. Ama her şehrin ödeyeceği payın ölçülü biçimde saptanmasını istediklerinden, Atinalılardan Aristeides'i istediler. Ona, her şehrin toprağını ve gelirlerini inceleyip değerine ve gücüne göre payını belirleme görevi verdiler.

24.1

οἱ δʼ Ἕλληνες ἐτέλουν μέν τινα καὶ Λακεδαιμονίων ἡγουμένων ἀποφορὰν εἰς τὸν πόλεμον, ταχθῆναι δὲ βουλόμενοι κατὰ πόλιν ἑκάστοις τὸ μέτριον ᾐτήσαντο παρὰ τῶν Ἀθηναίων Ἀριστείδην, καὶ προσέταξαν αὐτῷ χώραν τε καὶ προσόδους ἐπισκεψάμενον ὁρίσαι τὸ κατʼ ἀξίαν ἑκάστῳ καὶ δύναμιν.

24.2Aristeides böyle büyük bir yetkiye sahip olup, bir bakıma Yunanistan bütün işlerini yalnız onun eline bırakmışken, yoksul olarak çıktığı görevden daha yoksul döndü. Vergi yazımını yalnızca temiz ve adil biçimde değil, herkesin hoşuna gidecek ve herkese uyacak biçimde yapmıştı. Eskilerin Kronos'un çağını övmesi gibi, Atinalıların müttefikleri de Aristeides zamanındaki vergiyi Yunanistan'ın bir mutlu dönemi diye anıyordu; özellikle de bu vergi kısa süre sonra iki, ardından üç katına çıkınca.

24.2

ὁ δὲ τηλικαύτης ἐξουσίας κύριος γενόμενος καὶ τρόπον τινὰ τῆς Ἑλλάδος ἐπʼ αὐτῷ μόνῳ τὰ πράγματα πάντα θεμένης, πένης μὲν ἐξῆλθεν, ἐπανῆλθε δὲ πενέστερος, οὐ μόνον καθαρῶς καὶ δικαίως, ἀλλὰ καὶ προσφιλῶς πᾶσι καὶ ἁρμοδίως τὴν ἐπιγραφὴν τῶν χρημάτων ποιησάμενος. ὡς γὰρ οἱ παλαιοὶ τὸν ἐπὶ Κρόνου βίον, οὕτως οἱ σύμμαχοι τῶν Ἀθηναίων τὸν ἐπʼ Ἀριστείδου φόρον εὐποτμίαν τινὰ τῆς Ἑλλάδος ὀνομάζοντες ὕμνουν, καὶ μάλιστα μετʼ οὐ πολὺν χρόνον διπλασιασθέντος, εἶτʼ αὖθις τριπλασιασθέντος.

24.3Çünkü Aristeides'in belirlediği vergi dört yüz altmış talant tutuyordu. Perikles buna neredeyse üçte birini ekledi; Thukydides'in dediğine göre savaş başlarken Atinalılara müttefiklerden altı yüz talant geliyordu. Perikles öldükten sonra demagoglar bunu yavaş yavaş artırıp bin üç yüz talanta çıkardılar. Bunun nedeni savaşın uzaması ve talih değişiklikleriyle pahalılaşması değildi; asıl neden, halkı dağıtımlara, bayram paralarına, heykel ve tapınak yapımlarına alıştırmış olmalarıydı.

24.3

ὃν μὲν γὰρ Ἀριστείδης ἔταξεν, ἦν εἰς ἐξήκοντα καὶ τετρακοσίων ταλάντων λόγον· τούτῳ δὲ Περικλῆς μὲν ἐπέθηκεν ὀλίγου δεῖν τὸ τρίτον μέρος· ἑξακόσια γὰρ τάλαντα Θουκυδίδης φησὶν ἀρχομένου τοῦ πολέμου προσιέναι τοῖς Ἀθηναίοις ἀπὸ τῶν συμμάχων· Περικλέους δʼ ἀποθανόντος ἐπιτείνοντες οἱ δημαγωγοὶ κατὰ μικρὸν εἰς χιλίων καὶ τριακοσίων ταλάντων κεφάλαιον ἀνήγαγον, οὐχ οὕτω τοῦ πολέμου διὰ μῆκος καὶ τύχας δαπανηροῦ γενομένου καὶ πολυτελοῦς, ὡς τὸν δῆμον εἰς διανομὰς καὶ θεωρικὰ καὶ κατασκευὰς ἀγαλμάτων καὶ ἱερῶν προαγαγόντες.

24.4Aristeides vergi düzenlemesiyle büyük ve hayranlık uyandıran bir ün kazanınca Themistokles'in onunla alay ettiği, bu övgünün bir insana değil bir altın kesesine yakışacağını söylediği anlatılır. Böylece Aristeides'in açık sözlülüğüne hiç de aynı ölçüde karşılık vermemiş oluyordu. Çünkü bir keresinde Themistokles, bir komutanın en büyük aretēsinin düşmanın planlarını bilmek ve önceden sezmek olduğunu söyleyince Aristeides şöyle demişti: "Bu gerekli bir şeydir, Themistokles; ama güzel ve gerçekten komutana yaraşır olan, ellerine hâkim olmaktır."

24.4

μέγα δʼ οὖν ὄνομα τοῦ Ἀριστείδου καὶ θαυμαστὸν ἔχοντος ἐπὶ τῇ διατάξει τῶν φόρων ὁ Θεμιστοκλῆς λέγεται καταγελᾶν, ὡς οὐκ ἀνδρὸς ὄντα τὸν ἔπαινον, ἀλλὰ θυλάκου χρυσοφύλακος· ἀνομοίως ἀμυνόμενος τὴν Ἀριστείδου παρρησίαν· ἐκείνῳ γὰρ εἰπόντος ποτὲ τοῦ Θεμιστοκλέους ἀρετὴν ἡγεῖσθαι μεγίστην στρατηγοῦ τὸ γινώσκειν καὶ προαισθάνεσθαι τὰ βουλεύματα τῶν πολεμίων, τοῦτο μέν, εἰπεῖν, ἀναγκαῖόν ἐστιν, ὦ Θεμιστόκλεις, καλὸν δὲ καὶ στρατηγικὸν ἀληθῶς ἡ περὶ τὰς χεῖρας ἐγκράτεια. # Bölüm 25

25.125. Bölüm

Aristeides Yunanlara ant içirdi, kendisi de Atinalılar adına yemin etti ve lanetleri söyledikten sonra demir külçeleri denize attı. Sonraları işlerin gidişi, görünüşe göre, Atinalıları daha sert bir hâkimiyete zorlayınca onlara, yemini bozma suçunu kendi üzerine alıp yararlarına olan yolu tutmalarını söyledi.

25.1

ὁ δʼ Ἀριστείδης ὥρκισε μὲν τοὺς Ἕλληνας καὶ ὤμοσεν ὑπὲρ τῶν Ἀθηναίων, μύδρους ἐμβαλὼν ἐπὶ ταῖς ἀραῖς εἰς τὴν θάλατταν, ὕστερον δὲ τῶν πραγμάτων ἄρχειν ἐγκρατέστερον, ὡς ἔοικεν, ἐκβιαζομένων ἐκέλευε τοὺς Ἀθηναίους τὴν ἐπιορκίαν τρέψαντας εἰς ἑαυτὸν ᾗ συμφέρει χρῆσθαι τοῖς πράγμασι.

25.2Theophrastos genel olarak şunu söyler: Aristeides özel işlerinde ve vatandaşlarına karşı son derece adildi, ama kamu işlerinde çoğu kez vatanının ilkesine göre davranmış, çünkü vatanı sık sık adaletsizliğe de ihtiyaç duyuyordu. Theophrastos'a göre, Delos'taki hazinenin antlaşmaya aykırı olarak Atina'ya taşınması görüşülürken ve bunu Samoslular önerirken Aristeides bunun adil olmadığını, ama yararlı olduğunu söylemiş.

25.2

καθʼ ὅλου δʼ ὁ Θεόφραστός φησι τὸν ἄνδρα τοῦτον περὶ τὰ οἰκεῖα καὶ τοὺς πολίτας ἄκρως ὄντα δίκαιον ἐν τοῖς κοινοῖς πολλὰ πρᾶξαι πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς πατρίδος, ὡς συχνῆς καὶ ἀδικίας δεομένην. καὶ γὰρ τὰ χρήματά φησιν ἐκ Δήλου βουλευομένων Ἀθήναζε κομίσαι παρὰ τὰς συνθήκας, καὶ Σαμίων εἰσηγουμένων, εἰπεῖν ἐκεῖνον, ὡς οὐ δίκαιον μέν, συμφέρον δὲ τοῦτʼ ἐστί.

25.3Sonunda şehrini bunca insana hükmeder hâle getirdiği hâlde kendisi yoksulluğunu sürdürdü ve yoksulluktan gelen şerefi, zafer anıtlarından gelen şereften daha az sevmeden yaşamını tamamladı. Bunu şu olay gösterir. Meşale taşıyıcısı Kallias onun akrabasıydı. Düşmanları onu ölüm cezası isteğiyle yargıladıkları davada, yazdıkları suçlamaları ölçülü biçimde dile getirdikten sonra jüriye konu dışında şöyle konuştular:

25.3

καὶ τέλος εἰς τὸ ἄρχειν ἀνθρώπων τοσούτων καταστήσας τὴν πόλιν αὐτὸς ἐνέμεινε τῇ πενίᾳ καὶ τὴν ἀπὸ τοῦ πένης εἶναι δόξαν οὐδὲν ἧττον ἀγαπῶν τῆς ἀπὸ τῶν τροπαίων διετέλεσε. δῆλον δʼ ἐκεῖθεν. Καλλίας ὁ δᾳδοῦχος ἦν αὐτῷ γένει προσήκων· τοῦτον οἱ ἐχθροὶ θανάτου διώκοντες, ἐπεὶ περὶ ὧν ἐγράψαντο μετρίως κατηγόρησαν, εἶπόν τινα λόγον ἔξωθεν τοιοῦτον πρὸς τοὺς δικαστάς·

25.4"Lysimakhos oğlu Aristeides'i, Yunanların hayran olduğu adamı bilirsiniz. Onu kamuya öyle bir eski pelerin içinde çıkarken görüp evinin ne hâlde olduğunu tahmin edersiniz herhâlde? Dışarıda besbelli üşüyen adamın evde aç kalması ve öteki ihtiyaçlarından yoksun olması beklenmez mi? Oysa Atinalıların en zengini olan Kallias, kuzeni olan bu adamı karısı ve çocuklarıyla sıkıntı içinde bırakıyor; üstelik ondan çok yararlanmış, sizin yanınızdaki gücünden de sık sık nasiplenmiştir."

25.4

Ἀριστείδην, ἔφησαν, ἴστε τὸν Λυσιμάχου θαυμαζόμενον ἐν τοῖς Ἕλλησι· τούτῳ πῶς οἴεσθε τὰ κατʼ οἶκον ἔχειν ὁρῶντες αὐτὸν ἐν τρίβωνι τοιούτῳ προερχόμενον εἰς τὸ δημόσιον; ἆρʼ οὐκ εἰκός ἐστι τὸν ῥιγοῦντα φανερῶς καὶ πεινᾶν οἴκοι καὶ τῶν ἄλλων ἐπιτηδείων σπανίζειν; τοῦτον μέντοι Καλλίας, ἀνεψιὸν ὄντα, πλουσιώτατος ὢν Ἀθηναίων περιορᾷ μετὰ τέκνων καὶ γυναικὸς ἐνδεόμενον, πολλὰ κεχρημένος τῷ ἀνδρὶ καὶ πολλάκις αὐτοῦ τῆς παρʼ ὑμῖν δυνάμεως ἀπολελαυκώς.

25.5Kallias, jürinin en çok bu sözlere gürültü edip kendisine karşı öfkelendiğini görünce Aristeides'i çağırdı ve jüri önünde tanıklık etmesini istedi: Kendisi çok defa büyük bir şeyler vermek istemiş, yalvarmış, Aristeides ise kabul etmemiş ve yoksulluğuyla övünmenin Kallias'ın servetiyle övünmesinden daha yerinde olduğunu söylemişti. Çünkü serveti iyi ya da kötü kullanan çok kişi görülürdü, ama yoksulluğu soylu bir tavırla taşıyan birine kolay rastlanmazdı; yoksulluktan utananlar, istemeyerek yoksul olanlardı.

25.5

ὁ δὲ Καλλίας ὁρῶν ἐπὶ τούτῳ μάλιστα θορυβοῦντας τοὺς δικαστὰς καὶ χαλεπῶς πρὸς αὐτὸν ἔχοντας ἐκάλει τὸν Ἀριστείδην, ἀξιῶν μαρτυρῆσαι πρὸς τοὺς δικαστάς, ὅτι πολλάκις αὐτοῦ πολλὰ καὶ διδόντος καὶ δεομένου λαβεῖν οὐκ ἠθέλησεν ἀποκρινόμενος, ὡς μᾶλλον αὐτῷ διὰ πενίαν μέγα φρονεῖν ἢ Καλλίᾳ διὰ πλοῦτον προσήκει· πλούτῳ μὲν γὰρ ἔστι πολλοὺς ἰδεῖν εὖ τε καὶ κακῶς χρωμένους, πενίαν δὲ φέροντι γενναίως οὐ ῥᾴδιον ἐντυχεῖν· αἰσχύνεσθαι δὲ πενίαν τοὺς ἀκουσίως πενομένους.

25.6Aristeides Kallias'ın lehine böyle tanıklık edince, dinleyenlerden Kallias gibi zengin olmaktansa Aristeides gibi yoksul olmayı istemeden ayrılan kimse kalmadı. Bunu Sokratesçi Aiskhines yazmıştır. Platon da Atina'nın büyük ve ünlü sayılan adamları içinde yalnız onu değerli bulur: Themistokles, Kimon ve Perikles şehri stoalar, para ve bol bol boş laf ile doldurmuştur; Aristeides ise siyasetini aretē üzerine kurmuştur.

25.6

ταῦτα δὲ τοῦ Ἀριστείδου τῷ Καλλίᾳ προσμαρτυρήσαντος οὐδεὶς ἦν τῶν ἀκουόντων, ὃς οὐκ ἀπῄει πένης μᾶλλον ὡς Ἀριστείδης εἶναι βουλόμενος ἢ πλουτεῖν ὡς Καλλίας. ταῦτα μὲν οὖν Αἰσχίνης ὁ Σωκρατικὸς ἀναγέγραφε. Πλάτων δὲ τῶν μεγάλων δοκούντων καὶ ὀνομαστῶν Ἀθήνησι μόνον ἄξιον λόγου τοῦτον ἀποφαίνει τὸν ἄνδρα· Θεμιστοκλέα μὲν γὰρ καὶ Κίμωνα καὶ Περικλέα στοῶν καὶ χρημάτων καὶ φλυαρίας πολλῆς ἐμπλῆσαι τὴν πόλιν, Ἀριστείδην δὲ πολιτεύσασθαι πρὸς ἀρετήν.

25.7Themistokles'e karşı davranışında da hoşgörüsünün büyük kanıtları vardır. Siyasi hayatı boyunca onu düşman bilmiş, onun yüzünden sürgüne gönderilmişti; ama bu adam şehre karşı suçlanıp aynı açığı verince kin gütmedi. Alkmaion, Kimon ve daha birçokları onu kovalayıp suçlarken bir tek Aristeides ne kötü bir şey yaptı ne de söyledi. Düşmanının felaketinden sevinç duymadı, tıpkı daha önce başarısını kıskanmadığı gibi.

25.7

μεγάλα δʼ αὐτοῦ καὶ τὰ πρὸς Θεμιστοκλέα τῆς ἐπιεικείας σημεῖα. χρησάμενος γὰρ αὐτῷ παρὰ πᾶσαν ὁμοῦ τὴν πολιτείαν ἐχθρῷ καὶ διʼ ἐκεῖνον ἐξοστρακισθείς, ἐπεὶ τὴν αὐτὴν λαβὴν παρέσχεν ὁ ἀνὴρ ἐν αἰτίᾳ γενόμενος πρὸς τὴν πόλιν, οὐκ ἐμνησικάκησεν, ἀλλʼ Ἀλκμαίωνος καὶ Κίμωνος καὶ πολλῶν ἄλλων ἐλαυνόντων καὶ κατηγορούντων μόνος Ἀριστείδης οὔτʼ ἔπραξεν οὔτʼ εἶπέ τι φαῦλον, οὐδʼ ἀπέλαυσεν ἐχθροῦ δυστυχοῦντος, ὥσπερ οὐδʼ εὐημεροῦντι πρότερον ἐφθόνησε. # Bölüm 26

26.126. Bölüm

Aristeides'in ölümü hakkında kimileri, devlet işleri için denize açıldığında Karadeniz'de öldüğünü söyler; kimileri de Atina'da yaşlılıktan, vatandaşlarının şeref ve hayranlığı içinde öldüğünü söyler. Makedonyalı Krateros ise adamın ölümü hakkında şöyle yazar: Themistokles'in sürgüne gitmesinden sonra, küstahlaşan halkın içinde bir sürü iftiracı türedi. Bunlar en iyi ve en güçlü adamları kovalıyor, onları talih ve iktidarla şımaran halkın kıskançlığına terk ediyordu.

26.1

τελευτῆσαι δὲ Ἀριστείδην οἱ μὲν ἐν Πόντῳ φασὶν ἐκπλεύσαντα πράξεων ἕνεκα δημοσίων, οἱ δʼ Ἀθήνησι γήρα, τιμώμενον καὶ θαυμαζόμενον ὑπὸ τῶν πολιτῶν. κρατερὸς δʼ ὁ Μακεδὼν τοιαῦτά τινα περὶ τῆς τελευτῆς τοῦ ἀνδρὸς εἴρηκε. μετὰ γὰρ τὴν Θεμιστοκλέους φυγήν φησιν ὥσπερ ἐξυβρίσαντα τὸν δῆμον ἀναφῦσαι πλῆθος συκοφαντῶν, οἳ τοὺς ἀρίστους καὶ δυνατωτάτους ἄνδρας διώκοντες ὑπέβαλλον τῷ φθόνῳ τῶν πολλῶν ἐπαιρομένων ὑπʼ εὐτυχίας καὶ δυνάμεως.

26.2Bu arada Aristeides de rüşvetten hüküm giydi. Amphitropeli Diophantos, Aristeides'in vergileri belirlerken İonyalılardan para aldığını ileri sürüyordu. Aristeides elli minalık cezayı ödeyemeyince denize açıldı ve İonya'da öldü. Krateros bunların hiçbiri için yazılı bir kanıt, ne bir dava kaydı ne de bir karar göstermiştir; oysa bu tür şeyleri yazmaya ve kaynaklarını belirtmeye alışkındır.

26.2

ἐν τούτοις καὶ Ἀριστείδην ἁλῶναι δωροδοκίας, Διοφάντου τοῦ Ἀμφιτροπῆθεν κατηγοροῦντος, ὡς, ὅτε τοὺς φόρους ἔταττε, παρὰ τῶν Ἰώνων χρήματα λαβόντος· ἐκτῖσαι δʼ οὐκ ἔχοντα τὴν καταδίκην πεντήκοντα μνῶν οὖσαν ἐκπλεῦσαι καὶ περὶ τὴν Ἰωνίαν ἀποθανεῖν. τούτων δὲ οὐδὲν ἔγγραφον ὁ Κρατερὸς τεκμήριον παρέσχηκεν, οὔτε δίκην οὔτε ψήφισμα, καίπερ εἰωθὼς ἐπιεικῶς γράφειν τὰ τοιαῦτα καὶ παρατίθεσθαι τοὺς ἱστοροῦντας.

26.3Halkın komutanlara yaptığı haksızlıkları anlatan neredeyse bütün öteki yazarlar, Themistokles'in sürgününü, Miltiades'in hapse atılmasını, Perikles'in para cezasını, hüküm giyince kürsüde kendini öldüren Pakhes'in mahkemedeki ölümünü ve daha birçok benzer olayı toplayıp tekrar tekrar anlatır. Aristeides'in sürgüne gönderilmesine yer verirler, ama böyle bir hükmü hiçbir yerde anmazlar.

26.3

οἱ δʼ ἄλλοι πάντες, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ὅσοι τὰ πλημμεληθέντα τῷ δήμῳ περὶ τοὺς στρατηγοὺς διεξίασι, τὴν μὲν Θεμιστοκλέους φυγὴν καὶ τὰ Μιλτιάδου δεσμὰ καὶ τὴν Περικλέους ζημίαν καὶ τὸν Πάχητος ἐν τῷ δικαστηρίῳ θάνατον, ἀνελόντος αὑτὸν ἐπὶ τοῦ βήματος ὡς ἡλίσκετο, καὶ πολλὰ τοιαῦτα συνάγουσι καὶ θρυλοῦσιν, Ἀριστείδου δὲ τὸν μὲν ἐξοστρακισμὸν παρατίθενται, καταδίκης δὲ τοιαύτης οὐδαμοῦ μνημονεύουσι. # Bölüm 27

27.127. Bölüm

Üstelik Phaleron'da gösterilen bir mezarı da vardır. Söylendiğine göre arkasında cenaze masrafını bile bırakmadığı için şehir bu mezarı onun için yaptırmıştır. Kızlarının da devlet eliyle prytaneiondan evlendirildiği, şehrin evlilikte kefil olduğu ve ikisine de üç bin drahmi çeyiz oyladığı anlatılır. Oğlu Lysimakhos'a halk yüz mina gümüş, aynı miktarda dönüm dikili toprak verdi, ayrıca her güne dört drahmi bağladı.

27.1

καὶ μέντοι καὶ τάφος ἐστὶν αὐτοῦ Φαληροῖ δεικνύμενος, ὅν φασι κατασκευάσαι τὴν πόλιν αὐτῷ μηδʼ ἐντάφια καταλιπόντι. καὶ τὰς μὲν θυγατέρας ἱστοροῦσιν ἐκ τοῦ πρυτανείου τοῖς νυμφίοις ἐκδοθῆναι δημοσίᾳ, τῆς πόλεως τὸν γάμον ἐγγυώσης καὶ προῖκα τρισχιλίας δραχμὰς ἑκατέρᾳ ψηφισαμένης, Λυσιμάχῳ δὲ τῷ υἱῷ μνᾶς μὲν ἑκατὸν ἀργυρίου καὶ γῆς τοσαῦτα πλέθρα πεφυτευμένης ἔδωκεν ὁ δῆμος, ἄλλας δὲ δραχμὰς τέσσαρας εἰς ἡμέραν ἑκάστην ἀπέταξεν,

27.2Bu kararı yazan Alkibiades'ti. Kallisthenes'in dediğine göre Lysimakhos arkasında Polykrite adlı bir kız bırakınca halk, ona da Olympia zaferi kazananlara verilen kadar yiyecek ayırdı. Demetrios Phalereus, Rodoslu Hieronymos, müzikçi Aristoksenos ve Aristoteles (tabii "Soyluluk Üzerine" kitabını Aristoteles'in gerçek eserleri arasında saymak gerekiyorsa) Aristeides'in kız torunu Myrto'nun bilge Sokrates'le yaşadığını yazar; Sokrates'in başka bir karısı varken, yoksulluk yüzünden dul kalıp en temel ihtiyaçlarından yoksun olan bu kadını yanına almış.

27.2

Ἀλκιβιάδου τὸ ψήφισμα γράψαντος. ἔτι δὲ Λυσιμάχου θυγατέρα Πολυκρίτην ἀπολιπόντος, ὡς Καλλισθένης φησί, καὶ ταύτῃ σίτησιν ὅσην καὶ τοῖς Ὀλυμπιονίκαις ὁ δῆμος ἐψηφίσατο. Δημήτριος δʼ ὁ Φαληρεὺς καὶ Ἱερώνυμος ὁ Ῥόδιος καὶ Ἀριστόξενος ὁ μουσικὸς καὶ Ἀριστοτέλης (εἰ δὴ τό γε Περὶ εὐγενείας βιβλίον ἐν τοῖς γνησίοις Ἀριστοτέλους θετέον) ἱστοροῦσι Μυρτὼ θυγατριδῆν Ἀριστείδου Σωκράτει τῷ σοφῷ συνοικῆσαι, γυναῖκα μὲν ἑτέραν ἔχοντι, ταύτην δʼ ἀναλαβόντι χηρεύουσαν διὰ πενίαν καὶ τῶν ἀναγκαίων ἐνδεομένην.

27.3Panaitios Sokrates hakkındaki yazılarında bunlara yeterince karşı çıkmıştır. Phalereus ise "Sokrates" adlı eserinde Aristeides'in kız torunundan olma, çok yoksul Lysimakhos'u hatırladığını söyler: Iakkheion denen yerin yanında oturup bir rüya tabiri tabletiyle kendini geçindiriyormuş. Annesi ve onun kız kardeşi için önerge yazarak halkı, onlara günde üç obol yiyecek parası verilmesine ikna etmiş. Demetrios kendisinin de yasa koyucu olarak üç obolu kaldırıp her kadına birer drahmi bağladığını söyler.

27.3

πρὸς μὲν οὖν τούτους ἱκανῶς ὁ Παναίτιος ἐν τοῖς περὶ Σωκράτους ἀντείρηκεν· ὁ δὲ Φαληρεὺς ἐν τῷ Σωκράτει φησὶ μνημονεύειν Ἀριστείδου θυγατριδοῦν εὖ μάλα πένητα Λυσίμαχον, ὃς ἑαυτὸν μὲν ἐκ πινακίου τινὸς ὀνειροκριτικοῦ παρὰ τὸ Ἰακχεῖον λεγόμενον καθεζόμενος ἔβοσκε. τῇ δὲ μητρὶ καὶ τῇ ταύτης ἀδελφῇ ψήφισμα γράψας ἔπεισε τὸν δῆμον τροφὴν διδόναι τριώβολον ἑκάστης ἡμέρας. αὐτὸς μέντοι φησὶν ὁ Δημήτριος νομοθετῶν ἀντὶ τριωβόλου δραχμὴν ἑκατέρᾳ τάξαι τῶν γυναικῶν.

27.4Halkın şehirde yaşayanlarla böyle ilgilenmesine şaşmamak gerekir. Aristogeiton'un kız torununun Limni'de sefil bir hayat sürdüğünü, yoksulluk yüzünden kocasız kaldığını öğrenince onu Atina'ya getirdiler, soylu bir adamla evlendirdiler ve Potamoi bölgesindeki araziyi çeyiz olarak verdiler. Şehrimiz bugün de bu insanseverliğin ve iyiliğin pek çok örneğini gösterir ve bu yüzden haklı olarak hayranlık ve imrenme uyandırır.

27.4

καὶ οὐδέν ἐστι θαυμαστὸν οὕτω φροντίσαι τῶν ἐν ἄστει τὸν δῆμον, ὅπου θυγατριδῆν Ἀριστογείτονος ἐν Λήμνῳ πυθόμενοι ταπεινὰ πράττειν ἀνδρὸς ἀποροῦσαν διὰ πενίαν κατήγαγον Ἀθήναζε, καὶ συνοικίσαντες ἀνδρὶ τῶν εὖ γεγονότων τὸ Ποταμοῖ χωρίον εἰς φερνὴν ἐπέδωκαν. ἧς φιλανθρωπίας καὶ χρηστότητος ἔτι πολλὰ καὶ καθʼ ἡμᾶς ἡ πόλις ἐκφέρουσα δείγματα θαυμάζεται καὶ ζηλοῦται δικαίως.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…