Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Pyrrhos
Πύρρος
1.11. Bölüm
Tarihçilere göre Tufan'dan sonra Thesprotialıların ve Molossların ilk kralı, Pelasgos'la birlikte Epeiros'a gelenlerden biri olan Phaethon'dur. Bazıları da Deukalion ile Pyrrha'nın Dodona'daki tapınağı kurup Molosslar arasına yerleştiğini söyler.
Θεσπρωτῶν καὶ Μολοσσῶν μετὰ τὸν κατακλυσμὸν ἱστοροῦσι Φαέθοντα βασιλεῦσαι πρῶτον, ἕνα τῶν μετὰ Πελασγοῦ παραγενομένων εἰς τὴν Ἤπειρον ἔνιοι δὲ Δευκαλίωνα καὶ Πύρραν εἱσαμένους τὸ περὶ Δωδώνην ἱερὸν αὐτόθι κατοικεῖν ἐν Μολοσσοῖς.
1.2Bir süre sonra Akhilleus'un oğlu Neoptolemos bir halk getirip ülkeyi ele geçirdi ve kendisinden sonra Pyrrhidler adıyla anılan bir krallar soyu bıraktı; çünkü çocukluk lakabı Pyrrhos'tu. Hyllos'un oğlu Kleodaios'un kızı Lanassa'dan doğan meşru çocuklarından birine de Pyrrhos adını verdi. Bu yüzden Epeiros'ta Akhilleus'a da tanrısal onurlar gösterilir, yerel dilde Aspetos diye anılır.
χρόνῳ δὲ ὕστερον Νεοπτόλεμος ὁ Ἀχιλλέως λαὸν ἀγαγὼν αὐτός τε τὴν χώραν κατέσχε καὶ διαδοχὴν βασιλέων ἀφʼ αὑτοῦ κατέλιπε, Πυρρίδας ἐπικαλουμένους· καὶ γὰρ αὐτῷ Πύρρος ἦν παιδικὸν ἐπωνύμιον. καὶ τῶν γνησίων παίδων ἐκ Λανάσσης τῆς Κλεοδαίου τοῦ Ὕλλου γενομένων ἕνα Πύρρον ὠνόμασεν. ἐκ τούτου δὲ καὶ Ἀχιλλεὺς ἐν Ἠπείρῳ τιμὰς ἰσοθέους ἔσχεν, Ἄσπετος ἐπιχωρίῳ φωνῇ προσαγορευόμενος.
1.3İlk krallardan sonra aradakiler barbarlaştı, gücü de yaşamı da sönükleşti. Anlatıldığına göre, şehirlerini Yunan âdetleri, yazısı ve insancıl kanunlarla ilk düzene sokup ün kazanan Tharrypas'tır. Tharrypas'ın oğlu Alketas, Alketas'ın oğlu Arybas, Arybas ile Troas'ın oğlu Aiakides'tir.
μετὰ δὲ τοὺς πρώτους, τῶν διὰ μέσου βασιλέων ἐκβαρβαρωθέντων καὶ γενομένων τῇ τε δυνάμει καὶ τοῖς βίοις ἀμαυροτέρων, Θαρρύπαν πρῶτον ἱστοροῦσιν Ἑλληνικοῖς ἔθεσι καὶ γράμμασι καὶ νόμοις φιλανθρώποις διακοσμήσαντα τὰς πόλεις ὀνομαστὸν γενέσθαι, Θαρρύπου δὲ Ἀλκέτας υἱὸς ἦν, Ἀλκέτα δὲ Ἀρύβας, Ἀρύβου δὲ καὶ Τρῳάδος Αἰακίδης.
1.4Aiakides, Lamia savaşında ünlenen ve müttefikler arasında Leosthenes'ten sonra en yüksek itibara ulaşan Teselyalı Menon'un kızı Phthia ile evlendi. Phthia'dan Deidameia ve Troas adlı kızları ve Pyrrhos adlı oğlu oldu.
οὗτος ἔγημε τὴν Μένωνος τοῦ Θεσσαλοῦ θυγατέρα Φθίαν, ἀνδρὸς εὐδοκίμου περὶ τὸν Λαμιακὸν πόλεμον γενομένου καὶ μέγιστον ἀξίωμα τῶν συμμάχων μετὰ Λεωσθένην λαβόντος. ἐκ δὲ τῆς Φθίας τῷ Αἰακίδῃ γίνονται θυγατέρες Δηιδάμεια καὶ Τρῳάς, υἱὸς δὲ Πύρρος.
2.12. Bölüm
Molosslar ayaklanıp Aiakides'i kovarak Neoptolemos'un oğullarını başa getirdiklerinde, Aiakides'in dostları yakalanıp öldürüldü. Düşmanlar henüz bebek olan Pyrrhos'u arıyordu; Androkleides ile Angelos onu gizlice kaçırıp yola düştüler, yanlarına zorunlu olarak birkaç köle ile çocuğa bakan kadınları da aldılar.
ἐπεὶ δὲ στασιάσαντες οἱ Μολοσσοὶ καὶ τὸν Αἰακίδην ἐκβαλόντες ἐπηγάγοντο τοὺς Νεοπτολέμου παῖδας, οἱ μὲν φίλοι τοῦ Αἰακίδου διεφθάρησαν καταληφθέντες, τὸν δὲ Πύρρον ἔτι νήπιον ὄντα καὶ ζητούμενον ὑπὸ τῶν πολεμίων ἐκκλέψαντες οἱ περὶ Ἀνδροκλείδην καὶ Ἄγγελον ἔφευγον, οἰκέτας ὀλίγους καὶ γύναια τιθηνούμενα τὸ παιδίον ἀναγκαίως ἐφελκόμενοι.
2.2Bu yüzden kaçış güçleşip yavaşladı ve yakalanmak üzere olunca çocuğu güçlü ve güvenilir delikanlılar Androkleion, Hippias ve Neandros'a teslim ettiler. Onlara var güçleriyle kaçıp Makedon toprağındaki Megara'ya ulaşmalarını emrettiler. Kendileri ise bazen yalvararak bazen dövüşerek kovalayanları akşam geç vakte kadar oyaladılar.
καὶ διὰ τοῦτο τῆς φυγῆς αὐτοῖς γινομένης δυσέργου καὶ βραδείας καταλαμβανόμενοι τὸ μὲν παιδίον ἐγχειρίζουσιν Ἀνδροκλείωνι καὶ Ἱππίᾳ καὶ Νεάνδρῳ, νεανίσκοις οὖσι πιστοῖς καὶ ῥωμαλέοις, ἀνὰ κράτος φεύγειν καὶ Μεγάρων ἔχεσθαι χωρίου Μακεδονικοῦ προστάξαντες, αὐτοὶ δὲ τὰ μὲν δεόμενοι, τὰ δὲ ἀπομαχόμενοι τοῖς διώκουσιν ἐμποδὼν ἦσαν ἄχρι δείλης ὀψίας.
2.3Düşmanlar güçlükle geri çevrilince Pyrrhos'u taşıyanların peşinden koştular. Güneş batmak üzereyken tam umduklarına yaklaşmışken ansızın önleri kesildi: Şehrin yanından akan, görünüşü bile ürkütücü ve vahşi ırmağa geldiler. Geçmeye kalkınca hiçbir yol bulamadılar. Yağmurlar yüzünden su gürül gürül ve bulanık akıyordu, karanlık da her şeyi daha korkunç gösteriyordu.
ἀποτραπομένων δὲ μόλις ἐκείνων μετέθεον τοὺς τὸν Πύρρον κομίζοντας, ἤδη δὲ τοῦ ἡλίου καταδεδυκότος ἐγγὺς γενόμενοι τῆς ἐλπίδος ἐξαίφνης ἀπεκόπησαν, ἐντυχόντες τῷ παρὰ τὴν πόλιν παραρρέοντι ποταμῷ, χαλεπῷ μὲν ὀφθῆναι καὶ ἀγρίῳ, πειρωμένοις δὲ διαβαίνειν παντάπασιν ἀπορωτάτῳ. πολύ τε γὰρ ἐξέπιπτε ῥεῦμα καὶ θολερὸν ὄμβρων ἐπιγενομένων, καὶ τὸ σκότος ἐποίει πάντα φοβερώτερα.
2.4Çocuğu ve ona bakan kadınları taşırken geçmeye kalkışmaktan vazgeçtiler. Karşı kıyıda yerli bazı kişilerin durduğunu görünce geçmeleri için yardım istediler, Pyrrhos'u göstererek bağırıp yalvardılar. Karşıdakiler suyun gürültüsünden ve hızından duymuyorlardı.
καθʼ αὑτοὺς μὲν οὖν ἀπέγνωσαν ἐπιχειρεῖν παιδίον φερόμενοι καὶ γύναια τὰ τρέφοντα τὸ παιδίον, αἰσθόμενοι δὲ τῶν ἐπιχωρίων τινὰς ἐν τῷ πέραν ἑστῶτας ἐδέοντο συλλαβέσθαι πρὸς τὴν διάβασιν, καὶ τὸν Πύρρον ἀνεδείκνυσαν βοῶντες καὶ ἱκετεύοντες. οἱ δὲ οὐ κατήκουον διὰ τραχύτητα καὶ πάταγον τὸν ῥεύματος,
2.5Biri bağırıyor öteki anlamıyor, zaman geçiyordu. Sonunda içlerinden biri aklını kullanıp meşe kabuğu soydu, kopçayla üzerine çocuğun durumunu ve ihtiyaçlarını anlatan harfler kazıdı. Sonra kabuğu bir taşa sarıp atışına ağırlık sağlayarak karşıya attı. Bazıları kabuğun ciride sarılıp fırlatıldığını söyler.
ἀλλʼ ἦν διατριβὴ τῶν μὲν βοώντων, τῶν δὲ μὴ συνιέντων, ἄχρι τις ἐννοήσας καὶ περιελὼν δρυὸς φλοιὸν ἐνέγραψε πόρπῃ γράμματα φράζοντα τήν τε χρείαν καὶ τὴν τύχην τοῦ παιδός, εἶτα λίθῳ τὸν φλοιὸν περιελίξας καὶ χρησάμενος οἷον ἕρματι τῆς βολῆς ἀφῆκεν εἰς τὸ πέραν ἔνιοι δέ φασι σαυνίῳ περιπήξαντας ἀκοντίσαι τὸν φλοιόν.
2.6Karşı kıyıdakiler yazıyı okuyup acele etmek gerektiğini anlayınca, odun kesip birbirine bağladılar ve karşıya geçtiler. Rastlantı eseri ilk geçip Pyrrhos'u kabul eden adamın adı Akhilleus'tu. Geri kalanları da başkaları geçirdi.
ὡς δ’ οὖν ἀνέγνωσαν οἱ πέραν τὰ γράμματα καὶ συνεῖδον τὴν ὀξύτητα τοῦ καιροῦ, κόπτοντες ξύλα καὶ πρὸς ἄλληλα συνδέοντες ἐπεραιοῦντο. καὶ κατὰ τύχην ὁ πρῶτος αὐτῶν περαιωθεὶς Ἀχιλλεὺς τοὔνομα τὸν Πύρρον ἐδέξατο· τοὺς δὲ ἄλλους ὡς ἔτυχον ἄλλοι διεκόμιζον.
3.13. Bölüm
Böylece kurtulup kovalayanlardan önce davranarak İllyria'ya, Kral Glaukias'ın yanına vardılar. Glaukias'ı evinde karısıyla oturur buldular ve çocuğu önlerine, yere bıraktılar. Glaukias düşünceliydi: Aiakides'in düşmanı Kassandros'tan korkuyordu ve uzun süre sessizce düşündü.
οὕτω δὲ σωθέντες καὶ φθάσαντες τὴν δίωξιν εἰς Ἰλλυριοὺς παρεγένοντο πρὸς Γλαυκίαν τὸν βασιλέα· καὶ καθεζόμενον εὑρόντες οἴκοι μετὰ τῆς γυναικὸς ἐν μέσῳ τὸ παιδίον ἐπὶ τῆς γῆς κατέθεσαν, ὁ δὲ ἦν ἐπὶ γνώμης, Κάσανδρον δεδοικὼς ἐχθρὸν ὄντα τοῦ Αἰακίδου, καὶ σιωπὴν εἶχε πολὺν χρόνον βουλευόμενος.
3.2Bu sırada Pyrrhos kendiliğinden yerde sürünerek geldi, elleriyle kralın giysisini tuttu ve Glaukias'ın dizlerine tutunup doğruldu. Bu önce güldürdü, sonra da acındırdı; sanki ağlayıp yalvaran biri gibi tutunuyordu. Bazıları Glaukias'a değil, tanrıların sunağına tutunup kollarını doladığını ve bunun Glaukias'a tanrısal bir işaret gibi göründüğünü söyler.
ἐν τούτῳ δὲ ὁ Πύρρος ἀπʼ αὐτομάτου προσερπύσας καὶ λαβόμενος τοῦ ἱματίου ταῖς χερσὶ καὶ προσεξαναστὰς πρὸς τὰ γόνατα τοῦ Γλαυκίου γέλωτα πρῶτον, εἶτα οἶκτον παρέσχεν, ὥσπερ τις ἱκέτης ἐχόμενος καὶ δακρύων, ἔνιοι δέ φασιν οὐ τῷ Γλαυκίᾳ προσπεσεῖν αὐτόν, ἀλλὰ βωμοῦ θεῶν προσαψάμενον ἑστάναι πρὸς αὐτὸν περιβαλόντα τὰς χεῖρας, καὶ τὸ πρᾶγμα τῷ Γλαυκίᾳ θεῖον φανῆναι.
3.3Bu yüzden Glaukias hemen Pyrrhos'u karısına verdi ve kendi çocuklarıyla birlikte büyütmesini emretti. Kısa süre sonra düşmanlar onu geri istedi ve Kassandros iki yüz talent önerdi, ama Glaukias teslim etmedi. Hatta Pyrrhos on iki yaşına gelince orduyla Epeiros'a götürüp onu kral yaptı.
διὸ καὶ παραυτίκα τὸν Πύρρον ἐνεχείρισε τῇ γυναικί, κελεύσας ἅμα τοῖς τέκνοις τρέφεσθαι, καὶ μικρὸν ὕστερον ἐξαιτουμένων τῶν πολεμίων, Κασάνδρου δὲ καὶ διακόσια τάλαντα διδόντος, οὐκ ἐξέδωκεν, ἀλλὰ καὶ γενόμενον δυοκαίδεκα ἐτῶν καταγαγὼν εἰς τὴν Ἤπειρον μετὰ δυνάμεως βασιλέα κατέστησεν.
3.4Pyrrhos'un yüz ifadesi krallıktan çok korkutucuydu, ağırbaşlı değildi. Çok sayıda dişi yoktu; üstte tek ve bütün bir kemik vardı, diş araları ince çizgilerle belli belirsiz çizilmişti. Dalağı hastalananlara iyi geldiğine inanılırdı. Beyaz bir horoz kurban ediyor, hastayı sırtüstü yatırıp sağ ayağıyla dalağına yavaşça bastırıyordu. Hiç kimse tedaviyi istediğinde reddedilecek kadar yoksul ya da önemsiz değildi.
ἦν δὲ ὁ Πύρρος τῇ μὲν ἰδέᾳ τοῦ προσώπου φοβερώτερον ἔχων ἢ σεμνότερον τὸ βασιλικόν, πολλοὺς δὲ ὀδόντας οὐκ εἶχεν, ἀλλʼ ἓν ὀστέον συνεχὲς ἦν ἄνωθεν, οἷον λεπταῖς ἀμυχαῖς τὰς διαφυὰς ὑπογεγραμμένον τῶν ὀδόντων. τοῖς δὲ σπληνιῶσιν ἐδόκει βοηθεῖν, ἀλεκτρυόνα θύων λευκόν, ὑπτίων τε κατακειμένων τῷ δεξιῷ ποδὶ πιέζων ἀτρέμα τὸ σπλάγχνον. οὐδεὶς δὲ ἦν πένης οὐδὲ ἄδοξος οὕτως ὥστε μὴ τυχεῖν τῆς ἰατρείας δεηθείς.
3.5Kurban ettiği horozu da alıyordu ve bu ödül onun için çok tatlıydı. O ayağının başparmağında tanrısal bir kuvvet olduğu söylenir; öldükten sonra bedeni yakılınca başparmağının ateşten etkilenmemiş, dokunulmamış bulunduğu anlatılır. Ama bu daha sonraki bir olaydır.
ἐλάμβανε δὲ καὶ τὸν ἀλεκτρυόνα θύσας, καὶ τὸ γέρας τοῦτο ἥδιστον ἦν αὐτῷ. λέγεται δὲ τοῦ ποδὸς ἐκείνου τὸν μείζονα δάκτυλον ἔχειν δύναμιν θείαν, ὥστε μετὰ τὴν τελευτὴν τοῦ λοιποῦ σώματος κατακαέντος ἀπαθῆ καὶ ἄθικτον ὑπὸ τοῦ πυρὸς εὑρεθῆναι. ταῦτα μὲν οὖν ὕστερον.
4.14. Bölüm
On yedi yaşına gelince ve krallığı sağlam göründüğü sırada, birlikte büyüdüğü Glaukias'ın oğullarından birinin düğünü için yurt dışına gitti. Molosslar yine ayaklanıp dostlarını kovdular, mallarını yağmaladılar ve kendilerini Neoptolemos'a teslim ettiler.
γενομένῳ δὲ περὶ ἑπτακαίδεκα ἔτη καὶ δοκοῦντι τὴν ἀρχὴν ἔχειν βεβαίως ἀποδημία τις συνέτυχε, τῶν Γλαυκίου παίδων ἑνὸς, οἷς συνετέθραπτο, γυναῖκα λαμβάνοντος. πάλιν οὖν οἱ Μολοττοὶ συστάντες ἐξέβαλον τοὺς φίλους αὐτοῦ καὶ τὰ χρήματα διήρπασαν καὶ Νεοπτολέμῳ παρέδωκαν ἑαυτούς.
4.2Pyrrhos krallığını böyle yitirip her şeyden yoksun kalınca Antigonos'un oğlu Demetrios'a katıldı. Demetrios, Pyrrhos'un kız kardeşi Deidameia ile evliydi. Bu kız henüz çocukken Roxane'nin oğlu İskender'in karısı olacağı söylenmişti; ama o aile felakete uğrayınca büyüdüğünde Demetrios onunla evlenmişti.
ὁ δὲ Πύρρος οὕτω τὴν ἀρχὴν ἀποβαλὼν καὶ γενόμενος πάντων ἔρημος Δημητρίῳ τῷ Ἀντιγόνου προσέμιξεν ἑαυτόν, ἔχοντι τὴν ἀδελφὴν αὐτοῦ Δηιδάμειαν, ἣν ἔτι μὲν οὖσαν κόρην ὠνόμαζον Ἀλεξάνδρου τοῦ Ῥωξάνης γυναῖκα, τῶν δὲ κατʼ ἐκείνους δυστυχηθέντων ὥραν ἔχουσαν αὐτὴν ἔγημεν ὁ Δημήτριος.
4.3Bütün kralların çarpıştığı büyük İpsos savaşında Pyrrhos, henüz delikanlıyken Demetrios'un yanında bulundu, karşısındakileri bozguna uğrattı ve savaşçılar arasında parlak bir biçimde sivrildi. Demetrios'un yenilgisinden sonra onu bırakmadı; emanet edilen Yunan şehirlerini korudu. Demetrios Ptolemaios'la anlaşma yapınca Pyrrhos rehine olarak Mısır'a gitti.
τῆς δὲ μεγάλης μάχης ἣν ἐν Ἰψῷ πάντες οἱ βασιλεῖς ἠγωνίσαντο, παρὼν ὁ Πύρρος τοῖς περὶ Δημήτριον συμμετεῖχε μειράκιον ὢν ἔτι, καὶ τοὺς καθʼ ἑαυτὸν ἐτρέψατο, καὶ διεφάνη λαμπρὸς ἐν τοῖς μαχομένοις. πταίσαντα δὲ Δημήτριον οὐκ ἐγκατέλιπεν, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐν τῇ Ἑλλάδι πόλεις πιστευθεὶς διεφύλαξε, καὶ συμβάσεων αὐτῷ γενομένων πρὸς Πτολεμαῖον ἔπλευσεν εἰς Αἴγυπτον ὁμηρεύσων.
4.4Ptolemaios'a av ve idmanlarda gücünü ve dayanıklılığını gösterdi. Ptolemaios'un kadınları arasında en güçlü olanın ve aretē ile sağduyuda en önde gelenin Berenike olduğunu görünce en çok ona yaklaştı. Üstün olanlara yararlı olacak biçimde sokulmakta usta, aşağıdakilere karşı küçümseyici, yaşayışça düzenli ve ölçülü biriydi. Birçok genç prens arasından Berenike'nin, Ptolemaios'tan önce Philippos'tan doğurduğu kızı Antigone ile evlenmek üzere seçildi.
καὶ Πτολεμαίῳ μὲν ἔν τε θήραις καὶ γυμνασίοις ἐπίδειξιν ἀλκῆς καὶ καρτερίας παρεῖχε, τὴν δὲ Βερενίκην ὁρῶν μέγιστον δυναμένην καὶ πρωτεύουσαν ἀρετῇ καὶ φρονήσει τῶν Πτολεμαίου γυναικῶν, ἐθεράπευε μάλιστα· καὶ δεινὸς ὢν ὑπελθεῖν ἐπʼ ὠφελείᾳ τοὺς κρείττονας, ὥσπερ ὑπερόπτης τῶν ταπεινοτέρων, κόσμιος δὲ καὶ σώφρων περὶ δίαιταν, ἐκ πολλῶν νέων ἡγεμονικῶν προεκρίθη λαβεῖν Ἀντιγόνην γυναῖκα τῶν Βερενίκης θυγατέρων, ἣν ἔσχεν ἐκ Φιλίππου πρὶν ἢ Πτολεμαίῳ συνοικεῖν.
5.15. Bölüm
Bu evlilikten sonra itibarı daha da arttı. Antigone iyi bir eşti. Para ve ordu alıp krallık için Epeiros'a gönderilmeyi başardı. Neoptolemos sert ve zorba yönetimi yüzünden nefret edildiği için çoğu insan onun gelmesinden hoşnuttu. Ama Neoptolemos'un başka krallara başvurabileceğinden korkarak onunla krallığı paylaşmak üzere anlaşma ve dostluk yaptı.
μετὰ δὲ τὸν γάμον τοῦτον ἔτι μᾶλλον εὐδοκιμῶν, καὶ γυναικὸς ἀγαθῆς τῆς Ἀντιγόνης περὶ αὐτὸν οὔσης, διεπράξατο χρήματα λαβὼν καὶ δύναμιν εἰς Ἤπειρον ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀποσταλῆναι. καὶ παρῆν οὐκ ἄκουσι τοῖς πολλοῖς διὰ τὴν ἀπέχθειαν τὸν Νεοπτολέμου χαλεπῶς καὶ βιαίως ἄρχοντος, πλὴν ἀλλὰ δείσας μὴ πρός τινα τῶν ἄλλων βασιλέων ὁ Νεοπτόλεμος τράπηται, διαλύσεις ἔθετο καὶ φιλίαν πρὸς αὐτὸν ἐπὶ κοινωνίᾳ τῆς ἀρχῆς.
5.2Zaman geçtikçe ikisini gizlice kışkırtıp birbirine karşı kuşku uyandıranlar çıktı. Pyrrhos'u en çok harekete geçiren sebebin ise şöyle başladığı söylenir. Krallar Molossia'da Passaron denen yerde Zeus Areios'a kurban keser, Epeiroslulara yemin eder ve onları da yemin ettirirlerdi: Kendileri kanunlara göre yönetecek, Epeiroslular da kanunlara göre krallığı koruyacaktı.
χρόνου δὲ προϊόντος ἦσαν οἱ παροξύνοντες αὐτοὺς κρύφα καὶ κατʼ ἀλλήλων ἐμποιοῦντες ὑποψίας, ἡ μέντοι μάλιστα κινήσασα τὸν Πύρρον αἰτία λέγεται τοιαύτην ἀρχὴν λαβεῖν. εἰώθεισαν οἱ βασιλεῖς ἐν Πασσαρῶνι, χωρίῳ τῆς Μολοττίδος, Ἀρείῳ Διί· θύσαντες ὁρκωμοτεῖν τοῖς Ἠπειρώταις καὶ ὁρκίζειν, αὐτοὶ μὲν ἄρξειν κατὰ τοὺς νόμους, ἐκείνους δὲ τὴν βασιλείαν διαφυλάξειν κατὰ τοὺς νόμους.
5.3Bu tören iki kral birlikte yapıyordu. Dostlarıyla bir araya gelip birbirlerine çok sayıda armağan verip alıyorlardı. Orada Neoptolemos'a bağlı Gelon, Pyrrhos'u içtenlikle selamlayıp ona iki çift çift öküzü armağan etti. Şarap görevlisi Myrtilos bunları Pyrrhos'tan istedi; Pyrrhos vermeyip başkasına verince Myrtilos kırıldı ve bu, Gelon'un gözünden kaçmadı.
ταῦτʼ οὖν ἐδρᾶτο ἀμφοτέρων τῶν βασιλέων παρόντων, καὶ συνῆσαν ἀλλήλοις μετὰ τῶν φίλων, δῶρα πολλὰ τὰ μὲν διδόντες, τὰ δὲ λαμβάνοντες, ἐνταῦθα δὴ Γέλων, ἀνήρ πιστὸς Νεοπτολέμῳ, δεξιωσάμενος φιλοφρόνως τὸν Πύρρον ἐδωρήσατο βοῶν ἀροτήρων δυσὶ ζεύγεσι. ταῦτα Μυρτίλος ὁ ἐπὶ τοῦ οἴνου παρὼν ᾔτει τὸν Πύρρον· ἐκείνου δὲ μὴ διδόντος, ἀλλʼ ἑτέρῳ, χαλεπῶς ἐνεγκὼν ὁ Μυρτίλος οὐκ ἔλαθε τὸν Γέλωνα.
5.4Gelon onu yemeğe davet etti ve bazılarına göre şarap sofrasında ona yakınlık göstererek Neoptolemos'tan yana geçmeye ve Pyrrhos'u zehirlemeye teşvik etti. Myrtilos öneriyi beğeniyor ve ikna olmuş gibi kabul etti, ama Pyrrhos'a haber verdi. Pyrrhos'un emriyle başsaki Aleksikrates'i de işe ortak edecekmiş gibi Gelon'a tanıttı; çünkü Pyrrhos suçun daha fazla kişi önünde ispatlanmasını istiyordu.
καλέσας οὖν αὐτὸν ἐπὶ δεῖπνον, ὡς δέ φασιν ἔνιοι, καὶ χρησάμενος παρʼ οἶνον ὥραν ἔχοντι, λόγους προσήνεγκε παρακαλῶν ἑλέσθαι τὰ τοῦ Νεοπτολέμου καὶ φαρμάκοις διαφθεῖραι τὸν Πύρρον. ὁ δὲ Μυρτίλος ἐδέξατο μὲν τὴν πεῖραν ὡς ἐπαινῶν καὶ συμπεπεισμένος, ἐμήνυσε δὲ τῷ Πύρρῳ· καὶ κελεύσαντος ἐκείνου τὸν ἀρχιοινοχόον Ἀλεξικράτην τῷ Γέλωνι συνέστησεν, ὡς δὴ μεθέξοντα τῆς πράξεως αὐτοῖς· ἐβούλετο γὰρ ἐν πλείοσιν ὁ Πύρρος τὸν ἔλεγχον γενέσθαι τοῦ ἀδικήματος.
5.5Gelon böyle aldatılırken Neoptolemos da aldatılıyordu. Suikastın yolunda gittiğini düşünerek kendini tutamadı, sevincinden dostlarına anlattı. Bir akşam da kız kardeşi Kadmeia'nın yanında eğlenirken kimsenin duymayacağını sanarak bunlardan söz etti. Çünkü yanında, Neoptolemos'un sürülerini yöneten Samon'un karısı Phainarete'den başka kimse yoktu ve o da yüzünü duvara dönmüş, bir sedirde uyuyor gibiydi. Her şeyi gizlice dinledi ve ertesi gün Pyrrhos'un karısı Antigone'ye gelip Neoptolemos'un kız kardeşine söylediklerini anlattı. Pyrrhos bunu öğrenince o sırada sesini çıkarmadı, ama bir kurban töreninde Neoptolemos'u yemeğe çağırıp öldürdü.
οὕτω δὲ τοῦ Γέλωνος ἐξαπατωμένου συνεξαπατώμενος ὁ Νεοπτόλεμος, καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ὁδῷ βαδίζειν οἰόμενος οὐ κατεῖχεν, ἀλλʼ ὑπὸ χαρᾶς ἐξέφερε πρὸς τοὺς φίλους, καί ποτε κωμάσας παρὰ τὴν ἀδελφὴν Καδμείαν ἐχρῆτο λαλιᾷ περὶ τούτων, οὐδένα συνακούειν οἰόμενος· οὐδεὶς γὰρ ἦν πλησίον ἄλλος ἢ Φαιναρέτη γυνὴ Σάμωνος τοῦ τὰ ποίμνια καὶ τὰ βουκόλια τῷ Νεοπτολέμῳ διοικοῦντος, αὕτη δὲ ἀπεστραμμένη πρὸς τὸν τοῖχον
ἐπὶ κλίνης τινὸς ἐδόκει καθεύδειν. συνήκοος δὲ πάντων γενομένη καὶ λαθοῦσα μεθʼ ἡμέραν ἧκε πρὸς Ἀντιγόνην τὴν Πύρρου γυναῖκα, καὶ πάντα κατεῖπεν ὅσα τοῦ Νεοπτολέμου πρὸς τὴν ἀδελφὴν ἤκουσε λέγοντος, πυθόμενος δὲ ὁ Πύρρος ἐκεῖ μὲν ἡσυχίαν ἦγεν, ἐν δὲ θυσίᾳ καλέσας ἐπὶ δεῖπνον τὸν Νεοπτόλεμον ἀπέκτεινεν,
5.7Epeirosluların en güçlü adamlarının kendisine meylettiğini görmüştü. Onlar da Neoptolemos'tan kurtulmasını, krallığın küçük bir parçasıyla yetinmeyip tabiatına uygun biçimde daha büyük işlere el atmasını öğütlüyorlardı. Bir de kuşku doğunca Neoptolemos'u önce davranarak öldürmüştü.
αἰσθόμενος τῶν Ἠπειρωτῶν τοὺς κρατίστους προσέχοντας αὑτῷ, καὶ παρακελευομένους ἀπαλλαγῆναι τοῦ Νεοπτολέμου, καὶ μὴ μερίδα μικρὰν ἔχοντα βασιλείας ἀγαπᾶν, ἀλλὰ τῇ φύσει χρήσασθαι μειζόνων πραγμάτων ἀντιλαμβανόμενον, καί τινος ὑποψίας ἅμα προσγενομένης τὸν Νεοπτόλεμον φθάσας ἀνελεῖν.
6.16. Bölüm
Berenike ve Ptolemaios'u unutmadığından Antigone'den doğan çocuğuna Ptolemaios adını verdi, Epeiros yarımadasında kurduğu şehre de Berenikis dedi. Bundan sonra aklında birçok büyük tasarı dolaşıyordu, ama en çok ve ilk olarak yakınındakilere umut bağlıyordu. Makedonların işlerine karışmak için şöyle bir bahane buldu:
μεμνημένος δὲ Βερενίκης καὶ Πτολεμαίου παιδίον μὲν αὐτῷ γενόμενον ἐξ Ἀντιγόνης Πτολεμαῖον ὠνόμασεν, οἰκίσας δὲ πόλιν ἐν τῇ χερρονήσῳ τῆς Ἠπείρου Βερονικίδα προσηγόρευσεν. ἐκ δὲ τούτου πολλὰ μὲν περινοῶν καὶ μεγάλα τῇ γνώμῃ, ταῖς δὲ ἐλπίσι μάλιστα καὶ πρῶτον ἀντιλαμβανόμενος τῶν πλησίον, εὗρεν ἐμφῦναι τοῖς Μακεδόνων πράγμασιν ἐκ τοιᾶσδέ τινος προφάσεως.
6.2Kassandros'un oğullarından büyüğü Antipatros, annesi Thessalonike'yi öldürmüş, kardeşi Aleksandros'u da kovmuştu. Aleksandros, Demetrios'a yardım çağrısı gönderdi ve Pyrrhos'u da çağırdı. Demetrios işleri yüzünden gecikince önce Pyrrhos geldi ve ittifakın karşılığı olarak Makedonya'dan Stymphaia ile Parauaia'yı, sonradan kazanılan halklardan da Ambrakia, Akarnania ve Amphilokhia'yı istedi.
τῶν Κασάνδρου παίδων ὁ πρεσβύτερος Ἀντίπατρος τήν τε μητέρα Θεσσαλονίκην ἀνεῖλε καὶ τὸν ἀδελφὸν Ἀλέξανδρον ἤλαυνεν. ὁ δὲ πρός τε Δημήτριον ἔπεμψε δεόμενος βοηθεῖν καὶ Πύρρον ἐκάλει. Δημητρίου δὲ ὑπὸ ἀσχολιῶν βραδύνοντος ἐπελθὼν ὁ Πύρρος ᾔτησε μισθὸν τῆς συμμαχίας τήν τε Στυμφαίαν καὶ τὴν Παραυαίαν τῆς Μακεδονίας, καὶ τῶν ἐπικτήτων ἐθνῶν Ἀμβρακίαν, Ἀκαρνανίαν, Ἀμφιλοχίαν.
6.3Delikanlı bunları verince garnizonlarla ele geçirip kendi eline aldı, geri kalanını da onun için kazanarak Antipatros'u köşeye sıkıştırdı. Kral Lysimakhos kendi işleriyle uğraşıyor, ama Antipatros'a yardım etmek istiyordu. Pyrrhos'un Ptolemaios'a karşı nankörlük etmek ya da onu reddetmek istemediğini bildiğinden ona sahte bir mektup gönderdi: Sözde Ptolemaios ondan, Antipatros'tan üç yüz talent alıp seferden vazgeçmesini istiyordu.
προεμένου δὲ τοῦ νεανίσκου ταῦτα μὲν αὐτὸς εἶχε φρουραῖς καταλαβών, τὰ δὲ λοιπὰ κτώμενος ἐκείνῳ περιέκοπτε τὸν Ἀντίπατρον. Λυσίμαχος δὲ ὁ βασιλεὺς αὐτὸς μὲν ἦν ἐν ἀσχολίαις προθυμούμενος Ἀντιπάτρῳ βοηθεῖν, εἰδὼς δὲ τὸν Πύρρον οὐδὲν ἀχαριστεῖν οὐδὲ ἀρνεῖσθαι Πτολεμαίῳ βουλόμενον ἔπεμψε πλαστὰ γράμματα πρὸς αὐτόν, ὡς Πτολεμαίου κελεύοντος ἀπαλλάττεσθαι τῆς στρατείας τριακόσια τάλαντα παρὰ τοῦ Ἀντιπάτρου λαβόντα.
6.4Pyrrhos mektubu açar açmaz Lysimakhos'un oyununu anladı; çünkü her zamanki "Baba oğula selam eder" yerine "Kral Ptolemaios Kral Pyrrhos'a selam eder" yazılıydı. Lysimakhos'a söylendi, ama yine de barışı kabul etti ve kurbanlar üzerine yemin etmek için bir araya geldiler.
λύσας δὲ τὴν ἐπιστολὴν ὁ Πύρρος εὐθὺς τὸ ῥᾳδιούργημα τοῦ Λυσιμάχου συνεῖδεν· οὐδὲ γὰρ ἦν ἡ συνήθης γεγραμμένη προσαγόρευσις, ὁ πατήρ τῷ υἱῷ χαίρειν ἀλλά, βασιλεὺς Πτολεμαῖος βασιλεῖ Πύρρῳ χαίρειν. λοιδορήσας δὲ τὸν Λυσίμαχον ὅμως ἐποιεῖτο τὴν εἰρήνην, καὶ συνῄεσαν ὡς κατὰ σφαγίων ὁρκωμοτήσοντες.
6.5Bir boğa, bir yaban domuzu ve bir koç getirildi; koç kendiliğinden ölüverdi. Herkes güldü, ama kâhin Theodotos, üç kraldan birine daimōnun ölüm işareti verdiğini söyleyerek Pyrrhos'u yemin etmekten alıkoydu. Pyrrhos da barıştan böylece vazgeçti.
ἐπεὶ δὲ ταύρου καὶ κάπρου καὶ κριοῦ προσαχθέντος ὁ κριὸς αὐτομάτως ἀπέθανε, τοῖς μὲν ἄλλοις γελᾶν ἐπῄει, τὸν δὲ Πύρρον ὁ μάντις Θεόδοτος ὀμόσαι διεκώλυσε, φήσας τὸ δαιμόνιον ἑνὶ προσημαίνειν τῶν τριῶν βασιλέων θάνατον, ὁ μὲν οὖν Πύρρος οὕτως ἀπέστη τῆς εἰρήνης.
7.17. Bölüm
Aleksandros'un işleri artık düzelmişti, ama Demetrios yine de geldi. Yardıma ihtiyaç duymayan birinin yanına geldiği hemen belli oldu ve korku yarattı. Birkaç gün birlikte kaldıktan sonra güvensizlik içinde birbirlerine tuzak kurmaya başladılar. Demetrios fırsatı yakalayıp önce davrandı ve delikanlıyı öldürüp Makedonya kralı ilan edildi.
τῷ δὲ Ἀλεξάνδρῳ τῶν πραγμάτων ἤδη κατάστασιν ἐχόντων ὅμως ὁ Δημήτριος ἀφίκετο· καὶ δῆλος μὲν ἦν εὐθὺς ἥκων μὴ δεομένῳ, καὶ φόβον παρεῖχεν, ὀλίγας δ̓· ἡμέρας συγγενόμενοι διʼ ἀπιστίας ἐπεβούλευσαν ἀλλήλοις ἀμφότεροι, καιρῷ δὲ χρησάμενος καὶ φθάσας ἀποκτίννυσιν ὁ Δημήτριος τὸ μειράκιον, καὶ βασιλεὺς ἀνηγορεύθη Μακεδονίας.
7.2Demetrios'un Pyrrhos'a karşı daha önce de şikâyetleri vardı, çünkü Pyrrhos Teselya'ya akınlar yapmıştı. Hükümranlıklara özgü doğuştan hastalık olan açgözlülük de komşuluklarını korkulu ve güvensiz kılıyordu, özellikle Deidameia'nın ölümünden sonra. Makedonya'yı ele geçirince aynı yere çarpıştılar ve anlaşmazlığın sebepleri daha da büyüdü.
ἦν μὲν οὖν καὶ πρότερον αὐτῷ πρὸς τὸν Πύρρον ἐγκλήματα, καὶ καταδρομαὶ τῆς Θεσσαλίας ἐγεγόνεισαν ὑπʼ ἐκείνου, καὶ τὸ σύμφυτον νόσημα ταῖς δυναστείαις, ἡ πλεονεξία, τὴν γειτνίασιν αὐτοῖς ἐπίφοβον καὶ ἄπιστον παρεῖχε, καὶ μᾶλλον ἔτι μετὰ τὴν τῆς Δηϊδαμείας τελευτήν. ἐπεὶ δὲ καὶ κατασχόντες ἀμφότεροι Μακεδονίας συνέπιπτον εἰς τὸ αὐτὸ καὶ μείζονας ἐλάμβανε προφάσεις ἡ διαφορά,
7.3Demetrios, Aitolyalılara karşı sefere çıkıp onları yendikten sonra Pantaukhos'u büyük bir kuvvetle orada bırakıp kendisi Pyrrhos'a doğru yürüdü; Pyrrhos da bunu öğrenince onun üzerine yürüdü. Yolda birbirlerini kaçırıp karşılaşmadan geçtiler. Demetrios Epeiros'a girip yağmaladı, Pyrrhos ise Pantaukhos'la karşılaşıp savaşa tutuştu.
Δημήτριος μὲν ἐπʼ Αἰτωλοὺς στρατευσάμενος καὶ κρατήσας, Πάνταυχον αὐτόθι μετὰ πολλῆς δυνάμεως καταλιπὼν αὐτὸς ἐβάδιζεν ἐπὶ Πύρρον, καὶ Πύρρος ἐπʼ ἐκεῖνον, ὡς ᾔσθετο. γενομένης δὲ διαμαρτίας καθʼ ὁδὸν ἀλλήλους παρήλλαξαν καὶ Δημήτριος μὲν ἐμβαλὼν εἰς Ἤ πειρον ἐλεηλάτει, Πύρ ος δὲ Πανταύχῳ περιπεσὼν εἰς μάχην κατέστη.
7.4Askerler çarpıştı, özellikle komutanlar arasında çetin ve büyük bir mücadele başladı. Pantaukhos, herkesin kabul ettiği gibi cesaret, el ve vücut gücü bakımından Demetrios'un komutanlarının en iyisiydi; gözü pek ve gururluydu, Pyrrhos'u teke tek dövüşe çağırdı. Pyrrhos ise yiğitlikte ve gözü peklikte krallardan hiçbirinden geri kalmıyordu. Akhilleus'un şöhretini soyundan çok aretēsiyle kazanmak istiyordu ve ön saflardan geçerek Pantaukhos'un üzerine yürüdü.
καὶ τῶν στρατιωτῶν συμπεσόντων δεινὸς ἦν καὶ μέγας ἀγὼν, μάλιστα κατὰ τοὺς ἡγεμόνας, ὅ τε γάρ Πάνταυχος ἀνδρείᾳ καὶ χειρὶ καὶ ῥώμῃ σώματος ἄριστος ὢν ὁμολογουμένως τῶν περὶ Δημήτριον στρατηγῶν, καὶ θάρσος ἔχων καὶ φρόνημα, προὐκαλεῖτο τὸν Πύρρον εἰς χεῖρας, ὅ τε Πύρρος οὐδενὶ τῶν βασιλέων ὑφιέμενος ἀλκῆς καὶ τόλμης, καὶ τὴν Ἀχιλλέως δόξαν αὑτῷ διʼ· ἀρετὴν μᾶλλον ἢ κατὰ γένος συνοικειοῦν βουλόμενος, ἐναντίος ἐχώρει διὰ τῶν προμάχων ἐπὶ τὸν Πάνταυχον.
7.5Önce mızraklarla dövüştüler, sonra yakın dövüşe girip kılıçları hem ustalıkla hem güçle kullandılar. Pyrrhos bir yara aldı, ama iki yara açtı: Biri uyluğa, biri boyna. Pantaukhos'u bozguna uğratıp yere devirdi. Ama öldüremedi, çünkü dostları onu kaptı. Epeiroslular kralın zaferine sevinip aretēsine hayran kaldılar, Makedon falanksını zorlayıp yardılar; kaçanları kovalayıp birçoğunu öldürdüler ve beş binini canlı olarak ele geçirdiler.
ἦν δὲ δορατισμὸς τὸ πρῶτον, εἶτα ἐν χεροῖν γενόμενοι μετὰ τέχνης ἅμα καὶ βίας ἐχρῶντο τοῖς ξίφεσι. λαβὼν δὲ ὁ Πύρρος ἓν τραῦμα, δοὺς δὲ δύο, τὸ μὲν εἰς τὸν μηρόν, τὸ δὲ παρὰ τὸν τράχηλον, ἐτρέψατο καὶ κατέβαλε τὸν Πάνταυχον οὐ μὴν ἀνεῖλεν, ἀνηρπάγη γάρ ὑπὸ τῶν φίλων, οἱ δὲ Ἠ πειρῶται τῇ νίκῃ τοῦ βασιλέως ἐπαρθέντες καὶ θαυμάσαντες τὴν ἀρετὴν ἐβιάσαντο καὶ διέκοψαν τὴν φάλαγγα τῶν Μακεδόνων, καὶ φεύγοντας διώκοντες ἀπέκτεινὰν τε πολλοὺς καὶ πεντακισχιλίους ζῶντας εἷλον.
8.18. Bölüm
Bu savaş Makedonlarda Pyrrhos'a karşı, başlarına gelenler yüzünden, öfke ve nefretten çok, yaptıklarını gören ve savaşta onunla karşılaşanlarda şöhret ve aretēsine hayranlık uyandırdı. Görünüşünde, hızında ve hareketlerinde İskender'e benzediğini, savaşlardaki atılganlığında ve güçlülüğünde onun gölgelerini ve yansımalarını gördüklerini söylüyorlardı. Öteki krallar İskender'i erguvanları, muhafızları, boyun bükmeleri ve yüksek sesle konuşmalarıyla taklit ediyordu; yalnız Pyrrhos onu silahı ve elleriyle gösteriyordu.
ὁ δὲ ἀγὼν οὗτος οὐ τοσοῦτον ὀργῆς ὧν ἔπαθον οὐδὲ μίσους ἐνέπλησε τοὺς Μακεδόνας πρὸς τὸν Πύρρον, ὅσην δόξαν αὐτοῦ καὶ θαῦμα τῆς ἀρετῆς καὶ λόγον ἐνειργάσατο τοῖς ἰδοῦσι τὰ ἔργα καὶ συνενεχθεῖσι κατὰ τὴν μάχην. καὶ γὰρ ὄψιν ᾤοντο καὶ τάχος ἐοικέναι καὶ κίνημα τοῖς Ἀλεξάνδρου, καὶ τῆς φορᾶς ἐκεῖνον καὶ βίας παρὰ τοὺς ἀγῶνας ἐν τούτῳ σκιάς τινας ὁρᾶσθαι καὶ μιμήματα, τῶν μὲν ἄλλων βασιλέων ἔν πορφύραις καὶ δορυφόροις καὶ κλίσει τραχήλου καὶ τῷ μεῖζον διαλέγεσθαι, μόνου δὲ Πύρρου τοῖς ὅπλοις καὶ ταῖς χερσὶν ἐπιδεικνυμένου τὸν Ἀλέξανδρον.
8.2Saf düzeni ve komutanlık konusundaki bilgisi ve becerisi, bu konuda bıraktığı yazılardan anlaşılabilir. Anlatıldığına göre Antigonos'a en iyi komutanın kim olduğu sorulduğunda "Yaşlanırsa Pyrrhos" demiş; yalnızca çağdaşları için bu yargıyı vermiştir. Hannibal ise, Scipio'nun hayatında yazıldığı gibi, bütün komutanlar arasında deneyim ve ustalıkta birinci olarak Pyrrhos'u, ikinci olarak Scipio'yu, üçüncü olarak kendisini göstermiştir.
τῆς δὲ περὶ τάξεις καὶ στρατηγίας ἐπιστήμης αὐτοῦ καὶ δεινότητος ἔνεστι δείγματα λαβεῖν ἐκ τῶν γραμμάτων ἃ περὶ τούτων ἀπολέλοιπε. λέγεται δὲ καὶ ʼ Ἀντίγονος ἐρωτηθεὶς τίς ἄριστος τῶν στρατηγῶν, φάναι, Πύρρος, ἂν γηράσῃ περὶ τῶν καθʼ αὑτὸν οὕτως ἀποφηνάμενος μόνον. Ἀννίβας δὲ συμπάντων ἀπέφηνε τῶν στρατηγῶν πρῶτον μὲν ἐμπειρίᾳ καὶ δεινότητι Πύρρον, Σκηπίωνα δὲ δεύτερον, ἑαυτὸν δὲ τρίτον, ὡς ἐν τοῖς περὶ Σκηπίωνος γέγραπται.
8.3Anlaşılan Pyrrhos hep bununla uğraşıyor, bunu en krallara yakışır bilgi sayarak üzerinde felsefe yapıyor, öteki inceliklere hiç önem vermiyordu. Anlatıldığına göre bir içki toplantısında, kavalcı Python mu yoksa Kaphisias mı daha iyidir diye sorulunca "Polyperkhon iyi bir komutandır" demiştir; yani bir kralın araştırıp bilmesi gereken yalnızca budur.
καὶ ὅλως τοῦτο μελετῶν ἔοικε καὶ φιλοσοφῶν ἀεὶ διατελεῖν ὁ Πύρρος, ὡς μαθημάτων βασιλικώτατον, τὰς δὲ ἄλλας γλαφυρίας ἐν οὐδενὶ λόγῳ τίθεσθαι. λέγεται γάρ ὡς ἐρωτηθεὶς ἔν τινι πότῳ, πότερον αὐτῷ φαίνεται Πύθων αὐλητὴς ἀμείνων ἢ Καφισίας, εἰπεῖν ὅτι Πολυπέρχων στρατηγός, ὡς ταῦτα τῷ βασιλεῖ ζητεῖν μόνα καὶ γινώσκειν προσῆκον.
8.4Dostlarına karşı hoşgörülü ve öfkede yumuşaktı, iyilik etmekte coşkulu ve hevesliydi. Aeropos ölünce çok üzülmüş, onun insanlığın başına gelene uğradığını söylemiş, sürekli ertelediği ve geciktirdiği için ona iyiliğini ödeyemediğinden kendini suçlamıştı. Çünkü borçlar alacaklının mirasçılarına da ödenebilir; ama iyiliklerin karşılığı, onu hissedebilecek kişiye ulaşmamışsa iyi ve adil insanı üzer.
ἦν δὲ καὶ πρὸς τοὺς συνήθεις ἐπιεικὴς καὶ πρᾶος ὀργήν, σφοδρὸς δὲ καὶ πρόθυμος ἐν ταῖς χάρισιν. Ἀερόπου γοῦν ἀποθανόντος οὐκ ἤνεγκε μετρίως, ἐκεῖνον μὲν ἀνθρώπινα πεπονθέναι φάσκων, ἑαυτὸν δὲ μεμφόμενος καὶ κακίζων ὅτι μέλλων ἀεὶ καὶ βραδύνων χάριν οὐκ ἀπέδωκεν αὐτῷ. τὰ μὲν γὰρ χρέα καὶ κληρονόμοις ἔστιν ἀποδοῦναι τῶν δανεισάντων, αἱ δὲ τῶν χαρίτων ἀμοιβαὶ μὴ γενόμεναι πρὸς αἰσθανομένους ἀνιῶσι τὸν χρηστὸν καὶ δίκαιον.
8.5Ambrakia'da herkesin aleyhinde konuşan iftiracı bir adamı oradan uzaklaştırması gerektiğini düşünenlere Pyrrhos "Bırakın burada kalsın," demişti, "bizi bütün dünyaya dolaşıp kötüleyeceğine az kişi önünde kötülesin." İçki sofrasında kendisine hakaret eden gençleri yakalayıp "Bunları söylediniz mi?" diye sorduğunda, gençlerden biri "Evet, kralım; şarabımız daha fazla olsaydı daha fazlasını söylerdik" demişti. Pyrrhos gülüp onları bıraktı.
ἐν δὲ Ἀμβρακίᾳ κακολόγον τινὰ καὶ βλάσφημον ἄνθρωπον οἰομένων δεῖν μεταστῆσαι τὸν Πύρρον αὐτοῦ μένων, ἔφη, μᾶλλον ἡμᾶς ἐν ὀλίγοις ἢ περιιὼν πρὸς ἅπαντας ἀνθρώπους κακῶς λεγέτω. καὶ τοὺς παρʼ οἶνον αὑτὸν λοιδορήσαντας, εἶτα ἐλεγχομένους ἠρώτησεν εἰ ταῦτα εἶπον· ἀποκριναμένου δὲ τῶν νεανίσκων ἑνός, ταῦτα, ὦ βασιλεῦ· πλείονα δ’ ἂν ἔτι τούτων εἰρήκειμεν, εἰ πλείων παρῆν οἶνος ἡμῖν, γελάσας ἀφῆκε.
9.19. Bölüm
Antigone'nin ölümünden sonra siyasi işler ve güç için birçok kadınla evlendi. Paion kralı Autoleon'un kızını, İllyria kralı Bardylis'in kızı Birkenna'yı ve Syrakusalı Agathokles'in kızı Lanassa'yı aldı; Lanassa drahoma olarak Agathokles'in ele geçirdiği Korkyra şehrini getirdi. Antigone'den oğlu Ptolemaios, Lanassa'dan Aleksandros, Birkenna'dan en küçüğü Helenos doğdu.
γυναῖκας δὲ πραγμάτων ἕνεκα καὶ δυνάμεως πλείονας ἔγημε μετὰ τὴν Ἀντιγόνης τελευτήν. καὶ γὰρ Αὐτολέοντος τοῦ Παιόνων βασιλέως ἔλαβε θυγατέρα, καὶ Βιρκένναν τὴν Βαρδύλλιος τοῦ Ἰλλυριῶν, καὶ Λάνασσαν τὴν Ἀγαθοκλέους τοῦ Συρακουσίου, προῖκα προσφερομένην αὐτῷ τὴν Κερκυραίων πόλιν ἡλωκυῖαν ὑπὸ Ἀγαθοκλέους, ἐκ μὲν οὖν Ἀντιγόνης Πτολεμαῖον υἱὸν ἔσχεν, ἐκ δὲ Λανάσσης Ἀλέξανδρον, Ἕλενον δὲ τὸν νεώτατον ἐκ Βιρκέννης.
9.2Hepsini silahla iyi, ateşli yetiştirdi; doğduklarından beri onları bunun için bileyledi. Anlatıldığına göre, içlerinden biri çocukken krallığı kime bırakacağını sorunca "Kılıcı en keskin olana" demişti. Bu sözün, kardeşlerin evi bilenmiş demirle paylaşmaları yolundaki o tragedya bedduasından eksik yanı yoktur; açgözlülüğün tabiatı işte bu kadar uyumsuz ve vahşidir.
καὶ πάντας ἀγαθοὺς ἐν τοῖς ὅπλοις ἐθρέψατο καὶ διαπύρους, εὐθὺς ἐκ γενετῆς ἐπὶ τοῦτο θηγομένους ὑπʼ αὐτοῦ, λέγεται γὰρ ὡς ἐρωτηθεὶς ὑφʼ ἑνὸς αὐτῶν ἔτι παιδὸς ὄντος, τίνι καταλείψει τὴν βασιλείαν, εἰπεῖν, ὃς ἂν ὑμῶν τὴν μάχαιραν ὀξυτάτην ἔχῃ. τοῦτο δὲ οὐδὲν ἀποδεῖ τῆς τραγικῆς ἀρᾶς ἐκείνης· θηκτῷ σιδήρῳ δῶμα διαλαχεῖν τοὺς ἀδελφούς, οὕτως ἄμικτός ἐστι καὶ θηριώδης ἡ τῆς πλεονεξίας ὑπόθεσις.
10.110. Bölüm
Bu savaştan sonra Pyrrhos şöhret ve gurur içinde evine sevinçle döndü. Epeiroslular ona Kartal dediklerinde "Sizin sayenizde kartalım," diyordu; "silahlarınızla, kanatlarım gibi yükselirken nasıl olmayayım?" Az sonra Demetrios'un ağır hasta olduğunu öğrenince, bir akın ve yağma için ansızın Makedonya'ya girdi.
μετὰ δὲ τὴν μάχην ταύτην ὁ Πύρρος ἐπανελθὼν οἴκαδε λαμπρὸς ὑπὸ δόξης καὶ φρονήματος ἔχαιρε· καὶ Ἀετὸς ὑπὸ τῶν Ἠπειρωτῶν προσαγορευόμενος, διʼ ὑμᾶς, ἔλεγεν, ἀετὸς εἰμι· πῶς γὰρ οὐ μέλλω, τοῖς ὑμετέροις ὅπλοις ὥσπερ ὠκυπτέροις ἐπαιρόμενος; ὀλίγῳ δὲ ὕστερον πυθόμενος νοσεῖν τὸν Δημήτριον ἐπισφαλῶς ἐνέβαλε μὲν ἐξαίφνης εἰς Μακεδονίαν ὡς ἐπιδρομήν τινα καὶ λεηλασίαν ποιησόμενος,
10.2Neredeyse her yeri savaşmadan ele geçirip krallığı alacaktı. Kimse karşı koymadan Edessa'ya kadar ilerledi, birçok kişi de ona katılıp yanında savaştı. Tehlike Demetrios'u gücünü aşacak biçimde ayağa kaldırdı. Dostları ve komutanlar da kısa zamanda çok asker toplayıp güçle ve hevesle Pyrrhos'un üzerine yürüdüler. Bir eşkıya gibi gelen Pyrrhos beklemedi. Kaçarken ordusunun bir bölümünü Makedonların yol üzerindeki saldırılarında yitirdi.
παρʼ ὀλίγον δὲ ἦλθε πάντων ὁμοῦ κρατῆσαι καὶ λαβεῖν ἀμαχεὶ τὴν βασιλείαν, ἐλάσας ἄχρι Ἐδέσσης μηδενὸς ἀμυνομένου, πολλῶν δὲ καὶ προστιθεμένων καὶ συστρατευόντων. αὐτόν τε δὴ τὸν Δημήτριον ὁ κίνδυνος ἐξανέστησε παρὰ δύναμιν, οἵ τε φίλοι καὶ ἡγεμόνες ὀλίγῳ χρόνῳ πολλοὺς ἀθροίσαντες ἐρρωμένως καὶ προθύμως ἐπὶ τὸν Πύρρον ὥρμησαν. ὁ δὲ λῃστρικώτερον ἀφιγμένος οὐκ ἔμεινεν, ἀλλὰ φεύγων μέρος τι τῆς στρατιᾶς ἀπέβαλε καθʼ ὁδὸν ἐπιθεμένων τῶν Μακεδόνων.
10.3Pyrrhos'u kolayca ve çabucak ülkeden atması Demetrios'un ona karşı umursamaz davranmasına yol açmadı. Büyük işlere girişmeye ve babasının krallığını yüz bin kişilik orduyla ve beş yüz gemiyle geri almaya karar vermişti. Pyrrhos'la çarpışıp sonra Makedonlara zahmetli ve zor bir komşu bırakmak istemiyordu. Onunla savaşacak vakti olmadığından barış yapıp öteki krallara yönelmeye karar verdi.
οὐ μὴν ὅτι ῥᾳδίως καὶ ταχὺ τὸν Πύρρον ἐξέβαλε τῆς χώρας ὁ Δημήτριος ἠμέλησεν, ἐγνωκὼς δὲ μεγάλων πραγμάτων ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ τὴν πατρῴαν ἀρχὴν ἀνακτᾶσθαι δέκα μυριάσι στρατοῦ καὶ ναυσὶ πεντακοσίαις οὐκ ἐβούλετο τῷ Πύρρῳ προσπταῖσαι, οὐδὲ ἀπολιπεῖν Μακεδόσι πάροικον ἐργώδη καὶ χαλεπόν, ἀλλʼ, ἐπεὶ μὴ ἐσχόλαζε πολεμεῖν πρὸς αὐτόν, διαλυθεὶς καὶ θέμενος εἰρήνην οὕτως ἐπὶ τοὺς ἄλλους βασιλεῖς τραπέσθαι.
10.4Bu yüzden anlaşma yapıldı. Hazırlıklarının büyüklüğüyle birlikte Demetrios'un niyeti ortaya çıkınca krallar korktular ve Pyrrhos'a elçiler ve mektuplar gönderdiler. Şaşırdıklarını söylüyorlardı: Kendi fırsatını kaçırıp Demetrios'un kendisine uygun zamanını mı bekliyordu? İşleri karışıkken onu Makedonya'dan atabilecekken, onun boş ve güçlü hâle gelmesini beklemiş, Molosslardaki tapınaklar ve mezarlar için savaşmaya mı hazırlanıyordu? Üstelik Demetrios ondan Korkyra'yı karısıyla birlikte yakın zamanda almıştı.
γενομένων δὲ διὰ ταῦτα τῶν ὁμολογιῶν, καὶ τῆς γνώμης ἅμα τῷ μεγέθει τῆς παρασκευῆς ἐκφανείσης τοῦ Δημητρίου, φοβηθέντες οἱ βασιλεῖς διεπέμποντο πρὸς τὸν Πύρρον ἀγγέλους καὶ γράμματα, θαυμάζειν φάσκοντες εἰ τὸν αὑτοῦ προέμενος καιρόν, ἐν τῷ Δημητρίου πολεμῆσαι περιμένει, καὶ δυνάμενος Μακεδονίας ἐκβαλεῖν αὐτὸν πολλὰ πράττοντα καὶ ταραττόμενον, ἐκδέχεται καὶ σχολάζοντι καὶ μεγάλῳ γενομένῳ περὶ τῶν ἐν Μολοσσοῖς ἱερῶν καὶ τάφων διαγωνίσασθαι, καὶ ταῦτα Κέρκυραν ἔναγχος ἀφῃρημένος ὑπʼ αὐτοῦ μετὰ τῆς γυναικός.
10.5Çünkü Lanassa, Pyrrhos'un barbar eşlerine daha çok önem verdiğinden yakınarak Korkyra'ya çekilmişti. Kraliyet evliliği arayarak Demetrios'u çağırdı, çünkü onun krallar arasında kadınlarla evliliğe en yatkın kişi olduğunu biliyordu. Demetrios deniz yoluyla gelip Lanassa ile birleşti ve şehre garnizon yerleştirdi.
ἡ γάρ Λάνασσα μεμψαμένη τὸν Πύρρον ὡς μᾶλλον προσέχοντα ταῖς βαρβάροις γυναιξίν εἰς Κέρκυραν ἀπεχώρησε, καὶ δεομένη γάμων βασιλικῶν ἐκάλει Δημήτριον, ἐπισταμένη μάλιστα τῶν βασιλέων εὐκόλως ἔχοντα πρὸς γάμους γυναικῶν, ἐκεῖνος δὲ πλεύσας τῇ τε Λανάσσῃ συνῆλθε καὶ φρουρὰν ἐν τῇ πόλει κατέλιπε.
11.111. Bölüm
Krallar Pyrrhos'a bunları yazarken bir yandan da, hâlâ hazırlıkla oyalanan Demetrios'a kendileri saldırmaya koyuldular. Ptolemaios büyük bir donanmayla gelip Yunan şehirlerini ondan koparıyor, Lysimakhos da Trakya'dan Yukarı Makedonya'ya girip orayı yağmalıyordu. Pyrrhos da onlarla aynı anda harekete geçip Beroia üzerine yürüdü; Demetrios'un Lysimakhos'u karşılamaya gidip aşağı bölgeyi savunmasız bırakacağını umuyordu, nitekim öyle de oldu.
ταῦτα πρὸς τὸν Πύρρον οἱ βασιλεῖς γράφοντες ἅμα καὶ διʼ ἑαυτῶν ἔτι μέλλοντα καὶ παρασκευαζόμενον τὸν Δημήτριον ἐκίνουν. Πτολεμαῖος μὲν γὰρ ἐπιπλεύσας μεγάλῳ στόλῳ τὰς Ἑλληνίδας ἀφίστη πόλεις, Λυσίμαχος δὲ τὴν ἄνω Μακεδονίαν ἐκ Θρᾴκης ἐμβαλὼν ἐπόρθει. Πύρρος δὲ τούτοις ἅμα συνεξαναστὰς ἐπὶ Βέροιαν ἤλαυνε, προσδοκῶν, ὅπερ συνέβη, Δημήτριον ὑπαντιάζοντα Λυσιμάχῳ τὴν κάτω χώραν ἀπολείψειν ἔρημον.
11.2O gece rüyasında Büyük İskender'in kendisini çağırdığını gördü. Yanına varınca onu hasta yatağında buldu; ama İskender ona güzel sözler söyledi, dostça davrandı, gönülden yardım edeceğini vaat etti. Pyrrhos cesaret edip "Kralım, hasta hâlinle bana nasıl yardım edebilirsin?" diye sorunca, "Adımla," dedi ve bir Nisaia atına binip önüne düştü.
ἐκείνης δὲ τῆς νυκτὸς ἔδοξε κατὰ τοὺς ὕπνους ὑπὸ Ἀλεξάνδρου καλεῖσθαι τοῦ μεγάλου, καὶ παραγενόμενος κλινήρη μὲν αὐτὸν ἰδεῖν, λόγων δὲ χρηστῶν τυχεῖν καὶ φιλοφροσύνης ἐπαγγελλομένου προθύμως βοηθήσειν. αὐτοῦ δὲ τολμήσαντος εἰπεῖν, καὶ πῶς ἄν, ὦ βασιλεῦ, νοσῶν δυνατὸς εἴης ἐμοὶ βοηθεῖν; αὐτῷ φάναι τῷ ὀνόματι, καὶ περιβάντα Νισαῖον ἵππον ἡγεῖσθαι.
11.3Bu rüya onu yüreklendirdi. Aradaki yolu hızla geçip Beroia'yı ele geçirdi; ordusunun çoğunu orada bıraktı, çevredeki yerleri de komutanları eliyle kendine bağladı. Demetrios bunları duyup ordugâhındaki Makedonlar arasında tehlikeli bir kaynaşma sezince daha ileri gitmekten korktu: askerleri Makedon asıllı ve ünlü bir krala yaklaşırlarsa ona geçebilirdi.
ταύτην ἰδὼν τὴν ὄψιν ἐπερρώσθη· τάχει δὲ χρησάμενος καὶ διαδραμὼν τὰ μεταξὺ καταλαμβάνει τὴν Βέροιαν· καὶ τὸ πλεῖστον αὐτόθι τῆς στρατιᾶς ἱδρύσας τὰ λοιπὰ προσήγετο διὰ τῶν στρατηγῶν, ὁ δὲ Δημήτριος ἐπεὶ ταῦτα ἤκουσε καὶ πονηρὸν ἐν τῷ στρατοπέδῳ θόρυβον ᾔσθετο τῶν Μακεδόνων, ἔδεισε πορρωτέρω προαγαγεῖν, μὴ πλησίον γενόμενοι βασιλέως Μακεδόνος καὶ δόξαν ἔχοντος μεταβάλωνται πρὸς αὐτόν.
11.4Bu yüzden geri dönüp ordusunu, yabancı olduğu ve Makedonların nefret ettiği Pyrrhos'un üzerine sürdü. Ama yanı başına ordugâh kurunca Beroia'dan gelen pek çok kişi Pyrrhos'u övmeye başladı: savaşta karşı konulmaz, parlak bir adamdı, esirlere de yumuşak ve insanca davranıyordu. Bazılarını da bizzat Pyrrhos sızdırıyordu; bunlar kendilerini Makedon gibi gösteriyor, Demetrios'un ağır yönetiminden kurtulmanın, halktan yana ve askerini seven bir adama, Pyrrhos'a geçmenin tam vakti olduğunu söylüyorlardı.
ὅθεν ἐπιστρέψας ἐπὶ τὸν Πύρρον ἦγεν ὡς ξένον καὶ μισούμενον ὑπὸ τῶν Μακεδόνων, ἐπεὶ δὲ παρεστρατοπέδευσεν αὐτόθι, πολλοὶ τῶν ἐκ τῆς Βεροίας ἀφικνούμενοι τὸν Πύρρον ἐνεκωμίαζον, ὡς ἄμαχον μὲν ἐν τοῖς ὅπλοις καὶ λαμπρὸν ἄνδρα, πράως δὲ καὶ φιλανθρώπως τοῖς ἡλωκόσι χρώμενον. ἦσαν δέ τινες οὓς αὐτὸς ὁ Πύρρος ἐγκαθίει προσποιουμένους εἶναι Μακεδόνας, καὶ λέγοντας ὅτι νῦν καιρός ἐστι τῆς Δημητρίου βαρύτητος ἀπαλλαγῆναι, πρὸς ἄνδρα δημοτικὸν καὶ φιλοστρατιώτην μεταβαλομένους τὸν Πύρρον.
11.5Bunun üzerine ordunun büyük bölümü kızıştı; askerler etrafa bakınıp Pyrrhos'u arıyordu. O sırada miğferini çıkarmıştı. Durumu kavrayıp yeniden takınca göze çarpan sorgucundan ve keçi boynuzlarından tanındı. Makedonlar koşup ondan parola istiyor, başkaları da yanındakileri taçlı gördükleri için başlarına meşe dalları takıyordu.
ἐκ τούτου τὸ πλεῖστον ἀνηρέθιστο τῆς στρατιᾶς, καὶ τὸν Πύρρον ἐζήτουν περισκοποῦντες. ἔτυχε γὰρ ἀφῃρημένος τὸ κράνος, ἄχρι οὗ συμφρονήσας καὶ πάλιν περιθέμενος ἐγνώσθη τῷ τε λόφῳ διαπρέποντι καὶ τοῖς τραγικοῖς κέρασιν, ὥστε τοὺς Μακεδόνας σύνθημα προστρέχοντας αἰτεῖν, ἄλλους δὲ κλάδους δρυὸς ἀναστέφεσθαι διὰ τὸ καὶ τοὺς περὶ ἐκεῖνον ἐστεφανωμένους ὁρᾶν·
11.6Artık Demetrios'un yüzüne karşı bile, çekilip işi bırakırsa akıllıca davranmış sayılacağını söylemeye cesaret edenler vardı. Ordudaki kıpırdanmanın bu sözleri doğruladığını gören Demetrios korktu, bir Makedon şapkasına ve sade bir pelerine bürünüp gizlice kaçtı. Pyrrhos gelip ordugâhı savaşsız teslim aldı ve Makedonların kralı ilan edildi.
ἤδη δὲ καὶ πρὸς αὐτόν τινες ἐτόλμων λέγειν τὸν Δημήτριον ὡς ὑπεκστὰς καὶ προέμενος τὰ πράγματα καλῶς δόξει βεβουλεῦσθαι. τούτοις τοῖς λόγοις ὅμοιον ὁρῶν τὸ κίνημα τοῦ στρατοπέδου καὶ φοβηθεὶς κρύφα διεξέπεσε, καυσίᾳ τινὶ καὶ λιτῷ χλαμυδίῳ περιστείλας ἑαυτόν, ἐπελθὼν δὲ ὁ Πύρρος ἀμαχεὶ παρέλαβε τὸ στρατόπεδον καὶ βασιλεὺς ἀνηγορεύθη Μακεδόνων.
12.112. Bölüm
Sonra Lysimakhos çıkageldi; Demetrios'un devrilmesini ikisinin ortak işi sayıyor, krallığı paylaşmak istiyordu. Pyrrhos, Makedonlara henüz tam güvenemediği ve onlardan emin olmadığı için teklifi kabul etti; şehirleri ve ülkeyi aralarında bölüştüler.
ἐπιφανέντος δὲ Λυσιμάχου καὶ κοινὸν ἔργον ἀμφοῖν ποιουμένου τὴν Δημητρίου κατάλυσιν καὶ νέμεσθαι τὴν βασιλείαν ἀξιοῦντος, οὔπω πάνυ βεβαίως τοῖς Μακεδόσι πιστεύων ὁ Πύρρος, ἀλλʼ ἀμφίβολος ὢν ἐν αὐτοῖς ἐδέξατο τοῦ Λυσιμάχου τὴν πρόκλησιν, καὶ διενείμαντο τὰς πόλεις καὶ τὴν χώραν πρὸς ἀλλήλους.
12.2Bu, o an için işlerine yaradı ve savaşı durdurdu; ama çok geçmeden paylaşmanın düşmanlığı bitirmediğini, tersine şikâyetin ve anlaşmazlığın başlangıcı olduğunu anladılar. Açgözlülüklerine deniz, dağ, ıssız çöl sınır olmayan, arzularını Avrupa ile Asya'yı ayıran sınırlar bile durduramayan insanlar, birbirine değip dururken nasıl olur da ellerindekiyle yetinip haksızlık etmeden oturabilirler,
τοῦτο δὲ ὤνησε μὲν ἐν τῷ παρόντι καὶ κατέπαυσε τὸν πόλεμον αὐτοῖς, ὀλίγῳ δὲ ὕστερον ἔγνωσαν οὐκ ἀπαλλαγὴν ἔχθρας, ἀλλʼ ἐγκλημάτων καὶ διαφορᾶς ἀρχὴν πεποιημένοι τὴν νέμησιν. οἷς γάρ οὐ πέλαγος, οὐκ ὄρος, οὐκ ἀοίκητος ἐρημία πέρας ἐστὶ πλεονεξίας, οὐδʼ οἱ διαιροῦντες Εὐρώπην καὶ Ἀσίαν τέρμονες ὁρίζουσι τὰς ἐπιθυμίας, πῶς ἂν ἁπτόμενοι καὶ ψαύοντες ἀλλήλων ἀτρεμοῖεν ἐν τοῖς παροῦσι μὴ ἀδικοῦντες,
12.3bunu söylemek mümkün değildir. Onlar her zaman savaş hâlindedir, çünkü tuzak kurmak ve kıskanmak yaradılışlarındadır; savaş ve barış denen iki adı da para gibi kullanır, adalete göre değil, çıkarlarına göre hangisi elverirse onu sürerler. Hatta savaştıklarını açıkça söyledikleri zaman, haksızlıklarının işsiz güçsüz kaldığı vakitlere adalet ve dostluk adını taktıkları zamankinden daha iyi insanlardır.
οὐκ ἔστιν εἰπεῖν, ἀλλὰ πολεμοῦσι μὲν ἀεί, τὸ ἐπιβουλεύειν καὶ φθονεῖν ἔμφυτον ἔχοντες, δυεῖν δὲ ὀνομάτων, ὥσπερ νομισμάτων, πολέμου καὶ εἰρήνης, τῷ παρατυχόντι χρῶνται πρὸς τὸ συμφέρον, οὐ πρὸς τὸ δίκαιον, ἐπεὶ βελτίους γε πολεμεῖν ὁμολογοῦντές εἰσιν ἢ τῆς ἀδικίας τὸ ἀργοῦν καὶ σχολάζον δικαιοσύνην καὶ φιλίαν ὀνομάζοντες.
12.4Pyrrhos bunu gösterdi. Demetrios yeniden güçlenirken yoluna dikildi, ağır bir hastalıktan kalkar gibi toparlanan gücünü durdurmaya çalıştı. Yunanlara yardıma koşup Atina'ya geçti; Akropolis'e çıkıp tanrıçaya kurban kesti, aynı gün aşağı indi ve halka, kendisine gösterdikleri sevgi ve güvenden memnun olduğunu, ama akılları varsa bir daha hiçbir kralı şehre sokmamalarını, kapılarını açmamalarını söyledi.
ἐδήλωσε δὲ ὁ Πύρρος· ἐμποδὼν γάρ αὐξομένῳ τῷ Δημητρίῳ πάλιν ἱστάμενος, καὶ κωλύων τὴν δύναμιν ὥσπερ ἐξ ἀρρωστίας μεγάλης ἀναλαμβάνουσαν, ἐβοήθει τοῖς Ἕλλησι καὶ παρῆλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας, ἀναβὰς δὲ εἰς τὴν ἀκρόπολιν καὶ θύσας τῇ θεῷ καὶ καταβὰς αὐθημερὸν ἀγαπᾶν μὲν ἔφησε τοῦ δήμου τὴν πρὸς αὐτὸν εὔνοιαν καὶ πίστιν, ἂν μέντοι σωφρονῶσι μηδένα τῶν βασιλέων ἔτι παρήσειν αὐτοὺς εἰς τὴν πόλιν μηδὲ τὰς πύλας ἀνοίξειν·
12.5Bundan sonra Demetrios'la da barış yaptı. Kısa süre sonra Demetrios Asya'ya sefere çıkınca Lysimakhos'un ikna etmesiyle Teselya'yı yine ayaklandırdı ve Yunanistan'daki garnizonlara saldırdı; çünkü Makedonlar savaşırken boş durduklarından daha iyi oluyordu, kendisi de zaten rahat durmak için yaratılmamıştı. Sonunda Demetrios Suriye'de ezilince, korkusu kalmayan ve eli boşalan Lysimakhos hemen Pyrrhos'un üzerine yürüdü.
ἐκ τούτου καὶ πρὸς Δημήτριον εἰρήνην ἐποιήσατο, καὶ μετʼ ὀλίγον χρόνον, εἰς Ἀσίαν ἀπάραντος αὐτοῦ, πάλιν πεισθεὶς ὑπὸ Λυσιμάχου Θετταλίαν ἀφίστη καὶ ταῖς Ἑλληνικαῖς φρουραῖς προσεπολέμει, βελτίοσι χρώμενος τοῖς Μακεδόσι στρατευομένοις ἢ σχολάζουσι, καὶ ὅλως αὐτὸς οὐκ ἐν πρὸς ἡσυχίαν πεφυκώς. τέλος δὲ Δημητρίου καταπολεμηθέντος ἐν Συρίᾳ Λυσίμαχος ἐπʼ ἀδείας γενόμενος καὶ σχολάζων εὐθὺς ἐπὶ τὸν Πύρρον ὥρμησε.
12.6Pyrrhos Edessa yakınlarında ordugâh kurmuşken gelen erzakın üstüne atılıp ele geçirdi ve önce onu darda bıraktı. Ardından mektuplarla ve sözlerle Makedonların ileri gelenlerini baştan çıkardı: atalarından beri Makedonlara kul olmuş yabancı bir adamı kendilerine efendi seçip İskender'in dostlarını ve yakınlarını Makedonya'dan dışarı ittikleri için onları ayıplıyordu.
καὶ καθημένου περὶ τὴν Ἔδεσσαν αὐτοῦ ταῖς ἀγοραῖς κομιζομέναις ἐπιπεσὼν καὶ κρατήσας ἀπορίαν πρῶτον αὐτῷ περιέστησεν, εἶτα γράμμασι καὶ λόγοις διέφθειρε τοὺς πρώτους τῶν Μακεδόνων, ὀνειδίζων εἰ ξένον ἄνδρα καὶ προγόνων ἀεὶ δεδουλευκότων Μακεδόσι δεσπότην ἑλόμενοι τοὺς Ἀλεξάνδρου φίλους καὶ συνήθεις ἀπωθοῦσι Μακεδονίας.
12.7Çoğu ikna olunca Pyrrhos korktu ve Epeiroslu ve müttefik birlikleriyle çekildi; Makedonya'yı ele geçirdiği yolla yitirdi. Demek ki krallar, halkın çıkarına göre taraf değiştirmesinden yakınamazlar. Halk bunu yaparken onları taklit eder, çünkü sadakatsizliği ve ihaneti öğreten krallardır; onlar en çok kazananın adaleti en az gözeten olduğuna inanırlar.
ἀναπειθομένων δὲ πολλῶν δείσας ὁ Πύρρος ἀπηλλάγη μετὰ τῆς Ἠπειρωτικῆς καὶ συμμαχικῆς δυνάμεως, ἀποβαλὼν Μακεδονίαν ᾧ τρόπῳ παρέλαβεν. ὅθεν οὐδʼ αἰτιᾶσθαι τοὺς πολλοὺς ἔχουσιν οἱ βασιλεῖς μετατιθεμένους πρὸς τὸ συμφέρον ἐκείνους γάρ αὐτοὺς ταῦτα μιμοῦνται ποιοῦντες, ἀπιστίας καὶ προδοσίας διδασκάλους ὄντας, καὶ πλεῖστα νομίζοντας ὠφελεῖσθαι τὸν ἐλάχιστα τῷ δικαίῳ χρώμενον.
13.113. Bölüm
Epeiros'a dönen ve Makedonya'yı bırakan Pyrrhos'a talih o sırada, elindekilerle yetinip uğraşsız bir ömür sürme, kendi halkına hükmederek barış içinde yaşama imkânı veriyordu. Ama o, başkalarına kötülük etmemeyi ve başkalarından kötülük görmemeyi mide bulandıran bir can sıkıntısı sayıyordu. Akhilleus gibi boş durmaya katlanamıyordu:
sevgili yüreği eriyip gidiyordu orada kalmaktan; savaş narasını, savaşı özlüyordu.
Yeni işlere muhtaç olduğu bir sırada şöyle bir fırsat çıktı.
τότε δ’ οὖν εἷς Ἤπειρον ἐκπεσόντι τῷ Πύρρῳ καὶ προεμένῳ Μακεδονίαν ἡ μὲν τύχη παρεῖχε χρῆσθαι τοῖς παροῦσιν ἀπραγμόνως καὶ ζῆν ἐν εἰρήνῃ βασιλεύοντα τῶν οἰκείων· ὁ δὲ τὸ μὴ παρέχειν ἑτέροις κακὰ μηδὲ ἔχειν ὑφʼ ἑτέρων ἄλυν τινὰ ναυτιώδη νομίζων, ὥσπερ ὁ Ἀχιλλεὺς οὐκ ἔφερε τὴν σχολήν, ἀλλὰ φθινύθεσκε φίλον κῆρ αὖθι μένων, ποθέεσκε δ’ ἀυτήν τε πτόλεμόν τε. δεόμενος δ’ οὖν ἔλαβε πραγμάτων καινῶν τοιαύτην ὑπόθεσιν.
13.2Romalılar Tarentumlularla savaşıyordu. Tarentumlular ne savaşı sürdürebiliyor ne de demagogların küstahlığı ve kötülüğü yüzünden ona son verebiliyordu; bu yüzden Pyrrhos'u başa geçirip savaşa çağırmayı düşündüler, çünkü krallar içinde en boşta olan da en usta komutan da oydu. Yaşlı ve aklı başında vatandaşlardan kimi buna açıkça karşı çıktı ama savaş yanlılarının bağırışları ve zorbalığı karşısında tutunamadı; kimi de bunları görüp meclise gelmez oldu.
Ῥωμαῖοι Ταραντίνοις ἐπολέμουν· οἱ δὲ μήτε φέρειν τὸν πόλεμον δυνάμενοι μήτε θέσθαι θρασύτητι καὶ μοχθηρίᾳ δημαγωγῶν, ἐβουλεύοντο ποιεῖσθαι Πύρρον ἡγεμόνα καὶ καλεῖν ἐπὶ τὸν πόλεμον ὡς σχολὴν ἄγοντα πλείστην τῶν βασιλέων καὶ στρατηγὸν ὄντα δεινότατον. τῶν δὲ πρεσβυτέρων καὶ νοῦν ἐχόντων πολιτῶν οἱ μὲν ἄντικρυς ἐνιστάμενοι πρὸς τὴν γνώμην ἐξέπιπτον ὑπὸ κραυγῆς καὶ βίας τῶν πολεμοποιῶν, οἱ δὲ ταῦτα ὁρῶντες ἀπέλειπον τὰς ἐκκλησίας.
13.3Meton adında ölçülü bir adam vardı. Kararın onaylanacağı gün gelip halk yerini alınca, bayatlamış bir çelenk ve bir meşale aldı, sarhoşlar gibi, önünde flüt çalan bir kızla âlem yapa yapa meclise geldi. Düzen tanımayan bir demokrasinin kalabalığında olacağı gibi, kimi el çırptı, kimi güldü, engelleyen olmadı; hatta kıza flüt çalmasını, ona da ortaya çıkıp şarkı söylemesini istediler. O da söyleyecekmiş gibi göründü.
εἷς δέ τις ἀνήρ ἐπιεικὴς, Μέτων ὄνομα, τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἐν ᾗ τὸ δόγμα κυροῦν ἔμελλον ἐνστάσης καὶ τοῦ δήμου καθεζομένου, λαβὼν στέφανον τῶν ἑώλων καὶ λαμπάδιον, ὥσπερ οἱ μεθύοντες, αὐλητρίδος ὑφηγουμένης αὐτῷ πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ἐκώμαζεν. οἷα δὲ ἐν ὄχλῳ δημοκρατίας κόσμον οὐκ ἐχούσης οἱ μὲν ἐκρότουν ἰδόντες, οἱ δὲ ἐγέλων, ἐκώλυε δὲ οὐδείς, ἀλλὰ καὶ τὸ γύναιον αὐλεῖν κἀκεῖνον ᾅδειν ἐκέλευον εἷς μέσον προελθόντα· καὶ τοῦτο ποιήσων ἐπίδοξος ἦν.
13.4Sessizlik olunca, "Tarentumlular," dedi, "fırsat varken eğlenip cümbüş etmek isteyenlere göz yummakla iyi ediyorsunuz. Akıllıysanız siz de hep birlikte özgürlüğün tadını çıkarın; çünkü Pyrrhos şehre geldiğinde işleriniz de yaşayışınız da bambaşka olacak." Bu sözler Tarentumluların çoğunu ikna etti, doğru söylüyor diye meclisin içinde bir uğultu dolaştı.
γενομένης δὲ σιωπῆς ἄνδρες, ἔφη, Ταραντῖνοι, καλῶς ποιεῖτε παίζειν καὶ κωμάζειν, ἕως ἔξεστι, τοῖς βουλομένοις μὴ φθονοῦντες. ἐὰν δὲ σωφρονῆτε, καὶ πάντες ἀπολαύσετε ἔτι τῆς ἐλευθερίας, ὡς ἕτερα πράγματα καὶ βίον καὶ δίαιταν ἕξοντες ὅταν Πύρρος εἷς τὴν πόλιν παραγένηται. ταῦτα ῥηθέντα τοὺς πολλοὺς ἔπεισε τῶν Ταραντίνων, καὶ θροῦς διέδραμε τῆς ἐκκλησίας ὡς εὖ λεγομένων.
13.5Ama barış yapılırsa Romalılara teslim edilmekten korkanlar, böyle utanmazca bir sarhoş şamatasına uysalca katlandığı için halkı azarladılar ve birleşip Meton'u dışarı attılar. Karar böylece yürürlüğe girince yalnız kendi adlarına değil, İtalya'daki Yunanlar adına da Epeiros'a elçiler gönderdiler. Elçiler Pyrrhos'a armağanlar götürüyor, aklı başında ve ünlü bir önderleri olması gerektiğini söylüyor,
οἱ δὲ τοὺς Ῥωμαίους δεδιότες, μὴ γενομένης εἰρήνης ἐκδοθῶσι, τόν τε δῆμον ἐλοιδόρουν εἰ φέρει πράως ἐπικωμαζόμενος οὕτως ἀσελγῶς καὶ παροινούμένος, τόν τε Μέτωνα συστραφέντες ἐξέβαλον. οὕτω δὲ τοῦ δόγματος κυρίου γενομένου πρέσβεις ἔπεμψαν εἷς Ἤπειρον, οὐχ αὑτῶν μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν Ἰταλιωτῶν, δῶρα τῷ Πύρρῳ κομίζοντας καὶ λέγοντας ὡς ἡγεμόνος ἔμφρονος δέονται καὶ δόξαν ἔχοντος,
13.6orada Lucanialılardan, Messapialılardan, Samnitlerden ve Tarentumlulardan oluşan büyük kuvvetlerin hazır bulunacağını, bunların yirmi bine yakın atlıyla toplam üç yüz elli bin piyadeyi bulacağını anlatıyorlardı. Bu sözler yalnız Pyrrhos'u coşturmakla kalmadı, Epeirosluları da sefere heveslendirdi.
δυνάμεις δὲ αὐτόθεν ὑπάρξουσι μεγάλαι παρά τε Λευκανῶν καὶ Μεσσαπίων καὶ Σαυνιτῶν καὶ Ταραντίνων εἷς δισμυρίους ἱππεῖς, πεζῶν δὲ ὁμοῦ πέντε καὶ τριάκοντα μυριάδας. ταῦτα οὐ μόνον αὐτὸν ἐπῆρε τὸν Πύρρον, ἀλλὰ καὶ τοῖς Ἠπειρώταις προθυμίαν ἐνέβαλε καὶ ὁρμὴν τῆς στρατείας.
14.114. Bölüm
Kineas adında Teselyalı bir adam vardı. Aklı başında biri olarak tanınırdı; hatip Demosthenes'i dinlemişti ve zamanın konuşmacıları içinde, onun gücünü ve ustalığını dinleyenlere bir suret gibi hatırlatabilen tek kişi o sayılırdı. Pyrrhos'un hizmetine girmiş, onun tarafından şehirlere gönderiliyordu ve Euripides'in şu sözünü doğruluyordu: Düşmanın kılıcının yapabileceği her şeyi söz de başarır.
ἦν δέ τις Κινέας, Θεσσαλὸς ἀνήρ, τῷ μὲν φρονεῖν δοκῶν ἱκανὸς εἶναι, Δημοσθένους δὲ τοῦ ῥήτορος ἀκηκοὼς ἐδόκει μόνος ἐν μάλιστα τῶν τότε λεγόντων οἷον ἐν εἰκόνι τῆς ἐκείνου δυνάμεως καὶ δεινότητος ἀναμιμνήσκειν τοὺς ἀκούοντας. συνὼν δὲ τῷ Πύρρῳ καὶ πεμπόμενος ἐπὶ τὰς πόλεις ἐβεβαίου τὸ Εὐριπίδειον, ὅτι πᾶν ἐξαιρεῖ λόγος ὃ καὶ σίδηρος πολεμίων δράσειεν ἄν.
14.2Pyrrhos, Kineas'ın sözleriyle kazandığı şehirlerin kendi silahlarıyla kazandıklarından çok olduğunu söylerdi; bu adama hep büyük saygı gösterir, onu en çok o kullanırdı. Kineas, Pyrrhos'un o sıralar İtalya'ya gitmeye can attığını görünce, boş bir anında onu şöyle bir konuşmaya çekti: "Pyrrhos, Romalıların savaşçı oldukları, pek çok cengâver kavme hükmettikleri söylenir. Tanrı bizi bu adamlara galip getirirse, zaferimizi ne için kullanacağız?"
ὁ γοῦν Πύρρος ἔλεγε πλείονας πόλεις ὑπὸ Κινέου τοῖς λόγοις ἢ τοῖς ὅπλοις ὑφʼ ἑαυτοῦ προσῆχθαι· καὶ διετέλει τὸν ἄνδρα τιμῶν ἐν τοῖς μάλιστα καὶ χρώμενος. οὗτος οὖν τὸν Πύρρον ὡρμημένον τότε ὁρῶν ἐπὶ τὴν Ἰταλίαν εἰς λόγους ἐπηγάγετο τοιούτους, ἰδὼν σχολάζοντα. πολεμισταὶ μέν, ὦ Πύρρε, Ῥωμαῖοι λέγονται καὶ πολλῶν ἐθνῶν μαχίμων ἄρχοντες· εἰ δὲ δοίη θεὸς περιγενέσθαι τῶν ἀνδρῶν, τί χρησόμεθα τῇ νίκῃ;
14.3Pyrrhos, "Apaçık bir şey soruyorsun, Kineas," dedi. "Romalılar yenilince orada bize karşı durabilecek ne barbar ne Yunan şehri kalır; hemen bütün İtalya bizim olur. Onun büyüklüğünü, bereketini ve gücünü bilmemek ise herkesten az sana yakışır." Kineas biraz durdu: "Peki kralım, İtalya'yı aldıktan sonra ne yapacağız?"
καὶ ὁ Πύρρος, ἐρωτᾷς, εἶπεν, ὦ Κινέα, πρᾶγμα φαινόμενον· οὔτε βάρβαρος ἡμῖν ἐκεῖ πόλις οὔτε Ἑλληνὶς ἀξιόμαχος Ῥωμαίων κρατηθέντων, ἀλλʼ ἕξομεν εὐθὺς Ἰταλίαν ἅπασαν, ἧς μέγεθος καὶ ἀρετὴν καὶ δύναμιν ἄλλῳ πού τινι μᾶλλον ἀγνοεῖν ἢ σοὶ προσήκει. μικρὸν οὖν ἐπισχὼν ὁ Κινέας, Ἰταλίαν δέ, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, λαβόντες, τί ποιήσομεν;
14.4Pyrrhos henüz onun nereye varmak istediğini sezmeden, "Hemen yanı başımızda Sicilya el uzatıyor," dedi; "zengin, kalabalık bir ada, üstelik alınması çok kolay. Çünkü Kineas, Agathokles öldüğünden beri orada her şey iç kargaşa içinde, şehirlerde başıboşluk var, demagoglar da azgın." "Söylediğin akla yatkın," dedi Kineas, "ama seferimizin sonu Sicilya'yı almak mı olacak?"
καὶ ὁ Πύρρος οὔπω τὴν διάνοιαν αὐτοῦ καθ ὁρῶν, ἐγγύς, εἶπεν, ἡ Σικελία χεῖρας ὀρέγει, νῆσος εὐδαίμων καὶ πολυάνθρωπος, ἁλῶναι δὲ ῥᾴστη· στάσις γάρ, ὦ Κινέα, πάντα νῦν ἐκεῖνα καὶ ἀναρχία πόλεων καὶ δημαγωγῶν ὀξύτης Ἀγαθοκλέους ἐκλελοιπότος εἰκότα, ἔφη, λέγεις, ὁ Κινέας· ἀλλʼ ἦ τοῦτο πέρας ἡμῖν τῆς στρατείας, λαβεῖν Σικελίαν;
14.5Pyrrhos, "Tanrı bize zafer ve başarı versin," dedi; "bunlar büyük işlerin başlangıcı olacak. Kim Libya'dan ve Kartaca'dan, hele onlar erişilebilir hâle gelmişken, vazgeçer? Agathokles Syrakusai'den gizlice kaçıp birkaç gemiyle geçmiş, orayı almasına ramak kalmıştı. Bunları ele geçirdiğimizde, şimdi bize küstahlık eden düşmanlardan hiçbirinin karşımızda duramayacağını söylemeye ne gerek var?"
θεός, ἔφη ὁ Πύρρος, νικᾶν διδῴη καὶ κατορθοῦν· τούτοις δὲ προάγωσι χρησόμεθα πραγμάτων μεγάλων. τίς γὰρ ἂν ἀπόσχοιτο Λιβύης καὶ Καρχηδόνος ἐν ἐφικτῷ γενομένης, ἣν Ἀγαθοκλῆς ἀποδρὰς ἐκ Συρακουσῶν κρύφα καὶ περάσας ναυσὶν ὀλίγαις λαβεῖν παρʼ οὐδὲν ἦλθεν; ὅτι δὲ τούτων κρατήσασιν ἡμῖν οὐδεὶς ἀντιστήσεται τῶν νῦν ὑβριζόντων πολεμίων, τί ἂν λέγοι τις;
14.6"Hiç gerek yok," dedi Kineas; "belli ki böyle bir güçle Makedonya'yı geri almak da Yunanistan'a sağlamca hükmetmek de bize kalmış olacak. Peki, her şey elimize geçince ne yapacağız?" Pyrrhos gülerek, "Bol bol dinleneceğiz, aziz dostum," dedi, "her gün içki âlemi olacak, sohbet edip birbirimizi neşelendireceğiz."
οὐδέν, ὁ Κινέας εἶπε· δῆλον γὰρ ὅτι καὶ Μακεδονίαν ἀναλαβεῖν καὶ τῆς Ἑλλάδος ἄρχειν ὑπάρξει βεβαίως ἀπὸ τηλικαύτης δυνάμεως, γενομένων δὲ πάντων ὑφʼ ἡμῖν, τί ποιήσομεν; καὶ ὁ Πύρρος ἐπιγελάσας, σχολήν, ἔφη, ἄξομεν πολλήν, καὶ κώθων, ὦ μακάριε, καθημερινὸς ἔσται, καὶ διὰ λόγων συνόντες ἀλλήλους εὐφρανοῦμεν.
14.7Kineas sözü buraya getirip Pyrrhos'u kıstırınca, "Öyleyse," dedi, "şimdi içmek ve birlikte dinlenmek istesek bizi engelleyen ne? Bunlar zaten elimizde. Kanla, büyük zahmet ve tehlikelerle, başkalarına pek çok kötülük edip kendimiz de pek çok kötülük görerek varacağımız şeye hiç uğraşmadan sahibiz."
ἐνταῦθα δὴ τῶν λόγων καταστήσας τὸν Πύρρον ὁ Κινέας, εἶτα, ἔφη, τί νῦν ἐμποδών ἐστιν ἡμῖν βουλομένοις κώθωνι χρῆσθαι καὶ σχολάζειν μετʼ ἀλλήλων, εἰ ταῦτα ἔχομεν ἤδη καὶ πάρεστιν ἀπραγμόνως ἐφʼ ἃ διʼ αἵματος καὶ πόνων μεγάλων καὶ κινδύνων μέλλομεν ἀφίξεσθαι, πολλὰ καὶ δράσαντες ἑτέρους κακὰ καὶ παθόντες;
14.8Kineas bu sözlerle Pyrrhos'u yolundan döndürmekten çok üzdü; Pyrrhos ne büyük bir saadeti geride bıraktığını anlamıştı ama özlediği şeylerin umudundan vazgeçemiyordu.
τούτοις τοῖς λόγοις ἠνίασε μᾶλλον ἢ μετέθηκε τὸν Πύρρον ὁ Κινέας, νοήσαντα μὲν ὅσην ἀπέλειπεν εὐδαιμονίαν, ὧν δὲ ὠρέγετο τὰς ἐλπίδας ἀφεῖναι μὴ δυνάμενον.
15.115. Bölüm
Önce Kineas'ı üç bin askerle Tarentumlulara gönderdi. Ardından Tarentum'dan pek çok at gemisi, güverteli gemi ve her çeşit nakliye teknesi getirilince yirmi fil, üç bin atlı, yirmi bin piyade, iki bin okçu ve beş yüz sapancı bindirdi. Her şey hazır olunca denize açıldı; ama İyon Denizi'nin ortasında, mevsimsiz patlayan bir poyrazın pençesine düştü.
πρῶτον μὲν οὖν ἀπέστειλε τὸν Κινέαν τοῖς Ταραντίνοις στρατιώτας ἄγοντα τρισχιλίους· ἔπειτα πολλῶν ἱππηγῶν καὶ καταφράκτων καὶ πορθμείων παντοδαπῶν ἐκ Τάραντος κομισθέντων ἐνεβίβαζεν ἐλέφαντας εἴκοσι καὶ τρισχιλίους ἱππεῖς, πεζοὺς δὲ δισμυρίους καὶ δισχιλίους τοξότας καὶ σφενδονήτας πεντακοσίους, γενομένων δὲ πάντων ἑτοίμων ἀναχθεὶς ἔπλει· καὶ μέσον ἔχων τὸν Ἰόνιον ἁρπάζεται βορέᾳ ἀνέμῳ παρʼ ὥραν ἐκραγέντι.
15.2Fırtınaya kapıldı; denizcilerin ve dümencilerin yiğitliği ve gayreti sayesinde gemisini kurtarıp büyük zahmet ve tehlikeyle karaya yaklaştırdı. Donanmanın geri kalanı ise dağıldı, gemiler birbirinden ayrı düştü. Kimi İtalya'yı kaçırıp Libya ve Sicilya denizine sürüklendi; İapygia Burnu'nu dönemeyenleri ise gece bastırdı, azgın dalgalar onları sığınağı olmayan görünmez kıyılara vurup kral gemisi dışında hepsini parçaladı.
καὶ βιασθεὶς αὐτὸς μὲν ἀρετῇ καὶ προθυμίᾳ ναυτῶν καὶ κυβερνητῶν ἐξανέφερε καὶ προσανῆγε τῇ γῇ πολυπόνως καὶ παραβόλως, τοῦ δὲ ἄλλου στόλου συγχυθέντος καὶ τῶν νεῶν σκεδασθεισῶν αἱ μὲν ἀποσφαλεῖσαι τῆς Ἰταλίας ἐξεώσθησαν εἰς τὸ Λιβυκὸν καὶ Σικελικὸν πέλαγος, τὰς δὲ ὑπερβαλεῖν μὴ δυνηθείσας ἄκραν Ἰαπυγίαν νύξ τε κατελάμβανε, καὶ πολλὴ καὶ χαλεπὴ θάλασσα παίουσα πρὸς χωρία δύσορμα καὶ τυφλὰ πάσας διέφθειρε πλὴν τῆς βασιλικῆς.
15.3Kral gemisi, dalgalar yandan geldiği sürece boyu ve gücüyle denizin vuruşlarını savuşturuyordu. Ama rüzgâr dönüp karadan esmeye başlayınca gemi, pruvasını azgın dalgalara vermek zorunda kaldı ve parçalanma tehlikesi baş gösterdi; kudurmuş denize ve her yönden esen rüzgâra kendini yeniden bırakmak ise başlarındaki felaketten de korkunç görünüyordu. Bunun üzerine Pyrrhos kalkıp kendini denize attı.
αὕτη δὲ πλαγίου μὲν ἔτι ὄντος τοῦ κύματος ἠμύνετο καὶ διέφευγε μεγέθει καὶ ῥώμῃ τὰς ἐπιβολὰς τῆς θαλάσσης· ἐπεὶ δὲ περιελθὸν ἀπὸ γῆς ἀπήντα τὸ πνεῦμα καὶ κίνδυνον εἶχεν ἡ ναῦς ἀντίπρῳρος ἱσταμένη πρὸς κλύδωνα πολὺν διαρραγῆναι, τὸ δὲ ἐφέντας αὖθις ἠγριωμένῳ πελάγει καὶ πνεύματι τροπὰς λαμβάνοντι παντοδαπὰς φέρεσθαι φοβερώτερον ἐφαίνετο τῶν παρόντων κακῶν, ἄρας ὁ Πύρρος αὑτὸν ἀφῆκεν εἰς θάλασσαν,
15.4Dostları ve muhafızları da hemen birbirleriyle yarışarak ardından atıldı. Ama gece, gürültüyle kabarıp sertçe geri çekilen dalgalar yardımı güçleştiriyordu; öyle ki Pyrrhos ancak gün ağarıp rüzgâr dinmeye başladığında güçlükle karaya vurabildi. Bedeni tümüyle tükenmişti, ama psykhē'sinin gözüpekliği ve gücüyle çaresizliğe karşı dimdik duruyordu.
καὶ τῶν φίλων καὶ τῶν δορυφόρων εὐθὺς ἦν ἅμιλλα καὶ προθυμίᾳ περὶ αὐτόν. ἡ δὲ νύξ καὶ τὸ κῦμα μετὰ ψόφου μεγάλου καὶ τραχείας ἀνακοπῆς χαλεπὴν ἐποίει τὴν βοήθειαν, ὥστε μόλις ἡμέρας ἤδη μαραινομένου τοῦ πνεύματος ἐκπεσεῖν αὑτὸν ἐπὶ τὴν γῆν, τῷ μὲν σώματι παντάπασιν ἀδυνάτως ἔχοντα, τόλμῃ δὲ καὶ ῥώμῃ τῆς ψυχῆς ἀνταίροντα πρὸς τὴν ἀπορίαν.
15.5Aynı sırada, karaya vurduğu yerde yaşayan Messapialılar elden geldiğince yardımına koştu, kurtulan gemilerden bazıları da yanaştı. Bunlarda çok az atlı, iki binden az piyade ve iki fil vardı.
ἅμα δὲ οἵ τε Μεσσάπιοι, καθʼ οὓς ἐξεβράσθη, συνέθεον βοηθοῦντες ἐκ τῶν παρόντων προθύμως, καὶ προσεφέροντο τῶν σῳζομένων ἔνιαι νεῶν, ἐν αἷς ἦσαν ἱππεῖς μὲν ὀλίγοι παντάπασι πεζοὶ δὲ δισχιλίων ἐλάττους, ἐλέφαντες δὲ δύο.
16.116. Bölüm
Pyrrhos bunları alıp Tarentum'a yürüdü. Kineas onun geldiğini öğrenince askerleri karşılamaya çıkardı. Şehre giren Pyrrhos, gemiler denizden kurtulup ordusunun büyük bölümü toplanana dek Tarentumlulara istemedikleri ya da zorla yaptırılacak hiçbir şey yaptırmadı.
τούτους ἀναλαβὼν ὁ Πύρρος ἐβάδιζεν εἰς Τάραντα. καὶ τοῦ Κινέου προαγαγόντος εἰς ἀπάντησιν, ὡς ᾔσθετο, τοὺς στρατιώτας, παρελθὼν οὐδὲν ἀκόντων οὐδὲ πρὸς βίαν ἔπραττε τῶν Ταραντίνων, ἕως ἀνεσώθησαν αἱ νῆες ἐκ τῆς θαλάττης καὶ συνῆλθεν ἡ πλείστη τῆς δυνάμεως.
16.2Ama sonra halkın, büyük bir zorlama olmadan ne kendini kurtarabileceğini ne başkasını, savaşı onun yapacağını varsayıp evlerinde hamam ve sohbetle oyalandığını görünce önlem aldı. Gymnasionları ve gezinti yollarını kapattı, çünkü orada vakit öldürürken laf ola savaş yönetiyorlardı; içki sofralarını, âlemleri ve vakitsiz şenlikleri kaldırdı, herkesi silah başına çağırdı, askere yazılma işinde de amansız ve can sıkıcı davrandı. Öyle ki pek çok kişi, emir almaya alışık olmadığından, keyfince yaşamamaya kölelik diyerek şehri terk etti.
τηνικαῦτα δὲ ὁρῶν τὸ πλῆθος ἄνευ μεγάλης ἀνάγκης μήτε σώζεσθαι δυνάμενον μήτε σῴζειν, ἀλλʼ οἷον ἐκείνου προπολεμοῦντος οἴκοι καθῆσθαι περὶ λουτρὰ καὶ συνουσίας γενόμενον, ἀπέκλεισε μὲν τὰ γυμνάσια καὶ τοὺς περιπάτους, ἐν οἷς ἀλύοντες ὑπὲρ τῶν πραγμάτων λόγῳ διεστρατήγουν, πότους δὲ καὶ κώμους καὶ θαλίας ἀκαίρους ἀνεῖλεν, ἐκάλει δὲ πρὸς τὰ ὅπλα, καὶ περὶ τοὺς καταλόγους τῶν στρατευομένων ἀπαραίτητος ἦν καὶ λυπηρός, ὥστε πολλοὺς ἐκ τῆς πόλεως ἀπελθεῖν ἀηθείᾳ τοῦ ἄρχεσθαι δουλείαν τὸ μὴ πρὸς ἡδονὴν ζῆν καλοῦντας.
16.3Romalı konsül Laevinus'un büyük bir orduyla Lucania'yı yağmalaya yağmalaya üzerine geldiği haberi ulaştı. Müttefikleri henüz gelmemişti, ama düşmanın daha da yaklaşmasına göz yummayı kendine yediremedi ve kuvvetleriyle yola çıktı. Önceden Romalılara bir haberci yollayıp, isterlerse savaştan önce İtalya'daki Yunanlardan haklarını onun hakemliği ve arabuluculuğuyla alabileceklerini bildirdi.
ἐπεὶ δὲ Λαιβῖνος ὁ τῶν Ῥωμαίων ὕπατος ἠγγέλλετο πολλῇ στρατιᾷ χωρεῖν ἐπʼ αὑτὸν ἅμα τὴν Λευκανίαν διαπορθῶν, οὐδέπω μὲν οἱ σύμμαχοι παρῆσαν αὐτῷ, δεινὸν δὲ ποιούμενος κήρυκα πρὸς τοὺς Ῥωμαίους, εἰ φίλον ἀνασχέσθαι καὶ περιιδεῖν τοὺς πολεμίους ἐγγυτέρω προϊόντας ἐξῆλθε μετὰ τῆς δυνάμεως, προπέμψας ἐστὶν αὐτοῖς πρὸ πολέμου δίκας λαβεῖν παρὰ τῶν Ἰταλιωτῶν, αὐτῷ δικαστῇ καὶ διαλλακτῇ χρησαμένους.
16.4Laevinus, Romalıların Pyrrhos'u ne arabulucu seçtiğini ne de düşman olarak ondan korktuğunu söyleyince ilerledi ve Pandosia ile Herakleia şehirleri arasındaki ovada ordugâh kurdu. Romalıların yakında, Siris ırmağının öte yakasında konakladığını öğrenince görmek için ırmağa at sürdü. Düzenlerini, nöbetlerini, tertiplerini ve ordugâhın biçimini görünce hayran kaldı;
ἀποκριναμένου δὲ τοῦ Λαιβίνου μήτε διαλλακτὴν Πύρρον αἱρεῖσθαι Ῥωμαίους μήτε δεδοικέναι πολέμιον, προελθὼν κατεστρατοπέδευσεν ἐν τῷ μεταξὺ πεδίῳ Πανδοσίας πόλεως καὶ Ἡρακλείας. πυθόμενος δὲ τοὺς Ῥωμαίους ἐγγὺς εἶναι καὶ πέραν τοῦ Σίριος ποταμοῦ κατεστρατοπέδευσεν, προσίππευσε τῷ ποταμῷ θέας ἕνεκα· καὶ κατιδὼν τάξιν τε καὶ φυλακὰς καὶ κόσμον αὐτῶν καὶ τὸ σχῆμα τῆς στρατοπεδείας ἐθαύμασε,
16.5en yakınındaki dostuna seslenip, "Megakles," dedi, "bu barbarların düzeni hiç de barbarca değil; işlerini de göreceğiz." Olacaklardan artık kaygılandığı için müttefiklerini beklemeye karar verdi, Romalılar önce geçmeye kalkarsa onları durdursun diye ırmak boyuna bir nöbetçi birlik yerleştirdi.
καὶ τῶν φίλων προσαγορεύσας τὸν ἐγγυτάτω, τάξις μέν, εἶπεν, ὦ Μεγάκλεις, αὕτη τῶν βαρβάρων οὐ βάρβαρος, τὸ δὲ ἔργον εἰσόμεθα. καὶ διὰ φροντίδος ἔχων ἤδη τὸ μέλλον ἔγνω τοὺς συμμάχους ἀναμένειν, τοῖς δὲ Ῥωμαίοις, ἂν πρότερον ἐπιχειρῶσι διαβαίνειν, ἐπέστησε φυλακὴν ὑπὲρ τοῦ ποταμοῦ τὴν εἴρξουσαν.
16.6Ama Romalılar, onun beklediği takviye gelmeden davranmak için acele edip geçişe giriştiler; piyade geçitten, atlılar pek çok yerden ırmağı aştı, kuşatılmaktan korkan Yunanlar geri çekildi. Bunu gören Pyrrhos telaşlandı, piyade komutanlarına hemen saf tutup silah başında beklemelerini buyurdu, kendisi de üç bin atlıyla ileri atıldı; Romalıları henüz geçerken, dağınık ve düzensiz yakalamayı umuyordu.
οἱ δέ, ἅπερ ἐκεῖνος ἔγνω περιμένειν, φθῆναι σπεύδοντες, ἐνεχείρουν τῇ διαβάσει, κατὰ πόρον μὲν οἱ πεζοί, πολλαχόθεν δὲ οἱ ἱππεῖς διεξελαύνοντες τὸν ποταμόν, ὥστε δείσαντας τὴν κύκλωσιν ἀναχωρεῖν τοὺς Ἕλληνας, αἰσθόμενον δὲ τὸν Πύρρον καὶ διαταραχθέντα τοῖς μὲν ἡγεμόσι τοῦ πεζοῦ παρεγγυᾶν εὐθὺς εἰς τάξιν καθίστασθαι καὶ περιμένειν ἐν τοῖς ὅπλοις, αὑτὸν δὲ τοῖς ἱππεῦσι παρεξελάσαι τρισχιλίοις οὖσιν, ἐλπίζοντα διαβαίνοντας ἔτι καὶ διεσπασμένους ἀτάκτους λήψεσθαι τοὺς Ῥωμαίους.
16.7Ama ırmağın üzerinde parlayan bir sürü kalkan görüp atlıların düzen içinde ilerlediğini fark edince adamlarını toplayıp ilk saldıran kendisi oldu. Alabildiğine süslü silahlarının güzelliği ve parıltısıyla uzaktan seçiliyor, aretē'sinin ününe denk olduğunu işleriyle gösteriyordu. En çok da şuna şaşılırdı: kollarını ve bedenini mücadeleye verip karşısına çıkanlara güçlü biçimde karşı dururken aklı karışmıyor, soğukkanlılığını yitirmiyordu;
ἐπεὶ δ’ ἑώρα θυρεούς τε πολλοὺς ὑπερφαινομένους τοῦ ποταμοῦ καὶ τοὺς ἱππεῖς ἐπελαύνοντας ἐν τάξει, συστρέψας ἐνέβαλε πρῶτος, αὐτόθεν τε περίοπτος ὢν ὅπλων κάλλει καὶ λαμπρότητι κεκοσμημένων περιττῶς, καὶ τὴν δόξαν ἐπιδεικνύμενος ἔργοις οὐκ ἀποδέουσαν αὐτοῦ τῆς ἀρετῆς· μάλιστα δὲ ὅτι τὰς χεῖρας καὶ τὸ σῶμα παρέχων τῷ ἀγῶνι καὶ τοὺς καθʼ αὑτὸν ἀμυνόμενος ἐρρωμένως οὐ συνεχεῖτο τὸν λογισμὸν οὐδὲ τοῦ φρονεῖν ἐξέπιπτεν,
16.8savaşı sanki dışarıdan bakar gibi yönetiyor, her yere koşturup sıkışanlara yardım ediyordu. O sırada Makedonyalı Leonnatos, bir İtalyalının Pyrrhos'u gözüne kestirdiğini, atını onun hizasında sürdüğünü, o nereye giderse peşinden gittiğini fark etti: "Kralım," dedi, "şu ak ayaklı kara atın taşıdığı barbarı görüyor musun? Büyük ve korkunç bir şey tasarlıyor gibi.
ἀλλʼ ὥσπερ ἔξωθεν ἐφορῶν διεκυβέρνα τὸν πόλεμον, αὐτὸς μεταθέων ἑκασταχόσε καὶ παραβοηθῶν τοῖς ἐκβιάζεσθαι δοκοῦσιν. ἔνθα δὴ Λεοννάτος ὁ Μακεδὼν ἄνδρα κατιδὼν Ἰταλὸν ἐπέχοντα τῷ Πύρρῳ καὶ τὸν ἵππον ἀντιπαρεξάγοντα καὶ συμμεθιστάμενον ἀεὶ καὶ συγκινούμενον, ὁρᾷς, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, τὸν βάρβαρον ἐκεῖνον, ὃν ὁ μέλας ἵππος ὁ λευκόπους φέρει; μέγα τι βουλευομένῳ καὶ δεινὸν ὅμοιός ἐστι.
16.9Gözünü sana dikmiş, kin ve öfkeyle yalnız sana yönelmiş, başkalarına aldırmıyor. Kendini ondan koru." Pyrrhos, "Leonnatos," dedi, "kaderden kaçmak mümkün değil; ama ne bu adam ne de başka bir İtalyalı benimle çarpışıp paçayı kurtarabilir." Onlar daha konuşurken İtalyalı mızrağını kavrayıp atını çevirdi ve Pyrrhos'un üzerine atıldı.
σοὶ γὰρ ἐνορᾷ καὶ πρὸς σὲ τέταται πνεύματος μεστὸς ὢν καὶ θυμοῦ, τοὺς δὲ ἄλλους ἐᾷ χαίρειν. ἀλλὰ σὺ φυλάττου τὸν ἄνδρα καὶ ὁ Πύρρος ἀπεκρίνατο, τὸ μὲν εἱμαρμένον, ὦ Λεοννάτε, διαφυγεῖν ἀδύνατον· χαίρων δὲ οὔτε οὗτος οὔτʼ ἄλλος τις Ἰταλῶν εἰς χεῖρας ἡμῖν σύνεισιν. ἔτι ταῦτα προσδιαλεγομένων ὁ Ἰταλὸς διαλαβὼν τὸ δόρυ καὶ συστρέψας τὸν ἵππον ὥρμησεν ἐπὶ τὸν Πύρρον.
16.10Mızrağıyla kralın atını vurduğu anda Leonnatos da yanına sürüp onun atını vurdu. İki at da yıkıldı. Dostları Pyrrhos'u çevreleyip kaptı, İtalyalıyı ise dövüşürken öldürdüler. Adı Oplacus'tu, soyca Frentanlıydı ve bir süvari birliğine komuta ediyordu.
εἶτα ἅμα παίει μὲν αὐτὸς τῷ δόρατι τοῦ βασιλέως τὸν ἵππον, παίει δὲ τὸν ἐκείνου παραβαλὼν ὁ Λεοννάτος. ἀμφοτέρων δὲ τῶν ἵππων πεσόντων τὸν μὲν Πύρρον οἱ φίλοι περισχόντες ἀνήρπασαν, τὸν δὲ Ἰταλὸν μαχόμενον διέφθειραν. ἦν δὲ τῷ γένει Φρεντανός, ἴλης ἡγεμών, Ὄπλακος ὄνομα.
17.117. Bölüm
Bu olay Pyrrhos'a daha dikkatli olmayı öğretti. Atlılarının gerilediğini görünce phalanksı çağırıp saf dizdirdi; pelerinini ve silahlarını dostlarından Megakles'e verdi, onunkilerle kendini bir bakıma gizleyip Romalıların üzerine yürüdü. Onlar karşılık verip çarpışma başlayınca savaş uzun süre kararsız kaldı; söylendiğine göre kovalayanla kaçan yedi kez yer değiştirdi.
τοῦτο δὲ ἐδίδαξε τὸν Πύρρον μᾶλλον φυλάττεσθαι· καὶ τοὺς ἱππεῖς ὁρῶν ἐνδιδόντας μετεπέμπετο τὴν φάλαγγα καὶ παρέταττεν, αὐτὸς δὲ τὴν χλαμύδα καὶ τὰ ὅπλα παραδοὺς ἑνὶ τῶν ἑταίρων Μεγακλεῖ, τοῖς δὲ ἐκείνου τρόπον τινὰ κατακρύψας ἑαυτόν ἐπῆγε τοῖς Ῥωμαίοις. δεξαμένων δὲ ἐκείνων καὶ συμβαλόντων χρόνον τε πολὺν εἱστήκει τὰ τῆς μάχης ἄκριτα, καὶ τροπὰς ἑπτὰ λέγεται φευγόντων ἀνάπαλιν καὶ διωκόντων γενέσθαι.
17.2Kralın kurtuluşu için zamanında yapılan silah değişimi, neredeyse işleri tersine çevirip zaferi yitirtecekti. Pek çok kişi Megakles'e saldırıyordu; onu ilk vurup deviren, Dexoos adlı bir adam, miğferini ve pelerinini kapıp Laevinus'a koştu, bunları havaya kaldırarak Pyrrhos'u öldürdüğünü haykırdı.
καὶ γὰρ ἡ διάμειψις τῶν ὅπλων ἐν καιρῷ πρὸς σωτηρίαν αὐτοῦ γεγονυῖα τοῦ βασιλέως ὀλίγον ἐδέησεν ἀνατρέψαι τὰ πράγματα καὶ διαφθεῖραι τὴν νίκην. πολλῶν γάρ ἐφιεμένων τοῦ Μεγακλέους, ὁ πρῶτος πατάξας καὶ καταβαλὼν αὐτόν, ὄνομα Δεξόος, ἀφαρπάσας τὸ κράνος καὶ τὴν χλαμύδα τῷ Λαιβίνῳ προσίππευσεν ἀναδεικνύων ἅμα καὶ βοῶν ἀνῃρηκέναι τὸν Πύρρον.
17.3Ganimet saflar boyunca dolaştırılıp gösterilince Romalılar sevinç çığlıkları attı, Yunanları ise yılgınlık ve dehşet sardı. Sonunda Pyrrhos olanı anlayıp yüzü açık at sürdü, savaşanlara elini uzatıyor, sesiyle kendini tanıtıyordu. En sonunda filler Romalıları iyice sıkıştırdı, atlar da daha yaklaşmadan ürküp binicilerini alıp kaçırdı; Pyrrhos şaşkına dönmüş düşmanın üzerine Teselya süvarisini sürdü ve büyük bir kırımla onları bozguna uğrattı.
ἦν οὖν παρὰ τὰς τάξεις τῶν λαφύρων παραφερομένων καὶ ἀναδεικνυμένων τοῖς τε Ῥωμαίοις χαρὰ μετʼ ἀλαλαγμοῦ καὶ τοῖς Ἕλλησιν ἀθυμία καὶ κατάπληξις, ἄχρι οὗ μαθὼν ὁ Πύρρος τὸ γινόμενον παρήλαυνε γυμνῷ τῷ προσώπῳ τήν τε δεξιὰν ὀρέγων τοῖς μαχομένοις καὶ τῇ φωνῇ σημαίνων ἑαυτόν, τέλος δὲ τῶν θηρίων ἐκβιαζομένων μάλιστα τοὺς Ῥωμαίους, καὶ τῶν ἵππων, πρὶν ἐγγὺς γενέσθαι, δυσανασχετούντων καὶ παραφερόντων τοὺς ἐπιβάτας, ἐπαγαγὼν τὴν Θετταλικὴν ἵππον αὐτοῖς ταρασσομένοις ἐτρέψατο πολλῷ φόνῳ.
17.4Dionysios'a göre Romalılardan on beş binden biraz az, Hieronymos'a göre yalnız yedi bin kişi düşmüştür; Pyrrhos'un tarafında ise Dionysios on üç bin, Hieronymos dört binden az kişinin öldüğünü yazar. Ama bunlar en iyi askerleriydi; Pyrrhos en çok kullandığı ve güvendiği dostlarını ve komutanlarını da kaybetti.
Διονύσιος μὲν οὖν ὀλίγῳ τῶν πεντακισχιλίων καὶ μυρίων ἐλάσσονας πεσεῖν ἱστορεῖ Ῥωμαίων, Ἱερώνυμος δὲ μόνους ἑπτακισχιλίους, τῶν δὲ περὶ Πύρρον ὁ μὲν Διονύσιος μυρίους καὶ τρισχιλίους, ὁ δὲ Ἱερώνυμος ἐλάττονας τῶν τετρακισχιλίων· κράτιστοι δὲ ἦσαν οὗτοι· καὶ τῶν φίλων ὁ Πύρρος καὶ τῶν στρατηγῶν οἷς μάλιστα χρώμενος διετέλει καὶ πιστεύων ἀπέβαλεν.
17.5Yine de Romalıların bırakıp gittiği ordugâhı aldı, müttefik şehirlerini kendi yanına çekti, geniş toprakları yağmaladı ve Roma'ya üç yüz stadion kalana kadar ilerledi. Savaştan sonra Lucanialılardan ve Samnitlerden pek çoğu yanına geldi. Geç kaldıkları için onları azarladı, ama Romalıların büyük ordusunu yalnız kendi askerleriyle ve Tarentumlularla yendiği için sevindiği ve gururlandığı belliydi.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τὸ στρατόπεδον ἔλαβε τῶν Ῥωμαίων ἐκλιπόντων, καὶ πόλεις συμμαχίδας αὐτῶν προσηγάγετο, καὶ χώραν πολλὴν διεπόρθησε, καὶ προῆλθεν ὅσον μὴ πλέον σταδίων τριακοσίων ἀποσχεῖν τῆς Ῥώμης. ἀφίκοντο δὲ αὐτῷ Λευ κανῶν τε πολλοὶ καὶ Σαυνιτῶν μετὰ τὴν μάχην, οὓς ἐμέμψατο μὲν ὑστερήσαντας, ἦν δὲ δῆλος ἡδόμενος καὶ μέγα φρονῶν ὅτι μόνοις τοῖς μετʼ αὐτοῦ καὶ Ταραντίνοις ἐκράτησε τῆς μεγάλης Ῥωμαίων δυνάμεως.
18.118. Bölüm
Romalılar Laevinus'u görevden almadılar. Oysa Gaius Fabricius'un, "Romalıları Epeiroslular değil, Laevinus'u Pyrrhos yendi" dediği söylenir; yenilginin ordudan değil, komutadan kaynaklandığını düşünüyordu. Saflarını dolduruyor, hevesle yeni birlikler kuruyor, savaş hakkında korkusuz ve kibirli sözler ediyorlardı; bu da Pyrrhos'u şaşkına çevirdi.
Ῥωμαῖοι δὲ Λαιβῖνον μὲν οὐκ ἀπήλλαξαν τῆς ἀρχῆς, καίτοι λέγεται Γάιον Φαβρίκιον εἰπεῖν ὡς οὐκ Ἠπειρῶται Ῥωμαίους, ἀλλὰ Πύρρος νενικήκοι Λαιβῖνον, οἰόμενον οὐ τῆς δυνάμεως, ἀλλὰ τῆς στρατηγίας γεγονέναι τὴν ἧτταν ἀναπληροῦντες δὲ τὰς τάξεις καὶ συντάττοντες ἑτέρας προθύμως, καὶ λόγους ἀδεεῖς καὶ σοβαροὺς περὶ τοῦ πολέμου λέγοντες, ἔκπληξιν τῷ Πύρρῳ παρεῖχον.
18.2Bu yüzden önce elçi gönderip bu adamların anlaşmaya yanaşıp yanaşmadığını denemeye karar verdi. Şehri alıp onları tümüyle ezmenin küçük bir iş olmadığını, elindeki güçle başarılamayacağını düşünüyor, zaferden sonra dostluğun ve barışın ününe en yakışacak şey olduğuna inanıyordu. Kineas gönderildi; ileri gelenlerle görüştü, çocuklarına ve karılarına kraldan armağanlar yolladı.
ἔδοξεν οὖν αὐτῷ πέμψαντι πρότερον διάπειραν λαβεῖν τῶν ἀνδρῶν, εἰ συμβατικῶς ἔχοιεν, ἡγουμένῳ τὸ μὲν ἑλεῖν τὴν πόλιν καὶ κρατῆσαι παντάπασιν οὐ μικρὸν ἔργον οὐδὲ τῆς παρούσης δυνάμεως εἶναι, τὴν δὲ φιλίαν καὶ τὰς διαλύσεις κάλλιστα ἔχειν πρὸς δόξαν αὐτῷ μετὰ νίκην. πεμφθεὶς οὖν ὁ Κινέας ἐνετύγχανε τοῖς δυνατοῖς, καὶ δῶρα παισὶν αὐτῶν καὶ γυναιξὶν ἔπεμψε παρὰ τοῦ βασιλέως.
18.3Ama kimse kabul etmedi; erkek kadın herkes, devlet adına antlaşma yapılırsa kendilerinin de krala iyi niyet ve yakınlık göstereceğini söyledi. Kineas senatoda çok çekici ve dostça konuştu, ama sözleri ne hoşnutlukla ne de istekle karşılandı. Oysa Pyrrhos savaşta esir düşenleri fidyesiz geri veriyor, İtalya'nın fethinde yardım vaat ediyor,
ἔλαβε δὲ οὐδείς, ἀλλʼ ἀπεκρίναντο πάντες καὶ πᾶσαι ὅτι δημοσίᾳ σπονδῶν γενομένων καὶ τὰ παρʼ αὐτῶν ὑπάρξει πρόθυμα τῷ βασιλεῖ καὶ κεχαρισμένα. πρὸς δὲ τὴν σύγκλητον ἐπαγωγὰ τοῦ Κινέου πολλὰ καὶ φιλάνθρωπα διαλεχθέντος, ἄσμενοι μὲν οὐδὲν οὐδὲ ἑτοίμως ἐδέχοντο, καίπερ ἄνδρας τε τοὺς ἡλωκότας ἐν τῇ μάχῃ δίχα λύτρων ἀφιέντος αὐτοῖς τοῦ Πύρρου καὶ συγκατεργάσασθαι τὴν Ἰταλίαν ἐπαγγελλομένου,
18.4karşılığında kendine dostluktan, Tarentumlulara güvenlikten başka bir şey istemiyordu. Yine de çoğunluğun barışa yatkın olduğu belliydi; büyük bir savaşta yenilmişlerdi, İtalya halkları da Pyrrhos'un yanına geçtiği için daha büyük bir orduyla yeni bir savaş bekliyorlardı.
φιλίαν δὲ ἀντὶ τούτων ἑαυτῷ καὶ τοῖς Ταραντίνοις ἄδειαν, ἕτερον δὲ μηδὲν αἰτουμένου. δῆλοί γε μὴν ἦσαν ἐνδιδόντες οἱ πολλοὶ πρὸς τὴν εἰρήνην, ἡττημένοι τε μεγάλῃ μάχῃ καὶ προσδοκῶντες ἑτέραν ἀπὸ μείζονος δυνάμεως, τῶν Ἰταλικῶν τῷ Πύρρῳ προσγεγονότων.
18.5İşte o sırada Appius Claudius, tanınmış bir adam olduğu hâlde yaşlılığı ve körlüğü yüzünden devlet işlerinden el çekmişken, kralın teklifleri bildirilip senatonun barış için oy vereceği haberi yayılınca dayanamadı. Hizmetkârlarına kendisini kaldırmalarını buyurdu ve sedyeyle çarşıdan geçirilerek senato binasına götürüldü.
ἔνθα δὴ Κλαύδιος Ἄππιος, ἀνὴρ ἐπιφανής, ὑπὸ δὲ γήρως ἅμα καὶ πηρώσεως ὀμμάτων ἀπειρη κὼς πρὸς τὴν πολιτείαν καὶ πεπαυμένος, ἀπαγγελλομένων τότε τῶν παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ λόγου κατασχόντος ὡς μέλλει ψηφίζεσθαι τὰς διαλύσεις ἡ σύγκλητος, οὐκ ἐκαρτέρησεν, ἀλλὰ τοὺς θεράποντας ἄρασθαι κελεύσας αὑτόν ἐκομίζετο πρὸς τὸ βουλευτήριον ἐν φορείῳ διʼ ἀγορᾶς.
18.6Kapıya varınca oğulları ve damatları onu karşılayıp kollarına alarak içeri götürdü; senato da saygıyla sustu.
γενόμενον δὲ πρὸς ταῖς θύραις οἱ μὲν παῖδες ἅμα τοῖς γαμβροῖς ὑπολαβόντες καὶ περισχόντες εἰσῆγον, ἡ δὲ βουλὴ σιωπὴν αἰδουμένη τὸν ἄνδρα μετὰ τιμῆς ἔσχεν.
19.119. Bölüm
Appius hemen orada ayağa kalkıp şöyle dedi: "Romalılar, gözlerimin başına gelene eskiden üzülürdüm; şimdi ise kör olmakla kalmayıp kulaklarımın da duymamasını isterdim, çünkü Roma'nın şanını yıkan utanç verici tasarılarınızı ve kararlarınızı işitiyorum. Bütün insanlara durmadan söylediğiniz o söz nerede kaldı? Büyük İskender İtalya'ya gelip gençliğimizde bizimle, güçlü çağlarında babalarımızla karşılaşsaydı, bugün yenilmez diye övülmeyecek, ya kaçacak ya da burada düşüp Roma'nın ününü artıracaktı, demiyor muydunuz?
ὁ δὲ αὐτόθεν καταστάς, πρότερον μέν, ἔφη, τὴν περὶ τὰ ὄμματα τύχην ἀνιαρῶς ἔφερον, ὦ Ῥωμαῖοι, νῦν δὲ ἄχθομαι πρὸς τῷ τυφλὸς εἶναι μὴ καὶ κωφὸς ὤν, ἀλλʼ ἀκούων αἰσχρὰ βουλεύματα καὶ δόγματα ὑμῶν ἀνατρέ ποντα τῆς Ῥώμης τὸ κλέος, ποῦ γὰρ ὑμῶν ὁ πρός ἅπαντας ἀνθρώπους θρυλούμενος ἀεὶ λόγος, ὡς, εἰ παρῆν ἐκεῖνος εἰς Ἰταλίαν ὁ μέγας Ἀλέξανδρος καὶ συνηνέχθη νέοις ἡμῖν καὶ τοῖς πατράσιν ἡμῶν ἀκμάζουσιν, οὐκ ἂν ὑμνεῖτο νῦν ἀνίκητος, ἀλλʼ ἢ φυγὼν ἂν ἤ ποῦ πεσὼν ἐνταῦθα τὴν Ῥώμην ἐνδοξοτέραν ἀπέλιπε;
19.2Oysa şimdi bütün bunların boş bir böbürlenme olduğunu gösteriyorsunuz; Makedonların her zamanki avı olan Khaonlardan ve Molosslardan korkuyor, ömrü İskender'in muhafızlarından birinin peşinde yaltaklanmakla geçmiş Pyrrhos'tan titriyorsunuz. O ise şimdi buradaki Yunanlara yardım etmekten çok, oradaki düşmanlarından kaçtığı için İtalya'da dolaşıp duruyor, Makedonya'nın küçücük bir parçasını korumaya yetmeyen bu kuvvetle bize üstünlük vaat ediyor.
ταῦτα μέντοι κενὴν ἀλαζονείαν καὶ κόμπον ἀποδείκνυτε, Χάονας καὶ Μολοσσούς, τὴν ἀεὶ Μακεδόνων λείαν, δεδιότες, καὶ τρέμοντες Πύρρον, ὃς τῶν Ἀλεξάνδρου δορυφόρων ἕνα γοῦν ἀεὶ περιέπων καὶ θεραπεύων διατετέλεκε, καὶ νῦν οὐ βοηθῶν τοῖς ἐνταῦθα μᾶλλον Ἕλλησιν ἢ φεύγων τοὺς ἐκεῖ πολεμίους πλανᾶται περὶ τὴν Ἰταλίαν, ἐπαγγελλόμενος ἡμῖν τὴν ἡγεμονίαν ἀπὸ ταύτης τῆς δυνάμεως ἣ μέρος μικρὸν αὐτῷ Μακεδονίας οὐκ ἤρκεσε διαφυλάξαι.
19.3Bu adamı dost edinirseniz ondan kurtulacağınızı sanmayın. Tersine, ötekileri de üzerinize çekersiniz; çünkü Pyrrhos yaptığı hakaretlerin cezasını çekmeden, üstelik Tarentumluların ve Samnitlerin Romalılarla alay etmesini ödül olarak alıp çekip giderse, sizi herkesin kolayca alt edebileceği kimseler sayıp küçümseyeceklerdir." Appius böyle konuşunca içlerine savaş hevesi düştü; Kineas'ı şu cevapla geri gönderdiler: Pyrrhos İtalya'dan çıksın,
μὴ τοῦτον οὖν ἀπαλλάξειν νομίζετε ποιησάμενοι φίλον, ἀλλὰ ἐκείνους ἐπάξεσθαι καταφρονήσαντας ὑμῶν ὡς πᾶσιν εὐκατεργάστων, εἰ Πύρρος ἄπεισι μὴ δοὺς δίκην ὧν ὕβρισεν, ἀλλὰ καὶ προσλαβὼν μισθὸν τό ἐπεγγελάσαι Ῥωμαίοις Ταραντίνους καὶ Σαυνίτας. τοιαῦτα τοῦ Ἀππίου διαλεχθέντος ὁρμὴ παρέστη πρὸς τὸν πόλεμον αὐτοῖς, καὶ τὸν Κινέαν ἀποπέμπουσιν ἀποκρινάμενοι Πύρρον ἐξελθόντα τῆς Ἰταλίας,
19.4ondan sonra, isterse dostluk ve ittifak konuşulur; ama silahlı olarak burada bulundukça, on bin Laevinus'u daha bozguna uğratsa bile Romalılar onunla bütün güçleriyle savaşacaktır. Söylendiğine göre Kineas bu işleri yürütürken bir yandan da Romalıların yaşayışını gözlemeye ve yönetimlerinin aretē'sini anlamaya özen göstermiş,
οὕτως, εἰ δέοιτο, περὶ φιλίας καὶ συμμαχίας διαλέγεσθαι, μέχρι δὲ οὗ πάρεστιν ἐν ὅπλοις, πολεμήσειν αὐτῷ Ῥωμαίους κατὰ κράτος κἂν μυρίους ἔτι Λαιβίνους τρέψηται μαχόμενος, λέγεται δὲ Κινέαν, ἐν ᾧ ταῦτα ἔπραττεν, ἅμα ποιησάμενον ἔργον καὶ σπουδάσαντα τῶν τε βίων γενέσθαι θεατὴν καὶ τῆς πολιτείας τὴν ἀρετὴν κατανοῆσαι,
19.5en seçkin adamlarla konuşmuş, sonra başka şeylerin yanı sıra Pyrrhos'a senatonun ona krallardan oluşan bir meclis gibi göründüğünü söylemiş; halka gelince, bir Lerna Hydrası'yla savaşıyor olmalarından korktuğunu bildirmiş: Konsülün yanında daha önce saf tutanların iki katı asker toplanmıştı, silah taşıyabilecek Romalılar ise bunun nice katıydı.
καὶ διὰ λόγων ἐλθόντα τοῖς ἀρίστοις τά τε ἄλλα τῷ Πύρρῳ φράσαι, καὶ εἰπεῖν ὡς ἡ σύγκλητος αὐτῷ βασιλέων πολλῶν συνέδριον φανείη, περὶ δὲ τοῦ πλήθους δεδιέναι, μὴ πρός τινα φανῶσι Λερναίαν ὕδραν μαχόμενοι· διπλασίους γάρ ἤδη τῷ ὑπάτῳ τῶν παρατεταγμένων πρότερον ἠθροῖσθαι, καὶ πολλάκις εἶναι τοσούτους ἔτι τῶν Ῥωμαίων ὅπλα φέρειν δυναμένους.
20.120. Bölüm
Bundan sonra esirler için Gaius Fabricius'un başkanlığında elçiler geldi. Kineas'a göre Romalılar en çok ona, iyi bir adam ve iyi bir asker olarak değer veriyordu, ama son derece yoksuldu. Pyrrhos onu özel olarak ağırlayıp altın almaya ikna etmeye çalıştı; bunun utanılacak hiçbir karşılığı yoktu güya, dostluğun ve konukluğun nişanesi diyordu.
ἐκ τούτου πρέσβεις ἀφίκοντο περὶ τῶν αἰχμαλώτων οἱ περὶ Γάιον Φαβρίκιον, οὗ πλεῖστον ἔφη Ῥωμαίους λόγον ἔχειν ὁ Κινέας ὡς ἀνδρὸς ἀγαθοῦ καὶ πολεμικοῦ, πένητος δὲ ἰσχυρῶς τοῦτον οὖν ὁ Πύρρος ἰδίᾳ φιλοφρονούμενος ἔπειθε λαβεῖν χρυσίον, ἐπʼ οὐδενὶ δῆθεν αἰσχρῷ, φιλίας δέ τι καὶ ξενίας ἐπονομάζων τοῦτο σύμβολον.
20.2Fabricius reddedince o gün sesini çıkarmadı. Ertesi gün, daha önce fil görmemiş olan bu adamı korkutmak istedi ve en büyük filin, konuşurlarken bir perde arkasında yanlarına getirilmesini buyurdu. Öyle yapıldı. İşaret verilince perde çekildi, hayvan birden hortumunu Fabricius'un başının üzerine kaldırdı ve korkunç, sert bir ses çıkardı.
ἀπωσαμένου δὲ τοῦ Φαβρικίου τότε μὲν ἡσύχασε, τῇ δ’ ὑστεραίᾳ βουλόμενος αὐτὸν ἐκπλῆξαι μήπω θεατὴν ἐλέφαντος γεγενημένον, ἐκέλευσε τῶν θηρίων τὸ μέγιστον ἐξόπισθεν αὐτοῖς παραστῆσαι κοινολογουμένοις, αὐλαίαν παρατείναντας. ἐγένετο δὴ ταῦτα· καὶ σημείου δοθέντος ἡ μὲν αὐλαία παρήχθη, τὸ δὲ θηρίον ἄφνω τήν τε προνομαίαν ἀράμενον ὑπερέσχε τῆς κεφαλῆς τοῦ Φαβρικίου καὶ φωνὴν ἀφῆκε φοβερὰν καὶ τραχεῖαν.
20.3Fabricius sakince dönüp gülümsedi ve Pyrrhos'a, "Dün altın beni sarsmadı, bugün de bu hayvan sarsmıyor," dedi. Akşam yemeğinde her çeşit konu konuşulurken, en çok da Yunanistan ve filozoflar üzerinde durulurken, Kineas bir vesileyle Epikuros'tan söz açtı ve onun okulunun tanrılar, devlet ve gaye hakkında söylediklerini anlattı: Gayeyi hazda bulurlar, devlet işlerinden mutluluğu bozan ve karıştıran bir zarar diye kaçarlar, tanrısal olanı da lütuftan, öfkeden ve bizimle ilgilenmekten tümüyle uzak, işsiz güçsüz ve sefa dolu bir hayata sürerler.
ὁ δὲ ἠρέμα μεταστραφεὶς καὶ διαμειδιάσας πρὸς τὸν Πύρρον εἶπεν· οὔτε χθὲς με τὸ χρυσίον ἐκίνησεν οὔτε σήμερον τὸ θηρίον ἐν δὲ τῷ δείπνῳ λόγων παντοδαπῶν γενομένων, πλείστων δὲ περὶ τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν φιλοσοφούντων, ἔτυχέ πως ὁ Κινέας ἐπιμνησθεὶς τοῦ Ἐπικούρου, καὶ διῆλθεν ἃ λέγουσι περὶ θεῶν καὶ πολιτείας καὶ τέλους, τὸ μὲν ἐν ἡδονῇ τιθέμενοι, πολιτείαν δὲ φεύγοντες ὡς βλάβην καὶ σύγχυσιν τοῦ μακαρίου, τὸ δὲ θεῖον ἀπωτάτω χάριτος καὶ ὀργῆς καὶ τοῦ μέλειν ἡμῶν εἰς ἀπράγμονα βίον καὶ μεστὸν εὐπαθειῶν ἀποικίζοντες.
20.4O daha konuşurken Fabricius haykırdı: "Herakles aşkına! Bizimle savaştıkları sürece Pyrrhos da Samnitler de bu öğretilerle uğraşsın!" Adamın yüksek gururuna ve karakterine hayran kalan Pyrrhos, bu şehirle savaş yerine dostluk kurmayı daha da çok istedi. Fabricius'u bir kenara çekip barışı sağladıktan sonra yanına gelmesini, birlikte yaşamalarını, bütün dostlarının ve komutanlarının başına geçmesini rica etti. Fabricius'un sakin sakin şöyle dediği söylenir: "Bu senin de işine gelmez, kralım; şimdi sana saygı gösterip hayran olanlar beni tanırlarsa senin değil benim kralları olmamı isterler." Fabricius böyle bir adamdı.
ἔτι δὲ αὐτοῦ λέγοντος ἀνακραγὼν ὁ Φαβρίκιος, ὦ Ἡράκλεις, εἶπε, Πύρρῳ τὰ δόγματα μέλοι ταῦτα καὶ Σαυνίταις, ἕως πολεμοῦσι πρὸς ἡμᾶς. οὕτω δὴ θαυμάσας τὸ φρόνημα τοῦ ἀνδρὸς καὶ τὸ ἦθος ὁ Πύρρος ἔτι μᾶλλον ὠρέγετο φιλίαν ἀντὶ πολέμου πρὸς τὴν πόλιν αὐτῷ γενέσθαι· κἀκεῖνον ἰδίᾳ παρεκάλει ποιησάμενον τὰς διαλύσεις ἕπεσθαι καὶ συζῆν μετʼ αὐτοῦ, πρῶτον ὄντα πάντων τῶν ἑταίρων καὶ τῶν στρατηγῶν, ὁ δὲ ἡσυχῇ λέγεται πρὸς αὐτὸν εἰπεῖν, ἀλλʼ οὐδὲ σοὶ τοῦτο, βασιλεῦ, λυσιτελές ἐστιν αὐτοὶ γὰρ οἱ νῦν σε τιμῶντες καὶ θαυμάζοντες, ἂν ἐμοῦ πεῖραν λάβωσιν, ὑπʼ ἐμοῦ μᾶλλον ἐθελήσουσιν ἢ σοῦ βασιλεύεσθαι. τοιοῦτος μὲν ὁ Φαβρίκιος.
20.5Pyrrhos bu sözü öfkeyle ya da zorba gibi karşılamadı; tersine, dostlarına Fabricius'un yüce gönüllülüğünü anlattı ve esirleri yalnız ona emanet etti: senato barışa oy vermezse yakınlarını görüp Saturnalia bayramını kutladıktan sonra yine ona gönderileceklerdi. Nitekim bayramdan sonra gönderildiler; senato, geride kalanın cezasının ölüm olmasına karar vermişti.
ὁ δὲ Πύρρος οὐ πρὸς ὀργὴν οὐδὲ τυραννικῶς ἐδέξατο τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ τοῖς φίλοις ἀπήγγειλε τοῦ Φαβρικίου τὴν μεγαλοφροσύνην, καὶ τοὺς αἰχμαλώτους ἐκείνῳ μόνῳ διεπίστευσεν, ὅπως, εἰ μὴ ψηφίσαιτο τὴν εἰρήνην ἡ σύγκλητος, ἀσπασάμενοι τοὺς προσήκοντας καὶ τὰ Κρόνια διεορτάσαντες ἀποπεμφθεῖεν πάλιν πρὸς αὐτόν, καὶ ἀπεπέμφθησαν μετὰ τὴν ἑορτήν, τῷ ὑπολειφθέντι τῆς βουλῆς ζημίαν θάνατον ψηφισαμένης.
21.121. Bölüm
Bundan sonra Fabricius konsül olunca ordugâha bir adam gelip ona bir mektup getirdi. Mektubu kralın hekimi yazmıştı: Savaşı tehlikesizce bitirmesinin karşılığı kendisine söz verilirse Pyrrhos'u zehirle öldürecekti. Bu adamın alçaklığından tiksinen Fabricius, meslektaşını da aynı görüşe getirip acele Pyrrhos'a mektup yazdı ve suikasta karşı kendini korumasını söyledi.
μετὰ ταῦτα τὸν Φαβρικίου τὴν ἀρχὴν παραλαβόντος ἧκεν ἀνήρ εἰς τὸ στρατόπεδον πρὸς αὐτὸν ἐπιστολὴν κομίζων, ἣν ἔγραψεν ὁ τοῦ βασιλέως ἰατρός ἐπαγγελλόμενος φαρμάκοις ἀναιρήσειν τὸν Πύρρον, εἰ χάρις αὐτῷ παρʼ ἐκείνων ὁμολογηθείη λύσαντι τὸν πόλεμον ἀκινδύνως, ὁ δὲ Φαβρίκιος δυσχεράνας πρὸς τὴν ἀδικίαν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ τὸν συνάρχοντα διαθεὶς ὁμοίως, ἔπεμψε γράμματα πρὸς τὸν Πύρρον κατὰ τάχος φνλάττεσθαι τὴν ἐπιβουλὴν κελεύων.
21.2Mektupta şöyle yazıyordu: "Romalıların konsülleri Gaius Fabricius ve Quintus Aemilius, Kral Pyrrhos'u selamlar. Görünen o ki ne dostlarını ne düşmanlarını iyi seçebiliyorsun. Bize gönderilen mektubu okuyunca anlayacaksın: Dürüst ve adil adamlarla savaşıyor, adaletsiz ve kötü adamlara güveniyorsun.
εἶχε δὲ οὕτως τὰ γεγραμμένα· Γάιος Φαβρίκιος καὶ Κόιντος Αἰμίλιος ὕπατοι Ῥωμαίων Πύρρῳ βασιλεῖ χαίρειν. οὔτε φίλων εὐτυχὴς ἔοικας εἶναι κριτὴς οὔτε πολεμίων, γνώσῃ δὲ τὴν πεμφθεῖσαν ἡμῖν ἐπιστολὴν ἀναγνούς, ὅτι χρηστοῖς καὶ δικαίοις ἀνδράσι πολεμεῖς, ἀδίκοις δὲ καὶ κακοῖς πιστεύεις.
21.3Bunu sana iyilik olsun diye bildirmiyoruz; başına gelecek felaket bize kara çalmasın, savaşı aretē ile bitiremediğimiz için hileyle bitirmiş görünmeyelim diye bildiriyoruz." Bu mektubu okuyan Pyrrhos suikastı ortaya çıkarıp hekimi cezalandırdı, karşılık olarak Fabricius'a ve Romalılara esirleri fidyesiz armağan etti ve barışı sağlaması için Kineas'ı yine gönderdi.
οὐδὲ γὰρ ταῦτα σῇ χάριτι μηνύομεν, ἀλλʼ ὅπως μὴ τὸ σὸν πάθος ἡμῖν διαβολὴν ἐνέγκῃ καὶ δόλῳ δόξωμεν, ὡς ἀρετῇ μὴ δυνάμενοι, κατεργάσασθαι τὸν πόλεμον. ἐντυχὼν τούτοις τοῖς γράμμασιν ὁ Πύρρος καὶ τὴν ἐπιβουλὴν ἐξελέγξας τὸν μὲν ἰατρὸν ἐκόλασε, Φαβρικίῳ δὲ καὶ Ῥωμαίοις ἀμοιβὴν ἐδωρεῖτο προῖκα τοὺς αἰχμαλώτους, καὶ πάλιν ἔπεμψε τὸν Κινέαν διαπραξόμενον αὐτῷ τὴν εἰρήνην.
21.4Romalılar ise adamlarını ne düşmandan lütuf olarak ne de ona kötülük etmemenin karşılığı olarak bedelsiz almayı doğru buldu; ona aynı sayıda Tarentumlu ve Samnit esiri geri verdiler. Dostluk ve barışa gelince, silahlarını ve ordusunu alıp geldiği gemilerle İtalya'dan Epeiros'a dönmedikçe bunun konuşulmasına izin vermiyorlardı.
οἱ δὲ Ῥωμαῖοι, μήτε εἰ χάρις ἐστὶ παρὰ πολεμίου, μήτε εἰ μισθὸς τοῦ μὴ ἀδικηθῆναι, λαβεῖν προῖκα τοὺς ἄνδρας ἀξιώσαντες ἴσους ἀπέλυσαν αὐτῷ Ταραντίνων καὶ Σαυνιτῶν, περὶ δὲ φιλίας καὶ εἰρήνης οὐδὲν εἴων διαλέγεσθαι πρὶν ἀράμενος τὰ ὅπλα καὶ τὸν στρατὸν ἐξ Ἰταλίας αἷς ἦλθε ναυσὶν ἀποπλεύσῃ πάλιν εἰς Ἤπειρον.
21.5Durum yeni bir savaş gerektirdiği için ordusunu alıp yürüdü. Asculum şehri yakınlarında Romalılarla çarpıştı; atların kullanılamayacağı yerlere, ormanlık ve engebeli bir ırmak kıyısına itilmişti, filler de phalanksa yetişecek yol bulamıyordu. Çok yara alındı, çok ölü verildi, gece olana dek dövüşülüp ayrılındı.
ἐκ τούτου μάχης ἄλλης τῶν πραγμάτων αὐτῷ δεομένων ἀναλαβὼν τὴν στρατιὰν ἐχώρει, καὶ περὶ Ἄσκλον πόλιν τοῖς Ῥωμαίοις συνάψας καὶ βιαζόμενος πρὸς χωρία δύσιππα καὶ ποταμὸν ὑλώδη καὶ τραχύν, ἔφοδον τῶν θηρίων οὐ λαβόντων ὥστε προσμῖξαι τῇ φάλαγγι, τραυμάτων πολλῶν γενομένων καὶ νεκρῶν πεσόντων, τότε μὲν διεκρίθη μέχρι νυκτὸς ἀγωνισάμενος.
21.6Ertesi gün savaşı düz arazide yapmak, filleri de düşman saflarına sokmak için önlem alıp engebeli yerleri önceden tuttu. Fillerin arasına bolca mızrakçı ve okçu yerleştirdi, sık ve düzenli kuvvetini büyük bir güçle ilerletti. Romalılar önceki gün yaptıkları gibi yana kaçıp karşı manevra yapma imkânı bulamayınca düz arazide cepheden çarpışmak zorunda kaldı. Filler gelmeden hoplitleri püskürtmek için acele ediyor, sarissalara karşı kılıçlarıyla korkunç bir mücadele veriyor, kendilerini hiç sakınmıyor, yalnız yaralamayı ve düşürmeyi düşünüyor, yara almayı umursamıyorlardı.
τῇ δ’ ὑστεραίᾳ στρατηγῶν διʼ ὁμαλοῦ τὴν μάχην θέσθαι καὶ τοὺς ἐλέφαντας ἐν τοῖς ὅπλοις γενέσθαι τῶν πολεμίων, προέλαβε τὰς δυσχωρίας φυλακῇ, καὶ πολλὰ καταμίξας ἀκοντίσματα καὶ τοξεύματα τοῖς θηρίοις ἐπῆγε μετὰ ῥώμης καὶ βίας πυκνὴν καὶ συντεταγμένην τὴν δύναμιν. οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τὰς διακλίσεις καὶ τὰς ἀντιπαραγωγὰς τὰς πρότερον οὐκ ἔχοντες, ἐξ ἐπιπέδου συνεφέροντο κατὰ στόμα· καὶ σπεύδοντες ὤσασθαι τοὺς ὁπλίτας πρὶν ἐπιβῆναι τὰ θηρία, δεινοὺς περὶ τὰς σαρίσας τῶν ξιφῶν ἀγῶνας εἶχον, ἀφειδοῦντες ἑαυτῶν καὶ τὸ τρῶσαι καὶ καταβαλεῖν ὁρῶντες, τὸ δὲ παθεῖν εἰς οὐδὲν τιθέμενοι.
21.7Uzun süre sonra, söylendiğine göre bozgun Pyrrhos'un bizzat karşısındakilere yüklendiği yerde başladı; ama asıl sonucu fillerin gücü ve ağırlığı getirdi. Romalılar savaşta aretē'lerini kullanamıyor, dalganın ya da yıkıcı bir depremin saldırısı karşısında olduğu gibi çekilmek gerektiğini, hiçbir işe yaramadan en korkunç acıları çekip boşuna ölmemek gerektiğini düşünüyorlardı.
χρόνῳ δὲ πολλῷ λέγεται μὲν ἀρχὴ τροπῆς κατʼ αὐτὸν γενέσθαι τὸν Πύρρον ἐπερείσαντα τοῖς ἀντιτεταγμένοις, τὸ δὲ πλεῖστον ἀλκῇ καὶ βίᾳ τῶν ἐλεφάντων κατειργάσατο, χρήσασθαι τῇ ἀρετῇ πρὸς τὴν μάχην τῶν Ῥωμαίων μὴ δυναμένων, ἀλλʼ οἷον ἐφόδῳ κύματος ἢ σεισμοῦ κατερείποντος οἰομένων δεῖν ἐξίστασθαι, μηδὲ ὑπομένειν ἀπράκτους ἀποθνῄσκειν, ἐν τῷ μηδὲν ὠφελεῖν πάντα πάσχοντας τὰ χαλεπώτατα.
21.8Ordugâha kaçış uzun sürmedi. Hieronymos Romalılardan altı bin kişinin öldüğünü, Pyrrhos'un tarafından ise kraliyet kayıtlarına üç bin beş yüz beş ölü geçirildiğini söyler.
τῆς δὲ φυγῆς οὐ μακρᾶς εἰς τὸ στρατόπεδον γενομένης ἑξακισχιλίους ἀποθανεῖν φησι τῶν Ῥωμαίων Ἱερώνυμος, τῶν δὲ περὶ Πύρρον ἐν τοῖς βασιλικοῖς ὑπομνήμασιν ἀνενεχθῆναι τρισχιλίους πεντακοσίους καὶ πέντε τεθνηκότας.
21.9Dionysios ise Asculum'da ne iki savaş olduğunu ne de Romalıların açıkça yenildiğini yazar; ona göre yalnız bir kez gün batımına kadar çarpışılmış, güçlükle ayrılınmış, Pyrrhos bir ciritle kolundan yaralanmış, Daunialılar da ağırlıklarını yağmalamış, iki taraftan da on beş binden fazla kişi ölmüştür. İki taraf da çekildi. Söylendiğine göre Pyrrhos kendisini kutlayan birine, "Romalıları bir kez daha yenersek tümden mahvoluruz," demiştir.
ὁ μέντοι Διονύσιος οὔτε δύο περὶ Ἄσκλον μάχας οὔτε ὁμολογουμένην ἧτταν ἱστορεῖ γενέσθαι Ῥωμαίων, ἅπαξ δὲ μέχρι δυσμῶν ἡλίου μαχεσαμένους μόλις ἀπαλλαγῆναι, τοῦ Πύρρου τρωθέντος ὑσσῷ τὸν βραχίονα καὶ τὴν ἀποσκευὴν ἅμα Δαυνίων διαρπασάντων, ἀποθανεῖν δὲ καὶ Πύρρου καὶ Ῥωμαίων ἄνδρας ὑπὲρ μυρίους πεντακισχιλίους ἑκατέρων. διελύθησαν δὲ ἀμφότεροι· καὶ λέγεται τὸν Πύρρον εἰπεῖν πρός τινα τῶν συνηδομένων αὐτῷ, ἂν ἔτι μίαν μάχην Ῥωμαίους νικήσωμεν, ἀπολούμεθα παντελῶς.
21.10Çünkü getirdiği gücün büyük bölümünü, dostlarının ve komutanlarının da pek azı dışında hepsini yitirmişti; yerlerine çağıracağı başkası yoktu, oradaki müttefiklerini de gevşemiş görüyordu. Romalıların ordugâhı ise evlerinden fışkıran bir pınardan beslenir gibi bolca ve hızla doluyor, yenilgiler cesaretlerini kırmak şöyle dursun, öfkeyle savaşa daha da güç ve hırs katıyordu.
πολὺ μὲν γὰρ ἀπωλώλει μέρος ἧς ἄγων ἧκε δυνάμεως, φίλοι δὲ καὶ στρατηγοὶ πλὴν ὀλίγων ἅπαντες, μεταπέμπεσθαι δὲ οὐκ ἦσαν ἕτεροι, καὶ τοὺς αὐτόθι συμμάχους ἀμβλυτέρους ἑώρα, τοῖς δὲ Ῥωμαίοις ὥσπερ ἐκ πηγῆς οἴκοθεν ἐπιρρεούσης ἀναπληρούμενον εὐπόρως καὶ ταχὺ τὸ στρατόπεδον, καὶ ταῖς ἥτταις οὐκ ἀποβάλλοντας τὸ θαρρεῖν, ἀλλὰ καὶ ῥώμην καὶ φιλονεικίαν ὑπʼ ὀργῆς ἐπὶ τὸν πόλεμον προσλαμβάνοντας.
22.122. Bölüm
Bu sıkıntılar içindeyken yine yeni umutlara, kararını ikiye bölen işlere düştü. Aynı anda Sicilya'dan adamlar gelip Akragas'ı, Syrakusai'yi ve Leontinoi'yi ona teslim ediyor, Kartacalıları adadan atması ve adayı tiranlardan kurtarması için yardım istiyordu; Yunanistan'dan da Ptolemaios Keraunos'un Galatlarla çarpışıp ordusuyla birlikte yok olduğu, Makedonların bir krala en çok ihtiyaç duyduğu şu anda oraya gitse tam zamanı olacağı haberi geliyordu.
ἐν τοιαύταις δὲ ὢν ἀπορίαις εἰς ἐλπίδας αὖ πάλιν καινὰς ἐνέπεσε καὶ πράγματα διχοστασίαν ἔχοντα τῆς γνώμης, ἅμα γάρ ἧκον ἐκ μὲν Σικελίας ἄνδρες Ἀκράγαντα καὶ Συρακούσας καὶ Λεοντίνους ἐγχειρίζοντες αὐτῷ, καὶ δεόμενοι Καρχηδονίους τε συνεκβαλεῖν καὶ τῶν τυράννων ἀπαλλάξαι τὴν νῆσον, ἐκ δὲ τῆς Ἑλλάδος ἀγγέλλοντες ὡς Πτολεμαῖος ὁ Κεραυνὸς ἀπόλωλε συμπεσὼν Γαλάταις μετὰ τῆς δυνάμεως, καὶ νῦν ἂν ἐν καιρῷ μάλιστα δεομένοις βασιλέως Μακεδόσι παραγένοιτο.
22.2Büyük işlerin imkânlarını bir ana yığdığı için talihe çok söylendi; ikisi de elindeyken birini kaybedeceğini düşünerek hesaplar arasında uzun süre gidip geldi. Sonra Sicilya işlerinin daha büyük sonuçlar vaat ettiğine, Libya'nın da yakın olduğuna karar verip
πολλὰ δὴ τὴν τύχην μεμψάμενος ὅτι πράξεων μεγάλων ὑποθέσεις εἰς ἕνα καιρὸν αὐτῷ συνήνεγκε, καὶ νομίζων ὡς ἀμφοτέρων ὑπαρχόντων ἀπολλύναι θάτερον, διηνέχθη τοῖς λογισμοῖς πολὺν χρόνον. εἶτα τοῖς Σικελικοῖς μειζόνων ὑποκεῖσθαι πραγμάτων δοκούντων, Λιβύης ἐγγὺς εἶναι δοκούσης,
22.3o yana yöneldi. Kineas'ı, âdeti olduğu gibi şehirlerle ön görüşme yapsın diye hemen gönderdi. Kendisi de hoşnutsuzlanan Tarentumluların şehrine garnizon koydu. Onlar ya geldiği işi yapıp Romalılarla savaşmasını ya da topraklarını bırakıp şehri aldığı gibi geri vermesini istiyordu; ama ılımlı bir cevap vermedi, sessiz durmalarını, kendi fırsatını beklemelerini buyurup denize açıldı.
ἐπὶ ταῦτα τρέψας Κινέαν μὲν εὐθὺς ἐξέπεμψε προδιαλεξόμενον, ὥσπερ εἰώθει, ταῖς πόλεσιν, αὐτὸς δὲ τοῖς Ταραντίνοις δυσανασχετοῦσιν ἐμβαλὼν φρουράν, καὶ ἀξιοῦσιν ἢ παρέχειν ἐφʼ· οἷς ἧκε, συμπολεμοῦντα Ῥωμαίοις, ἢ τὴν χώραν προέμενον αὐτῶν ἀπολιπεῖν τὴν πόλιν οἵαν παρέλαβε, μηδὲν ἐπιεικὲς ἀποκρινάμενος, ἀλλὰ προστάξας ἡσυχίαν ἄγειν καὶ περιμένειν τὸν ἑαυτοῦ καιρόν, ἐξέπλευσεν.
22.4Sicilya'ya ayak basınca umduğu şeyler hemen gerçekleşti, şehirler kendilerini hevesle ona açtı. Mücadele ve zor gerektiren yerler de başta direnemedi: otuz bin piyade, iki bin beş yüz atlı ve iki yüz gemiyle ilerleyip Fenikelileri atıyor, onların egemenlik alanını ele geçiriyordu. En sağlam yer olan ve çok savunucusu bulunan Eryx'e surlardan saldırmaya karar verdi.
ἁψαμένῳ δὲ αὐτῷ Σικελίας ἃ μὲν ἤλπισεν εὐθὺς ἀπήντα βέβαια, καὶ παρεῖχον αἱ πόλεις ἑαυτὰς προθύμως, τῶν δὲ ἀγῶνος καὶ βίας δεηθέντων οὐδὲν ἀντεῖχε τὸ πρῶτον, ἀλλὰ τρισμυρίοις πεζοῖς καὶ δισχιλίοις πεντακοσίοις ἱππεῦσι καὶ διακοσίαις ναυσὶν ἐπιών τούς τε Φοίνικας ἐξῄρει καὶ κατεστρέφετο τὴν ἐπικράτειαν αὐτῶν, τοῦ δ’ Ἔρυκος ἐχυρωτάτου τῶν χωρίων ὄντος καὶ πολλοὺς ἀμυνομένους ἔχοντος ἔγνω βιάζεσοαι πρὸς τὰ τείχη.
22.5Ordu hazır olunca silahlarını kuşandı, öne çıktı ve Herakles'e adakta bulundu: Sicilya'daki Yunanlara kendini soyuna ve imkânlarına layık bir savaşçı olarak gösterirse yarışmalar düzenleyip şükran kurbanı kesecekti. Sonra boruyla işaret verdi, barbarları oklarla dağıttı, merdivenleri dayadı ve sura ilk çıkan o oldu.
καὶ τῆς στρατιᾶς γενομένης ἑτοίμης ἐνεδύσατο τὴν πανοπλίαν, καὶ προελθὼν εὔξατο τῷ Ἡρακλεῖ ποιήσειν ἀγῶνα καὶ θυσίαν ἀριστεῖον, ἂν τοῦ γένους καὶ τῶν ὑπαρχόντων ἄξιον ἀγωνιστὴν αὑτὸν ἀποδείξῃ τοῖς Σικελίαν οἰκοῦσιν Ἕλλησι· τῇ δὲ σάλπιγγι σημήνας καὶ τοῖς βέλεσι τοὺς βαρβάρους ἀνασκεδάσας καὶ τὰς κλίμακας προσαγαγών πρῶτος ἐπέβη τοῦ τείχους.
22.6Karşısına çok kişi çıktı; kimini surun iki yanına itip düşürdü, çoğunu da kılıcıyla çevresine ölü yığdı. Kendisi hiç yara almadı; bakışı bile düşmana korkunç göründü. Homeros'un, aretē'ler içinde yalnız cesaretin çoğu kez coşkun ve çılgın atılışlara kapıldığını söylerken tecrübeyle doğru konuştuğunu gösterdi. Şehir düşünce tanrıya görkemli bir kurban kesti ve her çeşit yarışma düzenletti.
ἀντιστάντων δὲ πολλῶν ἀμυνόμενος τοὺς μὲν ἐξέωσε τοῦ τείχους ἐπʼ ἀμφότερα καὶ κατέβαλε, πλείστους δὲ περὶ αὑτὸν τῷ ξίφει χρώμενος ἐσώρευσε νεκρούς, ἔπαθε δὲ αὐτὸς οὐδέν, ἀλλὰ καὶ προσιδεῖν δεινὸς ἐφάνη τοῖς πολεμίοις, καὶ τὸν Ὅμηρον ἔδειξεν ὀρθῶς καὶ μετὰ ἐμπειρίας ἀποφαίνοντα τῶν ἀρετῶν μόνην τὴν ἀνδρείαν φορὰς πολλάκις ἐνθουσιώδεις καὶ μανικὰς φερομένην. ἁλούσης δὲ τῆς πόλεως ἔθυσέ τε τῷ θεῷ μεγαλοπρεπῶς καὶ θέας ἀγώνων παντοδαπῶν παρέσχε.
23.123. Bölüm
Messene çevresinde Mamertinler denen barbarlar Yunanlara çok sıkıntı veriyor, bazılarını haraca bağlamış bulunuyordu. Sayıca çok ve savaşçıydılar; bu yüzden Latincede Ares'in adamları anlamına gelen bu adı almışlardı. Pyrrhos haraç toplayıcılarını yakalayıp öldürdü, onları da savaşta yenip kalelerinin çoğunu yıktı.
τῶν δὲ περὶ Μεσσήνην βαρβάρων, Μαμερτίνων δὲ καλουμένων, πολλὰ τοῖς Ἕλλησιν ἐνοχλούντων, ἐνίους δὲ καὶ φόρου πεποιημένων ὑποτελεῖς, πολλῶν δὲ καὶ μαχίμων ὄντων, διὸ καὶ προσηγορεύθησαν Ἀρήιοι γλώσσῃ τῇ Λατίνων, τοὺς μὲν φορολόγους συλλαβὼν ἀπέκτεινεν, αὐτοὺς δὲ νικήσας μάχῃ πολλὰ τῶν φρουρίων ἐξέκοψε.
23.2Kartacalılar anlaşmaya yatkındı, dostluk kurulursa para ödemek ve gemi yollamak istiyorlardı. Ama daha fazlasını isteyen Pyrrhos, onlarla barışın ve dostluğun tek yolunun bütün Sicilya'yı boşaltıp Yunanlarla aralarına Libya Denizi'ni sınır yapmaları olduğunu bildirdi.
Καρχηδονίοις δὲ συμβατικῶς ἔχουσι, καὶ χρήματα βουλομένοις τελεῖν, εἰ γένοιτο φιλία, καὶ ναῦς ἀποστέλλειν, ἀπεκρίνατο πλειόνων ἐφιέμενος μίαν εἶναι διάλυσιν καὶ φιλίαν πρὸς αὐτούς, εἰ πᾶσαν ἐκλιπόντες Σικελίαν ὅρῳ χρῷντο τῇ Λιβυκῇ θαλάσσῃ πρὸς τοὺς Ἕλληνας.
23.3Elindeki başarı ve güçle gururlanıyor, en baştan yola çıkmasına yol açan umutların peşine düşüyordu. Önce Libya'yı istiyordu; çok gemisi vardı ama mürettebatı eksikti, kürekçi toplamaya koyuldu. Şehirlere artık ılımlı ve yumuşak davranmıyor, efendi gibi, öfkeyle zorluyor ve cezalandırıyordu. Başta böyle değildi; tersine, gönül alıcı davranışıyla, herkese güvenip kimseyi incitmemesiyle başkalarından daha çok insanı kendine çekerdi. Ama halk adamıyken tiran kesilince, sertliğinin üstüne nankörlük ve güvenilmezlik ünü de kazandı.
εὐτυχίᾳ δὲ καὶ ῥώμῃ τῶν παρόντων ἐπαιρόμενος, καὶ διώκων τὰς ἐλπίδας ἐφʼ αἷς ἀπʼ ἀρχῆς ἔπλευσε, πρώτης δὲ Λιβύης ἐφιέμενος καὶ ναῦς ἔχων πολλὰς πληρωμάτων ἐπιδεεῖς ἤγειρεν ἐρέτας, οὐκ ἐπιεικῶς ἐντυγχάνων οὐδὲ πράως ταῖς πόλεσιν, ἀλλὰ δεσποτικῶς καὶ πρὸς ὀργὴν βιαζόμενος καὶ κολάζων, οὐκ εὐθὺς ὢν οὐδὲ ἐν ἀρχῇ τοιοῦτος, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ἑτέρων τῷ πρὸς χάριν ὁμιλεῖν καὶ πάντα πιστεύειν καὶ μηδὲν ἐνοχλεῖν ὑπαγόμενος, εἶτα γινόμενος ἐκ δημαγωγοῦ τύραννος ἀχαριστίας τῇ χαλεπότητι καὶ ἀπιστίας προσωφλίσκανε δόξαν.
23.4Yine de bunlara, istemeyerek olsa da zorunlu sayıp katlanıyorlardı. Ama sonra Syrakusai'nin önderleri Thoinon ve Sosistratos'tan kuşkulanmaya başladı. Onu ilk Sicilya'ya gelmeye ikna eden, gelince şehri hemen teslim eden, Sicilya işlerinin çoğunda yardımcı olan bu adamları ne yanında götürmek ne de geride bırakmak istiyordu. Sosistratos korkup ayrıldı,
οὐ μὴν ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὡς ἀναγκαῖα συνεχώρουν, καίπερ δυσφοροῦντες· ἐπεὶ δὲ Θοίνωνα καὶ Σωσίστρατον, ἄνδρας ἡγεμονικοὺς ἐν Συρακούσαις, οἳ πρῶτοι μὲν αὐτὸν ἐλθεῖν ἔπεισαν εἰς Σικελίαν, ἐλθόντι δὲ τὴν πόλιν εὐθὺς ἐνεχείρισαν καὶ πλεῖστα συγκατειργάσαντο τῶν Σικελικῶν, μήτε ἄγειν σὺν αὑτῷ μήτε ἀπολείπειν βουλόμενος ἐν ὑποψίαις εἶχε, καὶ Σωσίστρατος μὲν ἀπέστη φοβηθείς,
23.5Thoinon'u ise aynı düşüncede olmakla suçlayıp öldürdü. Bundan sonra işleri azar azar, birer birer değil, birden tersine döndü: şehirlerde ona karşı korkunç bir nefret doğdu, kimi Kartacalılara katıldı, kimi Mamertinleri çağırdı. Her yerde isyanlar, karışıklıklar ve kendine karşı güçlü bir birleşme görürken Samnitlerden ve Tarentumlulardan mektup aldı: bütün topraklarından sürülmüşler, şehirlerinde bile savaşa güçlükle dayanıyor, yardım istiyorlardı.
Θοίνωνα δὲ τὰ αὐτὰ φρονεῖν αἰτιασάμενος ἀπέκτεινεν, οὐ κατὰ μικρὸν οὐδὲ καθʼ ἓν αὐτῷ μεθίστατο τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ δεινοῦ τινος μίσους ἐγγενομένου ταῖς πόλεσι πρὸς αὐτὸν αἱ μὲν προσετίθεντο Καρχηδονίοις, αἱ δὲ ἐπήγοντο Μαμερτίνους. ἀποστάσεις δὲ ὁρῶν ἅπαντα καὶ νεωτερισμοὺς καὶ σύστασιν ἰσχυρὰν ἐφʼ αὑτόν, ἐδέξατο γράμματα Σαυνιτῶν καὶ Ταραντίνων μόλις ἀντεχόντων ταῖς πόλεσιν αὐταῖς πρὸς τὸν πόλεμον, εἰργομένων δὲ τῆς χώρας ἁπάσης καὶ δεομένων βοηθεῖν.
23.6Bu, ayrılışını oradaki işlerden kaçış ya da umut kesme gibi göstermemek için güzel bir bahane oldu. Gerçekte Sicilya'ya, çalkantıya tutulmuş bir gemi gibi hâkim olamıyor, bir çıkış arıyordu; kendini yeniden İtalya'ya attı. Söylendiğine göre ayrılırken adaya bakıp çevresindekilere, "Dostlarım, Kartacalılara ve Romalılara nasıl bir güreş meydanı bırakıyoruz!" demiş. Tahmin ettiği gibi, bu çok geçmeden gerçekleşti.
τοῦτο δὲ ἦν εὐπρέπεια μὴ φυγὴν εἶναι μηδὲ ἀπόγνωσιν τὸν ἀπόπλουν τῶν αὐτόθι πραγμάτων τὸ δὲ ἀληθὲς οὐ δυνάμενος κρατεῖν Σικελίας ὥσπερ νεὼς ταραχθείσης, ἀλλʼ ἔκβασιν ζητῶν, αὖθις ἔρριψεν ἑαυτὸν εἰς Ἰταλίαν. λέγεται δ’ ἀπαλλαττόμενος ἤδη πρὸς τὴν νῆσον ἀπιδὼν εἰπεῖν τοῖς περὶ αὐτὸν οἵαν ἀπολείπομεν, ὦ φίλοι, Καρχηδονίοις καὶ Ῥωμαίοις παλαίστραν. καὶ τοῦτο μέν, ὥσπερ εἰκάσθη, μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ἐγένετο.
24.124. Bölüm
Denize açılırken barbarlar ona karşı birleşti. Boğazda Kartacalılarla deniz savaşına girip pek çok gemi kaybetti, kalanlarla İtalya'ya kaçtı. On binden az olmayan Mamertinler de önden geçmişti; cepheden karşı durmaya korktular, ama engebeli yerlerde saldırıp bütün orduyu altüst ettiler. İki fil düştü, artçılardan da pek çok kişi öldü.
τῶν δὲ βαρβάρων συστάντων ἐπʼ αὐτὸν ἀποπλέοντα, Καρχηδονίοις μὲν ἐν τῷ πορθμῷ ναυμαχήσας ἀπέβαλε τῶν νεῶν πολλάς, ταῖς δ’ ἄλλαις κατέφυγε πρὸς τὴν Ἰταλίαν, Μαμερτῖνοι δὲ μυρίων οὐκ ἐλάττους προδιαβάντες ἀντιτάξασθαι μὲν ἐφοβήθησαν, ἐν δὲ ταῖς δυσχωρίαις ἐπιτιθέμενοι καὶ προσπίπτοντες ἅπαν τὸ στράτευμα συνετάραξαν. ἔπεσε δὲ δύο θηρία καὶ συχνοὶ τῶν ὀπισθοφυλακούντων ἀπέθνῃσκον.
24.2Bunun üzerine kendisi öncüden geriye at sürdü, savaşta pişmiş ve ateşli adamlara karşı tehlikeyi göze alarak dövüştü. Kılıçla başından yaralanıp çarpışmadan biraz uzaklaşınca düşman daha da cesaretlendi. İçlerinden biri, iri yarı ve parlak silahlı bir adam, ötekilerin çok önüne fırladı, küstah bir sesle, sağsa ortaya çıkmasını istedi.
αὐτὸς οὖν ἀπὸ τοῦ στόματος παρελάσας ἠμύνετο καὶ διεκινδύνευε πρὸς ἄνδρας ἠσκημένους μάχεσθαι καὶ θυμοειδεῖς. πληγεὶς δὲ τὴν κεφαλὴν ξίφει καὶ μικρὸν ἐκ τῶν μαχομένων ἀποστὰς ἔτι μᾶλλον ἐπῆρε τοὺς πολεμίους. εἷς δὲ καὶ πολὺ πρὸ τῶν ἄλλων ἐπιδραμών, ἀνήρ τῷ τε σώματι μέγας καὶ τοῖς ὅπλοις λαμπρός, ἐχρῆτο τῇ φωνῇ θρασυτέρᾳ καὶ προελθεῖν ἐκέλευεν αὐτόν, εἰ ζῇ.
24.3Buna kızan Pyrrhos muhafızların engellemesine rağmen geri döndü. Öfkeyle, kana bulanmış, yüzü görülmeye korkunç, onların arasından yol açtı ve önce davranıp kılıcını barbarın başına indirdi. Kolunun gücü ve demirin iyi su verilmiş olması sayesinde darbe aşağılara kadar indi; ikiye bölünen bedenin parçaları aynı anda iki yana düştü.
παροξυνθεὶς δὲ ὁ Πύρρος ἐπέστρεψε βίᾳ τῶν ὑπασπιστῶν, καὶ μετʼ ὀργῆς αἵματι πεφυρμένος καὶ δεινὸς ὀφθῆναι τὸ πρόσωπον ὠσάμενος διʼ αὐτῶν καὶ φθάσας τὸν βάρβαρον ἔπληξε κατὰ τῆς κεφαλῆς τῷ ξίφει πληγὴν ῥώμῃ τε τῆς χειρὸς ἅμα καὶ βαφῆς ἀρετῇ τοῦ σιδήρου μέχρι τῶν κάτω διαδραμοῦσαν, ὥστε ἑνὶ χρόνῳ περιπεσεῖν ἑκατέρωσε τὰ μέρη τοῦ σώματος διχοτομηθέντος.
24.4Bu, barbarları ilerlemekten alıkoydu; Pyrrhos'a insanüstü bir varlıkmış gibi hayran kalmış, dehşete düşmüşlerdi. O da yolun kalanını korkusuzca geçip yirmi bin piyade ve üç bin atlıyla Tarentum'a vardı. Tarentumluların en iyi askerlerini de alıp hemen Samnium'da konaklayan Romalıların üzerine yürüdü.
τοῦτο τοὺς βαρβάρους ἐπέσχε τοῦ πρόσω χωρεῖν, ὥς τινα τῶν κρειττόνων θαυμάσαντας καὶ καταπλαγέντας τὸν Πύρρον. ὁ δὲ τὴν ἄλλην ὁδὸν ἀδεῶς διεξελθὼν ἧκεν εἷς Τάραντα, δισμυρίους πεζοὺς καὶ τρισχιλίους ἱππεῖς κομίζων. ἀναλαβὼν δὲ τῶν Ταραντίνων τοὺς κρατίστους, εὐθὺς ἐπὶ Ῥωμαίους ἦγεν ἐν τῇ Σαυνίτιδι στρατοπεδεύοντας.
25.125. Bölüm
Samnitlerin işleri bozulmuş, gururları kırılmıştı; Romalılar onları pek çok savaşta yenmişti. Sicilya'ya gittiği için Pyrrhos'a da kırgındılar; bu yüzden pek azı yanına katıldı. Kuvvetlerini ikiye bölüp bir kısmını konsüllerden birini oyalasın, yardıma gitmesin diye Lucania'ya gönderdi,
τῶν δὲ Σαυνιτῶν τά τε πράγματα διέφθαρτο, καὶ τοῦ φρονήματος ὑφεῖντο, κεκρατημένοι μάχαις πολλαῖς ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων. ἐνῆν δέ τι καὶ πρὸς τὸν Πύρρον ὀργῆς διὰ τὸν εἰς Σικελίαν πλοῦν· ὅθεν οὐ πολλοὶ τούτων αὐτῷ συνῆλθον. πάντας δὲ νείμας δίχα τοὺς μὲν εἰς τὴν Λευκανίαν ἔπεμψεν ἀντιληψομένους τοῦ ἑτέρου τῶν ὑπάτων, ὡς μὴ βοηθοίη,
25.2ötekileri de kendisi Manius Curius'un üzerine sürdü. Manius, Beneventum şehri yakınlarında güvenli bir yerde konaklamış, Lucania'dan gelecek yardımı bekliyordu; kâhinler kuş falı ve kurbanlarla onu caydırdığı için de kıpırdamıyordu. Pyrrhos öteki gelmeden buna saldırmak için acele ederek en iyi askerlerini ve en savaşçı fillerini alıp geceleyin ordugâha yöneldi.
τοὺς δὲ ἦγεν αὐτὸς ἐπὶ Μάνιον Κούριον περὶ πόλιν Βενεουεντὸν ἱδρυμένον ἐν ἀσφαλεῖ καὶ περιμένοντα τὴν ἐκ τῆς Λευκανίας βοήθειαν· ἔστι δ’ ὅτε καὶ μάντεων αὐτὸν οἰωνοῖς καὶ ἱεροῖς ἀποτρεπόντων ἡσύχαζε, σπεύδων οὖν ὁ Πύρρος ἐπιθέσθαι τούτοις, πρὶν ἐκείνους ἐπελθεῖν, ἄνδρας τε τοὺς κρατίστους καὶ τῶν θηρίων τὰ μαχιμώτατα λαβὼν νυκτὸς ὥρμησεν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον.
25.3Ama uzun ve ormanlık bir yoldan dolaşırken meşaleler yetmedi, askerler yollarını şaşırdı. Bu yüzden vakit kaybedilince gece bitti ve gün ağarırken tepelerden inerken düşman tarafından görüldü; ordugâhta büyük bir gürültü ve kıpırdanma oldu. Yine de kurban işaretleri Manius için elverişli çıktı, durum da onu harekete zorladı. Çıkıp ilk saflara saldırdı, onları bozguna uğrattı, hepsine korku saldı; pek çoğu düştü, bazı filler de geride kalıp ele geçirildi.
περιιόντι δὲ αὐτῷ μακρὰν καὶ δασεῖαν ὕλαις ὁδὸν οὐκ ἀντέσχε τὰ φῶτα, καὶ πλάναι τοῖς στρατιώταις συνέτυχον· καὶ περὶ ταῦτα γινομένης διατριβῆς ἥ τε νὺξ ἐπέλιπε καὶ καταφανὴς ἦν ἅμʼ ἡμέρᾳ τοῖς πολεμίοις ἐπερχόμενος ἀπὸ τῶν ἄκρων, ὥστε θόρυβον πολὺν καὶ κίνησιν παρασχεῖν. οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν ἱερῶν τῷ Μανίῳ γενομένων, καὶ τοῦ καιροῦ βοηθεῖν ἀναγκάζοντος, ἐξελθὼν ἐνέβαλε τοῖς πρώτοις καὶ τρεψάμενος ἐφόβησε πάντας, ὥστε καὶ πεσεῖν οὐκ ὀλίγους καὶ τῶν ἐλεφάντων τινὰς ἁλῶναι καταλειφθέντας.
25.4Bu zafer Manius'u savaşmak üzere ovaya indirdi. Açıkça çarpıştı, düşmanın bir kısmını bozguna uğrattı; ama bir yerde fillerin baskısıyla ordugâha kadar geriledi ve siperlerde silah başında dinç dinç bekleyen çok sayıda muhafızı çağırdı.
αὕτη τὸν Μάνιον ἡ νίκη κατήγαγε μαχούμενον εἰς τὸ πεδίον· καὶ συμβαλὼν ἐκ προδήλου τὸ μὲν ἐτρέψατο τῶν πολεμίων, ἔστι δ’ ᾗ βιασθεὶς ὑπὸ τῶν θηρίων καὶ συσταλεὶς πρὸς τὸ στρατόπεδον τοὺς φύλακας ἐκάλει συχνοὺς ἐφεστῶτας τῷ χάρακι μετὰ τῶν ὅπλων καὶ ἀκμῆτας.
25.5Onlar sağlam yerlerinden çıkıp fillere ok atarak hayvanları geri dönmeye zorladı; filler kaçarken kendi müttefiklerinin saflarından geçip karışıklık ve kargaşa yarattı. Bu da zaferi, üstelik üstünlüğün gücünü Romalılara verdi. Çünkü bu aretē ve bu mücadelelerden güven, güç ve yenilmezlik ünü kazanarak hemen İtalya'yı, kısa süre sonra da Sicilya'yı ele geçirdiler.
οἱ δὲ ἐπιφανέντες ἐκ τόπων ὀχυρῶν καὶ τὰ θηρία βάλλοντες ἠνάγκασαν ἀποστρέφεσθαι καὶ φυγῇ χωροῦντα διὰ τῶν συμμάχων ὀπίσω ταραχὴν ἀπεργάσασθαι καὶ σύγχυσιν, ἣ τὸ νίκημα παρέδωκε τοῖς Ῥωμαίοις, ἅμα δὲ καὶ τὸ κράτος τῆς ἡγεμονίας, καὶ γάρ φρόνημα καὶ δύναμιν καὶ δόξαν ὡς ἄμαχοι προσλαβόντες ἐκ τῆς ἀρετῆς ἐκείνης καὶ τῶν ἀγώνων Ἰταλίαν μὲν εὐθύς, ὀλίγῳ δὲ ὕστερον Σικελίαν κατέσχον.
26.126. Bölüm
Böylece Pyrrhos İtalya ve Sicilya umutlarını yitirdi; oradaki savaşlara altı yıl harcamış, işleri gerilemiş, ama cesaretini yenilgilerde de yenilmez korumuştu. Savaş tecrübesinde, kolunun gücünde ve gözüpeklikte çağının krallarının çok önünde sayılıyordu; ama eylemleriyle kazandığını umutlarıyla yitirdiği, elinde olmayana duyduğu tutku yüzünden elindekilerden hiçbirini sağlama bağlamadığı düşünülüyordu.
οὕτω μὲν ἐξέπεσε τῶν Ἰταλικῶν καὶ Σικελικῶν ὁ Πύρρος ἐλπίδων, ἑξαετῆ χρόνον ἀναλώσας περὶ τοὺς ἐκεῖ πολέμους, καὶ τοῖς πράγμασιν ἐλαττωθείς, τὸ δὲ ἀνδρεῖον ἀνίκητον ἐν ταῖς ἥτταις διαφυλάξας· καὶ νομισθεὶς ἐμπειρίᾳ μὲν πολεμικῇ καὶ χειρὶ καὶ τόλμῃ πολὺ πρῶτος εἶναι τῶν καθʼ αὑτὸν βασιλέων, ἃ δὲ ταῖς πράξεσιν ἐκτᾶτο ταῖς ἐλπίσιν ἀπολλύναι, διʼ ἔρωτα τῶν ἀπόντων οὐδὲν εἷς ὃ δεῖ θέσθαι τῶν ὑπαρχόντων φθάσας.
26.2Bu yüzden Antigonos onu, iyi zar atan ama gelen sayıları kullanmayı bilmeyen bir kumarbaza benzetirdi. Epeiros'a sekiz bin piyade ve beş yüz atlıyla döndü. Parası olmadığından ordusunu besleyecek bir savaş aradı; bazı Galatlar da yanına katılınca, Demetrios'un oğlu Antigonos'un hüküm sürdüğü Makedonya'ya yağma ve çapul için girdi.
ὅθεν ἀπείκαζεν αὑτὸν ὁ Ἀντίγονος κυβευτῇ πολλὰ βάλλοντι καὶ καλά, χρῆσθαι δὲ οὐκ ἐπισταμένῳ τοῖς πεσοῦσι, κομίσας δὲ εἷς Ἤπειρον ὀκτακισχιλίους πεζοὺς καὶ πεντακοσίους ἱππεῖς, χρήματα δὴ οὐκ ἔχων ἐζήτει πόλεμον ᾧ θρέψει τὸ στράτευμα, καὶ τινων Γαλατῶν αὐτῷ προσγενομένων ἐνέβαλεν εἷς Μακεδονίαν Ἀντιγόνου τοῦ Δημητρίου βασιλεύοντος ὡς ἁρπαγῇ καὶ λεηλασίᾳ χρησόμενος.
26.3Pek çok şehir ele geçirince, iki bin asker de yanına geçince daha fazlasını umup Antigonos'un üzerine yürüdü. Boğazlar denen yerde saldırıp bütün orduyu altüst etti. Antigonos'un artçısındaki kalabalık Galatlar sağlam direndi. Çetin bir savaş oldu, çoğu kılıçtan geçirildi; fillerin başındakiler de kuşatılınca kendilerini ve bütün hayvanları teslim etti.
ἐπεὶ δὲ καὶ πόλεις ἐλάμβανε συχνὰς καὶ στρατιῶται δισχίλιοι μετέστησαν ὡς αὐτόν, ἐλπίσας τι πλέον ὥρμησεν ἐπὶ τὸν Ἀντίγονον καὶ περὶ τὰ Στενὰ προσπεσὼν συνετάραξε τὴν στρατιὰν ἅπασαν, οἱ δὲ ἐπὶ τῆς οὐραγίας τοῦ Ἀντιγόνου τεταγμένοι Γαλάται, συχνοὶ τὸ πλῆθος ὄντες, ὑπέστησαν εὐρώστως· καὶ καρτερᾶς μάχης γενομένης τούτων μὲν οἱ πλεῖστοι κατεκόπησαν, οἱ δὲ τῶν ἐλεφάντων ἡγεμόνες ἐγκαταλαμβανόμενοι παρέδωκαν ἑαυτοὺς καὶ τὰ θηρία πάντα.
26.4Bunca şey kazanan ve hesabından çok talihine güvenen Pyrrhos, yenilgiden dolayı kargaşa ve korku dolu Makedon phalanksının üzerine yürüdü. Makedonlar saldırmaktan, onunla çarpışmaktan çekindi; o da sağ elini uzatıp komutanlara ve birlik başlarına adlarıyla seslenerek bütün piyadeyi topluca Antigonos'tan ayırdı.
προσλαβὼν δὲ ὁ Πυρρος τηλικαῦτα, καὶ τῇ τύχῃ μᾶλλον ἢ τοῖς λογισμοῖς χρώμενος, ἐπῆγε τῇ φάλαγγι τῶν Μακεδόνων ἀναπεπλησμένῃ ταραχῆς καὶ φόβου διὰ τὴν ἧτταν. ὅθεν ἐμβολῆς μὲν ἔσχοντο καὶ μάχης πρὸς αὐτόν, τὴν δὲ δεξιὰν προτείνων καὶ στρατηγοὺς καὶ ταξιάρχους ἀνακαλούμενος, ἅπαντας ὁμαλῶς ἀπέστησε τοὺς πεζοὺς τὸν Ἀντιγόνου.
26.5Antigonos birkaç atlıyla kaçıp kıyı şehirlerinden bazılarını tuttu. Pyrrhos ise bunca başarı içinde ününe en çok katkı yapanın Galatlara karşı kazandığı olduğunu düşündü, ganimetin en güzel ve parlak parçalarını İtonis Athena tapınağına adayıp şu elegeyi yazdırdı:
Bu kalkanları Molosslu Pyrrhos, İtonis Athena'ya armağan olarak astı, gözüpek Galatlardan alıp; Antigonos'un bütün ordusunu devirdi, şaşılmaz buna: mızrakçıdır Aiakosoğulları, bugün de dün de.
26.5κἀκεῖνος μὲν ὑποφεύγων ἅμα τῶν ἱππέων ὀλίγοις τῶν παραλίων τινὰς πόλεων κατέσχεν, ὁ δὲ Πύρρος ἐν εὐτυχήμασι τοσούτοις μέγιστον αὐτῷ πρὸς δόξαν οἰόμενος διαπεπρᾶχθαι τὸ περὶ τοὺς Γαλάτας, τὰ κάλλιστα καὶ λαμπρότατα τῶν λαφύρων ἀνέθηκεν εἷς τὸ ἱερὸν τῆς Ἰτωνίδος ʼ Ἀθηνᾶς, τόδε τὸ ἐλεγεῖον ἐπιγράψας τοὺς θυρεοὺς ὁ Μολοσσὸς Ἰτωνίδι δῶρον Ἀθάνᾳ Πύρρος ἀπὸ θρασέων ἐκρέμασεν Γαλατᾶν, πάντα τὸν Ἀντιγόνου καθελὼν στρατὸν οὐ μέγα θαῦμα· αἰχμηταὶ καὶ νῦν καὶ πάρος Αἰακίδαι.
26.6Savaştan hemen sonra şehirleri aldı. Aigai'yi ele geçirince halka sert davrandı, şehirde yanında savaşan Galatlardan bir garnizon bıraktı. Mala doymak bilmez bir soy olan Galatlar orada gömülü kralların mezarlarını kazmaya giriştiler; hazineleri yağmaladılar, kemikleri de hakaretle saçtılar.
μετὰ τὴν μάχην δὲ εὐθὺς ἀνελάμβανε τὰς πόλεις, τῶν δὲ Αἰγαίων κρατήσας τά τε ἄλλα χαλεπῶς ἐχρήσατο τοῖς ἀνθρώποις, καὶ φρουρὰν Γαλατικὴν ἐν τῇ πόλει κατέλιπε τῶν μετʼ αὐτοῦ στρατευομένων, οἱ δὲ Γαλάται γένος ἀπληστότατον χρημάτων ὄντες ἐπέθεντο τῶν βασιλέων αὐτόθι κεκηδευμένων τοὺς τάφους ὀρύττειν, καὶ τὰ μὲν χρήματα διήρπασαν, τὰ δὲ ὀστᾶ πρὸς ὕβριν διέρριψαν.
26.7Pyrrhos'un buna hafifçe, aldırmazca baktığı düşünüldü; bir işi çıktığı için erteledi mi, yoksa korkudan barbarları cezalandırmaktan büsbütün vaz mı geçti, belli değildi. Bu yüzden Makedonların dilinden düşmedi. İşleri henüz sağlamlık ve kalıcılık kazanmamışken yine başka umutlara kapıldı. Antigonos'la alay ediyor, sade giysiye dönmeyip hâlâ mor kaftan giydiği için ona utanmaz diyordu. Spartalı Kleonymos gelip onu Lakedaimon'a çağırınca hevesle kabul etti.
τοῦτο κούφως ἔδοξε καὶ ὀλιγώρως ἐνεγκεῖν ὁ Πύρρος, ἢ διʼ ἀσχολίας τινὰς ὑπερθέμενος ἢ παρεὶς ὅλως διὰ φόβον τὸ κολάσαι τοὺς βαρβάρους· ὅθεν ἤκουσε κακῶς ὑπὸ τῶν Μακεδόνων. οὔπω δὲ τῶν πραγμάτων αὐτῷ βεβαιότητα καὶ σύστασιν ἐχόντων μόνιμον, ᾐωρεῖτο τῇ γνώμῃ πάλιν πρὸς ἑτέρας ἐλπίδας, καὶ τὸν μὲν Ἀντίγονον ἐφυβρίζων ἀναίσχυντον ἐκάλει μὴ λαμβάνοντα θοἱμάτιον, ἀλλʼ ἔτι τὴν πορφύραν φοροῦντα. Κλεωνύμου δὲ τοῦ Σπαρτιάτου παραγενομένου καὶ καλοῦντος αὑτὸν ἐπὶ τὴν Λακεδαίμονα προθύμως ὑπήκουσεν.
26.8Kleonymos kral soyundandı, ama zorba ve tek adam yaradılışlı sayıldığı için ne sevgi ne güven uyandırıyordu; kral Areus'tu. Vatandaşlarına karşı eski ve ortak şikâyeti buydu. Bir de Kleonymos yaşlı başlı hâliyle kral soyundan güzel bir kadınla, Leotykhidas'ın kızı Khilonis'le evlenmişti. Khilonis, Areus'un oğlu, gençliğinin baharındaki Akrotatos'a delice tutulmuş, karısına âşık olan Kleonymos için bu evliliği hem acı hem onur kırıcı kılmıştı; çünkü karısının onu küçümsediğini bilmeyen Spartalı yoktu.
ὁ δὲ Κλεώνυμος ἦν μὲν γένους βασιλικοῦ, δοκῶν δὲ βίαιος εἶναι καὶ μοναρχικὸς οὔτʼ εὔνοιαν οὔτε πίστιν εἶχεν, ἀλλʼ Ἄρευς ἐβασίλευε. καὶ τοῦτο μὲν ἓν ἦν κοινὸν ἔγκλημα καὶ πρεσβύτερον αὐτῷ πρὸς τοὺς πολίτας· γυναῖκα δὲ καλὴν καὶ γένους βασιλικοῦ Χιλωνίδα τὴν Λεωτυχίδου πρεσβύτερος ὢν ἔγημεν ὁ Κλεώνυμος. ἢ δὲ Ἀκροτάτῳ τῷ Ἄρεως ἐπιμανεῖσα, μειρακίῳ καθʼ ὥραν ἀκμάζοντι, λυπηρὸν ἐρῶντι τῷ Κλεωνύμῳ καὶ ἄδοξον ὁμοῦ παρεῖχε τὸν γάμον οὐδένα γὰρ ἐλάνθανε Σπαρτιατῶν καταφρονούμενος ὑπὸ τῆς γυναικός.
26.9Evdeki üzüntüler siyasi düş kırıklığına eklenince Kleonymos öfke ve kederle Pyrrhos'u Sparta'ya getirdi. Pyrrhos'un yirmi beş bin piyadesi, iki bin atlısı ve yirmi dört fili vardı; hazırlığın büyüklüğünden, Sparta'yı Kleonymos için değil, Peloponnesos'u kendisi için ele geçirmeye geldiği hemen anlaşılıyordu. Yine de Megalopolis'te yanına elçi gönderen Lakedaimonlulara bile sözde bunu reddediyordu.
οὕτω δὲ τῶν κατʼ οἶκον ἀνιαρῶν τοῖς πολιτικοῖς προσγενομένων ὑπʼ ὀργῆς καὶ βαρυθυμίας ἐπῆγε τῇ Σπάρτῃ τὸν Πύρρον, ἔχοντα δισμυρίους καὶ πεντακισχιλίους πεζούς, δισχιλίους δ’ ἱππεῖς, ἐλέφαντας δὲ εἰκοσιτέσσαρας, ὥστε τῷ μεγέθει τῆς παρασκευῆς εὐθὺς εἶναι κατάδηλον οὐ Κλεωνύμῳ τὴν Σπάρτην, ἀλλὰ τὴν Πελοπόννησον ἑαυτῷ κτώμενον, ἐπεὶ τῷ γε λόγῳ καὶ πρὸς αὐτοὺς ἔξαρνος ἦν τοὺς Λακεδαιμονίους πρεσβεύσαντας εἷς Μεγάλην πόλιν.
26.10Antigonos'un elindeki şehirleri özgürleştirmek için geldiğini, hatta, Zeus hakkı için, engel yoksa küçük oğullarını Sparta'ya gönderip Lakon törelerine göre yetiştirteceğini, çünkü Spartalıların bu sayede bütün krallardan üstün olacağını söylüyordu. Yolda karşılaştıklarını bu uydurmalarla kandırıyor, ama Lakonia'ya ayak basar basmaz yağma ve çapula başlıyordu.
ἔφη γάρ ἐλευθερώσων τὰς ὑπʼ Ἀντιγόνῳ πόλεις ἀφῖχθαι, καὶ νὴ Δία τοὺς νεωτέρους παῖδας εἷς Σπάρτην, εἰ μή τι κωλύει, πέμψων ἐντραφησομένους τοῖς Λακωνικοῖς ἔθεσιν, ὡς τούτῳ πλέον ἔχοιεν ἤδη τῶν πάντων βασιλέων, ταῦτα πλαττόμενος καὶ παράγων τοὺς ἐντυγχάνοντας αὐτῷ καθʼ ὁδόν, ὡς πρῶτον ἥψατο τῆς Λακωνικῆς ἁρπαγὴν ἐποιεῖτο καὶ λεηλασίαν·
26.11Elçiler savaş ilan etmeden onlara savaş açtığından yakınınca, "Siz Spartalıların da başkalarına yapacağınızı önceden söylediğinizi hiç duymadık," dedi. Orada bulunanlardan Mandrokleidas adında biri Lakon şivesiyle, "Tanrıysan bize bir şey olmaz, çünkü haksızlık etmiyoruz; insansan senden güçlüsü de çıkar," dedi.
ἐγκαλούντων δὲ τῶν πρέσβεων, ὅτι μὴ καταγγείλας πόλεμον ἐξενήνοχε πρὸς αὐτούς, ἀλλʼ οὐδʼ ὑμᾶς, ἔφη· τοὺς Σπαρτιάτας ἴσμεν ὅ τι ἂν μέλλητε ποιεῖν ἑτέροις προλέγοντας εἷς δὲ τῶν παρόντων, ὄνομα Μανδροκλείδας, εἶπε τῇ φωνῇ λακωνίζων αἰ μὲν ἐσσὶ τύ γε θεός, οὐδὲν μὴ πάθωμεν οὐ γὰρ ἀδικεῦμεν αἰ δ’ ἄνθρωπος, ἔσσεται καὶ τεῦ κάρρων ἄλλος.
27.127. Bölüm
Bundan sonra Lakedaimon'a indi. Kleonymos hemen saldırmasını istiyordu. Pyrrhos, söylendiğine göre, askerlerin geceleyin dalıp şehri yağmalamasından korktu ve aynı işi gündüz de yapabileceklerini söyleyerek onu durdurdu. Oysa Spartalılar azdı ve baskın yüzünden hazırlıksızdı, Areus da orada değildi; Girit'te Gortynlilere yardıma gitmişti. Şehri en çok kurtaran da zaten boş ve zayıf olduğu için küçümsenmesi oldu.
ἐκ τούτου κατέβαινεν ἐπὶ τὴν Λακεδαίμονα· καὶ τοῦ Κλεωνύμου κελεύοντος ἕξ ἐφόδου προσβαλεῖν φοβηθεὶς ὁ Πύρρος, ὡς λέγεται, μὴ διαρπάσωσιν οἱ στρατιῶται τὴν πόλιν ἐν νυκτὶ προσπεσόντες, ἐπέσχεν, εἰπὼν ὅτι ταὐτὸ ποιήσουσι μεθʼ ἡμέραν. αὐτοί τε γάρ ἦσαν ὀλίγοι καὶ ἀπαράσκευοι διὰ τὸ αἰφνίδιον, ὅ τε Ἄρευς οὐκ ἐτύγχανε παρών, ἀλλʼ ἐν Κρήτῃ Γορτυνίοις πολεμουμένοις βοηθῶν· καὶ τοῦτο δὴ μάλιστα τὴν πόλιν ἔσωσε διʼ ἐρημίαν καὶ ἀσθένειαν καταφρονηθεῖσαν.
27.2Pyrrhos kimsenin karşı koymayacağını düşünüp çadırına çekildi; Kleonymos'un dostları ve helotları da evi, Pyrrhos akşam yemeğine gelecek diye süsleyip hazırladı. Gece olunca Lakedaimonlular önce kadınları Girit'e göndermeyi kararlaştırdı, ama kadınlar karşı çıktı. Arkhidamia elinde kılıçla Gerusia'ya geldi ve kadınlar adına erkeklere çıkıştı: Sparta yıkıldıktan sonra kadınların yaşamasını mı uygun görüyorlardı?
ὁ μὲν γάρ Πύρρος οὐδένα μαχεῖσθαι νομίζων κατηυλίσατο, τοῦ δὲ Κλεωνύμου τὴν οἰκίαν οἵ τε φίλοι καὶ εἵλωτες οὕτως ἐκόσμησαν καὶ παρεσκεύασαν ὡς δειπνήσοντος τοῦ Πύρρου παρʼ αὐτῷ. γενομένης δὲ νυκτὸς οἱ Λακεδαιμόνιοι πρῶτον μὲν ἐβουλεύσαντο τὰς γυναῖκας εἰς Κρήτην ἀποστέλλειν, αἱ δὲ ἀντέστησαν. Ἀρχιδαμία δὲ καὶ ξίφος ἔχουσα πρὸς τὴν γερουσίαν ἦλθεν ἐγκαλοῦσα τοῖς ἀνδράσιν ὑπὲρ τῶν γυναικῶν, εἰ ζῆν αὑτὰς ἀξιοῦσι τῆς Σπάρτης ἀπολομένης.
27.3Sonra düşman ordugâhına paralel bir hendek açmaya, iki ucuna da tekerleklerinin ortasına dek gömülü arabalar koymaya karar verdiler; böylece kolay sökülmez biçimde sağlam durup fillere engel olacaklardı. Bu işe başladıklarında genç kızlar ve kadınlar geldi; kimi üst giysileriyle, entarilerini beline sıkıştırmış, kimi yalnız entarisiyle yaşlılarla birlikte çalışmaya koyuldu.
ἔπειτα τῷ στρατοπέδῳ τῶν πολεμίων παράλληλον ἔγνωσαν ἐμβαλόντες τάφρον ἔνθεν καὶ ἔνθεν αὐτῆς στῆσαι τὰς ἁμάξας, μέχρι τοῦ μέσου τῶν τροχῶν καταχώσαντες, ὅπως ἕδραν ἔχουσαι δυσεκβίαστον ἐμποδὼν ὦσι τοῖς θηρίοις. ἀρχομένοις δὲ ταῦτα πράττειν ἧκον αὐτοῖς τῶν παρθένων καὶ γυναικῶν αἱ μὲν ἐν ἱματίοις, καταζωσάμεναι τοὺς χιτωνίσκους, αἱ δὲ μονοχίτωνες, συνεργασόμεναι τοῖς πρεσβυτέροις.
27.4Savaşacak olanlara dinlenmelerini söylediler, ölçüsünü alıp hendeğin üçte birini kendileri bitirdiler. Phylarkhos'a göre hendeğin genişliği altı arşın, derinliği dört arşın, uzunluğu sekiz plethrondu; Hieronymos daha az der.
τοὺς δὲ μάχεσθαι μέλλοντας ἐκέλευον ἡσυχάζειν, καὶ λαβοῦσαι μέτρον αὐταὶ καθʼ αὑτὰς ἐξειργάσαντο τῆς τάφρου τὸ τρίτον μέρος, ἦν δὲ τὸ μὲν πλάτος αὐτῆς πήχεων ἕξ, τὸ δὲ βάθος τεττάρων, τὸ δὲ μῆκος ὀκτάπλεθρον, ὡς ἱστορεῖ Φύλαρχος, ὡς δ’ Ἱερώνυμος, ἔλαττον.
27.5Gün ağarıp düşman kımıldanınca gençlere silahlarını uzatıp hendeği onlara teslim ettiler, onu savunup korumalarını istediler: Vatanın gözü önünde kazanmak tatlıdır, Sparta'ya yaraşır biçimde düşüp anaların ve karıların kollarında ölmek şereftir, dediler. Khilonis ise bir kenara çekilmiş, şehir düşerse Kleonymos'un eline geçmemek için bir ip hazırlamıştı.
ἅμα δ’ ἡμέρᾳ κινουμένων τῶν πολεμίων τὰ ὅπλα τοῖς νέοις ὀρέγουσαι καὶ παραδιδοῦσαι τὴν τάφρον ἀμύνειν καὶ φυλάττειν ἐκέλευον, ὡς ἡδὺ μὲν νικᾶν ἐν ὀφθαλμοῖς τῆς πατρίδος, εὐκλεὲς δὲ θνῄσκειν ἐν χερσὶ μητέρων καὶ γυναικῶν ἀξίως τῆς Σπάρτης πεσόντας. ἡ δὲ Χιλωνίς, ἐκποδὼν οὖσα καθʼ ἑαυτὴν, βρόχον εἶχεν ἐνημμένον, ὅπως ἐπὶ τῷ Κλεωνύμῳ μὴ γένοιτο τῆς πόλεως ἁλούσης.
28.128. Bölüm
Pyrrhos kendisi hoplitlerle cepheden yüklendi; karşısında dizili sayısız Sparta kalkanı ve gevşek toprağı yüzünden geçit vermeyen, savaşanlara sağlam basacak yer bırakmayan hendek vardı. Oğlu Ptolemaios ise iki bin Galat ve seçme Khaonlarla hendeği dolaşıp arabaların bulunduğu yerden geçmeye çalıştı. Ama arabalar o kadar derine gömülü ve sıkıştı ki yalnız onların saldırısını değil, Lakedaimonluların yardımını da güçleştiriyordu.
αὐτὸς μὲν οὖν ὁ Πύρρος ἐβιάζετο κατὰ στόμα τοῖς ὁπλίταις πρὸς ἀσπίδας πολλὰς τῶν Σπαρτιατῶν ἀντιπαρατεταγμένας, καὶ τάφρον οὐ περατὴν οὐδὲ βάσιν ἀσφαλῆ τοῖς μαχομένοις παρέχουσαν ὑπὸ χαυνότητος. ὁ δὲ παῖς Πτολεμαῖος, ἔχων δισχιλίους Γαλάτας καὶ Χαόνων λογάδας, ἐξελίξας τὴν τάφρον ἐπειρᾶτο κατὰ τὰς ἁμάξας ὑπερβαίνειν. αἱ δὲ ὑπὸ βάθους καὶ πυκνότητος οὐ μόνον τούτοις τὴν ἔφοδον, ἀλλὰ καὶ τοῖς Λακεδαιμονίοις δύσεργον ἐποίουν τὴν βοήθειαν.
28.2Galatlar tekerlekleri söküp arabaları ırmağa çekmeye başlayınca tehlikeyi gören genç Akrotatos üç yüz kişiyle şehrin içinden koştu, araziyle gizlenerek görünmeden Ptolemaios'un arkasına dolandı ve en arkadakilere saldırdı. Onları dönüp kendisiyle savaşmaya zorladı; birbirlerini iterek hendeğe düştüler, arabaların çevresinde yığıldılar ve sonunda büyük bir kırımla güçlükle püskürtüldüler.
ἀνασπώντων δὲ τῶν Γαλατῶν τοὺς τροχοὺς καὶ ὑποσυρόντων τὰς ἁμάξας εἰς τὸν ποταμόν, κατιδὼν τὸν κίνδυνον ὁ νεανίας Ἀκρότατος καὶ τὴν πόλιν διαδραμὼν μετὰ τριακοσίων περιῆλθε τὸν Πτολεμαῖον, οὐ συνορώμενος ὑπʼ· αὑτοῦ διά τινας συγκλινίας, ἕως προσέβαλε τοῖς ἐσχάτοις καὶ μεταβαλόντας ἠνάγκασε μάχεσθαι πρὸς ἑαυτόν, ὠθουμένους ὑπʼ ἀλλήλων εἴς τε τὴν τάφρον καὶ περὶ ταῖς ἁμάξαις πίπτοντας, ἄχρι οὗ φόνῳ πολλῷ μόλις ἀνεκόπησαν.
28.3Yaşlılar ve kadınların çoğu Akrotatos'un yiğitliğini seyrediyordu. Akrotatos kana bulanmış, zaferle kabarmış, şehirden geçip yerine dönerken Lakon kadınlarına daha uzun boylu ve daha yakışıklı göründü, Khilonis'i böyle bir aşka sahip olduğu için kıskandılar. Bazı yaşlılar da peşinden bağırıyordu: "Yürü Akrotatos, git Khilonis'ine; yeter ki Sparta'ya iyi evlatlar ver."
ἐθεῶντο δὲ οἵ τε πρεσβύτεροι καὶ τῶν γυναικῶν τὸ πλῆθος ἀριστεύοντα τὸν Ἀκρότατον. ἐπεὶ δὲ ἀπῄει πάλιν διὰ τῆς πόλεως ἐπὶ τὴν αὑτοῦ τάξιν αἵματος κατάπλεως καὶ γαῦρος, ὑπὸ τῆς νίκης ἐπηρμένος, καὶ μείζων ἔδοξε γεγονέναι καὶ καλλίων ταῖς Λακαίναις, καὶ τὴν Χιλωνίδα τοῦ ἔρωτος ἐζήλουν. τῶν δὲ πρεσβυτέρων τινὲς ἐπηκολούθουν βοῶντες· οἶχε, Ἀκρότατε, καὶ οἶφε τὰν Χιλωνίδα· μόνον παῖδας ἀγαθοὺς τᾷ Σπάρτᾳ ποίει.
28.4Pyrrhos'un bulunduğu yerde çetin bir savaş sürüyordu. Pek çok kişi parlakça dövüştü; Phyllios en uzun direnip saldıranlardan en çoğunu öldürdü, yaraların çokluğundan güçsüzleştiğini anlayınca yerini arkadan gelene bırakıp safların içine düştü ki ölüsü düşman eline geçmesin.
κατὰ δὲ τὸν Πύρρον αὐτὸν ἰσχυρᾶς μάχης συνεστώσης ἄλλοι τε λαμπρῶς ἠγωνίζοντο, κὶα Φύλλιος ἐπὶ πλεῖστον ἀντισχὼν καὶ πλείστους ἀποκτείνας τῶν βιαζομένων, ὡς ᾔσθετο τραυμάτων πλήθει παραλυόμενον ἑαυτόν, ἐκστάς τινι τῶν ἐπιτεταγμένων τῆς χώρας ἔπεσεν ἐντὸς τῶν ὅπλων, ὥστε μὴ γενέσθαι τὸν νεκρὸν ὑπὸ τοῖς πολεμίοις.
29.129. Bölüm
Savaş geceleyin sona erdi. Pyrrhos uyurken şöyle bir rüya gördü: Lakedaimon'u yıldırımla vuruyor, bütün şehir alev alev yanıyor, kendisi de seviniyordu. Sevinçle uyanıp komutanlara orduyu hazır tutmalarını buyurdu, dostlarına da şehri zorla alacağını söyleyerek rüyasını anlattı.
νυκτὸς δὲ ἡ μάχη διεκρίθη· καὶ κοιμώμενος ὁ Πύρρος ὄψιν εἶδε τοιαύτην. ἐδόκει βάλλεσθαι κεραυνοῖς ὑπʼ αὐτοῦ τὴν Λακεδαίμονα καὶ φλέγεσθαι πᾶσαν, αὐτὸν δὲ χαίρειν. ὑπὸ δὲ τῆς χαρᾶς ἐξεγρόμενος τούς τε ἡγεμόνας ἐκέλευεν ἐν παρασκευῇ τὸν στρατὸν ἔχειν, καὶ τοῖς φίλοις διηγεῖτο τὸν ὄνειρον ὡς ληψόμενος κατὰ κράτος τὴν πόλιν.
29.2Ötekiler buna şaşılacak kadar inandı. Lysimakhos ise rüyayı beğenmedi; yıldırım düşen yerlere ayak basılmadığı gibi, tanrının da Pyrrhos'a bu şehre giremeyeceğini önceden bildirmesinden korktuğunu söyledi. Pyrrhos bunların ayak takımını oyalayan, cehalet dolu laflar olduğunu söyledi: "Silahları elimizde tutup kendimize şunu telkin etmeliyiz: En iyi alâmet tektir, Pyrrhos için savaşmak." Kalktı ve gün ağarırken orduyu ileri sürdü.
οἱ μὲν οὖν ἄλλοι θαυμασίως ἐπείθοντο, Λυσιμάχῳ δὲ οὐκ ἤρεσκεν ἡ ὄψις, ἀλλʼ ἔφη δεδιέναι μή, καθάπερ τὰ βαλλόμενα τοῖς κεραυνοῖς ἀνέμβατα μένει χωρία, καὶ τῷ Πύρρῳ προσημαίνῃ τὸ θεῖον ἀνείσοδον ἔσεσθαι τὴν πόλιν. ὁ δὲ Πύρρος εἰπὼν ὅτι ταῦτα μέν ἐστι πυλαϊκῆς ὀχλαγωγίας καὶ ἀσοφίαν ἔχοντα πολλήν, ἐκεῖνο δὲ δεῖ τὰ ὅπλα διὰ χειρῶν ἔχοντας ὑποβάλλειν ἑαυτοῖς, εἷς οἰωνὸς ἄριστος ἀμύνεσθαι περὶ Πύρρου, ἐξανέστη καὶ προσῆγεν ἅμʼ ἡμέρᾳ τὸν στρατόν.
29.3Lakedaimonlular güçlerini aşan bir gayret ve aretē ile karşı koydu. Kadınlar da yanlarındaydı; ok uzatıyor, ihtiyacı olanlara yiyecek içecek getiriyor, yaralıları kaldırıyorlardı. Makedonlar bol bol çalı çırpı taşıyıp hendeği doldurmaya çalışıyor, üstüne yığılan odunlar silahları ve ölüleri örtüyordu.
ἠμύνοντο δὲ προθυμίᾳ καὶ ἀρετῇ παρὰ δύναμιν οἱ Λακεδαιμόνιοι· καὶ παρῆσαν αἱ γυναῖκες ὀρέγουσαι βέλη, καὶ σιτία καὶ ποτὸν τοῖς δεομένοις προσφέρουσαι, καὶ ἀναλαμβάνουσαι τούς τιτρωσκομένους. τήν τε τάφρον οἱ Μακεδόνες χοῦν ἐπειρῶντο, πολλὴν συμφοροῦντες ὕλην, ὑφʼ ἧς ὅπλα καὶ σώματα νεκρῶν ἐπιχεομένης ἀπεκρύπτετο.
29.4Lakedaimonlular buraya yardıma koşarken Pyrrhos'un atıyla hendeğin ve arabaların yanından şehre zorla girdiği görüldü. O kesimdekiler bağırıp koşuştu, kadınlar feryat etti. Pyrrhos at sürüp karşısındakilere yüklenirken bir Girit oku atının karnına saplandı; hayvan şaha kalktı, can çekişirken onu kaygan ve inişli bir yere attı.
καὶ πρὸς τοῦτο τῶν Λακεδαιμονίων βοηθούντων ὤφθη παρὰ τὴν τάφρον καὶ τὰς ἁμάξας ὁ Πύρρος ἵππῳ βιαζόμενος εἰς τὴν πόλιν. κραυγῆς δὲ τῶν κατὰ τοῦτο τεταγμένων γενομένης καὶ δρόμου καὶ ὀλολυγμοῦ τῶν γυναικῶν, ἤδη διεξελαύνοντι τῷ Πύρρῳ καὶ προσκειμένῳ τοῖς κατὰ πρόσωπον ἐξήλατο Κρητικῷ βέλει πληγεὶς ὁ ἵππος ὑπὸ τὴν γαστέρα, καὶ κατέβαλε δυσθανατῶν τὸν Πύρρον εἰς τόπους ὀλισθηροὺς καὶ κατάντεις.
29.5Dostları onun çevresinde telaşa kapılınca Spartalılar koşup oklarla hepsini püskürttü. Bunun üzerine savaşın geri kalanını da durdurdu; Lakedaimonluların neredeyse hepsi yaralı, pek çoğu ölü olduğundan biraz gevşeyeceklerini sanıyordu. Ama şehrin iyi talihi, ister adamların aretē'sini sınamak için, ister çaresiz anlarda ne kadar güçlü olduğunu göstermek için,
θορυβουμένων δὲ περὶ τοῦτον τῶν ἑταίρων ἐπέδραμον οἱ Σπαρτιᾶται, καὶ χρώμενοι τοῖς βέλεσιν ἐξέωσαν ἅπαντας· ἐκ δὲ τούτου καὶ τὴν ἄλλην μάχην ἔπαυεν, οἰόμενος ἐνδώσειν τι τοὺς Λακεδαιμονίους σχεδὸν ἁπάντων κατατετρωμένων αὐτοῖς, πεπτωκότων δὲ πολλῶν, ἡ δ̓· ἀγαθὴ τύχη τῆς πόλεως, εἴτε πεῖραν ἀρετῆς λαμβάνουσα τῶν ἀνδρῶν, εἴθʼ ἑαυτῆς, ὅσην ἐν ἀπόροις ἔχει δύναμιν, ἀπόδειξιν διδοῦσα,
29.6Lakedaimonluların umudu sönmek üzereyken Antigonos'un komutanlarından Fokisli Ameinias'ı paralı askerlerle Korinthos'tan yardıma getirdi. Onu daha yeni karşılamışlardı ki kralları Areus da iki bin askerle Girit'ten geldi. Kadınlar hemen evlerine dağıldı, artık savaş işlerine karışmayı uygun bulmuyorlardı; zorunlu olarak silah kuşanmış yaşlılar da salıverildi, savaşa askerlik çağındakiler dizildi.
μοχθηρὰς ἤδη τῶν Λακεδαιμονίων ἐχόντων τὰς ἐλπίδας Ἀμεινίαν τε Φωκέα, τῶν Ἀντιγόνου στρατηγῶν, ἐκ Κορίνθου βοηθήσοντα παρεισήγαγε μετὰ ξένων, καὶ τοῦτον ἄρτι δεδεγμένων ὁ βασιλεὺς αὐτοῖς Ἄρευς ἧκεν ἐκ Κρήτης δισχιλίους στρατιώτας κομίζων, αἵ τε δὴ γυναῖκες εὐθὺς ἐπὶ τὰς οἰκίας ἐσκεδάσθησαν, οὐδὲν ἔτι πολυπραγμονεῖν ἀξιοῦσαι τῶν πολεμικῶν, καὶ τοὺς παρʼ ἡλικίαν ἐν τοῖς ὅπλοις ὑπʼ ἀνάγκης γενομένους ἀφέντες αὑτοὺς ἐπὶ τὴν μάχην ἔταξαν.
30.130. Bölüm
Yeni gelenler yüzünden Pyrrhos'u şehri alma azmi ve hırsı daha da sardı. Ama bir şey elde edemeyip darbe yiyince çekildi, orada kışlamayı düşünerek ülkeyi yağmalamaya başladı. Oysa kaderden kaçış yoktu. Argos'ta Aristeas ile Aristippos arasında iç kavga vardı. Aristippos Antigonos'un dostu sayıldığı için Aristeas önce davranıp Pyrrhos'u Argos'a çağırdı.
τὸν δὲ Πύρρον ἔσχε μέν τις ἀλκὴ καὶ φιλοτιμία μᾶλλον διὰ τοὺς προσγεγονότας κρατῆσαι τῆς πόλεως· ὡς δὲ οὐδὲν ἐπέραινε, πληγὰς λαβὼν ἀπέστη καὶ τὴν χώραν ἐπόρθει διανοούμενος αὐτόθι χειμάσαι. τὸ δὲ χρεὼν ἦν ἄφυκτον. ἐν γὰρ Ἄργει στάσις ἦν Ἀριστέου πρὸς Ἀρίστιππον. ἐπεὶ δὲ ὁ Ἀρίστιππος ἐδόκει χρῆσθαι φίλῳ τῷ Ἀντιγόνῳ, φθάσας ὁ Ἀριστέας ἐκάλει τὸν Πύρρον εἰς τὸ Ἄργος.
30.2Pyrrhos hep umuttan umuda yuvarlanıyor, başarılarını başka işlere basamak yapıyor, başarısızlıklarını yeni işlerle kapatmak istiyordu; ne yenilgi ne zafer onun için sıkıntıya girmenin ve sıkıntı vermenin sonu oluyordu. Hemen Argos'a yürüdü. Areus ise pek çok pusu kurup yolun en zor yerlerini tutarak artçıdaki Galatları ve Molossları kırıyordu.
ὁ δὲ ἐλπίδας ἐξ ἐλπίδων ἀεὶ κυλίνδων, καὶ ταῖς μὲν εὐτυχίαις ἐπʼ ἄλλας χρώμενος ἀφορμαῖς, ἃ δὲ ἔπταιεν ἑτέροις βουλόμενος ἀναπληροῦν πράγμασιν, οὔτε ἧτταν οὔτε νίκην ὅρον ἐποιεῖτο τοῦ ταράττεσθαι καὶ ταράττειν. εὐθὺς οὖν ἀνεζεύγνυεν ἐπὶ τὸ Ἄργος· ὁ δὲ Ἄρευς ἐνέδρας τε πολλὰς ὑφεὶς καὶ καταλαβὼν τὰ χαλεπώτατα τῆς ὁδοῦ περιέκοπτε τοὺς Γαλάτας καὶ τοὺς Μολοσσοὺς ὀπισθοφυλακοῦντας.
30.3Kâhin, ciğerleri lobsuz çıkan kurbanlardan Pyrrhos'a yakınlarından birini kaybedeceğini önceden söylemişti. Ama o anda telaş ve karışıklık içinde bunu aklından çıkarıp oğlu Ptolemaios'a dostlarını alıp yardıma gitmesini buyurdu, kendisi de orduyu bir an önce geçitten çıkarmaya çalıştı.
τῷ δὲ Πύρρῳ προείρητο μὲν ἐκ τῶν ἱερῶν ἀλόβων γενομένων ὑπὸ τοῦ μάντεως ἀποβολή τινος τῶν ἀναγκαίων, παρὰ δὲ τὸν καιρὸν τότε τῷ θορύβῳ καὶ τῷ κινήματι τὸν λογισμὸν ἐκκρουσθεὶς ἐκέλευσε τὸν υἱὸν Πτολεμαῖον λαβόντα τοὺς ἑταίρους παραβοηθεῖν, αὐτὸς δὲ θᾶττον ἐκ τῶν στενῶν ἐφελκόμενος τὴν στρατιὰν ὑπῆγεν.
30.4Ptolemaios'un çevresinde sert bir çarpışma oldu. Eualkos komutasındaki seçme Lakedaimonlular önündekilerle boğuşurken, Oryssos adında, kolu güçlü ve hızlı koşan, Apteralı bir Giritli yandan yetişip yiğitçe dövüşen genci vurup yere serdi.
ὀξείας δὲ περὶ τὸν Πτολεμαῖον μάχης γενομένης, καὶ τῶν ἐπιλέκτων Λακεδαιμονίων, ὧν Εὔαλκος ἡγεῖτο, τοῖς μαχομένοις πρὸ αὐτοῦ συμπλεκομένων, ἀνὴρ πλήκτης καὶ δραμεῖν ὀξύς, Ὄρυσσος ὄνομα, Κρὴς Ἀπτεραῖος· ἐκ πλαγίου παραδραμὼν ἀγωνιζόμενον ἐκθύμως τὸν νεανίσκον ἐπάταξε καὶ κατέβαλε.
30.5O düşüp çevresindekiler bozguna uğrayınca Lakedaimonlular kovalayıp üstün gelirken farkında olmadan ovaya daldı ve hoplitler tarafından çevrildi. Oğlunun ölümünü daha yeni duyan, acıdan kendini yitiren Pyrrhos Molossların süvarilerini onların üzerine çevirdi, en önde dalıp Lakedaimonluların kanına doydu. Silah içinde her zaman karşı konulmaz ve korkunç görünürdü, ama o gün gözüpeklik ve şiddette önceki bütün savaşlarını aştı.
πεσόντος δὲ ἐκείνου καὶ τροπῆς γενομένης τῶν περὶ αὐτόν, οἱ Λακεδαιμόνιοι διώκοντες καὶ κρατοῦντες ἔλαθον εἰς τὸ πεδίον συνεμβαλόντες καὶ ἀποληφθέντες ὑπὸ τῶν ὁπλιτῶν, ἐφʼ οὓς ὁ Πύρρος ἄρτι τὸν θάνατον τοῦ παιδὸς ἀκηκοὼς καὶ περιπαθῶν ἐπέστρεψε τοὺς ἱππεῖς τῶν Μολοσσῶν, καὶ πρῶτος εἰσελάσας ἐνεπίμπλατο φόνου τῶν Λακεδαιμονίων, ἀεὶ μέν τις ἄμαχος καὶ δεινὸς ἐν τοῖς ὅπλοις φαινόμενος, τότε δὲ ὑπερβάλλων τόλμῃ καὶ βίᾳ τοὺς προτέρους ἀγῶνας.
30.6Atını Eualkos'un üzerine sürünce adam yandan gelip kılıcıyla az kalsın dizgini tutan elini kesecekti; dizgini kesti. Pyrrhos aynı anda mızrağıyla onu deldi, attan kayıp yaya olarak Eualkos'un yanında dövüşen bütün seçme askerleri öldürdü. Savaş bitmişken komutanların hırsı Sparta'ya bu büyük kaybı yaşattı.
ἐπεὶ δὲ ἐπέβαλε τῷ Εὐάλκῳ τὸν ἵππον, ὁ μὲν ἐκ πλαγίου παραστὰς μικρὸν ἐδέησε τῷ ξίφει τὴν ἐπὶ τῆς ἡνίας χεῖρα διακόψαι τοῦ Πύρρου, τὴν δὲ ἡνίαν πατάξας ἀπέκοψεν. ὁ δὲ Πύρρος ἅμα τῇ πληγῇ τοῦ δόρατος διελάσας ἐκεῖνον ἀπερρύη τοῦ ἵππου, καὶ πεζὸς ἤδη πάντας ἐπὶ τῷ Εὐάλκῳ μαχομένους ἀπέκτεινε τοὺς λογάδας. καὶ μέγα τοῦτο τῇ Σπάρτῃ παρανάλωμα τοῦ πολέμου πέρας ἔχοντος ἐποίησεν ἡ φιλοτιμία τῶν ἀρχόντων.
31.131. Bölüm
Oğluna bir tür ölü kurbanı sunmuş, parlak bir cenaze yarışması yapmış gibi, acısının çoğunu düşmana duyduğu öfkede boşaltan Pyrrhos Argos'a yürüdü. Antigonos'un ovaya bakan tepelerde oturduğunu öğrenince Nauplia yakınında ordugâh kurdu. Ertesi gün Antigonos'a haberci gönderip ona yıkıcı belası dedi ve ovaya inip krallık için savaşmaya çağırdı.
ὁ δὲ Πύρρος ὥσπερ ἐναγισμόν τινα τῷ παιδὶ τελέσας καὶ λαμπρὸν ἐπιτάφιον ἀγωνισάμενος, καὶ πολὺ τῆς λύπης ἐν τῷ πρὸς τοὺς πολεμίους ἀφεὶς θυμῷ, προῆγεν ἐπὶ τὸ Ἄργος, καὶ τὸν Ἀντίγονον ἤδη πυνθανόμενος ἐπὶ τῶν ἄκρων ὑπὲρ τοῦ πεδίου καθῆσθαι, περὶ τὴν Ναυπλίαν ἐστρατοπέδευσε. τῇ δ’ ὑστεραίᾳ κήρυκα πρὸς τὸν Ἀντίγονον ἔπεμψε, λυμεῶνά τε καλῶν καὶ προκαλούμενος εἰς τὸ πεδίον καταβάντα διαγωνίσασθαι περὶ τῆς βασιλείας.
31.2Antigonos, kendi komutanlığının silahlardan çok zamanlamaya dayandığını, Pyrrhos'un yaşamaya vakti yoksa ölüme giden birçok yolun açık olduğunu söyledi. İkisine de Argos'tan elçiler geldi; çekilmelerini, ikisine de dost kalan şehri hiçbirinin eline bırakmamalarını rica ettiler. Antigonos kabul etti, oğlunu Argoslulara rehin verdi; Pyrrhos da çekileceğini söyledi, ama güvence vermediği için daha kuşkulu göründü.
ὁ δὲ ἀπεκρίνατο τὴν μὲν αὑτοῦ στρατηγίαν οὐχ ὅπλων μᾶλλον ἢ καιρῶν εἶναι, τῷ δὲ Πύρρῳ πολλὰς ὁδοὺς ἀνεῳγέναι πρὸς θάνατον, εἰ ζῆν μὴ σχολάζει, πρὸς δὲ ἀμφοτέρους πρέσβεις ἧκον ἐξ Ἄργους, ἀπαλλάττεσθαι δεόμενοι καὶ τὴν πόλιν ἐᾶν μηδετέρου γενομένην, εὔνουν δὲ οὖσαν ἀμφοτέροις. ὁ μὲν οὖν Ἀντίγονος ἐπείθετο καὶ τὸν υἱὸν ἐδίδου τοῖς Ἀργείοις ὅμηρον, ὁ δὲ Πύρρος ὡμολόγει μὲν ἀπαλλαγήσεσθαι, μὴ παρέχων δὲ πίστιν ὑποπτότερος ἦν.
31.3Pyrrhos'a büyük bir işaret geldi: Kesilmiş sığırların gövdeden ayrılmış başları dillerini çıkarıp kendi kanlarını yalıyor göründü. Argos şehrinde de Lykeios Apollon'un kâhini dışarı fırlayıp şehri cesetlerle ve kanla dolu gördüğünü, kartalın savaşa gidip sonra yok olduğunu haykırdı.
γίνεται δὲ σημεῖον αὐτῷ τε τῷ Πύρρῳ μέγα, τῶν γὰρ βοῶν τεθυμένων αἱ κεφαλαὶ κείμεναι χωρὶς ἤδη τάς τε γλώττας ὤφθησαν προβάλλουσαι καὶ περιλιχμώμεναι τὸν ἑαυτῶν φόνον, ἔν τε τῇ πόλει τῶν Ἀργείων ἡ τοῦ Λυκείου προφῆτις Ἀπόλλωνος ἐξέδραμε βοῶσα νεκρῶν ὁρᾶν καὶ φόνου κατάπλεω τὴν πόλιν, τὸν δ’ ἀετὸν ἐπὶ τὸν ἀγῶνα χωροῦντα, εἶτα φροῦδον εἶναι.
32.132. Bölüm
Zifiri karanlıkta Pyrrhos surlara yanaştı, Aristeas'ın onlar için açtığı Diamperes denen kapıyı buldu. Galatları içeri sokup çarşıyı ele geçirene dek fark edilmedi. Ama filler kapıdan geçemedi, bu yüzden kuleleri çıkarıldı, sonra karanlıkta ve gürültü içinde yeniden takıldı. Bu vakit kaybı yüzünden Argoslular durumu fark edip Aspis'e ve sağlam yerlere koştu, Antigonos'a da adam yollayıp onu çağırdı.
σκότους δὲ πολλοῦ προσμίξας ὁ Πύρρος τοῖς τείχεσι, καὶ πύλην εὑρών ἣν Διαμπερὲς καλοῦσιν ἀνεῳγμένην ὑπὸ τοῦ Ἀριστέου αὐτοῖς, ἄχρι μὲν τοῦ παρεισπεσεῖν τοὺς Γαλάτας τοὺς παρʼ αὐτοῦ καὶ τὴν ἀγορὰν καταλαβεῖν ἐλάνθανε· τῆς δὲ πύλης τοὺς ἐλέφαντας οὐ δεχομένης καὶ διὰ τοῦτο τοὺς πύργους αὐτῶν ἀφαιρούντων, εἶτα πάλιν ἐν σκότε καὶ θορύβῳ περιτιθέντων καὶ γενομένης διατριβῆς, οἱ Ἀργεῖοι συναισθόμενοι πρὸς τὴν Ἀσπίδα καὶ τοὺς ὀχυροὺς τόπους ἀνέθεον, καὶ τὸν Ἀντίγονον ἐκάλουν πέμποντες.
32.2Antigonos kendisi yaklaşıp fırsat kolladı, komutanlarını ve oğlunu kalabalık bir yardım kuvvetiyle içeri gönderdi. Areus da bin Giritli ve Spartalıların en hafif silahlılarıyla geldi; hepsi birden Galatlara saldırıp onları büyük bir karışıklığa düşürdü. Pyrrhos savaş narasıyla Kylarabis'in oradan giriyordu; Galatlar adamlarına atılgan ya da cesur olmayan bir sesle karşılık verince, bunun sıkışmış ve zorda kalmış adamların sesi olduğunu sezdi.
ὁ δὲ αὐτὸς μὲν ἐγγὺς προσελάσας ἐφήδρευε, τοὺς δὲ στρατηγοὺς καὶ τὸν υἱὸν εἰσέπεμψε συχνὴν βοήθειαν ἄγοντας. ἧκε δὲ καὶ Ἄρευς ἔχων χιλίους Κρῆτας καὶ Σπαρτιάτας τοὺς ἐλαφροτάτους, καὶ πάντες ἅμα τοῖς Γαλάταις προσβαλόντες εἰς πολὺν θόρυβον κατέστησαν αὐτούς, ὁ δὲ Πύρρος εἰσιὼν μετʼ ἀλαλαγμοῦ καὶ βοῆς παρὰ τὴν Κυλάραβιν, ὡς οἱ Γαλάται τοῖς περὶ αὐτὸν ἀντηλάλαξαν οὐκ ἰταμὸν οὐδὲ θαρραλέον, εἴκασε ταραττομένων εἶναι τὴν φωνὴν καὶ πονούντων.
32.3Bu yüzden daha hızlı ilerledi, şehri dolduran su arkları arasında güç ilerleyen ve tehlike geçiren önündeki atlıları itiyordu. Gece savaşında yapılan ve buyurulan şeyler pek belirsizdi; dar sokaklarda yolunu şaşıranlar ve dağılanlar vardı. Karanlık, anlaşılmaz bağırışlar ve darlık içinde komutanlığın yapacağı bir şey kalmamıştı; iki taraf da boşuna oyalanıp günün ağarmasını bekliyordu.
ἐπῆγεν οὖν θᾶττον, ὠθῶν τοὺς πρὸ αὐτοῦ τῶν ἱππέων δυσοδοῦντας ἐν τοῖς ὀχετοῖς, ὧν ἡ πόλις ἐστὶ μεστή, καὶ κινδυνεύοντας, ἦν δὲ καὶ ἀσάφεια πολλὴ τῶν δρωμένων καὶ παραγγελλομένων ἐν νυκτομαχίᾳ, καὶ πλάναι καὶ διασπασμοὶ περὶ τοὺς στενωπούς, καὶ στρατηγίας οὐδὲν ἔργον ὑπὸ σκότους καὶ βοῆς ἀκρίτου καὶ στενότητος, ἀλλὰ διέτριβον ἄλλως περιμένοντες ἀμφότεροι τὴν ἡμέραν.
32.4Hava aydınlanınca Aspis'in düşman silahlarıyla dolu olduğunu görmek Pyrrhos'u sarstı. Çarşıdaki pek çok adak arasında birbirine saldırır hâlde tunçtan bir kurt ve bir boğa görünce ise dehşete düştü; eski bir kehaneti hatırlamıştı: Kurdu boğayla savaşırken gördüğü zaman ölmesi mukadderdi.
ἤδη δὲ διαλάμποντος ἥ τε Ἀσπὶς ὅπλων περίπλεως πολεμίων ὀφθεῖσα τὸν Πύρρον διετάραξε, καὶ τῆς ἀγορᾶς ἐν πολλοῖς ἀναθήμασι κατιδὼν λύκον χαλκοῦν καὶ ταῦρον οἷον εἰς μάχην ἀλλήλοις συνιόντας ἐξεπλάγη, χρησμόν τινα πρὸς ἑαυτὸν ἀνενεγκὼν παλαιόν, ὡς ἀποθανεῖν αὐτῷ πεπρωμένον ὅταν λύκον ἴδῃ ταύρῳ μαχόμενον.
32.5Argoslular bunların ülkelerinde eski bir olayın hatırası olduğunu söyler. Danaos ülkeye ilk ayak bastığında, Thyreatis'in Pyramia denen yerinde Argos'a giderken bir kurdun bir boğayla savaştığını görmüş; kendisi gibi yabancı olup yerlilere saldıran kurdu kendi tarafı sayarak savaşı seyretmiş. Kurt yenince Lykeios Apollon'a dua edip saldırmış ve kazanmış; o sırada Argos kralı olan Gelanor bir iç kavgayla tahtından düşmüş. Adağın hikâyesi budur.
ταῦτα δὲ Ἀργεῖοι πάθους ὑπομνήματα παλαιοῦ γενενῆσθαι παρʼ αὐτοῖς λέγουσι. Δαναῷ γάρ, ὅτε πρῶτον ἐπέβη τῆς χώρας κατὰ τὰ Πυράμια τῆς Θυρεάτιδος, εἰς Ἄργος πορευομένῳ λύκον φανῆναι ταύρῳ μαχόμενον· θέμενον δὲ τὸν Δαναὸν ὡς ὁ λύκος εἴη πρὸς αὐτοῦ ξένον γὰρ ὄντα τοῖς ἐγχωρίοις ἐπιτίθεσθαι καθάπερ αὐτόν, ἐφορᾶν τὴν μάχην, καὶ τοῦ λύκου κρατήσαντος Ἀπόλλωνι Λυκείῳ προσευξάμενον ἐπιχειρῆσαι καὶ περιγενέσθαι, στάσει Γελάνορος, ὃς τότε τῶν Ἀργείων ἐβασίλευεν, ἐκπεσόντος. τὸ μὲν οὖν ἀνάθημα τοῦτον εἶχε τὸν λόγον.
33.133. Bölüm
Bu görüntü karşısında, üstelik umduğu hiçbir şey ilerlemediği için yılgınlaşan Pyrrhos geri dönmeyi düşündü. Kapıların darlığından korkarak, dışarıda büyük kuvvetle bırakılmış oğlu Helenos'a adam gönderdi; surun bir bölümünü yıkmasını ve düşman sıkıştırırsa kaçanları karşılamasını buyurdu.
πρὸς δὲ τὴν ὄψιν ὁ Πύρρος ἅμα καὶ τῷ μηδὲν ὧν ἤλπιζε προχωρεῖν ἀθυμῶν ἀναστρέφειν διενοεῖτο· τὰς δὲ πύλας στενὰς οὔσας φοβούμενος ἔπεμψε πρὸς τὸν υἱὸν Ἕλενον μετὰ τῆς πολλῆς δυνάμεως ἔξω καταλελειμμένον, κελεύων τοῦ τείχους διασκάπτειν καὶ δέχεσθαι τοὺς ἐκπίπτοντας, ἂν ἐνοχλῶσιν οἱ πολέμιοι.
33.2Ama gönderilen adam telaş ve karışıklık içinde açık bir şey iletemedi, üstelik yanlış anlaşıldı. Genç Helenos kalan filleri ve en iyi askerleri alıp babasına yardım etmek için kapılardan içeri girdi. Pyrrhos ise o sırada çekilmeye başlamıştı. Çarşı geri çekilip dövüşecek yer bıraktığı sürece yüzünü dönüp saldıranları püskürtüyordu.
σπουδῇ δὲ καὶ θορύβῳ τοῦ πεμφθέντος οὐδὲν σαφὲς ἀπαγγέλλοντος, ἀλλὰ καὶ διαμαρτίας γενομένης, τῶν θηρίων τὰ λοιπὰ καὶ στρατιώτας ἀναλαβὼν τοὺς κρατίστους ὁ νεανίσκος εἴσω διὰ τῶν πυλῶν ἐχώρει τῷ πατρὶ βοηθήσων, ἔτυχε δὲ ὁ Πύρρος ἀναστρέφωνἤδη. καὶ μέχρι μὲν ἡ ἀγορὰ παρεῖχεν ὑπεξάγοντι χώραν καὶ μαχομένῳ, ἐκ μεταβολῆς ἠμύνετο τοὺς ἐπιφερομένους·
33.3Ama çarşıdan kapıya çıkan dar sokağa itilince karşıdan yardıma gelenlerle çarpıştı. Kimi onun geri çekilin diye bağırışını dinlemedi; çekilmeye can atanları da kapıdan dökülen arkadakiler engelledi.
ἐπεὶ δὲ τῆς ἀγορᾶς εἰς τὸν στενωπὸν ἐξωσθεὶς τὸν ἐπὶ τὴν πύλην ἀνήκοντα συνέπιπτε τοῖς ἐπιβοηθοῦσιν ἐξ ἐναντίας προσφερομένοις, οἱ μὲν οὐχ ὑπήκουον ὑποχωρεῖν βοῶντος αὐτοῦ, τοὺς δὲ καὶ πάνυ προθύμους ὄντας εἶργον οἱ κατόπιν ἀπὸ τῆς πύλης ἐπιχεόμενοι.
33.4En büyük fil kapıda yana devrilmiş, böğürerek yolu kesmişti. Daha önce girmiş olan Nikon adlı bir başka fil de yaralanıp düşen sürücüsünü arıyor, geri çekilenlere ters yönde saldırarak önüne kattığı dostu düşmanı birbirine karıştırıyordu.
καὶ γὰρ ὁ μέγιστος ἐλέφας ἐν τῇ πύλῃ πλάγιος παραπεσὼν καὶ βρυχώμενος ἐμποδὼν ἔκειτο τοῖς ἀποτρεπομένοις, καὶ τῶν προεισεληλυθότων ἕτερος, ᾧ Νίκων ὄνομα ἦν, ἀπορρυέντα τὸν ἐπιστάτην ὑπὸ τραυμάτων ζητῶν ἀναλαβεῖν καὶ φερόμενος πρὸς τοὐναντίον τοῖς ὑπεξάγουσιν, ἀνέμιξε φίλους ὁμοῦ καὶ πολεμίους ὠθουμένους ὑπʼ αὐτοῦ·
33.5Birbirlerinin üstüne yığılıyorlardı. Sonunda fil sürücüsünün cesedini bulup hortumuyla kaldırdı, iki dişinin üstüne alıp kudurmuş gibi geri döndü, karşısına çıkanları deviriyor, öldürüyordu. Böyle sıkışıp kaynaşan insanlardan kimse tek başına bir şey yapamıyordu; bütün kalabalık birbirine perçinlenmiş tek bir beden gibi iki yana yalpalayıp duruyordu.
καὶ περιέπιπτον ἀλλήλοις, ἕως εὑρὼν νεκρὸν ἀνείλετο τῇ προβοσκίδι, καὶ τοῖς ὀδοῦσιν ἀμφοτέροις ὑπολαβὼν ἀνέστρεφε πάλιν ὥσπερ ἐμμανὴς, ἀνατρέπων καὶ διαφθείρων τοὺς ἐντυγχάνοντας. οὕτω δὲ θλιβομένων καὶ συμπιλουμένων πρὸς ἀλλήλους οὐδεὶς οὐδὲν ἑαυτῷ καθʼ ἕνα χρῆσθαι δυνατὸς ἦν, ἀλλʼ ὥσπερ ἓν σῶμα συγγεγομφωμένον ἑαυτῷ τὸ πᾶν πλῆθος ἐλάμβανε πολλὰς ἀποκλίσεις καὶ μεταβολὰς ἐπʼ ἀμφότερα.
33.6Arada sıkışan ya da arkadan saldıran düşmanlarla çarpışmalar azdı; kötülüğün çoğunu birbirlerine yapıyorlardı. Çünkü kılıcını çeken ya da mızrağını indiren onu geri alamıyor, kınına koyamıyordu; silahlar önüne kim gelirse ondan geçiyor, insanlar birbirinin üstüne düşüp ölüyordu.
καὶ μάχαι μὲν ἦσαν ὀλίγαι πρὸς τοὺς ἐναπολαμβανομένους ἀεὶ τῶν πολεμίων ἢ προσκειμένους ὄπισθεν, πλεῖστα δὲ ἑαυτοὺς εἰργάζοντο κακά. σπασάμενον γάρ τὸ ξίφος ἢ κλίναντα λόγχην οὐκ ἦν ἀναλαβεῖν οὐδὲ καταθέσθαι πάλιν, ἀλλʼ ἐχώρει διʼ ὧν ἔτυχε τὰ τοιαῦτα πάντα, καὶ περιπίπτοντες ἀλλήλοις ἔθνῃσκον.
34.134. Bölüm
Çevresini saran bu fırtınayı ve çalkantıyı gören Pyrrhos, miğferini belli eden tacı çıkarıp dostlarından birine verdi, atına güvenerek peşindeki düşmanların üzerine atıldı. Bir mızrak zırhını delip onu yaraladı, ama yara ağır değildi; kendisini vuran adama döndü. Adam Argosluydu, soylu biri değil, yoksul ve
ὁ δὲ Πύρρος ἐφορῶν τὸν περιέχοντα χειμῶνα καὶ κλύδωνα, τὴν μὲν στεφάνην, ᾗ διάσημον ἦν τὸ κράνος, ἀφελὼν ἔδωκέ τινι τῶν ἑταίρων, αὐτὸς δὲ τῷ ἵππῳ πεποιθὼς εἴς τοὺς ἑπομένους τῶν πολεμίων ἐνέβαλε, καὶ δόρατι πληγεὶς διὰ τοῦ θώρακος οὐ καιρίαν πληγὴν οὐδὲ μεγάλην ἐπέστρεψε κατὰ τοῦ πατὰξαντος, ὃς ἦν Ἀργεῖος, οὐ τῶν ἐπιφανῶν, ἀλλὰ πενιχρᾶς καὶ
34.2yaşlı bir kadının oğluydu. Kadın o sırada öteki kadınlar gibi damdan savaşı seyrediyordu; oğlunun Pyrrhos'la boğuştuğunu görünce tehlike karşısında kendinden geçti, iki eliyle bir kiremit kaldırıp Pyrrhos'un üzerine attı. Kiremit miğferin üstünden başına çarptı, boynunun dibindeki omurları ezdi. Pyrrhos'un gözleri karardı, elleri dizginleri bıraktı; Likymnios'un kutsal alanının yanına düştü ve çoğu kişi onu tanımadı.
πρεσβυτέρας υἱὸς γυναικός αὕτη τότε θεωμένη τὴν μάχην ὥσπερ αἱ λοιπαὶ γυναῖκες ἀπὸ τοῦ τέγους, ὡς ἐπέγνω συνεστῶτα τῷ Πύρρῳ τὸν υἱόν, ἐκπαθὴς γενομένη πρὸς τὸν κίνδυνον, ἄρασα κεραμίδα ταῖς χερσὶν ἀμφοτέραις ἀφῆκεν ἐπὶ τὸν Πύρρον. ἐμπεσούσης δὲ τῇ κεφαλῇ κατὰ τοῦ κράνους, καὶ τῶν σφονδύλων πρὸς τὴν βάσιν τοῦ τραχήλου συντριβέντων, αἵ τε ὄψεις συνεχύθησαν αὐτοῦ καὶ προήκαντο τὰς ἡνίας αἱ χεῖρες, αὐτὸς δὲ κατενεχθεὶς παρὰ τὸν τοῦ Λικυμνίου σηκὸν ἔπεσεν ὑπὸ τῶν πολλῶν ἀγνοούμενος.
34.3Antigonos'un yanında savaşan Zopyros adında biri ile iki üç kişi daha koşup onu tanıdı ve darbenin etkisinden kendine gelmeye başlarken bir kapı aralığına sürükledi. Zopyros başını kesmek için İllyria kılıcını çekince Pyrrhos ona korkunç bir bakış fırlattı. Zopyros dehşete kapıldı; elleri titriyor, yine de işe girişiyordu. Kargaşa içinde doğru yerden değil, ağzı ve çenesi üzerinden keserek başı yavaş yavaş, güçlükle ayırdı.
Ζώπυρος δέ τις τῶν παρὰ Ἀντιγόνῳ στρατευομένων καὶ δύο ἢ τρεῖς ἕτεροι προσδραμόντες καὶ κατανοήσαντες εἴς τινα θυρῶνα παρείλκυσαν αὐτὸν ἀρχό μενον ἐκ τῆς πληγῆς ἀναφέρεσθαι, σπασαμένου δὲ τοῦ Ζωπύρου μάχαιραν Ἰλλυρικὴν ὡς τὴν κεφαλὴν ἀποτεμοῦντος ἐνέβλεψε δεινόν, ὥστε τὸν Ζώπυρον περίφοβον γενόμενον, καὶ τὰ μὲν τρέμοντα ταῖς χερσί, τὰ δὲ ἐπιχειροῦντα, θορύβου δὲ καὶ ταραχῆς μεστὸν ὄντα, μὴ κατʼ ὀρθόν, ἀλλὰ παρὰ τὸ στόμα καὶ τὸ γένειον ἀποτέμνοντα βραδέως καὶ μόλις ἀποσπάσαι τὴν κεφαλήν.
34.4Olan biten artık çok kişi tarafından biliniyordu. Alkyoneus koşup başı görmek ister gibi istedi, alıp babasına at sürdü ve dostlarıyla oturan Antigonos'un önüne attı. Antigonos bakıp tanıyınca oğlunu değneğiyle vurarak uzaklaştırdı, ona lanetli ve barbar dedi; kendisi pelerinini gözlerine çekip ağladı, dedesi Antigonos'u ve babası Demetrios'u, talihin değişmesinin kendi ailesindeki örneklerini andı.
ἤδη δὲ σύνδηλον ἦν τὸ γεγονὸς πλείοσι, καὶ προσδραμὼν ὁ Ἀλκυονεὺς ᾔτησε τὴν κεφαλὴν ὡς ἂν κατανοήσων λαβὼν δὲ ἀφίππευσε πρὸς τὸν πατέρα, καὶ καθεζομένῳ μετὰ τῶν φίλων προσέβαλε, θεασάμενος δὲ καὶ γνοὺς ὁ Ἀντίγονος τὸν μὲν υἱὸν ἀπήλασε τῇ βακτηρίᾳ παίων καὶ καλῶν ἐναγῆ καὶ βάρβαρον, αὐτὸς δὲ τὴν χλαμύδα προθέμενος τοῖς ὄμμασιν ἐδάκρυσεν, Ἀντιγόνου τοῦ πάππου μνησθεὶς καὶ Δημητρίου τοῦ πατρός, οἰκείων παραδειγμάτων εἴς τύχης μεταβολήν.
34.5Pyrrhos'un başını ve bedenini süsleyip yaktırdı. Sonra Alkyoneus, perişan hâlde ve sade bir pelerin içinde Helenos'la karşılaşıp ona iyi davrandı ve babasına getirdi. Antigonos onu görünce, "Oğlum, bu öncekinden iyi," dedi; "ama bu giysiyi çıkarmaman yine doğru değil; bu, kazanan sayılan bizi daha çok utandırıyor."
τὴν μὲν οὖν κεφαλὴν καὶ τὸ σῶμα τοῦ Πύρρου κοσμήσας ἔκαυσεν· ἐπεὶ δὲ ὁ Ἀλκυονεὺς τῷ Ἑλένῳ περιτυχὼν ταπεινῷ καὶ χλαμύδιον λιτὸν ἀμπεχομένῳ φιλανθρώπως ἐνέτυχε καὶ τῷ πατρὶ προσήγαγεν, ἰδὼν ὁ Ἀντίγονος βελτίονα μὲν, εἶπεν, ὦ παῖ, ταῦτα τῶν προτέρων, ἀλλʼ οὐδὲ νῦν ὀρθῶς τῷ μὴ περιελεῖν τὴν ἐσθῆτα ταύτην, ἣ μᾶλλον ἡμᾶς καταισχύνει τοὺς κρατεῖν δοκοῦντας.
34.6Bundan sonra Helenos'a dostça davrandı, onu giydirip Epeiros'a gönderdi; Pyrrhos'un dostlarına da yumuşak davrandı, ordugâha ve bütün orduya hâkim oldu.
ἐκ τούτου φιλοφρονησάμενος καὶ κοσμήσας τὸν Ἕλενον ἀπέστειλεν εἴς Ἤπειρον, καὶ τοῖς φίλοις τοῦ Πύρρου πράως ἐνετύγχανε τοῦ στρατοπέδου καὶ τῆς δυνάμεως πάσης κύριος γενόμενος.