Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Philopoimen ile Titus'un Karşılaştırması
Φιλοποίμενος καὶ Τίτου σύγκρισις
1.11. Bölüm
Yunanlara yapılan iyiliklerin büyüklüğü bakımından ne Philopoimen ne de Philopoimen'den daha iyi birçok adam Titus'la karşılaştırılabilir. Çünkü onlar Yunan olarak Yunanlara karşı savaştılar; o ise Yunan olmadığı hâlde Yunanlar uğruna savaştı. Philopoimen, savaş altındaki vatandaşlarına yardım edemeyip Girit'e giderken Titus Yunanistan'ın ortasında Philippos'u yenmiş, bütün halkları ve şehirleri özgürlüğe kavuşturuyordu.
μεγέθει μὲν οὖν τῶν εἰς τοὺς Ἕλληνας εὐεργεσιῶν οὔτε Φιλοποίμενα Τίτῳ παραβάλλειν οὔτε πάνυ πολλοὺς τῶν Φιλοποίμενος ἀμεινόνων ἀνδρῶν ἄξιόν ἐστι. τοῖς μὲν γὰρ Ἕλλησι πρὸς Ἕλληνας οἱ πόλεμοι, τῷ δὲ οὐχ Ἕλληνι καὶ ὑπὲρ Ἑλλήνων· καὶ ὅτε Φιλοποίμην ἀμηχανῶν τοῖς ἑαυτοῦ πολίταις ἀμύνειν πολεμουμένοις εἰς Κρήτην ἀπῆρε, τότε νικήσας Τίτος ἐν μέσῃ τῇ Ἑλλάδι Φίλιππον ἠλευθέρου καὶ τὰ ἔθνη καὶ πόλεις ἁπάσας.
1.2İkisinin savaşları incelenirse, Philopoimen Akhaların komutanı olarak Titus'un Yunanlara yardım ederken öldürdüğü Makedonlardan daha çok Yunan öldürmüştür. Hataları ise birinde şöhret düşkünlüğünden, ötekinde rekabetten kaynaklanmıştır; biri öfkeye kolay kapılır, öteki de güç yatışırdı. Titus Philippos'a krallığın saygınlığını korumuş, Aitolyalılara da hoşgörülü davranmıştır. Philopoimen ise öfkeyle vatanının çevresindeki köylerin katkısını elinden almıştır.
εἰ δέ τις ἐξετάζοι τὰς μάχας ἑκατέρου, πλείους Ἕλληνας Φιλοποίμην Ἀχαιῶν στρατηγῶν ἢ Μακεδόνας Τίτος Ἕλλησι βοηθῶν ἀνεῖλε. τὰ τοίνυν ἁμαρτήματα τοῦ μὲν φιλοτιμίας, τοῦ δὲ φιλονεικίας γέγονε, καὶ πρὸς ὀργὴν ὁ μὲν εὐκίνητος, ὁ δὲ καὶ δυσπαραίτητος. Τίτος μὲν γὰρ καὶ Φιλίππῳ τὸ ἀξίωμα τῆς βασιλείας ἐφύλαξε καὶ πρὸς Αἰτωλοὺς εὐγνωμόνησε, Φιλοποίμην δὲ τῆς πατρίδος διʼ ὀργὴν ἀφείλετο τὴν περιοικίδα συντέλειαν.
1.3Üstelik biri iyilik ettiklerine hep bağlı kalır, öteki öfkeyle iyiliğini bozmaya hazır olurdu. Philopoimen, önce Lakedaimonluların velinimetiyken sonra surlarını yıktı, topraklarını kesti ve sonunda yönetimlerini değiştirip mahvetti. Hayatını da öfke ve rekabetle yitirmiş gibi görünür, çünkü zamansız ve gereğinden büyük bir telaşla Messene'ye atılmıştır; Titus gibi her şeyi hesapla ve güvenle yönetmemiştir.
ἔτι δὲ ὁ μὲν τοῖς εὖ παθοῦσιν ἀεὶ βέβαιος, ὁ δὲ θυμῷ λῦσαι χάριν ἕτοιμος. Λακεδαιμονίων γὰρ εὐεργέτης πρότερον ὢν ὕστερον καὶ τὰ τείχη κατέσκαψε καὶ τὴν χώραν περιέκοψε καὶ τέλος αὐτὴν μετέβαλε καὶ διέφθειρε τὴν πολιτείαν. ἐδόκει δὲ καὶ τὸν βίον ὀργῇ προέσθαι καὶ φιλονεικίᾳ, μὴ κατὰ καιρὸν, ἀλλʼ ὀξύτερον τοῦ δέοντος εἰς Μεσσήνην ἐπειχθείς, οὐχ ὥσπερ Τίτος πάντα λογισμῷ καὶ πρὸς ἀσφάλειαν στρατηγήσας.
2.12. Bölüm
Ama savaşların ve zaferlerin sayısı bakımından Philopoimen'in deneyimi daha sağlamdır. Titus'un Philippos'la savaşı iki çatışmayla sonuçlanmıştır. Philopoimen ise sayısız savaşta başarılı olmuş, talihin bilgiyle boy ölçüşmesine hiçbir yer bırakmamıştır. Ayrıca biri Romalıların en güçlü olduğu dönemin kuvvetini kullanarak, öteki ise Yunanistan'ın gerilediği dönemde parlayarak şöhret kazanmıştır. Böylece birinin başarısı ortak, ötekininki kendi eseridir: Biri iyi adamları yönetiyor, öteki yöneterek adamları iyi yapıyordu.
ἀλλὰ πλήθει γε πολέμων καὶ τροπαίων ἡ Φιλοποίμενος ἐμπειρία βεβαιοτέρα, τῷ μὲν γὰρ τὰ πρὸς Φίλιππον ἐκρίθη δυοῖν ἀγώνοιν, ὁ δὲ μυρίας μάχας κατορθώσας οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν τῇ τύχῃ πρὸς τὴν ἐπιστήμην ἀπολέλοιπεν. ἔτι δὲ ὁ μὲν τῇ Ῥωμαίων ἀκμὴν ἐχούσῃ δυνάμει χρησάμενος, ὁ δὲ τῆς Ἑλλάδος ἤδη φθινούσης ἐπακμάσας, δόξαν ἔσχεν, ὥστε τοῦ μὲν ἴδιον, τοῦ δὲ κοινὸν ἔργον εἶναι τὸ κατορθούμενον ὁ μὲν γὰρ ἦρχεν ἀγαθῶν, ὁ δὲ ἄρχων ἀγαθοὺς ἐποίει.
2.2Onun Yunanlara karşı savaşmış olması bir talih değildi, ama aretēsinin güçlü bir ispatıydı: Başka her şeyi eşit olanlar arasında kazanan, aretēde üstün olandır. Yunanların en savaşçıları olan Giritliler ve Lakedaimonlularla savaşmış, en kurnazlarını hileyle, en yiğitlerini gözüpeklikle alt etmiştir.
καὶ μὴν τό γε πρὸς Ἕλληνας τούτῳ γενέσθαι τοὺς ἀγῶνας οὐκ εὐτυχῆ μέν, ἰσχυρὰν δὲ τῆς ἀρετῆς ἀπόδειξιν παρεῖχεν οἷς γὰρ ὅμοια τἆλλα, τῷ προὔχειν ἀρετῇ κρατοῦσι. καὶ γὰρ δὴ πολεμικωτάτοις Ἑλλήνων Κρησὶ καὶ Λακεδαιμονίοις πολεμήσας, τῶν μὲν πανουργοτάτων δόλῳ, τῶν δʼ ἀλκιμωτάτων τόλμῃ περιεγένετο.
2.3Buna ek olarak Titus, hazır bulduğu silahlar ve düzenlerle zafer kazanmıştır. Philopoimen ise bunlarda yeni bir düzen getirip değişiklik yapmıştır; böylece en zafer getirici şey, birinde olmayan bulunmuş, ötekinde olan ise işe yaramıştır. Elbette yakın dövüşte Philopoimen'in birçok büyük işi vardır, ötekinin hiçbiri yoktur. Hatta Aitolyalı Arkhedemos ondan alay ediyordu: Kendisi kılıcını çekip dövüşen Makedonların üzerine koşarken Titus ellerini göğe açmış, ayakta dua ediyormuş.
πρὸς δὲ τούτοις Τίτος μὲν ἐξ ὑποκειμένων ἐνίκα, χρώμενος ὁπλισμοῖς καὶ τάξεσιν αἷς παρέλαβε. Φιλοποίμην δὲ αὐτὸς ἐπεισενεγκὼν καὶ μεταβαλὼν τὸν περὶ ταῦτα κόσμον, ὥστε τὸ νικητικώτατον ὑφʼ οὗ μὲν οὐκ ὂν εὑρῆσθαι, τῷ δὲ ὑπάρχον βοηθεῖν. κατὰ χεῖρα τοίνυν Φιλοποίμενος μὲν ἔργα πολλὰ καὶ μεγάλα, θατέρου δὲ οὐδέν, ἀλλὰ καὶ τῶν Αἰτωλῶν τις αὐτὸν Ἀρχέδημος ἐπέσκωπτεν ὡς, ὅτε αὐτὸς ἐσπασμένος τὴν μάχαιραν ἔθει δρόμῳ πρὸς τοὺς μαχομένους καὶ τοὺς συνεστῶτας τῶν Μακεδόνων, τοῦ Τίτου τὰς χεῖρας εἰς τὸν οὐρανὸν ὑπτίας ἀνατείναντος ἑστῶτος καὶ προσευχομένου.
3.13. Bölüm
Titus bütün güzel işlerini komutan ve elçi olarak yapmıştır. Philopoimen ise Akhalara sıradan bir vatandaş olarak da komutan olarak yaptığından daha kötü ya da daha az hizmet etmemiştir. Sıradan vatandaşken Nabis'i Messene'den kovmuş ve Messenelileri özgürleştirmiş, yine sıradan vatandaşken komutan Diophanes ile Titus'a Sparta'nın kapılarını kapatmış ve Lakedaimonluları kurtarmıştır.
καὶ μὴν Τίτῳ μὲν ἄρχοντι συνέβη καὶ πρεσβεύοντι πάντα πρᾶξαι τὰ καλά, Φιλοποίμην δὲ οὐ χείρονα παρέσχεν οὐδὲ ἀπρακτότερον ἑαυτὸν ἰδιώτην ἢ στρατηγὸν τοῖς Ἀχαιοῖς. ἰδιώτης μὲν γὰρ ὢν Νάβιν ἐξέβαλεν ἐκ Μεσσήνης καὶ Μεσσηνίους ἠλευθέρωσεν, ἰδιώτης δὲ Διοφάνην τὸν στρατηγὸν καὶ Τίτον ἐπερχομένους ἀπέκλεισε τῆς Σπάρτης καὶ Λακεδαιμονίους δι.ʼσωσεν.
3.2Komutanlık yaratılışı öyle güçlüydü ki yalnız kanunlara göre değil, yararı gerektiğinde kanunlara da komuta etmeyi bilirdi. Yönetilenlerden yönetme hakkı almaya ihtiyaç duymaz, fırsat çıktığında onları kullanır, onlar için seçilen değil, onlar için düşünen kişiyi gerçek komutan sayardı.
οὕτως ἡγεμονικὴν φύσιν ἔχων οὐ κατὰ τοὺς νόμους, ἀλλὰ καὶ τῶν νόμων ἄρχειν ἠπίστατο πρὸς τὸ συμφέρον, οὐ δεόμενος παρὰ τῶν ἀρχομένων λαβεῖν τὸ ἄρχειν, ἀλλὰ χρώμενος αὐτοῖς, ὅπου καιρὸς εἴη, τὸν ὑπὲρ αὐτῶν φρονοῦντα μᾶλλον ἢ τὸν ὑπʼ αὐτῶν ᾑρημένον ἡγούμενοις στρατηγόν.
3.3Titus'un Yunanlara karşı hoşgörülü ve insancıl tutumu soyludur; ama Philopoimen'in Romalılara karşı direnci ve özgürlük sevgisi daha soyludur. Çünkü muhtaçlara iyilik etmek, daha güçlülere karşı durup onları üzmekten kolaydır. Böyle incelendiğinde fark zor görüldüğüne göre, bak bakalım: Yunana savaş deneyimi ve komutanlık tacını, Romalıya adalet ve iyilik tacını verirsek kötü bir hakemlik yapmış sayılır mıyız?
γενναῖα μὲν οὖν Τίτου τὰ πρὸς τοὺς Ἕλληνας ἐπιεικῆ καὶ φιλάνθρωπα, γενναιότερα δὲ Φιλοποίμενος τὰ πρὸς τοὺς Ῥωμαίους ὀχυρὰ καὶ φιλελεύθερα ῥᾷον γὰρ χαρίζεσθαι τοῖς δεομένοις ἢ λυπεῖν ἀντιτείνοντα τοὺς δυνατωτέρους. ἐπεὶ. δὲ οὕτως ἐξεταζομένων δυσθεώρητος ἡ διαφορά, σκόπει, μὴ τῷ μὲν Ἕλληνι τὸν ἐμπειρίας πολεμικῆς καὶ στρατηγίας στέφανον, τῷ δὲ Ῥωμαίῳ τὸν δικαιοσύνης καὶ χρηστότητος ἀποδιδόντες οὐ φαύλως διαιτᾶν δόξομεν.