Plutarkhos
Agis ve Kleomenes
Ἄγις καὶ Κλεομένης
Agis.1.1Agis
1. Bölüm
Bazıları, Ixion'un Hera yerine bulutu kucaklaması ve böylece Kentaurosların doğması efsanesinin şöhret düşkünleri için uydurulduğunu sanır; bu tahmin ne yersiz ne de boştur. Çünkü bu insanlar da aretē'nin bir hayaliyle, yani şöhretle birlikte olur; bu yüzden yaptıkları işlerin hiçbiri halis ve tutarlı değildir, hepsi piç ve karışıktır. Kâh oraya kâh buraya sürüklenir, kıskançlıkların ve tutkuların peşinden giderler. Sophokles'in çobanlarının sürüleri için söylediği gibidir bu: "Bunların efendisiyiz, ama onlara kölelik ederiz; / sussalar bile sözlerini dinlemek zorundayız."
οὐκ ἀτόπως τινὲς οὐδὲ φαύλως συγκεῖσθαι πρὸς τοὺς φιλοδόξους ὑπονοοῦσι τὸν ἐπὶ τῷ Ἰξίονι μῦθον, ὡς δὴ λαβόντι τὴν νεφέλην ἀντὶ τῆς Ἥρας καὶ τῶν Κενταύρων οὕτως γενομένων, καὶ γὰρ οὗτοι τῆς ἀρετῆς ὥσπερ εἰδώλῳ τινὶ τῇ δόξῃ συνόντες, οὐδὲν εἰλικρινὲς οὐδʼ ὡμολογημένον, ἀλλὰ νόθα καὶ μικτὰ πολλὰ πράττουσιν, ἄλλας ἄλλας φορὰς φερόμενοι, ζήλοις καὶ πάθεσιν ἐπακολουθοῦντες, ὅπερ οἱ Σοφοκλέους βοτῆρες ἐπὶ τῶν ποιμνίων λέγουσιν τούτοις γὰρ ὄντες δεσπόται δουλεύομεν, καὶ τῶνδʼ ἀνάγκη καὶ σιωπώντων κλύειν.
Agis.1.2Halk yığınlarının arzularına ve dürtülerine göre siyaset yapanların başına gerçekten bu gelir: Halk önderi ve yönetici adını taşımak için köle olup peşlerinden giderler. Geminin başındaki gözcü ileriyi dümencilerden önce görür ama yine de gözünü onlardan ayırmaz ve onların emrini yerine getirir. Bunun gibi, şöhret için siyaset yapanlar da yöneticilerin adını taşır, oysa çoğunluğun hizmetkârıdır.
ὅπερ ἀληθῶς οἱ πρὸς ἐπιθυμίας ὄχλων καὶ ὁρμὰς πολιτευόμενοι πάσχουσι, δουλεύοντες καὶ ἀκολουθοῦντες ἵνα δημαγωγοὶ καὶ ἄρχοντες ὀνομάζωνται. καθάπερ γὰρ οἱ πρωρεῖς τὰ ἔμπροσθεν προορώμενοι τῶν κυβερνητῶν ἀφορῶσι πρὸς ἐκείνους καὶ τὸ προστασσόμενον ὑπʼ ἐκείνων ποιοῦσιν, οὕτως οἱ πολιτευόμενοι καὶ πρὸς δόξαν ὁρῶντες ὑπηρέται μὲν τῶν πολλῶν εἰσιν, ὄνομα δὲ ἀρχόντων ἔχουσιν.
Agis.2.12. Bölüm
Kusursuz ve tamamıyla iyi olan insanın, güven kazandırarak eyleme yol açtığı ölçünün dışında şöhrete hiç ihtiyacı yoktur. Ama henüz genç ve onura düşkün birine, güzel işlerinden dolayı biraz şöhretle süslenmek ve övünmek hakkı tanınmalıdır. Theophrastos'un dediği gibi, aretē'ler bu yaştakilerde filizlenip tomurcuklanırken övgüyle pekişir, sonra da kendine güvenle kabararak büyür.
ὁ μὲν γὰρ ἀπηκριβωμένος καὶ τελείως ἀγαθὸς οὐδʼ ἂν ὅλως δόξης δέοιτο, πλὴν ὅση πάροδον ἐπὶ τὰς πράξεις διὰ τοῦ πιστεύεσθαι δίδωσι· νέῳ δὲ ἔτι ὄντι καὶ φιλοτίμῳ δοτέον ἀπὸ τῶν καλῶν ἔργων καὶ δόξῃ τι καλλωπίσασθαι καὶ κομπάσαι. φυόμεναι γὰρ ἐν τοῖς τηλικούτοις αἱ ἀρεταὶ καὶ βάλαστνουσαι τό τε κατορθούμενον ὥς φησι Θεόφραστος, ἐκβεβαιοῦνται τοῖς ἐπαίνοις, καὶ τὸ λοιπὸν αὔξονται μετὰ φρονήματος ἐπαιρόμεναι.
Agis.2.2Fazlalık ise her yerde tehlikelidir, siyasî ihtirasta ise öldürücüdür. Büyük iktidarı ele geçirmiş olanları açıktan açığa delilik ve çılgınlığa sürükler, çünkü artık güzel olanın ünlü olmasını istemez, ünlü olanı iyi sayarlar. Phokion, kendisinden uygunsuz bir şey isteyen Antipatros'a, "Phokion'u hem dost hem dalkavuk olarak kullanamazsın," demişti. Halk yığınlarına da bu ya da buna benzer bir söz söylemek gerekir:
τὸ δὲ ἄγαν πανταχοῦ μὲν ἐπισφαλές, ἐν δὲ ταῖς πολιτικαῖς φιλοτιμίαις ὀλέθριον ἐκφέρει γὰρ εἰς μανίαν καὶ παραφροσύνην ὕπαιθρον ἐξουσίας μεγάλης ἐπιλαβομένους, ὅταν μὴ τὸ καλὸν ἔνδοξον εἶναι θέλωσιν, ἀλλʼ ἀγαθὸν ἡγῶνται τὸ ἔνδοξον εἶναι. ὅπερ οὖν Φωκίων πρὸς Ἀντίπατρον ἀξιοῦντά τι παρʼ αὐτοῦ τῶν μὴ καλῶν οὐ δύνασαι, εἶπεν, ἅμα καὶ φίλῳ Φωκίωνι χρῆσθαι καὶ κόλακι, τοῦτο λεκτέον ἢ ὅμοιόν τι τούτῳ πρὸς τοὺς πολλούς·
Agis.2.3"Aynı adamı hem yönetici hem peşinizden gelen kişi olarak tutamazsınız." Yoksa yılanın hikâyesi gerçekleşir. Efsaneye göre yılanın kuyruğu başına isyan etmiş, hep onun peşinden gitmek yerine sırayla önden gitmeyi istemişti. Öncülüğü alınca hem akılsızca ilerleyerek kendi başını belaya sokmuş hem de tabiata aykırı biçimde kör ve kulaksız bir uzvun peşinden gitmek zorunda kalan başı parçalamıştı.
οὐ δύνασθε τὸν αὐτὸν ἔχειν καὶ ἄρχοντα καὶ ἀκόλουθον. ἐπεὶ συμβαίνει γε καὶ οὕτως τὸ τοῦ δράκοντος, οὗ φησιν ὁ μῦθος τὴν οὐρὰν τῇ κεφαλῇ στασιάσασαν ἀξιοῦν ἡγεῖσθαι παρὰ μέρος καὶ μὴ διὰ παντὸς ἀκολουθεῖν ἐκείνῃ, λαβοῦσαν δὲ τὴν ἡγεμονίαν αὐτήν τε κακῶς ἀπαλλάττειν ἀνοίᾳ πορευομένην καὶ τὴν κεφαλὴν καταξαίνειν, τυφλοῖς καὶ κωφοῖς μέρεσιν ἀναγκαζομένην παρὰ φύσιν ἕπεσθαι.
Agis.2.4Her işi halkın hoşuna gitmek için yapan birçok siyasetçinin başına böyle şeyler geldiğini görüyoruz. Kendilerini başıboş sürüklenen kalabalıklara bağlamışlardır; sonra ne onları toparlayabilmiş ne de düzensizliği durdurabilmişlerdir. Halk nazarındaki şöhret hakkında bunları söylemek, onun ne büyük bir güç olduğunu Tiberius ve Gaius Gracchus'un başına gelenlerden çıkardığımız için aklımıza geldi. Bu kardeşler tabiatça çok iyi yaratılmış, çok iyi yetiştirilmiş, çok güzel bir siyasî ilkeye de sarılmışlardı; yine de onları mahveden, ölçüsüz bir şöhret arzusundan çok, soylu bir kaynaktan gelen şöhretsizlik korkusu oldu.
τοῦτο πολλοὺς τῶν πρὸς χάριν ἅπαντα πεπολιτευμένων ὁρῶμεν πεπονθότας· ἐξαρτήσαντες γὰρ αὑτοὺς ὄχλων εἰκῇ φερομένων οὔτʼ ἀναλαβεῖν ὕστερον οὔτʼ ἐπιστῆσαι τὴν ἀταξίαν ἐδυνήθησαν. ταῦτα δὲ ἡμῖν εἰς τὴν παρὰ τῶν πολλῶν δόξαν ἐπῆλθεν εἰπεῖν ἐννοήσασιν ἡλίκην ἔχει δύναμιν ἐκ τῶν Τιβερίῳ καὶ Γαΐῳ τοῖς Γράγχοις συμπεσόντων, οὓς κάλλιστα μὲν φύντας, κάλλιστα δὲ τραφέντας, καλλίστην δὲ τῆς πολιτείας ὑπόθεσιν λαβόντας, ἀπώλεσεν οὐχ οὕτως ἐπιθυμία δόξης ἄμετρος, ὡς φόβος ἀδοξίας ἐκ προφάσεως οὐκ ἀγεννοῦς πεφυκώς.
Agis.2.5Vatandaşlarından gördükleri büyük sevgiyi, ödenmemiş bir borç gibi bırakmaktan utandılar. Sürekli olarak yararlı icraatlarla aldıkları onurları aşmak için yarıştılar; halkın hoşuna giden işler yaptıkça daha da onurlandırıldılar. Böylece aynı hevesle kendilerini halka, halkı da kendilerine karşı alevlendirdiler ve farkına varmadan öyle işlere giriştiler ki artık onlarda devam etmek güzel değildi, ama bırakmak da utanç vericiydi.
μεγάλην γὰρ εὔνοιαν προειληφότες παρὰ τῶν πολιτῶν ᾐσχύνθησαν ἐγκαταλιπεῖν ὥσπερ χρέος· ἁμιλλώμενοι δʼ ἀεὶ πολιτεύμασι χρηστοῖς τὰς τιμὰς ὑπερβάλλεσθαι, καὶ τιμώμενοι μᾶλλον ἐξ ὧν ἐπολιτεύοντο κεχαρισμένως, καὶ τοῦτον τὸν τρόπον ἴσῃ φιλοτιμίᾳ πρός τε τὸν δῆμον ἑαυτοὺς καὶ τὸν δῆμον πρὸς ἑαυτοὺς ἐκκαύσαντες, ἔλαθον ἁψάμενοι πραγμάτων ἐν οἷς οὐκέτʼ ἦν τὸ ἐπιμεῖναι καλὸν, αἰσχρὸν δʼ ἤδη τὸ παύσασθαι.
Agis.2.6Bu konuda sen kendin, anlatılanlara bakarak hüküm verirsin. Gracchuslarla karşılaştırmak için Lakonyalı iki halk önderini, kral Agis ile Kleomenes'i alalım. Çünkü bunlar da Gracchuslar gibi halkı güçlendirmişler, uzun zamandır ortadan kalkmış güzel ve adil bir düzeni yeniden kurmuşlar, alışık oldukları açgözlülüğü bırakmak istemeyen güçlülerin nefretini aynı şekilde kazanmışlardır. Lakonyalılar birbirinin kardeşi değildi, ama akraba ve kardeşçe bir siyasete, şöyle bir başlangıçla giriştiler.
ταῦτα μὲν οὖν ἐπικρινεῖς αὐτὸς ἐκ τῆς διηγήσεως παραβάλωμεν δὲ αὐτοῖς Λακωνικὸν ζεῦγος δημαγωγῶν, Ἆγιν καὶ Κλεομένην τοὺς βασιλεῖς, καὶ γὰρ οὗτοι τὸν δῆμον αὔξοντες, ὥσπερ ἐκεῖνοι, καὶ πολιτείαν καλὴν καὶ δικαίαν ἐκλελοιπυῖαν πολὺν χρόνον ἀναλαμβάνοντες, ὁμοίως ἀπηχθάνοντο τοῖς δυνατοῖς μὴ βουλομένοις ἀφεῖναι τὴν συνήθη πλεονεξίαν. ἀδελφοὶ μὲν οὖν οὐκ ἦσαν ἀλλήλων οἱ Λάκωνες, συγγενοῦς δὲ καὶ ἀδελφῆς ἥψαντο πολιτείας, ἀρχὴν τοιαύτην λαβόντες.
Agis.3.13. Bölüm
Şehre ilk kez altın ve gümüş hevesi sızdı; zenginliği elde etmenin ardından açgözlülük ve cimrilik, kullanmanın ve tadını çıkarmanın ardından da sefahat, gevşeklik ve israf geldi. Böylece Sparta güzel şeylerinin çoğunu yitirdi; Agis ile Leonidas'ın krallık ettiği zamana kadar kendisine yakışmayan bir düşkünlük içinde yaşadı.
ἐπεὶ παρεισέδυ πρῶτον εἰς τὴν πόλιν ἀργύρου καὶ χρυσοῦ ζῆλος, καὶ συνηκολούθησε τοῦ πλούτου τῇ μὲν κτήσει πλεονεξία καὶ μικρολογία τῇ δὲ χρήσει καὶ ἀπολαύσει τρυφὴ καὶ μαλακία καὶ πολυτέλεια, τῶν πλείστων ἐξέπεσεν ἡ Σπάρτη καλῶν, καὶ ταπεινὰ πράττουσα παρʼ ἀξίαν διετέλει μέχρι τῶν χρόνων ἐκείνων ἐν οἷς Ἆγις καὶ Λεωνίδας ἐβασίλευον,
Agis.3.2Agis, Eurypontidlerdendi, Eudamidas'ın oğluydu; Asya'ya geçen ve Yunanların en güçlüsü olan Agesilaos'tan altıncı kuşaktı. Agesilaos'un oğlu, İtalya'da Manduria yakınlarında Messapialılar tarafından öldürülen Arkhidamos'tu. Arkhidamos'un büyük oğlu Agis, küçük oğlu Eudamidas'tı. Agis, Megalopolis yakınlarında Antipatros tarafından çocuksuz olarak öldürülünce krallık Eudamidas'a geçti. Onun oğlu Arkhidamos, Arkhidamos'un oğlu ikinci Eudamidas, bu Eudamidas'ın oğlu da burada anlatacağımız Agis'tir.
Ἆγις μὲν Εὐρυπωντίδης καὶ Εὐδαμίδα παῖς, ἕκτος ἀπὸ Ἀγησιλάου τοῦ διαβάντος εἰς τὴν Ἀσίαν καὶ μέγιστον Ἑλλήνων δυνηθέντος· ἦν γὰρ Ἀγησιλάου μὲν Ἀρχίδαμος ὁ περὶ Μανδύριον τῆς Ἰταλίας ὑπὸ Μεσσαπίων ἀποθανών, Ἀρχιδάμου δὲ πρεσβύτερος μὲν υἱὸς Ἆγις, Εὐδαμίδας δὲ νεώτερος, ὅς, Ἄγιδος ὑπὸ Ἀντιπάτρου περὶ Μεγάλην πόλιν ἀναιρεθέντος ἀτέκνου, τὴν βασιλείαν ἔσχε, τούτου δὲ Ἀρχίδαμος, Ἀρχιδάμου δὲ ἕτερος Εὐδαμίδας, Εὐδαμίδα δὲ Ἆγις, περὶ οὗ τάδε γέγραπται·
Agis.3.3Kleonymos oğlu Leonidas ise öteki hanedandan, Agiadlardandı; Plataia'da Mardonios'u savaşta yenen Pausanias'tan sekizinci kuşaktı. Pausanias'ın oğlu Pleistoanax, onun oğlu Pausanias'tı. Bu Pausanias Lakedaimon'dan Tegea'ya kaçınca büyük oğlu Agesipolis kral oldu; o çocuksuz ölünce küçük oğlu Kleombrotos geçti başa.
Λεωνίδας δὲ ὁ Κλεωνύμου τῆς μὲν ἑτέρας οἰκίας ἦν Ἀγιάδης, ὄγδοος δὲ ἀπὸ Παυσανίου τοῦ νικήσαντος ἐν Πλαταιαῖς μάχῃ Μαρδόνιον. Παυσανίας γὰρ υἱὸν ἔσχε Πλειστώνακτα, Πλειστῶναξ δὲ Παυσανίαν, οὗ φυγόντος εἰς Τεγέαν ἐκ Λακεδαίμονος ὅ τε πρεσβύτερος υἱὸς Ἀγησίπολις ἐβασίλευσε καὶ τούτου τελευτήσαντος ἀτέκνου Κλεόμβροτος ὁ νεώτερος.
Agis.3.4Kleombrotos'un oğulları ikinci Agesipolis ile Kleomenes'ti. Agesipolis uzun süre hüküm sürmedi, çocuğu da olmadı. Ondan sonra kral olan Kleomenes, büyük oğlu Akrotatos'u kendi sağlığında yitirdi, küçük oğlu Kleonymos'u bıraktı. Ama Kleonymos kral olmadı; tahta Kleomenes'in torunu, Akrotatos'un oğlu Areus çıktı. Areus Korinthos yakınlarında düşünce oğlu Akrotatos krallığı aldı.
ἐκ δὲ Κλεομβρότου πάλιν ἄλλος Ἀγησίπολις ἦν καὶ Κλεομένης, ὧν Ἀγησίπολις μὲν οὔτε ἦρξε πολὺν χρόνον οὔτε παῖδας ἔσχε, Κλεομένης δὲ βασιλεύσας μετὰ Ἀγησίπολιν τὸν μὲν πρεσβύτερον τῶν υἱῶν Ἀκρότατον ἔτι ζῶν ἀπέβαλε, νεώτερον δὲ Κλεώνυμον κατέλιπεν, ὃς οὐκ ἐβασίλευσεν, ἀλλʼ Ἄρευς υἱωνὸς ὢν Κλεομένους, Ἀκροτάτου δʼ υἱός· Ἄρεως δὲ πεσόντος περὶ Κόρινθον υἱὸς ὦν Ἀκρότατος τὴν βασιλείαν κατέσχεν.
Agis.3.5O da Megalopolis yakınlarında tiran Aristodemos'a yenilip öldü, ardında hamile karısını bıraktı. Bir oğlan doğunca Kleonymos oğlu Leonidas vasi oldu. Çocuk yetişkinlik çağına gelmeden ölünce krallık böylece, vatandaşlara hiç uymayan Leonidas'a geçti.
ἀπέθανε δὲ καὶ οὗτος ἡττηθεὶς μάχῃ περὶ Μεγάλην πόλιν ὑπὸ Ἀριστοδήμου τοῦ τυράννου, καταλιπὼν ἐγκύμονα τὴν γυναῖκα. παιδίου δὲ ἄρρενος γενομένου Λεωνίδας ὁ Κλεωνύμου τὴν ἐπιτροπὴν ἔσχεν, εἶτα πρὶν ἐν ἡλικίᾳ γενέσθαι τελευτήσαντος, οὕτως εἰς αὐτὸν ἡ βασιλεία περιῆλθεν οὐ πάνυ τοῖς πολίταις εὐάρμοστον ὄντα.
Agis.3.6Düzenin çöküşüne herkes aynı derecede kapılmış olsa da Leonidas'ta atalarının yaşayışından göze batan bir sapma vardı. Çünkü uzun süre satrap saraylarında dolaşmış, Seleukos'a hizmet etmiş, sonra oradan öğrendiği gösterişi Yunan işlerine ve kanuna bağlı bir yönetime yakışıksız biçimde taşımıştı.
καίπερ γὰρ ἐγκεκλικότων ἤδη τῇ διαφθορᾷ τοῦ πολιτεύματος ὁμαλῶς ἁπάντων, ἦν τις ἐν τῷ Λεωνίδᾳ τῶν πατρῴων ἐπιφανὴς ἐκδιαίτησις, ἅτε δὴ χρόνον ἠλινδημένῳ πολὺν ἐν αὐλαῖς σατραπικαῖς καὶ τεθεραπευκότι Σέλευκον, εἶτα τὸν ἐκεῖθεν ὄγκον εἰς Ἑλληνικὰ πράγματα καὶ νόμιμον ἀρχὴν οὐκ ἐμμελῶς μεταφέροντι.
Agis.4.14. Bölüm
Agis ise tabiat yeteneği ve yüksek ruhuyla sadece Leonidas'ı değil, büyük Agesilaos'tan sonra kral olanların hemen hepsini öylesine geçiyordu ki henüz yirmisine basmadan, annesi Agesistrata ile büyükannesi Arkhidamia'nın, yani Lakedaimonyalıların en büyük servetlerine sahip iki kadının zenginlik ve sefahati içinde büyümüş olmasına rağmen, hazlara hemen karşı durdu. Bedenine en çok güzellik katacağı düşünülen süsleri çıkardı, her türlü lüksten sıyrılıp kaçtı, eski kaba pelerinle övünmeye başladı; Lakon sofralarını, hamamlarını ve yaşayışını arıyordu. Krallığın ancak kanunları ve atalarının yaşam düzenini geri getirmeye yararsa işine yarayacağını söylüyordu.
ὁ δὲ Ἆγις οὕτω πολὺ παρήλλαττεν εὐφυΐᾳ καὶ φρονήματι ψυχῆς οὐ μόνον τοῦτον, ἀλλὰ σχεδὸν ἅπαντας ὅσοι μετʼ Ἀγησίλαον τὸν μέγαν ἐβασίλευσαν, ὥστε μηδέπω γεγονὼς εἰκοστὸν ἔτος, ἐντεθραμμένος δὲ πλούτοις καὶ τρυφαῖς γυναικῶν, τῆς τε μητρὸς Ἀγησιστράτας καὶ τῆς μάμμης Ἀρχιδαμίας, αἳ πλεῖστα χρήματα Λακεδαιμονίων ἐκέκτηντο, πρός τε τὰς ἡδονὰς εὐθὺς ἀπισχυρίσασθαι, καὶ τὸν ἐπιπρέψαι μάλιστα τῇ χάριτι τῆς μορφῆς ὡραϊσμὸν δοκοῦντα περισπάσας τοῦ σώματος, καὶ πᾶσαν ἐκδὺς καὶ διαφυγὼν πολυτέλειαν, ἐγκαλλωπίζεσθαι τῷ τριβωνίῳ, καὶ δεῖπνα καὶ λουτρὰ καὶ διαίτας Λακωνικὰς ζητεῖν, καὶ λέγειν ὡς οὐδὲν δέοιτο τῆς βασιλείας, εἰ μὴ διʼ αὐτὴν ἀναλήψοιτο τοὺς νόμους καὶ τὴν πάτριον ἀγωγήν.
Agis.5.15. Bölüm
Lakedaimonyalıların işlerindeki çöküş ve hastalık, aşağı yukarı Atinalıların hegemonyasına son verip kendilerini altın ve gümüşle doldurduklarında başladı. Yine de evler Lykurgos'un belirlediği sayıyı miras yoluyla koruduğu, baba toprak payını oğluna bıraktığı sürece bu düzen ve eşitlik her nasılsa ayakta kaldı ve şehri öteki hatalarından kurtardı.
ἀρχὴν μὲν οὖν διαφθορᾶς καὶ τοῦ νοσεῖν ἔσχε τὰ πράγματα τῶν Λακεδαιμονίων σχεδὸν ἀφʼ οὗ τὴν Ἀθηναίων καταλύσαντες ἡγεμονίαν χρυσίου τε καὶ ἀργυρίου κατέπλησαν ἑαυτούς· οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῶν οἴκων ὃν ὁ Λυκοῦργος ὥρισε φυλαττόντων ἀριθμὸν ἐν ταῖς διαδοχαῖς, καὶ πατρὸς παιδὶ τὸν κλῆρον ἀπολείποντος, ἁμῶς γέ πως ἡ τάξις αὕτη καὶ ἰσότης διαμένουσα τὴν πόλιν ἐκ τῶν ἄλλων ἀνέφερεν ἁμαρτημάτων.
Agis.5.2Ama Epitadeus adında, güçlü, inatçı ve geçimsiz bir adam eforluk yaptı. Oğluyla arası açılınca, herkesin evini ve toprak payını sağlığında dilediğine verebileceği ya da vasiyetle bırakabileceği bir kanun önerdi.
ἐφορεύσας δέ τις ἀνὴρ δυνατός, αὐθάδης δὲ καὶ χαλεπὸς τὸν τρόπον, Ἐπιτάδευς ὄνομα, πρὸς τὸν υἱὸν αὐτῷ γενομένης διαφορᾶς ῥήτραν ἔγραψεν ἐξεῖναι τὸν οἶκον αὑτοῦ καὶ τὸν κλῆρον ᾧ τις ἐθέλοι καὶ ζῶντα δοῦναι καὶ καταλιπεῖν διατιθέμενον.
Agis.5.3Bu adam kişisel öfkesini gidermek için kanunu getirmişti; ötekiler ise açgözlülükleri yüzünden kabul edip onayladılar ve en iyi düzeni yok ettiler. Güçlüler artık mirasçıları bir kenara itip sınırsızca mülk ediniyorlardı. Bolluk kısa sürede birkaç kişide toplandı, şehri yoksulluk kapladı; yoksulluk da güzel işlere vakit bırakmayan bir köleliği, sahip olanlara karşı kıskançlığı ve düşmanlığı getirdi.
οὗτος μὲν οὖν αὑτοῦ τινα θυμὸν ἀποπιμπλὰς ἴδιον εἰσήνεγκε τὸν νόμον· οἱ δὲ ἄλλοι πλεονεξίας ἕνεκα δεξάμενοι καὶ κυρώσαντες ἀπώλεσαν τὴν ἀρίστην κατάστασιν. ἐκτῶντο γὰρ ἀφειδῶς ἤδη παρωθοῦντες οἱ δυνατοὶ τοὺς προσήκοντας ἐκ τῶν διαδοχῶν καὶ ταχὺ τῆς εὐπορίας εἰς ὀλίγους συρρυείσης πενία τὴν πόλιν κατέσχεν, ἀσχολίαν τῶν καλῶν καὶ ἀνελευθερίαν ἐπιφέρουσα μετὰ φθόνου καὶ δυσμενείας πρὸς τοὺς ἔχοντας.
Agis.5.4Geriye en fazla yedi yüz Spartalı kalmıştı; bunlardan ancak yüz kadarının toprağı ve payı vardı. Geri kalan kalabalık yoksul ve onursuz bir hâlde şehirde oturuyor, dışarıdan gelen düşmanlarla isteksizce ve gevşekçe savaşıyor, mevcut düzenin değişmesi için sürekli bir fırsat kolluyordu.
ἀπελείφθησαν οὖν ἑπτακοσίων οὐ πλείονες Σπαρτιᾶται, καὶ τούτων ἴσως ἑκατὸν ἦσαν οἱ γῆν κεκτημένοι καὶ κλῆρον ὁ δʼ ἄλλος ὄχλος ἄπορος καὶ ἄτιμος ἐν τῇ πόλει παρεκάθητο, τοὺς μὲν ἔξωθεν πολέμους ἀργῶς καὶ ἀπροθύμως ἀμυνόμενος, ἀεὶ δέ τινα καιρὸν ἐπιτηρῶν μεταβολῆς καὶ μεταστάσεως τῶν παρόντων,
Agis.6.16. Bölüm
Bu nedenle Agis, doğru olarak, şehri yeniden eşitlemeyi ve vatandaşlarla doldurmayı güzel bir iş saydı ve insanları yoklamaya başladı. Gençler umulmadık bir hızla ona uydular, onunla birlikte aretē için soyundular, özgürlük için yaşayışlarını da elbise değiştirir gibi değiştirdiler.
διὰ ταῦτα δὴ καλὸν ὁ Ἆγις, ὥσπερ ἦν, ποιούμενος ἐξισῶσαι καὶ ἀναπληρῶσαι τὴν πόλιν, ἐπειρᾶτο τῶν ἀνθρώπων, οἱ μὲν οὖν νέοι ταχὺ καὶ παρʼ ἐλπίδας ὑπήκουσαν αὐτῷ, καὶ συναπεδύσαντο πρὸς τὴν ἀρετήν, ὥσπερ ἐσθῆτα τὴν δίαιταν ἐπʼ ἐλευθερίᾳ συμμεταβάλλοντες.
Agis.6.2Yaşlılar ise çöküşe çok ilerlemiş olduklarından, çoğu, efendisine geri götürülen kaçak köleler gibi Lykurgos'tan korkup titriyordu; bugünkü durumdan yakınan, Sparta'nın eski itibarına özlem duyan Agis'i ise kınıyorlardı. Ama Libys oğlu Lysandros, Ekphanes oğlu Mandrokleidas ve bir de Agesilaos onu kabul ettiler ve hevesini kamçıladılar.
τῶν δὲ πρεσβυτέρων, ἅτε δὴ πόρρω διαφθορᾶς γεγονότων, συνέβαινε τοῖς πλείστοις ὥσπερ ἐπὶ δεσπότην ἀγομένους ἐκ δρασμοῦ δεδιέναι καὶ τρέμειν τὸν Λυκοῦργον, καὶ καθήπτοντο τοῦ Ἄγιδος ὀδυρομένου τὰ παρόντα πράγματα καὶ τὸ παλαιὸν ἀξίωμα τῆς Σπάρτης ἐπιποθοῦντος. Λύσανδρος δὲ ὁ Λίβυος καὶ Μανδροκλείδας ὁ Ἐκφάνους, ἔτι δὲ Ἀγησίλαος ἀπεδέξαντο καὶ συμπαρώρμησαν αὐτοῦ τὴν φιλοτιμίαν.
Agis.6.3Lysandros vatandaşlar arasında en çok itibar görenlerdendi. Mandrokleidas işleri çevirmekte Yunanların en ustasıydı; cesaretle karışık bir zekâ ve kurnazlık sahibiydi. Agesilaos, kralın dayısıydı, iyi hatipti, ama gevşek ve para düşkünüydü. Onu görünürde kendi oğlu Hippomedon harekete geçirip cesaretlendiriyordu; birçok savaşta ün yapmış ve gençler arasındaki sevgisi sayesinde büyük güç kazanmış bir adamdı bu.
ἦν δὲ Λύσανδρος μὲν ἐν δόξῃ μάλιστα τῶν πολιτῶν, Μανδροκλείδας δὲ δεινότατος Ἑλλήνων πράγματα συσκευάσασθαι καὶ τὸ συνετὸν τοῦτο καὶ δολερὸν τόλμῃ μεμιγμένον ἔχων Ἀγησίλαον δὲ θεῖον ὄντα τοῦ βασιλέως καὶ δυνατὸν εἰπεῖν, ἄλλως δὲ μαλακὸν καὶ φιλοχρήματον, ἐμφανῶς μὲν ὁ υἱὸς Ἱππομέδων ἐκίνει καὶ παρεθάρρυνεν, εὐδόκιμος ἐν πολλοῖς πολέμοις ἀνὴρ καὶ μέγα διʼ εὔνοιαν τῶν νέων δυνάμενος·
Agis.6.4Ama Agesilaos'u bu işe katılmaya gerçekten ikna eden sebep, siyasî düzen değişirse kurtulacağını umduğu borçlarının çokluğuydu. Agis onu kazanır kazanmaz hemen onunla birlikte annesini ikna etmeye girişti. Annesi Agesilaos'un kız kardeşiydi; himayesindekilerin, dostlarının ve borçlularının çokluğu sayesinde şehirde büyük bir gücü vardı, kamu işlerinin çoğu onun elinden geçiyordu.
ἡ δὲ ἀληθῶς ἀναπείσασα τὸν Ἀγησίλαον αἰτία τῶν πραττομένων μετασχεῖν ὀφλημάτων πλῆθος ἦν, ὧν ἤλπιζεν ἀπαλλαγήσεσθαι μεταβάλλων τὴν πολιτείαν. ὡς οὖν τάχιστα προσηγάγετο τοῦτον ὁ Ἆγις, εὐθὺς ἐπιχειρεῖ μετʼ αὐτοῦ τὴν μητέρα πείθειν, ἀδελφὴν οὖσαν τοῦ Ἀγησιλάου, πλήθει δὲ πελατῶν καὶ φίλων καὶ χρεωστῶν μέγα δυναμένην ἐν τῇ πόλει καὶ πολλὰ τῶν κοινῶν διαπραττομένην.
Agis.7.17. Bölüm
Kadın ilk duyduğunda şaşırıp kaldı; delikanlının hem imkânsız hem de yararsız şeylere heves ettiğini söyleyerek onu durdurmaya çalıştı. Ama Agesilaos bunun iyi olacağını ve yararlı biçimde yapılacağını anlattı. Kralın kendisi de annesine, zenginliğini kendi şanı ve hevesi için bağışlaması için yalvardı: Parayla öteki krallara yetişemezdi,
ἡ δὲ ἀκούσασα τὸ μὲν πρῶτον ἐξεπλάγη καὶ κατέπαυε τὸ μειράκιον ὡς οὔτε δυνατῶν οὔτε λυσιτελῶν ἐφιέμενον· ἐπεὶ δὲ ταῦτα μὲν ὁ Ἀγησίλαος ἐδίδασκεν ὡς καλῶς ἕξει καὶ πραχθήσεται συμφερόντως, αὐτὸς δὲ ὁ βασιλεὺς ἐδεῖτο τῆς μητρὸς ἐπιδοῦναι πρὸς δόξαν αὐτῷ καὶ φιλοτιμίαν τὸν πλοῦτον, ὡς χρήμασι μὲν οὐ δυνάμενος πρὸς τοὺς ἄλλους βασιλεῖς ἐξισωθῆναι
Agis.7.2çünkü satrapların hizmetkârlarının ve Ptolemaios ile Seleukos'un kâhyalarının köleleri bile Sparta'daki bütün kralların toplamından daha zengindi. Ama itidal, sadelik ve yüce gönüllülükle onların sefahatini aşar, vatandaşlara eşitlik ve ortaklık sağlarsa, gerçekten büyük bir kral adını ve şanını kazanacaktı. Bunun üzerine kadınların fikri değişti; delikanlının hevesi onları da coşturdu ve güzel olana bir ilham gibi kapıldılar:
(σατραπῶν γὰρ οἰκέτας καὶ δούλους ἐπιτρόπων Πτολεμαίου καὶ Σελεύκου κεκτῆσθαι πλείονα συμπάντων ὁμοῦ τῶν ἐν Σπάρτῃ βασιλέων), ἐὰν δὲ σωφροσύνῃ καὶ λιτότητι καὶ μεγαλοψυχίᾳ τὰς ἐκείνων ὑπερβαλόμενος τρυφὰς ἰσότητα καὶ κοινωνίαν καταστήσῃ τοῖς πολίταις, ὄνομα καὶ δόξαν ὡς ἀληθῶς βασιλέως μεγάλου κτησόμενος, οὕτω μετέπεσον ταῖς γνώμαις αἱ γυναῖκες ὑπὸ τῆς φιλοτιμίας ἐπαρθεῖσαι τοῦ νεανίσκου, καὶ τοσαύτῃ κατεσχέθησαν οἷον ἐπιπνοίᾳ πρὸς τὸ καλόν,
Agis.7.3Agis'i teşvik edip acele ettirdiler, dostlarını çağırıp yüreklendirdiler, öteki kadınlarla da konuştular; çünkü Lakedaimonyalıların her zaman kadınlarına boyun eğdiğini, kamu işlerine onların kendi evlerine karıştıklarından daha fazla karışmalarına göz yumduğunu biliyorlardı. O zamanlar Lakonya'daki servetin en büyük kısmı kadınların elindeydi ve bu, Agis'in işini zorlaştırdı.
ὥστε τὸν μὲν Ἆγιν συνεξορμᾶν καὶ συνεπιταχύνειν, μεταπεμπομένας δὲ τοὺς φίλους παρακαλεῖν καὶ ταῖς ἄλλαις διαλέγεσθαι γυναιξίν, ἅτε δὴ τοὺς Λακεδαιμονίους ἐπισταμένας κατηκόους ὄντας ἀεὶ τῶν γυναικῶν, καὶ πλεῖον ἐκείναις τῶν δημοσίων ἢ τῶν ἰδίων αὑτοῖς πολυπραγμονεῖν διδόντας. ἦν δὲ τότε τῶν Λακωνικῶν πλούτων ἐν ταῖς γυναιξὶ τὸ πλεῖστον, καὶ τοῦτο τὴν πρᾶξιν τῷ Ἄγιδι δύσεργον καὶ χαλεπὴν ἐποίησεν.
Agis.7.4Çünkü kadınlar karşı çıktı. Bunun sebebi yalnız, görgüsüzlükleri yüzünden saadet saydıkları sefahati kaybedecek olmaları değildi; zenginlikten devşirdikleri onurun ve gücün de budanacağını görüyorlardı. Leonidas'a başvurup, yaşça büyük olduğundan Agis'i dizginlemesini ve yapılanları engellemesini rica ettiler.
ἀντέστησαν γὰρ αἱ γυναῖκες οὐ μόνον τρυφῆς ἐκπίπτουσαι διʼ ἀπειροκαλίαν εὐδαιμονιζομένης, ἀλλὰ καὶ τιμὴν καὶ δύναμιν, ἣν ἐκ τοῦ πλουτεῖν ἐκαρποῦντο, περικοπτομένην αὑτῶν ὁρῶσαι. καὶ πρὸς τὸν Λεωνίδαν τραπόμεναι παρεκάλουν ὄντα πρεσβύτερον ἐπιλαμβάνεσθαι τοῦ Ἄγιδος καὶ τὰ πραττόμενα διακωλύειν.
Agis.7.5Leonidas zenginlere yardım etmek istiyordu, ama değişiklik arzulayan halktan korktuğundan açıkça karşı çıkmadı. Gizlice işi baltalamak ve bozmak yoluna gitti. Yöneticilerle görüşüyor, Agis'in zenginlerin malını yoksullara tiranlığın bedeli olarak vaat ettiğini, toprak dağıtarak ve borçları silerek kendine birçok muhafız satın aldığını, Sparta'ya ise vatandaş kazandırmadığını söyleyerek ona iftira ediyordu.
ἐβούλετο μὲν οὖν ὁ Λεωνίδας τοῖς πλουσίοις βοηθεῖν, δεδιὼς δὲ τὸν δῆμον ἐπιθυμοῦντα τῆς μεταβολῆς οὐδὲν ἀντέπραττε φανερῶς, λάθρα δὲ τὴν πρᾶξιν ἐζήτει κακουργεῖν καὶ διαφθείρειν ἐντυγχάνων τοῖς ἄρχουσι καὶ διαβάλλων τὸν Ἆγιν ὡς τυραννίδος μισθὸν τοῖς πένησι τὰ τῶν πλουσίων προτείνοντα, καὶ γῆς μεταδόσεσι καὶ χρεῶν ἀφέσεσι πολλοὺς ὠνούμενον ἑαυτῷ δορυφόρους, οὐ τῇ Σπάρτῃ πολίτας.
Agis.8.18. Bölüm
Yine de Agis, Lysandros'u efor seçtirmeyi başardı ve hemen onun aracılığıyla ihtiyarlar meclisine bir yasa önerisi getirdi. Önerinin ana maddeleri şunlardı: Borçlular borçlarından kurtulacak; toprak yeniden dağıtılacak, Pellene yakınlarındaki dereden Taygetos'a, Malea'ya ve Sellasia'ya kadar olan bölgeden dört bin beş yüz, dışarıdan on beş bin toprak payı çıkarılacaktı.
οὐ μὴν ἀλλὰ διαπραξάμενος ὁ Ἆγις ἔφορον γενέσθαι τὸν Λύσανδρον, εὐθὺς εἰσέφερε διʼ αὐτοῦ ῥήτραν εἰς τοὺς γέροντας, ἧς ἦν κεφάλαια χρεῶν μὲν ἀφεθῆναι τοὺς ὀφείλοντας, τῆς δὲ γῆς ἀναδασθείσης τὴν μὲν ἀπὸ τοῦ κατὰ Πελλήνην χαράδρου πρὸς τὸ Ταΰγετον καὶ Μαλέαν καὶ Σελασίαν κλήρους γενέσθαι τετρακισχιλίους πεντακοσίους, τὴν δʼ ἔξω μυρίους πεντακισχιλίους·
Agis.8.2Dıştaki toprak, silah taşıyabilen perioikler arasında, içteki ise doğrudan Spartalılar arasında bölüşülecekti. Spartalıların sayısı, hür insan terbiyesi görmüş, bedence düzgün ve yaşça dinç olan perioikler ve yabancılarla tamamlanacaktı. Bunlar, dört yüz ve iki yüz kişilik on beş ortak sofra hâlinde düzenlenecek ve atalarının yaşayışını sürdüreceklerdi.
καὶ ταύτην μὲν τοῖς ὅπλα φέρειν δυναμένοις τῶν περιοίκων μερισθῆναι, τὴν δὲ ἐντὸς αὐτοῖς Σπαρτιάταις· ἀναπληρωθῆναι δὲ τούτους ἔκ τε περιοίκων καὶ ξένων, ὅσοι τροφῆς μετεσχηκότες ἐλευθερίου καὶ χαρίεντες ἄλλως τοῖς σώμασι καὶ καθʼ ἡλικίαν ἀκμάζοντες εἶεν σύνταξιν δὲ τούτων εἰς πεντεκαίδεκα γενέσθαι φιδίτια κατὰ τετρακοσίους καὶ διακοσίους, καὶ δίαιταν ἣν εἶχον οἱ πρόγονοι διαιτᾶσθαι.
Agis.9.19. Bölüm
Yasa önerisi yazıldı, ama ihtiyarlar aynı görüşte birleşmedi. Bunun üzerine Lysandros halk meclisini topladı ve vatandaşlarla konuştu. Mandrokleidas ile Agesilaos da, onlara sefahat içinde hükmeden bir avuç insan yüzünden Sparta'nın itibarının ayaklar altında kalmasına göz yummamalarını rica ettiler. Para düşkünlüğünü Sparta için ölümcül sayıp ondan sakınmayı emreden eski kehanetleri ve Pasiphaa'dan kendilerine yakın zamanda getirilen sözleri hatırlamalarını istediler.
γραφείσης δὲ τῆς ῥήτρας, καὶ τῶν γερόντων εἰς ταὐτὸ ταῖς γνώμαις οὐ συμφερομένων, ἐκκλησίαν συναγαγὼν ὁ Λύσανδρος αὐτός τε διελέχθη τοῖς πολίταις, καὶ Μανδροκλείδας καὶ Ἀγησίλαος ἐδέοντο μὴ διʼ ὀλίγους ἐντρυφῶντας αὐτοῖς περιιδεῖν ἐρριμμένον τὸ ἀξίωμα τῆς Σπάρτης, ἀλλὰ τῶν τε προτέρων χρησμῶν μνημονεῦσαι, τὴν φιλοχρημοσύνην ὡς ὀλέθριον τῇ Σπάρτῃ φυλάττεσθαι διακελευομένων, καὶ τῶν ἔναγχος ἐκ Πασιφάας κεκομισμένων αὐτοῖς.
Agis.9.2Thalamai'de Pasiphaa'nın saygı gören bir tapınağı ve kâhinlik yeri vardı. Bazıları onun Atlas'ın kızlarından biri olduğunu, Zeus'tan Ammon'u doğurduğunu anlatır. Bazıları ise onun Priamos'un kızı Kassandra olduğunu, burada öldüğünü ve kehanetlerini herkese açtığı için Pasiphaa adını aldığını söyler. Phylarkhos'a göre ise Amyklas'ın kızı Daphne'dir: Kendisiyle birleşmek isteyen Apollon'dan kaçmış, bitkiye dönüşmüş, tanrıdan saygı görmüş ve kehanet gücü kazanmıştır.
ἱερὸν δὲ Πασιφάας καὶ μαντεῖον ἦν ἐν Θαλάμαις τιμώμενον, ἥν τινὲς μὲν ἱστοροῦσι τῶν Ἀτλαντίδων μίαν οὖσαν ἐκ Διὸς τὸν Ἄμμωνα τεκεῖν, τινὲς δὲ Κασάνδραν τὴν Πριάμου τελευτήσασαν ἐνταῦθα καὶ διὰ τὸ πᾶσι φαίνειν τὰ μαντεῖα Πασιφάαν προσαγορευθεῖσαν. ὁ δὲ Φύλαρχος Ἀμύκλα θυγατέρα, Δάφνην τοὔνομά, φησιν ὑποφεύγουσαν Ἀπόλλωνα βουλόμενον αὐτῇ μιγῆναι, καὶ μεταβαλοῦσαν εἰς τὸ φυτόν, ἐν τιμῇ τοῦ θεοῦ γενέσθαι καὶ μαντικὴν λαβεῖν δύναμιν.
Agis.9.3Bu kaynağın kehanetlerinin de Spartalılara, Lykurgos'un başta koyduğu kanuna uygun olarak hepsinin eşit olmasını buyurduğu söyleniyordu. En sonunda Kral Agis ortaya çıktı, kısa bir konuşma yaptı ve kurmakta olduğu düzene en büyük katkıyı kendisinin yapacağını söyledi: Önce kendi mal varlığını ortaya koyacaktı. Bu mal varlığı, ekili tarlalar ve otlaklar bakımından çok büyüktü, ayrıca altı yüz talant da nakdi vardı. Annesi, büyükannesi, dostları ve akrabaları, yani Spartalıların en zenginleri de aynısını yapacaktı.
ἔφασαν οὖν καὶ τὰ παρὰ ταύτης μαντεῖα προστάττειν τοῖς Σπαρτιάταις ἴσους γενέσθαι πάντας καθʼ ὃν ὁ Λυκοῦργος ἐξ ἀρχῆς ἔταξε νόμον. ἐπὶ πᾶσι δὲ ὁ βασιλεὺς Ἆγις εἰς μέσον παρελθὼν καὶ βραχέα διαλεχθεὶς ἔφη συμβολὰς διδόναι τῇ πολιτείᾳ μεγίστας ἣν καθίστησι· τὴν γὰρ αὑτοῦ πρῶτον οὐσίαν εἰς μέσον τιθέναι, πολλὴν μὲν οὖσαν ἐν τοῖς γεωργουμένοις καὶ νεμομένοις, ἄνευ δὲ τούτων ἑξακόσια τάλαντα νομίσματος ἔχουσαν τὸ δὲ αὐτὸ καὶ τὰς μητέρας ποιεῖν καὶ τοὺς φίλους καὶ οἰκείους, πλουσιωτάτους ὄντας Σπαρτιατῶν.
Agis.10.110. Bölüm
Halk delikanlının yüce gönüllülüğüne hayran kaldı, aşağı yukarı iki yüz yıl sonra Sparta'ya layık bir kralın ortaya çıktığına sevindi. Leonidas ise tam bu noktada en şiddetli muhalefete girişti. Aynı şeyi yapmak zorunda kalacağını, ama vatandaşlardan aynı minneti görmeyeceğini, herkes malını ortaya koysa bile onurun yalnız işe başlayanın olacağını hesaplıyordu. Agis'e, Lykurgos'un adil ve erdemli bir adam olduğunu düşünüp düşünmediğini sordu.
ὁ μὲν οὖν δῆμος ἐξεπλάγη τὴν μεγαλοψυχίαν τοῦ νεανίσκου, καὶ περιχαρὴς ἦν ὡς διʼ ἐτῶν ὁμοῦ τι διακοσίων πεφηνότος ἀξίου τῆς Σπάρτης βασιλέως· ὁ δὲ Λεωνίδας τότε δὴ μάλιστα πρὸς τοὐναντίον ἐφιλονείκησε. λογιζόμενος γάρ ὅτι ταὐτὰ μὲν ἀναγκασθήσεται ποιεῖν, οὐ τὴν αὐτὴν δὲ χάριν ἕξει παρὰ τοῖς πολίταις, ἀλλὰ πάντων ὁμοίως ἃ κέκτηνται κατατιθεμένων μόνῳ τῷ ἀρξαμένῳ προσθήσουσι τὴν τιμήν, ἠρώτα τὸν Ἆγιν εἰ δίκαιον ἄνδρα καὶ σπουδαῖον ἡγεῖται γεγονέναι Λυκοῦργον.
Agis.10.2Agis evet deyince, "Peki," dedi, "Lykurgos nerede borçları silmiş, nerede yabancıları vatandaşlığa kaydetmiş? O, yabancıları sınır dışı etmeden şehrin sağlıklı kalacağına hiç inanmazdı." Agis, yabancı ülkede yetişip satrap evliliklerinden çocuk sahibi olan Leonidas'ın Lykurgos'u bilmemesine şaşmadığını söyledi. Lykurgos, borç almayı ve vermeyi parayla birlikte şehirden çıkarmıştı.
ὁμολογήσαντος δʼ ἐκείνου, ποῦ τοίνυν, ἔφη, Λυκοῦργος ἢ χρεῶν ἀποκοπὰς ἔδωκεν ἢ ξένους κατέταξεν εἰς τὴν πολιτείαν, ὃς οὐδὲ ὅλως ἐνόμιζεν ὑγιαίνειν τὴν πόλιν μὴ χρωμένην ξενηλασίαις; ὁ δὲ Ἆγις ἀπεκρίνατο μὴ θαυμάζειν τὸν Λεωνίδαν, εἰ τεθραμμένος ἐν ξένῃ καὶ πεπαιδοποιημένος ἐκ γάμων σατραπικῶν ἀγνοεῖ τὸν Λυκοῦργον, ὅτι τὸ μὲν ὀφείλειν καὶ δανείζειν ἅμα τῷ νομίσματι συνεξέβαλεν ἐκ τῆς πόλεως,
Agis.10.3Şehirlerdeki yabancılardan ise özellikle yaşayışı ve âdetleri uyuşmayanları hoş görmüyordu. Onları kovarken bedenleriyle değil, yaşam biçimleri ve huylarıyla savaşıyordu; vatandaşlara bulaşıp sefahat, gevşeklik ve açgözlülük hevesi aşılamalarından korkuyordu. Nitekim Terpandros, Thales ve Pherekydes yabancı oldukları hâlde, Lykurgos'la aynı şeyleri şarkılarında ve felsefelerinde sürdürdükleri için Sparta'da çok onurlandırılmışlardı.
τῶν δʼ ἐν ταῖς πόλεσι ξένων τοὺς τοῖς ἐπιτηδεύμασι καὶ ταῖς διαίταις ἀσυμφύλους μᾶλλον ἐδυσχέραινε· καὶ γὰρ ἐκείνους ἤλαυνεν οὐ τοῖς σώμασι πολεμῶν, ἀλλὰ τοὺς βίους αὐτῶν καὶ τοὺς τρόπους δεδιώς, μὴ συναναχρωννύμενοι τοῖς πολίταις τρυφῆς καὶ μαλακίας καὶ πλεονεξίας ἐντέκωσι ζῆλον· ἐπεὶ Τέρπανδρόν γε καὶ Θάλητα καὶ Φερεκύδην ξένους ὄντας, ὅτι τὰ αὐτὰ τῷ Λυκούργῳ διετέλουν ᾄδοντες καὶ φιλοσοφοῦντες, ἐν Σπάρτῃ τιμηθῆναι διαφερόντως.
Agis.10.4"Sen," dedi, "efor olduğunda müzisyen Phrynis'in dokuz telinden ikisini baltayla kesen Ekprepes'i ve Timotheos'a aynısını yapanları övüyorsun, ama Sparta'dan sefahati, israfı ve gösterişi kaldırdığımız için bizi kınıyorsun. Sanki onlar da müzikteki kibri ve aşırılığı, buraya sızmasın diye gözetmiyorlardı; oysa bu aşırılık hayatta ve huylarda ölçüsüzlüğe ve ahenksizliğe dönüşür, bunlar da şehri kendisiyle ahenksiz ve uyumsuz kılmıştır."
σὺ δὲ Ἐκπρέπη μὲν, ἔφησεν, ἐπαινεῖς, ὃς ἐφορεύων Φρύνιδος τοῦ μουσικοῦ σκεπάρνῳ τὰς δύο τῶν ἐννέα χορδῶν ἐξέτεμε, καὶ τοὺς ἐπὶ Τιμοθέῳ πάλιν τὸ αὐτὸ τοῦτο πράξαντας, ἡμᾶς δὲ μέμφῃ τρυφὴν καὶ πολυτέλειαν καὶ ἀλαζονείαν ἐκ τῆς Σπάρτης ἀναιροῦντας, ὥσπερ οὐχὶ κἀκείνων τὸ ἐν μουσικῇ σοβαρὸν καὶ περιττὸν ὅπως ἐνταῦθα μὴ προέλθῃ φυλαττομένων, ὅπου γενομένων βίων καὶ τρόπων ἀμετρία καὶ πλημμέλεια τὴν πόλιν ἀσύμφωνον καὶ ἀνάρμοστον ἑαυτῇ πεποίηκεν.
Agis.11.111. Bölüm
Bundan sonra halk Agis'in peşinden gitti. Zenginler ise Leonidas'a kendilerini bırakmaması için yalvardılar; önerileri önceden görüşme yetkisi ellerinde olan ihtiyarlara da rica edip onları ikna ettiler. Böylece yasa önerisini reddedenler bir oy fazla çıktı.
ἐκ τούτου τῷ μὲν Ἄγιδι τὸ πλῆθος ἐπηκολούθησεν, οἱ δὲ πλούσιοι τόν τε Λεωνίδαν παρεκάλουν μὴ σφᾶς προέσθαι, καὶ τοὺς γέροντας, οἷς τὸ κράτος ἦν ἐν τῷ προβουλεύειν, δεόμενοι καὶ πείθοντες ἴσχυσαν, ὅσον ἑνὶ πλείονας γενέσθαι τοὺς ἀποψηφισαμένους τὴν ῥήτραν.
Agis.11.2Lysandros hâlâ görevdeydi. Eski bir kanuna dayanarak Leonidas'ı yargılamaya girişti: Herakles soyundan gelen birinin yabancı bir kadından çocuk sahibi olmasını yasaklayan, Sparta'dan ayrılıp başka bir yerde yerleşenin ölüm cezasına çarptırılmasını buyuran bir kanundu bu. Başkalarına Leonidas'a karşı bunları söylemelerini öğretti, kendisi de meslektaşlarıyla birlikte işareti bekledi.
ὁ δὲ Λύσανδρος ἔτι τὴν ἀρχὴν ἔχων ὥρμησε τὸν Λεωνίδαν διώκειν κατὰ δή τινα νόμον παλαιόν, ὃς οὐκ ἐᾷ τὸν Ἡρακλείδην ἐκ γυναικὸς ἀλλοδαπῆς τεκνοῦσθαι, τὸν δὲ ἀπελθόντα τῆς Σπάρτης ἐπὶ μετοικισμῷ πρὸς ἑτέρους ἀποθνῄσκειν κελεύει, ταῦτα κατὰ τοῦ Λεωνίδᾳ λέγειν ἑτέρους διδάξας, αὐτὸς παρεφύλαττε μετὰ τῶν συναρχόντων τὸ σημεῖον.
Agis.11.3İşaret şöyledir: Eforlar dokuz yılda bir, açık ve aysız bir gecede sessizce oturup göğe bakar. Bir yıldız göğün bir yanından öbür yanına kayarsa kralları tanrıya karşı suç işlemiş sayıp yargılarlar ve Delphoi'den ya da Olympia'dan bu krallara yardım edecek bir kehanet gelene kadar görevlerinden uzaklaştırırlar.
ἔστι δὲ τοιόνδε· διʼ ἐτῶν ἐννέα λαβόντες οἱ ἔφοροι νύκτα καθαρὰν καὶ ἀσέληνον, σιωπῇ καθέζονται πρὸς οὐρανὸν ἀποβλέποντες. ἐὰν οὖν ἐκ μέρους τινὸς εἰς ἕτερον μέρος ἀστὴρ διᾴξῃ, κρίνουσι τοὺς βασιλεῖς ὡς περὶ τὸ θεῖον ἐξαμαρτάνοντας, καὶ καταπαύουσι τῆς ἀρχῆς, μέχρι ἂν ἐκ Δελφῶν ἢ Ὀλυμπίας χρησμὸς ἔλθῃ τοῖς ἡλωκόσι τῶν βασιλέων βοηθῶν.
Agis.11.4Lysandros bu işareti gördüğünü söyleyerek Leonidas'ı yargılamaya çıkardı, tanıklar gösterdi: Seleukos'un valilerinden birinin kendisiyle evlendirdiği Asyalı bir kadından iki çocuk sahibi olmuş, kadın ondan hoşlanmayıp nefret edince istemeden eve dönmüş, varisi olmayan krallığı almıştı.
τοῦτο δὴ τὸ σημεῖον αὐτῷ γεγονέναι λέγων ὁ Λύσανδρος κρίσιν τῷ Λεωνίδᾳ προὔθηκε, καὶ μάρτυρας παρεῖχεν ὡς ἐκ γυναικὸς Ἀσιανῆς, ἣν τῶν Σελεύκου τινὸς ὑπάρχων αὐτῷ συνοικίσαντος ἔσχε, τεκνώσαιτο δύο παιδία, δυσχεραινόμενος δὲ καὶ μισούμενος ὑπὸ τῆς γυναικὸς ἐπανέλθοι παρὰ γνώμην οἴκαδε, καὶ διαδοχῆς ἔρημον ἀνέλοιτο τὸ βασίλειον.
Agis.11.5Yargılamayla birlikte, Leonidas'ın damadı ve krallık soyundan olan Kleombrotos'u krallığı talep etmeye ikna etti. Leonidas korkup Tunç Evli Athena'nın tapınağına sığındı; kızı da Kleombrotos'u bırakıp babasıyla birlikte sığındı. Yargılanmak üzere çağrıldı, gelmedi; bunun üzerine onu krallıktan indirip tacı Kleombrotos'a verdiler.
ἅμα δὲ τῇ δίκῃ Κλεόμβροτον ἔπειθε τῆς βασιλείας ἀντιποιεῖσθαι, γαμβρὸν ὄντα τοῦ Λεωνίδᾳ, γένους δὲ τοῦ βασιλικοῦ, φοβηθεὶς οὖν ὁ Λεωνίδας ἱκέτης γίνεται τῆς Χαλκιοίκου, καὶ συνικέτευεν ἡ θυγάτηρ τῷ πατρί, τὸν Κλεόμβροτον ἀπολιποῦσα. καλουμένου δὲ πρὸς τὴν δίκην αὐτοῦ καὶ μὴ καταβαίνοντος, ἐκεῖνον ἀποψηφισάμενοι τὴν βασιλείαν τῷ Κλεομβρότῳ παρέδωκαν.
Agis.12.112. Bölüm
Bu sırada Lysandros'un görev süresi doldu. Yeni seçilen eforlar sığınmış olan Leonidas'ı oradan çıkardılar, Lysandros ile Mandrokleidas'a da kanuna aykırı olarak borç silme ve toprak dağıtma önerdikleri için dava açtılar.
ἐν τούτῳ δὲ τῆς ἀρχῆς ὁ Λύσανδρος ἀπηλλάγη τὸν χρόνου διελθόντος. οἱ δὲ κατασταθέντες ἔφοροι τὸν μὲν Λεωνίδαν ἀνέστησαν ἱκετεύοντα, τῷ δὲ Λυσάνδρῳ καὶ τῷ Μανδροκλείδᾳ δίκην ἐπῆγον ὡς παρὰ τὸν νόμον χρεῶν ἀποκοπὰς καὶ γῆν ἀναδάσασθαι ψηφισαμένοις.
Agis.12.2Tehlikeye düşen bu ikisi, kralları birleşip eforların kararlarını umursamamaya ikna ettiler. Bu makamın gücü, krallar arasındaki anlaşmazlıktan gelirdi: Biri ortak yarara karşı çekiştiğinde, oyunu doğru söyleyenin yanında kullanırdı. İkisi aynı görüşte olduğunda ise yetkileri bozulamazdı; onlara karşı mücadele etmek kanuna aykırıydı. Eforların işi kavga eden krallara hakemlik yapmaktı, uyumlu olan krallara karışmak değil.
κινδυνεύοντες οὖν ἐκεῖνοι πείθουσι τοὺς βασιλεῖς ὁμοῦ γενομένους χαίρειν ἐᾶν τὰ τῶν ἐφόρων βουλεύματα· τοῦτο γὰρ τὸ ἀρχεῖον ἰσχύειν ἐκ διαφορᾶς τῶν βασιλέων, τῷ τὰ βελτίονα λέγοντι προστιθέμενον τὴν ψῆφον, ὅταν ἅτερος ἐρίζῃ πρὸς τὸ συμφέρον· ἀμφοῖν δὲ ταὐτὰ βουλευομένων ἄλυτον εἶναι τὴν ἐξουσίαν, καὶ παρανόμως μαχεῖσθαι πρὸς τοὺς βασιλεῖς, ὧν μαχομένων διαιτᾶν καὶ βραβεύειν αὐτοῖς εἶναι προσῆκον, οὐχὶ πολυπραγμονεῖν ὁμοφρονούντων.
Agis.12.3İki kral buna ikna oldu, dostlarıyla agoraya indi, eforları makamlarından kaldırdı ve yerlerine başkalarını atadı; bunlardan biri Agesilaos'tu. Gençlerin çoğunu silahlandırıp mahpusları serbest bıraktılar; karşıtları çok kişiyi öldüreceklerinden korktu.
οὕτω δὴ πεισθέντες ἀμφότεροι καὶ μετὰ τῶν φίλων εἷς ἀγορὰν καταβάντες ἀνέστησαν μὲν ἐκ τῶν δίφρων τοὺς ἐφόρους, ἄλλους δʼ ἀντʼ αὐτῶν ἀπέδειξαν, ὧν εἷς ἦν Ἀγησίλαος, ὁπλίσαντες δὲ τῶν νέων πολλοὺς καὶ λύσαντες τοὺς δεδεμένους ἐγένοντο φοβεροὶ τοῖς ὑπεναντίοις ὡς πολλοὺς ἀποκτενοῦντες.
Agis.12.4Ama kimseyi öldürmediler. Hatta Agesilaos, Tegea'ya gizlice kaçan Leonidas'ı öldürmek isteyip yola adamlar gönderdiğinde, Agis bunu öğrenince başka güvenilir adamlar yolladı; bunlar Leonidas'ı koruyarak sağ salim Tegea'ya ulaştırdılar.
ἀπέθανε δὲ οὐδεὶς ὑπʼ αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ Λεωνίδαν εἷς Τεγέαν ὑπεξιόντα βουληθέντος διαφθεῖραι τοῦ Ἀγησιλάου, καὶ πέμψαντος ἐπʼ αὐτὸν εἷς τὴν ὁδὸν ἄνδρας, πυθόμενος ὁ Ἆγις ἑτέρους ἀπέστειλε πιστούς, οἳ τὸν Λεωνίδαν περισχόντες ἀσφαλῶς εἷς Τεγέαν κατέστησαν.
Agis.13.113. Bölüm
İşler böyle yolunda giderken ve karşı çıkan, engelleyen kimse yokken tek bir adam, Agesilaos, her şeyi altüst edip berbat etti. En güzel ve en Lakonyalı tasarıyı en çirkin hastalıkla, para hırsıyla mahvetti.
οὕτω δὲ τῆς πράξεως αὐτοῖς ὁδῷ βαδιζούσης καὶ μηδενὸς ἐνισταμένου μηδὲ διακωλύοντος, εἷς ἀνὴρ, Ἀγησίλαος, ἀνέτρεψε πάντα καὶ διελυμήνατο, κάλλιστον διανόημα καὶ Λακωνικώτατον αἰσχίστῳ νοσήματι τῇ φιλοπλουτίᾳ διαφθείρας.
Agis.13.2Çünkü en çok ve en iyi toprağa sahip olanlardan biriydi, ama çok da borcu vardı; borçlarını ödeyemiyor, toprağını da bırakmak istemiyordu. Agis'i ikna etti: İkisi birden yapılırsa şehirde büyük bir sarsıntı olacaktı. Oysa önce borçların silinmesiyle mülk sahipleri gönlü alınırsa, sonra dağıtımı kolayca ve sakince kabul edeceklerdi.
ἐπειδὴ γὰρ ἐκέκτητο μὲν ἐν τοῖς μάλιστα πολλὴν καὶ ἀγαθὴν χώραν, ὤφειλε δὲ πάμπολλα, μήτε διαλῦσαι δυνάμενος τὰ χρέα μήτε τὴν χώραν προέσθαι βουλόμενος ἔπεισε τὸν Ἆγιν ὡς ἀμφοτέρων μὲν ἅμα πραττομένων μέγας ἔσοιτο περὶ τὴν πόλιν ὁ νεωτερισμός, εἰ δὲ τῇ τῶν χρεῶν ἀφέσει θεραπευθεῖεν οἱ κτηματικοὶ πρότερον, εὐκόλως ἂν αὐτῶν καὶ καθʼ ἡσυχίαν ὕστερον ἐνδεξομένων τὸν ἀναδασμόν.
Agis.13.3Lysandros ve arkadaşları da Agesilaos'a aldanıp bunu uygun buldular. Borçlu senetlerini, yani "klaria" dedikleri belgeleri agoraya getirip hepsini bir yığın yaparak ateşe verdiler. Alevler yükselince zenginler ve tefeciler üzüntüyle uzaklaştı; Agesilaos ise alay edercesine bundan daha parlak bir ışık, daha temiz bir ateş görmediğini söyledi.
ταῦτα δὲ καὶ τοῖς περὶ Λύσανδρον ἐδόκει, συνεξαπατωμένοις ὑπὸ τοῦ Ἀγησιλάου, καὶ τὰ παρὰ τῶν χρεωστῶν γραμματεῖα συνενέγκαντες εἰς ἀγοράν, ἃ κλάρια καλοῦσι, καὶ πάντα συνθέντες εἰς ἓν συνέπρησαν. ἀρθείσης δὲ φλογός οἱ μὲν πλούσιοι καὶ δανειστικοὶ περιπαθοῦντες ἀπῆλθον, ὁ δὲ Ἀγησίλαος ὥσπερ ἐφυβρίζων οὐκ ἔφη λαμπρότερον ἑωρακέναι φῶς οὐδὲ πῦρ ἐκείνου καθαρώτερον.
Agis.13.4Halk toprağın da hemen dağıtılmasını istiyor, krallar da bunu emrediyordu; ama Agesilaos sürekli işler çıkarıp bahaneler üreterek vakit geçirdi. Sonunda Agis için bir sefer çıktı: Müttefikleri Akhalar, Lakedaimon'dan yardım istediler. Çünkü Aitolyalıların Megara üzerinden Peloponnesos'a girmesi bekleniyordu; bunu engellemek için Akhaların komutanı Aratos bir kuvvet toplamış, eforlara yazmıştı.
ἀξιούντων δὲ τῶν πολλῶν καὶ τὴν γῆν εὐθὺς νέμεσθαι καὶ τῶν βασιλέων οὕτω ποιεῖν κελευόντων, ἀσχολίας τινὰς ἐμβάλλων ὁ Ἀγησίλαος ἀεὶ καὶ προφάσεις λέγων παρῆγε τὸν χρόνον, ἄχρι οὗ στρατεία συνέβη τῷ Ἄγιδι, μεταπεμπομένων τῶν Ἀχαιῶν συμμάχων ὄντων βοήθειαν ἐκ Λακεδαίμονος. Αἰτωλοὶ γὰρ ἦσαν ἐπίδοξοι διὰ τῆς Μεγαρικῆς ἐμβαλοῦντες εἰς Πελοπόννησον καὶ τοῦτο κωλύσων Ἄρατος ὁ τῶν Ἀχαιῶν στρατηγὸς ἤθροιζε δύναμιν καὶ τοῖς ἐφόροις ἔγραφεν.
Agis.14.114. Bölüm
Eforlar, birlikte sefere çıkanların hevesi ve şevkiyle coşan Agis'i hemen gönderdiler. Bunların çoğu genç ve yoksuldu; borçlarından kurtulmuş, rahatlamışlardı. Seferden dönünce tarlaların dağıtılacağını umuyorlardı. Bu yüzden Agis'in önünde kendilerini harika gösterdiler.
οἱ δὲ τὸν Ἆγιν εὐθὺς ἐξέπεμπον ἐπηρμένον τῇ φιλοτιμίᾳ καὶ προθυμίᾳ τῶν συστρατευομένων, νέοι γὰρ ὄντες οἱ πλεῖστοι καὶ πένητες, καὶ τὴν μὲν ἀπὸ τῶν χρεῶν ἄδειαν ἔχοντες ἤδη καὶ λελυμένοι, τοὺς δὲ ἀγροὺς ἐλπίζοντες, ἂν ἐπανέλθωσιν ἐκ τῆς στρατείας, νεμηθήσεσθαι, θαυμαστοὺς τῷ Ἄγιδι παρεῖχον ἑαυτούς·
Agis.14.2Peloponnesos'u kimseye zarar vermeden, sakin ve neredeyse sessizce geçerek şehirlere seyirlik bir manzara sundular. Yunanlar hayran kaldı ve kendi aralarında, başlarında Agesilaos, o ünlü Lysandros ya da eski Leonidas varken Lakon ordusunun disiplini kim bilir nasıldı diye konuşuyorlardı; çünkü neredeyse hepsinden genç bir delikanlıya karşı askerler bu kadar saygı ve korku gösteriyordu.
καὶ θέαμα ταῖς πόλεσιν ἦσαν ἀβλαβῶς καὶ πράως καὶ μονονοὺκ ἀψοφητὶ διαπορευόμενοι τὴν Πελοπόννησον, ὥστε θαυμάζειν καὶ διαλογίζεσθαι τοὺς Ἕλληνας οἷος ἦν ἄρα κόσμος Λακωνικοῦ στρατεύματος Ἀγησίλαον ἔχοντος ἢ Λύσανδρον ἐκεῖνον ἢ Λεωνίδαν τὸν παλαιὸν ἡγούμενον, ὅπου πρὸς μειράκιον ὀλίγου δεῖν νεώτατον ἁπάντων αἰδὼς τοσαύτη καὶ φόβος ἐστὶ τῶν συστρατευομένων.
Agis.14.3Delikanlının kendisi de sadeliğiyle, çalışkanlığıyla, bir er kadar giyinip silahlanmaktan gurur duymasıyla halkın gözünde seyre değer ve imrenilecek biriydi. Ama zenginler onun yeniliğinden hoşlanmıyordu; her yerdeki halklar için bir kışkırtma ve örnek olmasından korkuyorlardı.
καὶ μέντοι καὶ αὐτὸς ὁ νεανίσκος εὐτελείᾳ καὶ φιλοπονίᾳ, καὶ τῷ μηδὲν ἰδιώτου λαμπρότερον ἠμφιέσθαι καὶ ὡπλίσθαι σεμνυνόμενος ἀξιοθέατος ἦν καὶ ζηλωτὸς ὑπὸ τῶν πολλῶν ἐπεὶ τοῖς γε πλουσίοις οὐκ ἤρεσκεν ὁ νεωτερισμὸς αὐτοῦ, δεδιόσι μὴ κίνημα καὶ παράδειγμα τοῖς πανταχόσε δήμοις γένηται.
Agis.15.115. Bölüm
Agis, Korinthos yakınlarında, düşmanla savaşmayı ve onlara karşı saf düzmeyi hâlâ düşünmekte olan Aratos'la buluştu. Büyük bir şevk gösterdi, ama cesareti çılgınca ve hesapsız değildi. Kendi görüşünün savaşmak ve Peloponnesos'un kapılarını açıp savaşı içeriye sokmamak olduğunu, ama Aratos'un görüşüne uyacağını söyledi; çünkü Aratos yaşça büyüktü, Akhaların da komutanıydı. Kendisi Akhalara emir vermek ya da öncülük etmek için değil, birlikte savaşmak ve yardım etmek için gelmişti.
συμμίξας δὲ τῷ Ἀράτῳ περὶ Κόρινθον ὁ Ἆγις ἔτι βουλευομένῳ περὶ μάχης καὶ παρατάξεως πρὸς τοὺς πολεμίους, ἐπεδείξατο καὶ προθυμίαν πολλὴν καὶ τόλμαν οὐ μανικὴν οὐδὲ ἀλόγιστον. ἔφη γὰρ αὐτῷ μὲν δοκεῖν διαμάχεσθαι καὶ μὴ παριέναι τὸν πόλεμον εἴσω, τὰς πύλας τῆς Πελοποννήσου προεμένους, ποιήσειν δὲ τὸ δοκοῦν Ἀράτῳ· καὶ γὰρ πρεσβύτερόν τε εἶναι καὶ στρατηγεῖν Ἀχαιῶν, οἷς οὐχὶ προστάξων οὐδὲ ἡγησόμενος, ἀλλὰ συστρατευσόμενος ἥκοι καὶ βοηθήσων.
Agis.15.2Sinoplu Baton ise Aratos savaşı emrettiği hâlde Agis'in istemediğini söyler. Ama Aratos'un bu konuda yazdıklarını okumamıştır: Çiftçiler ürünün neredeyse tamamını kaldırdığından, Aratos düşmanları geçirmeyi her şeyi riske atan bir savaştan daha iyi saydığını açıklar.
ὁ δὲ Σινωπεὺς Βάτων αὐτὸν οὐκ ἐθέλειν μάχεσθαί φησι τὸν Ἆγιν Ἀράτου κελεύοντος, οὐκ ἐντετυχηκὼς οἷς Ἄρατος γέγραφε περὶ τούτων, ἀπολογιζόμενος ὅτι βέλτιον ἡγεῖτο, τοὺς καρποὺς σχεδὸν ἅπαντας συγκεκομισμένων ἤδη τῶν γεωργῶν, παρελθεῖν τοὺς πολεμίους ἢ μάχῃ διακινδυνεῦσαι περὶ τῶν ὅλων.
Agis.15.3Aratos savaşmamaya karar verip müttefiklere teşekkür ederek onları dağıtınca Agis takdir görerek geri döndü. Oysa Sparta'da artık büyük bir kargaşa ve değişim vardı.
ἐπεὶ δʼ οὖν Ἄρατος ἀπέγνω μάχεσθαι καὶ τοὺς συμμάχους ἐπαινέσας διαφῆκε, θαυμασθεὶς ὁ Ἆγις ἀνεζεύγνυεν, ἤδη τῶν ἔνδον ἐν Σπάρτῃ θόρυβον πολὺν ἐχόντων καὶ μεταβολήν.
Agis.16.116. Bölüm
Çünkü efor olan Agesilaos, kendisini önceden küçük düşüren borçlardan kurtulmuştu; para getiren hiçbir haksızlıktan çekinmiyordu. Takvim devresi o zaman gerektirmediği hâlde, âdet olan zaman düzenine aykırı olarak on üçüncü bir ay ekledi ve vergileri fazladan topladı. Haksızlığa uğrayanlardan korkan ve herkesten nefret gören adam, kılıçlı muhafızlar besledi ve onların korumasında makamına iniyordu.
ὁ γὰρ Ἀγησίλαος ἐφορεύων, ἀπηλλαγμένος οἷς ταπεινὸς ἦν πρότερον, οὐδενὸς ἐφείδετο φέροντος ἀργύριον ἀδικήματος, ἀλλὰ μῆνα τρισκαιδέκατον, οὐκ ἀπαιτούσης τότε τῆς περιόδου, παρὰ τὴν νενομισμένην τάξιν τῶν χρόνων ἐνέβαλε τοῖς τέλεσι καὶ παρέπραττε, δεδιὼς δὲ τοὺς ἀδικουμένους καὶ μισούμενος ὑπὸ πάντων ἔτρεφε μαχαιροφόρους, καὶ φυλαττόμενος ὑπὸ τούτων κατέβαινεν εἰς τὸ ἀρχεῖον.
Agis.16.2Krallardan birini büsbütün küçümsüyor, Agis'e ise krallığı yüzünden değil akrabalığı yüzünden biraz saygı gösterir görünmek istiyordu. Ayrıca yeniden efor olacağı söylentisini yaydı. Bu yüzden düşmanları daha çabuk göze alıp birleştiler, Leonidas'ı Tegea'dan açıkça geri getirip krallığa oturttular. Halk da bunu memnuniyetle izledi, çünkü toprak dağıtılmadığı için aldatıldıklarına öfkeleniyorlardı.
καὶ τῶν βασιλέων τοῦ μὲν ὅλως καταφρονεῖν, τὸν δὲ Ἆγιν ἐβούλετο δοκεῖν διὰ τὴν συγγένειαν μᾶλλον ἢ διὰ τὴν βασιλείαν ἔν τινι τιμῇ τίθεσθαι. διέδωκε δὲ λόγον ὡς καὶ αὖθις ἐφορεύσων. διὸ καὶ θᾶσσον ἀποκινδυνεύσαντες οἱ ἐχθροὶ καὶ συστάντες ἐκ Τεγέας ἀναφανδὸν τὸν Λεωνίδαν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν κατήγαγον, ἡδέως καὶ τῶν πολλῶν θεασαμένων· ὠργίζοντο γὰρ πεφενακισμένοι τῆς χώρας μὴ νεμηθείσης.
Agis.16.3Agesilaos'u oğlu Hippomedon, vatandaşlara yalvararak ve gizlice çıkarıp kurtardı; yiğitliği sayesinde herkes onu seviyordu. Krallardan Agis Tunç Evli Athena'nın tapınağına, Kleombrotos da Poseidon'un tapınağına sığındı. Leonidas'ın asıl hışmı onaydı; Agis'i bırakıp askerleriyle onun yanına çıktı, öfkeyle onu suçladı: Damadı olduğu hâlde kendisine tuzak kurmuş, krallığını almış, onu vatanından sürmeye yardım etmişti.
τὸν μὲν οὖν Ἀγησίλαον ὁ υἱὸς Ἱππομέδων, δεόμενος τῶν πολιτῶν καὶ πᾶσι προσφιλὴς ὢν διʼ ἀνδραγαθίαν, ὑπεξήγαγε καὶ διέσωσε· τῶν δὲ βασιλέων ὁ μὲν Ἆγις ἐπὶ τὴν Χαλκίοικον κατέφυγεν, ὁ δὲ Κλεόμβροτος εἰς τὸ τοῦ Ποσειδῶνος ἱερὸν ἐλθὼν ἱκέτευε· καὶ γὰρ ἐδόκει τούτῳ μᾶλλον ὁ Λεωνίδας χαλεπὸς εἶναι, καὶ παρεὶς τὸν Ἆγιν ἐπὶ τοῦτον ἀνέβη στρατιώτας ἔχων καὶ κατηγόρει μετʼ ὀργῆς ὅτι γαμβρὸς ὢν ἐπεβούλευσεν αὐτῷ καὶ τὴν βασιλείαν ἀφείλετο καὶ συνεξέβαλε τῆς πατρίδος.
Agis.17.117. Bölüm
Kleombrotos söyleyecek bir şey bulamadı, çaresiz ve sessiz oturdu. Leonidas'ın kızı Khilonis, daha önce babasına haksızlık edilirken onunla birlikte acı çekmiş, Kleombrotos krallığı alınca ondan ayrılıp babasının felâketine hizmet etmişti. O buradayken birlikte sığınmış, sürgündeyken yas tutup Kleombrotos'a küskün kalmıştı. Şimdi kader yeniden değişince o da değişti: Kocasının yanında sığınmacı olarak oturuyor, kollarını ona dolamış, çocuklarından birini bir yanına, ötekini öbür yanına almıştı.
ὁ μὲν οὖν Κλεόμβροτος οὐδὲν εἶχεν εἰπεῖν, ἀλλʼ ἠπορημένος ἐκάθητο καί σιωπῶν ἡ δὲ Χιλωνίς, ἡ τοῦ Λεωνίδου θυγάτηρ, πρότερον μὲν ἀδικουμένῳ τῷ πατρὶ συνηδικεῖτο, καί τοῦ Κλεομβρότου τὴν βασιλείαν παραλαβόντος ἀποστᾶσα τὴν τοῦ πατρὸς συμφορὰν ἐθεράπευε, καί παρόντι μὲν συνικέτευε, φεύγοντος δὲ πενθοῦσα καὶ χαλεπῶς ἔχουσα πρὸς τὸν Κλεόμβροτον διετέλει, τότε δὲ αὖ πάλιν ταῖς τύχαις συμμεταβάλλουσα μετὰ τοῦ ἀνδρὸς ἱκέτις ὤφθη καθεζομένη, περιβεβληκυῖα τὰς χεῖρας ἐκείνῳ καί τῶν παιδίων τὸ μὲν ἔνθεν, τὸ δʼ ἔνθεν ὑφʼ αὑτὴν ἔχουσα.
Agis.17.2Herkes kadının iyiliğine ve sevgisine hayran kalıp ağlarken o, bakımsız elbisesine ve saçına dokunarak şöyle dedi: "Baba, bu kılığı ve bu görünüşü bana Kleombrotos'a acımam vermedi. Yas, senin felâketlerinden ve sürgününden beri benim sütkardeşim ve ev arkadaşım olarak kaldı. Şimdi sen Sparta'da kral ve galipken ben bu felâketlerin içinde mi yaşayıp gideyim, yoksa gençlik kocamın senin elinle öldürüldüğünü görüp parlak krallık elbiseleri mi giyeyim?
θαυμαζόντων δὲ πάντων καί δακρυόντων ἐπὶ τῇ χρηστότητι καί φιλοστοργίᾳ τῆς γυναικός, ἁψαμένη τῶν πέπλων καί τῆς κόμης ἀτημελῶς ἐχόντων, τοῦτο, εἶπεν, ὦ πάτερ, ἐμοὶ τὸ σχῆμα καί τὴν ὄψιν οὐχ ὁ Κλεομβρότου περιτέθεικεν ἔλεος, ἀλλʼ ἀπὸ τῶν σῶν κακῶν καί τῆς σῆς φυγῆς μεμένηκέ μοι σύντροφον καί σύνοικον τὸ πένθος, πότερον οὖν δεῖ με σοῦ βασιλεύοντος ἐν Σπάρτῃ καί νικῶντος ἐγκαταβιῶναι ταύταις ταῖς συμφοραῖς, ἢ λαβεῖν ἐσθῆτα λαμπρὰν καί βασιλικήν, ἐπιδοῦσαν ὑπὸ σοῦ τὸν παρθένιον ἄνδρα φονευόμενον;
Agis.17.3Karısının ve çocuklarının gözyaşlarıyla seni yumuşatamaz, ikna edemezse, senin istediğinden daha ağır bir ceza çekecektir, çünkü kötü niyetinin bedeli, en sevdiği kadının kendisinden önce öldüğünü görmek olacaktır. Ne kocasının ne babasının acımasını sağlayan bir kadın olarak öteki kadınların önünde hangi yüzle yaşayayım? Hem eş hem kız olarak, yakınlarımla birlikte felâkete ve küçük düşmeye mahkûm oldum.
ὃς εἰ μὴ παραιτεῖταί σε μηδὲ πείθει τέκνων καί γυναικὸς δάκρυσι, χαλεπωτέραν ἢ σὺ βούλει δίκην ὑφέξει τῆς κακοβουλίας ἐπιδὼν ἐμὲ τὴν φιλτάτην αὐτῷ προαποθανοῦσαν. τίνι γὰρ ἐμὲ δεῖ ζῆν παρρησίᾳ πρὸς τὰς ἄλλας γυναῖκας, ᾗ μήτε παρʼ ἀνδρὸς δεομένῃ μήτε παρὰ πατρὸς ἔλεός ἐστιν; ἀλλὰ καί γυνὴ καί θυγάτηρ συνατυχεῖν καί συνατιμάζεσθαι τοῖς ἐμαυτῆς ἐγενόμην.
Agis.17.4Bu adamın kendini savunacak makul bir sözü varsa bile, ben onu o zaman senin yanında durup yaptıklarına tanıklık ederek elinden aldım. Şimdi ise sen krallığı öylesine büyük ve uğruna savaşılacak bir şey gösteriyorsun ki damatları öldürmek, çocukları hiçe saymak onun uğruna adil sayılıyor; böylece onun suçunu savunulabilir hâle getiriyorsun."
τούτῳ μὲν οὖν εἰ καί τις ἦν λόγος εὐπρεπής, ἐγὼ τοῦτον ἀφειλόμην τότε σοὶ συνεξετασθεῖσα καὶ καταμαρτυρήσασα τῶν ὑπὸ τούτου γενομένων σὺ δὲ αὐτῷ τὸ ἀδίκημα ποιεῖς εὐαπολόγητον, οὕτω μέγα καί περιμάχητον ἀποφαίνων τὸ βασιλεύειν ὥστε διʼ αὐτὸ καί γαμβροὺς φονεύειν καί τέκνων ἀμελεῖν εἶναι δίκαιον.
Agis.18.118. Bölüm
Khilonis böyle ağlayıp yakındıktan sonra yüzünü Kleombrotos'un başına dayadı, üzüntüden bitmiş, erimiş bakışlarını orada bulunanların üzerinde gezdirdi. Leonidas dostlarıyla konuştu; Kleombrotos'a kalkıp sürgüne gitmesini emretti, kızından ise kalmasını, onu bu kadar seven ve kocasının hayatını ona bağışlayan babasını terk etmemesini rica etti.
ἡ μὲν Χιλωνὶς τοιαῦτα ποτνιωμένη τό τε πρόσωπον ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἐπέθηκε τοῦ Κλεομβρότου, καί τὸ βλέμμα διεφθαρμένον καί συντετηκὸς ὑπὸ λύπης περιήνεγκεν εἷς τοὺς παρόντας. ὁ δὲ Λεωνίδας διαλεχθεὶς τοῖς φίλοις τὸν μὲν Κλεόμβροτον ἐκέλευσεν ἀναστάντα φεύγειν, τῆς δὲ παιδὸς μένειν ἐδεῖτο καί μὴ καταλιπεῖν ἑαυτόν οὕτω φιλοῦντα καί δεδωκότα χάριν τὴν τοῦ ἀνδρὸς αὐτῇ σωτηρίαν.
Agis.18.2Ama ikna edemedi; kadın, ayağa kalkan kocasının kucağına çocuklardan birini verdi, ötekini de kendi aldı, tanrının sunağına secde edip onunla birlikte çıktı. Öyle ki Kleombrotos boş şöhretle büsbütün yozlaşmamış olsaydı, karısı sayesinde bu sürgünü krallıktan büyük bir saadet sayardı. Leonidas Kleombrotos'u uzaklaştırdıktan, önceki eforları görevden alıp yerlerine başkalarını getirdikten sonra hemen Agis'e tuzak kurmaya başladı.
οὐ μὴν ἔπεισεν, ἀλλʼ ἀνισταμένῳ τῷ ἀνδρὶ θάτερον τῶν παιδίων ἐγχειρίσασα, θάτερον δʼ Ἀναλαβοῦσα καί προσκυνήσασα τὸν βωμὸν τοῦ θεοῦ συνεξῆλθεν, ὥστε εἰ μὴ πάνυ διεφθαρμένος ἦν ὑπὸ κενῆς δόξης ὁ Κλεόμβροτος, εὐτύχημα ἂν ἡγήσατο τὴν φυγὴν αὑτῷ τῆς βασιλείας μεῖζον εἶναι διὰ τὴν γυναῖκα. μεταστησάμενος δὲ τὸν Κλεόμβροτον ὁ Λεωνίδας καὶ τοὺς πρώτους ἐφόρους ἐκβαλὼν τῆς ἀρχῆς, ἑτέρους δὲ ποιησάμενος, εὐθὺς ἐπεβούλευε τῷ Ἄγιδι.
Agis.18.3Önce onu tapınaktan çıkıp birlikte krallık etmeye ikna etmeye çalıştı; vatandaşların onu affettiğini, genç ve hırslı olduğu için Agesilaos'a aldandığını söylüyordu. Agis şüphelenip yerinde kalınca o, aldatıcı ve sahte tavrını bıraktı. Amphares, Damokhares ve Arkesilaos ise tapınağa çıkıp onunla konuşmayı âdet edinmişlerdi. Hatta bir keresinde onu tapınaktan alıp hamama götürmüş, yıkandıktan sonra yeniden tapınağa bırakmışlardı.
καί πρῶτον μὲν ἔπειθεν αὐτὸν ἀναστῆναι καὶ συμβασιλεύειν, ὡς δεδωκότων συγγνώμην τῶν πολιτῶν συνεξηπατῆσθαι γὰρ ὑπὸ τοῦ Ἀγησιλάου νέον ὄντα καί φιλότιμον. ἐκείνου δὲ ὑφορωμένου καί κατὰ χώραν μένοντος αὐτὸς μὲν ἐπαύσατο φενακίζων καί κατειρωνευόμενος, Ἀμφάρης δὲ καί Δαμοχάρης καί Ἀρκεσίλαος ἀναβαίνοντες εἰώθεσαν αὐτῷ διαλέγεσθαι· καί ποτε καί παραλαβόντες ἐπὶ λουτρὸν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ κατήγαγον καί λουσάμενον πάλιν εἷς τὸ ἱερὸν κατέστησαν.
Agis.18.4Hepsi onunla samimiydi. Amphares ise yakın zamanda Agesistrata'dan değerli elbiseler ve kadehler ödünç almıştı; bu yüzden kralı ve kadınları, bu eşyaları kaptırmamak için tuzağa düşürmek istiyordu. Hatta Leonidas'ın sözüne en çok onun uyduğu ve eforları, ki kendisi de onlardan biriydi, kışkırttığı söylenir.
καί ἦσαν πάντες μὲν αὐτῷ συνήθεις, ὁ δὲ Ἀμφάρης καί κεχρημένος ἔναγχος ἱμάτια καί ποτήρια τῶν πολυτελῶν παρὰ τῆς Ἀγησιστράτας ἐπεβούλευε διὰ ταῦτα τῷ βασιλεῖ καί ταῖς γυναιξὶν ὡς ἀποστερήσων. καί μάλιστά γε αὐτὸς ὑπακοῦσαι τῷ Λεωνίδᾳ λέγεται καί παροξῦναι τοὺς ἐφόρους, ὧν καί αὐτὸς εἷς ἦν.
Agis.19.119. Bölüm
Agis zamanının çoğunu tapınakta geçiriyor, yalnız ara sıra hamama iniyordu; onu tapınaktan çıktığında orada yakalamaya karar verdiler. Yıkanmasını beklediler, karşısına çıkıp selamladılar, samimi bir gençle konuşur gibi sohbet edip şakalaşarak onunla yürümeye başladılar.
ἐπεὶ δὲ ὁ Ἆγις τὸν μὲν ἄλλον ἐν τῷ ἱερῷ διέτριβε χρόνον, εἰώθει δὲ καταβαίνειν ὅτε τύχοι πρὸς τὸ λουτρόν, ἐκεῖ συλλαβεῖν αὑτὸν ἔγνωσαν, ὅταν ἔξω τοῦ ἱεροῦ γένηται. καὶ παραφυλάξαντες λελουμένον ἀπήντησαν καὶ ἠσπάσαντο, καὶ συμπροῆγον ἅμα διαλεγόμενοι καὶ παίζοντες ὡς πρὸς συνήθη καὶ νέον.
Agis.19.2Yolda hapishaneye açılan bir yan sokak vardı; oraya gelince Amphares, makamı gereği Agis'i yakaladı. "Agis," dedi, "yaptıklarının hesabını vermen için seni eforlara götürüyorum." Güçlü ve iri yarı Damokhares de pelerinini onun boynuna dolayıp sürüklemeye başladı.
ἐκτροπὴν δέ τινα τῆς ὁδοῦ πλαγίαν πρὸς τὸ δεσμωτήριον ἐχούσης, ὡς ἐγένοντο κατʼ αὐτὴν βαδίζοντες, ὁ μὲν Ἀμφάρης διὰ τὸ ἄρχειν ἁψάμενος τοῦ Ἄγιδος, ἄγω σε, εἶπεν, ἐπὶ τοὺς ἐφόρους, ὦ Ἆγι, λόγον ὑφέξοντα τῶν πεπολιτευμένων· ὁ δὲ Δαμοχάρης, εὔρωστος ὢν καὶ μέγας, τὸ ἱμάτιον περιβαλὼν περὶ τὸν τράχηλον εἷλκεν.
Agis.19.3Önceden ayarlanmış başkaları da arkadan itti; kimse yardıma gelmedi, sokak ıssızdı. Onu hapishaneye attılar. Leonidas hemen çok sayıda paralı askerle geldi ve binayı dışarıdan sardı. Eforlar Agis'in yanına girdiler, ihtiyarlardan kendileri gibi düşünenleri oraya çağırdılar ve bir yargılama yapılıyormuş gibi, yaptıklarını savunmasını istediler.
ἄλλων δὲ ἐπωθούντων ὄπισθεν ἐκ παρασκευῆς, οὐδενὸς βοηθοῦντος, ἀλλʼ ἐρημίας οὔσης, ἐμβάλλουσιν αὑτὸν εἰς τὸ δεσμωτήριον. εὐθὺς δὲ παρῆν ὁ μὲν Λεωνίδας μισθοφόρους ἔχων πολλοὺς, καὶ τὸ οἴκημα περιέσχεν ἔξωθεν, οἱ δὲ ἔφοροι πρὸς τὸν Ἆγιν εἰσῆλθον, καὶ τῶν γερόντων εἰς τὸ οἴκημα μεταπεμψάμενοι τοὺς ταὐτὰ βουλομένους, ὡς δὴ κρίσεως αὐτῷ γινομένης, ἐκέλευον ὑπὲρ τῶν πεπραγμένων ἀπολογεῖσθαι.
Agis.19.4Delikanlı onların bu ikiyüzlülüğüne güldü. Amphares küstahlığının cezasını çekeceğini, ağlayacağını söyledi. Eforlardan bir başkası, Agis'e bir kaçış yolu gösterir gibi, bunları Lysandros ve Agesilaos'un zoruyla mı yaptığını sordu.
γελάσαντος δὲ τοῦ νεανίσκου πρὸς τὴν εἰρωνείαν αὐτῶν, ὁ μὲν Ἀμφάρης οἰμωξόμενον ἐκάλει καὶ δίκην ὑφέξοντα τῆς ἰταμότητος· ἄλλος δὲ τῶν ἐφόρων, οἷον ἐνδιδοὺς τῷ Ἄγιδι καὶ δεικνύων ἀποφυγὴν τῆς αἰτίας, ἠρώτησεν εἰ ταῦτα ἔπραξεν ὑπὸ Λυσάνδρου καὶ Ἀγησιλάου βιασθείς.
Agis.19.5Agis kimsenin zoruyla değil, Lykurgos'a imrenip onu örnek alarak aynı düzene yöneldiğini söyledi. Aynı adam pişman olup olmadığını sordu. Delikanlı, en ağır cezayı çekeceğini görse bile en güzel kararından pişman olmadığını söyledi. Bunun üzerine onu ölüme mahkûm ettiler ve görevlilere Dekhas denilen yere götürmelerini emrettiler.
ἀποκριναμένου δὲ τοῦ Ἄγιδος ὡς βιασθεὶς μὲν ὑπʼ οὐδενός, ζηλῶν δὲ καὶ μιμούμενος τὸν Λυκοῦργον ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἔλθοι πολιτείαν, πάλιν ὁ αὐτὸς ἠρώτησεν εἰ μετανοεῖ τοῖς πεπραγμένοις. φήσαντος δὲ τοῦ νεανίσκου μὴ μετανοεῖν ἐπὶ τοῖς κάλλιστα βεβουλευμένοις, κἂν τὰ ἔσχατα πεισόμενον αὑτὸν ἴδῃ, θάνατον αὐτοῦ κατεψηφίσαντο, καὶ τοὺς ὑπηρέτας ἐκέλευον ἄγειν εἰς τὴν καλουμένην Δεχάδα.
Agis.19.6Burası hapishanede mahkûmların boğularak idam edildiği bir odadır. Damokhares, görevlilerin Agis'e el sürmeye cesaret edemediğini, orada bulunan paralı askerlerin de yüzlerini çevirip bu işten kaçındığını gördü; çünkü bir kralın bedenine el kaldırmak hem dine hem âdete aykırıydı. Onları tehdit edip azarladı ve Agis'i kendisi sürükleyerek odaya götürdü.
τοῦτο δέ ἐστὶν οἴκημα τῆς εἱρκτῆς ἐν ᾧ θανατοῦσι τοὺς καταδίκους ἀποπνίγοντες. ὁρῶν δὲ τοὺς ὑπηρέτας ὁ Δαμοχάρης οὐ τολμῶντας ἅψασθαι τοῦ Ἄγιδος, ὁμοίως δὲ καὶ τῶν μισθοφόρων τοὺς παρεστῶτας ἀποστρεφομένους καὶ φεύγοντας τὸ ἔργον, ὡς οὐ θεμιτὸν οὐδὲ νενομισμένον βασιλέως σώματι τὰς χεῖρας προσφέρειν, διαπειλησάμενος αὐτοῖς καὶ λοιδορηθεὶς εἷλκεν αὐτὸς εἰς τὸ οἴκημα τὸν Ἆγιν.
Agis.19.7Tutuklandığını artık birçok kişi duymuştu; kapıların önünde kargaşa vardı, çok sayıda meşale yanıyordu. Agis'in annesi ve büyükannesi de gelmiş, Spartalıların kralına vatandaşlarının önünde konuşma ve yargılanma hakkı tanınması için bağırıp yalvarıyorlardı. İşte bu yüzden, daha çok kişi gelirse geceleyin kaçırılacağından korkup idamı iyice acele ettiler.
ἤδη γὰρ ᾔσθηντο πολλοὶ τὴν σύλληψιν, καὶ θόρυβος ἦν ἐπὶ ταῖς θύραις καὶ φῶτα πολλά, καὶ παρῆσαν ἥ τε μήτηρ τοῦ Ἄγιδος καὶ ἡ μάμμη βοῶσαι καὶ δεόμεναι τὸν βασιλέα τῶν Σπαρτιατῶν λόγου καὶ κρίσεως τυχεῖν ἐν τοῖς πολίταις. διὸ καὶ μάλιστα κατήπειξαν τὴν ἀναίρεσιν, ὡς ἐξαρπαγησομένου νυκτὸς ἂν πλείονες ἐπέλθωσιν.
Agis.20.120. Bölüm
Agis boğulacağı yere giderken görevlilerden birinin acıyla ağladığını gördü. "Ağlamayı bırak, adamım," dedi. "Böyle hukuksuz ve haksız yere ölsem de beni öldürenlerden üstünüm." Bunu söyleyip boynunu kendi isteğiyle ipe uzattı.
ὁ μὲν οὖν Ἆγις ἐπὶ τὴν στραγγάλην πορευόμενος, ὡς εἶδέ τινα τῶν ὑπηρετῶν δακρύοντα καὶ περιπαθοῦντα, παῦσαί με, εἶπεν, ὦ ἄνθρωπε, κλαίων καὶ γὰρ οὕτως παρανόμως καὶ ἀδίκως ἀπολλύμενος κρείττων εἰμὶ τῶν ἀναιρούντων καὶ ταῦτʼ εἰπὼν παρέδωκε τῷ βρόχῳ τόν τράχηλον ἑκουσίως.
Agis.20.2Amphares kapıya çıktı. Dostluk ve samimiyetle ayaklarına kapanan Agesistrata'yı kaldırdı, Agis'e zor kullanılmayacağını, onarılmaz bir şey yapılmayacağını söyledi. İsterse oğlunun yanına girebileceğini de söyledi. Kadın annesinin de kendisiyle gelmesini isteyince, Amphares buna engel olmadığını söyledi.
ὁ δὲ Ἀμφάρης προελθὼν ἐπὶ τὰς θύρας, καὶ τὴν Ἀγησιστράταν προσπεσοῦσαν αὐτῷ διὰ συνήθειαν καὶ φιλίαν ἀναστήσας, οὐδὲν ἔφη περὶ τόν Ἆγιν ἔσεσθαι βίαιον οὐδὲ ἀνήκεστον ἐκέλευε δὲ κἀκείνην, εἰ βούλοιτο, πρὸς τόν υἱὸν εἰσελθεῖν. ἐκείνης δὲ καὶ τὴν μητέρα μετʼ αὐτῆς παρεῖναι δεομένης οὐδὲν ἔφη κωλύειν ὁ Ἀμφάρης·
Agis.20.3İkisini de içeri aldı, hapishanenin kapılarının yeniden kapatılmasını emretti. Önce artık çok yaşlı olan ve vatandaş kadınlar arasında en büyük itibarla yaşlanmış Arkhidamia'yı teslim etti. O öldükten sonra Agesistrata'ya içeri girmesini söyledi.
καὶ δεξάμενος ἀμφοτέρας, καὶ πάλιν κλεῖσαι τὰς θύρας τοῦ δεσμωτηρίου κελεύσας, προτέραν μὲν τὴν Ἀρχιδαμίαν παρέδωκεν, ἤδη σφόδρα πρεσβῦτιν οὖσαν καὶ καταγεγηρακυῖαν ἐν ἀξιώματι μεγίστῳ τῶν πολιτίδων, ἀποθανούσης δὲ ἐκείνης ἐκέλευσε τὴν Ἀγησιστράταν ἔσω βαδίζειν.
Agis.20.4Kadın içeri girdiğinde oğlunun yerde yattığını ve annesinin ölü olarak ipte sallandığını gördü. Annesini görevlilerle birlikte kendisi indirdi, cesedi Agis'in yanına uzatıp sardı ve örttü. Sonra oğlunun üstüne kapanıp yüzünü öptü ve şöyle dedi: "Oğlum, seni aşırı dikkatin, yumuşaklığın ve insan sevgin mahvetti, bizi de seninle birlikte."
ὡς δὲ εἰσελθοῦσα τόν τε υἱὸν ἐθεάσατο χαμαὶ κείμενον καὶ τὴν μητέρα νεκρὰν ἐκ τοῦ βρόχου κρεμαμένην, ἐκείνην μὲν αὐτὴ τοῖς ὑπηρέταις συγκαθεῖλε καὶ παρεκτείνασα τῷ Ἄγιδι τὸ σῶμα περιέστειλε καὶ κατεκάλυψε· τῷ δὲ υἱῷ προσπεσοῦσα καὶ φιλήσασα τὸ πρόσωπον, ἡ πολλή σε, εἶπεν, ὦ παῖ, εὐλάβεια καὶ τὸ πρᾶον καὶ φιλάνθρωπον ἀπώλεσε μεθʼ ἡμῶν.
Agis.20.5Olanları kapıdan görüp sesleri duyan Amphares içeri daldı ve öfkeyle Agesistrata'ya dedi ki: "Oğlunla aynı şeyleri onayladığına göre aynısını çekeceksin." Agesistrata ipe doğru kalkarken, "Yeter ki bu Sparta'nın yararına olsun," dedi.
ὁ δὲ Ἀμφάρης ἀπὸ τῆς θύρας ὁρῶν τὰ γινόμενα καὶ τὰς φωνὰς ἀκούων ἐπεισῆλθε, καὶ πρὸς τὴν Ἀγησιστράταν μετʼ ὀργῆς εἶπεν εἰ τοίνυν, ἔφη, ταὐτὰ ἐδοκίμαζες τῷ υἱῷ, ταὐτὰ καὶ πείσῃ. καὶ ἡ Ἀγησιστράτα πρὸς τόν βρόχον ἀνισταμένη, μόνον, ἔφη, συνενέγκαι ταῦτα τῇ Σπάρτῃ.
Agis.21.121. Bölüm
Felâket şehre yayılıp üç ceset dışarı çıkarılınca, korku vatandaşların olanlara üzülmesini ve Leonidas ile Amphares'ten nefret etmesini gizleyecek kadar büyük değildi. Dorlar Peloponnesos'a yerleştiğinden beri Sparta'da bundan daha korkunç, daha dinsizce bir şey yapılmadığına inanıyorlardı.
τοῦ δὲ πάθους εἰς τὴν πόλιν ἐξαγγελθέντος καὶ τῶν τριῶν σωμάτων ἐκκομιζομένων οὐκ ἦν ὁ φόβος οὕτω μέγας, ὥστε μὴ καταφανεῖς εἶναι τοὺς πολίτας ἀλγοῦντας μὲν ἐπὶ τοῖς γεγονόσι, μισοῦντας δὲ τὸν Λεωνίδαν καὶ τὸν Ἀμφάρην, μηδὲν δεινότερον μηδὲ ἀνοσιώτερον ἐξ οὗ Δωριεῖς Πελοπόννησον οἰκοῦσιν οἰομένους ἐν Σπάρτῃ πεπρᾶχθαι.
Agis.21.2Görünüşe göre Lakedaimonyalıların krallarına, savaşta karşılaşan düşmanlar bile kolay kolay el kaldırmazdı; makamlarından korkup saygı duyarak yan çizerlerdi. Bu yüzden Lakedaimonyalılar Yunanlarla pek çok savaş yaptığı hâlde, Philippos dönemine kadar yalnız bir kral öldürüldü: Leuktra'da mızrakla vurulan Kleombrotos. Messenialılar Theopompos'un da Aristomenes'in elinde düştüğünü söylerler; Lakedaimonyalılar ise yalnız yaralandığını söyler.
βασιλεῖ γὰρ, ὡς ἔοικε, Λακεδαιμονίων οὐδὲ οἱ πολέμιοι ῥᾳδίως ἐν ταῖς μάχαις ἀπαντῶντες προσέφερον τὰς χεῖρας, ἀλλʼ ἀπετρέποντο δεδιότες καὶ σεβόμενοι τὸ ἀξίωμα, διὸ καὶ πολλῶν γεγονότων Λακεδαιμονίοις ἀγώνων πρὸς Ἕλληνας εἷς μόνος ἀνῃρέθη πρὸ τῶν Φιλιππικῶν δόρατι πληγεὶς περὶ Λεῦκτρα Κλεόμβροτος. Μεσσηνίων δὲ καὶ Θεόπομπον ὑπʼ Ἀριστομένους πεσεῖν λεγόντων οὔ φασι Λακεδαιμόνιοι, πληγῆναι δὲ μόνον.
Agis.21.3Bunlar tartışmalı konulardır; ama Lakedaimon'da eforlar tarafından öldürülen ilk kral Agis oldu. Güzel ve Sparta'ya yaraşır işleri seçmişti, insanların hata yaptıklarında bağışlandığı bir yaştaydı. Dostlarının kınaması düşmanlarınkinden daha haklıydı, çünkü Leonidas'ı kurtarmış, ötekilere de güvenmiş, en yumuşak ve en uysal insan olmuştu.
ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἔχει τινὰς ἀμφιλογίας, ἐν δὲ Λακεδαίμονι πρῶτος Ἆγις βασιλεύων ὑπὸ τῶν ἐφόρων ἀπέθανε, καλὰ μὲν ἔργα καὶ πρέποντα τῇ Σπάρτῃ προελόμενος, ἡλικίας δὲ γεγονὼς ἐν ᾗ ἁμαρτάνοντες ἄνθρωποι συγγνώμης τυγχάνουσι, μεμφθεὶς δὲ ὑπὸ τῶν φίλων δικαιότερον ἢ τῶν ἐχθρῶν, ὅτι καὶ Λεωνίδαν περιέσωσε καὶ τοῖς ἄλλοις ἐπίστευσεν, ἡμερώτατος καὶ πραότατος γενόμενος.
Cleomenes.1.1Kleomenes
1. Bölüm
Agis öldüğünde Leonidas, kardeşi Arkhidamos'u yakalayamadı, çünkü hemen kaçmıştı. Ama Agis'in yeni doğmuş bir çocuğu olan karısını evinden zorla çıkardı ve evlilik çağında bile olmayan oğlu Kleomenes'le evlendirdi; kadının başkasına verilmesini istemiyordu. Çünkü Agiatis, babası Gylippos'un büyük servetinin varisiydi, genç ve güzellikte Yunan kadınlarının çok üstündeydi, huyu da iyiydi.
ἀποθανόντος δὲ αὐτοῦ τὸν μὲν ἀδελφὸν Ἀρχίδαμον οὐκ ἔφθη συλλαβεῖν ὁ Λεωνίδας εὐθὺς ἐκφυγόντα, τὴν δὲ γυναῖκα παιδίον ἔχουσαν νεογνὸν ἐκ τ?ῆς οἰκίας ἀπαγαγὼν βίᾳ Κλεομένει τῷ υἱῷ συνῴκισεν οὐ πάνυ γάμων ὥραν ἔχοντι, τὴν δὲ ἄνθρωπον ἄλλῳ δοθῆναι μὴ βουλόμενος. ἦν γὰρ οὐσίας τε μεγάλης ἐπίκληρος ἡ Ἀγιᾶτις Γυλίππου τοῦ πατρός, ὥρᾳ τε καὶ κάλλει πολὺ τῶν Ἑλληνίδων διαφέρουσα καὶ τὸν τρόπον ἐπιεικής.
Cleomenes.1.2Bu yüzden, derler ki, bu evliliğe zorlanmamak için çok uğraştı. Ama Kleomenes'le birleştikten sonra Leonidas'tan nefret etmekle birlikte delikanlıya iyi ve sevgi dolu bir eş oldu. Delikanlı onu alır almaz ona âşık olmuş, bir bakıma kadının Agis'e duyduğu sevgiye ve onun hatırasına da ortak olmuştu. Olanları sık sık soruyor, Agis'in düşüncesini ve prohairesis'ini anlatırken onu dikkatle dinliyordu.
διὸ πολλὰ μὲν ἐποίησεν, ὥς φασι, μὴ βιασθῆναι δεομένη, συνελθοῦσα δὲ εἰς ταὐτὸ τῷ Κλεομένει τὸν μὲν Λεωνίδαν ἐμίσει, περὶ δὲ αὐτὸν τὸν νεανίσκον ἦν ἀγαθὴ γυνὴ καὶ φιλόστοργος, ἐρωτικῶς ἅμα τῷ λαβεῖν πρὸς αὐτὴν διατεθέντα καί τινα τρόπον συμπαθοῦντα τῇ πρὸς τὸν Ἆγιν εὐνοίᾳ καὶ μνήμῃ τῆς γυναικός, ὥστε καὶ πυνθάνεσθαι πολλάκις περὶ τῶν γεγονότων καὶ προσέχειν ἐπιμελῶς διηγουμένης ἐκείνης ἣν ὁ Ἆγις ἔσχε διάνοιαν καὶ προαίρεσιν.
Cleomenes.1.3Kleomenes hırslı ve yüksek ruhluydu, Agis'ten az olmayan bir biçimde kendine hâkimiyete ve sadeliğe yatkın yaratılmıştı. Ama onun o aşırı dikkatine ve yumuşaklığına sahip değildi. Tabiatında bir thymos iğnesi vardı; güzel görünen şeye her zaman şiddetle atılırdı. En güzeli ona, insanlara rızalarıyla hükmetmek görünüyordu; ama itaat etmeyenleri zorla daha iyiye sürüklemek de güzeldi.
ἦν δὲ καὶ φιλότιμος μὲν καὶ μεγαλόφρων ὁ Κλεομένης καὶ πρὸς ἐγκράτειαν καὶ ἀφέλειαν οὐχ ἧττον τοῦ Ἄγιδος εὖ πεφυκώς, τὸ δὲ εὐλαβὲς ἄγαν ἐκεῖνο καὶ πρᾶον οὐκ εἶχεν, ἀλλὰ κέντρον τι θυμοῦ τῇ φύσει προσέκειτο καὶ μετὰ σφοδρότητος ὁρμὴ πρὸς τὸ φαινόμενον ἀεὶ καλόν, ἐφαίνετο δὲ κάλλιστον μὲν αὐτῷ κρατεῖν ἑκόντων, καλὸν δὲ καὶ μὴ πειθομένων περιεῖναι πρὸς τὸ βέλτιον ἐκβιαζόμενον.
Cleomenes.2.12. Bölüm
Şehirdeki durumdan hoşnut değildi. Vatandaşlar tembellik ve hazla büyülenmişti. Kral, bolluk içinde boş boş sefahat sürmek istediğine kimse karışmazsa bütün işleri bırakıyordu. Kamu işleri ihmal ediliyor, herkes kârı kendi evine çekiyordu. Gençlerin talimlerinden, itidalinden, dayanıklılığından ve eşitliğinden söz etmek bile, Agis ve yandaşlarının ölümünden sonra tehlikeliydi.
οὐκ ἤρεσκε μὲν οὖν αὐτῷ τὰ κατὰ τὴν πόλιν, ἀπραγμοσύνῃ καὶ ἡδονῇ κατακεκηλημένων τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ βασιλέως πάντα τὰ πράγματα χαίρειν ἐῶντος, εἰ μηδεὶς αὑτὸν ἐνοχλοίη σχολάζειν ἐν ἀφθόνοις καὶ τρυφᾶν βουλόμενον, ἀμελουμένων δὲ τῶν κοινῶν, κατʼ οἰκίαν ἑκάστου πρὸς αὑτὸν ἕλκοντος τὸ κερδαλέον· ἀσκήσεως δὲ καὶ σωφροσύνης νέων καὶ καρτερίας καὶ ἰσότητος οὐδὲ ἀσφαλὲς ἦν τούτων τῶν περὶ Ἆγιν ἀπολωλότων μνημονεύειν.
Cleomenes.2.2Kleomenes'in henüz delikanlıyken felsefî sohbetlere katıldığı da anlatılır. Borysthenesli Sphairos Lakedaimon'a gelmiş, gençler ve efebeler arasında ciddiyetle zaman geçirmişti. Sphairos, Kitionlu Zenon'un önde gelen öğrencilerindendi; görünüşe göre Kleomenes'in tabiatındaki erkekliği sevdi ve hırsını daha da alevlendirdi.
λέγεται δὲ καὶ λόγων φιλοσόφων τὸν Κλεομένη μετασχεῖν ἔτι μειράκιον ὄντα, Σφαίρου τοῦ Βορυσθενίτου παραβαλόντος εἰς τὴν Λακεδαίμονα καὶ περὶ τοὺς νέους καὶ τοὺς ἐφήβους οὐκ ἀμελῶς διατρίβοντος. ὁ δὲ Σφαῖρος ἐν τοῖς πρώτοις ἐγεγόνει τῶν Ζήνωνος τοῦ Κιτιέως μαθητῶν, καὶ τοῦ Κλεομένους ἔοικε τῆς φύσεως τὸ ἀνδρῶδες ἀγαπῆσαί τε καὶ προσεκκαῦσαι τὴν φιλοτιμίαν.
Cleomenes.2.3Eski Leonidas'a, Tyrtaios'un nasıl bir şair olduğu sorulduğunda, "Gençlerin ruhlarını kızıştırmakta iyi," dediği anlatılır. Çünkü gençler şiirlerden aldıkları coşkuyla savaşta kendilerini esirgemiyorlardı. Stoa öğretisinde de büyük ve keskin tabiatlar için tehlikeli ve göze alan bir yan vardır; ama derin ve uysal bir karakterle karışırsa en çok kendine has iyiliğe katkı yapar.
Λεωνίδαν μὲν γὰρ τὸν παλαιὸν λέγουσιν, ἐπερωτηθέντα ποῖός τις αὐτῷ φαίνεται ποιητὴς γεγονέναι Τυρταῖος, εἰπεῖν γαθὸς νέων ψυχὰς κακκανῆν. ἐμπιπλάμενοι γὰρ ὑπὸ τῶν ποιημάτων ἐνθουσιασμοῦ παρὰ τὰς μάχας ἠφείδουν ἑαυτῶν ὁ δὲ Στωϊκὸς λόγος ἔχει τι πρὸς τὰς μεγάλας φύσεις καὶ ὀξείας ἐπισφαλὲς καὶ παράβολον, βαθεῖ δὲ καὶ πράῳ κεραννύμενος ἤθει μάλιστα εἰς τὸ οἰκεῖον ἀγαθὸν ἐπιδίδωσιν.
Cleomenes.3.13. Bölüm
Leonidas ölünce krallığı aldı ve vatandaşları o zaman iyice çözülmüş gördü. Zenginler kişisel hazları ve açgözlülükleri yüzünden kamu işlerini ihmal ediyor, halk kendi evindeki kötü durum yüzünden savaşa isteksiz, geleneksel eğitime ise ilgisiz kalıyordu. Krallık yalnız adda onundu, bütün iktidar eforların elindeydi.
ἐπεὶ δὲ τελευτήσαντος τοῦ Λεωνίδου τὴν βασιλείαν παρέλαβε καὶ τοὺς πολίτας τότε δὴ παντάπασιν ἐκλελυμένους ἑώρα, τῶν μὲν πλουσίων καθʼ ἡδονὰς ἰδίας καὶ πλεονεξίας παρορώντων τὰ κοινά, τῶν δὲ πολλῶν διὰ τὸ πράττειν κακῶς περὶ τὰ οἰκεῖα καὶ πρὸς τὸν πόλεμον ἀπροθύμων καὶ πρὸς τὴν ἀγωγὴν ἀφιλοτίμων γεγονότων, αὐτοῦ δὲ ὄνομα βασιλεύοντος ἦν μόνον, ἡ δὲ ἀρχὴ πᾶσα τῶν ἐφόρων,
Cleomenes.3.2Hemen mevcut düzeni değiştirip sarsmayı aklına koydu. Xenares adında bir dostu vardı, onun âşığı olmuştu; Lakedaimonyalılar buna "ilham vermek" derler. Onu yokladı: Agis nasıl bir kraldı, hangi yolla ve kimlerle bu yola girmişti? Xenares önce o olayları hoşnutlukla hatırladı, her şeyin nasıl yapıldığını tek tek anlattı.
εὐθὺς μὲν εἰς νοῦν ἔθετο τὰ παρόντα μεθιστάναι καὶ κινεῖν, ὄντος δὲ αὐτῷ φίλου Ξενάρους, ἐραστοῦ γεγονότος τοῦτο δὲ ἐμπνεῖσθαι Λακεδαιμόνιοι καλοῦσιν, ἀπεπειρᾶτο τούτου διαπυνθανόμενος τὸν Ἆγιν, ὁποῖος γένοιτο βασιλεὺς καὶ τίνι τρόπῳ καὶ μετὰ τίνων ἐπὶ ταύτην ἔλθοι τὴν ὁδόν. ὁ δὲ Ξενάρης τὸ μὲν πρῶτον οὐκ ἀηδῶς ἐμέμνητο τῶν πραγμάτων ἐκείνων, ὡς ἐπράχθη καθʼ ἕκαστα μυθολογῶν καὶ διηγούμενος·
Cleomenes.3.3Ama Kleomenes'in fazla tutkuyla dinlediği, Agis'in yeniliğine aşırı heyecan duyduğu, aynı şeyleri tekrar tekrar duymak istediği belli olunca, Xenares aklı başında olmadığını söyleyip öfkeyle azarladı. Sonunda onunla konuşmayı ve evine gitmeyi bıraktı. Anlaşmazlığın sebebini kimseye söylemedi, yalnız "O bilir," dedi.
ὡς δὲ ἦν καταφανὴς ὁ Κλεομένης ἐμπαθέστερον προσέχων καὶ κινούμενος ὑπερφυῶς πρὸς τὴν καινοτομίαν τοῦ Ἄγιδος καὶ ταὐτὰ πολλάκις ἀκούειν βουλόμενος, ἐπέπληξεν αὐτῷ πρὸς ὀργὴν ὁ Ξενάρης ὡς οὐχ ὑγιαίνοντι, καὶ τέλος ἀπέστη τοῦ διαλέγεσθαι καὶ φοιτᾶν πρὸς αὐτόν, οὐδενὶ μέντοι τὴν αἰτίαν ἔφρασε τῆς διαφορᾶς, ἀλλʼ αὐτὸν ἔφη γινώσκειν ἐκεῖνον.
Cleomenes.3.4Xenares böyle karşı çıkınca Kleomenes ötekilerin de aynı düşündüğünü sanıp işi kendi başına tasarlamaya başladı. Mevcut düzeni barıştan çok savaşta değiştirebileceğini düşündüğünden şehri Akhalarla çatıştırdı; Akhalar da şikâyet için bahane veriyordu. Çünkü Akhalar arasında en güçlü kişi olan Aratos, en başından beri Peloponnesosluları tek bir birlikte toplamak istiyordu. Birçok komutanlığının ve uzun siyasî hayatının amacı buydu; dış düşmanların Peloponnesos'a ancak böyle saldıramayacağını düşünüyordu.
οὕτω δὲ τοῦ Ξενάρους ἀντικρούσαντος ὁ Κλεομένης καὶ τοὺς ἄλλους ὁμοίως ἔχειν ἡγούμενος, αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ συνετίθει τὴν πρᾶξιν. οἰόμενος δʼ ἂν ἐν πολέμῳ μᾶλλον ἢ κατʼ εἰρήνην μεταστῆσαι τὰ παρόντα, συνέκρουσε πρὸς τοὺς Ἀχαιοὺς τὴν πόλιν, αὐτοὺς διδόντας ἐγκλημάτων προφάσεις, ὁ γὰρ Ἄρατος ἰσχύων μέγιστον ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς ἐβούλετο μὲν ἐξ ἀρχῆς εἰς μίαν σύνταξιν ἀγαγεῖν Πελοποννησίους, καὶ τοῦτο τῶν πολλῶν στρατηγιῶν αὐτῷ καὶ τῆς μακρᾶς πολιτείας ἦν τέλος, ἡγουμένῳ μόνως ἂν οὕτως ἀνεπιχειρήτους ἔσεσθαι τοῖς ἐκτὸς πολεμίοις.
Cleomenes.3.5Öteki halkların hemen hepsi yanına geçmişti; dışarıda kalan yalnız Lakedaimonyalılar, Elisliler ve Lakedaimonyalılara bağlı Arkadlardı. Leonidas ölür ölmez Aratos, Arkadları, özellikle Akhalara sınır komşusu olanları rahatsız etmeye ve topraklarını budamaya başladı; hem Lakedaimonyalıları yokluyor, hem de Kleomenes'i genç ve deneyimsiz diye küçümsüyordu.
ἐπεὶ δὲ τῶν ἄλλων σχεδὸν ἁπάντων αὐτῷ προσγεγονότων ἀπελείποντο Λακεδαιμόνιοι καὶ Ἠλεῖοι καὶ ὅσοι Λακεδαιμονίοις Ἀρκάδων προσεῖχον, ἅμα τῷ τὸν Λεωνίδαν ἀποθανεῖν παρηνώχλει τοῖς Ἀρκάσι καὶ περιέκοπτεν αὐτῶν μάλιστα τοὺς τοῖς Ἀχαιοῖς ὁμοροῦντας, ἀποπειρώμενος τῶν Λακεδαιμονίων, καὶ τοῦ Κλεομένους ὡς νέου καὶ ἀπείρου καταφρονῶν.
Cleomenes.4.14. Bölüm
Bunun üzerine eforlar Kleomenes'i Belbina yakınlarındaki Athenaion'u ele geçirmek için gönderdi. Burası Lakonya'nın giriş noktasıydı ve o zaman Megalopolislilerle tartışmalıydı. Kleomenes burayı alıp surlarla çevirdi; Aratos hiçbir şikâyette bulunmadan geceleyin sefere çıkıp Tegealılara ve Orkhomenoslulara saldırdı.
ἐκ τούτου Κλεομένη πρῶτον οἱ ἔφοροι πέμπουσι καταληψόμενον τὸ περὶ τὴν Βέλβιναν Ἀθήναιον, ἐμβολὴ δὲ τῆς Λακωνικῆς τὸ χωρίον ἐστί, καὶ τότε πρὸς τοὺς Μεγαλοπολίτας ἦν ἐπίδικον. καταλαβόντος δὲ τοῦτο καὶ τειχίσαντος τοῦ Κλεομένους ὁ Ἄρατος οὐθὲν ἐγκαλέσας, ἀλλὰ νυκτὸς ἐκστρατεύσας ἐπεχείρησε Τεγεάταις καὶ Ὀρχομενίοις.
Cleomenes.4.2Ama hainler korkup çekildi ve Aratos fark edilmediğini sanarak geri döndü. Kleomenes alaylı bir biçimde ona, dosttan öğrenmek ister gibi, geceleyin nereye gittiğini soran bir mektup yazdı. Aratos, onun Belbina'yı surlamak üzere olduğunu duyup bunu engellemek için indiğini yazınca Kleomenes yeniden mektup gönderdi: Buna inandığını söyledi; "Ama meşalelerle merdivenlerin senin peşinden neden geldiğini," dedi, "sana zahmet olmazsa bize yaz."
τῶν δὲ προδοτῶν ἀποδειλιασάντων ὁ μὲν Ἄρατος ἀνεχώρησε λεληθέναι νομίζων, ὁ δὲ Κλεομένης εἰρωνείᾳ χρώμενος ἔγραψε πρὸς αὐτόν, ὡς δὴ παρὰ φίλου πυνθανόμενος ποῦ τῆς νυκτὸς ἐξέλθοι. τοῦ δὲ ἀντιγράψαντος ὡς ἐκεῖνον Βέλβιναν μέλλειν τειχίζειν ἀκούσας καταβαίη τοῦτο κωλύσων, πάλιν ὁ Κλεομένης ἀποστείλας τοῦτο μὲν οὕτως ἔχειν ἔφη πεπεῖσθαι· τοὺς δὲ φανοὺς καὶ τὰς κλίμακας, εἶπεν, εἰ μή τί σοι διαφέρει, γράψον ἡμῖν, ἐπὶ τί σοι παρηκολούθουν.
Cleomenes.4.3Aratos bu şakaya güldü ve delikanlının nasıl biri olduğunu sordu. Lakedaimonlu sürgün Damokrates, "Lakedaimonyalılara karşı bir şey yapacaksan," dedi, "bu yavru kuşun mahmuzları çıkmadan acele et." Sonra Kleomenes az sayıda süvari ve üç yüz piyadeyle Arkadya'da ordugâh kurdu; ama savaştan korkan eforlar ona geri dönmesini emretti.
τοῦ δὲ Ἀράτου πρὸς τὸ σκῶμμα γελάσαντος καὶ πυνθανομένου ποῖός τις ὁ νεανίσκος εἴη, Δαμοκράτης ὁ Λακεδαιμόνιος φυγάς, εἴ τι πράττεις, ἔφη, πρὸς Λακεδαιμονίους, ὥρα σοι ταχύνειν πρὸ τοῦ κέντρα φῦσαι τοῦτον τὸν νεοσσόν. ἐκ τούτου Κλεομένει μετὰ ἱππέων ὀλίγων καὶ πεζῶν τριακοσίων ἐν Ἀρκαδίᾳ στρατοπεδευομένῳ προσέταξαν ἀναχωρεῖν οἱ ἔφοροι, φοβούμενοι τὸν πόλεμον.
Cleomenes.4.4O geri dönünce Aratos Kaphyai'yi aldı; bunun üzerine eforlar Kleomenes'i yeniden gönderdi. Methydrion'u alıp Argolis'e akın etti. Bunun üzerine Akhalar Aristomakhos komutasında yirmi bin piyade ve bin süvariyle sefere çıktı. Kleomenes Pallantion yakınlarında karşılarına çıkıp savaşmak istedi.
ἐπεὶ δὲ ἀναχωρήσαντος αὐτοῦ Καφύας ἔλαβεν ὁ Ἄρατος, αὖθις ἐξέπεμπον τὸν Κλεομένη, λαβόντος δὲ αὐτοῦ Μεθύδριον καὶ τὴν Ἀργολικὴν καταδραμόντος, ἐξεστράτευσαν οἱ Ἀχαιοὶ δισμυρίοις πεζοῖς καὶ χιλίοις ἱππεῦσιν Ἀριστομάχου στρατηγοῦντος. ἀπαντήσαντος δὲ περὶ Παλλάντιον Κλεομένους καὶ βουλομένου μάχεσθαι.
Cleomenes.4.5Onun cesaretinden korkan Aratos, komutanın çarpışmaya girmesine izin vermedi, geri çekildi; Akhalar ona sövdü, sayıları beş bini bile bulmayan Lakedaimonyalılar ise alay edip küçümsediler. Gururu kabaran Kleomenes vatandaşlarına karşı cesaretlendi ve eski krallardan birinin boşuna söylemediği sözü onlara hatırlattı: Lakedaimonyalılar düşmanlarının kaç kişi olduğunu değil, nerede olduğunu sorar.
φοβηθεὶς τὴν τόλμαν ὁ Ἄρατος οὐκ εἴασε διακινδυνεῦσαι τὸν στρατηγόν, ἀλλʼ ἀπῆλθε λοιδορούμενος μὲν ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν, χλευαζόμενος δὲ καὶ καταφρονούμενος ὑπὸ τῶν Λακεδαιμονίων, οὐδὲ πεντακισχιλίων τὸ πλῆθος ὄντων, μέγας οὖν τῷ φρονήματι γεγονὼς ὁ Κλεομένης ἐθρασύνετο πρὸς τοὺς πολίτας, καὶ τῶν παλαιῶν τινος αὐτοὺς ἀνεμίμνῃσκε βασιλέων εἰπόντος οὐ μάτην ὅτι Λακεδαιμόνιοι πυνθάνονται περὶ τῶν πολεμίων, οὐ πόσοι εἰσίν, ἀλλὰ ποῦ εἰσιν.
Cleomenes.5.15. Bölüm
Sonra Akhaların savaştığı Elislilere yardım etti ve Lykaion yakınlarında geri çekilmekte olan Akhalara saldırdı. Bütün ordularını bozguna uğratıp dağıttı, birçoğunu öldürdü ve esir aldı; hatta Yunanlar arasında Aratos'un öldüğü haberi yayıldı. Ama Aratos fırsatı en iyi şekilde değerlendirdi: Bozgunun hemen ardından doğruca Mantineia'ya gitti, kimse beklemezken şehri alıp elinde tuttu.
ἐπεὶ δὲ τοῖς Ἠλείοις πολεμουμένοις ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν βοηθήσας, καὶ περὶ τὸ Λύκαιον ἀπιοῦσιν ἤδη τοῖς Ἀχαιοῖς ἐπιβαλών, ἅπαν μὲν ἐτρέψατο καὶ διεπτόησεν αὐτῶν τὸ στράτευμα, συχνοὺς δὲ ἀνεῖλε καὶ ζῶντας ἔλαβεν, ὥστε καὶ περὶ Ἀράτου φήμην ἐκπεσεῖν εἰς τοὺς Ἕλληνας ὡς τεθνηκότος, ὁ μὲν Ἄρατος ἄριστα τῷ καιρῷ χρησάμενος ἐκ τῆς τροπῆς ἐκείνης εὐθὺς ἐπὶ Μαντίνειαν ἦλθε καὶ μηδενὸς ἂν προσδοκήσαντος εἷλε τὴν πόλιν καὶ κατέσχε,
Cleomenes.5.2Lakedaimonyalıların cesareti büsbütün kırıldı ve Kleomenes'in seferlerine karşı çıktılar. O da Agis'in kardeşi Arkhidamos'u Messene'den çağırmaya girişti. Öteki haneden kral olması gereken oydu; Kleomenes, krallık dengeli ve tam olunca eforların gücünün körleşeceğini düşünüyordu.
τῶν δὲ Λακεδαιμονίων παντάπασι ταῖς γνώμαις ἀναπεσόντων καὶ τῷ Κλεομένει πρὸς τὰς στρατείας ἐνισταμένων, ὥρμησε μεταπέμπεσθαι τὸν Ἄγιδος ἀδελφὸν Ἀρχίδαμον ἐκ Μεσσήνης, ᾧ βασιλεύειν ἀπὸ τῆς ἑτέρας οἰκίας ἦν προσῆκον, οἰόμενος ἀμβλυτέραν τὴν τῶν ἐφόρων ἀρχὴν ἔσεσθαι τῆς βασιλείας ἰσορρόπου καὶ ὁλοκλήρου γενομένης.
Cleomenes.5.3Daha önce Agis'i öldürmüş olanlar bunu anladılar, Arkhidamos dönerse ceza çekmekten korktular. Şehre gizlice gelen adamı karşılayıp birlikte içeri aldılar, ama hemen öldürdüler. Bu, Phylarkhos'un sandığı gibi Kleomenes'in rızası olmadan mı oldu, yoksa dostlarının ikna etmesiyle adamı onlara mı bıraktı, bilinmez. Suçun çoğu, Kleomenes'i zorlamış sayılan o dostlara yüklendi.
οἱ δὲ ἀνῃρηκότες πρότερον τὸν Ἆγιν αἰσθόμενοι τοῦτο, καὶ φοβηθέντες μὴ δίκην δῶσι τοῦ Ἀρχιδάμου κατελθόντος, ἐδέξαντο μὲν αὐτὸν εἰς τὴν πόλιν παραγενόμενον κρύφα καὶ συγκατῆγον, εὐθὺς δὲ ἀπέκτειναν, εἴτε ἄκοντος τοῦ Κλεομένους, ὡς οἴεται Φύλαρχος, εἴτε πεισθέντος ὑπὸ τῶν φίλων καὶ προεμένου τὸν ἄνθρωπον αὐτοῖς. τῆς γὰρ αἰτίας τὸ πλεῖστον ἐπʼ ἐκείνους ἦλθε βεβιάσθαι τὸν Κλεομένη δοκοῦντας.
Cleomenes.6.16. Bölüm
Yine de şehirdeki düzeni hemen değiştirmeye karar vererek eforları parayla kendisine bir sefer oylamaya ikna etti. Annesi Kratesikleia sayesinde başkalarının da gönlünü kazandı; annesi esirgemeden bağışta bulunuyor, onun hırsını paylaşıyordu. Evlenmeye ihtiyacı olmadığı hâlde oğlu için şöhret ve güçte vatandaşların en önde geleniyle evlendiği söylenir.
οὐ μὴν ἀλλὰ κινεῖν εὐθὺς ἐγνωκὼς τὰ κατὰ τὴν πόλιν, ἔπεισε τοὺς ἐφόρους χρήμασιν ὅπως αὐτῷ ψηφίσωνται στρατείαν. ἐθεράπευσε δὲ καὶ τῶν ἄλλων συχνοὺς διὰ τῆς μητρὸς Κρατησικλείας ἀφειδῶς συγχορηγούσης καὶ συμφιλοτιμουμένης, ἥ γε καὶ γάμου μὴ δεομένη λέγεται διὰ τὸν υἱὸν ἄνδρα λαβεῖν πρωτεύοντα δόξῃ καὶ δυνάμει τῶν πολιτῶν.
Cleomenes.6.2Ordusunu çıkardı ve Megalopolis topraklarındaki Leuktra adlı yeri aldı. Aratos komutasındaki Akhalar hemen yardıma gelince şehrin hemen altında saf düzdü ve ordusunun bir kısmıyla yenildi. Aratos, Akhaların derin bir dereyi geçmesine izin vermeyip
ἐξαγαγὼν δὲ τὴν στρατείαν καταλαμβάνει τῆς Μεγαλοπολίτιδος χωρίον Λεῦκτρα· καὶ γενομένης πρὸς αὑτὸν ὀξείας τῶν Ἀχαιῶν βοηθείας Ἀράτου στρατηγοῦντος, ὑπὸ τὴν πόλιν αὐτὴν παραταξάμενος ἡττήθη μέρει τινὶ τοῦ στρατεύματος, ἐπεὶ δὲ χαράδραν τινὰ βαθεῖαν οὐκ εἴασε διαβῆναι τοὺς Ἀχαιοὺς ὁ Ἄρατος,
Cleomenes.6.3takibi durdurdu. Buna öfkelenen Megalopolisli Lydiadas, çevresindeki süvarileri de kışkırtıp takibe koyuldu; ama bağlar, hendekler ve duvarlarla dolu bir yere dalıp orada dağıldı, zor duruma düştü. Kleomenes bunu görünce Tarantinoları ve Giritlileri onun üzerine saldı. Lydiadas onlara karşı yiğitçe savaşarak düştü. Bunun üzerine cesaretlenen Lakedaimonyalılar bağırarak Akhalara saldırdı ve bütün orduyu bozguna uğrattı.
ἀλλʼ ἐπέστησε τὴν δίωξιν, ἀγανακτῶν δὲ Λυδιάδας ὁ Μεγαλοπολίτης συνεξώρμησε τοὺς περὶ αὑτὸν ἱππεῖς καὶ διώκων εἰς χωρίον ἀμπέλων καὶ τάφρων καὶ τειχῶν μεστὸν ἐνσείσας καὶ διασπασθεὶς περὶ ταῦτα κακῶς ἀπήλλαττε, κατιδὼν ὁ Κλεομένης ἀνῆκε τοὺς Ταραντίνους καὶ τοὺς Κρῆτας ἐπʼ αὐτόν, ὑφʼ ὧν ὁ Λυδιάδας ἀμυνόμενος εὐρώστως ἔπεσε, πρὸς τοῦτο θαρρήσαντες οἱ Λακεδαιμόνιοι μετὰ βοῆς ἐνέβαλον τοῖς Ἀχαιοῖς, καὶ τροπὴν ὅλου τοῦ στρατεύματος ἐποίησαν.
Cleomenes.6.4Pek çok kişi öldü. Kleomenes ateşkesle ölülerin çoğunu geri verdi; Lydiadas'ın cesedini ise yanına getirtti, mor bir kumaşla donatıp başına çelenk koyarak Megalopolis'in kapılarına gönderdi. Tiranlığı bırakıp vatandaşlarına özgürlüğünü geri veren ve şehri Akhalara katan Lydiadas işte buydu.
ἀποθανόντων δὲ συχνῶν τοὺς μὲν ἄλλους ὑποσπόνδους ὁ Κλεομένης ἀπέδωκε, τὸν δὲ Λυδιάδαν νεκρὸν ἀχθῆναι πρὸς αὑτὸν κελεύσας, κοσμήσας πορφυρίδι καὶ στέφανον ἐπιθεὶς, πρὸς τὰς πύλας τῶν Μεγαλοπολιτῶν ἀπέστειλεν. οὗτος ἦν Λυδιάδας ὁ καταθέμενος τὴν τυραννίδα καὶ τοῖς πολίταις ἀποδοὺς τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν πόλιν προσκομίσας Ἀχαιοῖς.
Cleomenes.7.17. Bölüm
Bundan sonra Kleomenes artık kendine güvendi ve işleri dilediği gibi yürütebilirse Akhalara karşı savaşta kolayca üstün geleceğine inandı. Annesinin kocası Megistonous'a, eforlardan kurtulmak, malları vatandaşlar arasında ortaya koymak, Sparta'yı eşitleyip ayağa kaldırmak ve Yunanistan'ın hegemonyasına götürmek gerektiğini anlattı. Onu ikna ettikten sonra iki ya da üç dostunu da yanına aldı.
ἐκ τούτου Κλεομένης μέγα φρονῶν ἤδη, καὶ πεπεισμένος ἂν ὡς βούλεται τοῖς πράγμασι χρώμενος πολεμῇ πρὸς τοὺς Ἀχαιούς, ῥᾳδίως ἐπικρατήσειν, ἐδίδασκε τὸν τῆς; μητρὸς ἄνδρα Μεγιστόνουν ὡς χρὴ τῶν ἐφόρων ἀπαλλαγέντας εἰς μέσον θεῖναι τὰ κτήματα τοῖς πολίταις καὶ τὴν Σπάρτην ἴσην γενομένην ἐγείρειν καὶ προάγειν ἐπὶ τὴν τῆς Ἑλλάδος ἡγεμονίαν. πεισθέντος δʼ ἐκείνου δύο τῶν ἄλλων φίλων ἢ τρεῖς προσέλαβε.
Cleomenes.7.2O günlerde eforlardan biri de Pasiphaa tapınağında uyurken şaşılacak bir rüya gördü. Eforların oturup iş gördüğü yerde yalnız tek bir koltuk duruyor, öteki dördü kaldırılmış gibi görünüyordu. O şaşırırken tapınaktan bir ses duyuldu: Bunun Sparta için daha hayırlı olduğunu söylüyordu.
συνέβη δὲ περὶ τὰς ἡμέρας ἐκείνας καὶ τῶν ἐφόρων ἕνα κοιμώμενον ἐν Πασιφάας ὄναρ ἰδεῖν θαυμαστόν· ἐδόκει γάρ ἐν ᾧ τόπῳ τοῖς ἐφόροις ἔθος ἐστὶ καθεζομένοις χρηματίζειν ἕνα δίφρον κεῖσθαι, τοὺς δὲ τέτταρας ἀνῃρῆσθαι, καὶ θαυμάζοντος αὐτοῦ φωνὴν ἐκ τοῦ ἱεροῦ γενέσθαι φράζουσαν ὡς τοῦτο τῇ Σπάρτῃ λῷόν ἐστι.
Cleomenes.7.3Efor bu rüyayı Kleomenes'e anlattığında, Kleomenes önce sınandığı şüphesiyle sarsıldı; ama anlatanın yalan söylemediğine ikna olunca cesaretlendi. İşine en çok karşı çıkacağından şüphelendiği vatandaşları yanına alarak Akhaların elindeki Heraia ve Alsaia şehirlerini aldı, Orkhomenoslulara buğday getirdi, Mantineia yakınlarında ordugâh kurdu.
ταύτην τὴν ὄψιν διηγουμένου τοῦ ἐφόρου πρὸς τὸν Κλεομένη, τὸ μὲν πρῶτον διεταράχθη καθʼ ὑποψίαν τινὰ πειράζεσθαι δοκῶν, ὡς δὲ ἐπείσθη μὴ ψεύδεσθαι τὸν διηγούμενον, ἐθάρρησε. καὶ λαβὼν ὅσους ὑπώπτευε μάλιστα τῶν πολιτῶν ἐναντιώσεσθαι πρὸς τὴν πρᾶξιν, Ἡραίαν καὶ Ἀλσαίαν τὰς πόλεις ταττομένας ὑπὸ τοῖς Ἀχαιοῖς εἷλε, καὶ σῖτον εἰσήγαγεν Ὀρχομενίοις, καὶ Μαντινείᾳ παρεστρατοπέδευσε,
Cleomenes.7.4Uzun yürüyüşlerle Lakedaimonyalıları iyice yordu, onların ricası üzerine çoğunu Arkadya'da bıraktı, kendisi paralı askerlerle Sparta'ya yöneldi. Yolda en çok güvendiği kişilere tasarısını açtı ve eforları yemek sırasında basmak için ağır ağır ilerledi.
καὶ ὅλως ἄνω καὶ κάτω μακραῖς πορείαις ἀποτρύσας τοὺς Λακεδαιμονίους ἀπέλιπεν αὐτῶν δεηθέντων τοὺς πολλοὺς ἐν Ἀρκαδίᾳ, τοὺς δὲ μισθοφόρους ἔχων αὐτὸς ἐπὶ τὴν Σπάρτην ἐχώρει. καὶ καθʼ ὁδὸν οἷς ἐπίστευε μάλιστα καλῶς πρὸς αὐτὸν ἔχειν ἀνεκοινοῦτο τὴν γνώμην, καὶ προῄει σχέδην, ὡς περὶ τὸ δεῖπνον οὖσι τοῖς ἐφόροις ἐπιπέσοι.
Cleomenes.8.18. Bölüm
Şehre yaklaşınca Eurykleidas'ı, ordudan onun bir haberini getiriyormuş gibi eforların ortak sofrasına gönderdi. Therykion ile Phoibis ve Kleomenes'le birlikte yetişmiş, "mothakes" dedikleri iki kişi birkaç askerle onu izledi. Eurykleidas eforlarla henüz konuşurken kılıçlarını çekip koşarak onlara saldırdılar.
γενόμενος δὲ τῆς πόλεως ἐγγύς, Εὐρυκλείδαν μὲν εἰς τὸ τῶν ἐφόρων συσσίτιον ἀπέστειλεν ὥς τινα παρʼ αὐτοῦ λόγον ἀπὸ στρατιᾶς κομίζοντα, Θηρυκίων δὲ καὶ Φοῖβις καὶ δύο τῶν συντρόφων τοῦ Κλεομένους, οὓς μόθακας καλοῦσιν, ἐπηκολούθουν στρατιώτας ὀλίγους ἔχοντες. ἔτι δὲ τοῦ Εὐρυκλείδα διαλεγομένου τοῖς ἐφόροις ἐπιδραμόντες ἐσπασμέναις ταῖς μαχαίραις ἔπαιον αὐτούς.
Cleomenes.8.2İlk darbeyi alan Agylaios yere düştü, ölmüş sanıldı. Ama yavaşça kendini toplayıp sürünerek odadan çıktı ve fark edilmeden küçük bir odaya girdi. Burası Korku'nun tapınağıydı, her zaman kapalıydı ama o gün tesadüfen açıktı. Kendini içeri atıp kapıyı kapattı. Öteki dört efor öldürüldü, onlara yardıma koşanlardan da en fazla on kişi. Sakin duranları öldürmediler, şehirden ayrılanlara da engel olmadılar. Ertesi gün tapınaktan çıkan Agylaios'a da dokunmadılar.
ὁ μὲν οὖν πρῶτος Ἀγύλαιος, ὡς ἐπλήγη, πεσὼν καὶ τεθνάναι δόξας ἀτρέμα συναγαγὼν καὶ παρέλκων ἑαυτὸν ἐκ τοῦ οἰκήματος ἔλαθεν εἴς τι δωμάτιον εἰσερπύσας μικρόν, ὃ Φόβου μὲν ἦν ἱερόν, ἄλλως δὲ κεκλεισμένον ἀεὶ, τότε ἐκ τύχης ἀνεῳγμένον ἐτύγχανεν. εἰς τοῦτο συνεισενεγκὼν ἑαυτὸν ἀπέκλεισε τὸ θύριον. οἱ δὲ τέσσαρες ἀνῃρέθησαν, καὶ τῶν ἐπιβοηθούντων αὐτοῖς οὐ πλείονες ἢ δέκα. τοὺς γὰρ ἡσυχίαν ἄγοντας οὐκ ἔκτειναν, οὐδὲ τοὺς ἀπιόντας ἐκ τῆς πόλεως ἐκώλυον. ἐφείσαντο δὲ καὶ τοῦ Ἀγυλαίου μεθʼ ἡμέραν ἐκ τοῦ ἱεροῦ προελθόντος.
Cleomenes.9.19. Bölüm
Lakedaimonyalıların yalnız Korku'ya değil, Ölüm'e, Gülme'ye ve benzer hâllere de adanmış tapınakları vardır. Korku'yu, uzaklaştırılmak istenen zararlı bir daimōn gibi görerek değil, siyasî düzenin en çok korkuyla ayakta durduğuna inanarak onurlandırırlar.
ἔστι δὲ Λακεδαιμονίοις οὐ Φόβου μόνον, ἀλλὰ καί Θανάτου καί Γέλωτος καί τοιούτων ἄλλων παθημάτων ἱερά. τιμῶσι δὲ τὸν Φόβον οὐχ ὥσπερ οὓς ἀποτρέπονται δαίμονας, ἡγούμενοι βλαβερόν, ἀλλὰ τὴν πολιτείαν μάλιστα συνέχεσθαι φόβῳ νομίζοντες.
Cleomenes.9.2Bu yüzden, Aristoteles'in söylediğine göre, eforlar göreve başlarken vatandaşlara bıyıklarını kesmelerini ve kanunlara uymalarını, yoksa kendilerinin sert davranacağını ilan ederlerdi. Sanırım bıyık meselesini, gençleri en küçük şeylerde bile itaate alıştırmak için ortaya atıyorlardı.
διὸ καί προεκήρυττον οἱ ἔφοροι τοῖς πολίταις εἰς τὴν ἀρχὴν εἰσιόντες, ὡς Ἀριστοτέλης φησί, κείρεσθαι τὸν μύστακα καὶ προσέχειν τοῖς νόμοις, ἵνα μὴ χαλεποὶ ὦσιν αὐτοῖς· τὸ τοῦ μύστακος, οἶμαι, προτείνοντες, ὅπως καί περὶ τὰ μικρότατα τοὺς νέους πειθαρχεῖν ἐθίζωσι.
Cleomenes.9.3Bana öyle geliyor ki eskiler cesareti de korkusuzluk değil, kınanma korkusu ve şöhretini yitirme ürküntüsü sayıyorlardı. Çünkü kanunlardan en çok korkanlar düşmana karşı en cesur olanlardır; kötü söz duymaktan en çok korkanlar başlarına gelecek acıdan en az korkarlar.
καί τὴν ἀνδρείαν δέ μοι δοκοῦσιν οὐκ ἀφοβίαν, ἀλλὰ Φόβον ψόγου καί δέος ἀδοξίας οἱ παλαιοὶ νομίζειν. οἱ γὰρ δειλότατοι πρὸς τοὺς νόμους θαρραλεώτατοι πρὸς τοὺς πολεμίους εἰσί καὶ τὸ παθεῖν ἥκιστα δεδίασιν οἱ μάλιστα φοβούμενοι τὸ κακῶς ἀκοῦσαι.
Cleomenes.9.4Bu yüzden şair doğru söylemiş: "Korkunun olduğu yerde utanç da vardır." Homeros da der ki: "Saygı duyarım sana, kayınbabam, korkarım da senden"; ve "Komutanlarından sessizce korkarak". Çünkü çoğu insan en çok korktuğu kişilerden utanır. Bu yüzden Lakedaimonyalılar Korku'nun tapınağını eforların ortak sofrasının yanına kurmuşlardır; bu makamı neredeyse bir monarşi hâline getirmişlerdi.
διὸ καί καλῶς ὁ εἰπών· ἵνα γὰρ δέος, ἔνθα καί αἰδώς. καί Ὅμηρος, αἰδοῖός τέ μοί ἐσσι, φίλε ἑκυρὲ, δεινός τε· καί σιγῇ δειδιότες σημάντορας. τὸ γὰρ αἰσχύνεσθαι μάλιστα συμβαίνει πρὸς οὓς καί τὸ δεδοικέναι τοῖς πολλοῖς, διὸ καί παρὰ τὸ τῶν ἐφόρων συσσίτιον τὸν Φόβον ἵδρυνται Λακεδαιμόνιοι, μοναρχίας ἐγγυτάτω κατασκευασάμενοι τὸ ἀρχεῖον.
Cleomenes.10.110. Bölüm
Kleomenes gün doğunca sürgüne gönderilecek seksen vatandaşın adını ilan etti, eforların koltuklarını, oturup iş göreceği bir tanesi dışında kaldırdı. Sonra halk meclisini toplayıp yaptıklarını savundu. Lykurgos'un ihtiyarları krallarla birleştirdiğini, şehrin uzun süre başka bir makama ihtiyaç duymadan böyle yönetildiğini söyledi.
ὁ δʼ οὖν Κλεομένης ἡμέρας γενομένης προέγραψεν ὀγδοήκοντα τῶν πολιτῶν οὓς ἔδει μεταστῆναι, καὶ τοὺς δίφρους ἀνεῖλε τῶν ἐφόρων πλὴν ἑνός, ἐν ᾧ καθήμενος ἔμελλεν αὐτὸς χρηματίζειν. ἐκκλησίαν δέ ποιήσας ἀπελογεῖτο περὶ τῶν πεπραγμένων, ἔφη γὰρ ὑπὸ τοῦ Λυκούργου τοῖς βασιλεῦσι συμμιχθῆναι τοὺς γέροντας, καὶ πολὺν χρόνον οὕτω διοικεῖσθαι τήν πόλιν οὐδὲν ἑτέρας ἀρχῆς δεομένην,
Cleomenes.10.2Daha sonra Messenialılarla savaş uzayınca krallar seferler yüzünden yargılamaya vakit bulamadıkları için dostlarından bazı kimseleri seçip vatandaşlar için kendi yerlerine bırakmışlardı. Bunlara efor denmişti. Önceleri kralların hizmetkârıydılar, sonra yavaş yavaş gücü kendilerine çekerek, fark edilmeden kendi makamlarını kurdular.
ὕστερον δὲ τοῦ πρὸς Μεσσηνίους πολέμου μακροῦ γενομένου τοὺς βασιλεῖς, διὰ τὰς στρατείας ἀσχόλους ὄντας αὐτούς πρὸς τὸ κρίνειν, αἱρεῖσθαί τινας ἐκ τῶν φίλων καὶ ἀπολείπειν τοῖς πολίταις ἀνθʼ ἑαυτῶν, ἐφόρους προσαγορευθέντας, καὶ διατελεῖν γε τούτους τὸ πρῶτον ὑπηρέτας τῶν βασιλέων ὄντας, εἶτα κατὰ μικρὸν εἰς ἑαυτοὺς τήν ἐξουσίαν ἐπιστρέφοντας οὕτως λαθεῖν ἴδιον ἀρχεῖον κατασκευασαμένους.
Cleomenes.10.3Bunun kanıtı şudur: Bugüne kadar eforlar kralı çağırdığında kral birinci ve ikinci çağrıya karşı çıkar, üçüncüsünde kalkıp yanlarına gider. Makamı ilk kez güçlendirip yükselten Asteropos da çok kuşak sonra efor olmuştur. Ölçülü davrandıkları sürece onlara katlanmak daha iyiydi, dedi; ama sonradan edindikleri yetkiyle atalardan kalan krallık makamını yıkmalarına, krallardan kimini sürüp kimini yargısız öldürmelerine, Sparta'daki en güzel ve en ilahî düzeni yeniden görmek isteyenleri tehdit etmelerine katlanılamazdı.
σημεῖον δὲ τούτου τὸ μέχρι νῦν μεταπεμπομένων τὸν βασιλέα τῶν ἐφόρων τὸ πρῶτον ἀντιλέγειν καὶ τὸ δεύτερον, τὸ δὲ τρίτον καλούντων ἀναστάντα βαδίζειν πρὸς αὐτούς καὶ τὸν πρῶτον ἐπισφοδρύναντα τήν ἀρχὴν καὶ ἀνατεινάμενον Ἀστερωπὸν ἡλικίαις ὕστερον πολλαῖς ἔφορον γενέσθαι. μετριάζοντας μὲν οὖν αὐτούς, ἔφη, κρεῖττον ἦν ὑπομένειν, ἐξουσίᾳ δὲ ἐπιθέτῳ τήν πάτριον καταλύοντας ἀρχήν, ὥστε τῶν βασιλέων τοὺς μὲν ἐξελαύνειν, τοὺς δὲ ἀποκτιννύειν ἀκρίτους, ἀπειλεῖν δὲ τοῖς ποθοῦσιν αὖθις ἐπιδεῖν τήν καλλίστην καὶ θειοτάτην ἐν Σπάρτῃ κατάστασιν, οὐκ ἀνεκτόν.
Cleomenes.10.4Lakedaimon'a sonradan girmiş belaları, yani sefahati, israfı, borçları, tefeciliği ve bunlardan daha eski olan kötülükleri, yoksulluk ve zenginliği, kan dökmeden ortadan kaldırmak mümkün olsaydı, kendini vatanını ağrısız iyileştiren bir hekim gibi bütün kralların en talihlisi sayardı. Ama şimdi zorunluluk için Lykurgos'un hoşgörüsüne sığındığını söyledi: Lykurgos ne kral ne yöneticiydi; sıradan bir vatandaş iken krallık yapmaya kalkarak silahla agoraya çıkmış, korkan Kral Kharillos da bir sunağa sığınmıştı.
εἰ μὲν οὖν δυνατὸν ἦν ἄνευ σφαγῆς ἀπαλλάξαι τὰς ἐπεισάκτους τῆς Λακεδαίμονος κῆρας, τρυφὰς καὶ πολυτελείας καὶ χρέα καὶ δανεισμοὺς καὶ τὰ πρεσβύτερα τούτων κακά, πενίαν καὶ πλοῦτον, εὐτυχέστατον ἂν ἡγεῖσθαι πάντων βασιλέων ἑαυτόν ὥσπερ ἰατρὸν ἀνωδύνως ἰασάμενον τήν πατρίδα· νῦν δὲ τῆς ἀνάγκης ἔχειν συγγνώμονα τὸν Λυκοῦργον, ὃς οὔτε βασιλεὺς ὢν οὔτε ἄρχων, ἰδιώτης δὲ βασιλεύειν ἐπιχειρῶν ἐν τοῖς ὅπλοις προῆλθεν εἰς ἀγοράν, ὥστε δείσαντα τὸν βασιλέα Χάριλλον ἐπὶ βωμὸν καταφυγεῖν.
Cleomenes.10.5Ama iyi ve vatansever olan kral çok geçmeden Lykurgos'un işlerine ortak olmuş, düzen değişikliğini kabul etmişti. Lykurgos da fiilen göstermişti ki düzeni zor ve korku olmadan değiştirmek güçtür. Kendisi bunları en ölçülü şekilde kullandığını, yalnız Lakedaimon'un kurtuluşuna karşı çıkanları ortadan kaldırdığını söyledi.
ἀλλʼ ἐκεῖνον μὲν ὄντα χρηστὸν καὶ φιλόπατριν ταχὺ τῷ Λυκούργῳ τῶν πραττομένων μετασχεῖν καὶ τήν μεταβολὴν δέξασθαι τῆς πολιτείας, ἔργῳ δὲ μαρτυρῆσαι τὸν Λυκοῦργον ὅτι πολιτείαν μεταβαλεῖν ἄνευ βίας καὶ φόβου χαλεπόν ἐστιν, οἷς αὑτὸν ἔφη μετριώτατα κεχρῆσθαι, τοὺς ἐνισταμένους τῇ σωτηρίᾳ τῆς Λακεδαίμονος ἐκποδὼν ποιησάμενον.
Cleomenes.10.6Geriye kalan herkes için bütün toprağı ortaya koyacağını, borçluları borçlarından kurtaracağını, yabancıları sınayıp seçeceğini söyledi: Böylece en iyileri Spartalı olup şehri silahlarıyla kurtaracak, biz de Lakonya'nın, savunacak kimse kalmadığı için Aitolyalılara ve İlliryalılara yem oluşunu seyretmekten kurtulacaktık.
τοῖς δὲ ἄλλοις ἔφη πᾶσι τήν τε γῆν ἅπασαν εἰς μέσον τιθέναι, καὶ χρεῶν τοὺς ὀφείλοντας ἀπαλλάττειν, καὶ τῶν ξένων κρίσιν ποιεῖν καὶ δοκιμασίαν, ὅπως οἱ κράτιστοι γενόμενοι Σπαρτιᾶται σῴζωσι τήν πόλιν τοῖς ὅπλοις, καὶ παυσώμεθα τήν Λακωνικὴν Αἰτωλῶν καὶ Ἰλλυριῶν λείαν οὖσαν ἐρημίᾳ τῶν ἀμυνόντων ἐφορῶντες.
Cleomenes.11.111. Bölüm
Bundan sonra önce kendisi malını ortaya koydu, ardından üvey babası Megistonous, öteki dostları ve sonra bütün vatandaşlar. Toprak dağıtıldı. Kendisinin sürdüğü kimselerin her birine de bir pay ayırdı, işler sakinleşince hepsini geri getireceğine söz verdi.
ἐκ τούτου πρῶτον μὲν αὐτὸς εἰς μέσον τὴν οὐσίαν ἔθηκε καὶ Μεγιστόνους ὁ πατρῳὸς αὐτοῦ καὶ τῶν ἄλλων φίλων ἕκαστος, ἔπειτα καὶ οἱ λοιποὶ πολῖται πάντες, ἡ δὲ χώρα διενεμήθη. κλῆρον δὲ καὶ τῶν ὑπʼ αὐτοῦ γεγονότων φυγάδων ἀπένειμεν ἑκάστῳ, καὶ κατάξειν ἅπαντας ὡμολόγησε τῶν πραγμάτων ἐν ἡσυχίᾳ γενομένων.
Cleomenes.11.2Vatandaş topluluğunu perioiklerin en seçkinleriyle tamamlayarak dört bin hoplit oluşturdu. Onlara mızrak yerine iki elle kullanılan sarissa kullanmayı, kalkanı kol kayışından değil sapından tutmayı öğretti. Sonra gençlerin terbiyesine ve "agoge" denilen yetiştirme düzenine yöneldi; bunun çoğunu oradaki Sphairos onunla birlikte kurdu. Gymnasionlar ve ortak sofralar çabucak eski düzenini aldı; pek azı zorunlu olarak, çoğu ise isteyerek o sade Lakon yaşayışına çekildi.
ἀναπληρώσας δὲ τὸ πολίτευμα τοῖς χαριεστάτοις τῶν περιοίκων ὁπλίτας τετρακισχιλίους ἐποίησε, καὶ διδάξας αὐτοὺς ἀντὶ δόρατος χρῆσθαι σαρίσῃ διʼ ἀμφοτέρων καὶ τὴν ἀσπίδα φορεῖν διʼ ὀχάνης, μὴ διὰ πόρπακος, ἐπὶ τὴν παιδείαν τῶν νέων ἐτράπη καὶ τὴν λεγομένην ἀγωγήν, ἧς τὰ πλεῖστα παρὼν ὁ Σφαῖρος αὐτῷ συγκαθίστη, ταχὺ τὸν προσήκοντα τῶν τε γυμνασίων καὶ τῶν συσσιτίων κόσμον ἀναλαμβανόντων, καὶ συστελλομένων ὀλίγων μὲν ὑπʼ ἀνάγκης, ἑκουσίως δὲ τῶν πλείστων εἰς τὴν εὐτελῆ καὶ Λακωνικὴν ἐκείνην δίαιταν.
Cleomenes.11.3Yine de monarşi adının ağırlığını hafifletmek için kardeşi Eukleidas'ı kendisiyle birlikte kral atadı. Spartalıların aynı haneden iki kralı olması yalnız o zaman görülmüştür.
ὅμως δὲ τὸ τῆς μοναρχίας ὄνομα παραμυθούμενος ἀπέδειξε μεθʼ ἑαυτοῦ βασιλέα τὸν ἀδελφὸν Εὐκλείδαν. καὶ τότε μόνον Σπαρτιάταις ἐκ μιᾶς οἰκίας συνέβη δύο σχεῖν βασιλέας.
Cleomenes.12.112. Bölüm
Akhaların ve Aratos'un, yenilik yüzünden işlerinin tehlikede olduğunu, bu yüzden Lakedaimon dışına çıkmayacağını ve böyle bir sarsıntı ortasında şehri tedirgin bırakmayacağını düşündüklerini anladı. Bu nedenle ordusunun şevkini düşmana göstermeyi hem soylu hem yararlı buldu.
αἰσθόμενος δὲ τοὺς Ἀχαιοὺς καὶ τὸν Ἄρατον, ὡς ἐπισφαλῶς αὐτῷ τῶν πραγμάτων ἐχόντων διὰ τὸν νεωτερισμόν, οὐκ ἂν οἰομένους προελθεῖν ἔξω τῆς Λακεδαίμονος οὐδὲ ἀπολιπεῖν μετέωρον ἐν κινήματι τηλικούτῳ τὴν πόλιν, οὐκ ἀγεννὲς οὐδὲ ἄχρηστον ἡγήσατο τὴν προθυμίαν τοῦ στρατεύματος ἐπιδεῖξαι τοῖς πολεμίοις.
Cleomenes.12.2Megalopolis topraklarına girerek büyük ganimet topladı, ülkeye ağır zarar verdi. Sonunda Messene'den geçmekte olan Dionysos oyuncularını yakaladı, düşman toprağında bir tiyatro kurdurdu, kırk minalık ödüllü bir yarışma düzenledi ve bütün bir gün oturup seyretti. Seyre ihtiyacı yoktu; düşmanla eğleniyor, onları küçümseyerek gücünden ne kadar arttığını gösteriyordu.
ἐμβαλὼν οὖν εἰς τὴν Μεγαλοπολιτικήν ὠφελείας τε μεγάλας ἤθροισε καὶ φθορὰν πολλὴν ἀπειργάσατο τῆς χώρας, τέλος δὲ τοὺς περὶ τὸν Διόνυσον τεχνίτας ἐκ Μεσσήνης διαπορευομένους λαβών, καὶ πηξάμενος θέατρον ἐν τῇ πολεμίᾳ, καὶ προθεὶς ἀπὸ τετταράκοντα μνῶν ἀγῶνα, μίαν ἡμέραν ἐθεᾶτο καθήμενος, οὐ δεόμενος θέας, ἀλλʼ οἷον ἐντρυφῶν τοῖς πολεμίοις καὶ περιουσίαν τινὰ τοῦ κρατεῖν πολὺ τῷ καταφρονεῖν ἐπιδεικνύμενος.
Cleomenes.12.3Üstelik Yunan ve kral orduları içinde yalnız onun ordusunda peşinden gelen mimler, hokkabazlar, dansözler, çalgıcı kadınlar yoktu. Her türlü sefihlikten, soytarılıktan ve şenlikten arınmıştı. Gençler çoğu zaman talim yapıyor, yaşlılar onlara öğretiyor; boş vakitlerde ise alışık oldukları şakalarla ve birbirlerine ince Lakon sözleri söyleyerek eğleniyorlardı. Bu tür eğlencenin ne yararı olduğunu Lykurgos'un hayatında yazdık.
ἐπεὶ ἄλλως γε τῶν Ἑλληνικῶν καὶ βασιλικῶν στρατευμάτων ἐκεῖνο μόνον οὐ μίμους παρακολουθοῦντας εἶχεν, οὐ θαυματοποιούς, οὐκ ὀρχηστρίδας, οὐ ψαλτρίας, ἀλλὰ πάσης ἀκολασίας καὶ βωμολοχίας καὶ πανηγυρισμοῦ καθαρὸν ἦν, τὰ μὲν πολλὰ μελετώντων τῶν νέων καὶ τῶν πρεσβυτέρων διδασκόντων, τὰς δὲ παιδιὰς, ὁπότε σχολάζοιεν, ταῖς συνήθεσιν εὐτραπελίαις καὶ τῷ λέγειν τι χαρίεν καὶ Λακωνικὸν πρὸς ἀλλήλους διατιθεμένων, ἣν δὲ ἔχει τὸ τοιοῦτον τῆς παιδιᾶς εἶδος ὠφέλειαν, ἐν τῷ Λυκούργου βίῳ γέγραπται.
Cleomenes.13.113. Bölüm
Her şeyde hocaları bizzat kendisiydi. Sade, gösterişsiz, bayağılıktan uzak, halktan farksız yaşayışını bir itidal örneği olarak herkesin önüne koymuştu; bu, Yunan işlerinde de ona bir ağırlık kazandırdı. Çünkü insanlar öteki krallarla karşılaştıklarında onların zenginliğinden ve gösterişinden şaşkınlığa düşmekten çok, kendilerine sert ve can sıkıcı davranan bu adamların kibrinden ve azametinden tiksiniyorlardı.
πάντων δʼ αὐτὸς ἐγίγνετο διδάσκαλος, εὐτελῆ καὶ ἀφελῆ καὶ φορτικὸν οὐδὲν οὐδὲ ὑπὲρ τοὺς πολλοὺς ἔχοντα τὸν ἑαυτοῦ βίον ὥσπερ παράδειγμα σωφροσύνης ἐν μέσῳ θέμενος· ὃ καὶ πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς πράξεις ῥοπήν τινα παρέσχεν αὐτῷ. τοῖς μὲν γὰρ ἄλλοις ἐντυγχάνοντες οἱ ἄνθρωποι βασιλεῦσιν οὐχ οὕτω κατεπλήττοντο τοὺς πλούτους καὶ τὰς πολυτελείας, ὡς ἐβδελύττοντο τήν ὑπεροψίαν αὐτῶν καὶ τὸν ὄγκον ἐπαχθῶς καὶ τραχέως προσφερομένων τοῖς ἐντυγχάνουσι·
Cleomenes.13.2Kleomenes'in yanına gidenler ise gerçekten kral olan ve kral diye çağrılan bu adamın çevresinde ne mor elbiseler ne pelerinler, ne süslü yataklar ne tahtırevanlar görüyordu. Kalabalık habercilerle, kapıcılarla ya da yazılı dilekçelerle güçlükle iş görmüyordu. Karşılarına rastgele bir elbiseyle kendisi çıkıyor, ellerini sıkıyor, ihtiyacı olanlarla neşeyle ve dostça konuşup vakit ayırıyordu. Bu insanlar büyüleniyor, kazanılıyor, Herakles'in soyundan gelen yalnız bu adamdır diyorlardı.
πρὸς δὲ Κλεομένη βαδίζοντες, ὄντα τε δὴ βασιλέα καὶ καλούμενον, εἶτα ὁρῶντες οὐ πορφύρας τινὰς οὐ χλαίνας περὶ αὐτὸν οὐδὲ κλινιδίων καὶ φορείων κατασκευάς, οὐδʼ ὑπʼ ἀγγέλων ὄχλου καὶ θυρωρῶν ἢ διὰ γραμματείων χρηματίζοντα χαλεπῶς καὶ μόλις, ἀλλʼ αὐτὸν ἐν ἱματίῳ τῷ τυχόντι πρὸς τὰς δεξιώσεις ἀπαντῶντα καὶ διαλεγόμενον καὶ σχολάζοντα τοῖς χρῄζουσιν ἱλαρῶς καὶ φιλανθρώπως, ἐκηλοῦντο καὶ κατεδημαγωγοῦντο, καὶ μόνον ἀφʼ Ἡρακλέους ἐκεῖνον ἔφασαν γεγονέναι.
Cleomenes.13.3Günlük yemeği üç yataklı bir odada, çok ölçülü ve Lakon usulüydü. Elçi ya da misafir geldiğinde iki yatak daha konuyor, hizmetkârlar sofrayı biraz daha parlatıyordu; ama bu baharatla ya da tatlılarla değil, yemekleri bol, şarabı daha cömert tutarak yapılıyordu. Hatta misafirlere ortak sofralardaki gibi kara çorba ve arpa ekmeği sunan bir dostunu duyunca azarladı; böyle şeylerde misafirlere karşı katı Lakonyalılık gerekmediğini söyledi.
τῶν δὲ δείπνων αὐτοῦ τὸ μὲν καθημερινὸν ἦν ἐν τρικλίνῳ σφόδρα συνεσταλμένον καὶ Λακωνικόν, εἰ δὲ πρέσβεις ἢ ξένους δέχοιτο, δύο μὲν ἄλλαι προσπαρεβάλλοντο κλῖναι, μικρῷ δὲ μᾶλλον οἱ ὑπηρέται τὴν τράπεζαν ἐπελάμπρυνον, οὐ καρυκείαις τισὶν οὐδὲ πέμμασιν, ἀλλʼ ὥστε ἀφθονωτέρας εἶναι τὰς παραθέσεις καὶ φιλανθρωπότερον τὸν οἶνον. καὶ γὰρ ἐπετίμησέ τινα τῶν φίλων ἀκούσας ὅτι ξένους ἑστιῶν ζωμὸν αὐτοῖς μέλανα καὶ μάζαν, ὥσπερ ἔθος ἦν ἐν τοῖς φιδιτίοις, παρέθηκεν· οὐ γὰρ ἔφη δεῖν ἐν τούτοις οὐδὲ πρὸς τοὺς ξένους λίαν ἀκριβῶς λακωνίζειν.
Cleomenes.13.4Sofra kaldırılınca üç ayaklı bir sehpa üzerinde şarap dolu tunç bir krater, iki kotyle alan iki gümüş tas ve az sayıda gümüş kadeh getirilirdi. İsteyen bunlardan içer, istemeyene kimse kadeh uzatmazdı. Müzik yoktu, istenmezdi de; içki sofrasını sohbetle kendisi yönetir, kimi zaman soru sorar, kimi zaman hikâyeler anlatırdı. Ciddi sözleri sıkıcı değildi, şakaları da hoş ve incitmeyen şakalardı.
ἀπαρθείσης δὲ τῆς τραπέζης εἰσεκομίζετο τρίπους κρατῆρα χαλκοῦν ἔχων οἴνου μεστὸν καὶ φιάλας ἀργυρᾶς δικοτύλους δύο καὶ ποτήρια τῶν ἀργυρῶν ὀλίγα παντάπασιν, ἐξ ὧν ἔπινεν ὁ βουλόμενος, ἄκοντι δὲ οὐδεὶς ποτήριον προσέφερεν. ἀκρόαμα δὲ οὔτʼ ἦν οὔτʼ ἐπεζητεῖτο· ἐπαιδαγώγει γὰρ αὐτὸς ὁμιλίᾳ τὸν πότον, τὰ μὲν ἐρωτῶν, τὰ δὲ διηγούμενος, οὔτε τήν σπουδὴν ἀηδῆ τῶν λόγων τήν τε παιδιὰν ἐπίχαριν καὶ ἀσόλοικον ἐχόντων.
Cleomenes.13.5Öteki kralların insanları avlamak için parayla ve armağanlarla kandırıp baştan çıkarmalarını beceriksiz ve haksız bir yol sayıyordu. Karşılaştığı kişileri sohbet ve hoş, güven veren sözlerle kendine bağlamak ona en güzel, krala en yaraşır yol görünüyordu. Dostla paralı adam arasındaki tek farkın, birinin karakter ve sözle, ötekinin ise parayla kazanılması olduğunu düşünüyordu.
ἃς μὲν γὰρ οἱ λοιποὶ τῶν βασιλέων ἐπὶ τοὺς ἀνθρώπους θήρας ἐποιοῦντο, χρήμασι καὶ δωρεαῖς δελεάζοντες αὐτοὺς καὶ διαφθείροντες, ἀτέχνους καὶ ἀδίκους ἐνόμιζεν εἶναι· τὸ δὲ ὁμιλίᾳ καὶ λόγῳ χάριν ἔχοντι καὶ πίστιν οἰκειοῦσθαι καὶ προσάγεσθαι τοὺς ἐντυγχάνοντας ἐφαίνετο κάλλιστον αὐτῷ καὶ βασιλικώτατον, ὡς οὐδενὶ φίλου διαφέροντα μισθωτὸν ἢ τῷ τὸν μὲν ἤθει καὶ λόγῳ, τὸν δὲ ὑπὸ χρημάτων ἁλίσκεσθαι.
Cleomenes.14.114. Bölüm
Önce Mantineialılar onu çağırdılar. Geceleyin şehre girince Akha garnizonunu onunla birlikte çıkarıp kendilerini ona teslim ettiler. O da kanunlarını ve yönetimlerini geri verip aynı gün Tegea'ya gitti. Kısa süre sonra Arkadya'yı dolaşıp Akha Pherai'sine indi; ya Akhalarla savaşmak ya da kaçıp ülkesini kendisine bıraktığı için Aratos'u itibarsızlaştırmak istiyordu. O sırada komutan Hyperbatas'tı, ama Akhalar üzerindeki bütün güç Aratos'taydı.
πρῶτον μὲν οὖν οἱ Μαντινεῖς αὐτὸν ἐπηγάγοντο, καὶ νύκτωρ εἰς τὴν πόλιν παρεισπεσόντι τὴν φρουρὰν τὴν Ἀχαιῶν συνεκβαλόντες ἐνεχείρισαν αὑτούς, ὁ δὲ καὶ τοὺς νόμους αὐτοῖς καὶ τὴν πολιτείαν ἀποδούς αὐθημερὸν ἀπῆλθεν εἰς Τεγέαν. ὀλίγῳ δʼ ὕστερον ἐκπεριελθὼν διʼ Ἀρκαδίας κατέβαινεν ἐπὶ τὰς Ἀχαϊκὰς Φεράς, βουλόμενος ἢ μάχην θέσθαι πρὸς τοὺς Ἀχαιοὺς ἢ διαβάλλειν τὸν Ἄρατον ὡς ἀποδιδράσκοντα καὶ προιέμενον αὐτῷ τὴν χώραν. ἐστρατήγει μὲν γὰρ Ὑπερβατᾶς τότε, τοῦ δὲ Ἀράτου τὸ πᾶν ἦν κράτος ἐν τοῖς Ἀχαιοῖς.
Cleomenes.14.2Akhalar bütün güçleriyle çıkıp Dyme yakınlarında, Hekatombaion'da ordugâh kurdular. Kleomenes gelip, düşman şehri Dyme ile Akha ordusunun arasına kondu; bu kötü bir karar gibi görünüyordu. Ama Akhaları cesurca meydan okuyup savaşa zorladı, kesin bir zaferle phalanksı bozguna uğrattı. Savaşta birçoğunu öldürdü, birçoğunu da esir aldı. Sonra Langon'a gitti, Akha garnizonunu çıkarıp şehri Elislilere geri verdi.
ἐξελθόντων δὲ πανδημεὶ τῶν Ἀχαιῶν καὶ στρατοπεδευσαμένων ἐν Δύμαις περὶ τὸ Ἑκατόμβαιον, ἐπελθὼν ὁ Κλεομένης ἔδοξε μὲν οὐ καλῶς ἐν μέσῳ τῆς τε Δυμαίων πόλεως, πολεμίας οὔσης, καὶ τοῦ στρατεύματος τῶν Ἀχαιῶν αὐλίσασθαι, τολμηρῶς δὲ προκαλούμενος τοὺς Ἀχαιοὺς ἠνάγκασε συμβαλεῖν, καὶ νικήσας κατὰ κράτος καὶ τρεψάμενος τὴν φάλαγγα πολλοὺς μὲν ἐν τῇ μάχῃ διέφθειρεν αὐτῶν, πολλῶν δὲ καὶ ζώντων ἐκυρίευσεν. ἐπελθὼν δὲ Λάγγωνι καὶ τῶν Ἀχαιῶν τοὺς φρουροῦντας ἐξελάσας ἀπέδωκεν Ἠλείοις τὴν πόλιν.
Cleomenes.15.115. Bölüm
Akhalar böylece ezilince her iki yılda bir komutan olmaya alışmış Aratos, kendisine çağrı yapılıp yalvarıldığı hâlde görevi reddetti. Bu, doğru değildi; çünkü daha şiddetli bir fırtınada dümeni başkasına bırakıp gücünden vazgeçmiş oluyordu. Kleomenes önce Akhalara elçilerle ölçülü şartlar sunar gibi yaptı; sonra başka elçiler gönderip hegemonyayı kendisine vermelerini istedi, geri kalan konularda onlarla çekişmeyeceğini, esirleri ve kaleleri hemen geri vereceğini söyledi.
οὕτω δὲ συντετριμμένοις τοῖς Ἀχαιοῖς ὁ μὲν Ἄρατος, εἰωθὼς παρʼ ἐνιαυτὸν ἀεὶ στρατηγεῖν, ἀπείπατο τὴν ἀρχὴν καὶ παρῃτήσατο καλούντων καὶ δεομένων οὐ καλῶς, οἷον ἐν χειμῶνι πραγμάτων μείζονι, μεθεὶς ἑτέρῳ τὸν οἴακα καὶ προέμενος τὴν ἐξουσίαν. ὁ δὲ Κλεομένης πρῶτον μὲν μέτρια τοῖς Ἀχαιοῖς ἐδόκει πρέσβεσιν ἐπιτάττειν, ἑτέρους δὲ πέμπων ἐκέλευεν αὐτῷ παραδιδόναι τὴν ἡγεμονίαν, ὡς τἆλλα μὴ διοισόμενος πρὸς αὐτούς, ἀλλὰ καὶ τοὺς αἰχμαλώτους εὐθὺς ἀποδώσων καὶ τὰ χωρία.
Cleomenes.15.2Akhalar bu şartlarla anlaşmayı kabul etmek istediler ve Kleomenes'i meclislerini toplayacakları Lerna'ya çağırdılar. Ama Kleomenes hızlı yolculuktan sonra zamansız su içtiği için çok kan kusup sesini kaybetti. Bu yüzden esirlerin en ünlülerini Akhalara gönderdi, toplantıyı erteleyip Lakedaimon'a döndü.
βουλομένων δὲ τῶν Ἀχαιῶν ἐπὶ τούτοις δέχεσθαι τὰς διαλύσεις καὶ τὸν Κλεομένη καλούντων εἰς Λέρναν, ὅπου τὴν ἐκκλησίαν ἔμελλον ἔχειν, ἔτυχε τὸν Κλεομένη συντόνως ὁδεύσαντα καὶ χρησάμενον παρὰ καιρὸν ὑδροποσίᾳ αἵματος πλῆθος ἀνενεγκεῖν καὶ τὴν φωνὴν ἀποκοπῆναι. διὸ τῶν μὲν αἰχμαλώτων ἀπέπεμψε τοῖς Ἀχαιοῖς τοὺς ἐπιφανεστάτους, τὸν δὲ σύλλογον ὑπερθέμενος ἀνεχώρησεν εἰς Λακεδαίμονα.
Cleomenes.16.116. Bölüm
Bu olay Yunanistan'ın işlerini mahvetti; oysa Yunanistan henüz bir şekilde toparlanıp Makedonların küstahlığından ve açgözlülüğünden kaçabilirdi. Aratos, ya Kleomenes'e güvenmediği ve korktuğu için ya da umulmadık başarısını kıskandığı için, otuz üç yıldır birinciyken genç bir adamın gelip şöhretini ve gücünü yıkmasını, kendi elleriyle büyütüp o kadar zaman yönettiği işlerin başına geçmesini korkunç buluyordu. Önce Akhaları zorlamaya ve engellemeye çalıştı. Ama Kleomenes'in cesaretinden etkilenen Akhalar onu dinlemediler; Peloponnesos'u atalardan kalma düzene göre kurmak isteyen Lakedaimonyalıların talebini de haklı buldular. Bunun üzerine hiçbir Yunana yakışmayan, kendisine ise en çirkin ve yaptıklarıyla siyasetine en aykırı düşen işe girişti: Antigonos'u Yunanistan'a çağırmak ve Peloponnesos'u, delikanlıyken Akrokorinthos'u özgürleştirerek oradan kendisinin kovduğu Makedonlarla doldurmak. Oysa bütün krallara şüpheyle bakmış ve onlarla çekişmişti; bıraktığı anılarda bu Antigonos için de binlerce kötü söz söylemişti.
τοῦτο διελυμήνατο τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος, ἁμῶς γέ πως ἐκ τῶν παρόντων ἀναλαβεῖν αὑτὴν ἔτι καὶ διαφυγεῖν τὴν Μακεδόνων ὕβριν καὶ πλεονεξίαν δυναμένης, ὁ γὰρ Ἄρατος, εἴτε ἀπιστίᾳ καὶ φόβῳ τοῦ Κλεομένους, εἴτε φθονῶν εὐτυχοῦντι παρʼ ἐλπίδα καὶ νομίζων ἔτη τρία καὶ τριάκοντα πρωτεύοντος αὐτοῦ δεινὸν εἶναι τὴν δόξαν ἅμα καὶ τὴν δύναμιν ἐπιφύντα νέον ἄνδρα καθελεῖν,
καὶ παραλαβεῖν πραγμάτων ηὐξημένων ὑπʼ αὐτοῦ καὶ κεκρατημένων χρόνον τοσοῦτον ἀρχήν, πρῶτον μὲν ἐπειρᾶτο τοὺς Ἀχαιοὺς παραβιάζεσθαι καὶ διακωλύειν ὡς δὲ οὐ προσεῖχον αὐτῷ τοῦ Κλεομένους ἐκπεπληγμένοι τὸ θράσος, ἀλλὰ καὶ δικαίαν ἐποιοῦντο τὴν ἀξίωσιν τῶν Λακεδαιμονίων, εἰς τὸ πάτριον σχῆμα κοσμούντων τὴν Πελοπόννησον,
τρέπεται πρὸς ἔργον οὐδενὶ μὲν τῶν Ἑλλήνων προσῆκον, αἴσχιστον δʼ ἐκείνῳ καὶ τῶν πεπραγμένων ὑπʼ αὐτοῦ καὶ πεπολιτευμένων ἀναξιώτατον, Ἀντίγονον ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα καλεῖν καὶ Μακεδόνων ἐμπιπλάναι τὴν Πελοποννήσου, οὓς αὐτὸς ἐκ Πελοποννήσου μειράκιον ὢν ἐξήλασεν ἐλευθερώσας τὸν Ἀκροκόρινθον, καὶ πᾶσι μὲν τοῖς βασιλεῦσιν ὕποπτος καὶ διάφορος γενόμενος, τουτονὶ δὲ αὐτὸν Ἀντίγονον εἰρηκὼς κακὰ μυρία διʼ ὧν ἀπολέλοιπεν ὑπομνημάτων.
Cleomenes.16.4Üstelik Atina'nın garnizondan ve Makedonlardan kurtulması için çok şey çektiğini, tehlikeyi göze aldığını kendisi söyler. Sonra bu Makedonları silahla vatanına, kendi ocağına, kadınlar odasına kadar soktu. Herakles soyundan gelen, Spartalıların kralı olan ve atalarının düzenini, gevşemiş bir ahengi yeniden akort eder gibi, Lykurgos'un o ölçülü Dor kanununa ve yaşayışına geri getiren adamı ise Sikyonluların ve Tritaialıların komutanı olarak yazmaya bile layık görmedi. Arpa ekmeğinden ve kaba pelerinden, Kleomenes'te en korkunç bulup suçladığı zenginliğin kaldırılmasından ve yoksulluğun giderilmesinden kaçarak kendini Akhaia ile birlikte taca, mora, Makedon ve satrap emirlerine attı. Kleomenes'in emrini yapıyor görünmemek için Antigoneia bayramlarında kurban kesti, başında çelenkle verem çürütmekte olan bir adam için kendisi ilahiler söyledi.
καίτοι πολλὰ παθεῖν καὶ παραβαλέσθαι φησὶν αὐτὸς ὑπὲρ Ἀθηναίων, ὅπως ἡ πόλις ἀπαλλαγείη φρουρᾶς καὶ Μακεδόνων εἶτα τούτους ἐπὶ τὴν πατρίδα καὶ τὴν ἑστίαν τὴν ἑαυτοῦ μεθʼ ὅπλων εἰσήγαγεν ἄχρι τῆς γυναικωνίτιδος τὸν δὲ ἀφʼ Ἡρακλέους γεγονότα καὶ βασιλεύοντα Σπαρτιατῶν, καὶ τὴν πάτριον πολιτείαν, ὥσπερ ἁρμονίαν ἐκλελυμένην, ἀνακρουόμενον αὖθις ἐπὶ τὸν σώφρονα καὶ Δώριον ἐκεῖνον τοῦ Λυκούργου νόμον καὶ βίον, οὐκ ἠξίου Σικυωνίων ἡγεμόνα καὶ Τριταιέων γράφεσθαι,
φεύγων δὲ τὴν μάζαν καὶ τὸν τρίβωνα, καὶ τὸ δεινότατον ὧν κατηγόρει Κλεομένους, ἀναίρεσιν πλούτου καὶ πενίας ἐπανόρθωσιν, διαδήματι καὶ πορφύρᾳ καὶ Μακεδονικοῖς καὶ σατραπικοῖς προστάγμασιν ὑπέρριψε μετὰ τῆς Ἀχαΐας αὑτόν, ἵνα μὴ Κλεομένει ποιεῖν δοκῇ τὸ προσταττόμενον, Ἀντιγόνεια θύων καὶ παιᾶνας ᾄδων αὐτὸς ἐστεφανωμένος εἰς ἄνθρωπον ὑπὸ φθόης κατασηπόμενον.
Cleomenes.16.6Bunları Aratos'u suçlamak için yazmıyoruz; çünkü bu adam birçok konuda gerçek bir Yunan ve büyük bir insandı. İnsan tabiatının zayıflığına acıdığımız için yazıyoruz: Aretē konusunda bu kadar değerli ve seçkin karakterler bile güzel olanı kıskançlığa düşmeden ortaya koyamıyor.
ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὐκ Ἀράτου βουλόμενοι κατηγορεῖν γράφομεν ἐν πολλοῖς γὰρ ὁ ἀνὴρ οὗτος Ἑλληνικὸς γέγονε καὶ μέγας, οἰκτείροντες δὲ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὴν ἀσθένειαν, εἰ μηδὲ ἐν ἤθεσιν οὕτως ἀξιολόγοις καὶ διαφόροις πρὸς ἀρετὴν ἐκφέρειν δύναται τὸ καλὸν ἀνεμέσητον.
Cleomenes.17.117. Bölüm
Akhalar yeniden toplantı için Argos'a geldiklerinde ve Kleomenes Tegea'dan indiğinde, insanlar anlaşma olacağını çok umuyorlardı. Ama Aratos, Antigonos'la en önemli konularda çoktan anlaşmıştı. Kleomenes'in halkı sohbetle kazanarak ya da zorla bütün işi ele geçirmesinden korkuyordu. Ondan ya üç yüz rehine verip tek başına içeri girmesini ya da ordusuyla şehir dışındaki Kyllarabion gymnasionuna gelip orada konuşmasını istedi.
ἐλθόντων δὲ Ἀχαιῶν εἰς Ἄργος αὖθις ἐπὶ τὸν σύλλογον καὶ τοῦ Κλεομένους ἐκ Τεγέας καταβεβηκότος ἐλπὶς ἦν πολλὴ τῶν ἀνθρώπων ἔσεσθαι τὴν διάλυσιν. ὁ δὲ Ἄρατος, ἤδη διωμολογημένων αὐτῷ πρὸς τὸν Ἀντίγονον τῶν μεγίστων, φοβούμενος τὸν Κλεομένη μὴ πάντα διαπράξηται καθομιλήσας τὸ πλῆθος ἢ καὶ βιασάμενος, ἠξίου λαβόντα τριακοσίους ὁμήρους μόνον εἰσιέναι πρὸς αὐτούς, ἢ κατὰ γυμνάσιον ἔξωθεν τὸ Κυλλαράβιον προσελθόντα μετὰ τῆς δυνάμεως διαλέγεσθαι.
Cleomenes.17.2Kleomenes bunu duyunca haksızlığa uğradığını söyledi: Bunu ona en başta söylemeleri gerekirdi; şimdi kapılarına gelmişken güvensizlik gösterip onu kovmak olmazdı. Akhalara bu konuda, çoğu Aratos'a yönelik suçlamalardan oluşan bir mektup yazdı. Aratos da halkın önünde ona çok sövdü. Kleomenes hızla ordugâhı kaldırdı ve Akhalara savaş ilan etmesi için haberci gönderdi; Aratos'un söylediğine göre, hazırlıklarını önlemek için bu haberciyi Argos'a değil Aigion'a yolladı.
ταῦτʼ ἀκούσας ὁ Κλεομένης ἄδικα πάσχειν ἔφασκε· δεῖν γὰρ εὐθὺς αὐτῷ τότε προειπεῖν, οὐ νῦν, ἥκοντος ἐπὶ τὰς θύρας τὰς ἐκείνων, ἀπιστεῖν καὶ ἀπελαύνειν. γράψας δὲ περὶ τούτων ἐπιστολὴν πρὸς τοὺς Ἀχαιούς, ἧς ἦν τὸ πλεῖστον Ἀράτου κατηγορία, πολλὰ δὲ καὶ τοῦ Ἀράτου λοιδορήσαντος αὐτὸν πρὸς τὸ πλῆθος, ἀνέζευξε διὰ ταχέων καὶ κήρυκα πόλεμον προεροῦντα τοῖς Ἀχαιοῖς ἔπεμψεν, οὐκ εἰς Ἄργος, ἀλλʼ εἰς Αἴγιον, ὥς φησιν Ἄργος, ὅπως φθάσῃ τὴν παρασκευὴν αὐτῶν.
Cleomenes.17.3Akhalar arasında bir sarsıntı başlamıştı, şehirler ayrılmaya yöneliyordu. Halklar toprak dağıtımı ve borçların silinmesini umuyor, önde gelenler birçok yerde Aratos'tan bıkmış bulunuyor, bazıları ise Peloponnesos'a Makedonları getirdiği için ona öfke duyuyordu. Bundan cesaret alan Kleomenes Akhaia'ya girdi. Önce ansızın saldırıp Pellene'yi aldı, Akha garnizonunu çıkardı; sonra Pheneos'u ve Penteleion'u kazandı.
ἐγεγόνει δὲ κίνημα τῶν Ἀχαιῶν, καὶ πρὸς ἀπόστασιν ὥρμησαν αἱ πόλεις, τῶν μὲν δήμων νομήν τε χώρας καὶ χρεῶν ἀποκοπὰς ἐλπισάντων, τῶν δὲ πρώτων πολλαχοῦ βαρυνομένων τὸν Ἄρατον, ἐνίων δὲ καὶ διʼ ὀργῆς ἐχόντων ὡς ἐπάγοντα τῇ Πελοποννήσῳ Μακεδόνας, διὸ τούτοις ἐπαρθεὶς ὁ Κλεομένης εἰς Ἀχαΐαν ἐνέβαλε· καὶ πρῶτον μὲν εἷλε Πελλήνην ἐξαπίνης ἐπιπεσὼν, καὶ τοὺς φρουροῦντας ἐξέβαλε τῶν Ἀχαιῶν μετὰ δὲ ταῦτα Φενεὸν προσηγάγετο καὶ Πεντέλειον.
Cleomenes.17.4Akhalar Korinthos ve Sikyon'da bir ihanet hazırlandığından korkarak süvarileri ve paralı askerleri oraları gözetsinler diye Argos'tan yolladılar, kendileri de Nemea bayramını yapmak üzere Argos'a indiler. Kleomenes, bayram kalabalığı ve seyircilerle dolu şehre ansızın saldırırsa daha büyük bir kargaşa yaratacağını umdu; nitekim öyle oldu. Geceleyin ordusunu surlara götürdü, tiyatronun üstündeki Aspis denen sarp ve ulaşılması güç yeri aldı. İnsanları öyle dehşete düşürdü ki kimse direnmeye kalkmadı; garnizon kabul ettiler, yirmi vatandaşı rehine verdiler, Lakedaimonyalıların müttefiki oldular ve hegemonyayı Kleomenes'e bıraktılar.
ἐπεὶ δὲ φοβηθέντες οἱ Ἀχαιοὶ προδοσίαν τινὰ πραττομένην ἐν Κορίνθῳ καὶ Σικυῶνι τοὺς ἱππεῖς καὶ τοὺς ξένους ἀπέστειλαν ἐξ Ἄργους ἐκεῖ παραφυλάξοντας, αὐτοὶ δὲ τὰ Νέμεια καταβάντες εἰς Ἄργος ἦγον, ἐλπίσας, ὅπερ ἦν, ὁ Κλεομένης, ὄχλου πανηγυρικοῦ καὶ θεατῶν τὴν πόλιν γέμουσαν ἀπροσδοκήτως ἐπελθὼν μᾶλλον ταράξειν, νυκτὸς ἦγε πρὸς τὰ τείχη τὸ στράτευμα,
καὶ τὸν περὶ τὴν Ἀσπίδα τόπον καταλαβὼν ὑπὲρ τοῦ θεάτρου χαλεπὸν ὄντα καὶ δυσπρόσοδον οὕτως τοὺς ἀνθρώπους ἐξέπληξεν ὥστε μηδένα τραπέσθαι πρὸς ἀλκήν, ἀλλὰ καὶ φρουρὰν λαβεῖν, καὶ δοῦναι τῶν πολιτῶν ὁμήρους εἴκοσι, καὶ γενέσθαι συμμάχους Λακεδαιμονίων, ἔχοντος ἐκείνου τὴν ἡγεμονίαν.
Cleomenes.18.118. Bölüm
Bu, şöhreti ve gücü için küçük bir kazanç değildi. Çünkü Lakedaimonyalıların eski kralları çok uğraştıkları hâlde Argos'u kalıcı olarak kazanamamışlardı. Komutanların en ustası Pyrrhos bile şehre zorla girmiş ama tutamamış, öldürülmüş, ordusunun büyük kısmı da onunla birlikte yok olmuştu.
οὐ μικρὸν οὖν τοῦτο καὶ πρὸς δόξαν αὐτῷ καὶ δύναμιν ὑπῆρχεν. οὔτε γὰρ οἱ πάλαι βασιλεῖς Λακεδαιμονίων πολλὰ πραγματευσάμενοι προσαγαγέσθαι τὸ Ἄργος βεβαίως ἠδυνήθησαν, τε δεινότατος τῶν στρατηγῶν Πύρρος εἰσελθὼν καὶ βιασάμενος οὐ κατέσχε τὴν πόλιν, ἀλλʼ ἀπέθανε καὶ πολὺ συνδιεφθάρη μέρος αὐτῷ τῆς δυνάμεως.
Cleomenes.18.2İnsanlar Kleomenes'in çabukluğuna ve zekâsına hayran kaldılar. Borçları silmesinde ve mülkleri eşitlemesinde Solon ile Lykurgos'u taklit ettiğini söyleyip daha önce onunla alay edenler, şimdi Spartalılardaki değişikliğin sebebinin tam da bu olduğuna inandılar.
ὅθεν ἐθαύμαζον τὴν ὀξύτητα καὶ διάνοιαν τοῦ Κλεομένους· καὶ οἱ πρότερον αὐτοῦ τὸν Σόλωνα καὶ τὸν Λυκοῦργον ἀπομιμήσασθαι φάσκοντες ἐν τῇ τῶν χρεῶν ἀφέσει καὶ τῇ τῶν κτημάτων ἐξισώσει καταγελῶντες, τότε παντελῶς ἐπείθοντο τοῦτο αἴτιον γεγονέναι τῆς περὶ τοὺς Σπαρτιάτας μεταβολῆς.
Cleomenes.18.3Çünkü önceden öylesine düşkündüler ve kendilerini savunamayacak durumdaydılar ki Aitolyalılar Lakonya'ya girip elli bin köle götürmüşlerdi. O zaman yaşlı bir Spartalının, düşmanların Lakonya'yı hafifleterek ona iyilik ettiğini söylediği anlatılır.
οὕτω γὰρ ἔπραττον τὸ πρὶν ταπεινὰ καὶ βοηθεῖν αὑτοῖς ἀδυνάτως εἶχον, ὥστε πέντε μυριάδας ἀνδραπόδων ἐμβαλόντας εἰς τὴν Λακωνικὴν Αἰτωλοὺς ἀπαγαγεῖν, ὅτε φασὶν εἰπεῖν τινα τῶν πρεσβυτέρων Σπαρτιατῶν ὡς ὤνησαν οἱ πολέμιοι τὴν Λακωνικὴν ἀποκουφίσαντες.
Cleomenes.18.4Oysa çok geçmeden yalnız atalarının âdetlerine dokunup o yetiştirme düzeninin izine basınca, sanki Lykurgos yanlarında duruyor ve onlarla birlikte yaşıyormuş gibi büyük bir cesaret ve itaat gösterdiler; Lakedaimon'a Yunanistan'ın hegemonyasını geri kazandırıp Peloponnesos'u yeniden ele geçirdiler.
ὀλίγου δὲ χρόνου διελθόντος ἁψάμενοι μόνον τῶν πατρίων ἐθῶν καὶ καταστάντες εἰς ἴχνος ἐκείνης τῆς ἀγωγῆς, ὥσπερ παρόντι καὶ συμπολιτευομένῳ τῷ Λυκούργῳ πολλὴν ἐπίδειξιν ἀνδρείας ἐποιοῦντο καὶ πειθαρχίας, τὴν τῆς Ἑλλάδος ἀναλαμβάνοντες ἡγεμονίαν τῇ Λακεδαίμονι καὶ ἀνακτώμενοι τὴν Πελοπόννησον.
Cleomenes.19.119. Bölüm
Argos alınıp Kleonai ile Phlious da hemen ardından Kleomenes'e geçince Aratos Korinthos'ta, Lakon yanlısı olduğu söylenenleri sorguluyordu. Bu haber gelince altüst oldu; şehrin Kleomenes'e yöneldiğini ve Akhalardan kurtulmak istediğini anladı. Vatandaşları meclis binasına çağırdı, ama fark edilmeden kapıya süzüldü, orada kendisine getirilen ata binip Sikyon'a kaçtı.
ἑαλωκότος δὲ Ἄργους καὶ κατόπιν εὐθὺς προσθεμένων τῷ Κλεομένει Κλεωνῶν καὶ Φλιοῦντος, ἐτύγχανε μὲν ὁ Ἄρατος ἐν Κορίνθῳ ποιούμενός τινα τῶν λεγομένων λακωνίζειν ἐξέτασιν ἀγγελίας δὲ περὶ τούτων προσπεσούσης διαταραχθεὶς καὶ τήν πόλιν ἀποκλίνουσαν αἰσθόμενος πρὸς τόν Κλεομένη καὶ τῶν Ἀχαιῶν ἀπαλλαγῆναι βουλομένην, ἐκάλει μὲν εἰς τὸ βουλευτήριον τοὺς πολίτας, ἔλαθε δὲ διολισθὼν ἄχρι τῆς πύλης, ἐκεῖ δὲ τοῦ ἵππου προσαχθέντος ἀναβὰς ἔφυγεν εἰς Σικυῶνα.
Cleomenes.19.2Aratos'un söylediğine göre Korinthoslular Kleomenes'e ulaşmak için Argos'a öyle yarıştılar ki bütün atları çatladı. Kleomenes de Korinthosluları, Aratos'u yakalamayıp kaçmasına izin verdikleri için kınadı. Yine de Megistonous, Kleomenes'in adına ona gelip Akrokorinthos'u, ki orada Akha garnizonu vardı, teslim etmesini istemiş ve çok para önermişti. O da işlerin kendisinde olmadığını, daha çok kendisinin işlerin elinde olduğunu söylemişti. Aratos'un yazdıkları bunlardır.
τῶν δὲ Κορινθίων ἁμιλλωμένων εἰς Ἄργος πρὸς τόν Κλεομένη φησὶν ὁ Ἄρατος τοὺς ἵππους πάντας ῥαγῆναι, τόν δὲ Κλεομένη μέμφεσθαι τοὺς Κορινθίους μὴ συλλαβόντας αὐτόν, ἀλλʼ ἐάσαντας διαφυγεῖν οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτόν ἐλθεῖν Μεγιστόνουν παρὰ τοῦ Κλεομένους δεομένου παραλαβεῖν τὸν Ἀκροκόρινθον εἶχε γὰρ φρουρὰν Ἀχαιῶν καὶ πολλὰ χρήματα διδόντος· ἀποκρίνασθαι δὲ αὐτόν ὡς οὐκ ἔχει τὰ πράγματα, μᾶλλον δὲ ὑπὸ τῶν πραγμάτων αὐτὸς ἔχεται· ταῦτα μὲν ὁ Ἄρατος γέγραφεν.
Cleomenes.19.3Kleomenes Argos'tan yola çıktı, Troizen, Epidauros ve Hermione halklarını kazandı, Korinthos'a geldi. Akhalar çekilmek istemeyince kaleyi kazıklı çitle çevirdi. Aratos'un dostlarını ve kâhyalarını çağırtıp evini ve malını alıp korumalarını ve yönetmelerini emretti.
ὁ δὲ Κλεομένης ἐκ τοῦ Ἄργους ἐπελθὼν καὶ προσαγαγόμενος Τροιζηνίους, Ἐπιδαυρίους, Ἑρμιονέας, ἧκεν εἰς Κόρινθον καὶ τήν μὲν ἄκραν περιεχαράκωσε, τῶν Ἀχαιῶν οὐ βουλομένων ἐκλιπεῖν, τοῦ δὲ Ἀράτου τοὺς φίλους καὶ τοὺς ἐπιτρόπους μεταπεμψάμενος ἐκέλευσε τήν οἰκίαν καὶ τὰ χρήματα λαβόντας φυλάττειν καὶ διοικεῖν.
Cleomenes.19.4Messeneli Tritymallos'u yeniden ona gönderdi; Akrokorinthos'un Akhalarla Lakedaimonyalılar tarafından birlikte korunmasını istedi, Aratos'a özel olarak da Kral Ptolemaios'tan aldığı ödeneğin iki katını vaat etti. Ama Aratos dinlemedi; oğlunu öteki rehinelerle birlikte Antigonos'a gönderdi, Akhaları da Akrokorinthos'u Antigonos'a vermeye ikna etti. Bunun üzerine Kleomenes Sikyon topraklarına girip yağmaladı; Korinthosluların oyuyla Aratos'un malını da armağan olarak aldı.
Τριτύμαλλον δὲ πάλιν τόν Μεσσήνιον ἀπέστειλε πρὸς αὐτόν, ἀξιῶν ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν καὶ τῶν Λακεδαιμονίων ὁμοῦ φυλάττεσθαι τόν Ἀκροκόρινθον, ἰδίᾳ δὲ τῷ Ἀράτῳ διπλῆν ἐπαγγελλόμενος τήν σύνταξιν ἧς ἐλάμβανε παρὰ Πτολεμαίου τοῦ βασιλέως, ἐπεὶ δὲ ὁ Ἄρατος οὐχ ὑπήκουσεν, ἀλλὰ τόν τε υἱὸν ἔπεμψε πρὸς τόν Ἀντίγονον μετὰ τῶν ἄλλων ὁμήρων καὶ ψηφίσασθαι τοὺς Ἀχαιοὺς ἔπεισεν Ἀντιγόνῳ παραδιδόναι τόν Ἀκροκόρινθον, οὕτως ὁ Κλεομένης τήν τε Σικυωνίαν ἐμβαλὼν ἐπόρθησε, καὶ τὰ χρήματα τοῦ Ἀράτου, τῶν Κορινθίων αὐτῷ ψηφισαμένων, δωρεὰν ἔλαβε.
Cleomenes.20.120. Bölüm
Antigonos büyük bir orduyla Geraneia'yı aşarken, Kleomenes İsthmos'u değil, Oneia dağlarını çitle ve surla çevirerek savunmanın, tahkimat savaşıyla Makedonları yıpratmanın, talimli phalanksla çarpışmaktan daha iyi olduğunu düşündü. Bu hesaplarla Antigonos'u çıkmaza soktu.
τοῦ δὲ Ἀντιγόνου μετὰ πολλῆς δυνάμεως τὴν Γεράνειαν ὑπερβάλλοντος οὐκ ᾤετο δεῖν τὸν Ἰσθμόν, ἀλλὰ τὰ Ὄνεια χαρακώσας καί τειχίσας φυλάττειν, καί τοπομαχῶν ἀποτρίβεσθαι τοὺς Μακεδόνας μᾶλλον ἢ συμπλέκεσθαι πρὸς φάλαγγα συνησκημένην. καί τούτοις χρώμενος τοῖς λογισμοῖς εἰς ἀπορίαν καθίστη τὸν Ἀντίγονον.
Cleomenes.20.2Çünkü Antigonos'un yeterli erzakı yoktu; Kleomenes orada otururken geçidi zorlamak da kolay değildi. Geceleyin Lekhaion üzerinden sızmaya çalıştı, ama püskürtüldü ve bazı askerlerini kaybetti. Kleomenes iyice cesaretlendi, adamları zaferle coşup yemeğe oturdu. Antigonos ise zorunluluğun kendisini sıkıştırdığı dar hesaplar içinde umutsuzluğa düştü.
οὔτε γὰρ σῖτον εἶχεν ἐκ παρασκευῆς ἱκανόν, οὔτε βιάσασθαι τὴν πάροδον, καθημένου τοῦ Κλεομένους, ἦν ῥᾴδιον ἐπιχειρήσας δὲ παραδύεσθαι διὰ τοῦ Λεχαίου νυκτός ἐξέπεσε καί τινας ἀπέβαλε τῶν στρατιωτῶν, ὥστε παντάπασι θαρρῆσαι τὸν Κλεομένη καί τοὺς περὶ αὐτὸν ἐπηρμένους τῇ νίκῃ τραπέσθαι πρὸς τὸ δεῖπνον, ἀθυμεῖν δὲ τὸν Ἀντίγονον εἰς οὐκ εὐπόρους κατακλειόμενον ὑπὸ τῆς ἀνάγκης λογισμούς.
Cleomenes.20.3Heraion burnuna çekilip oradan ordusunu gemilerle Sikyon'a geçirmeyi düşünüyordu; ama bu uzun zaman ve büyük hazırlık isterdi. Akşama doğru Argos'tan deniz yoluyla Aratos'un dostları geldi ve Argosluların Kleomenes'ten ayrıldığını söyleyip onu çağırdılar. Ayaklanmayı düzenleyen Aristoteles'ti. Kleomenes'in umdukları borç silmesini yapmamasına öfkelenen halkı kolayca ikna etmişti.
ἐβουλεύετο γὰρ ἐπὶ τὴν ἄκραν ἀναζευγνύναι τὸ Ἡραῖον κἀκεῖθεν εἰς Σικυῶνα πλοίοις περαιῶσαι τὴν δύναμιν ὃ καί χρόνου πολλοῦ καί παρασκευῆς ??ἦν οὐ τῆς τυχούσης, ἤδη δὲ πρὸς ἑσπέραν ἧκον ἐξ Ἄργους κατὰ θάλατταν ἄνδρες Ἀράτου φίλοι, καλοῦντες αὐτὸν ὡς ἀφισταμένων τῶν Ἀργείων τοῦ Κλεομένους, ὁ δὲ πράττων ἦν τὴν ἀπόστασιν Ἀριστοτέλης· καὶ τὸ πλῆθος οὐ χαλεπῶς ἔπεισεν, ἀγανακτοῦν ὅτι χρεῶν ἀποκοπὰς οὐκ ἐποίησεν αὐτοῖς ὁ Κλεομένης ἐλπίσασι.
Cleomenes.20.4Aratos Antigonos'tan bin beş yüz asker alıp gemiyle Epidauros'a geçti. Aristoteles onu beklemedi, vatandaşları toplayıp akropolisteki garnizona saldırdı. Timoxenos da Akhalarla Sikyon'dan yardımına geldi.
λαβὼν οὖν ὁ Ἄρατος παρʼ Ἀντιγόνου στρατιώτας χιλίους καί πεντακοσίους παρέπλευσεν εἰς Ἐπίδαυρον. ὁ δὲ Ἀριστοτέλης ἐκεῖνον οὐ περιέμενεν, ἀλλὰ τοὺς πολίτας παραλαβὼν προσεμάχετο τοῖς φρουροῦσι τὴν ἀκρόπολιν καί παρῆν αὐτῷ Τιμόξενος μετὰ τῶν Ἀχαιῶν ἐκ Σικυῶνος βοηθῶν.
Cleomenes.21.121. Bölüm
Kleomenes bunu gecenin ikinci nöbeti sıralarında duydu, Megistonous'u çağırttı ve öfkeyle hemen Argos'a yardıma gitmesini emretti. Çünkü Argoslular konusunda ona en çok güvence veren oydu, şüphelileri sürmesini de engellemişti. Megistonous'u iki bin askerle gönderdikten sonra kendisi Antigonos'u gözetmeye devam etti ve Korinthoslulara cesaret verdi: Argos'ta önemli bir şey yoktu, birkaç kişinin çıkardığı küçük bir karışıklıktı.
ταῦτα περὶ δευτέραν φυλακὴν τῆς νυκτὸς ἀκούσας ὁ Κλεομένης μετεπέμψατο Μεγιστόνουν, καὶ πρὸς ὀργὴν ἐκέλευσεν εὐθὺς εἰσἌργος βοηθεῖν ὁ γὰρ ὑπὲρ τῶν Ἀργείων μάλιστα καταπιστωσάμενος πρὸς αὑτόν ἐκεῖνος ἦν, καὶ διεκώλυσεν ἐκβαλεῖν τοὺς ὑπόπτους, ἀπολύσας οὖν τὸν Μεγιστόνουν μετὰ δισχιλίων στρατιωτῶν αὐτὸς προσεῖχε τῷ Ἀντιγόνῳ, καὶ τοὺς Κορινθίους παρεθάρρυνεν ὡς οὐδενὸς μεγάλου περὶ τὸ Ἄργος, ἀλλὰ ταραχῆς τινος ἀπʼ ἀνθρώπων ὀλίγων γεγενημένης.
Cleomenes.21.2Ama Megistonous Argos'a girerken çarpışarak öldürüldü, garnizon güçlükle dayanıyor, Kleomenes'e peş peşe haberciler gönderiyordu. Kleomenes, düşman Argos'u alıp geçitleri kapatırsa Lakonya'yı korkusuzca yağmalayıp boş Sparta'yı kuşatacaklarından korktu ve ordusunu Korinthos'tan çekti.
ἐπεὶ δὲ ὁ Μεγιστόνους τε παρεισπεσὼν εἰς τὸ Ἄργος ἀνῃρέθη μαχόμενος καὶ μόγις ἀντεῖχον οἱ φρουροὶ καὶ διεπέμποντο συχνοὺς πρὸς τὸν Κλεομένη, φοβηθεὶς μὴ τοῦ Ἄργους οἱ πολέμιοι κρατήσαντες καὶ τὰς παρόδους ἀποκλείσαντες αὐτοὶ πορθῶσιν ἀδεῶς τὴν Λακωνικὴν καὶ πολιορκῶσι τὴν Σπάρτην ἔρημον οὖσαν, ἀπῆγεν ἐκ Κορίνθου τὸ στράτευμα.
Cleomenes.21.3Antigonos şehre girip garnizon kurunca Korinthos'u hemen yitirdi. Argos'a varıp surlardan atlamaya kalktı, ordusunu yürüyüş düzeninden toparladı. Aspis'in altındaki kemerleri yarıp yukarı çıktı, Akhalara karşı hâlâ direnen içerdekilere katıldı; merdiven dayayarak iç bölgelerden bazılarını aldı, Giritlilere ok atmalarını emrederek dar sokakları düşmandan temizledi.
καὶ ταύτης μὲν εὐθὺς ἐστέρητο τῆς πόλεως εἰσελθόντος Ἀντιγόνου καὶ φρουρὰν καταστήσαντος· ἐπιβαλὼν δὲ τῷ Ἄργει κατὰ τὸ τεῖχος ἐπεχείρησε μὲν εἰσαλέσθαι καὶ συνέστρεψεν ἐκ τῆς πορείας τὴν δύναμιν, ἐκκόψας δὲ τὰς ὑπὸ τὴν Ἀσπίδα ψαλίδας ἀνέβη καὶ συνέμιξε τοῖς ἔνδον ἔτι πρὸς τοὺς Ἀχαιοὺς ἀντέχουσι, καὶ τῶν ἐντὸς ἔνια κλίμακας προσθεὶς κατέλαβε, καὶ τοὺς στενωποὺς ἐρήμους πολεμίων ἐποίησε, τοῖς βέλεσι χρήσασθαι προστάξας τοὺς Κρῆτας.
Cleomenes.21.4Ama Antigonos'un phalanksıyla tepelerden ovaya indiğini, süvarilerin de dörtnala şehre girdiğini görünce başarıdan umudu kesti. Herkesi yanına topladı, güvenle indi ve surların dibinden çekildi. Çok kısa sürede en büyük işleri başarmış, neredeyse tek bir seferde bütün Peloponnesos'un efendisi olmak üzereyken hepsini aynı hızla yitirmişti. Çünkü müttefiklerinden kimi hemen ondan ayrıldı, kimi de kısa süre sonra şehirlerini Antigonos'a teslim etti.
ὡς δὲ κατεῖδε τὸν Ἀντίγονον ἀπὸ τῶν ἄκρων εἰς τὸ πεδίον καταβαίνοντα μετὰ τῆς φάλαγγος, τοὺς δὲ ἱππεῖς ἤδη ῥύδην ἐλαύνοντας εἰς τὴν πόλιν, ἀπέγνω κρατήσειν καὶ συναγαγὼν ἅπαντας πρὸς αὑτόν ἀσφαλῶς κατέβη καὶ παρὰ τὸ τεῖχος ἀπηλλάττετο, μεγίστων μὲν ἐν ἐλαχίστῳ χρόνῳ πραγμάτων ἐπικρατήσας, καὶ μετὰ μικρὸν ὅλης ὁμοῦ τι μιᾷ περιόδῳ Πελοποννήσου κύριος γενέσθαι δεήσας, ταχὺ δʼ αὖθις ἐκπεσὼν ἁπάντων, οἱ μὲν γὰρ εὐθὺς ἀπεχώρησαν αὐτοῦ τῶν στρατευομένων, οἱ δὲ ὀλίγον ὕστερον τῷ Ἀντιγόνῳ τὰς πόλεις παρέδωκαν.
Cleomenes.22.122. Bölüm
Seferi böyle biten Kleomenes ordusunu geri götürürken, akşam Tegea yakınlarında Lakedaimon'dan gelenler elindeki felâketten aşağı kalmayan bir haber getirdiler: Karısı ölmüştü. Agiatis'e âşık olduğu ve onu her şeyden üstün tuttuğu için en başarılı seferlerinde bile dayanamaz, sürekli Sparta'ya inerdi.
οὕτω δʼ αὐτῷ πεπραχότι κατὰ τὴν στρατείαν καὶ ἀπαγαγόντι τὴν δύναμιν, ἑσπέρας ἤδη περὶ Τεγέαν ἀφίκοντό τινες ἐκ Λακεδαίμονος οὐκ ἐλάττονα τῆς ἐν χερσὶ δυστυχίαν ἀπαγγέλλοντες, τεθνάναι τὴν γυναῖκα, διʼ ἣν οὐδὲ ταῖς πάνυ κατορθουμέναις ἐκεῖνος ἐνεκαρτέρει στρατείαις, ἀλλὰ συνεχῶς κατέβαινεν εἰς Σπάρτην, ἐρῶν τῆς Ἀγιάτιδος καὶ περὶ πλείστου ποιούμενος ἐκείνην.
Cleomenes.22.2Çok güzel ve erdemli bir karısını kaybeden genç bir adam gibi sarsıldı, acı çekti. Ama gururunu ve ruhunun büyüklüğünü yasa kurban edip lekelemedi. Sesini, duruşunu, yüzünü önceki hâlinde tutarak komutanlarına emirler verdi ve Tegealıların güvenliğini düşündü.
ἐπλήγη μὲν οὖν καὶ ἤλγησεν, ὡς εἰκὸς ἦν νέον ἄνδρα καλλίστης καὶ σωφρονεστάτης ἀφῃρημένον γυναικός· οὐ μὴν κατῄσχυνεν οὐδὲ προήκατο τῷ πάθει τὸ φρόνημα καὶ τὸ μέγεθος τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ καὶ φωνὴν καὶ σχῆμα καὶ μορφὴν ἐν ᾧ πρότερον εἶχεν ἤθει διαφυλάττων τά τε προστάγματα τοῖς ἡγεμόσιν ἐδίδου καὶ περὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν Τεγεατῶν ἐφρόντιζεν.
Cleomenes.22.3Gün doğarken Lakedaimon'a indi, evde annesi ve çocuklarıyla yasını tuttu ve hemen genel durumu hesap etmeye koyuldu. Mısır Kralı Ptolemaios ona yardım vaat ediyor, ama çocuklarını ve annesini rehine istiyordu. Uzun süre annesine söylemeye utandı; sık sık yanına gidip tam konuşacakken sustu. Kadın şüphelendi ve dostlarından, onun kendisine söylemekten çekindiği bir şey olup olmadığını sordu.
ἅμα δὲ ἡμέρᾳ κατέβαινεν εἰς Λακεδαίμονα, καὶ μετὰ τῆς μητρὸς οἴκοι καὶ τῶν παίδων ἀπαλγήσας τὸ πένθος εὐθὺς ἦν ἐν τοῖς περὶ τῶν ὅλων λογισμοῖς. ἐπεὶ δὲ Πτολεμαῖος ὁ τῆς Αἰγύπτου βασιλεὺς ἐπαγγελλόμενος αὐτῷ βοήθειαν ἠξίου λαβεῖν ὅμηρα τοὺς παῖδας καὶ τὴν μητέρα, χρόνον μὲν συχνὸν ᾐσχύνετο φράσαι τῇ μητρί, καὶ πολλάκις εἰσελθὼν καὶ πρὸς αὐτῷ γενόμενος τῷ λόγῳ κατεσιώπησεν, ὥστε κἀκείνην ὑπονοεῖν καὶ παρὰ τῶν φίλων αὐτοῦ διαπυνθάνεσθαι μή τι κατοκνεῖ βουλόμενος ἐντυχεῖν αὐτῇ.
Cleomenes.22.4Sonunda Kleomenes söylemeyi göze alınca annesi yüksek sesle güldü: "Söylemeye kalkıp her seferinde korktuğun şey bu muydu? Bu bedeni, yaşlılıkla burada oturup çürümeden, Sparta'ya en yararlı olacağını düşündüğün yere bir gemiyle hemen gönderecek misin?"
τέλος δὲ τοῦ Κλεομένους ἀποτολμήσαντος εἰπεῖν, ἐξεγέλασέ τε μέγα καὶ, τοῦτο ἦν, εἶπεν, ὃ πολλάκις ὁρμήσας λέγειν ἀπεδειλίασας; οὐ θᾶττον ἡμᾶς ἐνθέμενος εἰς πλοῖον ἀποστελεῖς, ὅπου ποτὲ τῇ Σπάρτῃ νομίζεις τὸ σῶμα τοῦτο χρησιμώτατον ἔσεσθαι, πρὶν ὑπὸ γήρως αὐτοῦ καθήμενον διαλυθῆναι;
Cleomenes.22.5Her şey hazır olunca karadan Tainaron'a gittiler, ordu silahlarıyla onlara eşlik etti. Kratesikleia gemiye binmeden önce Kleomenes'i yalnız başına Poseidon tapınağına aldı, acı içinde sarsılan oğlunu kucakladı ve öptü.
πάντων οὖν ἑτοίμων γενομένων ἀφίκοντο μὲν εἰς Ταίναρον πεζῇ καὶ προὔπεμψεν ἡ δύναμις αὐτοὺς ἐν τοῖς ὅπλοις· μέλλουσα δὲ τῆς νεὼς ἐπιβαίνειν ἡ Κρατησίκλεια τὸν Κλεομένη μόνον εἰς τὸν νεὼν τοῦ Ποσειδῶνος ἀπήγαγε, καὶ περιβαλοῦσα καὶ κατασπασαμένη διαλγοῦντα καὶ συντεταραγμένον,
Cleomenes.22.6"Haydi Lakedaimonyalıların kralı," dedi. "Dışarı çıktığımızda kimse bizi ağlarken ya da Sparta'ya yakışmayan bir şey yaparken görmesin. Çünkü elimizde olan yalnız budur; talih ise daimōn nasıl verirse öyle gelir." Bunu söyleyip yüzünü toparladı, çocuğu kucağına alıp gemiye gitti ve dümenciye hemen yola çıkmasını emretti.
ἄγε, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ Λακεδαιμονίων, ὅπως, ἐπὰν ἔξω γενώμεθα, μηδεὶς ἴδῃ δακρύοντας ἡμᾶς μηδὲ ἀνάξιόν τι τῆς Σπάρτης ποιοῦντας. τοῦτο γὰρ ἐφʼ ἡμῖν μόνον αἱ τύχαι δέ, ὅπως ἂν ὁ δαίμων διδῷ, πάρεισι. ταῦτα δʼ εἰποῦσα καὶ καταστήσασα τὸ πρόσωπον, ἐπὶ τὴν ναῦν ἐχώρει τὸ παιδίον ἔχουσα, καὶ διὰ τάχους ἐκέλευσεν ἀπαίρειν τὸν κυβερνήτην.
Cleomenes.22.7Mısır'a varıp Ptolemaios'un Antigonos'tan haberler ve elçiler kabul ettiğini öğrendi. Akhalar Kleomenes'i barışa çağırdığı hâlde onun kendisi yüzünden Ptolemaios'suz savaşı bırakmaktan korktuğunu da duydu. Bunun üzerine ona, Sparta'ya yaraşan ve yararlı olanı yapmasını, bir kocakarı ve bir çocuk yüzünden Ptolemaios'tan sürekli korkmamasını yazdı. Bu kadının felâketlerde böyle biri olduğu anlatılır.
ἐπεὶ δὲ εἰς Αἴγυπτον ἀφίκετο καὶ τὸν Πτολεμαῖον ἐπύθετο λόγους παρἈντιγόνου καὶ πρεσβείας δεχόμενον, περὶ δὲ τοῦ Κλεομένους ἤκουσεν ὅτι, τῶν Ἀχαιῶν προκαλουμένων αὐτὸν εἰς διαλύσεις, φοβοῖτο διʼ ἐκείνην ἄνευ Πτολεμαίου καταθέσθαι τὸν πόλεμον, ἐπέστειλεν αὐτῷ τὰ τῇ Σπάρτῃ πρέποντα καὶ συμφέροντα πράττειν καὶ μὴ διὰ μίαν γραῦν καὶ παιδάριον ἀεὶ δεδιέναι Πτολεμαῖον. αὕτη μὲν οὖν παρὰ τὰς τύχας τοιαύτη λέγεται γεγενῆσθαι.
Cleomenes.23.123. Bölüm
Antigonos Tegea'yı aldı, Orkhomenos ve Mantineia'yı yağmaladı. Lakonya'nın içine sıkışan Kleomenes, beş Attika minası ödeyen hilotları azat etti ve beş yüz talant topladı. Antigonos'un ak kalkanlılarına karşı Makedon tarzında iki bin asker daha silahlandırdı ve aklına büyük, kimsenin beklemediği bir iş koydu.
τοῦ δὲ Ἀντιγόνου Τεγέαν μὲν παραλαβόντος, Ὀρχομενὸν δὲ καὶ Μαντίνειαν διαρπάσαντος, εἰς αὐτὴν τὴν Λακωνικὴν συνεσταλμένος ὁ Κλεομένης τῶν μὲν εἱλώτων τοὺς πέντε μνᾶς Ἀττικὰς καταβαλόντας ἐλευθέρους ἐποίει καὶ τάλαντα πεντακόσια συνέλεξε, δισχιλίους δὲ προσκαθοπλίσας Μακεδονικῶς ἀντίταγμα τοῖς παρʼ Ἀντιγόνου λευκάσπισιν, ἔργον ἐπὶ νοῦν βάλλεται μέγα καὶ πᾶσιν ἀπροσδόκητον.
Cleomenes.23.2Megalopolis o zaman kendi gücüyle Lakedaimon'dan küçük ya da zayıf değildi. Akhaların ve Antigonos'un da yardımı vardı; Antigonos yakınlarda duruyordu ve Akhaların onu çağırmasında en çok Megalopolisliler gayret etmiş görünüyordu.
ἡ Μεγάλη πόλις ἦν μὲν τότε καὶ καθʼ ἑαυτὴν οὐδέν τι μείων οὐδὲ ἀσθενεστέρα τῆς Λακεδαίμονος, εἶχε δὲ τὴν ἀπὸ τῶν Ἀχαιῶν καὶ τοῦ Ἀντιγόνου βοήθειαν, ἐν πλευραῖς καθεζομένου καὶ δοκοῦντος ὑπὸ τῶν Ἀχαιῶν ἐπικεκλῆσθαι μάλιστα τῶν Μεγαλοπολιτῶν σπουδασάντων.
Cleomenes.23.3Kleomenes bu şehri kapıvermeyi tasarladı; çünkü o işin çabukluğu ve beklenmedikliği için bundan uygun bir söz yoktur. Ordusuna beş günlük erzak almasını emretti, Argolis'i yağmalayacakmış gibi Sellasia'ya çıkardı. Oradan Megalopolis topraklarına indi, Rhoiteion yakınlarında akşam yemeğini yedirdi ve hemen Helikus yoluyla şehre yöneldi.
ταύτην διἁρπάσαι διανοηθεὶς ὁ Κλεομένης οὐ γὰρ ἔστιν ᾧ μᾶλλον ἔοικε τὸ ταχὺ καὶ ἀπροσδόκητον ἐκείνης τῆς πράξεως, ἡμερῶν πέντε σιτία λαβεῖν κελεύσας ἐξῆγε τὴν δύναμιν ἐπὶ τὴν Σελασίαν ὡς τὴν Ἀργολικὴν κακουργήσων· ἐκεῖθεν δὲ καταβὰς ἐπὶ τὴν Μεγαλοπολιτικὴν καὶ δειπνοποιησάμενος περὶ τὸ Ῥοίτειον εὐθὺς ἐπορεύετο τὴν διʼ Ἑλικοῦντος ἐπὶ τὴν πόλιν·
Cleomenes.23.4Yakına varınca Panteus'u iki Lakedaimon alayıyla gönderdi, Megalopolislilerin en az koruduğunu öğrendiği iki kule arasındaki sur kısmını almasını emretti; kendisi ordunun geri kalanıyla ağır ağır izledi. Panteus yalnız orayı değil, surun büyük bir kısmını korumasız buldu; bir kısmını hemen yıktı, bir kısmını deldi, karşılaştığı bütün nöbetçileri öldürdü. Kleomenes ona hemen yetişti ve Megalopolisliler fark etmeden ordusuyla içeri girdi.
ἀποσχὼν δʼ οὐ πολὺ Παντέα μὲν ἔχοντα δύο τάγματα τῶν Λακεδαιμονίων ἀπέστειλε, καταλαβέσθαι κελεύσας μεσοπύργιον ὃ τῶν τειχῶν ἐρημότατον εἶναι τοῖς Μεγαλοπολίταις ἐπυνθάνετο, τῇ δὲ ἄλλῃ δυνάμει σχολαίως ἐπηκολούθει. τοῦ δὲ Παντέως οὐ μόνον ἐκεῖνον τὸν τόπον, ἀλλὰ καὶ πολὺ μέρος Τοῦ τείχους ἀφύλακτον εὑρόντος, καὶ τὰ μὲν καθαιροῦντος εὐθύς, τὰ δὲ διασκάπτοντος, τῶν δὲ φρουρῶν οἷς ἐνέτυχε πάντας ἀποκτείναντος, ἔφθασε προσμίξας ὁ Κλεομένης, καὶ πρὶν αἰσθέσθαι τοὺς Μεγαλοπολίτας ἔνδον ἦν μετὰ τῆς δυνάμεως.
Cleomenes.24.124. Bölüm
Felâket şehirdekilere güçlükle anlaşılınca, kimileri ellerine geçen parayı alıp hemen kaçtı, kimileri silahlanıp toplandı. Düşmana karşı koyup saldırdılar, onları püskürtemediler ama kaçan vatandaşların güvenle uzaklaşmasını sağladılar. Öyle ki içeride en fazla bin kişi yakalandı, geri kalan herkes çocuklarıyla ve kadınlarıyla birlikte önceden Messene'ye kaçtı.
φανεροῦ δὲ μόλις τοῦ κακοῦ γενομένου τοῖς κατὰ τὴν πόλιν, οἱ μὲν εὐθὺς ἐξέπιπτον ὅσα τυγχάνοι τῶν χρημάτων λαμβάνοντες, οἱ δὲ συνεστρέφοντο μετὰ τῶν ὅπλων, καὶ τοῖς πολεμίοις ἐνιστάμενοι καὶ προσβάλλοντες ἐκείνους μὲν οὐκ ἴσχυσαν ἐκκροῦσαι, τοῖς δὲ φεύγουσι τῶν πολιτῶν ἀσφαλῶς ἀπελθεῖν παρέσχον, ὥστε μὴ πλείονα τῶν χιλίων ἐγκαταληφθῆναι σώματα, τοὺς δὲ ἄλλους ἅπαντας ὁμοῦ μετὰ τέκνων καὶ γυναικῶν φθάσαι διαφυγόντας εἰς Μεσσήνην.
Cleomenes.24.2Yardıma gelip savaşanların da çoğu kurtuldu; pek azı yakalandı. Bunların arasında Megalopolis'in ünlü ve en güçlü adamları Lysandridas ile Thearidas vardı. Askerler onları yakalayıp hemen Kleomenes'e getirdiler. Lysandridas Kleomenes'i uzaktan görünce bağırdı: "Lakedaimonyalıların kralı, şimdi yaptığından daha güzel ve krallara en yaraşır bir iş göstererek en büyük şöhreti kazanabilirsin."
ἐσώθη δὲ καὶ τῶν προσβοηθούντων καὶ μαχομένων τὸ πλῆθος· ὀλίγοι δὲ παντάπασιν ἥλωσαν, ὧν ἦν Λυσανδρίδας τε καὶ Θεαρίδας, ἄνδρες ἔνδοξοι καὶ δυνατοὶ μάλιστα τῶν Μεγαλοπολιτῶν. διὸ καὶ λαβόντες αὐτοὺς εὐθὺς οἱ στρατιῶται τῷ Κλεομένει προσῆγον. ὁ δὲ Λυσανδρίδας ὡς εἶδε τὸν Κλεομένη πόρρωθεν, ἀναβοήσας, ἒξεστί σοι νῦν, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ Λακεδαιμονίων, ἔργον ἀποδειξαμένῳ τοῦ πεπραγμένου κάλλιον καὶ βασιλικώτατον ἐνδοξοτάτῳ γενέσθαι.
Cleomenes.24.3Kleomenes onun ne istediğini sezerek, "Ne diyorsun, Lysandridas? Şehri size geri vermemi istemiyorsun herhâlde?" dedi. Lysandridas, "İşte onu söylüyorum," dedi, "ve sana bu kadar büyük bir şehri yok etmemeni, Megalopolislilere vatanlarını geri verip bu kadar insanın kurtarıcısı olarak şehri sadık ve güvenilir dostlar ve müttefiklerle doldurmanı öğütlüyorum."
ὁ Κλεομένης δὲ ὑποτοπήσας αὐτοῦ τὴν ἔντευξιν, εἶπεν, ὦ Λυσανδρίδα, λέγεις; οὐ γὰρ δή πού με τὴν πόλιν ὑμῖν ἀποδοῦναι κελεύεις; καὶ ὁ Λυσανδρίδας, αὐτό μὲν οὖν, ἔφη, λέγω καὶ συμβουλεύω μὴ διαφθεῖραι πόλιν τηλικαύτην, ἀλλʼ ἐμπλῆσαι φίλων καὶ συμμάχων πιστῶν καὶ βεβαίων, ἀποδόντα Μεγαλοπολίταις τὴν πατρίδα καὶ σωτῆρα δήμου τοσούτου γενόμενον.
Cleomenes.24.4Kleomenes biraz sustuktan sonra, "Buna inanmak zor," dedi, "ama bizde şöhret her zaman yarardan üstün gelsin." Bunu söyleyip adamları ve kendi habercisini Messene'ye gönderdi: Akhalardan ayrılıp müttefik ve dost olmaları şartıyla şehri Megalopolislilere geri veriyordu.
μικρὸν οὖν ὁ Κλεομένης διασιωπήσας, χαλεπὸν, ἔφη, τὸ πιστεῦσαι ταῦτα, νικάτω δὲ τὸ πρὸς δόξαν ἀεὶ μᾶλλον ἢ τὸ λυσιτελὲς παρʼ ἡμῖν, καὶ ταῦτα εἰπὼν ἀπέστειλε τοὺς ἄνδρας εἰς Μεσσήνην καὶ κήρυκα παρʼ ἑαυτοῦ, τοῖς Μεγαλοπολίταις ἀποδιδοὺς τὴν πόλιν ἐπὶ τῷ συμμάχους εἶναι καὶ φίλους ἀποστάντας Ἀχαιῶν.
Cleomenes.24.5Kleomenes bu kadar makul ve insanca şartlar sunduğu hâlde Philopoimen, Megalopolislilerin Akhalara olan bağlılıklarını bozmasına izin vermedi. Kleomenes'in şehri geri vermek değil, vatandaşları da ele geçirmek istediğini söyleyerek Thearidas ile Lysandridas'ı Messene'den kovdu. Bu Philopoimen, sonradan Akhaların önderi olan ve Yunanlar arasında en büyük şöhreti kazanan adamdır; hakkında ayrıca yazılmıştır.
οὕτω δὲ τοῦ Κλεομένους εὐγνώμονα καὶ φιλάνθρωπα προτείναντος οὐκ εἴασε τοὺς Μεγαλοπολίτας Φιλοποίμην ἐγκαταλιπεῖν τὴν πρὸς τοὺς Ἀχαιοὺς πίστιν, ἀλλὰ κατηγορῶν τοῦ Κλεομένους ὡς οὐ ζητοῦντος ἀποδοῦναι τὴν πόλιν, ἀλλὰ προσλαβεῖν τοὺς πολίτας, ἐξέβαλε τὸν Θεαρίδαν καὶ τὸν Λυσανδρίδαν ἐκ τῆς Μεσσήνης. οὗτος ἦν Φιλοποίμην ὁ πρωτεύσας ὕστερον Ἀχαιῶν καὶ μεγίστην κτησάμενος ἐν τοῖς Ἕλλησι δόξαν, ὡς ἰδίᾳ περὶ αὐτοῦ γέγραπται.
Cleomenes.25.125. Bölüm
Bu haber Kleomenes'e ulaştığında, şehri dokunulmamış ve sağlam tutmuş, en küçük şeyi alanın bile gözden kaçmamasını sağlamıştı. Şimdi büsbütün sertleşti ve öfkelendi; malları yağmalattı, heykelleri ve resimleri Sparta'ya gönderdi, şehrin en büyük kısımlarını yıkıp yok etti. Antigonos'tan ve Akhalardan korkarak evine yöneldi.
τούτων δὲ ἀπαγγελθέντων τῷ Κλεομένει, τετηρηκὼς τὴν πόλιν ἄθικτον καὶ ἀκέραιον, ὥστε μηδένα λαθεῖν μηδὲ τοὐλάχιστον λαβόντα, τότε παντάπασι τραχυνθεὶς καὶ ἀγανακτήσας τὰ μὲν χρήματα διήρπασεν, ἀνδριάντας δὲ καὶ γραφὰς ἀπέστειλεν εἰς Σπάρτην, τῆς δὲ πόλεως τὰ πλεῖστα καὶ μέγιστα μέρη κατασκάψας καὶ διαφθείρας ἀνέζευξεν ἐπʼ οἴκου, φοβούμενος τὸν Ἀντίγονον καὶ τοὺς Ἀχαιούς.
Cleomenes.25.2Ama onlar hiçbir şey yapmadı. Çünkü Aigion'da toplantı hâlindeydiler. Aratos kürsüye çıkıp uzun süre pelerinini yüzüne tutarak ağladı. Şaşırıp konuşmasını isteyince Megalopolis'in Kleomenes tarafından yok edildiğini söyledi. Felâketin çabukluğuna ve büyüklüğüne şaşıran Akhaların toplantısı hemen dağıldı.
ἐπράχθη δὲ οὐδὲν ἀπʼ αὐτῶν, ἐτύγχανον μὲν γὰρ ἐν Αἰγίῳ βουλὴν ἔχοντες ἐπεὶ δὲ Ἄρατος ἀναβὰς ἐπὶ τὸ βῆμα πολὺν μὲν χρόνον ἔκλαιε τὴν χλαμύδα θέμενος πρὸ τοῦ προσώπου, θαυμαζόντων δὲ καὶ λέγειν κελευόντων εἶπεν ὅτι Μεγάλη πόλις ἀπόλωλεν ὑπὸ Κλεομένους, ἡ μὲν σύνοδος εὐθὺς διελύθη τῶν Ἀχαιῶν καταπλαγέντων τὴν ὀξύτητα καὶ τὸ μέγεθος τοῦ πάθους,
Cleomenes.25.3Antigonos yardıma gitmeye kalktı, ama ordusu kışlaklardan ağır kalkınca onlara yerlerinde kalmalarını emretti, kendisi de az sayıda askerle Argos'a geçti. Bu yüzden Kleomenes'in ikinci girişimi, cüretkâr ve çılgınca görünse de Polybios'un dediği gibi büyük bir öngörüyle yapıldı.
ὁ δὲ Ἀντίγονος ἐπιχειρήσας βοηθεῖν, εἶτα βραδέως αὐτῷ τῆς δυνάμεως ἐκ τῶν χειμαδίων ἀνισταμένης, ταύτην μὲν αὖθις ἐκέλευσε κατὰ χώραν μένειν, αὐτὸς δὲ παρῆλθεν εἰς Ἄργος, οὐ πολλοὺς ἔχων στρατιώτας μεθʼ ἑαυτοῦ. διὸ καὶ τὸ δεύτερον ἐγχείρημα τοῦ Κλεομένους ἔδοξε μὲν τετολμῆσθαι παραβόλως καὶ μανικῶς, ἐπράχθη δὲ μετὰ πολλῆς προνοίας, ὥς φησι Πολύβιος.
Cleomenes.25.4Çünkü Makedonların kışlaklar için şehirlere dağıldığını, Antigonos'un da az sayıda paralı askerle ve dostlarıyla Argos'ta kışladığını biliyordu. Argos topraklarına girdi. Hesabı şuydu: Antigonos utanıp kızarak çıkarsa onu yenecek, çıkmaya cesaret edemezse Argoslular önünde itibarını yıkacaktı. Nitekim böyle oldu: Ülke yağmalanıp her şey götürülürken
εἰδὼς γὰρ εἰς τὰ χειμάδια διεσπαρμένους κατὰ πόλιν τοὺς Μακεδόνας, καὶ τὸν Ἀντίγονον οὐ πολλοὺς ἔχοντα μισθοφόρους ἐν Ἄργει διαχειμάζοντα μετὰ τῶν φίλων, ἐνέβαλεν εἰς τὴν Ἀργείαν, λογιζόμενος ἢ διʼ αἰσχύνην τοῦ Ἀντιγόνου παροξυνθέντος ἐπικρατήσειν ἢ μὴ τολμήσαντα μάχεσθαι διαβαλεῖν πρὸς τοὺς Ἀργείους. ὃ καὶ συνέβη, διαφθειρομένης γὰρ τῆς χώρας ὑπʼ αὑτοῦ καὶ πάντων ἀγομένων καὶ φερομένων,
Cleomenes.25.5Argoslular katlanamayıp kralın kapısında toplandılar ve bağırarak ya savaşmasını ya hegemonyayı kendisinden güçlülere bırakmasını istediler. Antigonos ise akıllı bir komutan olarak, dışarıdakilerden kötü söz işitmeyi değil, hesapsız tehlikeye girip güvenliği elden çıkarmayı ayıp saydı; dışarı çıkmadı, kendi hesabına bağlı kaldı. Kleomenes ordusuyla surlara kadar geldi, küstahça hakaret edip her şeyi harap ettikten sonra korkusuzca çekildi.
οἱ μὲν Ἀργεῖοι δυσανασχετοῦντες ἐπὶ τὰς θύρας συνεστρέφοντο τοῦ βασιλέως καὶ κατεβόων, μάχεσθαι κελεύοντες ἢ τοῖς κρείττοσιν ἐξίστασθαι τῆς ἡγεμονίας· ὁ δὲ Ἀντίγονος, ὡς ἔδει στρατηγὸν ἔμφρονα, τὸ κινδυνεῦσαι παραλόγως καὶ προέσθαι τὴν ἀσφάλειαν αἰσχρόν, οὐ τὸ κακῶς ἀκοῦσαι παρὰ τοῖς ἐκτὸς ἡγούμενος, οὐ προῆλθεν, ἀλλʼ ἐνέμενε τοῖς αὑτοῦ λογισμοῖς. ὁ δὲ Κλεομένης ἄχρι τῶν τειχῶν τῷ στρατῷ προσελθὼν καὶ καθυβρίσας καὶ διαλυμηνάμενος ἀδεῶς ἀνεχώρησεν.
Cleomenes.26.126. Bölüm
Kısa süre sonra Antigonos'un Lakonya'ya girmek için Tegea'ya yürüdüğünü duydu. Askerlerini hemen toplayıp başka yollardan geçerek gün doğarken Argos şehrinin önünde belirdi. Ovayı yakıp yıktı; ekini ötekiler gibi orak ve kılıçla biçmedi, kılıç biçiminde yapılmış büyük sopalarla kırdırdı, askerler yürürken eğlenir gibi hiç zahmet çekmeden bütün ürünü çiğneyip yok ettiler.
ὀλίγῳ δὲ ὕστερον αὖθις, εἰς Τεγέαν ἀκούσας προϊέναι τὸν Ἀντίγονον ὡς ἐκεῖθεν εἰς τὴν Λακωνικὴν ἐμβαλοῦντα, ταχὺ τοὺς στρατιώτας ἀναλαβὼν καὶ καθʼ ἑτέρας ὁδοὺς παραλλάξας ἅμʼ ἡμέρᾳ πρὸς τῇ πόλει τῶν Ἀργείων ἀνεφάνη, πορθῶν τὸ πεδίον καὶ τὸν σῖτον οὐ κείρων, ὥσπερ οἱ λοιποί, δρεπάναις καὶ μαχαίραις, ἀλλὰ κόπτων ξύλοις μεγάλοις εἰς σχῆμα ῥομφαίας ἀπειργασμένοις, ὡς ἐπὶ παιδιᾷ χρωμένους ἐν τῷ πορεύεσθαι σὺν μηδενὶ πόνῳ πάντα συγκατατρῖψαι καὶ διαφθεῖραι τὸν καρπόν.
Cleomenes.26.2Ama Kyllarabis gymnasionuna gelip ateş vermeye kalktıklarında onları durdurdu; Megalopolis'te yaptıklarının da güzellikten çok öfkeyle yapıldığını söyledi. Antigonos önce hemen Argos'a döndü, sonra dağları ve bütün geçitleri nöbetçilerle tuttu. Kleomenes ise bunu umursamıyor ve küçümsüyormuş gibi yaparak haberci gönderdi; tanrıçaya kurban kesip gidebilmek için Heraion'un anahtarlarını istedi.
ὡς μέντοι κατὰ τὴν Κυλλάραβιν γενόμενοι τὸ γυμνάσιον ἐπεχείρουν προσφέρειν πῦρ, ἐκώλυσεν, ὡς καὶ τῶν περὶ Μεγάλην πόλιν ὑπʼ ὀργῆς μᾶλλον ἢ καλῶς αὐτῷ πεπραγμένων. τοῦ δὲ Ἀντιγόνου πρῶτον μὲν εὐθὺς εἰς Ἄργος ἀναχωρήσαντος, ἔπειτα τὰ ὄρη καὶ τὰς ὑπερβολὰς πάσας φυλακαῖς καταλαβόντος, ἀμελεῖν καὶ καταφρονεῖν προσποιούμενος ἔπεμψε κήρυκας τὰς κλεῖς ἀξιῶν τοῦ Ἡραίου λαβεῖν, ὅπως ἀπαλλάττοιτο τῇ θεῷ θύσας.
Cleomenes.26.3Böyle şaka ve alay ettikten sonra kapalı tapınağın önünde tanrıçaya kurban kesti ve ordusunu Phlious'a götürdü. Oradan Oligyrtos'taki nöbetçileri çıkarıp Orkhomenos yanından indi. Bu şekilde yalnız vatandaşlarına gurur ve cesaret aşılamakla kalmadı, düşmanlarının gözünde de gerçek bir önder ve büyük işlere layık bir adam oldu.
οὕτω δὲ παίξας καὶ κατειρωνευσάμενος, καὶ τῇ θεῷ θύσας ὑπὸ τὸν νεὼν κεκλεισμένον, ἀπήγαγεν εἰς Φλιοῦντα τὸν στρατόν ἐκεῖθεν δὲ τοὺς φρουροῦντας τὸν Ὀλίγυρτον ἐξελάσας κατέβη παρὰ τὸν Ὀρχομενόν, οὐ μόνον τοῖς πολίταις φρόνημα καὶ θάρσος ἐμπεποιηκώς, ἀλλὰ καὶ τοῖς πολεμίοις ἀνὴρ ἡγεμονικὸς δοκῶν εἶναι καὶ πραγμάτων μεγάλων ἄξιος.
Cleomenes.26.4Çünkü tek bir şehirden çıkarak Makedon gücüne, bütün Peloponneslilere ve kral hazinesine aynı anda karşı savaşmak, Lakonya'yı sadece dokunulmamış korumakla kalmayıp onların ülkesine de zarar vermek ve bu kadar büyük şehirleri almak, sıradan olmayan bir ustalık ve yüce gönüllülük gibi görünüyordu.
τὸ γὰρ ἐκ μιᾶς πόλεως ὁρμώμενον ὁμοῦ τῇ Μακεδόνων δυνάμει καὶ Πελοποννησίοις ἅπασι καὶ χορηγίᾳ βασιλικῇ πολεμεῖν, καὶ μὴ μόνον ἄθικτον διαφυλάττοντα τὴν Λακωνικήν, ἀλλὰ καὶ χώραν κακῶς ποιοῦντα τὴν ἐκείνων καὶ πόλεις αἱροῦντα τηλικαύτας, οὐ τῆς τυχούσης ἐδόκει δεινότητος εἶναι καὶ μεγαλοφροσύνης.
Cleomenes.27.127. Bölüm
Parayı ilk kez işlerin siniri diye adlandıran kişi, galiba en çok savaş işlerini düşünerek söylemişti. Demades de, bir keresinde Atinalılar parası olmadığı hâlde triremleri denize indirip adam doldurmak isteyince, "Yoğurmaktan önce ıslatmak gelir," demişti. Eski Arkhidamos'un da Peloponnesos Savaşı başlarında müttefikler vergileri belirlemesini istediklerinde, "Savaş tayınla beslenmez," dediği anlatılır.
ἀλλʼ ὁ πρῶτος τὰ χρήματα νεῦρα τῶν πραγμάτων προσειπὼν εἰς τὰ τοῦ πολέμου πράγματα μάλιστα βλέψας τοῦτʼ εἰπεῖν ἔοικε. καὶ Δημάδης, τὰς τριήρεις μὲν καθέλκειν καὶ πληροῦν ποτε τῶν Ἀθηναίων κελευόντων, χρήματα δʼ οὐκ ἐχόντων πρότερόν ἐστιν, ἔφη, τὸ προδεῦσαι τοῦ φυρᾶσαι. λέγεται δὲ καὶ Ἀρχίδαμος ὁ παλαιὸς ὑπὸ τὴν ἀρχὴν τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου, κελευόντων εἰσφορὰς τάξαι τῶν συμμάχων αὐτόν, εἰπεῖν ὡς ὁ πόλεμος οὐ τεταγμένα σιτεῖται.
Cleomenes.27.2Beden gücüyle yetişmiş atletler zamanla, zarif ve usta olanları nasıl ağırlıklarıyla ezip yenerse, Antigonos da savaşa büyük bir kaynaktan besleniyor ve paralı askerlerine ücretini, vatandaşlarına yiyeceğini güç bela sağlayan Kleomenes'i böylece yıpratıp yeniyordu.
καθάπερ γὰρ οἱ σεσωμασκηκότες ἀθληταὶ τῷ χρόνῳ καταβαροῦσι καὶ καταγωνίζονται τοὺς εὐρύθμους καὶ τεχνίτας, οὕτως καὶ ὁ Ἀντίγονος ἐκ πολλῆς ἀναφέρων δυνάμεως πρὸς τὸν πόλεμον ἐξεπόνει καὶ κατήθλει τὸν Κλεομένη γλίσχρως καὶ μόλις πορίζοντα τοῖς ξένοις μισθὸν καὶ τροφὴν τοῖς πολίταις.
Cleomenes.27.3Oysa başka açılardan zaman Kleomenes'in lehineydi, çünkü ülkesindeki işler Antigonos'u oradan kaldırıyordu. O yokken barbarlar Makedonya'yı akınlarla yağmalıyordu; hatta o sırada kuzeyden büyük bir İllirya ordusu girmişti. Yağmalanan Makedonlar Antigonos'u çağırdılar ve bu mektup savaştan az önce ona ulaştı. Mektup gelseydi Akhalara veda edip hemen giderdi.
ἐπεὶ τἆλλά γε πρὸς τοῦ Κλεομένους ὁ χρόνος ἦν, τῶν οἴκοι πραγμάτων ἀνιστάντων τὸν Ἀντίγονον. βάρβαροι γὰρ περιέκοπτον ἀπόντος καὶ κατέτρεχον τὴν Μακεδονίαν, καὶ τότε δὴ πολὺς ἄνωθεν Ἰλλυριῶν ἐμβεβλήκει στρατός, ὑφʼ οὗ πορθούμενοι μετεπέμποντο τὸν Ἀντίγονον οἱ Μακεδόνες, καὶ παρʼ ὀλίγον πρὸ τῆς μάχης συνέτυχε ταῦτα τὰ γράμματα κομισθῆναι πρὸς αὐτόν· ὧν κομισθέντων εὐθὺς ἂν ἀπῆλθε μακρὰ χαίρειν φράσας Ἀχαιοῖς.
Cleomenes.27.4Ama en büyük işleri ufacık farklarla karara bağlayan talih, zamanın gücünü öyle gösterdi ki Sellasia savaşı yapılıp Kleomenes ordusunu ve şehrini yitirir yitirmez Antigonos'u çağıranlar geldi. Kleomenes'in felâketini en çok acınası kılan da budur.
ἀλλʼ ἡ τὰ μέγιστα τῶν πραγμάτων κρίνουσα τῷ παρὰ μικρὸν τύχη τηλικαύτην ἀπεδείξατο ῥοπὴν καιροῦ καὶ δύναμιν, ὥστε, τῆς μάχης ἐν Σελασίᾳ γενομένης καὶ τοῦ Κλεομένους ἀποβεβληκότος τὴν δύναμιν καὶ τὴν πόλιν, εὐθὺς παρεῖναι τοὺς καλοῦντας τὸν Ἀντίγονον. ὃ καὶ μάλιστα τὴν δυστυχίαν τοῦ Κλεομένους οἰκτροτέραν ἐποίησεν.
Cleomenes.27.5Çünkü yalnız iki gün bekleyip savaştan kaçarak vakit kazansaydı, savaşa gerek kalmayacaktı; Makedonlar gidince Akhalarla istediği şartlarla anlaşacaktı. Ama dediğimiz gibi, parasızlık yüzünden her şeyi silaha bağlamış, Polybios'un söylediğine göre yirmi bin kişiyle otuz bin kişinin karşısına çıkmak zorunda kalmıştı.
εἰ γὰρ ἡμέρας δύο μόνας ἐπέσχε καὶ παρήγαγε φυγομαχῶν, οὐκ ἂν ἐδέησεν αὐτῷ μάχης, ἀλλʼ ἐφʼ οἷς ἐβούλετο διηλλάγη πρὸς τοὺς Ἀχαιοὺς ἀπελθόντων τῶν Μακεδόνων νῦν δέ, ὥσπερ εἴρηται, διὰ τὴν ἀχρηματίαν ἐν τοῖς ὅπλοις τὸ πᾶν θέμενος ἠναγκάσθη δισμυρίοις, ὡς Πολύβιός φησι, πρὸς τρισμυρίους ἀντιπαρατάξασθαι.
Cleomenes.28.128. Bölüm
Tehlike anında kendini hayranlık uyandırıcı bir komutan olarak gösterdi; vatandaşları coşkuyla savaştı, paralı askerleri de kınanacak gibi dövüşmedi. Yine de silahlanma biçimi ve ağır phalanksın baskısı yüzünden ezildi. Phylarkhos ise ihanetin de olduğunu ve Kleomenes'in işini asıl onun bitirdiğini söyler.
καὶ θαυμαστὸν μὲν ἐν τῷ κινδύνῳ παρασχὼν ἑαυτὸν στρατηγόν, ἐκθύμοις δὲ χρησάμενος τοῖς πολίταις, οὐ μὴν οὐδὲ τῶν ξένων μεμπτῶς ἀγωνισαμένων, τῷ τρόπῳ τῆς ὁπλίσεως καὶ τῷ βάρει τῆς ὁπλιτικῆς φάλαγγος ἐξεθλίβη. Φύλαρχος δὲ καὶ προδοσίαν γενέσθαι φησὶ τὴν μάλιστα τῷ Κλεομένει τὰ πράγματα διεργασαμένην.
Cleomenes.28.2Antigonos, İlliryalılara ve Akarnanlara gizlice dolaşıp Kleomenes'in kardeşi Eukleidas'ın bulunduğu öteki kanadı kuşatmalarını emretti, sonra da kalan ordusunu savaş düzenine soktu. Kleomenes bir gözetleme yerinden bakarken İlliryalıların ve Akarnanların silahlarını hiçbir yerde göremedi ve Antigonos'un onları böyle bir iş için kullanmasından korktu.
τοῦ γὰρ Ἀντιγόνου τοὺς Ἰλλυριοὺς καὶ τοὺς Ἀκαρνᾶνας ἐκπεριελθεῖν κρύφα κελεύσαντος καὶ κυκλώσασθαι θάτερον κέρας, ἐφʼ οὗ τεταγμένος ἦν Εὐκλείδας ὁ τοῦ Κλεομένους ἀδελφός, εἶτα τὴν ἄλλην ἐπὶ μάχῃ δύναμιν ἐκτάττοντος, ἀπὸ σκοπῆς θεωρῶν ὁ Κλεομένης, ὡς οὐδαμοῦ τὰ ὅπλα τῶν Ἰλλυριῶν καὶ τῶν Ἀκαρνάνων κατεῖδεν, ἐφοβήθη μὴ πρός τι τοιοῦτον αὐτοῖς ὁ ʼ Ἀντίγονος κέχρηται.
Cleomenes.28.3Krypteia'nın başındaki Damoteles'i çağırıp, saflarının arkasındaki ve çevresindeki durumu gidip görmesini emretti. Damoteles'in daha önce Antigonos'un parasıyla kandırıldığı söylenir; oraların iyi durumda olduğunu, karşıdan gelenlere dikkat edip onlarla savaşmak gerektiğini söyledi. Kleomenes ona inanarak Antigonos'a yürüdü.
καλέσας δὲ Δαμοτέλη τὸν ἐπὶ τῆς κρυπτείας τεταγμένον, ὁρᾶν ἐκέλευσε καὶ ζητεῖν ὅπως ἔχει τὰ κατὰ νώτου καὶ κύκλῳ τῆς παρατάξεως, τοῦ δὲ Δαμοτέλους ʽἦν γὰρ, ὡς λέγεται, χρήμασιν πρότερον ὑπʼ Ἀντιγόνου διεφθαρμένος ἀμελεῖν’ ἐκείνων εἰπόντος ὡς καλῶς ἐχόντων, τοῖς δὲ συνάπτουσιν ἐξ ἐναντίας προσέχειν καὶ τούτους ἀμύνεσθαι, πιστεύσας ἐπὶ τὸν Ἀντίγονον ἐχώρει,
Cleomenes.28.4Yanındaki Spartalıların hızıyla Makedon phalanksını itti, zorlayıp yenerek onları beş stadion kadar geri çekilirken izledi. Sonra öbür kanatta Eukleidas ve adamlarının kuşatıldığını görüp durdu ve tehlikeyi anladı. "Gidiyorsun, en sevgili kardeşim," dedi, "gidiyorsun; yiğit, Spartalı çocukların imreneceği ve kadınların dillerinde türkü olacak bir adam olarak."
καὶ τῇ ῥύμῃ τῶν περὶ αὐτὸν Σπαρτιατῶν ὠσάμενος τὴν φάλαγγα τῶν Μακεδόνων ἐπὶ πέντε που σταδίους ὑποχωρούντων ἐκβιαζόμενος καὶ κρατῶν ἠκολούθησεν. εἶτα τῶν περὶ τὸν Εὐκλείδαν ἀπὸ θατέρου κυκλωθέντων ἐπιστὰς καὶ κατιδὼν τὸν κίνδυνον, οἴχῃ; μοι, φίλτατε ἀδελφέ, εἶπεν, οἴχῃ, γενναῖος ὢν καὶ παισὶ ζηλωτὸς Σπαρτιατῶν καὶ γυναιξὶν ἀοίδιμος.
Cleomenes.28.5Eukleidas ve adamları böylece öldürülüp o yandaki galipler üzerine yürüyünce, askerlerinin dağıldığını ve artık direnmeye cesaret edemediğini gördü, canını kurtarmaya baktı. Paralı askerlerden de çoğunun, altı bin Lakedaimonyalının da iki yüzü dışında hepsinin öldüğü söylenir.
οὕτω δὲ τῶν περὶ τὸν Εὐκλείδαν ἀναιρεθέντων, καὶ τῶν ἐκεῖθεν, ὡς ἐκράτουν, ἐπιφερομένων ταραττομένους ὁρῶν τοὺς στρατιώτας καὶ μένειν οὐκέτι τολμῶντας, ἔσῳζεν ἑαυτόν, ἀποθανεῖν δὲ καὶ τῶν ξένων πολλοὺς λέγουσι καὶ Λακεδαιμονίους ἅπαντας πλὴν διακοσίων, ἑξακισχιλίους ὄντας.
Cleomenes.29.129. Bölüm
Şehre varınca karşılayan vatandaşlara Antigonos'u kabul etmelerini öğütledi. Kendisinin de ister sağ ister ölü olarak Sparta'nın yararına olanı yapacağını söyledi. Kadınların kendisiyle kaçanlara koşup silahlarını aldığını ve içki sunduğunu gördü.
ἐπεὶ δὲ εἰς τὴν πόλιν ἀφίκετο, τοῖς μὲν ἀπαντήσασι τῶν πολιτῶν παρῄνει δέχεσθαι τὸν Ἀντίγονον, αὐτὸς δὲ εἶπεν εἴτε ζῶν εἴτε ἀποθανών, ὃ μέλλοι τῇ Σπάρτῃ συνοίσειν, τοῦτο πράξειν. ὁρῶν δὲ τὰς γυναῖκας τοῖς μετʼ αὐτοῦ πεφευγόσι προστρεχούσας καὶ δεχομένας τὰ ὅπλα καὶ ποτὸν προσφερούσας,
Cleomenes.29.2Kendisi evine girdi. Karısının ölümünden sonra yanına aldığı, Megalopolisli hür bir kız vardı; âdeti olduğu üzere yanına gelip seferden dönen efendisine hizmet etmek istedi. Ama ne çok susamış olduğu hâlde su içti ne de yorgun olduğu hâlde oturdu. Zırhını çıkarmadan, elini yanlamasına bir sütuna dayadı, yüzünü dirseğine koydu.
αὐτὸς εἰσῆλθε μὲν εἰς τὴν οἰκίαν τὴν ἑαυτοῦ, τῆς δὲ παιδίσκης, ἣν εἶχεν, ἐλευθέραν οὖσαν ἐκ Μεγάλης πόλεως ἀνειληφὼς μετὰ τὴν τῆς γυναικὸς τελευτήν, ὡς εἴθιστο, προσιούσης καὶ βουλομένης ἀπὸ στρατείας ἥκοντα θεραπεύειν, οὔτε πιεῖν ἐκδεδιψηκὼς ὑπέμεινεν οὔτε καθίσαι κεκμηκώς, ἀλλʼ ὥσπερ ἐτύγχανε τεθωρακισμένος τῶν κιόνων τινὶ τὴν χεῖρα προσβαλὼν πλαγίαν καὶ τὸ πρόσωπον ἐπὶ τὸν πῆχυν ἐπιθείς,
Cleomenes.29.3Bedenini böyle kısa bir süre dinlendirip aklından bütün hesapları geçirdikten sonra dostlarıyla Gythion'a koştu. Oradan, tam bu iş için hazırlanmış gemilere binip denize açıldılar.
καὶ χρόνον οὐ πολὺν οὕτω διαναπαύσας τὸ σῶμα καὶ τῇ διανοίᾳ περιδραμὼν ἅπαντας τοὺς λογισμούς, ὥρμησε μετὰ τῶν φίλων εἰς τὸ Γύθιον. κἀκεῖθεν ἐπιβάντες ἐπʼ αὐτὸ τοῦτο παρεσκευασμένων πλοίων ἀνήχθησαν.
Cleomenes.30.130. Bölüm
Antigonos şehri kolayca aldı. Lakedaimonyalılara insanca davrandı, Sparta'nın itibarını çiğnemedi, ona hakaret etmedi. Kanunlarını ve yönetimini geri verdi, tanrılara kurban kesti. Üçüncü gün, Makedonya'da büyük bir savaş olduğunu ve ülkenin barbarlarca yağmalandığını öğrenip ayrıldı. Hastalığı da artık kendisini sarmıştı, ağır verem ve şiddetli nezleye dönmüştü.
ὁ δὲ Ἀντίγονος ἐξ ἐφόδου παραλαβὼν τὴν πόλιν, καὶ χρησάμενος τοῖς Λακεδαιμονίοις φιλανθρώπως, καὶ τὸ ἀξίωμα τῆς Σπάρτης οὐ προπηλακίσας οὐδʼ ἐνυβρίσας, ἀλλὰ καὶ νόμους καὶ πολιτείαν ἀποδοὺς καὶ τοῖς θεοῖς θύσας, ἀνεχώρησεν ἡμέρᾳ τρίτῃ, πυθόμενος ἐν Μακεδονίᾳ πολὺν πόλεμον εἶναι καὶ πορθεῖσθαι τὴν χώραν ὑπὸ τῶν βαρβάρων, ἤδη δὲ καὶ τὸ νόσημα κατεῖχεν αὐτόν, εἰς φθίσιν ἐκβεβηκὸς ἰσχυρὰν καὶ κατάρρουν σύντονον.
Cleomenes.30.2Yine de pes etmedi, ülkesindeki çarpışmalarda büyük bir zafer kazanıp çok sayıda barbar öldürerek daha ünlü bir şekilde ölecek kadar dayandı. Phylarkhos'un da dediği gibi, muhtemelen savaş sırasındaki bağırmasından bedeninde bir şey yırtılmıştı. Okullarda ise zaferden sonra sevinçle "Ne güzel gün!" diye bağırırken çok kan kustuğu, şiddetli ateşe yakalanıp öldüğü anlatılırdı. Antigonos'la ilgili olanlar bunlardır.
οὐ μὴν ἀπεῖπεν, ἀλλʼ ἀντήρκεσε πρὸς τοὺς οἰκείους ἀγῶνας ὅσον ἐπὶ νίκῃ μεγίστῃ καὶ φόνῳ πλείστῳ τῶν βαρβάρων εὐκλεέστερον ἀποθανεῖν, ὡς μὲν εἰκός ἐστι καὶ λέγουσιν οἱ περὶ Φύλαρχον, αὐτῇ τῇ περὶ τὸν ἀγῶνα κραυγῇ τὸ σῶμα προσαναρρήξας ἐν δὲ ταῖς σχολαῖς ἦν ἀκούειν ὅτι βοῶν μετὰ τὴν νίκην ὑπὸ χαρᾶς, ὦ καλῆς ἡμέρας, πλῆθος αἵματος ἀνήγαγε καὶ πυρέξας συντόνως ἐτελεύτησε. ταῦτα μὲν τὰ περὶ Ἀντίγονον.
Cleomenes.31.131. Bölüm
Kleomenes Kythera'dan başka bir adaya, Aigialia'ya gitti. Oradan Kyrene'ye geçmek üzereyken dostlarından Therykion adında bir adam, ki işlerinde yüksek ruhlu, sözlerinde de her zaman yüksekten alan bir insandı, onunla baş başa görüştü. "Kralım," dedi, "en güzel ölümü, savaştaki ölümü kaçırdık."
Κλεομένης δὲ πλέων ἀπὸ Κυθήρων εἰς νῆσον ἑτέραν, Αἰγιαλίαν, κατέσχεν. ὅθεν εἰς Κυρήνην περαιοῦσθαι μέλλοντος αὐτοῦ, τῶν φίλων εἷς ὄνομα Θηρυκίων, ἀνὴρ πρός τε τὰς πράξεις φρονήματι κεχρημένος μεγάλῳ καὶ τοῖς λόγοις γεγονώς τις ὑψηλὸς ἀεὶ καὶ μεγάλαυχος, ἐντυχὼν αὐτῷ κατʼ ἰδίαν, τὸν μὲν κάλλιστον, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, θάνατον τὸν ἐν τῇ μάχῃ προηκάμεθα.
Cleomenes.31.2"Üstelik herkes bizden, Antigonos'un Spartalıların kralını ancak ölü olarak aşabileceğini duymuştu. Şan ve aretē bakımından ikinci sıradaki ölüm ise hâlâ elimizde. Yakındaki kötülükten kaçıp uzaktakini kovalayarak nereye bu kadar akılsızca gidiyoruz? Herakles soyundan gelenlerin Philippos ve İskender soyundan gelenlere kulluk etmesi ayıp değilse, Antigonos'a teslim olarak uzun bir deniz yolculuğundan kurtuluruz. Makedonlar Mısırlılardan ne kadar üstünse, o da Ptolemaios'tan o kadar üstün olsa gerektir.
καίτοι πάντες ἤκουσαν ἡμῶν λεγόντων ὡς οὐχ ὑπερβήσεται τὸν βασιλέα τῶν Σπαρτιατῶν Ἀντίγονος εἰ μὴ νεκρόν. ὁ δὲ δεύτερος δόξῃ καὶ ἀρετῇ νῦν ἔτι πάρεστιν ἡμῖν. ποῖ πλέομεν ἀλογίστως, ἀποφεύγοντες ἐγγὺς ὂν κακὸν καὶ μακρὰν διώκοντες; εἰ γὰρ οὐκ αἰσχρόν ἐστι δουλεύειν τοῖς ἀπὸ Φιλίππου καὶ Ἀλεξάνδρου τοὺς ἀφʼ Ἡρακλέους, πλοῦν πολὺν κερδανοῦμεν Ἀντιγόνῳ παραδόντες ἑαυτούς, ὃν εἰκός ἐστι Πτολεμαίου διαφέρειν ὅσον Αἰγυπτίων Μακεδόνας,
Cleomenes.31.3Bizi silahla yenenlerin yönetimini kabul etmiyorsak, bizi yenmemiş olanı neden efendi yapıyoruz? Antigonos'tan kaçıp Ptolemaios'a yaltaklanarak birinin yerine iki kişiden aşağı görünmek için mi? Yoksa annen yüzünden mi Mısır'a geldiğimizi söyleyeceğiz? Ptolemaios'un kadınlarına kraldan esir ve sürgüne dönmüş oğlunu gösterdiğinde ona ne güzel, ne imrenilecek bir manzara olursun!
εἰ δὲ ὑφʼ ὧν κεκρατήμεθα τοῖς ὅπλοις οὐκ ἀξιοῦμεν ἄρχεσθαι, τί τὸν μὴ νενικηκότα δεσπότην ποιοῦμεν αὑτῶν, ἵνα ἀνθʼ ἑνὸς δυεῖν κακίους φανῶμεν, Ἀντίγονον μὲν φεύγοντες, Πτολεμαῖον δὲ κολακεύοντες; ἢ διὰ τὴν μητέρα φήσομεν εἰς Αἴγυπτον ἥκειν; καλὸν μεντἂν αὐτῇ θέαμα γένοιο καὶ ζηλωτόν ἐπιδεικνυμένῃ ταῖς Πτολεμαίου γυναιξὶν αἰχμάλωτον ἐκ βασιλέως καὶ φυγάδα τὸν υἱόν.
Cleomenes.31.4Hâlâ kendi kılıçlarımıza hâkimken ve Lakonya'yı görebilirken talihten kendimizi kurtarıp Sellasia'da yatanlara Sparta için hesap vermeyecek miyiz? Mısır'da oturup Antigonos'un Lakedaimon'a hangi satrapı bıraktığını mı soracağız?" Therykion böyle konuşunca Kleomenes şu cevabı verdi: "Bedbaht adam, insanın yapabileceği en kolay, herkesin elinin altındaki şeyi, ölümü arayarak ve öncekinden daha ayıp bir kaçışla kaçarak mı cesur olduğunu sanıyorsun?
οὐχ ἕως ἔτι τῶν ἰδίων ξιφῶν ἄρχομεν καὶ τὴν Λακωνικὴν ἀφορῶμεν, ἐνταῦθα τῆς τύχης ἀπαλλάξαντες ἑαυτοὺς ἀπολογησόμεθα τοῖς ἐν Σελασίᾳ κειμένοις ὑπὲρ τῆς Σπάρτης, ἀλλʼ ἐν Αἰγύπτῳ καθεδούμεθα πυνθανόμενοι τίνα τῆς Λακεδαίμονος σατράπην Ἀντίγονος ἀπολέλοιπε; τοιαῦτα τοῦ Θηρυκίωνος εἰπόντος ὁ Κλεομένης ἀπεκρίνατο, τῶν ἀνθρωπίνων τὸ ῥᾷστον, ὦ πόνηρε, καὶ πᾶσιν ἐν ἑτοίμῳ διώκων, ἀποθανεῖν, ἀνδρεῖος εἶναι δοκεῖς, φεύγων αἰσχίονα φυγὴν τῆς πρότερον;
Cleomenes.31.5Bizden üstün insanlar da talihin sürçmesiyle ya da sayıca ezilerek düşmana boyun eğmiştir. Ama zahmetlerden, sıkıntılardan, kınanmalardan ve insanların kanaatlerinden yılıp vazgeçen, kendi gevşekliğine yenilmiştir. İnsanın kendi seçtiği ölüm, eylemden kaçış değil, bir eylem olmalıdır. Yalnız kendi için yaşamak da ölmek de ayıptır. Sen bizi buna çağırıyorsun; bugünkü durumdan kurtulmaya can atıyorsun, ama güzel ya da yararlı başka hiçbir şey yapmıyorsun.
πολεμίοις μὲν γὰρ ἐν ἐνέδωκαν ἤδη καὶ κρείττονες ἡμῶν, ἢ τύχῃ σφαλέντες ἢ βιασθέντες ὑπὸ πλήθους· ὁ δὲ πρὸς πόνους καὶ ταλαιπωρίας ἢ ψόγους καὶ δόξας ἀνθρώπων ἀπα· γορεύων ἡττᾶται τῆς αὑτοῦ μαλακίας, δεῖ γὰρ τὸν αὐθαίρετον θάνατον οὐ φυγὴν εἶναι πράξεων, ἀλλὰ πρᾶξιν. αἰσχρόν γὰρ καὶ ζῆν μόνοις ἑαυτοῖς καὶ ἀποθνῄσκειν· ἐφʼ ὃ νῦν σὺ παρακαλεῖς ἡμᾶς, σπεύδων ἀπαλλαγῆναι τῶν παρόντων, καλὸν δὲ οὐδὲν οὐδὲ χρήσιμον ἄλλο διαπραττόμενος,
Cleomenes.31.6Ben ise hem senin hem kendimin vatan için umutları bırakmaması gerektiğini düşünüyorum. O umutlar bizi bıraktığında, isteyince ölmek çok kolay olacaktır." Therykion buna karşılık vermedi; ama Kleomenes'ten ayrılmak için ilk fırsatta sahile çekilip kendini öldürdü.
ἐγὼ δὲ καὶ σὲ καὶ ἐμαυτὸν οἴομαι δεῖν τὰς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἐλπίδας μὴ καταλιπεῖν ὅπου δʼ ἂν ἡμᾶς ἐκεῖναι καταλίπωσι, ῥᾷστα βουλομένοις ἀποθανεῖν ὑπάρξει. πρὸς ταῦτα Θηρυκίων οὐδὲν ἀντειπών, ὅτε πρῶτον ἔσχε καιρὸν ἀποστῆναι τοῦ Κλεομένους, ἐκτραπόμενος παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἔσφαξεν ἑαυτόν.
Cleomenes.32.132. Bölüm
Kleomenes Aigialia'dan yola çıkıp Libya'ya geçti, kralın adamlarının eşliğinde İskenderiye'ye geldi. Ptolemaios'a çıktığında önce sıradan bir nezaket ve ölçülü bir ilgi gördü. Ama muhakemesini ortaya koyup akıllı bir adam olduğu anlaşıldı. Günlük sohbetindeki Lakon sadeliğinin hür insana yaraşır bir zarafeti vardı; soyluluğunu hiçbir şekilde lekelemiyor, talihin önünde eğilmiyordu. Böylece hoşa gitmek için konuşan dalkavuklardan daha inandırıcı görünmeye başladı.
ὁ δὲ Κλεομένης ἀπὸ τῶν Αἰγιαλῶν ἀναχθεὶς τῇ Λιβύῃ προσέβαλε, καὶ διὰ τῶν βασιλικῶν παραπεμπόμενος ἧκεν εἰς Ἀλεξάνδρειαν ι . ὀφθεὶς δὲ τῷ Πτολεμαίῳ, κατʼ ἀρχὰς μὲν ἐτύγχανε κοινῶς φιλανθρώπου καὶ μετρίου πρὸς αὐτόν· ἐπεὶ δὲ γνώμης διδοὺς πεῖραν ἀνὴρ ἐφαίνετʼ ἔμφρων, καὶ τῆς καθʼ ἡμέραν ὁμιλίας αὐτοῦ τὸ Λακωνικὸν καὶ ἀφελὲς τὴν χάριν ἐλευθεριον εἶχε, καὶ τὴν εὐγένειαν οὐδαμῇ καταισχύνων οὐδὲ καμπτόμενος ὑπὸ τῆς τύχης, τῶν πρὸς ἡδονὴν καὶ κολακείαν διαλεγομένων πιθανώτερος ἐφαίνετο,
Cleomenes.32.2Ptolemaios'u, böyle bir adamı ihmal edip Antigonos'a bıraktığı için, üstelik onun o kadar büyük bir şöhret ve güç kazanmasına göz yumduğu için büyük bir utanç ve pişmanlık kapladı. Kleomenes'i onur ve dostlukla gönendirdi, gemiler ve parayla Yunanistan'a gönderip krallığına geri getireceğini söyleyerek yüreklendirdi.
πολλὴ μὲν αἰδὼς καὶ μετάνοια τὸν Πτολεμαῖον εἶχεν ἀνδρὸς ἀμελήσαντα τοιούτου καὶ προέμενον τῷ Ἀντιγόνῳ, δόξαν ἅμα κεκτημένῳ τηλικαύτην καὶ δύναμιν, ἀναλαμβάνων δὲ τιμαῖς καὶ φιλοφροσύναις τὸν Κλεομένη παρεθάρρυνεν ὡς μετὰ νεῶν καὶ χρημάτων ἀποστελῶν αὑτὸν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ καταστήσων εἰς τὴν βασιλείαν.
Cleomenes.32.3Ayrıca ona yılda yirmi dört talant ödenek verdi. Kleomenes bundan kendisini ve dostlarını sade ve ölçülü biçimde geçindiriyor, çoğunu Yunanistan'dan Mısır'a sürülenlere yardım ve bağış olarak harcıyordu.
ἐδίδου δὲ καὶ σύνταξιν αὐτῷ τέσσαρα καὶ εἴκοσι τάλαντα καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτόν. ἀφʼ ὧν ἐκεῖνος αὑτὸν καὶ τοὺς φίλους εὐτελῶς καὶ σωφρόνως διοικῶν, τὰ πλεῖστα κατανήλισκεν εἰς φιλανθρωπίας καὶ μεταδόσεις τῶν ἀπὸ τῆς Ἑλλάδος εἰς Αἴγυπτον ἐκπεπτωκότων.
Cleomenes.33.133. Bölüm
Yaşlı Ptolemaios, Kleomenes'in gönderilmesini gerçekleştirmeden öldü. Krallık hemen büyük bir sefahate, sarhoşluğa ve kadın hâkimiyetine düşünce Kleomenes'in işi de ihmal edildi.
ὁ μὲν οὖν πρεσβύτερος Πτολεμαῖος πρὶν ἐκτελέσαι τῷ Κλεομένει τὴν ἔκπεμψιν ἐτελεύτησε τῆς δὲ βασιλείας εὐθὺς εἰς πολλὴν ἀσέλγειαν καὶ παροινίαν καὶ γυναικοκρατίαν ἐμπεσούσης ἠμελεῖτο καὶ τὰ τοῦ Κλεομένους.
Cleomenes.33.2Çünkü kralın ruhu kadınlar ve içkiyle öylesine bozulmuştu ki en ayık ve en ciddi anlarında bile tören yapar, elinde tefle sarayda sadaka toplardı. Krallığın en büyük işlerini kralın sevgilisi Agathokleia ile onun annesi, genelev işleten Oinanthe yönetiyordu.
ὁ μὲν γὰρ βασιλεὺς αὐτὸς οὕτω διέφθαρτο τὴν ψυχὴν ὑπὸ γυναικῶν καὶ πότων ὥστε, ὁπότε νήφοι μάλιστα καὶ σπουδαιότατος αὑτοῦ γένοιτο, τελετὰς τελεῖν καὶ τύμπανον ἔχων ἐν τοῖς βασιλείοις ἀγείρειν, τὰ δὲ μέγιστα τῆς ἀρχῆς πράγματα διοικεῖν Ἀγαθόκλειαν τὴν ἐρωμένην τοῦ βασιλέως καὶ τὴν ταύτης μητέρα καὶ πορνοβοσκὸν Οἰνάνθην.
Cleomenes.33.3Yine de başlangıçta Kleomenes'e ihtiyaç olur gibi göründü. Ptolemaios, annesi sayesinde ordu içinde güçlü olan kardeşi Magas'tan korktuğu için Kleomenes'i yanına aldı ve kardeşini öldürmek için yaptığı gizli toplantılara kattı. Herkes bunu yapmasını söylerken Kleomenes yalnız başına karşı çıktı: Mümkün olsaydı, krallığın güvenliği ve sürekliliği için krala daha çok kardeş doğması gerekirdi, dedi.
ὅμως δʼ οὖν ἔδοξέ τις ἐν ἀρχῇ καὶ τοῦ Κλεομένους χρεία γεγονέναι. δεδιὼς γὰρ Μάγαν τὸν ἀδελφὸν Πτολεμαῖος, ὡς ἰσχύοντα διὰ τῆς μητρὸς ἐν τῷ στρατιωτικῷ, τὸν Κλεομένη προσελάμβανε καὶ μετεδίδου τῶν ἀπορρήτων συνεδρίων, βουλευόμενος ἀνελεῖν τὸν ἀδελφόν. ὁ δέ, καίπερ ἁπάντων τοῦτο πράττειν κελευόντων, μόνος ἀπηγόρευσεν, εἰπὼν ὡς μᾶλλον, εἰ δυνατὸν ἦν, ἔδει φῦσαι τῷ βασιλεῖ πλείονας ἀδελφοὺς πρὸς ἀσφάλειαν καὶ διαμονὴν τῶν πραγμάτων.
Cleomenes.33.4Saraydaki en güçlü kişi olan Sosibios, Magas yaşadıkça paralı askerlerin güvenilir olmayacağını söyleyince Kleomenes, bu konuda endişelenmemesini söyledi: Yabancı askerlerden üç binden fazlası Peloponnesosluydu, ona bağlıydı ve bir işareti üzerine silahlarıyla hazır olacaktı.
Σωσιβίου δὲ τοῦ πλεῖστον ἐν τοῖς φίλοις δυναμένου φήσαντος οὐκ εἶναι τὰ τῶν μισθοφόρων αὐτοῖς βέβαια τοῦ Μάγα ζῶντος, ἀμελεῖν ἐκέλευσεν ὁ Κλεομένης ἕνεκά γε τούτου· πλείους γὰρ ἢ τρισχιλίους τῶν ξένων εἶναι Πελοποννησίους προσέχοντας αὐτῷ, κἂν μόνον νεύσῃ, προθύμως μετὰ τῶν ὅπλων παρεσομένους.
Cleomenes.33.5Bu söz o zaman Kleomenes'e önemli bir güven ve güç itibarı kazandırdı. Ama sonradan Ptolemaios'un zayıflığı korkusunu artırınca, ve akılsızlıkta olduğu gibi her şeyden korkup kimseye güvenmemek en güvenli yol gibi görününce, paralı askerler arasındaki gücü Kleomenes'i saray halkı için korkutucu kıldı.
οὗτος ὁ λόγος τότε μὲν οὐ μικρὰν τῷ Κλεομένει καὶ πίστιν εὐνοίας καὶ δόκησιν ἰσχύος προσέθηκεν, ὕστερον δέ, τοῦ Πτολεμαίου τῆς ἀσθενείας ἐπιτεινούσης τὴν δειλίαν, καὶ καθάπερ εἴωθεν ἐν τῷ μηδὲν φρονεῖν, τοῦ πάντα δεδοικέναι καὶ πᾶσιν ἀπιστεῖν ἀσφαλεστάτου δοκοῦντος εἶναι, φοβερὸν ἐποίει τὸν Κλεομένη τοῖς αὐλικοῖς, ὡς ἰσχύοντα παρὰ τοῖς ξένοις·
Cleomenes.33.6Çoğu kimsenin "Bu aslan bu koyunların arasında dolaşıyor" dediği duyulurdu. Sarayda gerçekten böyle bir karakter sergiliyordu; sessizce kaş altından bakıyor, olup bitenleri izliyordu.
καὶ πολλῶν ἦν ἀκούειν λεγόντων ὅτι οὗτος ὁ λέων ἐν τούτοις τοῖς προβάτοις ἀναστρέφεται. τῷ γὰρ ὄντι τοιοῦτον διέφαινεν ἦθος ἐν τοῖς βασιλικοῖς, ὑποβλέπων ἀτρέμα καὶ παρεπισκοπῶν τὰ πραττόμενα.
Cleomenes.34.134. Bölüm
Gemi ve ordu istemekten vazgeçti. Ama Antigonos'un öldüğünü, Akhaların Aitolya savaşına girdiğini, Peloponnesos karışıp dağılırken işlerin kendisini özleyip çağırdığını öğrenince, yalnız dostlarıyla birlikte gönderilmesini istedi. Ama kimseyi ikna edemedi.
ναῦς μὲν οὖν αἰτῶν καὶ στρατιὰν ἀπεῖπε· πυνθανόμενος δὲ τεθνάναι τὸν Ἀντίγονον, Αἰτωλικῷ δὲ πολέμῳ συμπεπλέχθαι τοὺς Ἀχαιούς, τὰ δὲ πράγματα ποθεῖν αὐτὸν καὶ παρακαλεῖν, ἐν ταραχῇ καὶ διασπασμῷ τῆς Πελοποννήσου γεγενημένης, ἠξίου μὲν μόνος ἀποσταλῆναι μετὰ τῶν φίλων, ἔπειθε δὲ οὐδένα,
Cleomenes.34.2Kral onu dinlemiyordu, kendisini kadınlar, tarikatlar ve eğlencelerle meşgul ediyordu. Bütün işlerin başında olan ve kararları veren Sosibios ise Kleomenes'in rızası dışında kalmasının onu zor zapt edilir ve tehlikeli kılacağını, bırakılırsa da hasta krallığı görmüş cesur ve büyük işlere talip bir adamın korkunç olacağını düşünüyordu.
τοῦ μὲν βασιλέως οὐκ εἰσακούοντος, ἀλλʼ ἐν γυναιξὶ καὶ θιάσοις καὶ κώμοις συνέχοντος ἑαυτόν, ὁ δὲ τῶν ὅλων προεστηκὼς καὶ προβουλεύων Σωσίβιος μένοντα μὲν τὸν Κλεομένη παρὰ γνώμην ἡγεῖτο δυσμεταχείριστον εἶναι καὶ φοβερόν, ἀφεθέντα δὲ τολμηρὸν, ἄνδρα καὶ μεγαλοπράγμονα καὶ τῆς βασιλείας νοσούσης θεατὴν γεγενημένον.
Cleomenes.34.3Çünkü armağanlar da onu yatıştırmıyordu. Bolluk içinde yaşayan ve keyif sürüyor görünen Apis öküzü, tabiatındaki yaşamı, serbest koşuları ve sıçramaları özler, rahiplerin elindeki hayatından sıkıldığı belli olur. Bunun gibi hiçbir yumuşak yaşayış ona hoş gelmiyordu; Akhilleus gibi, "kendi yüreğini yiyordu, orada kalarak, savaş narasını ve çarpışmayı özlüyordu."
οὐδὲ γὰρ αἱ δωρεαὶ κατεπράυνον αὐτόν, ἀλλʼ ὥσπερ τὸν Ἆπιν ἐν ἀφθόνοις διαιτώμενον καὶ τρυφᾶν δοκοῦντα τοῦ κατὰ φύσιν βίου καὶ δρόμων ἀφέτων καὶ σκιρτήσεων ἵμερος ἔχει, καὶ δῆλός ἐστι δυσανασχετῶν τὴν ἐν ταῖς χερσὶ τῶν ἱερέων διατριβήν, οὕτως ἐκεῖνον οὐδὲν ἤρεσκε τῶν μαλθακῶν, ἀλλὰ φθινύθεσκε φίλον κῆρ, ὥσπερ Ἀχιλλεύς, αὖθι μένων, ποθέεσκε δʼ ἀυτήν τε πτόλεμόν τε.
Cleomenes.35.135. Bölüm
Durumu böyleyken Messeneli Nikagoras İskenderiye'ye geldi. Kleomenes'ten nefret eden, ama dost görünen bir adamdı; ona güzel bir arazi satmış, görünüşe göre savaşların meşguliyeti yüzünden parasını alamamıştı. Kleomenes tesadüfen rıhtımda dolaşırken onu şilepten inerken gördü, içtenlikle selamladı ve Mısır'a neden geldiğini sordu.
τοιούτων δὲ τῶν κατʼ αὐτὸν ὄντων πραγμάτων ἀφικνεῖται Νικαγόρας ὁ Μεσσήνιος εἰς Ἀλεξάνδρειαν, ἀνὴρ μισῶν μὲν τὸν Κλεομένη, προσποιούμενος δὲ φίλος εἶναι· χωρίον δέ ποτε καλὸν αὐτῷ πεπρακώς καὶ διʼ ἀσχολίαν, ὡς ἔοικε, διὰ πολέμους οὐκ ἀπειληφὼς τὸ ἀργύριον. τοῦτον οὖν ἐκβαίνοντα τότε τῆς ὁλκάδος ἰδὼν ὁ Κλεομένης ἔτυχε γὰρ ἐν τῇ κρηπῖδι τοῦ λιμένος περιπατῶν ἠσπάζετο προθύμως καὶ τίς αὐτὸν εἰς Αἴγυπτον ἄγοι πρόφασις ἠρώτα.
Cleomenes.35.2Nikagoras dostça selam verip krala güzel savaş atları getirdiğini söyledi. Kleomenes gülerek, "Keşke sambukacı kızlar ve oynak oğlanlar getirseydin," dedi, "kralın şimdi en acil ihtiyacı bunlar." Nikagoras o zaman gülümsedi. Birkaç gün sonra araziyi Kleomenes'e hatırlatıp hiç olmazsa şimdi parasını istedi; malını satarken biraz zarar görmese rahatsız etmeyeceğini söyledi.
τοῦ δὲ Νικαγόρου φιλοφρόνως ἀντασπαζομένου καὶ φήσαντος ἵππους ἄγειν τῷ βασιλεῖ καλοὺς τῶν πολεμιστηρίων, γελάσας ὁ Κλεομένης, ἐβουλόμην ἄν, ἔφη, σε μᾶλλον ἥκειν ἄγοντα σαμβυκιστρίας καὶ κιναίδους· ταῦτα γὰρ νῦν μάλιστα κατεπείγει τὸν βασιλέα. καὶ ὁ Νικαγόρας τότε μὲν ἐμειδίασεν ἡμέραις δὲ ὕστερον ὀλίγαις ὑπομνήσας τοῦ χωρίου τὸν Κλεομένην νῦν γοῦν ἐδεῖτο τὴν τιμὴν ἀπολαβεῖν, ὡς οὐκ ἂν ἐνοχλήσας, εἰ μὴ περὶ τὴν τῶν φορτίων διάθεσιν μετρίως ἐζημιοῦτο.
Cleomenes.35.3Kleomenes kendisine verilenlerden hiçbir şey kalmadığını söyleyince Nikagoras üzülüp bu alaycı sözü Sosibios'a iletti. Sosibios bunu memnuniyetle aldı, ama kralı daha büyük bir suçlamayla kışkırtmak için Nikagoras'ı, Kleomenes aleyhine bir mektup yazıp bırakmaya ikna etti: Mektupta, kraldan triremler ve askerler alırsa Kyrene'yi ele geçirmeye karar verdiği yazılıydı.
τοῦ δὲ Κλεομένους φήσαντος οὐδὲν αὐτῷ περιεῖναι τῶν δεδομένων, λυπηθεὶς ὁ Νικαγόρας ἐκφέρει τῷ Σωσιβίῳ τὸ σκῶμμα τοῦ Κλεομένους, ὁ δὲ καὶ τοῦτο μὲν ἀσμένως ἔλαβεν, ἐκ δὲ μείζονος αἰτίας τὸν βασιλέα παροξῦναι ζητῶν ἔπεισε τὸν Νικαγόραν ἐπιστολὴν γράψαντα κατὰ τοῦ Κλεομένους ἀπολιπεῖν, ὡς ἐγνωκότος, εἰ λάβοι τριήρεις καὶ στρατιώτας παρʼ αὐτοῦ, Κυρήνην κατασχεῖν.
Cleomenes.35.4Nikagoras bunu yazıp gemiyle gitti. Dört gün sonra Sosibios, mektubu yeni almış gibi Ptolemaios'a götürüp delikanlıyı kışkırttı. Kleomenes'in büyük bir eve konulmasına, yaşayışının aynı şekilde sağlanmasına, ama dışarı çıkmasının yasaklanmasına karar verildi.
ὁ μὲν οὖν Νικαγόρας ταῦτα γράψας ἀπέπλευσε· τοῦ δὲ Σωσιβίου μετὰ τέσσαρας ἡμέρας τὴν ἐπιστολὴν πρὸς τὸν Πτολεμαῖον ἀνενεγκόντος ὡς ἀρτίως αὐτῷ δεδομένην καὶ παροξύναντος τὸ μειράκιον, ἔδοξεν εἰς οἰκίαν μεγάλην εἰσαγαγεῖν τὸν Κλεομένην, καὶ τὴν ἄλλην ὁμοίως παρέχοντας δίαιταν ἐξόδων εἴργειν.
Cleomenes.36.136. Bölüm
Bu Kleomenes için üzücüydü; ama gelecek için umutları şöyle bir olayla daha da kötüleşti. Kral dostu Khrysermos oğlu Ptolemaios hep Kleomenes'le iyi konuşurdu, aralarında bir yakınlık ve açık sözlülük vardı.
ἦν μὲν οὖν καὶ ταῦτα λυπηρὰ τῷ Κλεομένει, μοχθηροτέρας δὲ τὰς περὶ τοῦ μέλλοντος ἐλπίδας ἔσχεν ἐκ τοιαύτης συντυχίας. Πτολεμαῖος ὁ Χρυσέρμου φίλος ὢν τοῦ βασιλέως πάντα τὸν χρόνον ἐπιεικῶς διείλεκτο τῷ Κλεομένει, καὶ συνήθειά τις ὑπῆρχεν αὐτοῖς καὶ παρρησία πρὸς ἀλλήλους.
Cleomenes.36.2Bu sefer de Kleomenes'in ricası üzerine geldi, ölçülü konuştu, şüpheyi gidermeye çalışıp kralı savundu. Evden çıkarken Kleomenes'in kapıya kadar arkasından geldiğini fark etmedi ve nöbetçileri, böyle büyük ve zor gözetilir bir canavarı dikkatsizce ve gevşekçe koruduklarını söyleyerek sertçe azarladı.
οὗτος οὖν τότε, τοῦ Κλεομένους δεηθέντος ἐλθεῖν πρὸς αὐτόν, ἦλθε μὲν καὶ διελέχθη μέτρια, τὸ ὕποπτον ἐξαιρῶν καὶ περὶ τοῦ βασιλέως ἀπολογούμενος· ἀπιὼν δὲ πάλιν ἐκ τῆς οἰκίας, καὶ μὴ προνοήσας ἐξόπισθεν ἄχρι τῶν θυρῶν ἐπακολουθοῦντα τὸν Κλεομένη, πικρῶς ἐπετίμησε τοῖς φύλαξιν ὡς δὴ μέγα θηρίον καὶ δυστήρητον ἀμελῶς φυλάττουσι καὶ ῥᾳθύμως.
Cleomenes.36.3Kleomenes bunu kendi kulaklarıyla duydu; Ptolemaios fark etmeden geri çekilip dostlarına anlattı. Hepsi hemen eski umutlarını attılar ve öfkeyle karar verdiler: Ptolemaios'un haksızlığının ve hakaretinin intikamını alıp Sparta'ya yaraşır biçimde öleceklerdi, kurbanlık hayvan gibi semirtilip kesilmeyi beklemeyeceklerdi.
τούτων ὁ Κλεομένης αὐτήκοος γενόμενος, καὶ πρὶν αἰσθέσθαι τὸν Πτολεμαῖον ἀναχωρήσας ἔφρασε τοῖς φίλοις. εὐθὺς οὖν πάντες ἃς πρότερον εἶχον ἐλπίδας ἐκβαλόντες, πρὸς ὀργὴν ἐβουλεύσαντο τοῦ Πτολεμαίου τὴν ἀδικίαν ἀμυνάμενοι καὶ τὴν ὕβριν ἀξίως τῆς Σπάρτης ἀποθανεῖν, καὶ μὴ περιμένειν ὥσπερ ἱερεῖα πιανθέντας κατακοπῆναι·
Cleomenes.36.4Çünkü korkunç olan şuydu: Antigonos gibi savaşçı ve etkin bir adamla anlaşmayı küçümseyen Kleomenes oturmuş, bir tef dilencisi kralın boş vaktini bekliyordu; tefi elinden bırakıp tarikatını durdurunca kendisini öldürecekti.
δεινὸν γάρ, εἰ τὰς πρὸς Ἀντίγονον, ἄνδρα πολεμιστὴν καὶ δραστήριον, διαλύσεις ὑπεριδὼν Κλεομένης κάθηται μητραγύρτου βασιλέως σχολὴν ἀναμένων, ὅταν πρῶτον ἀπόθηται τὸ τύμπανον καὶ καταπαύσῃ τὸν θίασον, ἀποκτενοῦντος αὐτόν.
Cleomenes.37.137. Bölüm
Buna karar verdiler. Tesadüfen Ptolemaios Kanobos'a gitmişti. Önce kral tarafından nöbetten serbest bırakılacağı söylentisini yaydılar. Sonra, hapisten çıkacak olanlara yemek ve hediye göndermek gibi bir kraliyet âdeti olduğundan, dostları Kleomenes için bu türden birçok şey hazırlayıp dışarıdan gönderdiler; nöbetçiler bunları kralın yolladığını sanıp aldandılar.
ἐπεὶ δὲ ἔδοξε ταῦτα καὶ κατὰ τύχην ὁ Πτολεμαῖος εἰς Κάνωβον ἐξώρμησε, πρῶτον μὲν διέδωκαν λόγον ὡς παραλύοιτο τῆς φυλακῆς ὑπὸ τοῦ βασιλέως· ἔπειτα ἔκ τινος ἔθους βασιλικοῦ τοῖς μέλλουσιν ἐξ εἱρκτῆς ἀπολύεσθαι δείπνου τε πεμπομένου καὶ ξενίων, οἱ φίλοι πολλὰ τοιαῦτα τῷ Κλεομένει παρασκευάσαντες ἔξωθεν εἰσέπεμψαν, ἐξαπατῶντες τοὺς φύλακας οἰομένους ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἀπεστάλθαι.
Cleomenes.37.2Kleomenes kurban kesti, nöbetçilere bol bol pay verdi, çelenk takıp dostlarıyla yatarak ziyafet yedi. Planladığından daha erken harekete geçtiği söylenir; çünkü işi bilen bir hizmetkârın dışarıda âşık olduğu kadının yanında yattığını öğrenmişti. İhbar edilmekten korktu. Öğle olunca nöbetçilerin sarhoşlukla uyuduğunu gördü, tuniğini giydi, sağ omzunun dikişini söktü, çıplak kılıçla, aynı şekilde hazırlanmış dostlarıyla dışarı fırladı. On üç kişiydiler.
καὶ γὰρ ἔθυε καὶ μετεδίδου τούτων ἀφθόνως αὐτοῖς, καὶ ἐπιτιθεὶς στεφάνους καὶ κατακλιθεὶς εἱστιᾶτο μετὰ τῶν φίλων, λέγεται δὲ τάχιον ἢ διεγνώκει πρὸς τὴν πρᾶξιν ὁρμῆσαι, συναισθόμενος οἰκέτην ἕνα τῶν συνειδότων τὴν πρᾶξιν ἔξω παρὰ γυναικὶ κεκοιμημένον ἧς ἤρα. καὶ φοβηθεὶς μήνυσιν, ἐπειδὴ μέσον ἡμέρας ἦν καὶ τοὺς φύλακας ᾔσθετο καθεύδοντας ὑπὸ τῆς μέθης, ἐνδυσάμενος τὸν χιτῶνα καὶ τὴν ῥαφὴν ἐκ τοῦ δεξιοῦ παραλυσάμενος ὤμου, γυμνῷ τῷ ξίφει μετὰ τῶν φίλων ἐξεπήδησεν ἐνεσκευασμένων ὁμοίως, δεκατριῶν ὄντων.
Cleomenes.37.3Topal olan Hippitas ilk atılışta şevkle onlarla çıktı. Ama kendisi yüzünden ağır gittiklerini görünce kendisini öldürmelerini, işe yaramaz bir adamı bekleyerek işi bozmamalarını söyledi. Tesadüfen kapıların yanından İskenderiyeli biri at götürüyordu; atı elinden alıp Hippitas'ı bindirdiler, koşarak dar sokaklardan geçtiler ve halkı özgürlüğe çağırdılar.
Ἱππίτας δὲ χωλὸς ὢν τῇ μὲν πρώτῃ συνεξέπεσεν ὁρμῇ προθύμως, ὡς δὲ ἑώρα σχολαίτερον πορευομένους διʼ αὐτόν, ἐκέλευσεν ἀνελεῖν καὶ μὴ διαφθείρειν τὴν πρᾶξιν, ἄχρηστον ἄνθρωπον περιμένοντας, ἔτυχε δὲ τῶν Ἀλεξανδρέων τις ἵππον ἄγων παρὰ τὰς θύρας· τοῦτον ἀφελόμενοι καὶ τὸν Ἱππίταν ἀναβαλόντες, ἐφέροντο δρόμῳ διὰ τῶν στενωπῶν καὶ παρεκάλουν τὸν ὄχλον ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν.
Cleomenes.37.4Halkın cesareti, görünüşe göre, Kleomenes'in yiğitliğini övüp hayran olmaya yetiyordu; ama kimse peşinden gelip yardım etmeye cesaret edemedi. Khrysermos oğlu Ptolemaios saraydan çıkarken üç kişi hemen üzerine atılıp onu öldürdü. Şehrin muhafızı olan başka bir Ptolemaios arabasıyla üzerlerine gelince karşısına çıktılar, görevlilerini ve muhafızlarını dağıttılar, onu arabadan indirip öldürdüler.
τοῖς δὲ τοσοῦτον, ὡς ἔοικεν, ἀλκῆς μετῆν ὅσον ἐπαινεῖν καὶ θαυμάζειν τὴν τοῦ Κλεομένους τόλμαν, ἀκολουθεῖν δὲ καὶ βοηθεῖν οὐδεὶς ἐθάρρει. τὸν μὲν οὖν τοῦ Χρυσέρμου Πτολεμαῖον ἐκ τῆς αὐλῆς ἐξιόντα τρεῖς εὐθὺς προσπεσόντες ἀπέκτειναν ἑτέρου δὲ Πτολεμαίου τοῦ φυλάσσοντος τὴν πόλιν ἐλαύνοντος ἅρματι πρὸς αὐτούς, ὁρμήσαντες ἐναντίοι τοὺς μὲν ὑπηρέτας καὶ δορυφόρους διεσκέδασαν, αὐτόν δὲ κατασπάσαντες ἀπὸ τοῦ ἅρματος ἀπέκτειναν.
Cleomenes.37.5Sonra hapishaneyi yarıp mahkûm kalabalığını kullanmak için kaleye yöneldiler. Ama nöbetçiler kapıları iyi tutmuştu. Bu girişimden de püskürtülen Kleomenes şehirde dolaşıp durdu; kimse ona katılmıyor, herkes korkup kaçıyordu.
εἶτα πρὸς τὴν ἄκραν ἐχώρουν, ἀναρρῆξαι διανοούμενοι τὸ δεσμωτήριον καὶ χρήσασθαι τῷ πλήθει τῶν δεδεμένων. ἔφθασαν δὲ φραξάμενοι καλῶς οἱ φύλακες, ὥστε καὶ ταύτης ἀποκρουσθέντα τῆς πείρας τὸν Κλεομένη διαφέρεσθαι καὶ πλανᾶσθαι κατὰ τὴν πόλιν, οὐδενὸς αὐτῷ προσχωροῦντος, ἀλλὰ φευγόντων καὶ φοβουμένων ἁπάντων.
Cleomenes.37.6Böylece vazgeçti ve dostlarına, "Özgürlükten kaçan insanları kadınların yönetmesine şaşmamak gerek," dedi. Hepsini kendilerine ve yaptıklarına yaraşır bir sonla ölmeye çağırdı. Önce Hippitas, ricası üzerine gençlerden birinin eliyle öldü; sonra ötekilerin her biri korkusuzca kendini öldürdü. Yalnız Megalopolis'i ilk ele geçiren Panteus kaldı.
οὕτως οὖν ἀποστὰς καὶ πρὸς τοὺς φίλους εἰπών, οὐδὲν ἦν ἄρα θαυμαστὸν ἄρχειν γυναῖκας ἀνθρώπων φευγόντων τὴν ἐλευθερίαν, παρεκάλεσε πάντας ἀξίως αὐτοῦ καὶ τῶν πεπραγμένων τελευτᾶν. καὶ πρῶτος μὲν Ἱππίτας ὑπὸ τῶν νεωτέρων τινὸς ἐπλήγη δεηθείς, ἔπειτα τῶν ἄλλων ἕκαστος εὐκόλως καὶ ἀδεῶς ἑαυτὸν ἀποσφάττει, πλὴν Παντέως τοῦ πρώτου Μεγάλην πόλιν καταλαβόντος.
Cleomenes.37.7Panteus, gençlerin en güzeli ve yetiştirme düzenine en yatkın olanıydı; kral onu çok seviyor, gözdesi olarak yanında tutuyordu. Kendisinin ve ötekilerin düştüğünü görünce ancak o zaman ölmesini emretmişti. Hepsi yerde yatarken Panteus aralarında dolaştı, her birine hançeriyle dokunarak içlerinden sağ kalan biri olup olmadığını yokladı. Kleomenes'i ayak bileğinden dürtünce yüzünü oynattığını gördü, onu öptü ve yanına oturdu. Son nefesini verince cesedi kucakladı ve onun üstünde kendini öldürdü.
τοῦτον δὲ κάλλιστον ὥρᾳ καὶ πρὸς τὴν ἀγωγὴν εὐφυέστατον τῶν νέων γενόμενον ἐρώμενον ἐσχηκὼς ὁ βασιλεὺς ἐκέλευσεν, ὅταν αὐτόν τε καὶ τοὺς ἄλλους ἴδῃ πεπτωκότας, οὕτω τελευτᾶν. ἤδη δὲ κειμένων ἁπάντων ἐπιπορευόμενος ὁ Παντεὺς καὶ τῷ ξιφιδίῳ παραπτόμενος καθʼ ἕκαστον ἀπεπειρᾶτο μή τις διαλανθάνοι ζῶν. ἐπεὶ δὲ καὶ τὸν Κλεομένη νύξας παρὰ τὸ σφυρὸν εἶδε συστρέψαντα τὸ πρόσωπον, ἐφίλησεν αὐτόν, εἶτα παρεκάθισε· καὶ τέλος ἔχοντος ἤδη περιβαλὼν τὸν νεκρὸν ἑαυτὸν ἐπικατέσφαξε.
Cleomenes.38.138. Bölüm
On altı yıl Sparta'da krallık eden ve böyle bir adam olan Kleomenes'in sonu böyle oldu. Haber bütün şehre yayılınca Kratesikleia, soylu bir kadın olduğu hâlde felâketin büyüklüğü karşısında gururunu bıraktı, Kleomenes'in çocuklarını kucaklayıp ağıt yaktı.
Κλεομένης μὲν οὖν ἑκκαίδεκα τῆς Σπάρτης βασιλεύσας ἔτη καὶ τοιοῦτος ἀνὴρ γενόμενος οὕτω κατέστρεψε, Τῆς δὲ φήμης εἰς τὴν πόλιν ὅλην σκεδασθείσης ἡ μὲν Κρατησίκλεια, καίπερ οὖσα γενναία γυνὴ, προὔδωκε τὸ φρόνημα πρὸς τὸ τῆς συμφορᾶς μέγεθος, καὶ περιβαλοῦσα τὰ παιδία τοῦ Κλεομένους ὠλοφύρετο.
Cleomenes.38.2Büyük çocuk kimsenin beklemediği bir anda sıçrayıp çatıdan başaşağı atladı; ağır yaralandı ama ölmedi, ölmesine engel olunduğu için bağırıp öfkelenerek kaldırıldı. Ptolemaios bunu öğrenince Kleomenes'in cesedinin deriye sarılıp asılmasını, çocukların, annesinin ve yanındaki kadınların öldürülmesini emretti.
τῶν δὲ παιδίων τὸ πρεσβύτερον ἀποπηδῆσαν, οὐδενὸς ἂν προσδοκήσαντος, ἀπὸ τοῦ τέγους ἐπὶ κεφαλὴν ἔρριψεν ἑαυτό καὶ κακῶς μὲν ἔσχεν, οὐ μὴν ἀπέθανεν, ἀλλʼ ἤρθη βοῶν καὶ ἀγανακτοῦν ἐπὶ τῷ διακωλύεσθαι τελευτᾶν. ὁ δὲ Πτολεμαῖος, ὡς ἔγνω ταῦτα, προσέταξε τὸ μὲν σῶμα τοῦ Κλεομένους κρεμάσαι καταβυρσώσαντας, ἀποκτεῖναι δὲ τὰ παιδία καὶ τὴν μητέρα καὶ τὰς περὶ αὐτὴν γυναῖκας.
Cleomenes.38.3Bu kadınlar arasında Panteus'un çok güzel ve soylu görünüşlü karısı da vardı. Felâketler onlara yeni evliyken, aşklarının en coşkulu zamanında gelmişti. Kadın hemen Panteus'la birlikte gemiye binmek istemişti, ama anne babası izin vermemiş, zorla kapatıp gözetim altında tutmuştu.
ἐν δὲ ταύταις ἦν καὶ Παντέως γυνή καλλίστη καὶ γενναιοτάτη τὸ εἶδος. ἔτι δὲ αὐτοῖς νεογάμοις οὖσιν ἐν ἀκμαῖς ἐρώτων αἱ τύχαι συνέβησαν, εὐθὺς μὲν οὖν συνεκπλεῦσαι τῷ Παντεῖ βουλομένην αὐτὴν οὐκ εἴασαν οἱ γονεῖς, ἀλλὰ βίᾳ κατακλείσαντες ἐφύλαττον·
Cleomenes.38.4Kısa süre sonra kendine bir at ve biraz altın bulup geceleyin kaçtı, hızla Tainaron'a gidip oradan Mısır'a giden bir gemiye bindi, kocasına kavuştu ve yabancı ülkedeki hayatı onunla birlikte acısız ve neşeyle geçirdi. Askerler Kratesikleia'yı götürürken ona bu kadın kol oldu; elbisesinin eteğini tutuyor, cesaretlendiriyordu. Oysa Kratesikleia ölümden hiç korkmuyordu, yalnız bir şey diliyordu: çocuklardan önce ölmek.
ὀλίγῳ δὲ ὕστερον ἵππον ἑαυτῇ παρασκευάσασα καὶ χρυσίδιον οὐ πολὺ νυκτὸς ἀπέδρα, καὶ διώξασα συντόνως ἐπὶ Ταίναρον, ἐκεῖθεν ἐπέβη νεὼς εἰς Αἴγυπτον πλεούσης· καὶ διεκομίσθη πρὸς τόν ἄνδρα καὶ συνδιήνεγκεν αὐτῷ τόν ἐπὶ ξένης βίον ἀλύπως καὶ ἱλαρῶς. αὕτη τότε τὴν Κρατησίκλειαν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν ἐξαγομένην ἐχειραγώγει, τόν τε πέπλον αὐτῆς ὑπολαμβάνουσα, καὶ θαρρεῖν παρακαλοῦσα μηδέν τι μηδʼ αὐτὴν ἐκπεπληγμένην τόν θάνατον, ἀλλʼ ἓν μόνον αἰτουμένην, πρὸ τῶν παιδίων ἀποθανεῖν.
Cleomenes.38.5Görevlilerin bu işi yaptığı yere geldiklerinde önce çocukları Kratesikleia'nın gözü önünde öldürdüler, sonra onu. Bu kadar büyük acılar karşısında yalnız şunu söyledi: "Çocuklarım, nereye gittiniz?" Panteus'un iri yarı ve güçlü karısı ise elbisesini beline bağlamış, ölen kadınların her biriyle sessizce ve sakince ilgileniyor, elinden geldiğince onları sarıyordu.
ἐπεὶ δὲ ἦλθον εἰς τόν τόπον ἐν ᾧ ταῦτα δρᾶν εἰώθεσαν οἱ ὑπηρέται, πρῶτον μὲν τὰ παιδία, τῆς Κρατησικλείας ὁρώσης, ἔσφαττον, εἶτα ἐκείνην, ἓν τοῦτο μόνον ἐπὶ τηλικούτοις φθεγξαμένην πάθεσιν, ὦ τέκνα, ποῖ ἐμόλετε; ἡ δὲ Παντέως γυνὴ, περιζωσαμένη τὸ ἱμάτιον, εὔρωστος οὖσα καὶ μεγάλη τῶν ἀποθνῃσκουσῶν ἑκάστην σιωπῇ καὶ μεθʼ ἡσυχίας ἐθεράπευε καὶ περιέστελλεν ἐκ τῶν ἐνδεχομένων.
Cleomenes.38.6Sonunda hepsinden sonra kendini düzeltti, örtüsünü indirdi, cellattan başka kimsenin yaklaşmasına ya da görmesine izin vermedi; kahramanca öldü, ölümden sonra kendisini süsleyip örtecek birine ihtiyaç bırakmadı. Ruhunun edebi ölümde de onunla kaldı, sağken bedenine koyduğu nöbeti korudu.
τέλος δὲ μετὰ πάσας ἑαυτὴν κοσμήσασα, καὶ καταγαγοῦσα τὴν περιβολήν, καὶ μηδένα προσελθεῖν ἐάσασα μηδὲ ἰδεῖν ἄλλον ἢ τόν ἐπὶ τῆς σφαγῆς τεταγμένον, ἡρωικῶς κατέστρεψεν, οὐδενὸς δεηθεῖσα κοσμοῦντος καὶ περικαλύπτοντος μετὰ τὴν τελευτήν. οὕτω παρέμεινε τῷ θανάτῳ τὸ κόσμιον τῆς ψυχῆς, καὶ διεφύλαξεν ἣν ζῶσα φρουρὰν τῷ σώματι περιέθηκεν.
Cleomenes.39.139. Bölüm
Lakedaimon, kadınların oynadığı oyunla erkeklerinkine denk bir yarış yaparak son anlarda talihin hakaret edemeyeceği aretē'yi gösterdi. Birkaç gün sonra Kleomenes'in çarmıhtaki cesedini bekleyenler, başına dolanmış ve yüzünü örtmüş iri bir yılan gördüler; öyle ki hiçbir leş kuşu yanına uçmuyordu.
ἡ μὲν οὖν Λακεδαίμων, ἐφαμίλλως ἀγωνισαμένη τῷ γυναικείῳ δράματι πρὸς τὸ ἀνδρεῖον, ἐν τοῖς ἐσχάτοις καιροῖς ἐπέδειξε τὴν ἀρετὴν ὑβρισθῆναι μὴ δυναμένην ὑπὸ τῆς τύχης, ὀλίγαις δὲ ὕστερον ἡμέραις οἱ τὸ σῶμα τοῦ Κλεομένους ἀνεσταυρωμένον παραφυλάττοντες εἶδον εὐμεγέθη δράκοντα τῇ κεφαλῇ περιπεπλεγμένον καὶ ἀποκρύπτοντα τὸ πρόσωπον, ὥστε μηδὲν ὄρνεον ἐφίπτασθαι σαρκοφάγον.
Cleomenes.39.2Bunun üzerine krala batıl bir korku düştü; tanrıların sevgilisi, tabiatça üstün bir adamın öldürüldüğünü düşünerek kadınlara yeni arınma törenleri başlattı. İskenderiyeliler de sürekli o yere gidip Kleomenes'e kahraman ve tanrıların oğlu diye dua ediyorlardı; ta ki daha bilgili kişiler onları vazgeçirene kadar.
ἐκ δὲ τούτου δεισιδαιμονία προσέπεσε τῷ βασιλεῖ καὶ φόβος, ἄλλων καθαρμῶν ταῖς γυναιξὶν ἀρχὴν παρασχών, ὡς ἀνδρὸς ἀνῃρημένου θεοφιλοῦς καὶ κρείττονος τὴν φύσιν. οἱ δὲ Ἀλεξανδρεῖς καὶ προσετρέποντο φοιτῶντες ἐπὶ τὸν τόπον, ἥρωα τὸν Κλεομένη καὶ θεῶν παῖδα προσαγορεύοντες, ἄχρι οὗ κατέπαυσαν αὐτοὺς οἱ σοφώτεροι,
Cleomenes.39.3Bu kişiler şöyle açıklıyordu: Çürüyen öküzlerden arılar, atlardan yaban arıları, aynı şekilde eşeklerden gübre böcekleri türer. İnsan bedenleri de ilik çevresindeki sıvılar birikip katılaşınca yılan doğurur. Eskiler bunu görerek hayvanlar içinde en çok yılanı kahramanlarla ilişkilendirmişlerdir.
διδόντες λόγον ὡς μελίττας μὲν βόες, σφῆκας δὲ ἵπποι κατασαπέντες ἐξανθοῦσι, κάνθαροι δὲ ὄνων τὸ αὐτὸ παθόντων ζῳογονοῦνται, τὰ δὲ ἀνθρώπινα σώματα, τῶν περὶ τὸν μυελὸν ἰχώρων συρροήν τινα καὶ σύστασιν ἐν ἑαυτοῖς λαβόντων, ὄφεις ἀναδίδωσι. καὶ τοῦτο κατιδόντες οἱ παλαιοὶ μάλιστα τῶν ζῴων τὸν δράκοντα τοῖς ἥρωσι συνῳκείωσαν.