Plutarkhos
Tiberius ve Gaius Gracchus
Τιβέριος καὶ Γάιος Γράγχος
Tiberius.1.1Tiberius Gracchus
1. Bölüm
İlk hikâyeyi anlattığımıza göre, şimdi Tiberius ile Gaius'un hayatlarını karşılarına koyarak Roma çiftinde bunlardan aşağı kalmayan felâketleri inceleyelim. Bunlar, Romalıların sansörlüğünü yapan, iki kez konsül olan ve iki zafer töreni düzenleyen Tiberius Gracchus'un oğullarıydı; ama babalarının aretē'den gelen itibarı bütün bunlardan daha parlaktı.
ἡμεῖς δὲ τὴν πρώτην ἱστορίαν ἀποδεδωκότες ἔχομεν οὐκ ἐλάττονα πάθη τούτων ἐν τῇ Ῥωμαϊκῇ συζυγίᾳ θεωρῆσαι, τὸν Τιβερίου καὶ Γαΐου βίον ἀντιπαραβάλλοντες. οὗτοι Τιβερίου Γράγχου παῖδες ἦσαν, ᾧ τιμητῇ τε Ῥωμαίων γενομένῳ καὶ δὶς ὑπατεύσαντι καὶ θριάμβους δύο καταγαγόντι λαμπρότερον ἦν τὸ ἀπὸ τῆς ἀρετῆς ἀξίωμα·
Tiberius.1.2Bu yüzden, Hannibal'i yenen Scipio'nun dostu olmadığı, hatta onunla anlaşmazlık içinde olduğu hâlde, onun ölümünden sonra kızı Cornelia'yla evlenmeye layık görüldü. Anlatıldığına göre bir gün yatağında bir çift yılan yakaladı. Kâhinler bu alameti inceledikten sonra ikisini birden ne öldürmesine ne de salıvermesine izin verdi, seçimi ikisi arasında yapması gerektiğini söyledi: Erkek yılan öldürülürse Tiberius, dişi öldürülürse Cornelia ölecekti.
διὸ καὶ τὴν Σκηπίωνος τοῦ καταπολεμήσαντος Ἀννίβαν θυγατέρα Κορνηλίαν, οὐκ ὢν φίλος, ἀλλὰ καὶ διάφορος τῷ ἀνδρὶ γεγονώς, λαβεῖν ἠξιώθη μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτήν. λέγεται δέ ποτε συλλαβεῖν αὐτὸν ἐπὶ τῆς κλίνης ζεῦγος δρακόντων, τοὺς δὲ μάντεις σκεψαμένους τὸ τέρας ἄμφω μὲν οὐκ ἐᾶν ἀνελεῖν οὐδὲ ἀφεῖναι, περὶ δὲ θατέρου διαιρεῖν, ὡς ὁ μὲν ἄρρην τῷ Τιβερίῳ φέροι θάνατον ἀναιρεθείς, ἡ δὲ θήλεια τῇ Κορνηλίᾳ.
Tiberius.1.3Tiberius karısını seviyordu; kendisi yaşlıyken karısı henüz genç olduğundan, ölümün daha çok kendisine yakışacağını düşündü. Erkek yılanı öldürdü, dişiyi salıverdi. Kısa süre sonra da öldü, Cornelia'dan olan on iki çocuğunu bıraktı.
τὸν οὖν Τιβέριον καὶ φιλοῦντα τὴν γυναῖκα, καὶ μᾶλλον αὐτῷ προσήκειν ὄντι πρεσβυτέρῳ τελευτᾶν ἡγούμενον ἔτι νέας οὔσης ἐκείνης, τὸν μὲν ἄρρενα κτεῖναι τῶν δρακόντων, ἀφεῖναι δὲ τὴν θήλειαν εἶτα ὕστερον οὐ πολλῷ χρόνῳ τελευτῆσαι, δεκαδύο παῖδας ἐκ τῆς Κορνηλίας αὐτῷ γεγονότας καταλιπόντα.
Tiberius.1.4Cornelia çocukları ve evi üzerine aldı; öyle ölçülü, öyle çocuk sevgisiyle dolu ve yüce gönüllü davrandı ki Tiberius'un böyle bir kadın için ölmeyi seçmesi kötü bir karar sayılmadı. Hatta Kral Ptolemaios tacını onunla paylaşmak isteyip evlilik teklif ettiğinde reddetti.
Κορνηλία δὲ ἀναλαβοῦσα τοὺς παῖδας καὶ τὸν οἶκον, οὕτω σώφρονα καὶ φιλότεκνον καὶ μεγαλόψυχον αὑτὴν παρέσχεν ὥστε μὴ κακῶς δόξαι βεβουλεῦθαι τὸν Τιβέριον ἀντὶ τοιαύτης γυναικὸς ἀποθανεῖν ἑλόμενον, ἥ γε καὶ Πτολεμαίου τοῦ βασιλέως κοινουμένου τὸ διάδημα καὶ μνωμένου τὸν γάμον αὐτῆς ἠρνήσατο,
Tiberius.1.5Dul kaldığı sürede öteki çocuklarını yitirdi. Geriye genç Scipio'yla evlenen bir kızı ve burada anlatacağımız iki oğlu, Tiberius ile Gaius kaldı. Onları öyle büyük bir özenle yetiştirdi ki herkesin Romalıların en yeteneklileri saydığı bu iki gencin aretē'lerini tabiatlarından çok terbiyelerine borçlu olduğu düşünülürdü.
καὶ χηρεύουσα τοὺς μὲν ἄλλους ἀπέβαλε παῖδας, μίαν δέ τῶν θυγατέρων, ἢ Σκηπίωνι τῷ νεωτέρῳ συνῴκησε, καὶ δύο υἱοὺς, περὶ ὧν τάδε γέγραπται, Τιβέριον καὶ Γάϊον, διαγενομένους οὕτω φιλοτίμως ἐξέθρεψεν ὥστε πάντων εὐφυεστάτους Ῥωμαίων ὁμολογουμένως γεγονότας πεπαιδεῦσθαι δοκεῖν βέλτιον ἢ πεφυκέναι πρὸς ἀρετήν.
Tiberius.2.12. Bölüm
Heykel ve resimlerde Dioskurlar birbirine benzer, ama birinin yumruk dövüşçüsü, ötekinin koşucu oluşu yüz biçimlerinde bir fark gösterir. Bunun gibi bu iki genç de cesaret, itidal, cömertlik, belagat ve yüce gönüllülükte birbirine çok benzerken, işlerinde ve siyasetlerinde büyük farklar ortaya çıkmış, açılıp belirmişti. Önce bunları açıklamak bana yerinde görünüyor.
ἐπεὶ δέ, ὥσπερ ἡ τῶν πλασσομένων καὶ γραφομένων Διοσκούρων ὁμοιότης ἔχει τινὰ τοῦ πυκτικοῦ πρὸς τὸν δρομικὸν ἐπὶ τῆς μορφῆς διαφοράν, οὕτω τῶν νεανίσκων ἐκείνων ἐν πολλῇ τῇ πρὸς ἀνδρείαν καὶ σωφροσύνην, ἔτι δὲ ἐλευθεριότητα καὶ λογιότητα καὶ μεγαλοψυχίαν ἐμφερείᾳ μεγάλαι περὶ τὰ ἔργα καὶ τὰς πολιτείας οἷον ἐξήνθησαν καὶ διεφάνησαν ἀνομοιότητες, οὐ χεῖρον εἶναί μοι δοκεῖ ταύτας προεκθέσθαι.
Tiberius.2.2Önce yüz ifadesi, bakış ve hareket bakımından Tiberius yumuşak ve ölçülüydü, Gaius ise gergin ve ateşliydi. Biri konuşurken tek bir yerde ağırbaşlı biçimde durur, öteki ise Romalılar içinde ilk kez kürsüde gezinir ve konuşurken togasını omzundan çekerdi; tıpkı Atinalı Kleon'un, hatiplerden ilk olarak üstünü başını çekiştirip kalçasına vurduğunun anlatıldığı gibi.
πρῶτον μὲν οὖν ἰδέᾳ προσώπου καὶ βλέμματι καὶ κινήματι πρᾶος καὶ καταστηματικὸς ἦν ὁ Τιβέριος, ἔντονος δὲ καὶ σφοδρὸς ὁ Γάϊος, ὥστε καὶ δημηγορεῖν τὸν μὲν ἐν μιᾷ χώρᾳ βεβηκότα κοσμίως, τὸν δὲ Ῥωμαίων πρῶτον ἐπὶ τοῦ βήματος περιπάτῳ τε χρήσασθαι καὶ περισπάσαι τήν τήβεννον ἐξ ὤμου λέγοντα, καθάπερ Κλέωνα τὸν Ἀθηναῖον ἱστόρηται περισπάσαι τε τήν περιβολὴν καὶ τὸν μηρὸν ἀλοῆσαι πρῶτον τῶν δημηγορούντων.
Tiberius.2.3Sonra Gaius'un konuşması ürkütücü ve duygu yüklü, abartıya yatkındı; Tiberius'unki ise daha hoş ve acındırmaya daha uygundu. Tiberius'un üslubu arı ve özenle işlenmişti, Gaius'unki ise ikna edici ve parlaktı. Yaşayış ve sofra konusunda da Tiberius sade ve gösterişsizdi. Gaius ise öteki insanlara göre ölçülü ve katıydı, ama kardeşine göre yeni modalara düşkün ve aşırıydı.
ἔπειτα ὁ λόγος τοῦ μὲν Γαΐου φοβερὸς καὶ περιπαθὴς εἰς δείνωσιν, ἡδίων δὲ ὁ τοῦ Τιβερίου καὶ μᾶλλον ἐπαγωγὸς οἴκτου· τῇ δὲ λέξει καθαρὸς καὶ διαπεπονημένος ἀκριβῶς ἐκεῖνος, ὁ δὲ Γαΐου πιθανὸς καὶ γεγανωμένος. οὕτω δὲ καὶ περὶ δίαιταν καὶ τράπεζαν εὐτελὴς καὶ ἀφελὴς ὁ Τιβέριος, ὁ δὲ Γάιος τοῖς μὲν ἄλλοις παραβαλεῖν σώφρων καὶ αὐστηρός, τῇ δὲ πρὸς τὸν ἀδελφὸν διαφορᾷ νεοπρεπὴς καὶ περίεργος,
Tiberius.2.4Drusus'un adamları onun libresi bin iki yüz elli drahmiye gümüş yunuslar aldığını ortaya çıkarmışlardı. Konuşma farkı gibi karakter farkı da vardı: Biri iyi yürekli ve uysaldı, öteki sert ve ateşli. Öyle ki konuşurken çoğu kez öfkeye kapılır, isteği dışında sesini yükseltir, ağzını bozar, söylediği sözlerin düzenini kaçırırdı.
ὡς οἱ περὶ Δροῦσον ἤλεγχον ὅτι δελφῖνας ἀργυροῦς ἐπρίατο τιμῆς εἰς ἑκάστην λίτραν δραχμῶν χιλίων καὶ διακοσίων πεντήκοντα, τῷ δὲ ἤθει κατὰ τήν τοῦ λόγου διαφορὰν ὁ μὲν ἐπιεικὴς καὶ πρᾶος, ὁ δὲ τραχὺς καὶ θυμοειδής, ὥστε καὶ παρὰ γνώμην ἐν τῷ λέγειν ἐκφερόμενον πολλάκις ὑπʼ ὀργῆς τήν τε φωνὴν ἀποξύνειν καὶ βλασφημεῖν καὶ συνταράττειν τὸν λόγον.
Tiberius.2.5Bu sapmaya çare olarak Licinius adında zeki bir kölesi vardı. Adam, sesleri yükseltmekte kullanılan bir ses aletiyle Gaius'un arkasında durur, sesinin sertleşip öfkeden çatladığını fark edince yumuşak bir nota verirdi. Gaius da bunu duyar duymaz hem öfkesini hem sesini düşürür, yatışır ve kendini toparlardı.
ὅθεν καὶ βοήθημα τῆς ἐκτροπῆς ἐποιήσατο ταύτης τὸν Λικίννιον, οἰκέτην οὐκ ἀνόητον, ὃς ἔχων φωνασκικὸν ὄργανον, ᾧ τοὺς φθόγγους ἀναβιβάζουσιν, ὄπισθεν ἑστὼς τοῦ Γαΐου λέγοντος, ὁπηνίκα τραχυνόμενον αἴσθοιτο τῇ φωνῇ καὶ παραρρηγνύμενον διʼ ὀργήν, ἐνεδίδου τόνον μαλακόν, ᾧ τὸ σφοδρὸν εὐθὺς ἐκεῖνος ἅμα τοῦ πάθους καὶ τῆς φωνῆς ἀνιεὶς ἐπραΰνετο καὶ παρεῖχεν ἑαυτὸν εὐανάκλητον.
Tiberius.3.13. Bölüm
İkisinin farkları bunlardı. Düşmana karşı yiğitlik, tebaaya karşı adalet, görevlerde dikkat ve hazlara karşı kendine hâkimiyet ise ikisinde de aynıydı. Tiberius dokuz yaş büyüktü; bu, ikisinin siyasetini zamanca birbirinden ayırdı ve işlerini en çok bu bozdu. Çünkü aynı anda olgunlaşıp güçlerini birleştirmediler; birleşselerdi aşılamaz bir güç olabilirlerdi. Bu yüzden her biri hakkında ayrı ayrı, önce büyüğünden söz etmeli.
αἱ μὲν οὖν διαφοραὶ τοιαῦταί τινες ἦσαν αὐτῶν· ἀνδραγαθία δὲ πρὸς τοὺς πολεμίους καὶ πρὸς τοὺς ὑπηκόους δικαιοσύνη καὶ πρὸς τὰς ἀρχὰς ἐπιμέλεια καὶ πρὸς τὰς ἡδονὰς ἐγκράτεια, ἀπαράλλακτος, ἦν δὲ πρεσβύτερος ἐνιαυτοῖς ἐννέα ὁ Τιβέριος· καὶ τοῦτο τὴν ἑκατέρου πολιτείαν ἀπηρτημένην τοῖς χρόνοις ἐποίησε καὶ τὰς πράξεις οὐχ ἥκιστα διελυμήνατο, μὴ συνακμασάντων μηδὲ συμβαλόντων εἰς τὸ αὐτὸ τὴν δύναμιν, μεγάλην ἂν ἐξ ἀμφοῖν ὁμοῦ καὶ ἀνυπέρβλητον γενομένην. λεκτέον οὖν ἰδίᾳ περὶ ἑκατέρου καὶ περὶ τοῦ πρεσβυτέρου πρότερον.
Tiberius.4.14. Bölüm
Tiberius çocukluktan yeni çıktığında öyle ünlendi ki soyluluğundan çok aretē'si sayesinde augur denilen rahipliğe layık görüldü. Bunu, konsüllük ve sansörlük yapmış, Roma senatosunun başına itibarı yüzünden yazılmış ve yüksek gururuyla çağdaşlarını çok aşan Appius Claudius gösterdi. Rahipler aynı sofrada yemek yerken Tiberius'a seslendi, iltifat etti ve kızı için onu damat olarak kendisi istedi.
ἐκεῖνος τοίνυν εὐθὺς ἐκ παίδων γενόμενος οὕτως ἦν περιβόητος ὥστε τῆς τῶν αὐγούρων λεγομένης ἱερωσύνης ἀξιωθῆναι διʼ ἀρετὴν μᾶλλον ἢ διὰ τὴν εὐγένειαν. ἐδήλωσε δὲ Ἄππιος Κλαύδιος, ἀνὴρ ὑπατικὸς καὶ τιμητικὸς καὶ προγεγραμμένος κατʼ ἀξίωμα τῆς Ῥωμαίων βουλῆς καὶ πολὺ φρονήματι τοὺς καθʼ αὑτὸν ὑπεραίρων. ἑστιωμένων γὰρ ἐν ταὐτῷ τῶν ἱερέων, προσαγορεύσας τὸν Τιβέριον καὶ φιλοφρονηθεὶς, αὐτὸς ἐμνᾶτο τῇ θυγατρὶ νυμφίον.
Tiberius.4.2Tiberius memnuniyetle kabul etti ve söz kesildi. Appius eve döndüğünde daha kapıdan girer girmez karısına yüksek sesle seslendi: "Antistia, Claudia'mızı nişanladım!" Kadın şaşırıp, "Bu ne telaş," dedi, "bu ne acele? Ona Tiberius Gracchus'u bulduysan başka."
δεξαμένου δὲ ἀσμένως ἐκείνου καὶ τῆς καταινέσεως οὕτω γενομένης, εἰσιὼν ὁ Ἄππιος οἴκαδε πρὸς αὑτὸν ἀπὸ τῆς θύρας εὐθὺς ἐκάλει τὴν γυναῖκα μεγάλῃ τῇ φωνῇ βοῶν, ὦ Ἀντιστία, τὴν Κλαυδίαν ἡμῶν ἀνδρὶ καθωμολόγηκα. κἀκείνη θαυμάσασα, τίς, εἶπεν, ἡ σπουδή ἢ τί τὸ τάχος; εἰ δὲ Τιβέριον αὐτῇ Γράγχον εὑρήκεις νυμφίον.
Tiberius.4.3Bazılarının bu olayı Gracchusların babası Tiberius ile Afrikalı Scipio'ya bağladığını biliyorum. Ama çoğu bizim yazdığımız gibi anlatır. Polybios da Afrikalı Scipio'nun ölümünden sonra akrabalarının Tiberius'u herkese tercih edip Cornelia'yı ona verdiğini söyler; çünkü babası kızı nişansız ve evlendirmeden bırakmıştı.
οὐκ ἀγνοῶ δὲ ὅτι τοῦτό τινες ἐπὶ τὸν πατέρα τῶν Γράγχων Τιβέριον καὶ Σκηπίωνα τὸν Ἀφρικανὸν ἀναφέρουσιν, ἀλλʼ οἱ πλείους ὡς ἡμεῖς γράφομεν ἱστοροῦσι, καὶ Πολύβιος μετὰ τὴν Σκηπίωνος Ἀφρικανοῦ τελευτὴν τοὺς οἰκείους φησὶν ἐκ πάντων προκρίναντας τὸν Τιβέριον δοῦναι τὴν Κορνηλίαν, ὡς ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἀνέκδοτον καὶ ἀνέγγυον ἀπολειφθεῖσαν.
Tiberius.4.4Küçük Tiberius, kız kardeşiyle evli olan ikinci Scipio ile Libya'da askerlik yaptı. Komutanla aynı çadırı paylaşarak onun tabiatını çabucak öğrendi; bu tabiat, işleriyle insanı aretē'ye imrenmeye ve onu taklit etmeye çok sürüklüyordu. Kısa sürede disiplin ve cesarette bütün gençleri geride bıraktı.
ὁ δʼ οὖν νεώτερος Τιβέριος στρατευόμενος ἐν Λιβύῃ μετὰ τοῦ δευτέρου Σκηπίωνος, ἔχοντος αὑτοῦ τὴν ἀδελφήν, ὁμοῦ συνδιαιτώμενος ὑπὸ σκηνὴν τῷ στρατηγῷ ταχὺ μὲν αὐτοῦ τὴν φύσιν κατέμαθε, πολλὰ καὶ μεγάλα πρὸς ζῆλον ἀρετῆς καὶ μίμησιν ἐπὶ τῶν πράξεων ἐκφέρουσαν, ταχὺ δὲ τῶν νέων πάντων ἐπρώτευεν εὐταξίᾳ καὶ ἀνδρείᾳ·
Tiberius.4.5Fannius'un dediğine göre, düşman surlarına ilk çıkan oydu; Fannius, onunla birlikte çıktığını ve bu şerefe ortak olduğunu da söyler. Orduda yanındayken çok sevilir, ayrıldığında ise özlenirdi.
καὶ τοῦ γε τείχους ἐπέβη τῶν πολεμίων πρῶτος, ὥς φησι Φάννιος, λέγων καὶ αὐτὸς τῷ Τιβερίῳ συνεπιβῆναι καὶ συμμετασχεῖν ἐκείνης τῆς ἀριστείας. πολλὴν δὲ καὶ παρὼν εὔνοιαν εἶχεν ἐν τῷ στρατοπέδῳ καὶ πόθον ἀπαλλαττόμενος αὑτοῦ κατέλιπε.
Tiberius.5.15. Bölüm
Bu seferden sonra quaestor seçildi ve kurayla Numantia'ya karşı konsül Gaius Mancinus'un yanında sefere çıktı. Mancinus kötü bir adam değildi, ama Romalı komutanların en talihsizlerindendi. Bu yüzden beklenmedik şartlarda ve ters olaylarda Tiberius'un yalnız zekâsı ve cesareti değil, şaşırtıcı biçimde komutana büyük saygısı ve onuru da parladı. Oysa felâketler yüzünden komutan kendisinin komutan olduğunu bile unutmuştu.
μετὰ δὲ τὴν στρατείαν ἐκείνην αἱρεθεὶς ταμίας ἔλαχε τῶν ὑπάτων Γαΐῳ Μαγκίνῳ συστρατεύειν ἐπὶ Νομαντίνους, ἀνθρώπῳ μὲν οὐ πονηρῷ, βαρυποτμοτάτῳ δὲ Ῥωμαίων στρατηγῷ, διὸ καὶ μᾶλλον ἐν τύχαις παραλόγοις καὶ πράγμασιν ἐναντίοις τοῦ Τιβερίου διέλαμψεν οὐ μόνον τὸ συνετὸν καὶ ἀνδρεῖον, ἀλλʼ, ὃ θαυμάσιον ἦν, αἰδώς τε πολλὴ καὶ τιμὴ τοῦ ἄρχοντος, ὑπὸ τῶν κακῶν οὐδʼ ἑαυτὸν, εἰ στρατηγός ἐστιν, ἐπιγινώσκοντος.
Tiberius.5.2Çünkü büyük savaşlarda yenilince geceleyin ordugâhı bırakıp çekilmeye kalktı. Numantialılar bunu fark edip hemen ordugâhı aldılar, kaçanlara saldırıp arkadakileri öldürdüler, bütün orduyu kuşatıp çıkışı olmayan zor yerlere sıkıştırdılar. Zorla kurtuluştan umudunu kesen Mancinus ateşkes ve anlaşma için haberci gönderdi.
ἡττηθεὶς γὰρ μάχαις μεγάλαις ἐπεχείρησε μὲν ἀναζευγνύναι νυκτὸς, ἐκλιπὼν τὸ στρατόπεδον αἰσθομένων δὲ τῶν Νομαντίνων καὶ τὸ μὲν στρατόπεδον εὐθὺς λαβόντων, τοῖς δὲ ἀνθρώποις ἐπιπεσόντων φεύγουσι καὶ τοὺς ἐσχάτους φονευόντων, τὸ δὲ πᾶν ἐγκυκλουμένων στράτευμα καὶ συνωθούντων εἰς τόπους χαλεποὺς καὶ διάφευξιν οὐκ ἔχοντας, ἀπογνοὺς τὴν ἐκ τοῦ βιάζεσθαι σωτηρίαν ὁ Μαγκῖνος ἐπεκηρυκεύετο περὶ σπονδῶν καὶ διαλύσεων πρὸς αὐτούς·
Tiberius.5.3Numantialılar Tiberius'tan başka kimseye güvenmediklerini söyleyip onun gönderilmesini istediler. Bunda delikanlının kendisi de etkili oldu, çünkü orduda en çok onun adı anılıyordu. Babası Tiberius'u da hatırlıyorlardı: Iberlerle savaşıp birçoğunu boyunduruk altına aldıktan sonra Numantialılarla barış yapmış, Roma halkını da her zaman bu barışa doğrulukla ve adaletle bağlı tutmuştu.
οἱ δὲ πιστεύειν ἔφασαν οὐδενὶ πλὴν μόνῳ Τιβερίῳ, καὶ τοῦτον ἐκέλευον ἀποστέλλειν πρὸς αὐτούς, ἐπεπόνθεσαν δὲ τοῦτο καὶ διʼ αὐτὸν τὸν νεανίσκον ἦν γὰρ αὐτοῦ πλεῖστος λόγος ἐπὶ στρατιᾶς, καὶ μεμνημένοι τοῦ πατρὸς Τιβερίου, ὃς πολεμήσας Ἴβηρσι καὶ πολλοὺς καταστρεψάμενος εἰρήνην ἔθετο πρὸς τοὺς Νομαντίνους καὶ ταύτην ἐμπεδοῦντα τὸν δῆμον ὀρθῶς καὶ δικαίως ἀεὶ παρέσχεν.
Tiberius.5.4Böylece Tiberius gönderildi, adamlarla görüştü, bazı konularda onları ikna etti, bazılarını kabul etti ve anlaşma yaptı. Hizmetkârlar ve safların dışında yürüyenler hariç yirmi bin Roma vatandaşını açıkça kurtardı.
οὕτω δὴ πεμφθεὶς ὁ Τιβέριος καὶ συγγενόμενος τοῖς ἀνδράσι, καὶ τὰ μὲν πείσας, τὰ δὲ δεξάμενος ἐσπείσατο, καὶ δισμυρίους ἔσωσε περιφανῶς ʼ Ῥωμαίων πολίτας, ἄνευ θεραπείας καὶ τῶν ἔξω τάξεως ἑπομένων.
Tiberius.6.16. Bölüm
Numantialılar ordugâhta ele geçirilen bütün eşyaya el koyup yağmaladılar. Aralarında Tiberius'un quaestorluk kayıtlarını ve hesaplarını içeren yazı levhaları da vardı. Bunları geri almayı çok önemsediğinden, ordu yola çıkmışken üç dört arkadaşıyla şehre geri döndü.
τὰ δὲ ἐν τῷ χάρακι ληφθέντα χρήματα πάντα κατέσχον οἱ Νομαντῖνοι καὶ διεπόρθησαν. ἐν δὲ τούτοις καὶ πινακίδες ἦσαν τοῦ Τιβερίου, γράμματα καὶ λόγους ἔχουσαι τῆς ταμιευτικῆς ἀρχῆς, ἃς περὶ πολλοῦ ποιούμενος ἀπολαβεῖν, ἤδη τοῦ στρατοῦ προκεχωρηκότος ἀνέστρεψε πρὸς τὴν πόλιν, ἔχων μεθʼ ἑαυτοῦ τρεῖς ἢ τέτταρας ἑταίρους.
Tiberius.6.2Numantialıların yöneticilerini dışarı çağırıp levhaları istedi; yaptığı işlerin hesabını veremeyip düşmanlarına iftira fırsatı vermek istemiyordu. Numantialılar bu ihtiyacın kendisini kendilerine getirmesine sevindiler, şehre girmesi için çağırdılar. O düşünerek durunca yanına gelip ellerini tuttular, artık onları düşman saymamasını, dost gibi davranıp güvenmesini ısrarla rica ettiler.
ἐκκαλέσας δὲ τῶν Νομαντίνων τοὺς ἄρχοντας ἠξίου κομίσασθαι τὰς δέλτους, ὡς μὴ παράσχοι τοῖς ἐχθροῖς διαβολήν οὐκ ἔχων ἀπολογίσασθαι περὶ τῶν ᾠκονομημένων. ἡσθέντες οὖν οἱ Νομαντῖνοι τῇ συντυχίᾳ τῆς χρείας παρεκάλουν αὐτὸν εἰσελθεῖν εἰς τὴν πόλιν· ὡς δὲ εἱστήκει βουλευόμενος, ἐγγὺς προσελθόντες ἐνεφύοντο ταῖς χερσὶ, καὶ λιπαρεῖς ἦσαν δεόμενοι μηκέτι νομίζειν αὐτοὺς πολεμίους, ἀλλʼ ὡς φίλοις χρῆσθαι καὶ πιστεύειν.
Tiberius.6.3Tiberius, levhalara düşkünlüğü ve güvenmeyerek Numantialıları kızdırmaktan korkusu yüzünden buna razı oldu. Şehre girince önce ona yemek hazırladılar, oturup onlarla bir şey yemesi için yalvardılar. Sonra levhaları geri verdiler ve öteki eşyalardan dilediğini almasını söylediler. O ise kamu kurbanlarında kullandığı tütsüden başka bir şey almadı, adamlarla dostça vedalaşıp ayrıldı.
ἔδοξεν οὖν τῷ Τιβερίῳ ταῦτα ποιεῖν, τῶν τε δέλτων περιεχομένῳ καὶ δεδοικότι παροξύνειν ὡς ἀπιστουμένους τοὺς Νομαντίνους. εἰσελθόντι δὲ εἰς τὴν πόλιν πρῶτον μὲν ἄριστον παρέθεσαν, καὶ πᾶσαν ἐποιήσαντο δέησιν ἐμφαγεῖν τι κοινῇ μετʼ αὐτῶν καθήμενον ἔπειτα τὰς δέλτους ἀπέδοσαν, καὶ τῶν ἄλλων ἃ βούλοιτο χρημάτων λαβεῖν ἐκέλευον. ὁ δʼ οὐδὲν ἢ τὸν λιβανωτὸν ᾧ πρὸς τὰς δημοσίας ἐχρῆτο θυσίας λαβών, ἀπῆλθεν ἀσπασάμενος καὶ φιλοφρονηθεὶς τοὺς ἄνδρας.
Tiberius.7.17. Bölüm
Roma'ya dönünce, bütün iş korkunç ve Roma'yı utandıran bir şey olarak suçlanıyor, herkesin diline düşüyordu. Ama halkın büyük bir kısmını oluşturan askerlerin yakınları ve dostları Tiberius'un çevresine koşuşuyor, olup bitenlerdeki utanç verici ne varsa komutana yüklüyor, bunca vatandaşın onun sayesinde kurtulduğunu söylüyorlardı.
ἐπεὶ δὲ εἰς Ῥώμην ἐπανῆλθεν, ἡ μὲν ὅλη πρᾶξις ὡς δεινὴ καὶ καταισχύνουσα τὴν Ῥώμην αἰτίαν εἶχε καὶ κατηγορίαν, οἱ δὲ τῶν στρατιωτῶν οἰκεῖοι καὶ φίλοι μέγα μέρος ὄντες τοῦ δήμου συνέτρεχον πρὸς τὸν Τιβέριον, τὰ μὲν αἰσχρὰ τῶν γεγονότων ἀναφέροντες εἰς τὸν ἄρχοντα, διʼ αὐτὸν δὲ σῴζεσθαι τοσούτους πολίτας φάσκοντες.
Tiberius.7.2Yapılanlara öfkelenenler ise ataların örneğine uyulmasını istiyorlardı. Çünkü atalar, Samnitlerce salıverilmeye razı olan komutanları çırılçıplak düşmanın önüne atmış, antlaşmaya el atıp katılan quaestorları ve askerî tribunları da aynı şekilde teslim ederek yeminin çiğnenmesini ve sözleşmenin bozulmasını onların üzerine yıkmışlardı.
οἱ μέντοι δυσχεραίνοντες τὰ πεπραγμένα μιμεῖσθαι τοὺς προγόνους ἐκέλευον καὶ γὰρ ἐκεῖνοι τοὺς ἀγαπήσαντας ὑπὸ Σαυνιτῶν ἀφεθῆναι στρατηγοὺς αὐτούς τε τοῖς πολεμίοις γυμνοὺς προσέρριψαν, καὶ τοὺς ἐφαψαμένους καὶ μετασχόντας τῶν σπονδῶν, οἷον ταμίας καὶ χιλιάρχους, ὁμοίως προὔβαλον, εἰς ἐκείνους τὴν ἐπιορκίαν καὶ τὴν διάλυσιν τῶν ὡμολογημένων τρέποντες.
Tiberius.7.3Halk da Tiberius'a sevgisini ve bağlılığını en çok işte bu sırada gösterdi: Konsülün çıplak ve zincirli olarak Numantialılara teslim edilmesine karar verdi, ötekilerin hepsini ise Tiberius'un hatırına bağışladı. O sırada Romalıların en büyüğü ve en nüfuzlusu olan Scipio'nun da yardım ettiği sanılır. Yine de Mancinus'u kurtarmadığı için ve yakını ve dostu Tiberius'un aracılığıyla yapılan antlaşmanın Numantialılara karşı tutulması için çaba göstermediği için suçlanıyordu.
ἔνθα δὴ καὶ μάλιστα τὴν πρὸς τὸν Τιβέριον εὔνοιαν καὶ σπουδὴν ἐξέφηνεν ὁ δῆμος. τὸν μὲν γὰρ ὕπατον ἐψηφίσαντο γυμνὸν καὶ δεδεμένον παραδοῦναι τοῖς Νομαντίνοις, τῶν δὲ ἄλλων ἐφείσαντο πάντων διὰ Τιβέριον. δοκεῖ δὲ καὶ Σκηπίων βοηθῆσαι, μέγιστος ὢν τότε καὶ πλεῖστον δυνάμενος Ῥωμαίων ἀλλʼ οὐδὲν ἧττον ἐν αἰτίαις ἦν ὅτι τὸν Μαγκῖνον οὐ περιέσωσεν, οὐδὲ τὰς σπονδὰς ἐμπεδωθῆναι τοῖς Νομαντίνοις ἐσπούδασε διʼ ἀνδρὸς οἰκείου καὶ φίλου τοῦ Τιβερίου γενομένας.
Tiberius.7.4Aralarındaki anlaşmazlık ise görünüşe göre daha çok hırstan ve Tiberius'u kışkırtan dostlarla sofistlerden doğmuştu. Ama bu anlaşmazlık onarılmaz ya da çirkin bir noktaya varmadı. Bana kalırsa Africanus Scipio, Tiberius siyasete atıldığı sırada Roma'da bulunsaydı, Tiberius başına gelenlere asla uğramazdı. Ama Scipio artık Numantia önlerinde savaşırken Tiberius şu sebeple kanun işine el attı.
τὸ δὲ πλεῖστον ἔοικεν ἐκ φιλοτιμίας καὶ τῶν ἐπαιρόντων τὸν Τιβέριον φίλων καὶ σοφιστῶν ἐκγενέσθαι τὰ τῆς διαφορᾶς, ἀλλʼ αὕτη γε πρὸς οὐδὲν ἀνήκεστον οὐδὲ φαῦλον ἐξέπεσε, δοκεῖ δʼ ἄν μοι μηδαμῶς περιπεσεῖν ὁ Τιβέριος οἷς ἔπαθεν, εἰ παρῆν αὐτοῦ τοῖς πολιτεύμασι Σκηπίων ὁ Ἀφρικανός· νῦν δὲ ἐκείνου περὶ Νομαντίαν ὄντος ἤδη καὶ πολεμοῦντος ἥψατο τῆς περὶ τοὺς νόμους πολιτείας ἐκ τοιαύτης αἰτίας. ### Bölüm 8
Tiberius.8.18. Bölüm
Romalılar komşularının topraklarından savaşla kopardıkları kısmın bir bölümünü satar, bir bölümünü ise kamu arazisi yapıp hazineye küçük bir kira ödemeleri karşılığında mülksüz ve yoksul vatandaşların kullanımına verirlerdi.
Ῥωμαῖοι τῆς τῶν ἀστυγειτόνων χώρας ὅσην ἀπετέμοντο πολέμῳ, τὴν μὲν ἐπίπρασκον, τὴν δὲ ποιούμενοι δημοσίαν ἐδίδοσαν νέμεσθαι τοῖς ἀκτήμοσι καὶ ἀπόροις τῶν πολιτῶν, ἀποφορὰν οὐ πολλὴν εἰς τὸ δημόσιον τελοῦσιν.
Tiberius.8.2Zenginler kirayı artırarak yoksulları topraktan sürmeye başlayınca, kimsenin beş yüz plethrondan fazla toprak tutmasına izin vermeyen bir kanun yazıldı. Bu hüküm kısa bir süre açgözlülüğün önünü aldı ve yoksullara yardımcı oldu: Kiraladıkları toprakta kaldılar, herkes baştan beri elinde olan payı işlemeyi sürdürdü.
ἀρξαμένων δὲ τῶν πλουσίων ὑπερβάλλειν τὰς ἀποφορὰς καὶ τοὺς πένητας ἐξελαυνόντων, ἐγράφη νόμος οὐκ ἐῶν πλέθρα γῆς ἔχειν πλείονα τῶν πεντακοσίων, καὶ βραχὺν μὲν χρόνον ἐπέσχε τὴν πλεονεξίαν τὸ γράμμα τοῦτο, καὶ τοῖς πένησιν ἐβοήθησε κατὰ χώραν μένουσιν ἐπὶ τῶν μεμισθωμένων καὶ νεμομένοις ἣν ἕκαστος ἐξ ἀρχῆς εἶχε μοῖραν.
Tiberius.8.3Sonra komşu zenginler önce paravan kişiler aracılığıyla kiraları kendi üzerlerine geçirmeye, en sonunda da artık açıkça, doğrudan kendi adlarına toprağın çoğunu ele geçirmeye başladılar. Topraklarından atılan yoksullar artık askerliğe hevesle gelmez, çocuk yetiştirmeyi de ihmal eder oldular. Öyle ki kısa zamanda bütün İtalya hür insan azlığını hissetmeye başladı; zenginlerin, vatandaşları sürdükten sonra tarlalarını onlara işlettikleri barbar köle zindanlarıyla doldu.
ὕστερον δὲ τῶν γειτνιώντων πλουσίων ὑποβλήτοις προσώποις μεταφερόντων τὰς μισθώσεις εἰς ἑαυτούς, τέλος δὲ φανερῶς ἤδη διʼ ἑαυτῶν τὰ πλεῖστα κατεχόντων, ἐξωσθέντες οἱ πένητες οὔτε ταῖς στρατείαις ἔτι προθύμους παρεῖχον ἑαυτούς, ἠμέλουν τε παίδων ἀνατροφῆς, ὥστε ταχὺ τὴν Ἰταλίαν ἅπασαν ὀλιγανδρίας ἐλευθέρων αἰσθέσθαι, δεσμωτηρίων δὲ βαρβαρικῶν ἐμπεπλῆσθαι, διʼ ὧν ἐγεώργουν οἱ πλούσιοι τὰ χωρία, τοὺς πολίτας ἐξελάσαντες.
Tiberius.8.4Scipio'nun arkadaşı Caius Laelius bunu düzeltmeye girişti. Ama nüfuzlu kişiler karşı çıkınca kargaşadan korkup vazgeçti ve "bilge" ya da "aklı başında" lakabını aldı; çünkü sapiens kelimesi ikisini de anlatır gibiydi. Tiberius ise halk tribunu seçilir seçilmez doğrudan bu işe atıldı. Çoğu yazarın söylediğine göre onu hatip Diophanes ile filozof Blossius kışkırtmıştı.
ἐπεχείρησε μὲν οὖν τῇ διορθώσει Γάιος Λαίλιος ὁ Σκηπίωνος ἑταῖρος ἀντικρουσάντων δὲ τῶν δυνατῶν φοβηθεὶς τὸν θόρυβον καὶ παυσάμενος ἐπεκλήθη σοφὸς ἢ φρόνιμος· ἑκάτερον γὰρ ἐδόκει σημαίνειν ὁ σαπίηνς ὁ Τιβέριος δὲ δήμαρχος ἀποδειχθεὶς εὐθὺς ἐπʼ αὐτὴν ὥρμησε τὴν πρᾶξιν, ὡς μὲν οἱ πλεῖστοι λέγουσι, Διοφάνους τοῦ ῥήτορος καὶ Βλοσσίου τοῦ φιλοσόφου παρορμησάντων αὐτόν,
Tiberius.8.5Bunlardan Diophanes Mytileneli bir sürgündü, Blossius ise İtalya'nın kendisinden, Cumaeliydi; Roma'da Tarsuslu Antipatros'la yakınlık kurmuş, o da felsefe yazılarını ona ithaf ederek kendisini onurlandırmıştı. Bazıları suçun bir kısmını anneleri Cornelia'ya da yükler: Romalıların kendisine hâlâ Scipio'nun kayınvalidesi dediğini, ama henüz Gracchus'ların annesi demediğini söyleyerek oğullarını sık sık azarlarmış.
ὧν ὁ μὲν Διοφάνης φυγὰς ἦν Μιτυληναῖος, ὁ δὲ αὐτόθεν ἐξ Ἰταλίας Κυμαῖος, Ἀντιπάτρου τοῦ Ταρσέως γεγονὼς ἐν ἄστει συνήθης καὶ τετιμημένος ὑπʼ αὐτοῦ προσφωνήσεσι γραμμάτων φιλοσόφων· ἔνιοι δὲ καὶ Κορνηλίαν συνεπαιτιῶνται τὴν μητέρα πολλάκις τοὺς υἱοὺς ὀνειδίζουσαν ὅτι Ῥωμαῖοι Σκηπίωνος αὐτὴν ἔτι πενθεράν, οὔπω δὲ μητέρα Γράγχων προσαγορεύουσιν.
Tiberius.8.6Başkaları ise sebep olarak Spurius Postumius adında birini gösterir. Bu adam Tiberius'un yaşıtıydı, davalarda şöhret bakımından onunla yarışırdı. Tiberius seferden dönünce onu şöhret ve nüfuz bakımından çok ilerlemiş, herkesin hayranlığını kazanmış bulmuş; görünüşe göre ona üstün gelmek için tehlikeli ama büyük umutlar vaat eden bir siyasi işe el atmak istemiş.
ἄλλοι δὲ Σπόριόν τινα Ποστούμιον αἴτιον γενέσθαι λέγουσιν, ἡλικιώτην τοῦ Τιβερίου καὶ πρὸς δόξαν ἐφάμιλλον αὐτῷ περὶ τὰς συνηγορίας, ὃν, ὡς ἐπανῆλθεν ἀπὸ τῆς στρατιᾶς, εὑρὼν πολὺ τῇ δόξῃ καὶ τῇ δυνάμει παρηλλαχότα καὶ θαυμαζόμενον, ἠθέλησεν, ὡς ἔοικεν, ὑπερβαλέσθαι πολιτεύματος παραβόλου καὶ μεγάλην προσδοκίαν ἔχοντος ἁψάμενος.
Tiberius.8.7Kardeşi Caius ise bir kitabında şöyle yazmıştır: Tiberius Numantia'ya giderken Etruria'dan geçmiş, ülkenin ıssızlığını, tarlaları işleyip sürüleri güdenlerin dışarıdan getirilmiş barbar köleler olduğunu görmüş ve onlara sayısız kötülüğün başlangıcı olacak siyaseti ilk kez o zaman aklına koymuş. Yine de ona asıl şevki ve hırsı bizzat halk aşıladı: Sütunlu galerilere, duvarlara ve mezar taşlarına yazılan yazılarla kamu arazisini yoksullara geri kazandırması için onu çağırıyordu.
ὁ δʼ ἀδελφὸς αὐτοῦ Γάιος ἔν τινι βιβλίῳ γέγραφεν εἰς Νομαντίαν πορευόμενον διὰ τῆς Τυρρηνίας τὸν Τιβέριον, καὶ τὴν ἐρημίαν τῆς χώρας ὁρῶντα καὶ τοὺς γεωργοῦντας ἢ νέμοντας οἰκέτας ἐπεισάκτους καὶ βαρβάρους, τότε πρῶτον ἐπὶ νοῦν βαλέσθαι τὴν μυρίων κακῶν ἄρξασαν αὐτοῖς πολιτείαν. τὴν δὲ πλείστην αὐτὸς ὁ δῆμος ὁρμὴν καὶ φιλοτιμίαν ἐξῆψε, προκαλούμενος διὰ γραμμάτων αὐτὸν ἐν στοαῖς καὶ τοίχοις καὶ μνήμασι καταγραφομένων ἀναλαβεῖν τοῖς πένησι τὴν δημοσίαν χώραν. ### Bölüm 9
Tiberius.9.19. Bölüm
Yine de kanunu kendi başına kaleme almadı; aretē ve şöhrette vatandaşların önünde gelen kişilere danıştı. Bunlar arasında başrahip Crassus, hukukçu ve o sırada konsül olan Mucius Scaevola ve Tiberius'un kayınpederi Appius Claudius da vardı.
οὐ μὴν ἐφʼ αὑτοῦ γε συνέθηκε τὸν νόμον, τοῖς δὲ πρωτεύουσιν ἀρετῇ καὶ δόξῃ τῶν πολιτῶν συμβούλοις χρησάμενος, ὧν καὶ Κράσσος ἦν ὁ ἀρχιερεὺς καὶ Μούκιος Σκαιβόλας ὁ νομοδείκτης ὑπατεύων τότε καὶ Κλαύδιος Ἄππιος ὁ κηδεστὴς τοῦ Τιβερίου.
Tiberius.9.2Bunca haksızlığa ve açgözlülüğe karşı bundan daha yumuşak, daha ılımlı bir kanun hiç yazılmamıştır denebilir. Çünkü itaatsizliklerinin cezasını çekmeleri, kanunlara aykırı olarak ürününü topladıkları toprağı para cezasıyla birlikte bırakmaları gereken bu kimselerden yalnızca, haksız yere edindikleri yerlerden bedelini alarak çıkmaları ve yardıma muhtaç vatandaşlara yer açmaları isteniyordu.
καὶ δοκεῖ νόμος εἰς ἀδικίαν καὶ πλεονεξίαν τοσαύτην μηδέποτε πραότερος γραφῆναι καὶ μαλακώτερος. οὓς γὰρ ἔδει δίκην τῆς ἀπειθείας δοῦναι καὶ μετὰ ζημίας ἦν παρὰ τοὺς νόμους ἐκαρποῦντο χώραν ἀφεῖναι, τούτους ἐκέλευσε τιμὴν προσλαμβάνοντας ἐκβαίνειν ὧν ἀδίκως ἐκέκτηντο, καὶ παραδέχεσθαι τοὺς βοηθείας δεομένους τῶν πολιτῶν.
Tiberius.9.3Düzeltme böylesine makul olduğu hâlde, halk geçmişi bir yana bırakıp bundan sonra haksızlığa uğramamakla yetiniyordu. Ama zenginler ve toprak sahipleri açgözlülüklerinden ötürü kanundan, öfke ve inatlarından ötürü de kanunu koyandan nefret ediyor, Tiberius'un toprağı yeniden paylaştırıp devlet düzenini altüst edeceğini, her şeyi karıştıracağını söyleyerek halkı caydırmaya çalışıyorlardı.
ἀλλὰ καίπερ οὕτω τῆς ἐπανορθώσεως οὔσης εὐγνώμονος, ὁ μὲν δῆμος ἠγάπα, παρεὶς τὰ γεγενημένα, παύσασθαι τὸ λοιπὸν ἀδικούμενος, οἱ δὲ πλούσιοι καὶ κτηματικοὶ πλεονεξίᾳ μὲν τὸν νόμον, ὀργῇ δὲ καὶ φιλονεικίᾳ τὸν νομοθέτην διʼ ἔχθους ἔχοντες, ἐπεχείρουν ἀποτρέπειν τὸν δῆμον, ὡς γῆς ἀναδασμὸν ἐπὶ συγχύσει τῆς πολιτείας εἰσάγοντος τοῦ Τιβερίου καὶ πάντα πράγματα κινοῦντος.
Tiberius.9.4Ama hiçbir şey elde edemediler. Çünkü Tiberius, güzel ve adil bir dava uğruna, daha kötü işleri bile süsleyebilecek bir hitabetle mücadele ediyordu; halk kürsünün çevresine toplanıp o da oraya çıkarak yoksullar için konuştuğunda korkunçtu, karşı konulmazdı. "İtalya'da yaşayan yabani hayvanların bile ini var," derdi, "her birinin yatacak, sığınacak bir yeri var.
ἀλλʼ οὐδὲν ἐπέραινον ὁ γὰρ Τιβέριος πρὸς καλὴν ὑπόθεσιν καὶ δικαίαν ἀγωνιζόμενος λόγῳ καὶ φαυλότερα κοσμῆσαι δυναμένῳ πράγματα δεινὸς ἦν καὶ ἄμαχος, ὁπότε τοῦ δήμου τῷ βήματι περικεχυμένου καταστὰς λέγοι περὶ τῶν πενήτων, ὡς τὰ μὲν θηρία τὰ τὴν Ἰταλίαν νεμόμενα καὶ φωλεὸν ἔχει καὶ κοιταῖόν ἐστιν αὐτῶν ἑκάστῳ καὶ καταδύσεις,
Tiberius.9.5İtalya için savaşıp ölenlerin ise havadan ve ışıktan başka hiçbir şeyde payı yok. Evsiz barksız, karılarıyla çocuklarıyla oradan oraya dolaşıyorlar. Komutanlar savaşlarda askerlere mezarları ve tapınakları için düşmana karşı koymalarını söylerken yalan söylüyor; çünkü bunca Romalıdan hiçbirinin ne babadan kalma bir sunağı ne de atalarından kalma bir mezarı var. Başkalarının sefası ve zenginliği için savaşıp ölüyorlar. Dünyanın efendileri deniyor onlara, ama kendilerine ait bir avuç toprakları yok."
τοῖς δὲ ὑπὲρ τῆς Ἰταλίας μαχομένοις καὶ ἀποθνῄσκουσιν ἀέρος καὶ φωτός, ἄλλου δὲ οὐδενὸς μέτεστιν, ἀλλʼ ἄοικοι καὶ ἀνίδρυτοι μετὰ τέκνων πλανῶνται καὶ γυναικῶν, οἱ δὲ αὐτοκράτορες ψεύδονται τοὺς στρατιώτας ἐν ταῖς μάχαις παρακαλοῦντες ὑπὲρ τάφων καὶ ἱερῶν ἀμύνεσθαι τοὺς πολεμίους· οὐδενὶ γάρ ἐστιν οὐ βωμὸς πατρῷος, οὐκ ἠρίον προγονικὸν τῶν τοσούτων ʼ Ῥωμαίων, ἀλλʼ ὑπὲρ ἀλλοτρίας τρυφῆς καὶ πλούτου πολεμοῦσι καὶ ἀποθνῄσκουσι, κύριοι τῆς οἰκουμένης εἶναι λεγόμενοι, μίαν δὲ βῶλον ἰδίαν οὐκ ἔχοντες. ### Bölüm 10
Tiberius.10.110. Bölüm
Büyük bir ruhtan ve gerçek bir duygudan kaynaklanan bu sözler coşup ayağa kalkan halka inince, karşı taraftan kimse dayanamadı. Bunun üzerine karşılık vermekten vazgeçip tribunlardan biri olan Marcus Octavius'a yöneldiler. Ağırbaşlı ve terbiyeli bir gençti,
τούτους ἀπὸ φρονήματος μεγάλου καὶ πάθους ἀληθινοῦ τοὺς λόγους κατιόντας εἰς τὸν δῆμον ἐνθουσιῶντα καὶ συνεξανιστάμενον οὐδεὶς ὑφίστατο τῶν ἐναντίων, ἐάσαντες οὖν τὸ ἀντιλέγειν ἐπὶ Μᾶρκον Ὀκτάβιον τρέπονται τῶν δημάρχων ἕνα, νεανίαν ἐμβριθῆ τὸ ἦθος καὶ κόσμιον,
Tiberius.10.2Tiberius'un arkadaşı ve yakınıydı. Bu yüzden başta ona saygısından geri durdu. Ama birçok nüfuzlu kişi yalvarıp ısrar edince, adeta zorlanmış gibi Tiberius'un karşısına çıktı ve kanunu engellemeye başladı. Tribunlar arasında gücü engelleyen elinde tutar: Çoğunluk ne buyurursa buyursun, tek kişi karşı çıktı mı hiçbir şey yapamaz.
ἑταῖρον δὲ τοῦ Τιβερίου καὶ συνήθη, διὸ τὸ μὲν πρῶτον αἰδούμενος ἐκεῖνον ἀνεδύετο· πολλῶν δὲ καὶ δυνατῶν δεομένων καὶ λιπαρούντων ὥσπερ ἐκβιασθεὶς ἀντικαθίστατο τῷ Τιβερίῳ καὶ διεκρούετο τὸν νόμον. ἔστι δὲ τοῦ κωλύοντος ἐν τοῖς δημάρχοις τὸ κράτος· οὐδὲν γὰρ οἱ πολλοὶ κελεύοντες περαίνουσιν ἑνὸς ἐνισταμένου.
Tiberius.10.3Buna öfkelenen Tiberius insancıl kanunu geri çekti ve bu kez halkın daha çok hoşuna gidecek, haksızlık edenlere karşı daha sert bir kanun teklif etti: Önceki kanunlara aykırı olarak edindikleri topraktan çıkmalarını emrediyordu.
πρὸς τοῦτο παροξυνθεὶς ὁ Τιβέριος τὸν μὲν φιλάνθρωπον ἐπανείλετο νόμον, τὸν δὲ ἡδίω τε τοῖς πολλοῖς καὶ σφοδρότερον ἐπὶ τοὺς ἀδικοῦντας εἰσέφερεν ἤδη, κελεύων ἐξίστασθαι τῆς χώρας ἣν ἐκέκτηντο παρὰ τοὺς προτέρους νόμους.
Tiberius.10.4Böylece hemen her gün kürsüde Octavius'la çarpışıyordu. Son derece ciddi ve inatla birbirlerine direndikleri hâlde, birbirleri hakkında kötü bir şey söylemedikleri, öfkeye kapılıp birbirlerine yakışıksız tek kelime etmedikleri anlatılır. Görünüşe göre yalnız bakkhik coşkularda değil, hırsın ve öfkenin ortasında da iyi bir yaratılış ve ölçülü bir terbiye zihni durdurur, ona çekidüzen verir.
ἦσαν οὖν ὁμοῦ τι καθʼ ἑκάστην ἡμέραν ἀγῶνες αὐτῷ πρὸς τὸν Ὀκτάβιον ἐπὶ τοῦ βήματος, ἐν οἷς, καίπερ ἐξ ἄκρας σπουδῆς καὶ φιλονεικίας ἀντερείδοντες, οὐδὲν εἰπεῖν λέγονται περὶ ἀλλήλων φαῦλον, οὐδὲ ῥῆμα προπεσεῖν θατέρου πρὸς τὸν ἕτερον διʼ ὀργὴν ἀνεπιτήδειον. οὐ γὰρ μόνον ἐν βακχεύμασιν, ὡς ἔοικεν, ἀλλὰ καὶ ἐν φιλοτιμίαις καὶ ὀργαῖς τὸ πεφυκέναι καλῶς καὶ πεπαιδεῦσθαι σωφρόνως ἐφίστησι καὶ κατακοσμεῖ τὴν διάνοιαν.
Tiberius.10.5Tiberius, Octavius'un da kanunun kapsamına girdiğini, kamu arazisinden epeyce toprak tuttuğunu görünce, bu çekişmeden vazgeçmesini rica etti ve bedelini, pek parlak olmasa da, kendi malından ödemeyi üstlendi. Octavius buna yanaşmayınca, bir bildiriyle bütün öteki yetkililerin, kanun oylanıncaya kadar iş görmesini yasakladı.
ἐπεὶ δὲ ἑώρα τὸν Ὀκτάβιον ἐνεχόμενον τῷ νόμῳ καὶ κατέχοντα τῆς δημοσίας χώρας συχνὴν ὁ Τιβέριος, ἐδεῖτο παρεῖναι τὴν φιλονεικίαν, ὑφιστάμενος αὐτῷ τὴν τιμὴν ἀποδώσειν ἐκ τῶν ἰδίων, καίπερ οὐ λαμπρῶν ὄντων, οὐκ ἀνασχομένου δὲ τοῦ Ὀκταβίου, διαγράμματι τὰς ἄλλας ἀρχὰς ἁπάσας ἐκώλυσε χρηματίζειν, ἄχρι ἂν ἡ περὶ τοῦ νόμου διενεχθῇ ψῆφος·
Tiberius.10.6Satürn tapınağına da kendi mührünü vurdu ki quaestorlar oradan bir şey alamasın, oraya bir şey koyamasın; söz dinlemeyen praetorlara da ceza ilan etti. Öyle ki hepsi korkuya kapılıp kendi görevlerini bıraktı.
τῷ δὲ τοῦ Κρόνου ναῷ σφραγῖδας ἰδίας ἐπέβαλεν, ὅπως οἱ ταμίαι μηδὲν ἐξ αὐτοῦ λαμβάνοιεν μηδʼ εἰσφέροιεν, καὶ τοῖς ἀπειθήσασι τῶν στρατηγῶν ζημίαν ἐπεκήρυξεν, ὥστε πάντας ὑποδείσαντας ἀφεῖναι τὴν ἑκάστῳ προσήκουσαν οἰκονομίαν.
Tiberius.10.7Bunun üzerine toprak sahipleri elbiselerini değiştirip acınacak, perişan bir hâlde forumda dolaşmaya başladılar. Bir yandan da gizlice Tiberius'a suikast hazırlıyor, onu öldürecek adamlar topluyorlardı. Bu yüzden o da, herkesin bildiği üzere, haydutların kullandığı, dolon denen bir hançeri giysisinin altına kuşandı.
ἐντεῦθεν οἱ κτηματικοὶ τὰς μὲν ἐσθῆτας μετέβαλον καὶ περιῄεσαν οἰκτροὶ καὶ ταπεινοὶ κατὰ τὴν ἀγοράν, ἐπεβούλευον δὲ τῷ Τιβερίῳ κρύφα καὶ συνίστασαν ἐπʼ αὐτὸν τοὺς ἀναιρήσοντας, ὥστε κἀκεῖνον οὐδενὸς ἀγνοοῦντος ὑποζώννυσθαι ξιφίδιον λῃστρικόν, ὃ δόλωνα καλοῦσιν. ### Bölüm 11
Tiberius.11.111. Bölüm
Oylama günü gelip Tiberius halkı oya çağırınca, zenginler oy kaplarını kaçırdı ve ortalık büyük bir karışıklığa döndü. Tiberius'un taraftarları sayıca zor kullanabilecek durumdaydı ve bu amaçla bir araya geliyorlardı. Ama konsüllük yapmış iki kişi, Manlius ile Fulvius, Tiberius'un önüne kapandılar, ellerine sarılıp ağlayarak vazgeçmesi için yalvardılar.
ἐνστάσης δὲ τῆς ἡμέρας καὶ τὸν δῆμον αὐτοῦ καλοῦντος ἐπὶ τὴν ψῆφον, ἡρπάσθησαν ὑπὸ τῶν πλουσίων αἱ ὑδρίαι, καὶ τὰ γινόμενα πολλὴν εἶχε σύγχυσιν. οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν περὶ Τιβέριον πλήθει βιάσασθαι δυναμένων καὶ συστρεφομένων ἐπὶ τοῦτο, Μάλλιος καὶ Φούλβιος, ἄνδρες ὑπατικοὶ, προσπεσόντες τῷ Τιβερίῳ καὶ χειρῶν ἁπτόμενοι καὶ δακρύοντες ἐδέοντο παύσασθαι.
Tiberius.11.2Tiberius, olacakların korkunç ve artık kapıda olduğunu anlıyordu; adamlara saygısından da ne yapmasını istediklerini sordu. Böyle büyük bir işte öğüt vermeye kendilerinin yetmeyeceğini söylediler, ama işi senatoya bırakması için ısrar edip yalvararak onu razı ettiler. Senato toplandı, fakat içindeki zenginlerin gücü yüzünden bir sonuç çıkmadı. Bunun üzerine Tiberius kanuna da hakkaniyete de sığmayan bir işe yöneldi: Octavius'u görevinden almaya. Çünkü kanunu oylatmanın başka bir yolunu bulamıyordu.
τοῦ δὲ καὶ τὸ μέλλον ὅσον οὔπω δεινὸν ἤδη συμφρονοῦντος, καὶ διʼ αἰδῶ τῶν ἀνδρῶν πυθομένου τί κελεύουσι πράττειν αὐτόν, οὐκ ἔφασαν ἀξιόχρεῳ εἶναι πρὸς τηλικαύτην συμβουλίαν, ἐπιτρέψαι δὲ τῇ βουλῇ κελεύοντες καὶ δεόμενοι συνέπεισαν. ὡς δὲ οὐδὲν ἐπέραινεν ἡ βουλὴ συνελθοῦσα διὰ τοὺς πλουσίους ἰσχύοντας ἐν αὐτῇ, τρέπεται πρὸς ἔργον οὐ νόμιμον οὐδὲ ἐπιεικές, ἀφελέσθαι τῆς ἀρχῆς τὸν Ὀκτάβιον, ἀμηχανῶν ἄλλως ἐπαγαγεῖν τῷ νόμῳ τὴν ψῆφον.
Tiberius.11.3Önce herkesin önünde ona dostça sözler söyleyip ellerini tutarak yalvardı: Yumuşasın, haklı bir şey isteyen, üstelik büyük emeklerine ve tehlikelere karşılık küçük bir şey alacak olan halkın hatırını kırmasındı. Octavius ricayı geri çevirince Tiberius, ikisi de görevli olup büyük meselelerde eşit yetkiyle çatışırken görev süresinin savaşsız geçemeyeceğini ima etti ve bunun tek çaresini birinin görevi bırakmasında gördüğünü söyledi.
καὶ πρῶτον μὲν ἐδεῖτο φανερῶς αὐτοῦ, λόγους τε προσφέρων φιλανθρώπους καὶ χειρῶν ἁπτόμενος, ἐνδοῦναι καὶ χαρίσασθαι τῷ δήμῳ δίκαια μὲν ἀξιοῦντι, μικρὰ δὲ ἀντὶ μεγάλων πόνων καὶ κινδύνων ληψομένῳ. διωθουμένου δὲ τοῦ Ὀκταβίου τὴν ἔντευξιν ὑπειπὼν ὁ Τιβέριος ὡς οὐκ ἔστιν ἄρχοντας ἀμφοτέρους καὶ περὶ πραγμάτων μεγάλων ἀπʼ ἴσης ἐξουσίας διαφερομένους ἄνευ πολέμου διεξελθεῖν τὸν χρόνον, ἓν ἴαμα τούτου μόνον ὁρᾶν ἔφη τὸ παύσασθαι τῆς ἀρχῆς τὸν ἕτερον.
Tiberius.11.4Octavius'tan önce kendisi hakkında halkı oya çağırmasını istedi: Vatandaşlar öyle karar verirse hemen görevden inip sıradan bir vatandaş olacaktı. Octavius istemeyince, düşünüp fikrini değiştirmezse kendisinin onun hakkında oylama yapacağını söyledi.
καὶ περὶ αὐτοῦ γε προτέρου τὸν Ὀκτάβιον ἐκέλευσε τῷ δήμῳ ψῆφον ἀναδοῦναι καταβήσεσθαι γὰρ εὐθὺς ἰδιώτης γενόμενος, ἂν τοῦτο δόξῃ τοῖς πολίταις. τοῦ δὲ Ὀκταβίου μὴ θέλοντος αὐτὸς ἔφη περὶ ἐκείνου ψῆφον ἀναδώσειν, ἐὰν μὴ μεταγνῷ βουλευσάμενος. ### Bölüm 12
Tiberius.12.112. Bölüm
O gün bu sözlerle meclisi dağıttı. Ertesi gün halk toplanınca kürsüye çıktı ve Octavius'u yeniden ikna etmeye çalıştı. Kararından döndüremeyince onun tribunluğunu elinden alan bir kanun teklif etti ve vatandaşları hemen oya çağırdı.
καὶ τότε μὲν ἐπὶ τούτοις διέλυσε τὴν ἐκκλησίαν τῇ δʼ ὑστεραίᾳ τοῦ δήμου συνελθόντος ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα πάλιν ἐπειρᾶτο πείθειν τὸν Ὀκτάβιον ὡς δὲ ἦν ἀμετάπειστος, εἰσήνεγκε νόμον ἀφαιρούμενον αὐτοῦ τὴν δημαρχίαν, καὶ τοὺς πολίτας εὐθὺς ἐκάλει τὴν ψῆφον ἐπιφέροντας.
Tiberius.12.2Otuz beş kabile vardı. On yedisi oyunu vermişti, bir kabile daha eklenirse Octavius sıradan bir vatandaş olacaktı. O anda Tiberius oylamayı durdurttu, yine Octavius'a yalvarmaya başladı. Halkın gözü önünde onu kucakladı, öptü, ısrarla rica etti: Kendisinin itibarını yitirmesine göz yummasın, kendisine de böyle ağır, böyle acı bir siyasi işin suçunu yüklemesindi.
οὐσῶν δὲ πέντε καὶ τριάκοντα φυλῶν, ὡς αἱ δεκαεπτὰ τὴν ψῆφον ἐπενηνόχεισαν καὶ μιᾶς ἔτι προσγενομένης ἔδει τὸν Ὀκτάβιον ἰδιώτην γενέσθαι, κελεύσας ἐπισχεῖν αὖθις ἐδεῖτο τοῦ Ὀκταβίου καὶ περιέβαλεν αὐτὸν ἐν ὄψει τοῦ δήμου καὶ κατησπάζετο, λιπαρῶν καὶ δεόμενος μήθʼ ἑαυτὸν ἄτιμον περιιδεῖν γενόμενον μήτʼ ἐκείνῳ βαρέος οὕτω καὶ σκυθρωποῦ πολιτεύματος αἰτίαν προσάψαι.
Tiberius.12.3Octavius'un bu ricaları büsbütün katı ve kayıtsız dinlemediği, gözlerinin yaşla dolduğu, uzun süre sustuğu anlatılır. Ama oraya toplanmış zenginlere ve toprak sahiplerine baktı; onların gözünden düşmekten utanıp korkarak her kötülüğü yiğitçe göze aldı ve Tiberius'a ne istiyorsa yapmasını söyledi.
τούτων τῶν δεήσεων οὐ παντελῶς ἄτεγκτον οὐδʼ ἀτενῆ λέγουσιν ἀκροᾶσθαι τὸν Ὀκτάβιον, ἀλλὰ καὶ δακρύων ὑποπίμπλασθαι τὰ ὄμματα καὶ σιωπᾶν ἐπὶ πολὺν χρόνον, ὡς μέντοι πρὸς τοὺς πλουσίους καὶ τοὺς κτηματικοὺς συνεστῶτας ἀπέβλεψεν, αἰδεσθεὶς δοκεῖ καὶ φοβηθεὶς τὴν παρʼ ἐκείνοις ἀδοξίαν ὑποστῆναι πᾶν δεινὸν οὐκ ἀγεννῶς καὶ κελεῦσαι πράττειν ὃ βούλεται τὸν Τιβέριον.
Tiberius.12.4Kanun böylece onaylanınca Tiberius azatlılarından birine Octavius'u kürsüden sürüklemesini emretti. Hizmetli olarak kendi azatlılarını kullanıyordu; bu da Octavius'un aşağılanarak sürüklenişini daha da acıklı bir manzaraya çevirdi.
οὕτω δὴ τοῦ νόμου κυρωθέντος ὁ μὲν Τιβέριος τῶν ἀπελευθέρων τινὶ προσέταξεν ἀπὸ τοῦ βήματος ἑλκύσαι τὸν Ὀκτάβιον· ἐχρῆτο δὲ ὑπηρέταις ἀπελευθέροις ἰδίοις, καὶ τοῦτο τὴν ὄψιν οἰκτροτέραν τοῦ Ὀκταβίου παρέσχεν ἑλκομένου πρὸς ὕβριν.
Tiberius.12.5Halk üzerine saldırdı. Zenginler koşup araya girerek onu korudular. Octavius güçlükle kurtarılıp kalabalıktan sıyrıldı ama önünde durup onu koruyan sadık bir kölesinin gözlerini oydular. Tiberius bunu istememişti; olanları duyar duymaz büyük bir telaşla kargaşanın olduğu yere koşmuştu.
ὁ δὲ δῆμος ἐφώρμησεν αὐτῷ, καὶ τῶν πλουσίων συνδραμόντων καὶ διασχόντων τὰς χεῖρας, ὁ μὲν Ὀκτάβιος ἐσώθη μόλις ἐξαρπαγεὶς καὶ διαφυγὼν τὸν ὄχλον, οἰκέτην δὲ αὐτοῦ πιστὸν ἔμπροσθεν ἑστῶτα καὶ προτεταγμένον ἐξετύφλωσαν, ἄκοντος τὸν Τιβερίου, καὶ πρὸς τὸν θόρυβον, ὡς ᾔσθετο τὰ γινόμενα, πολλῇ σπουδῇ καταδραμόντος. ### Bölüm 13
Tiberius.13.113. Bölüm
Bundan sonra toprak kanunu onaylandı, araziyi belirleyip dağıtmak üzere üç kişi seçildi: Tiberius'un kendisi, kayınpederi Appius Claudius ve kardeşi Caius Gracchus. Caius orada değildi, Numantia önünde Scipio'nun emrinde askerlik yapıyordu.
ἐκ τούτου κυροῦται μὲν ὁ περὶ τῆς χώρας νόμος, αἱροῦνται δὲ τρεῖς ἄνδρες ἐπὶ τὴν διάκρισιν καὶ διανομήν, αὐτὸς Τιβέριος καὶ Κλαύδιος Ἄππιος ὁ πενθερὸς καὶ Γάιος Γράγχος ὁ ἀδελφός, οὐ παρὼν οὗτος, ἀλλὰ ὑπὸ Σκηπίωνι πρὸς Νομαντίαν στρατευόμενος.
Tiberius.13.2Tiberius bunları kimse engel olmadan, sakince yürüttü; üstelik boşalan tribunluğa ileri gelenlerden kimseyi değil, Mucius adında bir yanaşmasını getirdi. Nüfuzlu kişiler bütün bunlara kızıyor, Tiberius'un yükselişinden korkuyordu. Senatoda ona hakaretler yağdırdılar: Âdet olduğu üzere toprak dağıtırken kullanmak için devletten bir çadır istediğinde vermediler;
ταῦτα τοῦ Τιβερίου διαπραξαμένου καθʼ ἡσυχίαν μηδενὸς ἐνισταμένου, καὶ πρὸς τούτοις δήμαρχον ἀντικαταστήσαντος οὐδένα τῶν ἐπιφανῶν, ἀλλὰ Μούκιόν τινα, πελάτην αὐτοῦ, πρὸς πάντα δυσχεραίνοντες οἱ δυνατοὶ καὶ φοβούμενοι τοῦ Τιβερίου τὴν αὔξησιν ἐν τῇ βουλῇ προεπηλάκιζον αὐτόν, αἰτουμένῳ μὲν, ὡς ἔθος ἐστὶν, ἐκ δημοσίου σκηνήν, ὅπως ἔχοι διανέμων τὴν χώραν, οὐ δόντες,
Tiberius.13.3oysa başkaları daha küçük işler için sık sık almıştı. Günlük harcırahını da dokuz obol olarak belirlediler. Bunları teklif eden, kendini gözü kapalı Tiberius'a düşmanlığa vermiş olan Publius Nasica idi; çünkü elinde çok büyük miktarda kamu arazisi vardı ve oradan çıkmaya zorlanmayı hazmedemiyordu.
ἑτέρων ἐπʼ ἐλάττοσι χρείαις πολλάκις λαβόντων, ἀνάλωμα δὲ εἰς ἑκάστην ἡμέραν ἐννέα ὀβολοὺς τάξαντες, εἰσηγουμένου ταῦτα Ποπλίου Νασικᾶ καὶ δεδωκότος ἑαυτὸν εἰς τὴν πρὸς ἐκεῖνον ἔχθραν ἀφειδῶς· πλείστην γὰρ ἐκέκτητο γῆν δημοσίαν, καὶ χαλεπῶς ἔφερεν ἐκβαίνειν αὐτῆς ἀναγκαζόμενος.
Tiberius.13.4Halk ise daha da kızışıyordu. Tiberius'un bir dostu aniden ölüp cesedinde kötü lekeler belirince, adamın zehirle öldürüldüğünü haykırarak cenazeye koştular, tabutu omuzladılar, gömülürken başında durdular. Zehirlenme şüpheleri yersiz de görünmedi:
ὁ δὲ δῆμος ἔτι μᾶλλον ἐξεκᾴετο καὶ φίλου τινὸς τῷ Τιβερίῳ τελευτήσαντος αἰφνιδίως καὶ σημείων τῷ νεκρῷ μοχθηρῶν ἐπιδραμόντων, βοῶντες ὑπὸ φαρμάκων ἀνῃρῆσθαι τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τὴν ἐκφορὰν συνέδραμον καὶ τὸ λέχος ἤραντο καὶ θαπτομένῳ παρέστησαν, οὐ φαύλως ὑπονοῆσαι τὴν φαρμακείαν δόξαντες.
Tiberius.13.5Ceset parçalandı ve ateşi söndürecek kadar çok çürük sıvı fışkırdı. Başka ateş getirdiler, yine tutuşmadı; ancak başka bir yere taşınınca, çok uğraştıktan sonra ateş güçlükle cesedi sardı. Bunun üzerine Tiberius halkı daha da kışkırtmak için yas giysileri giydi, çocuklarını öne çıkarıp, kendi hayatından ümidini kesmiş biri gibi, onlara ve annelerine sahip çıkması için halka yalvardı.
ἐρράγη γὰρ ὁ νεκρὸς καὶ διεφθορότων ὑγρῶν πλῆθος ἐξέβλυσεν, ὥστε ἀποσβέσαι τὴν φλόγα· καὶ φερόντων ἄλλην αὖθις οὐκ ἐκᾴετο πρὶν εἰς ἕτερον τόπον μετακομισθῆναι, καὶ πολλὰ πραγματευσαμένων μόλις ἥψατο τὸ πῦρ αὐτοῦ, πρὸς ταῦτα τοὺς πολλοὺς ἔτι μᾶλλον ὁ Τιβέριος παροξύνων μετέβαλε τὴν ἐσθῆτα, καὶ τοὺς παῖδας προαγαγὼν ἐδεῖτο τοῦ δήμου τούτων κήδεσθαι καὶ τῆς μητρός, ὡς αὐτὸς ἀπεγνωκὼς ἑαυτόν. ### Bölüm 14
Tiberius.14.114. Bölüm
Attalos Philometor ölünce Pergamonlu Eudemos, kralın mirasçısı olarak Roma halkının yazıldığı vasiyetnameyi getirdi. Tiberius hemen halkın gönlünü kazanmak için bir kanun teklif etti: Kralın serveti Roma'ya getirilecek, toprak payı alan vatandaşlara alet edevat alıp tarıma başlayabilmeleri için verilecekti.
ἐπεὶ δὲ τοῦ Φιλομήτορος Ἀττάλου τελευτήσαντος Εὔδημος ὁ Περγαμηνὸς ἀνήνεγκε διαθήκην ἐν ᾗ κληρονόμος ἐγέγραπτο τοῦ βασιλέως ὁ Ῥωμαίων δῆμος, εὐθὺς ὁ Τιβέριος δημαγωγῶν εἰσήνεγκε νόμον ὅπως τὰ βασιλικὰ χρήματα κομισθέντα τοῖς τὴν χώραν διαλαγχάνουσι τῶν πολιτῶν ὑπάρχοι πρὸς κατασκευὴν καὶ γεωργίας ἀφορμήν.
Tiberius.14.2Attalos krallığına bağlı şehirler konusunda ise kararın senatoya düşmediğini, meseleyi halka kendisinin götüreceğini söyledi. Senatoyu en çok bununla kızdırdı. Pompeius kalkıp Tiberius'un komşusu olduğunu ve bu sayede Pergamonlu Eudemos'un ona, Roma'da kral olacakmış gibi, kraliyet eşyaları arasından bir taç ve bir mor kaftan verdiğini bildiğini söyledi.
περὶ δὲ τῶν πόλεων, ὅσαι τῆς Ἀττάλου βασιλείας ἦσαν, οὐδὲν ἔφη τῇ συγκλήτῳ βουλεύεσθαι προσήκειν, ἀλλὰ τῷ δήμῳ γνώμην αὐτὸς προθήσειν. ἐκ τούτου μάλιστα προσέκρουσε τῇ βουλῇ· καὶ Πομπήιος μὲν ἀναστὰς ἔφη γειτνιᾶν τῷ Τιβερίῳ καὶ διὰ τοῦτο γινώσκειν Εὔδημον αὐτῷ τόν Περγαμηνὸν τῶν βασιλικῶν διάδημα δεδωκότα καὶ πορφύραν, ὡς μέλλοντι βασιλεύειν ἐν Ῥώμῃ,
Tiberius.14.3Quintus Metellus ise Tiberius'u şöyle kınadı: Babası sansörken ne zaman akşam yemeğinden eve dönse vatandaşlar, toplantılarda ve içki sofralarında ölçüyü kaçırmış görünmekten korkarak ışıklarını söndürürlerdi; oysa ona geceleyin halkın en küstahları, en yoksulları yol aydınlatıyordu.
Κόιντος δὲ Μέτελλος ὠνείδισε τόν Τιβέριον ὅτι τοῦ μὲν πατρὸς αὐτοῦ τιμητεύοντος, ὁσάκις ἀναλύοι μετὰ δεῖπνον οἴκαδε, τὰ φῶτα κατεσβέννυσαν οἱ πολῖται, φοβούμενοι μὴ πορρωτέρω τοῦ μετρίου δόξωσιν ἐν συνουσίαις εἶναι καὶ πότοις, τούτῳ δὲ προφαίνουσι νυκτὸς οἱ θρασύτατοι καὶ ἀπορώτατοι τῶν δημοτῶν·
Tiberius.14.4Hakkaniyetli de ölçülü de bir adam olmayan, ama soru cevaplı tartışmalarda yenilmez sayılan Titus Annius, kanunlara göre kutsal ve dokunulmaz olan meslektaşını itibarsızlaştırıp itibarsızlaştırmadığı konusunda Tiberius'a bahse girmeyi teklif etti. Birçokları gürültü edince Tiberius fırlayıp dışarı çıktı, halkı topladı, Annius'un getirilmesini emretti ve onu suçlamaya hazırlandı.
Τίτος δʼ Ἄννιος, οὐκ ἐπιεικὴς μὲν οὐδὲ σώφρων ἄνθρωπος, ἐν δὲ λόγοις πρὸς τὰς ἐρωτήσεις καὶ τὰς ἀποκρίσεις ἄμαχος εἶναι δοκῶν, εἰς ὁρισμόν τινα προὐκαλεῖτο τόν Τιβέριον, ἦ μὴν ἱερὸν ὄντα καὶ ἄσυλον ἐκ τῶν νόμων ἠτιμωκέναι τόν συνάρχοντα. θορυβούντων δὲ πολλῶν ἐκπηδήσας ὁ Τιβέριος τόν τε δῆμον συνεκάλει καὶ τόν Ἄννιον ἀχθῆναι κελεύσας ἐβούλετο κατηγορεῖν.
Tiberius.14.5Annius, hitabette de şöhrette de onun çok gerisinde olduğu için kendi ustalığına sığındı ve konuşmalardan önce birkaç soruya cevap vermesini rica etti. Tiberius sormasına izin verdi, sessizlik oldu ve Annius şöyle dedi: "Sen beni itibarsızlaştırmak, bana hakaret etmek istesen, ben de meslektaşlarından birini yardıma çağırsam, o da yardımıma kürsüye çıksa, sen de öfkelensen, onu da görevden mi alacaksın?"
ὁ δὲ καὶ τῷ λόγῳ καὶ τῇ δόξῃ πολὺ λειπόμενος εἰς τὴν ἑαυτοῦ δεινότητα κατεδύετο, καὶ παρεκάλει μικρὰ πρὸ τῶν λόγων ἀποκρίνασθαι τόν Τιβέριον. συγχωροῦντος δὲ ἐρωτᾶν ἐκείνου καὶ σιωπῆς γενομένης εἶπεν ὁ ἂν νιος, ἂν σύ μὲν ἀτιμοῦν με βούλῃ καὶ προπηλακίζειν, ἐγὼ δέ τινα τῶν σῶν ἐπικαλέσωμαι συναρχόντων, ὁ δὲ ἀναβῇ βοηθήσων, σὺ δὲ ὀργισθῇς, ἆρά γε αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν ἀφαιρήσῃ;
Tiberius.14.6Söylendiğine göre bu soru karşısında Tiberius öyle çaresiz kaldı ki, konuşmaya herkesten hazır, cesarette herkesten atak olmasına rağmen sustu kaldı.
πρὸς ταύτην λέγεται τὴν ἐρώτησιν οὕτω διαπορηθῆναι τόν Τιβέριον ὥστε πάντων ὄντα καὶ τὸ λέγειν ἑτοιμότατον καὶ τὸ θαρρεῖν ἰταμώτατον ἀποσιωπῆσαι. ### Bölüm 15
Tiberius.15.115. Bölüm
O gün meclisi dağıttı. Ama siyasi hamleleri içinde Octavius meselesinin yalnız nüfuzlu kişileri değil, halkı da pek rahatsız ettiğini hissediyordu; çünkü tribunluğun o güne dek korunan büyük ve güzel itibarının yok edilip ayaklar altına alındığı düşünülüyordu. Bunun üzerine halka bir konuşma yaptı. Bu konuşmanın kanıtlarından birkaçını aktarmak yersiz olmaz; adamın ikna gücü ve zekâsının keskinliği hakkında bir fikir verir.
τότε μὲν οὖν διέλυσε τὴν ἐκκλησίαν αἰσθανόμενος δὲ τῶν πολιτευμάτων τὸ περὶ τὸν Ὀκτάβιον οὐ τοῖς δυνατοῖς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς πολλοῖς ἐκπαθέστερον μέγα γάρ τι καὶ καλὸν ἐδόκει τὸ τῶν δημάρχων ἀξίωμα μέχρι τῆς ἡμέρας ἐκείνης διατετηρημένον ἀνῃρῆσθαι καὶ καθυβρίσθαι, λόγον ἐν τῷ δήμῳ διεξῆλθεν, οὗ μικρὰ παραθέσθαι τῶν ἐπιχειρημάτων οὐκ ἄτοπον ἦν, ὥστε ὑπονοηθῆναι τὴν πιθανότητα καὶ πυκνότητα τοῦ ἀνδρός.
Tiberius.15.2Tribunun kutsal ve dokunulmaz olmasının sebebinin, halka adanmış olması ve halkın başında durması olduğunu söyledi. Şu hâlde fikir değiştirip halka haksızlık eder, gücünü kırpar, oy hakkını elinden alırsa, hangi şartla bu makamı aldıysa onu yerine getirmediği için kendi kendini ondan yoksun bırakmış olur.
ἔφη γὰρ ἱερὸν τὸν δήμαρχον εἶναι καὶ ἄσυλον, ὅτι τῷ δήμῳ καθωσίωται καὶ τοῦ δήμου προέστηκεν. ἂν οὖν μεταβαλόμενος τὸν δῆμον ἀδικῇ καὶ τὴν ἰσχὺν κολούῃ καὶ παραιρῆται τὴν ψῆφον, αὐτὸς ἑαυτὸν ἀπεστέρηκε τῆς τιμῆς ἐφʼ οἷς ἔλαβεν οὐ ποιῶν·
Tiberius.15.3Çünkü bir tribun Capitolium'u yıksa, tersaneyi yaksa bile ona katlanmak gerekir; bunları yaparsa kötü bir tribundur. Ama halkın gücünü yıkarsa artık tribun değildir. Tribun konsülü hapse götürebiliyorken, halkın, tribunun yetkisini ona o yetkiyi verenin aleyhine kullandığında elinden alamaması korkunç olmaz mı? Çünkü konsülü de tribunu da aynı şekilde halk seçer.
ἐπεὶ καὶ τὸ Καπετώλιον κατασκάπτοντα καὶ τὸ νεώριον ἐμπιπράντα δήμαρχον ἐὰν δεήσει, καὶ ταῦτα μὲν ποιῶν δήμαρχός ἐστι πονηρός· ἐὰν δὲ καταλύῃ τὸν δῆμον, οὐ δήμαρχός ἐστι. πῶς οὖν οὐ δεινόν εἰ τὸν μὲν ὕπατον ὁ δήμαρχός ἄξει, τὸν δὲ δήμαρχον οὐκ ἀφαιρήσεται τὴν ἐξουσίαν ὁ δῆμος ὅταν αὐτῇ κατὰ τοῦ δεδωκότος χρῆται; καὶ γὰρ ὕπατον καὶ δήμαρχον ὁμοίως ὁ δῆμος αἱρεῖται.
Tiberius.15.4Krallık, bütün yetkileri kendinde toplamakla kalmaz, en büyük ayinlerle tanrıya da adanmıştır. Ama şehir haksızlık eden Tarquinius'u kovmuş, Roma'yı kurmuş olan atadan kalma yönetim tek bir adamın küstahlığı yüzünden yıkılmıştır. Roma'da, ölümsüz ateşi bekleyip koruyan bakireler kadar kutsal, saygıdeğer ne vardır? Ama içlerinden biri suç işlerse diri diri gömülür; çünkü tanrılara karşı saygısızlık ettiklerinde, tanrılar sayesinde sahip oldukları dokunulmazlığı koruyamazlar.
καὶ μὴν ἥ γε βασιλεία πρὸς τῷ πᾶσαν ἀρχήν ἔχειν ἐν ἑαυτῇ συλλαβοῦσα καὶ ταῖς μεγίσταις ἱερουργίαις καθωσίωται πρὸς τὸ θεῖον ἀλλὰ Ταρκύνιον ἐξέβαλεν ἡ πόλις ἀδικοῦντα, καὶ διʼ ἑνὸς ἀνδρὸς ὕβριν ἡ πάτριος ἀρχὴ καὶ κτίσασα τὴν Ῥώμην κατελύθη. τί δὲ οὕτως ἅγιον ἐν Ῥώμῃ καὶ σεμνόν ὡς αἱ περιέπουσαι παρθένοι καὶ φυλάττουσαι τὸ ἄφθιτον πῦρ; ἀλλʼ εἴ τις ἂν ἁμάρτῃ αὑτῶν, ζῶσα κατορύσσεται· τὸ γὰρ ἄσυλον οὐ φυλάττουσιν ἀσεβοῦσαι εἰς τοὺς θεούς, ὃ διὰ τοὺς θεοὺς ἔχουσιν.
Tiberius.15.5O hâlde halka haksızlık eden tribunun da halk sayesinde sahip olduğu dokunulmazlığı elinde tutması doğru değildir, çünkü böyle yapmakla dayandığı gücü yıkmaktadır. Hem kabilelerin çoğunluğunun oyuyla tribunluğu haklı olarak aldıysa, hepsinin oyuyla elinden alınması neden daha haklı olmasın?
οὔκουν οὐδὲ δήμαρχός ἀδικῶν τὸν δῆμον ἔχειν τὴν διὰ τὸν δῆμον ἀσυλίαν δίκαιός ἐστιν ᾗ γὰρ ἰσχύει δυνάμει, ταύτην ἀναιρεῖ, καὶ μὴν εἰ δικαίως ἔλαβε τὴν δημαρχίαν, τῶν πλείστων φυλῶν ψηφισαμένων, πῶς οὐχὶ κἂν ἀφαιρεθείη δικαιότερον πασῶν ἀποψηφισαμένων;
Tiberius.15.6Tanrılara adanmış armağanlar kadar kutsal ve dokunulmaz bir şey yoktur; yine de hiç kimse halkın bunları kullanmasına, yerinden oynatmasına, dilediği gibi taşımasına engel olmamıştır. Öyleyse tribunluğu da bir adak gibi başka birine aktarmak onun hakkıydı. Görevin dokunulmaz ve geri alınamaz olmadığı, görev sahiplerinin sık sık yemin ederek görevi bırakmalarından ve kendiliklerinden çekilmelerinden de bellidir.
ἱερὸν δὲ καὶ ἄσυλον οὐδὲν οὕτως ἐστίν ὡς τὰ τῶν θεῶν ἀναθήματα· χρῆσθαι δὲ τούτοις καὶ κινεῖν καὶ μεταφέρειν ὡς βούλεται, τὸν δῆμον οὐδεὶς κεκώλυκεν. ἐξῆν οὖν αὐτῷ καὶ τὴν δημαρχίαν ὡς ἀνάθημα μετενεγκεῖν εἰς ἕτερον, ὅτι δὲ οὐκ ἄσυλον οὐδὲ ἀναφαίρετον ἡ ἀρχή, δῆλόν ἐστι τῷ πολλάκις ἔχοντας ἀρχήν τινας ἐξόμνυσθαι καὶ παραιτεῖσθαι διʼ αὑτῶν. ### Bölüm 16
Tiberius.16.116. Bölüm
Tiberius'un savunmasının başlıca noktaları bunlardı. Dostları tehditleri ve aleyhindeki birleşmeyi görerek gelecek için ikinci bir tribunluğa sarılması gerektiğini düşününce, halkı yeni kanunlarla yeniden kazanmaya girişti: Askerlik süresini kısaltıyor, yargıçlara karşı halka başvurma hakkı tanıyor, o sırada senatörlerden oluşan yargıçların arasına atlılardan aynı sayıda kişi katıyordu.
τοιαῦτα μὲν ἦν τὰ κεφάλαια τῆς τοῦ Τιβερίου δικαιολογίας, Ἐπεὶ δὲ συνορῶντες οἱ φίλοι τὰς ἀπειλὰς καὶ τὴν σύστασιν ᾤοντο δεῖν ἑτέρας περιέχεσθαι δημαρχίας εἰς τὸ μέλλον αὖθις ἄλλοις νόμοις ἀνελάμβανε τὸ πλῆθος, τοῦ τε χρόνου τῶν στρατειῶν ἀφαιρῶν, καὶ διδοὺς ἐπικαλεῖσθαι τὸν δῆμον ἀπὸ τῶν δικαστῶν, καὶ τοῖς κρίνουσι τότε, συγκλητικοῖς οὖσι, καταμιγνὺς ἐκ τῶν ἱππέων τὸν ἴσον ἀριθμόν,
Tiberius.16.2Senatonun gücünü artık her yoldan budamaya çalışıyordu; ama bunu adalet ve yarar hesabından çok öfke ve inatla yapıyordu. Oylama sırasında taraftarları, halkın hepsi orada olmadığı için karşı tarafın üstün geldiğini fark ettiler. Önce meslektaşlarına sövüp sayarak vakit geçirdiler, sonra meclisi dağıtıp ertesi gün gelinmesini söylediler.
καὶ πάντα τρόπον ἤδη τῆς βουλῆς τὴν ἰσχὺν κολούων πρὸς ὀργὴν καὶ φιλονεικίαν μᾶλλον ἢ τὸν τοῦ δικαίου καὶ συμφέροντος λογισμόν. ἐπεὶ δὲ τῆς ψήφου φερομένης ᾔσθοντο τοὺς ἐναντίους κρατοῦντας οὐ γὰρ παρῆν ἅπας ὁ δῆμος, πρῶτον μὲν εἰς βλασφημίας τραπόμενοι τῶν συναρχόντων εἷλκον τὸν χρόνον ἔπειτα τὴν ἐκκλησίαν ἀφῆκαν, εἰς τὴν ὑστεραίαν ἀπαντᾶν κελεύσαντες.
Tiberius.16.3Tiberius önce foruma inip perişan, gözü yaşlı insanlara yalvardı. Sonra düşmanlarının geceleyin evini basıp kendisini öldürmesinden korktuğunu söyledi. İnsanları öyle etkiledi ki çok büyük bir kalabalık evinin çevresinde kamp kurup sabaha kadar nöbet tuttu.
καὶ πρῶτον μὲν εἰς τὴν ἀγορὰν καταβὰς ὁ Τιβέριος ἱκέτευε τοὺς ἀνθρώπους ταπεινὸς καὶ δεδακρυμένος, ἔπειτα δεδοικέναι φήσας μὴ νυκτὸς ἐκκόψωσι τὴν οἰκίαν οἱ ἐχθροὶ καὶ διαφθείρωσιν αὐτόν, οὕτω τοὺς ἀνθρώπους διέθηκεν ὥστε περὶ τὴν οἰκίαν αὐτοῦ παμπόλλους τινὰς αὐλίσασθαι καὶ διανυκτερεῦσαι παραφυλάττοντας. ### Bölüm 17
Tiberius.17.117. Bölüm
Gün ağarırken kehanet için kullanılan kuşları getiren adam geldi ve onlara yem attı. Adam kafesi iyice sarsmasına rağmen kuşlardan yalnız biri dışarı çıktı; o da yeme dokunmadı, sol kanadını kaldırıp bacağını uzatarak yine kafese kaçtı. Bu, Tiberius'a önceki işareti de hatırlattı.
ἅμα δʼ ἡμέρᾳ παρῆν ὁ τὰς ὄρνιθας αἷς διαμαντεύονται κομίζων, καὶ προέβαλλε τροφὴν αὐταῖς. αἱ δʼ οὐ προῆλθον, εἰ μὴ μία μόνη, διασείσαντος εὖ μάλα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἀγγεῖον· οὐδὲ αὕτη δὲ τῆς τροφῆς ἔθιγεν, ἀλλʼ ἐπάρασα τὴν ἀριστερὰν πτέρυγα καὶ παρατείνασα τὸ σκέλος πάλιν εἰς τὸ ἀγγεῖον κατέφυγε, τοῦτο καὶ τοῦ προτέρου σημείου τὸν Τιβέριον ἀνέμνησεν.
Tiberius.17.2Savaşlarda giydiği, göz alıcı biçimde süslenmiş, gösterişli bir miğferi vardı. Yılanlar bunun içine girmiş, kimse farkına varmadan yumurtlayıp yavrularını çıkarmıştı. Bu yüzden kuşlarla ilgili olay Tiberius'u daha da tedirgin etti. Yine de halkın yukarıda, Capitolium'da toplandığını öğrenince yola çıktı.
ἦν γὰρ αὐτῷ κράνος ᾧ πρὸς τὰς μάχας ἐχρῆτο, κεκοσμημένον ἐκπρεπῶς καὶ διάσημον εἰς τοῦτο καταδύντες ὄφεις ἔλαθον ἐντεκόντες ὠά, καὶ ταῦτα ἐξεγλύψαντο. διὸ καὶ μᾶλλον ὁ Τιβέριος τοῖς περὶ τὰς ὄρνιθας ἐταράττετο. προῄει δὲ ὅμως, ἄνω τὸν δῆμον ἠθροῖσθαι περὶ τὸ Καπετώλιον πυνθανόμενος·
Tiberius.17.3Daha evden çıkmadan ayağı eşiğe çarptı; darbe öyle şiddetliydi ki başparmağının tırnağı yarıldı, kan ayakkabısından dışarı sızdı. Biraz ilerlemişti ki solda bir damın üstünde kavga eden kargalar görüldü. Oradan elbette birçok insan geçiyordu, ama kargalardan birinin ittiği bir taş tam Tiberius'un ayağının dibine düştü. Bu, çevresindekilerin en cesurlarını bile duraksattı.
καὶ πρὶν ἐξελθεῖν προσέπταισε πρὸς τὸν οὐδόν, σφοδρᾶς οὕτω πληγῆς γενομένης ὥστε τὸν μὲν ὄνυχα τοῦ μεγάλου δακτύλου ῥαγῆναι, τὸ δὲ αἷμα διὰ τοῦ ὑποδήματος ἔξω φέρεσθαι. μικρὸν δὲ αὐτοῦ προελθόντος ὤφθησαν ὑπὲρ κεράμου μαχόμενοι κόρακες ἐν ἀριστερᾷ· καὶ πολλῶν, ὡς εἰκὸς, ἀνθρώπων παρερχομένων, κατʼ αὐτὸν τὸν Τιβέριον λίθος ἀπωσθεὶς ὑπὸ θατέρου τῶν κοράκων ἔπεσε παρὰ τὸν πόδα. τοῦτο καὶ τοὺς θρασυτάτους τῶν περὶ αὐτὸν ἐπέστησεν·
Tiberius.17.4Ama yanındaki Cumaeli Blossius, Gracchus'un oğlu, Africanus Scipio'nun torunu, Roma halkının önderi Tiberius'un bir kargadan korkup kendisini çağıran vatandaşların sözünü dinlememesinin büyük bir utanç ve yüz karası olacağını söyledi. Üstelik düşmanları bu rezilliği gülüp geçmeyecek, onun artık tiran kesilip şımardığını haykırarak halka şikâyet edeceklerdi.
ἀλλὰ Βλόσσιος ὁ Κυμαῖος παρὼν αἰσχύνην ἔφη καὶ κατήφειαν ἂν εἶναι πολλήν εἰ Τιβέριος, Γράγχου μὲν υἱός, Ἀφρικανοῦ δὲ Σκηπίωνος θυγατριδοῦς, προστάτης δὲ τοῦ Ῥωμαίων δήμου, κόρακα δείσας οὐχ ὑπακούσειε τοῖς πολίταις καλοῦσι· τοῦτο μέντοι τὸ αἰσχρὸν οὐκ ἐν γέλωτι θήσεσθαι τοὺς ἐχθρούς, ἀλλʼ ὡς τυραννοῦντος καὶ τρυφῶντος ἤδη καταβοήσεσθαι πρὸς τὸν δῆμον.
Tiberius.17.5Aynı sırada Capitolium'daki dostlarından birçok kişi Tiberius'a koşup acele etmesini, orada işlerin iyi gittiğini söylüyordu. Gerçekten de ilk anda her şey parlaktı: Görünür görünmez dostça bir haykırış yükseldi, yukarı çıkarken onu coşkuyla karşıladılar ve tanımadıkları kimse yaklaşmasın diye çevresinde sıraya dizildiler.
ἅμα δὲ καὶ προσέθεον πολλοὶ τῷ Τιβερίῳ παρὰ τῶν ἐν Καπετωλίῳ φίλων, ἐπείγεσθαι κελεύοντες, ὡς τῶν ἐκεῖ καλῶς ἐχόντων, καὶ τά γε πρῶτα λαμπρῶς ἀπήντα τῷ Τιβερίῳ, φανέντι μὲν εὐθὺς ἀραμένων βοὴν φίλιον, ἀναβαίνοντα δὲ προθύμως δεχομένων καὶ περὶ αὐτὸν, ὡς μηδεὶς πελάσειεν ἀγνὼς, παραταττομένων. ### Bölüm 18
Tiberius.18.118. Bölüm
Mucius yeniden kabileleri oya çağırmaya başladı, ama arka sıralardan gelen gürültü yüzünden usule uygun hiçbir şey yürümüyordu; karşı taraftakiler zorla içeri girip kalabalığa karışıyor, itiş kakış sürüyordu. Bu sırada senatör Fulvius Flaccus herkesin görebileceği bir yere çıktı. Sesi ulaşmadığı için eliyle işaret ederek Tiberius'a özel olarak bir şey söylemek istediğini anlattı.
ἀρξαμένου δὲ πάλιν τοῦ Μουκίου τὰς φυλὰς ἀναγορεύειν, οὐδὲν ἐπεραίνετο τῶν εἰωθότων διὰ τὸν ἀπὸ τῶν ἐσχάτων θόρυβον, ὠθουμένων καὶ ὠθούντων τοὺς ἐναντίους εἰσβιαζομένους καὶ ἀναμιγνυμένους. ἐν δὲ τούτῳ Φούλβιος Φλάκκος ἀπὸ βουλῆς ἀνὴρ εἰς ἐμφανὲς καταστάς, ὡς οὐκ ἦν φθεγγόμενον ἐφικέσθαι διεσήμηνε τῇ χειρὶ φράσαι τι βουλόμενος αὑτὸν ἰδίᾳ τῷ Τιβερίῳ.
Tiberius.18.2Tiberius kalabalığa yol açmasını söyledi. Flaccus güçlükle yukarı çıkıp yanına geldi ve şu haberi verdi: Senato toplantıdaydı; zenginler konsülü ikna edemeyince Tiberius'u kendi başlarına öldürmeye karar vermişti, bu iş için silahlandırılmış çok sayıda köleleri ve dostları vardı.
καὶ κελεύσαντος ἐκείνου διασχεῖν τὸ πλῆθος, ἀναβὰς μόλις καὶ προσελθὼν ἀπήγγειλεν ὅτι τῆς βουλῆς συγκαθεζομένης οἱ πλούσιοι, τὸν ὕπατον μὴ πείθοντες, αὐτοὶ διανοοῦνται καθʼ αὑτοὺς ἀποκτιννύναι τὸν Τιβέριον, πολλοὺς ἐπὶ τοῦτο δούλους καὶ φίλους ὡπλισμένους ἔχοντες. ### Bölüm 19
Tiberius.19.119. Bölüm
Tiberius bunu çevresindekilere bildirince, onlar hemen togalarını beline sardılar, hizmetlilerin kalabalığı uzak tutmak için kullandığı mızrakları kırıp parçalarını aldılar; saldıranları bunlarla karşılayacaklardı.
ὡς οὖν ταῦτα τοῖς περί αὑτὸν ἐξήγγειλεν ὁ Τιβέριος, οὗτοι μὲν εὐθὺς τάς τε τηβέννους περιεζώννυντο, καὶ τὰ τῶν ὑπηρετῶν δόρατα συγκλῶντες οἷς ἀνείργουσι τὸν ὄχλον, διελάμβανον ὡς ἀμυνούμενοι τοῖς κλάσμασι τοὺς ἐπερχομένους.
Tiberius.19.2Daha uzaktakiler olanlara şaşıp sorunca Tiberius, sesi duyulmadığı için, eliyle başına dokunarak tehlikeyi işaretle gösterdi. Karşı taraf bunu görünce senatoya koştu: Tiberius taç istiyordu, başına dokunması da bunun işaretiydi.
τῶν δὲ ἀπωτέρω θαυμαζόντων τὰ γινόμενα καὶ πυνθανομένων, ὁ Τιβέριος ἥψατο τῇ χειρὶ τῆς κεφαλῆς, ἐνδεικνύμενος τῇ ὄψει τὸν κίνδυνον, ἐπεὶ τῆς φωνῆς οὐκ ἐπήκουον. οἱ δὲ ἐναντίοι τοῦτο ἰδόντες ἔθεον πρὸς τὴν βουλὴν, ἀπαγγέλλοντες αἰτεῖν διάδημα τὸν Τιβέριον καὶ τούτου σημεῖον εἶναι τὸ τῆς κεφαλῆς ἐπιθιγγάνειν.
Tiberius.19.3Herkes telaşa kapıldı. Nasica, konsülün şehri koruyup tiranı devirmesini istedi. Konsül sakin bir dille, zor kullanmayacağını, hiçbir vatandaşı yargılamadan öldürmeyeceğini, ama halk Tiberius'un ikna ya da baskısıyla kanuna aykırı bir karar alırsa onu geçerli saymayacağını söyledi. Bunun üzerine Nasica yerinden fırladı: "Madem başımızdaki adam şehre ihanet ediyor," dedi, "kanunları korumak isteyenler ardımdan gelsin!"
πάντες μὲν οὖν ἐθορυβήθησαν ὁ δὲ Νασικᾶς ἠξίου τὸν ὕπατον τῇ πόλει βοηθεῖν καὶ καταλύειν τὸν τύραννον. ἀποκριναμένου δὲ πράως ἐκείνου βίας μὲν οὐδεμιᾶς ὑπάρξειν οὐδὲ ἀναιρήσειν οὐδένα τῶν πολιτῶν ἄκριτον, εἰ μέντοι ψηφίσαιτό τι τῶν παρανόμων ὁ δῆμος ὑπὸ τοῦ Τιβερίου πεισθεὶς ἢ βιασθείς, τοῦτο κύριον μὴ φυλάξειν, ἀναπηδήσας ὁ Νασικᾶς, ἐπεὶ τοίνυν, ἔφη, προδίδωσιν ὁ ἄρχων τὴν πόλιν, οἱ βουλόμενοι τοῖς νόμοις βοηθεῖν ἀκολουθεῖτε.
Tiberius.19.4Bunu söylerken togasının kenarını başına çekip Capitolium'a yürüdü. Ardından gelenlerin her biri togasını koluna sarmış, önündekileri itiyordu. Bu adamların itibarı karşısında kimse durmuyor, herkes kaçıyor, birbirini çiğniyordu.
καὶ ταῦτα λέγων ἅμα καὶ τὸ κράσπεδον τοῦ ἱματίου θέμενος ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, ἐχώρει πρὸς τὸ Καπετώλιον. ἕκαστος δὲ τῶν ἑπομένων αὐτῷ τῇ χειρὶ τὴν τήβεννον περιελίξας ἐώθει τοὺς ἐμποδών, οὐδενὸς ἐνισταμένου πρὸς τὸ ἀξίωμα τῶν ἀνδρῶν, ἀλλὰ φευγόντων καὶ πατούντων ἀλλήλους.
Tiberius.19.5Yanlarındakiler evden sopa ve değnek getirmişlerdi. Kendileri ise kaçan kalabalığın kırdığı taburelerin parçalarını ve ayaklarını kapıp ön sıradakileri döverek Tiberius'a doğru çıkıyorlardı. Bu adamlar bozguna uğratılıp öldürüldü. Tiberius kaçarken biri elbisesine yapıştı.
οἱ μὲν οὖν περί αὐτοὺς ῥόπαλα καὶ σκυτάλας ἐκόμιζον οἴκοθεν αὐτοὶ δὲ τῶν δίφρων καταγνυμένων ὑπὸ τοῦ φεύγοντος ὄχλου τὰ κλάσματα καὶ τοὺς πόδας λαμβάνοντες ἀνέβαινον ἐπὶ τὸν Τιβέριον, ἅμα παίοντες τοὺς προτεταγμένους καὶ τούτων μὲν ἦν τροπὴ καὶ φόνος· αὐτοῦ δὲ τοῦ Τιβερίου φεύγοντος ἀντελάβετό τις τῶν ἱματίων.
Tiberius.19.6O da togasını bırakıp tuniğiyle kaçarken tökezledi ve önünde düşmüş birkaç kişinin üstüne yuvarlandı. Kalkmaya çalışırken, ilk darbeyi herkesin gözü önünde bir tabure ayağıyla başına indiren, tribun meslektaşlarından Publius Satureius oldu. İkinci darbeyi ise Lucius Rufus sahiplendi ve güzel bir iş yapmış gibi bununla övündü. Ötekilerden üç yüzden fazlası sopa ve taşlarla parçalanarak öldü; demirle ölen olmadı.
ὁ δὲ τὴν τήβεννον ἀφεὶς καὶ φεύγων ἐν τοῖς χιτῶσιν ἐσφάλη καὶ κατηνέχθη περί τινας τῶν πρὸ αὐτοῦ πεπτωκότας. ἀνιστάμενον δὲ αὑτὸν μὲν ἐμφανῶς καὶ πρῶτος εἷς τὴν κεφαλὴν πατάξας ποδὶ δίφρου Πόπλιος ἦν Σατυρήϊος εἷς τῶν συναρχόντων τῆς δὲ δευτέρας ἀντεποιεῖτο πληγῆς Λεύκιος Ῥοῦφος, ὡς ἐπὶ καλῷ τινι σεμνυνόμενος. τῶν δὲ ἄλλων ἀπέθανον ὑπὲρ τριακοσίους ξύλοις καὶ λίθοις συγκοπέντες, σιδήρῳ δὲ οὐδείς. ### Bölüm 20
Tiberius.20.120. Bölüm
Krallığın kaldırılmasından beri Roma'da kan ve vatandaş cinayetiyle sonuçlanan ilk iç kargaşa bu olmuştur. Ötekiler ne küçüktü ne de küçük meseleler yüzünden çıkmıştı, ama karşılıklı ödün vererek bitirilmişti: Nüfuzlular halktan korktuğu, halk da senatoya saygı duyduğu için. O zaman da Tiberius'un yatıştırılsa kolayca razı olacağı, üstüne gidenlere cinayet ve yara olmadan daha da kolay boyun eğeceği düşünülüyordu;
ταύτην πρώτην ἱστοροῦσιν ἐν Ῥώμῃ στάσιν, ἀφʼ οὗ τὸ βασιλεύεσθαι κατέλυσαν, αἵματι καὶ φόνῳ πολιτῶν διακριθῆναι· τὰς δὲ ἄλλας οὔτε μικρὰς οὔτε περὶ μικρῶν γενομένας ἀνθυπείκοντες ἀλλήλοις, φόβῳ μὲν οἱ δυνατοὶ τῶν πολλῶν, αἰδούμενοι δὲ τὴν βουλὴν ὁ δῆμος, ἔπαυον. ἐδόκει δὲ καὶ τότε μὴ χαλεπῶς ἂν ἐνδοῦναι παρηγορηθεὶς ὁ Τιβέριος, ἔτι δὲ ῥᾷον εἶξαι δίχα φόνου καὶ τραυμάτων ἐπιοῦσιν·
Tiberius.20.2çünkü yanında üç binden fazla kişi yoktu. Ama görünüşe göre ona karşı birleşme, öne sürülen bahanelerden çok zenginlerin öfkesinden ve nefretinden doğmuştu. Bunun büyük kanıtı da cesede yapılan zalimce ve kanunsuz hakarettir: Kardeşinin yalvarmasına rağmen cesedi alıp gece gömmesine izin vermediler, öteki ölülerle birlikte nehre attılar.
οὐ γὰρ πλείονες ἢ τρισχίλιοι περὶ αὐτὸν ἦσαν. ἀλλʼ ἔοικεν ὀργῇ τῶν πλουσίων καὶ μίσει πλέον ἢ διʼ ἃς ἐσκήπτοντο προφάσεις ἡ σύστασις ἐπʼ αὐτὸν γενέσθαι· καὶ τούτου μέγα τεκμήριον ὠμῶς καὶ παρανόμως ὑβρισθεὶς ὁ νεκρός, οὐ γὰρ ἐπέτρεψαν ἀνελέσθαι τὸ σῶμα τῷ ἀδελφῷ δεομένῳ καὶ θάψαι νυκτός, ἀλλὰ μετὰ τῶν ἄλλων νεκρῶν εἰς τὸν ποταμὸν ἔρριψαν.
Tiberius.20.3Bununla da kalmadı. Dostlarından bazılarını yargılamadan sürdüler, bazılarını yakalayıp öldürdüler; hatip Diophanes de bunlar arasında can verdi. Caius Billius adında birini bir fıçıya kapatıp içine engerekler ve yılanlar atarak öldürdüler. Cumaeli Blossius konsüllerin önüne çıkarıldı; olanlar sorulunca her şeyi Tiberius'un emriyle yaptığını itiraf etti.
καὶ τοῦτο πέρας οὐκ ἦν, ἀλλὰ καὶ τῶν φίλων αὐτοῦ τοὺς μὲν ἐξεκήρυττον ἀκρίτους, τοὺς δὲ συλλαμβάνοντες ἀπεκτίννυσαν ἐν οἷς καὶ Διοφάνης ὁ ῥήτωρ ἀπώλετο. Γάϊον δέ τινα Βίλλιον εἰς ἀγγεῖον καθείρξαντες καὶ συνεμβαλόντες ἐχίδνας καὶ δράκοντας οὕτω διέφθειραν. ὁ δὲ Κυμαῖος Βλόσσιος ἀνήχθη μὲν ἐπὶ τοὺς ὑπάτους, ἐρωτώμενος δὲ περὶ τῶν γεγονότων ὡμολόγει πεποιηκέναι πάντα Τιβερίου κελεύοντος.
Tiberius.20.4Nasica ona "Peki Tiberius sana Capitolium'u yakmanı emretseydi?" diye sorunca, önce Tiberius'un böyle bir emir vermeyeceğini söyleyerek itiraz etti. Birçok kişi aynı şeyi defalarca sorunca, "Ama o emretseydi," dedi, "bunu yapmak benim için de doğru olurdu; çünkü Tiberius halkın yararına olmasa böyle bir emir vermezdi." Blossius kurtuldu, sonra Asya'ya, Aristonikos'un yanına gitti; onun işi bozulunca canına kıydı.
εἰπόντος δὲ τοῦ Νασικᾶ πρὸς αὐτόν, τί οὖν, εἴ σε Τιβέριος ἐκέλευσεν ἐμπρῆσαι τὸ Καπετώλιον; τὸ μὲν πρῶτον ἀντέλεγεν ὡς οὐκ ἂν τοῦτο Τιβερίου κελεύσαντος· πολλάκις δὲ καὶ πολλῶν τὸ αὐτὸ πυνθανομένων, ἀλλʼ ἐκείνου γε προστάσσοντος, ἔφη, κἀμοὶ τοῦτο πρᾶξαι καλῶς εἶχεν· οὐ γὰρ ἂν Τιβέριος τοῦτο προσέταξεν, εἰ μὴ τῷ δήμῳ συνέφερεν, οὗτος μὲν οὖν διαφυγὼν ὕστερον ᾤχετο πρὸς Ἀριστόνικον εἰς Ἀσίαν, καὶ τῶν ἐκείνου πραγμάτων διαφθαρέντων ἑαυτὸν ἀνεῖλεν. ### Bölüm 21
Tiberius.21.121. Bölüm
Senato, o anki durum yüzünden halkın gönlünü almaya çalışarak toprak dağıtımına artık karşı çıkmadı ve Tiberius'un yerine halka bir komisyon üyesi seçmeyi önerdi. Halk oylarını kullanıp Gracchus'un yakını Publius Crassus'u seçti; çünkü kızı Licinia, Caius Gracchus'un karısıydı.
ἡ δὲ βουλὴ θεραπεύουσα τὸν δῆμον ἐκ τῶν παρόντων οὔτε πρὸς τὴν διανομὴν ἔτι τῆς χώρας ἠναντιοῦτο, καὶ ἀντὶ τοῦ Τιβερίου προὔθηκε τοῖς πολλοῖς ὁριστὴν ἑλέσθαι. λαβόντες δὲ τὰς ψήφους εἵλοντο Πόπλιον Κράσσον, οἰκεῖον ὄντα Γράγχῳ· θυγάτηρ γὰρ αὐτοῦ Λικιννία Γαΐῳ Γράγχῳ συνῴκει.
Tiberius.21.2Gerçi Cornelius Nepos, Caius'un Crassus'un değil, Lusitanlara karşı zafer alayı yapan Brutus'un kızıyla evlendiğini söyler, ama çoğu yazar bizim yazdığımız gibi anlatıyor. Halk Tiberius'un ölümüne kızgındı, intikam için fırsat kolladığı belliydi, Nasica'ya davalar açılacağı da artık konuşuluyordu. Senato adam için korkarak, hiç gerekmediği hâlde, onu Asya'ya göndermeye karar verdi.
καίτοι Νέπως ὁ Κορνήλιός φησιν οὐ Κράσσου, Βρούτου δὲ τοῦ θριαμβεύσαντος ἀπὸ Λυσιτανῶν θυγατέρα γῆμαι Γάιον· ἀλλὰ οἱ πλείους ὡς ἡμεῖς γράφομεν ἱστοροῦσιν. ἐπεὶ δὲ χαλεπῶς μὲν ὁ δῆμος εἶχε τῷ θανάτῳ τοῦ Τιβερίου καὶ φανερὸς ἦν ἀμύνης περιμένων καιρόν, ἤδη δὲ καὶ δίκαι τῷ Νασικᾷ προανεσείοντο, δείσασα περὶ τοῦ ἀνδρὸς ἡ βουλὴ ψηφίζεται μηδὲν δεομένη πέμπειν αὐτὸν εἰς Ἀσίαν.
Tiberius.21.3Çünkü insanlar karşılaşınca nefretlerini gizlemiyor, nerede rastlarlarsa öfkelenip ona bağırıyor; lanetli, tiran, kutsal ve dokunulmaz bir insanın kanıyla şehrin en mukaddes, en ürkütücü tapınağını kirleten adam diyorlardı. Böylece Nasica, en büyük ayinlerle bağlı olmasına rağmen İtalya'dan sıvışıp gitti; çünkü rahiplerin en büyüğü ve başıydı. Dışarıda başıboş, itibarsızca dolaşıp az sonra Pergamon yakınlarında öldü.
οὐ γὰρ ἀπεκρύπτοντο κατὰ τὰς ἀπαντήσεις οἱ ἄνθρωποι τὴν δυσμένειαν, ἀλλʼ ἐξηγριαίνοντο καὶ κατεβόων ὅπου προστύχοιεν, ἐναγῆ καὶ τύραννον καὶ μεμιαγκότα φόνῳ σώματος ἀσύλου καὶ ἱεροῦ τὸ ἁγιώτατον καὶ φρικωδέστατον ἐν τῇ πόλει τῶν ἱερῶν ἀποκαλοῦντες. οὕτω μὲν ὑπεξῆλθε τῆς Ἰταλίας ὁ Νασικᾶς, καίπερ ἐνδεδεμένος ταῖς μεγίσταις ἱερουργίαις· ἦν γὰρ ὁ μέγιστος καὶ πρῶτος τῶν ἱερέων, ἔξω δὲ ἀλύων καὶ πλανώμενος ἀδόξως οὐ μετὰ πολὺν χρόνον κατέστρεψε περὶ Πέργαμον.
Tiberius.21.4Halkın Nasica'dan bu kadar nefret etmesine şaşmamalı. Çünkü Romalıların hiç kimseyi onun kadar haklı olarak, onun kadar çok sevmediği sanılan Africanus Scipio bile az kalsın halkın sevgisini yitiriyordu. Önce, Numantia'da Tiberius'un öldüğünü duyunca Homeros'tan şu dizeyi söylemişti: "Böyle yapan kim olursa olsun böyle yok olsun."
οὐ δεῖ δὲ θαυμάζειν εἰ Νασικᾶν μεμίσηκεν οὕτως ὁ δῆμος, ὅπου καὶ Σκηπίων ὁ Ἀφρικανός, οὗ δοκοῦσι Ῥωμαῖοι μηδένα δικαιότερον μηδὲ μᾶλλον ἀγαπῆσαι, παρὰ μικρὸν ἦλθεν ἐκπεσεῖν καὶ στέρεσθαι τῆς πρὸς τὸν δῆμον εὐνοίας, ὅτι πρῶτον μὲν ἐν Νομαντίᾳ τὴν τελευτὴν τοῦ Τιβερίου πυθόμενος ἀνεφώνησεν ἐκ τῶν Ὁμηρικῶν ὣς ἀπόλοιτο καὶ ἄλλος ὅτις τοιαῦτά γε ῥέζοι,
Tiberius.21.5Sonra Caius ve Fulvius'un taraftarları meclis önünde Tiberius'un ölümü hakkında ne düşündüğünü sorduklarında, onun siyasetini onaylamayan bir cevap verdi. Bunun üzerine halk, daha önce hiç yapmadığı bir şeyi yaparak konuşmasını kesti, o da halka ağır sözler söylemeye sürüklendi. Bu konular Scipio'nun hayatında ayrıntılarıyla yazılmıştır.
ἔπειτα τῶν περὶ Γάϊον καὶ Φούλβιον αὐτοῦ διʼ ἐκκλησίας πυνθανομένων τί φρονοίη περὶ τῆς Τιβερίου τελευτῆς, οὐκ ἀρεσκομένην τοῖς ὑπʼ ἐκείνου πεπολιτευμένοις ἀπόκρισιν ἔδωκεν. ἐκ τούτου γὰρ ὁ μὲν δῆμος ἀντέκρουσεν αὐτῷ λέγοντι, μηδέπω τοῦτο ποιήσας πρότερον, αὐτὸς δὲ τὸν δῆμον εἰπεῖν κακῶς προήχθη, περὶ μὲν τούτων ἐν τῷ Σκηπίωνος βίῳ τὰ καθʼ ἕκαστα γέγραπται. # Kitap Caius ### Γάϊος Γράγχος ### Bölüm 1
Caius.1.1Caius Gracchus
1. Bölüm
Caius Gracchus başlangıçta, ya düşmanlarından korktuğu için ya da onlara karşı nefret biriksin diye, forumdan çekildi ve kendi hâlinde sessizce yaşadı; o an için düşkün olan, ömrünün kalanını da böyle işsiz güçsüz geçirecek biri gibiydi. Öyle ki bazıları onun Tiberius'un siyasetinden hoşlanmadığını, ondan yüz çevirdiğini söylemeye başladı.
Γάιος δὲ Γράγχος ἐν ἀρχῇ μὲν ἢ δεδιὼς τοὺς ἐχθροὺς ἢ φθόνον συνάγων ἐπʼ αὐτούς ὑπεξέστη τε τῆς ἀγορᾶς καὶ καθʼ ἑαυτὸν ἡσυχίαν ἔχων διέτριβεν, ὡς ἄν τις ἔν τε τῷ παρόντι ταπεινὰ πράττων καὶ τὸ λοιπὸν οὕτως ἀπραγμόνως βιωσόμενος, ὥστε καὶ λόγον τισὶ καθʼ αὑτοῦ παρασχεῖν ὡς δυσχεραίνοντος καὶ προβεβλημένου τὴν τοῦ Τιβερίου πολιτείαν.
Caius.1.2Hem daha çok gençti: Ağabeyinden dokuz yaş küçüktü, Tiberius ise otuzuna varmadan ölmüştü. Zaman geçtikçe yavaş yavaş karakterinin tembellikten, gevşeklikten, içkiden ve para kazanma derdinden uzak olduğunu gösterdi; hitabetini de siyasete uçmak için kanat tüyü gibi hazırlıyordu, rahat durmayacağı belliydi.
ἦν δὲ καὶ μειράκιον παντάπασιν· ἐννέα γὰρ ἐνιαυτοῖς ἐλείπετο τἀδελφοῦ καθʼ ἡλικίαν, ἐκεῖνος δὲ οὔπω τριάκοντα γεγονὼς ἀπέθανεν. ἐπεὶ δὲ προϊόντος τοῦ χρόνου τόν τε τρόπον ἡσυχῇ διέφαινεν ἀργίας καὶ μαλακίας καὶ πότων καὶ χρηματισμῶν ἀλλότριον ὄντα, καὶ τόν λόγον ὥσπερ ὠκύπτερα κατασκευαζόμενος ἐπὶ τὴν πολιτείαν δῆλος ἦν οὐκ ἠρεμήσων,
Caius.1.3Bir davada dostlarından Vettius'u savundu; halk hazdan coşup çevresinde kendinden geçti, o da öteki hatipleri çocuktan farksız gösterdi. Nüfuzlular yeniden korkuya kapıldı, Caius'un tribunluğa gelmesine izin vermemek gerektiği çok konuşuldu.
δίκην τέ τινι τῶν φίλων φεύγοντι Βεττίῳ συνειπών, τοῦ δήμου συνενθουσιῶντος ὑφʼ ἡδονῆς καὶ βακχεύοντος περὶ αὐτόν, ἀπέδειξε τοὺς ἄλλους ῥήτορας παίδων μηδὲν διαφέροντας, εἰς φόβον αὖθις οἱ δυνατοὶ καθίσταντο, καὶ πολὺς ἦν ἐν αὐτοῖς λόγος ὡς οὐκ ἐάσουσιν ἐπὶ δημαρχίαν τόν Γάϊον προελθεῖν.
Caius.1.4Tesadüfen kura ile Sardinya'ya, konsül Orestes'in quaestoru olarak çıktı. Bu düşmanlarını sevindirdi, ama Caius'u da üzmedi. Çünkü savaşçı bir adamdı, askerlikte davalardan aşağı kalmayacak kadar talimliydi. Siyasetten ve kürsüden de hâlâ ürküyordu, ama kendisini çağıran halka ve dostlarına karşı direnemiyordu. Bu yüzden bu uzak görevden pek memnun oldu.
συντυγχάνει δὲ ἀπὸ ταὐτομάτου λαχεῖν αὐτὸν εἰς Σαρδὼ ταμίαν Ὀρέστῃ τῷ ὑπάτῳ· καὶ τοῦτο τοῖς μὲν ἐχθροῖς καθʼ ἡδονὴν ἐγεγόνει, τόν δὲ Γάϊον οὐκ ἐλύπησεν. ἅτε γὰρ ὢν πολεμικὸς καὶ χεῖρον οὐδὲν πρὸς στρατείας ἠσκημένος ἢ δίκας, ἔτι δὲ τὴν πολιτείαν καὶ τὸ βῆμα φρίττων, ἀντέχειν δὲ καλοῦντι τῷ δήμῳ καὶ τοῖς φίλοις οὐ δυνάμενος, παντάπασι τὴν ἀποδημίαν ἐκείνην ἠγάπησε.
Caius.1.5Gerçi onun katıksız bir halk avcısı olduğu, kalabalıkların beğenisine Tiberius'tan çok daha düşkün olduğu yolunda yaygın bir kanaat vardır. Ama gerçek böyle değildir; görünüşe göre siyasete prohairesisle değil, daha çok bir zorunlulukla sürüklenmiştir.
καίτοι κρατεῖ δόξα πολλὴ τοῦτον ἄκρατον γενέσθαι δημαγωγὸν, καὶ πολὺ τοῦ Τιβερίου λαμπρότερον πρὸς τὴν ἀπὸ τῶν ὄχλων δόξαν. οὐκ ἔχει δὲ οὕτω τὸ ἀληθές· ἀλλʼ ἔοικεν ὑπʼ ἀνάγκης τινὸς μᾶλλον οὗτος ἢ προαιρέσεως ἐμπεσεῖν εἰς τὴν πολιτείαν.
Caius.1.6Hatip Cicero da şunu anlatır: Caius her görevden kaçıp sessiz bir hayatı seçmişken, ağabeyi rüyasında görünmüş ve ona seslenmiş: "Ne diye oyalanıyorsun Caius? Kaçış yok. İkimize de tek bir hayat, halk için siyaset yaparken tek bir ölüm yazılmıştır."
ἱστορεῖ δὲ καὶ Κικέρων ὁ ῥήτωρ ὡς ἄρα φεύγοντι πᾶσαν ἀρχὴν τῷ Γαΐῳ καὶ μεθʼ ἡσυχίας ᾑρημένῳ ζῆν ὁ ἀδελφὸς ὄναρ φανεὶς καὶ προσαγορεύσας, τί δῆτα, φαίη, Γάιε, βραδύνεις; οὐκ ἔστιν ἀπόδρασις, ἀλλʼ εἷς μὲν ἡμῖν ἀμφοτέροις βίος, εἷς δὲ θάνατος ὑπὲρ τοῦ δήμου πολιτευομένοις πέπρωται ### Bölüm 2
Caius.2.12. Bölüm
Caius, Sardinya'ya varınca aretēsinin her türlü kanıtını verdi. Düşmanla çarpışmalarda, tebaaya adil davranmada, komutana bağlılık ve saygıda bütün gençleri çok geride bıraktı; itidal, sadelik ve çalışkanlıkta yaşlıları bile geçti.
γενόμενος οὖν ὁ Γάιος ἐν Σαρδόνι πᾶσαν ἀρετῆς ἀπόδειξιν ἐδίδου, καὶ πολὺ πάντων διέφερε τῶν νέων ἐν τοῖς πρὸς τοὺς πολεμίους ἀγῶσι καὶ ἐν τοῖς πρὸς τοὺς ὑπηκόους δικαίοις καὶ ἐν τῇ πρὸς τὸν στρατηγὸν εὐνοίᾳ καὶ τιμῇ, σωφροσύνῃ δὲ καὶ λιτότητι καὶ φιλοπονίᾳ παρήλλαττε καὶ τοὺς πρεσβυτέρους.
Caius.2.2Sardinya'da sert, hastalıklı bir kış oldu. Komutan şehirlerden askerlere giyecek isteyince şehirler Roma'ya adam gönderip muaf tutulmayı rica etti. Senato ricalarını kabul edip komutana askerleri başka yerden giydirmesini emretti. Komutan çaresiz kaldı, askerler de sıkıntı çekiyordu. Caius şehirleri dolaşıp onları kendiliklerinden giyecek göndermeye, Romalılara yardım etmeye razı etti.
ἰσχυροῦ δὲ καὶ νοσώδους ἅμα χειμῶνος ἐν Σαρδόνι γενομένου καὶ τοῦ στρατηγοῦ τὰς πόλεις ἐσθῆτα τοῖς στρατιώταις αἰτοῦντος, ἔπεμψαν εἰς Ῥώμην παραιτούμενοι. δεξαμένης δὲ τῆς βουλῆς τὴν παραίτησιν αὐτῶν καὶ τὸν στρατηγὸν ἄλλοθεν ἀμφιέζειν τοὺς στρατιώτας κελευούσης, ἀποροῦντος δὲ ἐκείνου καὶ τῶν στρατιωτῶν κακοπαθούντων, ἐπελθὼν τὰς πόλεις ὁ Γάιος αὐτοὺς ἀφʼ ἑαυτῶν ἐποίησεν ἐσθῆτα πέμψαι καὶ βοηθῆσαι τοῖς Ῥωμαίοις.
Caius.2.3Bu haberler Roma'ya ulaşınca halk avcılığına hazırlık gibi göründü ve senatoyu yeniden tedirgin etti. Önce Libya'dan kral Micipsa'nın elçileri gelip kralın Caius Gracchus'un hatırı için Sardinya'ya, komutana buğday gönderdiğini söyleyince onlara kızıp kovdular. Sonra askerlerin yerine yenilerinin gönderilmesine, Orestes'in ise kalmasına karar verdiler; böylece Caius da görevi gereği orada kalacaktı.
ταῦτα πάλιν εἰς Ῥώμην ἀπαγγελλόμενα καὶ δοκοῦντα δημαγωγίας προάγωνες εἶναι διετάραττε τὴν βουλήν. καὶ πρῶτον μὲν ἐκ Λιβύης παρὰ Μικίψα τοῦ βασιλέως πρέσβεις παραγενομένους, καὶ λέγοντας ὡς ὁ βασιλεὺς χάριτι Γαΐου Γράγχου πέμψειεν εἰς Σαρδόνα σῖτον τῷ στρατηγῷ, δυσχεραίνοντες ἐξέβαλον· ἔπειτα δόγμα ποιοῦνται τοῖς μὲν στρατιώταις διαδοχὴν ἀποσταλῆναι, τὸν δὲ Ὀρέστην ἐπιμένειν, ὡς δὴ καὶ τοῦ Γαΐου διὰ τὴν ἀρχὴν παραμενοῦντος.
Caius.2.4Bunu duyan Caius öfkeyle hemen gemiye bindi. Roma'da beklenmedik biçimde görününce yalnız düşmanları onu suçlamakla kalmadı, bir quaestorun komutanından önce ayrılması halka da tuhaf geldi. Yine de sansörlerin önünde hakkında şikâyette bulunulunca söz istedi ve dinleyenlerin fikrini öyle değiştirdi ki oradan büyük bir haksızlığa uğramış biri olarak ayrıldı.
ὁ δὲ τούτων αὐτῷ προσπεσόντων εὐθὺς ἐξέπλευσε πρὸς ὀργήν, καὶ φανεὶς ἐν Ῥώμῃ παρʼ ἐλπίδας οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν αἰτίαν εἶχεν, ἀλλὰ καὶ τοῖς πολλοῖς ἀλλόκοτον ἐδόκει τὸ ταμίαν ὄντα προαποστῆναι τοῦ ἄρχοντος, οὐ μὴν ἀλλὰ κατηγορίας αὐτῷ γενομένης ἐπὶ τῶν τιμητῶν, αἰτησάμενος λόγον οὕτω μετέστησε τὰς γνώμας τῶν ἀκουσάντων ὡς ἀπελθεῖν ἠδικῆσθαι τὰ μέγιστα δόξας.
Caius.2.5On iki yıl askerlik yaptığını söyledi; başkaları zorunlu olarak on yıl yapardı. Kanun bir yıl sonra dönmeye izin verdiği hâlde komutanın yanında quaestor olarak üç yıl kalmıştı. Sefere katılanlar arasında keseyi dolu götürüp boş getiren tek kişi oydu; ötekiler götürdükleri şarabı içtikten sonra amforaları altın ve gümüşle doldurup buraya dönmüşlerdi.
ἐστρατεῦσθαι μὲν γὰρ ἔφη δώδεκα ἔτη, τῶν ἄλλων δέκα στρατευομένων ἐν ἀνάγκαις, ταμιεύων δὲ τῷ στρατηγῷ παραμεμενηκέναι τριετίαν, τοῦ νόμου μετʼ ἐνιαυτὸν ἐπανελθεῖν διδόντος· μόνος δὲ τῶν στρατευσαμένων πλῆρες τὸ βαλάντιον εἰσενηνοχὼς κενὸν ἐξενηνοχέναι, τοὺς δὲ ἄλλους ἐκπιόντας ὃν εἰσήνεγκαν οἶνον, ἀργυρίου καὶ χρυσίου μεστοὺς δεῦρο τοὺς ἀμφορεῖς ἥκειν κομίζοντας. ### Bölüm 3
Caius.3.13. Bölüm
Bundan sonra aleyhine başka suçlamalar ve davalar getirdiler: Müttefikleri isyana kışkırtmakla ve Fregellae'de ortaya çıkarılan komploya karışmakla suçlandı. O bütün şüphelerden sıyrılıp temize çıkınca hemen tribunluğa atıldı. Tanınmış kişilerin hepsi istisnasız ona karşıydı, ama seçime katılmak için İtalya'dan şehre öyle bir kalabalık aktı ki birçoğu barınak bulamadı, alan kalabalığı almayınca damlardan ve kiremitlerin üstünden sesler yükseldi.
ἐκ τούτου πάλιν ἄλλας αἰτίας αὐτῷ καὶ δίκας ἐπῆ; γον ὡς τοὺς συμμάχους ἀφιστάντι καὶ κεκοινωνηκότι τῆς περὶ Φρέγελλαν ἐνδειχθείσης συνωμοσίας, ὁ δὲ πᾶσαν ὑποψίαν ἀπολυσάμενος καὶ φανεὶς καθαρὸς εὐθὺς ἐπὶ δημαρχίαν ὥρμησε, τῶν μὲν γνωρίμων ἀνδρῶν ὁμαλῶς ἁπάντων ἐναντιουμένων πρὸς αὐτόν, ὄχλου δὲ τοσούτου συρρέοντος εἰς τὴν πόλιν ἐκ τῆς Ἰταλίας καὶ συναρχαιρεσιάζοντος ὡς πολλοῖς μὲν οἰκήσεις ἐπιλιπεῖν, τοῦ δὲ πεδίου μὴ δεξαμένου τὸ πλῆθος ἀπὸ τῶν τεγῶν καὶ τῶν κεράμων τὰς φωνὰς συνηχεῖν.
Caius.3.2Nüfuzlular halka ancak şu kadarını zorla kabul ettirebildi, Caius'un umudunu ancak şu kadar kırabildi: Beklediği gibi birinci değil, dördüncü sırada seçildi. Ama görevi alınca hemen herkesin önüne geçti. Konuşmada kimse onun kadar güçlü değildi, ağabeyine ağlarken çektiği acı da ona büyük bir cesaret veriyordu.
τοσοῦτον δʼ οὖν ἐξεβιάσαντο τὸν δῆμον οἱ δυνατοὶ καὶ τῆς ἐλπίδος τοῦ Γαΐου καθεῖλον, ὅσον οὐχ, ὡς προσεδόκησε, πρῶτον, ἀλλά τέταρτον ἀναγορευθῆναι. παραλαβὼν δὲ τὴν ἀρχὴν εὐθὺς ἦν ἁπάντων πρῶτος, ἰσχύων τε τῷ λέγειν, ὡς ἄλλος οὐδείς, καὶ τοῦ πάθους αὐτῷ παρρησίαν πολλὴν διδόντος ἀνακλαιομένῳ τὸν ἀδελφόν.
Caius.3.3Çünkü her vesileyle halkı konuyu oraya getiriyor, olanları hatırlatıyor, atalarının davranışlarını karşılarına koyuyordu: Atalar Genucius adında bir tribuna hakaret edildi diye Falisklere savaş açmış, forumdan geçen bir tribuna yol vermeyen tek kişi olduğu için Caius Veturius'u ölüme mahkûm etmişlerdi. "Oysa sizin gözünüzün önünde," diyordu, "bu adamlar Tiberius'u sopalarla parçaladılar, cesedi Capitolium'dan indirilip nehre atılmak üzere şehrin ortasından sürüklendi.
ἐνταῦθα γὰρ ἐξ ἁπάσης προφάσεως περιῆγε τὸν δῆμον, ἀναμιμνῄσκων τῶν γεγονότων καὶ παρατιθεὶς τὰ τῶν προγόνων, ὡς ἐκεῖνοι μὲν καὶ Φαλίσκοις ἐπολέμησαν ὑπὲρ Γενυκίου τινὸς δημάρχου λοιδορηθέντος, καὶ Γαΐου Βετουρίου θάνατον κατέγνωσαν, ὅτι δημάρχῳ πορευομένῳ διʼ ἀγορᾶς οὐχ ὑπεξέστη μόνος· ὑμῶν δὲ ὁρώντων, ἔφη, Τιβέριον ξύλοις συνέκοπτον οὗτοι, καὶ διὰ μέσης τῆς πόλεως ἐσύρετο νεκρὸς ἐκ Καπετωλίου ῥιφησόμενος εἰς τὸν ποταμόν·
Caius.3.4Dostlarından yakalananlar yargılanmadan öldürüldü. Oysa atalarımızdan kalma âdete göre, ölüm davası açılan biri mahkemeye gelmezse, sabah kapısına bir borazancı gidip onu borazanla çağırır, bundan önce yargıçlar onun hakkında oy kullanmaz." Yargılamalarda böyle dikkatli ve titizdiler.
οἱ δὲ ἁλισκόμενοι τῶν φίλων ἀπέθνῃσκον ἄκριτοι, καίτοι πάτριόν ἐστιν ἡμῖν, εἴ τις ἔχων δίκην θανατικὴν μὴ ὑπακούει, τούτου πρὸς τὰς θύρας ἕωθεν ἐλθόντα σαλπιγκτὴν ἀνακαλεῖσθαι τῇ σάλπιγγι, καὶ μὴ πρότερον ἐπιφέρειν ψῆφον αὐτῷ τοὺς δικαστάς. οὕτως εὐλαβεῖς καὶ πεφυλαγμένοι περὶ τὰς κρίσεις ἦσαν. ### Bölüm 4
Caius.4.14. Bölüm
Bu tür sözlerle halkı önceden coşturdu; sesi çok gür, konuşması çok güçlüydü. Ardından iki kanun teklif etti. Biri, halkın görevden aldığı kimsenin ikinci bir göreve gelmesini yasaklıyordu; öteki, bir görevli bir vatandaşı yargılamadan sürmüşse onun yargılanma hakkını halka tanıyordu.
τοιούτοις λόγοις προανασείσας τὸν δῆμον ἦν δὲ καὶ μεγαλοφωνότατος, καὶ ῥωμαλεώτατος ἐν τῷ λέγειν, δύο νόμους εἰσέφερε, τὸν μέν, εἴ τινος ἄρχοντος ἀφῃρῇτο τὴν ἀρχὴν ὁ δῆμος, οὐκ ἐῶντα τούτῳ δευτέρας ἀρχῆς μετουσίαν εἶναι· τὸν δʼ, εἴ τις ἄρχων ἄκριτον ἐκκεκηρύχοι πολίτην, κατʼ αὐτοῦ διδόντα κρίσιν τῷ δήμῳ.
Caius.4.2Bu kanunlardan biri, Tiberius'un tribunluktan düşürdüğü Marcus Octavius'u açıkça hedef alıyor, ötekinin kapsamına ise Popillius giriyordu; çünkü praetor iken Tiberius'un dostlarını sürmüştü. Popillius yargılanmayı göze alamayıp İtalya'dan kaçtı. Caius ise diğer kanunu kendisi geri çekti ve Octavius'u annesi Cornelia'nın ricası üzerine bağışladığını söyledi.
τούτων τῶν νόμων ἄντικρυς ὁ μὲν Μᾶρκον Ὀκτάβιον ἠτίμου τὸν ὑπὸ Τιβερίου τῆς δημαρχίας ἐκπεσόντα, τῷ δʼ ἐνείχετο Ποπίλλιος· οὗτος γὰρ στρατηγῶν τοὺς τοῦ Τιβερίου φίλους ἐξεκήρυξε. καὶ Ποπίλλιος μὲν οὐχ ὑποστὰς τὴν κρίσιν ἔφυγεν ἐξ Ἰταλίας· τὸν δὲ ἕτερον νόμον Γάιος αὐτὸς ἐπανείλετο, φήσας τῇ μητρὶ Κορνηλίᾳ δεηθείσῃ χαρίζεσθαι τὸν Ὀκτάβιον.
Caius.4.3Halk bunu beğendi ve kabul etti; çünkü Cornelia'yı babası kadar çocukları için de onurlandırıyordu. Sonradan onun bronz heykelini dikip üzerine "Gracchus'ların annesi Cornelia" yazdırdı. Caius'un onun için düşmanlarından birine karşı söylediği hatip ağzı, forum üslubu pek çok söz anılır: "Sen," demiş, "Tiberius'u doğurmuş Cornelia'ya mı hakaret ediyorsun?"
καὶ ὁ δῆμος ἠγάσθη καὶ συνεχώρησε, τιμῶν τὴν Κορνηλίαν οὐδὲν ἧττον ἀπὸ τῶν παίδων ἢ τοῦ πατρός, ἧς γε καὶ χαλκῆν εἰκόνα στήσας ὕστερον ἐπέγραψε Κορνηλίαν μητέρα Γράγχων. ἀπομνημονεύεται δὲ καὶ τοῦ Γαΐου πολλὰ ῥητορικῶς καὶ ἀγοραίως ὑπὲρ αὐτῆς εἰρημένα πρός τινα τῶν ἐχθρῶν σύ γάρ ἔφη, Κορνηλίαν λοιδορεῖς τὴν Τιβέριον τεκοῦσαν;
Caius.4.4Hakaret eden adam kadınsılıkla adı çıkmış biri olduğu için de şöyle demiş: "Hangi yüzle kendini Cornelia ile kıyaslıyorsun? Onun gibi doğurdun mu? Üstelik bütün Romalılar bilir ki o, erkek olarak senin geçirdiğinden daha uzun süre erkeksiz yaşamıştır." Sözlerinin iğnesi böyleydi, yazdıklarından buna benzer pek çok örnek alınabilir.
ἐπεὶ δὲ διαβεβλημένος ἦν εἰς μαλακίαν ὁ λοιδορηθείς· τίνα δέ, εἶπεν, ἔχων παρρησίαν συγκρίνεις Κορνηλίᾳ σεαυτόν; ἔτεκες γὰρ ὡς ἐκείνη; καὶ μὴν πάντες ἴσασι Ῥωμαῖοι πλείω χρόνον ἐκείνην ἀπʼ ἀνδρὸς οὖσαν ἢ σὲ τὸν ἄνδρα τοιαύτη μὲν ἡ πικρία τῶν λόγων ἦν αὐτοῦ, καὶ πολλὰ λαβεῖν ἐκ τῶν γεγραμμένων ἔστιν ὅμοια. ### Bölüm 5
Caius.5.15. Bölüm
Halkın gönlünü alıp senatoyu yıkmak için teklif ettiği kanunlardan biri, kamu arazisini yoksullara yeniden dağıtan toprak kanunuydu. Biri askerlik kanunuydu: Giyecek devlet tarafından karşılanacak, bunun için askerin ücretinden hiçbir şey kesilmeyecek, on yedi yaşından küçük kimse askere alınmayacaktı. Biri müttefikler kanunuydu, İtalyalılara vatandaşlarla eşit oy hakkı veriyordu.
τῶν δὲ νόμων οὓς εἰσέφερε τῷ δήμῳ χαριζόμενος καὶ καταλύων τὴν σύγκλητον, ὁ μὲν ἦν κληρουχικὸς ἀνανέμων τοῖς πένησι τὴν δημοσίαν, ὁ δὲ στρατιωτικός ἐσθῆτά τε κελεύων δημοσίᾳ χορηγεῖσθαι καὶ μηδὲν εἰς τοῦτο τῆς μισθοφορᾶς ὑφαιρεῖσθαι τῶν στρατευομένων, καὶ νεώτερον ἐτῶν ἑπτακαίδεκα μὴ καταλέγεσθαι στρατιώτην δὲ συμμαχικός ἰσοψήφους ποιῶν τοῖς πολίταις τοὺς Ἰταλιώτας.
Caius.5.2Biri tahıl kanunuydu, yoksullar için piyasa fiyatlarını düşürüyordu. Biri de mahkeme kanunuydu; senatörlerin gücünün en büyük kısmını bununla budadı. Çünkü davalara yalnız onlar bakıyordu, bu yüzden hem halk hem atlılar onlardan korkuyordu. Caius üç yüz senatöre atlılardan üç yüz kişi ekledi ve yargıyı altı yüz kişinin ortak işi yaptı.
ὁ δὲ σιτικός ἐπευωνίζων τοῖς πένησι τὴν ἀγοράν. ὁ δὲ δικαστικός, ᾧ τὸ πλεῖστον ἀπέκοψε τῆς τῶν συγκλητικῶν δυνάμεως, μόνοι γὰρ ἔκρινον τὰς δίκας, καὶ διὰ τοῦτο φοβεροὶ τῷ τε δήμῳ καὶ τοῖς ἱππεῦσιν ἦσαν, ὁ δὲ τριακοσίους τῶν ἱππέων προσκατέλεξεν αὐτοῖς οὖσι τριακοσίοις, καὶ τὰς κρίσεις κοινὰς τῶν ἑξακοσίων ἐποίησε.
Caius.5.3Bu kanunu teklif ederken özellikle büyük bir şevk gösterdiği anlatılır. Ondan önceki bütün halk önderleri senatoya ve comitium denen yere dönük konuşurken, o ilk kez dışarıya, foruma dönerek konuştu ve o günden sonra hep böyle yaptı. Küçük bir dönüşle, duruşundaki bir değişiklikle büyük bir şey yaptı, devlet düzenini bir bakıma aristokrasiden demokrasiye taşıdı; çünkü bununla konuşanların senatoyu değil halkı gözetmesi gerektiğini anlatıyordu.
τοῦτον τὸν νόμον εἰσφέρων τά τε ἄλλα λέγεται σπουδάσαι διαφερόντως, καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ πάντων δημαγωγῶν πρὸς τὴν σύγκλητον ἀφορώντων καὶ τὸ καλούμενον κομίτιον, πρῶτος τότε στραφεὶς ἔξω πρὸς τὴν ἀγορὰν δημηγορῆσαι, καὶ τὸ λοιπὸν οὕτω ποιεῖν ἐξ ἐκείνου, μικρᾷ παρεγκλίσει καὶ μεταθέσει σχήματος μέγα πρᾶγμα κινήσας καὶ μετενεγκὼν τρόπον τινὰ τὴν πολιτείαν ἐκ τῆς ἀριστοκρατίας εἰς τὴν δημοκρατίαν, ὡς τῶν πολλῶν δέον, οὐ τῆς βουλῆς, στοχάζεσθαι τοὺς λέγοντας. ### Bölüm 6
Caius.6.16. Bölüm
Halk bu kanunu kabul etmekle kalmadı, yargıçları atlılar arasından seçme işini de ona bıraktı. Böylece elinde adeta bir monarkın gücü toplandı; senato bile onun öğütlerini dinlemeye katlanıyordu. Zaten öğüt verirken hep senatoya yakışır şeyler önerirdi.
ἐπεὶ δὲ οὐ μόνον ἐδέξατο τὸν νόμον τοῦτον ὁ δῆμος, ἀλλὰ κἀκείνῳ τοὺς κρίνοντας ἐκ τῶν ἱππέων ἔδωκε καταλέξαι, μοναρχική τις ἰσχὺς ἐγεγόνει περὶ αὐτόν, ὥστε καὶ τὴν σύγκλητον ἀνέχεσθαι συμβουλεύοντος αὐτοῦ. συνεβούλευε δὲ ἀεί τι τῶν ἐκείνῃ πρεπόντων εἰσηγούμενος·
Caius.6.2Örneğin propraetor Fabius'un İberia'dan gönderdiği tahıl hakkındaki karar son derece ölçülü ve güzeldi: Senatoyu tahılı satıp parasını şehirlere geri göndermeye, ayrıca Fabius'u Roma yönetimini insanlara ağır ve dayanılmaz hâle getirdiği için kınamaya ikna etti. Bununla eyaletlerde hem büyük bir şöhret hem sevgi kazandı.
οἷον ἦν καὶ τὸ περὶ τοῦ σίτου δόγμα μετριώτατον καὶ κάλλιστον, ὃν ἔπεμψε μὲν ἐξ Ἰβηρίας Φάβιος ἀντιστράτηγος, ἐκεῖνος δʼ ἔπεισε τὴν βουλὴν ἀποδομένην τὸν σῖτον ἀναπέμψαι ταῖς πόλεσι τὸ ἀργύριον, καὶ προσεπαιτιάσασθαι τὸν Φάβιον ὡς ἐπαχθῆ καὶ ἀφόρητον ποιοῦντα τὴν ἀρχὴν τοῖς ἀνθρώποις ἐφʼ ᾧ μεγάλην ἔσχε δόξαν μετὰ εὐνοίας ἐν ταῖς ἐπαρχίαις.
Caius.6.3Koloni şehirleri kurulmasını, yollar yapılmasını, tahıl ambarları inşa edilmesini de kanuna bağladı; bütün bu işlerin başına ve idaresine kendini getirdi. Bunca büyük işin hiçbirinden yılmıyor, tersine, her birini sanki yalnız onunla uğraşıyormuş gibi şaşırtıcı bir hız ve emekle bitiriyordu. Öyle ki ondan en çok nefret edip korkanlar bile her işi sonuna erdirmesi karşısında hayrete düşüyordu.
ἔγραψε δὲ καὶ πόλεις ἀποικίδας ἐκπέμπεσθαι καὶ τὰς ὁδοὺς ποιεῖσθαι καὶ κατασκευάζεσθαι σιτοβόλια, τούτοις ἅπασι πραττομένοις αὑτὸν ἄρχοντα καὶ διοικητὴν ἐφιστάς, καὶ πρὸς οὐδὲν ἀποτρυόμενος τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων, ἀλλὰ καὶ θαυμαστῷ τινι τάχει καὶ πόνῳ τῶν γινομένων ὡς μόνον ἕκαστον ἐξεργαζόμενος, ὥστε καὶ τοὺς πάνυ μισοῦντας αὑτὸν καὶ δεδοικότας ἐκπλήττεσθαι τὸ διὰ πάντων ἀνύσιμον καὶ τελεσιουργόν.
Caius.6.4Halk onun görünüşüne bile hayrandı: Peşinde bir sürü müteahhit, zanaatkâr, elçi, görevli, asker, edebiyat meraklısı görüyorlardı. Hepsiyle rahatça görüşüyor, dostluğu içinde ağırbaşlılığını koruyor, herkese hâline uygun ilgiyi gösteriyordu; böylece ona korkunç, kaba ya da zorba diyenlerin kötü iftiracılar olduğunu kanıtlıyordu. Kısacası kürsüden söylediği sözlerden çok, insanlarla ilişkilerinde ve yaptıklarında usta bir halk önderiydi.
οἱ δὲ πολλοὶ καὶ τὴν ὄψιν αὐτὴν ἐθαύμαζον, ἐξηρτημένον ὁρῶντες αὐτοῦ πλῆθος ἐργολάβων, τεχνιτῶν, πρεσβευτῶν, ἀρχόντων, στρατιωτῶν, φιλολόγων, οἷς πᾶσιν ἐντυγχάνων μετὰ εὐκολίας καὶ τὸ σεμνὸν ἐν τῷ φιλανθρώπῳ διαφυλάττων, καὶ νέμων αὐτοῦ τὸ ἁρμόττον οἰκείως ἑκάστῳ, χαλεποὺς ἀπεδείκνυε συκοφάντας τοὺς φοβερὸν αὑτὸν ἢ φορτικὸν ὅλως ἢ βίαιον ἀποκαλοῦντας. οὕτω δεινότερος ἦν ἐν ταῖς ὁμιλίαις καὶ ταῖς πράξεσιν ἢ τοῖς ἀπὸ τοῦ βήματος λόγοις δημαγωγός. ### Bölüm 7
Caius.7.17. Bölüm
En çok yol yapımına önem verdi, yararı kadar zarafeti ve güzelliği de gözetti. Yollar tarlaların arasından dosdoğru, sarsıntısız geçiyordu; bir kısmı yontulmuş taşla döşeniyor, bir kısmı sıkıştırılmış kum yığınlarıyla sertleştiriliyordu. Çukurlar dolduruluyor, sellerin ve vadilerin yardığı yerler köprülerle birleştiriliyor, iki yan aynı yüksekliğe getiriliyor, böylece yapı baştan sona düzgün ve güzel bir görünüm kazanıyordu.
ἐσπούδασε δὲ μάλιστα περὶ τὴν ὁδοποιΐαν, τῆς τε χρείας ἅμα καὶ τοῦ πρὸς χάριν καὶ κάλλος ἐπιμεληθείς, εὐθεῖαι γὰρ ἤγοντο διὰ τῶν χωρίων ἀτρεμεῖς, καὶ τὸ μὲν ἐστόρνυτο πέτρᾳ ξεστῇ, τὸ ἄμμου χώμασι νακτῆς ἐπυκνοῦτο. πιμπλαμένων δὲ τῶν κοίλων καὶ ζευγνυμένων γεφύραις ὅσα χείμαρροι διέκοπτον ἢ φάραγγες, ὕψος τε τῶν ἑκατέρωθεν ἴσον καὶ παράλληλον λαμβανόντων, ὁμαλὴν καὶ καλὴν ὄψιν εἶχε διʼ ὅλου τὸ ἔργον.
Caius.7.2Üstelik bütün yolu mil mil ölçtü (mil sekiz stadiondan biraz azdır) ve ölçü işareti olarak taş sütunlar dikti. Yolun iki yanına bunlardan daha sık aralıklarla başka taşlar yerleştirdi ki atlılar yardımcıya ihtiyaç duymadan bunların üstünden atlarına kolayca binebilsin.
πρὸς δὲ τούτοις διαμετρήσας κατὰ μίλιον ὁδὸν πᾶσαν τὸ δὲ μίλιον ὀκτὼ σταδίων ὀλίγον ἀποδεῖ κίονας λιθίνους σημεῖα τοῦ μέτρου κατέστησεν. ἄλλους δὲ λίθους ἔλαττον ἀπέχοντας ἀλλήλων ἑκατέρωθεν τῆς ὁδοῦ διέθηκεν, ὡς εἴη ῥᾳδίως τοῖς ἵππους ἔχουσιν ἐπιβαίνειν ἀπʼ αὐτῶν ἀναβολέως μὴ δεομένοις. ### Bölüm 8
Caius.8.18. Bölüm
Bunlardan ötürü halk onu yüceltiyor, sevgisini göstermek için her şeye hazır duruyordu. Bir gün halka konuşurken kendisinin de bir lütuf isteyeceğini söyledi: Bunu alırsa her şeyden üstün tutacak, alamazsa onlara hiç sitem etmeyecekti. Bu söz konsüllük isteği sayıldı; herkes onun hem konsüllüğe hem tribunluğa adaylığını koyacağını bekledi.
ἐπὶ τούτοις τοῦ δήμου μεγαλύνοντος αὐτὸν καὶ πᾶν ὁτιοῦν ἑτοίμως ἔχοντος ἐνδείκνυσθαι πρὸς εὔνοιαν, ἔφη ποτὲ δημηγορῶν αὐτὸς αἰτήσειν χάριν, ἣν λαβὼν μὲν ἀντὶ παντὸς ἕξειν, εἰ δὲ ἀποτύχοι, μηδὲν ἐκείνοις μεμψιμοιρήσειν. τοῦτο ῥηθὲν ἔδοξεν αἴτησις ὑπατείας εἶναι, καὶ προσδοκίαν πᾶσιν ὡς ἅμα μὲν ὑπατείαν, ἅμα δὲ δημαρχίαν μετιὼν παρέσχεν.
Caius.8.2Konsül seçimi gelip herkes merakla beklerken, Caius Fannius'u seçim alanına götürdüğü, dostlarıyla birlikte onun için oy topladığı görüldü. Bu, Fannius'a büyük bir ağırlık kazandırdı. Fannius konsül, Caius da, adaylığını koymadığı, böyle bir şey istemediği hâlde, halkın çabasıyla ikinci kez tribun seçildi.
ἐνστάντων δὲ τῶν ὑπατικῶν ἀρχαιρεσιῶν καὶ μετεώρων ὄντων ἁπάντων ὤφθη Γάϊον Φάννιον κατάγων εἰς τὸ πεδίον καὶ συναρχαιρεσιάζων ἐκείνῳ μετὰ τῶν φίλων, τοῦτο ῥοπὴν ἤνεγκε τῷ Φαννίῳ μεγάλην. κἀκεῖνος μὲν ὕπατος, Γάιος δὲ δήμαρχος ἀπεδείχθη τὸ δεύτερον, οὐ παραγγέλλων οὐδὲ μετιών, ἀλλὰ τοῦ δήμου σπουδάσαντος.
Caius.8.3Senatonun açıkça düşman olduğunu, Fannius'un da ona karşı sevgisinin gevşediğini görünce, halkı yeniden başka kanunlarla kendine bağladı: Tarentum'a ve Capua'ya koloniler gönderilmesini öneriyor, Latinleri vatandaşlığa ortak olmaya çağırıyordu. Senato büsbütün karşı konulmaz hâle gelmesinden korkarak halkı ondan koparmak için yeni, alışılmamış bir yol denedi: Halk avcılığında onunla yarışıyor, en doğrusuna aykırı olarak halka lütuflar yağdırıyordu.
ἐπεὶ δὲ ἑώρα τὴν μὲν σύγκλητον ἐχθρὰν ἄντικρυς, ἀμβλὺν δὲ τῇ πρὸς αὐτὸν εὐνοίᾳ τὸν Φάννιον, αὖθις ἑτέροις νόμοις ἀπηρτήσατο τὸ πλῆθος, ἀποικίας μὲν εἷς Τάραντα καὶ Καπύην πέμπεσθαι γράφων, καλῶν δὲ ἐπὶ κοινωνίᾳ πολιτείας τοὺς Λατίνους, ἡ δὲ βουλὴ δείσασα μὴ παντάπασιν ἄμαχος γένηται, καινὴν καὶ ἀσυνήθη πεῖραν ἐπῆγε τοῖς πολλοῖς ἀποτροπῆς, ἀντιδημαγωγοῦσα καὶ χαριζομένη παρὰ τὸ βέλτιστον.
Caius.8.4Caius'un meslektaşlarından biri Livius Drusus'tu; soyu da yetişmesi de hiçbir Romalıdan aşağı değildi, karakteri, hitabeti ve zenginliğiyle bunlar sayesinde en saygın, en nüfuzlu kişilerle yarışırdı. En ileri gelenler ona yöneldi. Caius'un üstüne gitmesini, kendileriyle birlikte ona karşı durmasını istediler; ama zor kullanmadan, halkla çatışmadan, tersine onun hoşuna gidecek biçimde yönetecek, düşmanlığa değecek konularda bile lütufkâr davranacaktı.
ἦν γὰρ εἷς τῶν τοῦ Γαΐου συναρχόντων Λίβιος Δροῦσος, ἀνὴρ οὔτε γεγονώς τινος Ῥωμαίων οὔτε τεθραμμένος χεῖρον, ἤθει δὲ καὶ λόγῳ καὶ πλούτῳ τοῖς μάλιστα τιμωμένοις καὶ δυναμένοις ἀπὸ τούτων ἐνάμιλλος. ἐπὶ τοῦτον οὖν οἱ γνωριμώτατοι τρέπονται, καὶ παρεκάλουν αὐτὸν ἅψασθαι τοῦ Γαΐου καὶ μετʼ αὐτῶν ἐπὶ τὸν ἄνδρα συστῆναι, μὴ βιαζόμενον μηδὲ ἀντικρούοντα τοῖς πολλοῖς, ἀλλὰ πρὸς ἡδονὴν ἄρχοντα καὶ χαριζόμενον ὑπέρ ὧν καὶ ἀπεχθάνεσθαι καλῶς εἶχεν. ### Bölüm 9
Caius.9.19. Bölüm
Livius bu uğurda tribunluğunu senatonun hizmetine verdi ve ne güzelliği ne yararı gözeten kanunlar yazdı; tek gayesi, komedideki gibi, halkın hoşuna gitmekte ve lütufta Caius'u geçmekti. Senato da böylece Caius'un siyasetinden rahatsız olmadığını, onu ortadan kaldırmak ya da büsbütün alçaltmak istediğini açıkça ortaya koydu.
ἐπιδοὺς οὖν ὁ Λίβιος εἰς ταῦτα τῇ βουλῇ τὴν ἑαυτοῦ δημαρχίαν νόμους ἔγραψεν οὔτε τῶν καλῶν τινος οὔτε τῶν λυσιτελῶν ἐχομένους, ἀλλὰ ἓν μόνον, ὑπερβαλέσθαι τὸν Γάϊον ἡδονῇ καὶ χάριτι τῶν πολλῶν, ὥσπερ ἐν κωμῳδίᾳ, σπεύδων καὶ διαμιλλώμενος. ᾧ καὶ καταφανεστάτην ἐποίησεν ἑαυτὴν ἡ σύγκλητος οὐ δυσχεραίνουσαν τοῖς τοῦ Γαΐου πολιτεύμασιν, ἀλλὰ αὐτὸν ἐκεῖνον ἀνελεῖν ἢ ταπεινῶσαι παντάπασι βουλομένην.
Caius.9.2Caius iki koloni önerip en saygın vatandaşları oraya yerleştirince halka yaltaklanmakla suçluyorlardı; ama on iki koloni kurup her birine üç bin yoksul gönderen Livius'u destekliyorlardı. Caius'tan, yoksullara toprak dağıtıp her birine hazineye kira ödemeyi şart koştuğu için halka dalkavukluk ediyor diye nefret ediyorlardı; Livius ise bu kirayı da kaldırınca hoşlarına gidiyordu.
τὸν μὲν γὰρ ἀποικίας δύο γράψαντα καὶ τοὺς χαριεστάτους τῶν πολιτῶν εἰσάγοντα δημοκοπεῖν ᾐτιῶντο, Λιβίῳ δὲ δώδεκα κατοικίζοντι καὶ τρισχιλίους εἰς ἑκάστην ἀποστέλλοντι τῶν ἀπόρων συνελαμβάνοντο. κἀκείνῳ μὲν, ὅτι χώραν διένειμε τοῖς πένησι προστάξας ἑκάστῳ τελεῖν ἀποφορὰν εἰς τὸ δημόσιον, ὡς κολακεύοντι τοὺς πολλοὺς ἀπηχθάνοντο, Λίβιος δὲ καὶ τὴν ἀποφορὰν ταύτην τῶν νειμαμένων ἀφαιρῶν ἤρεσκεν αὐτοῖς.
Caius.9.3Üstelik Caius Latinlere eşit oy hakkı verince kızıyorlardı, ama Livius bir Latinin askerdeyken bile dövülemeyeceğini kanunlaştırınca onu destekliyorlardı. Livius da halka her konuşmasında bunları halkı düşünen senatonun görüşüyle yazdığını söylüyordu.
ἔτι δὲ ὁ μὲν τοῖς Λατίνοις ἰσοψηφίαν διδοὺς ἐλύπει, τοῦ δέ, ὅπως μηδὲ ἐπὶ στρατείας ἐξῇ τινα Λατίνων ῥάβδοις αἰκίσασθαι γράψαντος ἐβοήθουν τῷ νόμῳ. καὶ μέντοι καὶ αὐτὸς ὁ Λίβιος ἀεὶ δημηγορῶν ἔλεγεν ὡς γράφοι ταῦτα τῇ βουλῇ δοκοῦντα κηδομένῃ τῶν πολλῶν·
Caius.9.4Siyasetinin tek yararlı yanı da buydu. Çünkü halk senatoya karşı yumuşadı: En ileri gelenlere daha önce şüpheyle bakıp nefret ederken, Livius bu kini ve sertliği gevşetip yatıştırdı; çünkü halkın gönlünü alma siyasetine onların görüşüyle giriştiğini söylüyordu.
ὃ δὴ καὶ μόνον ἀπὸ τῶν πολιτευμάτων αὐτοῦ χρήσιμον ὑπῆρχεν. ἡμερώτερον γὰρ ἔσχε πρὸς τὴν βουλὴν ὁ δῆμος· καὶ τοὺς γνωριμωτάτους αὐτοῦ πρότερον ὑφορωμένου καὶ μισοῦντος ἐξέλυσε καὶ κατεπράυνε τὴν μνησικακίαν καὶ χαλεπότητα ταύτην ὁ Λίβιος, ὡς ἐκ τῆς ἐκείνων ὁρμώμενος γνώμης ἐπὶ τὸ δημαγωγεῖν καὶ χαρίζεσθαι τοῖς πολλοῖς. ### Bölüm 10
Caius.10.110. Bölüm
Drusus'un halka bağlılığına ve adaletine en büyük güvenceyi, kendisi için, kendi çıkarına hiçbir şey yazmıyor görünmesi veriyordu: Koloni kurucusu olarak başkalarını gönderiyor, para işlerine yaklaşmıyordu; oysa Caius bu tür işlerin çoğunu ve en büyüklerini kendi üzerine alıyordu.
μεγίστη δὲ τῷ Δρούσῳ πίστις εὐνοίας πρὸς τὸν δῆμον ἐγίνετο καὶ δικαιοσύνης τὸ μηδὲν αὑτῷ μηδʼ ὑπὲρ ἑαυτοῦ φαίνεσθαι γράφοντα, καὶ γὰρ οἰκιστὰς ἑτέρους ἐξέπεμπε τῶν πόλεων καὶ διοικήσεσι χρημάτων οὐ προσῄει, τοῦ Γαΐου τὰ πλεῖστα καὶ μέγιστα τῶν τοιούτων αὑτῷ προστιθέντος.
Caius.10.2Meslektaşlarından Rubrius, Scipio'nun yıktığı Kartaca'ya koloni kurulmasını önerince kura Caius'a düştü, o da bu iş için gemiyle Libya'ya gitti. Drusus onun yokluğunda daha da üstüne gidip halkı kendine çekti; özellikle Fulvius aleyhine iftiralarla.
ἐπεὶ δὲ Ῥουβρίου τῶν συναρχόντων ἑνὸς οἰκίζεσθαι Καρχηδόνα γράψαντος ἀνῃρημένην ὑπὸ Σκηπίωνος, κλήρῳ λαχὼν ὁ Γάιος ἐξέπλευσεν εἰς Λιβύην ἐπὶ τὸν κατοικισμόν, ἔτι μᾶλλον ἐπιβὰς ὁ Δροῦσος ἀπόντος αὐτοῦ τὸν δῆμον ὑπελάμβανε καὶ προσήγετο, μάλιστα ταῖς κατὰ τοῦ Φουλβίου διαβολαῖς.
Caius.10.3Bu Fulvius, Caius'un dostuydu ve toprak dağıtımı için onunla birlikte seçilmişti. Huzursuz bir adamdı; senato ondan açıkça nefret ediyor, başkaları da müttefikleri karıştırdığından, İtalyalıları gizlice isyana kışkırttığından kuşkulanıyordu. Bunlar kanıtsız, belgesiz söyleniyordu, ama prohairesisi sağlıklı da barışçı da olmayan Fulvius kendisi bunlara inandırıcılık katıyordu.
ὁ δὲ Φούλβιος οὗτος ἦν τοῦ Γαΐου φίλος, καὶ συνάρχων ἐπὶ τὴν διανομὴν τῆς χώρας ᾑρημένος· ἦν δὲ θορυβώδης, καὶ μισούμενος μὲν ὑπὸ τῆς βουλῆς ἄντικρυς, ὕποπτος δὲ καὶ τοῖς ἄλλοις ὡς τὰ συμμαχικὰ διακινῶν καὶ παροξύνων κρύφα τοὺς Ἰταλιώτας πρὸς ἀπόστασιν. οἷς ἀναποδείκτως καὶ ἀνελέγκτως λεγομένοις αὐτὸς προσετίθει πίστιν ὁ Φούλβιος οὐχ ὑγιαινούσης οὐδὲ εἰρηνικῆς ὢν προαιρέσεως.
Caius.10.4Caius'u en çok yıkan da bu nefretten payını alması oldu. Africanus Scipio görünürde hiçbir sebep yokken öldüğünde cesedinde darbe ve zor izleri bulunduğu sanıldı; bunu onun hakkındaki kitapta yazdım. Suçlamanın büyük kısmı, düşmanı olan ve o gün kürsüde Scipio'ya hakaret eden Fulvius'a yöneldi, şüphe Caius'a da dokundu.
τοῦτο μάλιστα κατέλυε τὸν Γάϊον ἀπολαύοντα τοῦ μίσους, καὶ ὅτε Σκηπίων ὁ Ἀφρικανὸς ἐξ οὐδενὸς αἰτίου προφανοῦς ἐτελεύτησε καὶ σημεῖά τινα τῷ νεκρῷ πληγῶν καὶ βίας ἐπιδραμεῖν ἔδοξεν, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γέγραπται, τὸ μὲν πλεῖστον ἐπὶ τὸν Φούλβιον ἦλθε τῆς διαβολῆς, ἐχθρὸν ὄντα καὶ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἐπὶ τοῦ βήματος τῷ Σκηπίωνι λελοιδορημένον, ἥψατο δὲ καὶ τοῦ Γαΐου ὑπόνοια.
Caius.10.5Romalıların en başta geleni, en büyüğü olan bir adama karşı işlenen bu korkunç suç cezasız kaldı, soruşturulmadı bile. Çünkü halk Caius için korkup, cinayet araştırılınca suç ona bulaşmasın diye mahkemeyi engelledi ve dağıttı. Ama bunlar daha önce olmuştu.
καὶ δεινὸν οὕτως ἔργον ἐπʼ ἀνδρὶ τῷ πρώτῳ καὶ μεγίστῳ Ῥωμαίων τολμηθὲν οὐκ ἔτυχε δίκης οὐδὲ εἰς ἔλεγχον προῆλθεν· ἐνέστησαν γὰρ οἱ πολλοὶ καὶ κατέλυσαν τὴν κρίσιν ὑπὲρ τοῦ Γαΐου φοβηθέντες, μὴ περιπετὴς τῇ αἰτίᾳ τοῦ φόνου ζητουμένου γένηται· ταῦτα μὲν οὖν ἐγεγόνει πρότερον. ### Bölüm 11
Caius.11.111. Bölüm
Libya'da, Caius'un Iunonia, yani Heraia adını verdiği Kartaca'nın kurulması sırasında tanrısal güçten birçok engel geldiği anlatılır. İlk sancak, rüzgâr kapınca, taşıyan sıkıca tuttuğu için parçalandı. Sunaklara konan kurbanları bir fırtına dağıtıp çizilen planın sınırlarının ötesine savurdu. Sınır taşlarını ise kurtlar gelip söktü, uzaklara götürdü.
ἐν δὲ τῇ Λιβύῃ περὶ τὸν τῆς Καρχηδόνος κατοικισμόν, ἣν ὁ Γάιος Ἰουνωνίαν, ὅπερ ἐστὶν Ἡραίαν, ὠνόμασε, πολλὰ κωλύματα γενέσθαι παρὰ τοῦ δαιμονίου λέγουσιν. ἥ τε γὰρ πρώτη σημαία, πνεύματος ἀφαρπάζοντος αὐτήν, τοῦ δὲ φέροντος ἐγκρατῶς ἀντεχομένου, συνετρίβη, καὶ τὰ ἱερὰ τοῖς βωμοῖς ἐπικείμενα διεσκέδασεν ἀνέμου θύελλα καὶ διέρριψεν ὑπὲρ τοὺς ὅρους τῆς γεγενημένης ὑπογραφῆς, αὐτοὺς δὲ τοὺς ὅρους ἀνέσπασαν ἐπελθόντες λύκοι καὶ μακρὰν ᾤχοντο φέροντες.
Caius.11.2Yine de Caius her şeyi toplam yetmiş günde düzene koyup Roma'ya döndü; çünkü Fulvius'un Drusus'tan baskı gördüğünü, işlerin kendi varlığını gerektirdiğini duymuştu. Oligarşi yanlısı ve senatoda nüfuzlu bir adam olan Lucius Opimius daha önce konsüllüğe adaylığını koymuş, ama Caius Fannius'u öne çıkarıp onu yendirmişti.
οὐ μὴν ἀλλὰ πάντα συντάξας καὶ διακοσμήσας ὁ Γάϊος ἡμέραις ἑβδομήκοντα ταῖς πάσαις ἐπανῆλθεν εἰς Ῥώμην, πιέζεσθαι τὸν Φούλβιον ὑπὸ τοῦ Δρούσου πυνθανόμενος, καὶ τῶν πραγμάτων τῆς αὐτοῦ παρουσίας δεομένων· Λεύκιος γὰρ Ὀπίμιος, ἀνὴρ ὀλιγαρχικὸς καὶ δυνατὸς ἐν τῇ βουλῇ, πρότερον μὲν ἐξέπεσεν ὑπατείαν παραγγέλλων, τοῦ Γαΐου τὸν Φάννιον προαγαγόντος, ἐκεῖνον δὲ καταρχαιρεσιάσαντος·
Caius.11.3Şimdi birçok kişinin desteğiyle konsül olacağı, konsül olunca da Caius'u yıkacağı bekleniyordu. Caius'un gücü de artık bir bakıma sönmeye başlamıştı; halk bu tür siyasetten bıkmıştı, çünkü onun gönlünü almaya çalışan çok kişi vardı, senato da kendiliğinden ödün veriyordu.
τότε δὲ πολλῶν βοηθούντων ἐπίδοξος ἦν ὑπατεύσειν, ὑπατεύων δὲ καταλύσειν τὸν Γάιον, ἤδη τρόπον τινὰ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ μαραινομένης καὶ τοῦ δήμου μεστοῦ γεγονότος τῶν τοιούτων πολιτευμάτων διὰ τὸ πολλοὺς τοὺς πρὸς χάριν δημαγωγοῦντας εἶναι καὶ τὴν βουλὴν ὑπείκειν ἑκοῦσαν. ### Bölüm 12
Caius.12.112. Bölüm
Döndüğünde önce Palatinus'tan forumun altındaki semte taşındı; alt tabakanın ve yoksulların çoğunun oturduğu bu yer halka daha yakın görünüyordu. Sonra kalan kanunlarını oya sunmak üzere ilan etti. Her yandan ona kalabalıklar akınca senato, konsül Fannius'u Romalılar dışında herkesi şehirden çıkarmaya ikna etti.
ἐπανελθὼν δὲ πρῶτον μὲν ἐκ τοῦ Παλατίου μετῴκησεν εἰς τὸν ὑπὸ τὴν ἀγορὰν τόπον ὡς δημοτικώτερον, ὅπου πλείστους τῶν ταπεινῶν καὶ πενήτων συνέβαινεν οἰκεῖν ἔπειτα τῶν νόμων ἐξέθηκε τοὺς λοιπούς ὡς ἐπάξων τὴν ψῆφον αὐτοῖς. ὄχλου δὲ πανταχόθεν αὐτῷ συνιόντος ἔπεισεν ἡ βουλὴ τὸν ὕπατον Φάννιον ἐκβαλεῖν τοὺς ἄλλους πλὴν Ῥωμαίων ἅπαντας.
Caius.12.2Alışılmadık, tuhaf bir duyuru yapıldı: O günlerde müttefiklerden ve dostlardan kimse Roma'da görünmeyecekti. Caius buna karşı bir bildiri yayımlayıp konsülü suçladı ve kalırlarsa müttefiklere yardım edeceğini duyurdu. Ama etmedi. Konuk dostlarından birinin Fannius'un hizmetlilerince sürüklendiğini görünce geçip gitti, yardımına koşmadı; ya gücünün artık tükendiğinin anlaşılmasından korktu ya da kendi dediği gibi, çatışma başlatmak için bahane arayan düşmanlarına fırsat vermek istemedi.
γενομένου δὲ κηρύγματος ἀήθους καὶ ἀλλοκότου, μηδένα τῶν συμμάχων μηδὲ τῶν φίλων ἐν Ῥώμῃ φανῆναι περὶ τὰς ἡμέρας ἐκείνας, ἀντεξέθηκεν ὁ Γάϊος διάγραμμα κατηγορῶν τοῦ ὑπάτου, καὶ τοῖς συμμάχοις , ἂν μένωσι, βοηθήσειν ἐπαγγελλόμενος, οὐ μὴν ἐβοήθησεν, ἀλλὰ ὁρῶν ἕνα τῶν ξένων αὐτοῦ καὶ συνήθων ἑλκόμενον ὑπὸ τῶν ὑπηρετῶν τῶν τοῦ Φαννίου, παρῆλθε καὶ οὐ προσήμυνεν, εἴτε τὴν ἰσχὺν ἐπιλείπουσαν ἤδη δεδιὼς ἐλέγχειν, εἴτε μὴ βουλόμενος, ὡς ἔλεγεν, ἁψιμαχίας αὐτὸς καὶ συμπλοκῆς ἀρχὰς ζητοῦσι τοῖς ἐχθροῖς παρασχεῖν.
Caius.12.3Meslektaşlarıyla da şu sebeple arası açıldı. Halk forumda gladyatör dövüşleri izleyecekti, görevlilerin çoğu çevreye seyir yerleri kurup bunları kiraya veriyordu. Caius yoksullar buradan parasız izleyebilsin diye bunları kaldırmalarını istedi.
συνέτυχε δὲ αὐτῷ καὶ πρός τοὺς συνάρχοντας ἐν ὀργῇ γενέσθαι διὰ τοιαύτην αἰτίαν. ἔμελλεν ὁ δῆμος θεᾶσθαι μονομάχους ἐν ἀγορᾷ, καὶ τῶν ἀρχόντων οἱ πλεῖστοι θεωρητήρια κύκλῳ κατασκευάσαντες ἐξεμίσθουν. ταῦτα ὁ Γάιος ἐκέλευεν αὐτοὺς καθαιρεῖν, ὅπως οἱ πένητες ἐκ τῶν τόπων ἐκείνων ἀμισθὶ θεάσασθαι δύνωνται.
Caius.12.4Kimse aldırmayınca gösteriden önceki geceyi bekledi, emrindeki müteahhit işçilerini alıp seyir yerlerini söktü ve ertesi gün yeri halka boş olarak gösterdi. Bununla halkın gözünde gerçek bir adam oldu, ama küstah ve zorba diye meslektaşlarını kırdı. Üçüncü tribunluğu da bu yüzden kaybettiği sanıldı: En çok oyu almıştı, ama meslektaşları adaletsizce, hileyle sonucu ilan edip başkasını seçilmiş gösterdiler.
μηδενὸς δὲ προσέχοντος ἀναμείνας τὴν πρὸ τῆς θέας νύκτα, καὶ τῶν τεχνιτῶν ὅσους εἶχεν ἐργολάβους ὑφʼ ἑαυτῷ παραλαβών, τὰ θεωρητήρια καθεῖλε καὶ τῷ δήμῳ σχολάζοντα μεθʼ ἡμέραν ἀπέδειξε τὸν τόπον ἐφʼ ᾧ τοῖς μὲν πολλοῖς ἀνὴρ ἔδοξεν εἶναι, τοὺς δὲ συνάρχοντας ὡς ἰταμὸς καὶ βίαιος ἐλύπησεν. ἐκ τούτου καὶ τὴν τρίτην ἔδοξε δημαρχίαν ἀφῃρῆσθαι, ψήφων μὲν αὐτῷ πλείστων γενομένων, ἀδίκως δὲ καὶ κακούργως τῶν συναρχόντων ποιησαμένων τὴν ἀναγόρευσιν καὶ ἀνάδειξιν.
Caius.12.5Yine de bu tartışmalıdır. Yenilgiyi ölçülü karşılamadı. Söylendiğine göre kendisiyle alay eden düşmanlarına gereğinden küstahça, Sardonia gülüşü güldüklerini, kendi siyaseti yüzünden çevrelerini saran karanlığın büyüklüğünü bilmediklerini söylemiş.
ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἀμφισβήτησιν εἶχεν. ἤνεγκε δὲ οὐ μετρίως ἀποτυχών, καὶ πρός γε τοὺς ἐχθροὺς ἐπεγγελῶντας αὐτῷ λέγεται θρασύτερον τοῦ δέοντος εἰπεῖν ὡς Σαρδόνιον γέλωτα γελῶσιν, οὐ γιγνώσκοντες ὅσον αὐτοῖς σκότος ἐκ τῶν αὐτοῦ περικέχυται πολιτευμάτων. ### Bölüm 13
Caius.13.113. Bölüm
Opimius'u konsül yaptıktan sonra kanunların birçoğunu iptal etmeye, Kartaca düzenlemesini değiştirmeye başladılar. Caius'u kışkırtıyorlardı ki öfkesine bir bahane versin ve ortadan kaldırılsın. Başta sabretti, ama dostları, özellikle Fulvius tahrik edince, yeniden konsüle karşı koyacak adam toplamaya girişti.
ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν Ὀπίμιον καταστήσαντες ὕπατον τῶν νόμων πολλοὺς διέγραφον καὶ τὴν Καρχηδόνος ἐκίνουν διάταξιν, ἐρεθίζοντες τὸν Γάϊον, ὡς ἂν αἰτίαν ὀργῆς παρασχὼν ἀναιρεθείη, τὸν μὲν πρῶτον χρόνον ἐκαρτέρει, τῶν δὲ φίλων καὶ μάλιστα τοῦ Φουλβίου παροξύνοντος ὥρμησε πάλιν συνάγειν τοὺς ἀντιταξομένους πρὸς τὸν ὕπατον.
Caius.13.2Anlatıldığına göre annesi de bu işte onun yanında yer aldı, yabancı ülkelerden gizlice adam kiralayıp orakçı görünümünde Roma'ya gönderdi; bunlar oğluna yazdığı mektuplarda üstü kapalı olarak geçermiş. Başkaları ise Cornelia'nın yapılanlara çok kızdığını söyler.
ἐνταῦθα καὶ τὴν μητέρα λέγουσιν αὐτῷ συστασιάσαι, μισθουμένην ἀπὸ τῆς ξένης κρύφα καὶ πέμπουσαν εἰς ʼ Ῥώμην ἄνδρας, ὡς δὴ θεριστάς ταῦτα γὰρ ἐν τοῖς ἐπιστολίοις αὐτῆς ᾐνιγμένα γεγράφθαι πρὸς τὸν υἱόν. ἕτεροι δὲ καὶ πάνυ τῆς Κορνηλίας δυσχεραινούσης ταῦτα πράττεσθαι λέγουσιν.
Caius.13.3Opimius'un taraftarlarının kanunları kaldıracağı gün, sabahın erken saatinde iki taraf da Capitolium'u tutmuştu. Konsül kurban kesince hizmetlilerinden Quintus Antullius sakatatları bir yere götürürken Fulvius'un adamlarına: "Kötü vatandaşlar, iyilere yer verin!" dedi. Bazıları bu sözü söylerken çıplak kolunu hakaret eder gibi kaldırdığını da söyler.
ἧι δʼ οὖν ἔμελλον ἡμέρᾳ τοὺς νόμους λύσειν οἱ περὶ τὸν Ὀπίμιον, κατείληπτο μὲν ὑπὸ ἀμφοτέρων ἕωθεν εὐθὺς τὸ Καπετώλιον, θύσαντος δὲ τοῦ ὑπάτου τῶν ὑπηρετῶν τις αὐτοῦ Κόιντος Ἀντύλλιος διαφέρων ἑτέρωσε τὰ σπλάγχνα πρὸς τοὺς περὶ τὸν Φούλβιον εἶπε· δότε τόπον ἀγαθοῖς, κακοὶ πολῖται. τινὲς δέ φασιν ἅμα τῇ φωνῇ ταύτῃ καὶ τὸν βραχίονα γυμνὸν οἷον ἐφʼ ὕβρει σχηματίζοντα παρενεγκεῖν.
Caius.13.4Antullius oracıkta, tam bu iş için yapıldığı söylenen büyük kalemlerle deşilerek öldü. Halk cinayet karşısında karıştı, önderlerde ise iki zıt ruh hâli oluştu: Caius üzüldü ve düşmanlarının çoktandır istediği bahaneyi verdikleri için çevresindekilere çattı; Opimius ise adeta işaret almış gibi sevindi, halkı intikama kışkırttı.
ἀποθνῄσκει γοῦν εὐθὺς ὁ Ἀντύλλιος ἐκεῖ μεγάλοις γραφείοις κεντούμενος, ἐπʼ αὐτῷ τούτῳ πεποιῆσθαι λεγομένοις. καὶ τὸ μὲν πλῆθος διεταράχθη πρὸς τὸν φόνον, ἐναντία δὲ τοὺς ἡγεμόνας ἔσχε διάθεσις. ὁ μὲν γὰρ Γάιος ἤχθετο καὶ κακῶς ἔλεγε τοὺς περὶ αὑτόν ὡς αἰτίαν δεομένοις πάλαι καθʼ ἑαυτῶν τοῖς ἐχθροῖς δεδωκότας, ὁ . δὲ Ὀπίμιος ὥσπερ ἐνδόσιμον λαβὼν ἐπῆρτο καὶ παρώξυνε τὸν δῆμον ἐπὶ τὴν ἄμυναν. ### Bölüm 14
Caius.14.114. Bölüm
O gün yağmur yağınca dağıldılar. Gün ağarınca konsül senatoyu toplayıp içeride görüşmelere başladı. Başkaları Antullius'un çıplak cesedini sedyeye koyup bile bile forumdan senato binasının önünden geçirdiler, feryat figan ağlıyorlardı. Opimius olanları biliyordu, ama şaşırmış gibi yaptı; böylece senatörler de dışarı çıktı.
καὶ τότε μὲν ὄμβρου γενομένου διελύθησαν ἅμα δὲ ἡμέρᾳ τὴν μὲν βουλὴν ὁ ὕπατος συναγαγὼν ἔνδον ἐχρημάτιζεν, ἕτεροι δὲ τὸ τοῦ Ἀντυλλίου σῶμα γυμνὸν ἐπὶ κλίνης προθέμενοι διʼ ἀγορᾶς παρὰ τὸ βουλευτήριον ἐπίτηδες παρεκόμιζον, οἰμωγῇ χρώμενοι καὶ θρήνῳ, γιγνώσκοντος μὲν τοῦ Ὀπιμίου τὰ πραττόμενα, προσποιουμένου δὲ θαυμάζειν, ὥστε καὶ τοὺς βουλευτὰς προελθεῖν.
Caius.14.2Sedye ortaya konunca kimi büyük, korkunç bir felaketmiş gibi yakınıyordu. Halk ise oligarşi yanlılarından nefret etmeye, onlara içerlemeye başladı: Tribun olan Tiberius Gracchus'u Capitolium'da bizzat öldürüp cesedini de atmışlardı;
κατατεθείσης δὲ τῆς κλίνης εἰς μέσον οἱ μὲν ἐσχετλίαζον ὡς ἐπὶ δεινῷ καὶ μεγάλῳ πάθει, τοῖς δὲ πολλοῖς ἐπῄει μισεῖν καὶ προβάλλεσθαι τοὺς ὀλιγαρχικούς, ὡς Τιβέριον μὲν Γράγχον ἐν Καπετωλίῳ φονεύσαντες αὐτοὶ δήμαρχον ὄντα καὶ τὸν νεκρὸν προσεξέβαλον,
Caius.14.3hizmetli Antullius ise başına gelen hak ettiği şey olmasa da buna en büyük sebebi kendisi vermişti, ama şimdi forumda yatıyor, Roma senatosu çevresinde durmuş ağlıyor, halkın geriye kalan son koruyucusunu ortadan kaldırmak için ücretli bir adamın cenazesini kaldırıyordu. Sonra senato binasına dönüp karar aldılar ve konsül Opimius'a şehri elinden geldiğince korumasını, tiranları devirmesini emrettiler.
ὁ δʼ ὑπηρέτης Ἀντύλλιος, οὐ δίκαια μὲν ἴσως πεπονθώς, τὴν δὲ πλείστην αἰτίαν εἰς τὸ παθεῖν αὑτῷ παρασχών, ἐν ἀγορᾷ πρόκειται, καὶ περιέστηκεν ἡ Ῥωμαίων βουλή θρηνοῦσα καὶ συνεκκομίζουσα μισθωτὸν ἄνθρωπον, ἐπὶ τῷ τὸν ἔτι λειπόμενον ἀνελεῖν τῶν τοῦ δήμου κηδομένων. ἐκ τούτου πάλιν εἰς τὸ βουλευτήριον ἀπελθόντες ἐψηφίσαντο καὶ προσέταξαν Ὀπιμίῳ τῷ ὑπάτῳ σῴζειν τὴν πόλιν ὅπως δύναιτο, καὶ καταλύειν τοὺς τυράννους.
Caius.14.4Opimius senatörlere silahlanmalarını emretti, atlılardan her birine sabah iki silahlı köle getirmesini söyledi. Fulvius da karşı hazırlık yapıyor, kalabalık topluyordu. Caius ise forumdan ayrılırken babasının heykelinin önünde durdu, uzun süre ona baktı, hiçbir şey söylemedi, ağlayıp iç çekerek uzaklaştı.
ἐκείνου δὲ προειπόντος ἐπὶ τὰ ὅπλα χωρεῖν τοὺς συγκλητικούς, καὶ τῶν ἱππέων ἑκάστῳ παράγγελμα δόντος ἄγειν ἕωθεν οἰκέτας δύο καθωπλισμένους, ὁ μὲν Φούλβιος ἀντιπαρεσκευάζετο καὶ συνῆγεν ὄχλον, ὁ δὲ Γάιος ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἀπερχόμενος ἔστη κατὰ τὸν τοῦ πατρὸς ἀνδριάντα, καὶ πολὺν χρόνον ἐμβλέψας εἰς αὐτὸν οὐδὲν ἐφθέγξατο, δακρύσας δὲ καὶ στενάξας ἀπῄει.
Caius.14.5Bunu gören birçok kişi Caius'a acıdı. Adamı yüzüstü bırakıp ihanet ettikleri için kendilerine kızarak evine geldiler ve kapısının önünde geceyi geçirdiler; ama Fulvius'u koruyanlar gibi değil. Onlar el çırpıp bağırarak içiyor, böbürleniyorlardı; Fulvius da önde sarhoş oluyor, yaşına yakışmayan bayağı şeyler söyleyip yapıyordu.
τοῦτο πολλοῖς τῶν ἰδόντων οἰκτεῖραι τὸν Γάιον ἐπῆλθε· καὶ κακίσαντες αὑτοὺς ὡς ἐγκαταλείποντες τὸν ἄνδρα καὶ προδιδόντες ἧκον ἐπὶ τὴν οἰκίαν καὶ παρενυκτέρευον ἐπὶ τῶν θυρῶν, οὐχ ὁμοίως τοῖς τὸν Φούλβιον φυλάττουσιν. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ ἐν κρότοις καὶ ἀλαλαγμοῖς πίνοντες καὶ θρασυνόμενοι διετέλεσαν, αὐτοῦ τοῦ Φουλβίου πρώτου μεθυσκομένου καὶ πολλὰ φορτικῶς παρʼ ἡλικίαν φθεγγομένου καὶ πράττοντος·
Caius.14.6Caius'un adamları ise vatanın ortak felaketi karşısındaymış gibi sessizce, geleceği düşünerek sırayla nöbet tutup dinlendiler.
οἱ δὲ περὶ τὸν Γάϊον, ὡς ἐπὶ συμφορᾷ κοινῇ τῆς πατρίδος ἡσυχίαν ἄγοντες καὶ περισκοπούμενοι τὸ μέλλον, ἐν μέρει φυλάττοντες καὶ ἀναπαυόμενοι διῆγον. ### Bölüm 15
Caius.15.115. Bölüm
Gün ağarınca içkiden uyuyan Fulvius'u güçlükle uyandırdılar, konsülken Galatları yenip aldığı, evinin çevresindeki ganimetlerle silahlandılar ve büyük tehdit ve bağırışlarla Aventinus tepesini tutmaya gittiler. Caius silahlanmak istemedi; foruma gider gibi togasıyla çıktı, yalnızca giysisinin altına küçük bir hançer taktı.
ἅμα δὲ ἡμέρᾳ τὸν μὲν Φούλβιον ἐκ τοῦ πότου καθεύδοντα μόλις ἐπεγείραντες ὡπλίζοντο τοῖς περὶ τὴν οἰκίαν αὐτοῦ λαφύροις, ἃ Γαλάτας νενικηκὼς ὅτε ὑπάτευεν εἰλήφει, καὶ μετὰ πολλῆς ἀπειλῆς καὶ κραυγῆς ἐχώρουν καταληψόμενοι τὸν Ἀβεντῖνον λόφον. ὁ δὲ Γάιος ὁπλίσασθαι μὲν οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλʼ ὥσπερ εἰς ἀγορὰν ἐν τηβέννῳ προῄει, μικρὸν ὑπεζωσμένος ἐγχειρίδιον,
Caius.15.2Kapıdan çıkarken karısı önüne kapandı, bir koluyla onu, bir koluyla çocuğu sardı. "Caius," dedi, "seni önceki gibi tribun ve kanun koyucu olarak kürsüye uğurlamıyorum, başına herkesin başına gelebilecek bir şey gelse bana hiç değilse onurlu bir yas bırakacağın şanlı bir savaşa da göndermiyorum. Kendini Tiberius'un katillerinin önüne atıyorsun. Silahsız gitmen güzel, çünkü yapmaktansa çekmeyi seçiyorsun; ama ölümün devlete hiçbir yarar sağlamayacak.
ἐξιόντι δὲ αὐτῷ περὶ τὰς θύρας ἡ γυνὴ προσπεσοῦσα καὶ περιπτύξασα τῶν χειρῶν τῇ μὲν αὐτὸν ἐκεῖνον, τῇ δὲ τὸ παιδίον, οὐκ ἐπὶ τὸ βῆμά σε, εἶπεν, ὦ Γάιε, προπέμπω δήμαρχον, ὡς πρότερον, καὶ νομοθέτην, οὐδʼ ἐπὶ πόλεμον ἔνδοξον, ἵνα μοι καὶ παθών τι τῶν κοινῶν ἀπολίπῃς τιμώμενον γοῦν πένθος, ἀλλὰ τοῖς Τιβερίου φονεῦσιν ὑποβάλλεις ἑαυτόν, ἄνοπλον μὲν καλῶς, ἵνα πάθῃς τι μᾶλλον ἢ δράσῃς, πρὸς οὐδὲν δὲ τοῖς κοινοῖς ὄφελος ἀπολεῖ.
Caius.15.3Kötüler artık kazandı, davaları zorla, demirle görüyorlar. Kardeşin Numantia önlerinde düşseydi, cesedi bize antlaşmayla geri verilirdi. Şimdi belki ben de bir nehre ya da denize, sakladığı bedenini bir gün ortaya çıkarsın diye yalvaracağım. Tiberius'un öldürülmesinden sonra kanunlara ya da tanrılara ne güven kaldı?"
κεκράτηκεν ἤδη τὰ χείρω· βίᾳ καὶ σιδήρῳ τὰς δίκας πράττουσιν. εἰ περὶ Νομαντίαν ὁ σὸς ἀδελφὸς ἔπεσεν, ὑπόσπονδος ἂν ἡμῖν ἀπεδόθη νεκρός· νῦν δὲ ἴσως κἀγὼ ποταμοῦ τινος ἢ θαλάττης ἱκέτις ἔσομαι φῆναί ποτε τὸ σὸν σῶμα φρουρούμενον. τί γὰρ ἢ νόμοις ἔτι πιστὸν ἢ θεοῖς μετὰ τὸν Τιβερίου φόνον;
Caius.15.4Licinia böyle ağlarken Caius kollarından yavaşça sıyrıldı ve sessizce dostlarıyla gitti. Licinia giysisine tutunmaya çalışırken yere yığıldı, uzun süre sesi çıkmadan yattı; sonunda bayılınca hizmetçiler onu kaldırıp kardeşi Crassus'a götürdüler.
τοιαῦτα τῆς Λικιννίας ὀδυρομένης, ἀτρέμα τὰς περιβολὰς ἀπολυσάμενος αὐτῆς ὁ Γάϊος ἐχώρει σιωπῇ μετὰ τῶν φίλων, ἡ δὲ τοῦ ἱματίου λαβέσθαι γλιχομένη καταρρυεῖσα πρὸς τοὔδαφος ἔκειτο πολὺν χρόνον ἄναυδος, μέχρι οὗ λιποθυμήσασαν αὐτὴν οἱ θεράποντες ἀράμενοι πρὸς Κράσσον ᾤχοντο τὸν ἀδελφὸν κομίζοντες. ### Bölüm 16
Caius.16.116. Bölüm
Hepsi bir araya gelince Fulvius, Caius'un ikna etmesiyle küçük oğlunu elçi asasıyla foruma gönderdi. Delikanlı görünüşçe çok güzeldi. Terbiyeli, saygılı, gözü yaşlı bir hâlde durup konsüle ve senatoya barış önerdi.
ὁ δὲ Φούλβιος, ὡς ἐγένοντο πάντες ἀθρόοι, πεισθεὶς ὑπὸ τοῦ Γαΐου πέμπει τῶν υἱῶν τὸν νεώτερον ἔχοντα κηρύκειον εἴς ἀγοράν. ἦν δὲ κάλλιστος ὁ νεανίσκος ὀφθῆναι· καὶ τότε καταστὰς κοσμίως καὶ μετʼ αἰδοῦς δεδακρυμένος ἐποιήσατο συμβατικοὺς λόγους πρὸς τὸν ὕπατον καὶ τὴν σύγκλητον.
Caius.16.2Oradakilerin çoğu uzlaşmaya gönülsüz değildi. Ama Opimius, senatoyu elçilerle ikna etmeye kalkmamaları gerektiğini, hesap verecek vatandaşlar olarak yargılanmaya gelmeleri, kendilerini teslim edip ancak öyle bağışlanma dilemeleri gerektiğini söyledi. Gence de bu şartla dönmesini, yoksa hiç dönmemesini bildirdi.
οἱ μὲν οὖν πολλοὶ τῶν παρόντων οὐκ ἀηδῶς πρὸς τὰς διαλύσεις εἶχον· ὁ δὲ Ὀπίμιος οὐ διʼ ἀγγέλων ἔφη χρῆναι πείθειν τὴν σύγκλητον, ἀλλὰ καταβάντας ὡς ὑπευθύνους πολίτας ἐπὶ κρίσιν καὶ παραδόντας αὑτούς οὕτως παραιτεῖσθαι τὴν ὀργήν τῷ δὲ μειρακίῳ καὶ διηγόρευσεν ἐπὶ τούτοις κατιέναι πάλιν ἢ μὴ κατιέναι.
Caius.16.3Anlatıldığına göre Caius gidip senatoyu ikna etmek istiyordu, ama ötekilerden kimse razı olmadı. Fulvius çocuğu aynı sözlerle onlar adına görüşmeye yeniden gönderdi. Savaş başlatmaya can atan Opimius genci hemen yakalatıp hapse attırdı, çok sayıda ağır piyade ve Giritli okçuyla Fulvius'un adamlarının üzerine yürüdü.
Γάιος μὲν οὖν, ὥς φασιν, ἐβούλετο βαδίζειν καὶ πείθειν τὴν σύγκλητον οὐδενὸς δὲ τῶν ἄλλων συγχωροῦντος, αὖθις ἔπεμψεν ὁ Φούλβιος τὸν παῖδα διαλεξόμενον ὑπὲρ αὐτῶν ὅμοια τοῖς προτέροις. ὁ δὲ Ὀπίμιος σπεύδων μάχην συνάψαι τὸ μὲν μειράκιον εὐθὺς συνέλαβε καὶ παρέδωκεν εἴς φυλακήν, τοῖς δὲ περὶ τὸν Φούλβιον ἐπῄει μετὰ πολλῶν ὁπλιτῶν καὶ τοξοτῶν Κρητῶν,
Caius.16.4Onları en çok bu okçular, ok atıp yaralayarak dağıttı. Bozgun başlayınca Fulvius terk edilmiş bir hamama sığındı, az sonra bulunup büyük oğluyla birlikte boğazlandı. Caius'u savaşırken gören olmadı; olanlara dayanamayıp Artemis tapınağına çekildi. Orada kendini öldürmek istedi, ama en sadık dostları Pomponius ve Licinius engel oldu: Kılıcını aldılar ve yeniden kaçması için onu ayağa kaldırdılar.
οἳ μάλιστα βάλλοντες αὑτούς καὶ κατατραυματίζοντες συνετάραξαν. γενομένης δὲ τῆς τροπῆς ὁ μὲν Φούλβιος εἴς τι βαλανεῖον ἠμελημένον καταφυγὼν καὶ μετὰ μικρὸν ἀνευρεθεὶς κατεσφάγη μετὰ τοῦ πρεσβυτέρου παιδός, ὁ δὲ Γάιος ὤφθη μὲν ὑπʼ οὐδενὸς μαχόμενος, ἀλλὰ δυσανασχετῶν τοῖς γινομένοις ἀνεχώρησεν εἴς τὸ τῆς Ἀρτέμιδος ἱερόν ἐκεῖ δὲ βουλόμενος ἑαυτὸν ἀνελεῖν ὑπὸ τῶν πιστοτάτων ἑταίρων ἐκωλύθη, Πομπωνίου καὶ Λικιννίου· παρόντες γὰρ οὗτοι τό τε ξίφος ἀφείλοντο καὶ πάλιν φεύγειν ἐπῆραν αὐτόν.
Caius.16.5Orada diz çöküp ellerini tanrıçaya kaldırarak, Roma halkı bu nankörlüğü ve ihaneti yüzünden kölelikten hiç kurtulmasın diye dua ettiği anlatılır. Çünkü af ilan edilince çoğu açıkça taraf değiştirmişti.
ἔνθα δὴ λέγεται καθεσθεὶς εἴς γόνυ καὶ τὰς χεῖρας ἀνατείνας πρὸς τὴν θεὸν ἐπεύξασθαι τὸν Ῥωμαίων δῆμον ἀντὶ τῆς ἀχαριστίας ἐκείνης καὶ προδοσίας μηδέποτε παύσασθαι δουλεύοντα· φανερῶς γὰρ οἱ πλεῖστοι μετεβάλλοντο κηρύγματι δοθείσης ἀδείας. ### Bölüm 17
Caius.17.117. Bölüm
Caius kaçarken düşmanları arkasından gelip tahta köprüde ona yetişti. İki dostu ona devam etmesini söyleyip takipçileri durdurdular, köprünün önünde dövüşüp ölene dek kimseyi geçirmediler.
φεύγοντι δʼ οὖν τῷ Γαΐῳ τῶν ἐχθρῶν ἐπιφερομένων καὶ καταλαμβανόντων περὶ τὴν ξυλίνην γέφυραν, οἱ μὲν δύο φίλοι προχωρεῖν ἐκεῖνον κελεύσαντες αὐτοὶ τοὺς διώκοντας ὑπέστησαν καὶ μαχόμενοι πρὸ τῆς γεφύρας οὐδένα παρῆκαν ἕως ἀπέθανον.
Caius.17.2Caius'la birlikte yalnız Philokrates adlı bir köle kaçıyordu. Herkes yarışırcasına onu teşvik ediyor, ama kimse yardım etmiyor, at isteyince kimse vermek istemiyordu; çünkü takipçiler yakındı. Erinyes'e adanmış kutsal koruya azıcık önde sığındı ve orada can verdi: Philokrates onu öldürdü, sonra kendini onun üzerinde kesti.
τῷ δὲ Γαΐῳ συνέφευγεν εἷς οἰκέτης ὄνομα Φιλοκράτης, πάντων μὲν, ὥσπερ ἐν ἁμίλλῃ, παρακελευομένων, οὐδενὸς δὲ βοηθοῦντος, οὐδὲ ἵππον αἰτουμένῳ παρασχεῖν ἐθελήσαντος ἐπέκειντο γὰρ ἐγγὺς οἱ διώκοντες. ὁ δὲ φθάνει μικρὸν εἰς ἱερὸν ἄλσος Ἐριννύων καταφυγών, κἀκεῖ διαφθείρεται, τοῦ Φιλοκράτους ἀνελόντος ἐκεῖνον, εἶτα ἑαυτὸν ἐπισφάξαντος.
Caius.17.3Bazılarına göre ikisi de düşman eline sağ düştü, ama köle efendisine sarıldı ve kendisi çok kişinin darbeleriyle ölene kadar kimse Caius'a vuramadı. Caius'un başını birinin kesip götürürken elinden Opimius'un bir dostu, Septumuleius, aldığı anlatılır; çünkü çarpışmanın başında Caius ile Fulvius'un başını getirenlere ağırlığınca altın verileceği ilan edilmişti.
ὡς δὲ ἔνιοί φασιν, ἀμφότεροι μὲν ὑπὸ τῶν πολεμίων κατελήφθησαν ζῶντες, τοῦ δὲ θεράποντος τὸν δεσπότην περιβαλόντος οὐδεὶς ἐκεῖνον ἠδυνήθη πατάξαι πρότερον ἢ τοῦτον ὑπὸ πολλῶν παιόμενον ἀναιρεθῆναι. τὴν δὲ κεφαλὴν τοῦ Γαΐου λέγουσιν ἄλλον μὲν ἀποκόψαι καὶ κομίζειν, ἀφελέσθαι δὲ τούτου φίλον Ὀπιμίου τινὰ, Σεπτουμουλήιον ἦν γὰρ προκεκηρυγμένον ἐν ἀρχῇ τῆς μάχης ἰσοστάσιον χρυσίον τοῖς ἀνενεγκοῦσι τὴν Γαΐου καὶ Φουλβίου κεφαλήν.
Caius.17.4Septumuleius başı mızrağa geçirip Opimius'a getirdi. Terazi getirilip üzerine konduğunda on yedi libre ve üçte iki geldi; çünkü Septumuleius bunda da alçaklık ve hile yapmış, beyni çıkarıp yerine kurşun eritmişti. Fulvius'un başını getirenler ise daha önemsiz kişiler olduğundan hiçbir şey alamadı.
ἀνηνέχθη δὲ ὑπὸ τοῦ Σεπτουμουληΐου περιπεπαρμένη δόρατι πρὸς τὸν Ὀπίμιον, καὶ ζυγοῦ κομισθέντος ἐντεθεῖσα λίτρας ἑπτακαίδεκα καὶ δίμοιρον εἵλκυσε, τοῦ Σεπτουμουληίου καὶ περὶ τοῦτο μιαροῦ γενομένου καὶ κακουργήσαντος ἐξελὼν γὰρ τὸν ἐγκέφαλον ἐνέτηξε μόλυβδον. οἱ δὲ τοῦ Φουλβίου τὴν κεφαλὴν κομίσαντες ἦσαν γὰρ τῶν ἀσημοτέρων οὐδὲν ἔλαβον.
Caius.17.5Bunların da ötekilerin de cesetleri nehre atıldı; üç bin kişi öldürülmüştü. Malları satılıp hazineye aktarıldı. Kadınlara yas tutmak yasaklandı, Caius'un karısı Licinia çeyizinden de yoksun bırakıldı. En zalimcesi de Fulvius'un küçük oğluna yaptıklarıydı: Ne el kaldırmış ne dövüşenler arasında bulunmuştu, savaştan önce barış için gelmişti; onu yakalayıp savaştan sonra öldürdüler.
τὰ δὲ σώματα καὶ τούτων καὶ τῶν ἄλλων εἰς τὸν ποταμὸν ἐρρίφη, τρισχιλίων ἀναιρεθέντων· καὶ τὰς οὐσίας αὐτῶν ἀπέδοντο πρὸς τὸ δημόσιον. ἀπεῖπαν δὲ πενθεῖν ταῖς γυναιξί, τὴν δὲ Γαΐου Λικιννίαν καὶ τῆς προικὸς ἀπεστέρησαν. ὠμότατον δὲ προσειργάσαντο τοῦ Φουλβίου τὸν νεώτερον υἱόν, οὔτε χεῖρας ἀνταράμενον οὔτʼ ἐν τοῖς μαχομένοις γενόμενον, ἀλλὰ ἐπὶ σπονδὰς ἐλθόντα πρὸ τῆς μάχης συλλαβόντες καὶ μετὰ τὴν μάχην ἀνελόντες.
Caius.17.6Yine de halkı bundan da, öteki her şeyden de çok üzen, Opimius'un yaptırdığı Uyum tapınağı oldu; çünkü bunca vatandaşın öldürülmesiyle övünüyor, gururlanıyor, bir bakıma zafer kutluyor gibiydi. Bu yüzden geceleyin birileri tapınağın kitabesinin altına şu dizeyi yazdı: "Çılgınlığın eseri bu uyum tapınağı."
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τούτου καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων μᾶλλον ἠνίασε τοὺς πολλοὺς τὸ κατασκευασθὲν Ὁμονοίας ἱερὸν ὑπὸ τοῦ Ὀπιμίου· σεμνύνεσθαι γὰρ ἐδόκει καὶ μέγα φρονεῖν καὶ τρόπον τινὰ θριαμβεύειν ἐπὶ φόνοις τοσούτοις πολιτῶν, διὸ καὶ νυκτὸς ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν τοῦ νεὼ παρενέγραψάν τινες τὸν στίχον τοῦτον· ἔργον ἀπονοίας ναὸν ὁμονοίας ποιεῖ. ### Bölüm 18
Caius.18.118. Bölüm
Konsüllükte diktatör yetkisini ilk kullanan ve üç bin vatandaşla birlikte Caius Gracchus ile Fulvius Flaccus'u yargısız öldürten bu adam (Fulvius konsüllük yapmış, zafer alayı kutlamıştı, Caius da yaşıtları arasında aretē ve şöhrette en öndeydi) hırsızlıktan da geri durmadı: Numidyalı Iugurtha'ya elçi gönderildiğinde onun parasıyla satın alındı. Rüşvetten en utanç verici cezayı alıp itibarını kaybetti, halkın nefreti ve hakaretleri arasında yaşlandı.
οὗτος μέντοι πρῶτος ἐξουσίᾳ δικτάτορος ἐν ὑπατείᾳ χρησάμενος καὶ κατακτείνας ἀκρίτους ἐπὶ τρισχιλίοις πολίταις Γάιον Γράγχον καὶ Φούλβιον Φλάκκον, ὧν ὁ μὲν ἦν ὑπατικὸς καὶ θριαμβικός, ὁ δὲ τῆς καθʼ αὑτὸν ἡλικίας ἀρετῇ καὶ δόξῃ πεπρωτευκώς, οὐκ ἀπέσχετο κλοπῆς, ἀλλὰ πεμφθεὶς ὡς Ἰουγούρθαν τὸν Νομάδα πρεσβευτής διεφθάρη χρήμασιν ὑπʼ αὐτοῦ· καὶ δίκην ὀφλὼν αἰσχίστην δωροδοκίας ἐν ἀτιμίᾳ κατεγήρασε μισούμενος καὶ προπηλακιζόμενος ὑπὸ τοῦ δήμου,
Caius.18.2Halk olayların hemen ardından sinmiş, ezilmişti; ama az sonra Gracchus'lara ne büyük bir özlem duyduğunu gösterdi. Heykellerini dikip herkesin göreceği yerlere koydular, öldürüldükleri yerleri kutsadılar, mevsimin bütün ürünlerinden sunular getirdiler; birçokları her gün kurban kesiyor, tanrı tapınaklarına gider gibi gelip önlerinde yere kapanıyordu.
παρʼ αὐτὰ μὲν τὰ πραχθέντα ταπεινοῦ γενομένου καὶ συσταλέντος, ὀλίγῳ δὲ ὕστερον ἐκφήναντος ὅσον εἶχεν ἱμέρου καὶ πόθου τῶν Γράγχων. εἰκόνας τε γὰρ αὐτῶν ἀναδείξαντες ἐν φανερῷ προὐτίθεντο, καὶ τοὺς τόπους ἐν οἷς ἐφονεύθησαν ἀφιερώσαντες ἀπήρχοντο μὲν ὧν ὧραι φέρουσι πάντων, ἔθυον δὲ καὶ καθʼ ἡμέραν πολλοὶ καὶ προσέπιπτον, ὥσπερ θεῶν ἱεροῖς ἐπιφοιτῶντες. ### Bölüm 19
Caius.19.119. Bölüm
Söylendiğine göre Cornelia da felaketi soylu ve yüce gönüllü biçimde karşıladı; oğullarının öldürüldüğü kutsal yerler için ölülerin kendilerine yaraşır mezarlara sahip olduğunu söyledi. Kendisi Misenum denen yerde yaşadı, alıştığı hayat tarzını hiç değiştirmedi.
καὶ μέντοι καὶ ἡ Κορνηλία λέγεται τά τε ἄλλα τῆς συμφορᾶς εὐγενῶς καὶ μεγαλοψύχως ἐνεγκεῖν, καὶ περὶ τῶν ἱερῶν ἐν οἷς ἀνῃρέθησαν εἰπεῖν ὡς ἀξίους οἱ νεκροὶ τάφους ἔχουσιν, αὕτη δὲ περὶ τοὺς καλουμένους Μισηνοὺς διέτριβεν, οὐδὲν μεταλλάξασα τῆς συνήθους διαίτης.
Caius.19.2Dostu çoktu, konuk sevdiği için sofrası güzeldi. Çevresinde hep Yunanlılar ve edebiyat meraklıları vardı, bütün krallar ondan hediye alır, ona hediye gönderirdi. Gelenlere ve yanındakilere babası Africanus'un yaşamını ve hayat tarzını anlatırken çok hoş olurdu. En şaşırtıcısı ise oğullarını yas tutmadan, gözyaşı dökmeden anması, onların acılarını ve işlerini soranlara eski zaman insanlarıymış gibi anlatmasıydı.
ἦν δὲ πολύφιλος καὶ διὰ φιλοξενίαν εὐτράπεζος, ἀεὶ μὲν Ἑλλήνων καὶ φιλολόγων περὶ αὐτὴν ὄντων, ἁπάντων δὲ τῶν βασιλέων καὶ δεχομένων παρʼ αὐτῆς δῶρα καὶ πεμπόντων, ἡδίστη μὲν οὖν ἦν αὕτη τοῖς ἀφικνουμένοις καὶ συνοῦσι διηγουμένη τὸν τοῦ πατρὸς Ἀφρικανοῦ βίον καὶ δίαιταν, θαυμασιωτάτη δὲ τῶν παίδων ἀπενθὴς καὶ ἀδάκρυτος μνημονεύουσα, καὶ πάθη καὶ πράξεις αὐτῶν, ὥσπερ ἀρχαίων τινῶν, ἐξηγουμένη τοῖς πυνθανομένοις.
Caius.19.3Bu yüzden bazıları onun yaşlılıktan ya da acıların büyüklüğünden aklını yitirdiğini, felaketlerine karşı duygusuzlaştığını düşündü. Oysa asıl duygusuz olan kendileriydi: İyi bir yaratılışın, iyi bir soydan gelip iyi yetişmenin insanı acıdan korumakta ne kadar yararlı olduğunu, aretē kötülüklerden korunmaya çalışırken talihin çoğu kez ona üstün geldiğini, ama düştüğünde makul biçimde dayanma gücünü ondan alamadığını bilmiyorlardı.
ὅθεν ἔδοξεν ἐνίοις ἔκνους ὑπὸ γήρως ἢ μεγέθους κακῶν γεγονέναι καὶ τῶν ἀτυχημάτων ἀναίσθητος, αὐτοῖς ὡς ἀληθῶἀναισθήτοις οὖσιν ὅσον ἐξ εὐφυΐας καὶ τοῦ γεγονέναι καὶ τετράφθαι καλῶς ὄφελός ἐστι πρὸς ἀλυπίαν ἀνθρώποις, καὶ ὅτι τῆς ἀρετῆς ἡ τύχη φυλαττομένης μὲν τὰ κακὰ πολλάκις περίεστιν, ἐν δὲ τῷ πταῖσαι τὸ φέρειν εὐλογίστως οὐ παραιρεῖται.