Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Themistokles
Θεμιστοκλῆς
1.11. Bölüm
Themistokles'in soyu, ününe katkı sağlayacak kadar parlak değildi. Babası Neokles Atina'da pek tanınmış biri değildi; Leontis kabilesinden, Phrearrioi demosundandı. Annesi yüzünden de piçti, derler:
Abrotonon'um ben, Trakyalı bir kadın; ama doğurdum Yunanlar için büyük Themistokles'i, biliniz.
Θεμιστοκλεῖ δὲ τὰ μὲν ἐκ γένους ἀμαυρότερα πρὸς δόξαν ὑπῆρχε· πατρὸς γὰρ ἦν Νεοκλέους οὐ τῶν ἄγαν ἐπιφανῶν Ἀθήνησι, Φρεαρρίου τῶν δήμων ἐκ τῆς Λεοντίδος φυλῆς, νόθος δὲ πρὸς μητρός, ὡς λέγουσιν· Ἀβρότονον Θρήϊσσα γυνὴ γένος· ἀλλὰ τεκέσθαι τὸν μέγαν Ἕλλησίν φημι Θεμιστοκλέα.
1.2Phanias ise Themistokles'in annesinin Trakyalı değil Karyalı olduğunu, adının da Abrotonon değil Euterpe olduğunu yazar. Neanthes buna bir de şehir ekler: Karya'daki Halikarnassos.
Piçler Kynosarges'te toplanırdı; burası şehir kapılarının dışında Herakles'e ait bir gymnasiondu, çünkü Herakles de tanrılar arasında meşru değildi, annesi ölümlü olduğu için piç sayılırdı. Themistokles soylu gençlerden bazılarını oraya inip kendisiyle birlikte yağlanmaya ikna etti. Bunu başarmakla, kurnazca, piçle meşru arasındaki ayrımı ortadan kaldırmış sayılır.
Φανίας μέντοι τὴν μητέρα τοῦ Θεμιστοκλέους οὐ Θρᾷτταν, ἀλλὰ Καρίνην, οὐδʼ Ἀβρότονον ὄνομα, ἀλλʼ Εὐτέρπην ἀναγράφει. Νεάνθης δὲ καὶ πόλιν αὐτῇ τῆς Καρίας Ἀλικαρνασσὸν προστίθησι. διὸ καὶ τῶν νόθων εἰς Κυνόσαργες συντελούντων (τοῦτο δʼ ἐστὶν ἔξω πυλῶν γυμνάσιον Ἡρακλέους, ἐπεὶ κἀκεῖνος οὐκ ἦν γνήσιος ἐν θεοῖς, ἀλλʼ ἐνείχετο νοθείᾳ διὰ τὴν μητέρα θνητὴν οὖσαν) ἔπειθέ τινας ὁ Θεμιστοκλῆς τῶν εὖ γεγονότων νεανίσκων καταβαίνοντας εἰς τὸ Κυνόσαργες ἀλείφεσθαι μετʼ αὐτοῦ. καὶ τούτου γενομένου δοκεῖ πανούργως τὸν τῶν νόθων καὶ γνησίων διορισμὸν ἀνελεῖν.
1.3Bununla birlikte Lykomidler soyuna mensup olduğu açıktır. Çünkü Lykomidlerin ortak malı olan Phlya'daki gizem tapınağı barbarlarca yakılınca onu kendisi onarmış ve resimlerle süslemiştir; bunu Simonides anlatır.
ὅτι μέντοι τοῦ Λυκομιδῶν γένους μετεῖχε δῆλός ἐστι· τὸ γὰρ Φλυῆσι τελεστήριον, ὅπερ ἦν Λυκομιδῶν κοινόν, ἐμπρησθὲν ὑπὸ τῶν βαρβάρων αὐτὸς ἐπεσκεύασε καὶ γραφαῖς ἐκόσμησεν, ὡς Σιμωνίδης ἱστόρηκεν.
2.12. Bölüm
Daha çocukken atılganlıkla dolu olduğunda herkes birleşir; tabiatça zeki, prohairesisiyle büyük işlere ve siyasete yönelmişti. Derslerden çıktığı boş vakitlerde öteki çocuklar gibi oynayıp avarelik etmez, kendi başına söylevler hazırlayıp yazarken bulunurdu. Bu söylevler, çocuklardan birini suçlama ya da savunma üzerineydi.
ἔτι δὲ παῖς ὢν ὁμολογεῖται φορᾶς μεστὸς εἶναι, καὶ τῇ μὲν φύσει συνετός, τῇ δὲ προαιρέσει μεγαλοπράγμων καὶ πολιτικός. ἐν γὰρ ταῖς ἀνέσεσι καὶ σχολαῖς ἀπὸ τῶν μαθημάτων γινόμενος οὐκ ἔπαιζεν οὐδʼ ἐρρᾳθύμει, καθάπερ οἱ λοιποὶ παῖδες, ἀλλʼ εὑρίσκετο λόγους τινὰς μελετῶν καὶ συνταττόμενος πρὸς ἑαυτόν. ἦσαν δʼ οἱ λόγοι κατηγορία τινὸς ἢ συνηγορία τῶν παίδων.
2.2Bu yüzden öğretmeni ona, "Sen, çocuğum, küçük bir şey olmayacaksın; ya büyük bir iyilik olacaksın ya büyük bir kötülük" demeyi âdet edinmişti. Nitekim dersler arasında, huy terbiye eden ya da bir haz ve soylu bir incelik kazandırmak için görülenleri isteksizce, üşenerek öğreniyor, zekâya ve eyleme dair söylenenleri ise tabiatına güvenir gibi yaşının çok ötesinde bir küçümsemeyle önemsemediğini gösteriyordu.
ὅθεν εἰώθει λέγειν πρὸς αὐτὸν ὁ διδάσκαλος ὡς οὐδὲν ἔσῃ, παῖ, σὺ μικρόν, ἀλλὰ μέγα πάντως ἀγαθὸν ἢ κακόν. ἐπεὶ καὶ τῶν παιδεύσεων τὰς μὲν ἠθοποιοὺς ἢ πρὸς ἡδονήν τινα καὶ χάριν ἐλευθέριον σπουδαζομένας ὀκνηρῶς καὶ ἀπροθύμως ἐξεμάνθανε, τῶν δὲ εἰς σύνεσιν ἢ πρᾶξιν λεγομένων δῆλος ἦν ὑπερορῶν παρʼ ἡλικίαν, ὡς τῇ φύσει πιστεύων.
2.3Bu yüzden sonraları, ince ve zarif sayılan sohbetlerde, terbiyeli geçinenlerin alayına uğrayınca oldukça kaba bir karşılık vermek zorunda kalır ve lir akort etmeyi, harp çalmayı bilmediğini, ama küçük ve adı sanı duyulmamış bir şehri alıp ünlü ve büyük hâle getirmeyi bildiğini söylerdi. Stesimbrotos, Themistokles'in Anaksagoras'ı dinlediğini ve tabiat filozofu Melissos'un yanında çalıştığını söyler, ama tarihleri iyi tutturamaz. Çünkü Melissos, Themistokles'ten çok daha genç olan Perikles Samos'u kuşatırken ona karşı komuta etmiştir; Anaksagoras da Perikles'in yakın dostuydu.
ὅθεν ὕστερον ἐν ταῖς ἐλευθερίοις καὶ ἀστείαις λεγομέναις διατριβαῖς ὑπὸ τῶν πεπαιδεῦσθαι δοκούντων χλευαζόμενος ἠναγκάζετο φορτικώτερον ἀμύνεσθαι, λέγων, ὅτι λύραν μὲν ἁρμόσασθαι καὶ μεταχειρίσασθαι ψαλτήριον οὐκ ἐπίσταται, πόλιν δὲ μικρὰν καὶ ἄδοξον παραλαβὼν ἔνδοξον καὶ μεγάλην ἀπεργάσασθαι. καίτοι Στησίμβροτος Ἀναξαγόρου τε διακοῦσαι τὸν Θεμιστοκλέα φησὶ καὶ περὶ Μέλισσον σπουδάσαι τὸν φυσικόν, οὐκ εὖ τῶν χρόνων ἁπτόμενος· Περικλεῖ γάρ, ὃς πολὺ νεώτερος ἦν Θεμιστοκλέους, Μέλισσος μὲν ἀντεστρατήγει πολιορκοῦντι Σαμίους, Ἀναξαγόρας δὲ συνδιέτριβε.
2.4Öyleyse Themistokles'in Phrearrioi demosundan Mnesiphilos'a özendiğini söyleyenlere kulak vermek daha doğrudur. Mnesiphilos ne hatip ne de tabiat filozofu denenlerdendi; o zamanlar bilgelik denen ve aslında siyasi maharet ile işe yarar zekâdan ibaret olan şeyi meslek edinmiş, Solon'dan beri elden ele gelen bir okul gibi sürdürüyordu. Sonrakiler bunu mahkeme ustalıklarıyla karıştırıp alıştırmayı eylemden söze taşıdılar ve sofist adını aldılar. Themistokles de Mnesiphilos'un yanına, siyasete atıldıktan sonra gitmeye başladı.
μᾶλλον οὖν ἄν τις προσέχοι τοῖς Μνησιφίλου τὸν Θεμιστοκλέα τοῦ Φρεαρρίου ζηλωτὴν γενέσθαι λέγουσιν, οὔτε ῥήτορος ὄντος οὔτε τῶν φυσικῶν κληθέντων φιλοσόφων, ἀλλὰ τὴν τότε καλουμένην σοφίαν, οὖσαν δὲ δεινότητα πολιτικὴν καὶ δραστήριον σύνεσιν, ἐπιτήδευμα πεποιημένου καὶ διασώζοντος ὥσπερ αἵρεσιν ἐκ διαδοχῆς ἀπὸ Σόλωνος· ἣν οἱ μετὰ ταῦτα δικανικαῖς μίξαντες τέχναις καὶ μεταγαγόντες ἀπὸ τῶν πράξεων τὴν ἄσκησιν ἐπὶ τοὺς λόγους, σοφισταὶ προσηγορεύθησαν. τούτῳ μὲν οὖν ἤδη πολιτευόμενος ἐπλησίαζεν.
2.5Gençliğinin ilk atılımlarında dengesiz ve kararsızdı; çünkü tabiatını logosun ve terbiyenin yardımı olmaksızın kendi başına kullanıyordu; bu tabiat da uğraşlarında iki yöne büyük değişimlere uğruyor, çoğu kez kötüye sapıyordu. Sonradan kendisi de bunu kabul etmiş, en huysuz tayların, gereken terbiyeyi ve eğitimi görürlerse en iyi atlar olduğunu söylemiştir.
ἐν δὲ ταῖς πρώταις τῆς νεότητος ὁρμαῖς ἀνώμαλος ἦν καὶ ἀστάθμητος, ἅτε τῇ φύσει καθʼ αὑτὴν χρώμενος ἄνευ λόγου καὶ παιδείας ἐπʼ ἀμφότερα μεγάλας ποιουμένῃ μεταβολὰς τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ πολλάκις ἐξισταμένῃ πρὸς τὸ χεῖρον, ὡς ὕστερον αὐτὸς ὡμολόγει, καὶ τοὺς τραχυτάτους πώλους ἀρίστους ἵππους γίνεσθαι φάσκων, ὅταν ἧς προσήκει τύχωσι παιδείας καὶ καταρτύσεως.
2.6Bazılarının buna ekleyip uydurduğu hikâyeler ise, yani babasının onu evlatlıktan reddettiği, oğlunun rezilliğine dayanamayan annesinin de kendi canına kıydığı, yalan görünüyor. Tersine şunu söyleyenler de vardır: Babası onu kamu işlerinden caydırmak için deniz kıyısına atılmış, kimsenin yüzüne bakmadığı eski kadırgaları gösterirmiş; halk da demagoglara, işine yaramaz göründüğünde aynı şekilde davranır demek istermiş.
ἃ δὲ τούτων ἐξαρτῶσιν ἔνιοι διηγήματα πλάττοντες, ἀποκήρυξιν μὲν ὑπὸ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, θάνατον δὲ τῆς μητρὸς ἑκούσιον ἐπὶ τῇ τοῦ παιδὸς ἀτιμίᾳ περιλύπου γενομένης, δοκεῖ κατεψεῦσθαι· καὶ τοὐναντίον εἰσὶν οἱ λέγοντες, ὅτι τοῦ τὰ κοινὰ πράττειν ἀποτρέπων αὐτὸν ὁ πατὴρ ἐπεδείκνυε πρὸς τῇ θαλάττῃ τὰς παλαιὰς τριήρεις ἐρριμμένας καὶ παρορωμένας, ὡς δὴ καὶ πρὸς τοὺς δημαγωγούς, ὅταν ἄχρηστοι φαίνωνται, τῶν πολλῶν ὁμοίως ἐχόντων.
3.13. Bölüm
Ne var ki siyaset Themistokles'i erken yaşta ve gençlik ateşiyle sarmış, ün tutkusu ona büsbütün hâkim olmuş görünüyor. Bu tutku yüzünden daha baştan birinci olmak isteyerek şehrin güçlüleri ve önde gelenleriyle düşmanlığı pervasızca göze alıyordu, en çok da Lysimakhos oğlu Aristeides'le; bu adam yolunu hep ondan ters yönde tutuyordu. Gerçi Aristeides'le düşmanlığın tamamen delikanlılık sebebiyle başladığı anlaşılıyor: Filozof Ariston'un anlattığına göre ikisi de Keoslu güzel Stesileos'a âşık olmuştu.
ταχὺ μέντοι καὶ νεανικῶς ἔοικεν ἅψασθαι τοῦ Θεμιστοκλέους τὰ πολιτικὰ πράγματα καὶ σφόδρα ἡ πρὸς δόξαν ὁρμὴ κρατῆσαι. διʼ ἣν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τοῦ πρωτεύειν ἐφιέμενος ἰταμῶς ὑφίστατο τὰς πρὸς τοὺς δυναμένους ἐν τῇ πόλει καὶ πρωτεύοντας ἀπεχθείας, μάλιστα δὲ Ἀριστείδην τὸν Λυσιμάχου, τὴν ἐναντίαν ἀεὶ πορευόμενον αὐτῷ. καίτοι δοκεῖ παντάπασιν ἡ πρὸς τοῦτον ἔχθρα μειρακιώδη λαβεῖν ἀρχήν· ἠράσθησαν γὰρ ἀμφότεροι τοῦ καλοῦ Στησίλεω, Κείου τὸ γένος ὄντος, ὡς Ἀρίστων ὁ φιλόσοφος ἱστόρηκεν.
3.2Bundan sonra kamu işlerinde de çekişmeyi sürdürdüler. Ama anlaşılan farkı büyüten, hayatları ve huyları arasındaki benzemezlik oldu. Aristeides tabiatça yumuşak, huyca soylu biriydi; siyaseti hoşa gitmek ya da ün için değil, en iyi olandan yola çıkarak, güvenlik ve adalet içinde yürütürdü. Themistokles ise halkı birçok şeye kışkırtıp büyük yenilikler getirdiği için Aristeides çoğu kez ona karşı çıkmak, yükselişinin önünü kesmek zorunda kalıyordu.
ἐκ δὲ τούτου διετέλουν καὶ περὶ τὰ δημόσια στασιάζοντες. οὐ μὴν ἀλλʼ ἡ τῶν βίων καὶ τῶν τρόπων ἀνομοιότης ἔοικεν αὐξῆσαι τὴν διαφοράν. πρᾷος γὰρ ὢν φύσει καὶ καλοκαγαθικὸς τὸν τρόπον ὁ Ἀριστείδης, καὶ πολιτευόμενος οὐ πρὸς χάριν οὐδὲ πρὸς δόξαν, ἀλλʼ ἀπὸ τοῦ βελτίστου μετὰ ἀσφαλείας καὶ δικαιοσύνης, ἠναγκάζετο τῷ Θεμιστοκλεῖ τὸν δῆμον ἐπὶ πολλὰ κινοῦντι καὶ μεγάλας ἐπιφέροντι καινοτομίας ἐναντιοῦσθαι πολλάκις, ἐνιστάμενος αὐτοῦ πρὸς τὴν αὔξησιν.
3.3Rivayete göre Themistokles ün peşinde o kadar kendinden geçmiş, hırsı yüzünden büyük işlere o kadar âşıktı ki, daha gençken Maraton'da barbarlarla savaş olup Miltiades'in komutanlığı dillere düşünce, çoğu zaman kendi kendine düşünceye dalmış görülür, geceleri uyumaz, alıştığı içki meclislerine gitmez olmuş.
λέγεται γὰρ οὕτω παράφορος πρὸς δόξαν εἶναι καὶ πράξεων μεγάλων ὑπὸ φιλοτιμίας ἐραστής, ὥστε νέος ὢν ἔτι τῆς ἐν Μαραθῶνι μάχης πρὸς τοὺς βαρβάρους γενομένης καὶ τῆς Μιλτιάδου στρατηγίας διαβοηθείσης σύννους ὁρᾶσθαι τὰ πολλὰ πρὸς ἑαυτῷ καὶ τὰς νύκτας ἀγρυπνεῖν καὶ τοὺς πότους παραιτεῖσθαι τοὺς συνήθεις,
3.4Hayatındaki bu değişikliğe şaşıp soranlara da "Miltiades'in zafer anıtı uyumama izin vermiyor" dermiş. Çünkü başkaları barbarların Maraton'daki yenilgisini savaşın sonu sanıyordu, Themistokles ise daha büyük mücadelelerin başlangıcı olarak görüyor, geleceği uzaktan sezerek bu mücadelelere bütün Yunanistan uğruna kendini hazırlıyor, şehri de alıştırıyordu.
καὶ λέγειν πρὸς τοὺς ἐρωτῶντας καὶ θαυμάζοντας τὴν περὶ τὸν βίον μεταβολήν, ὡς καθεύδειν αὐτὸν οὐκ ἐῴη τὸ τοῦ Μιλτιάδου τρόπαιον. οἱ μὲν γὰρ ἄλλοι πέρας ᾤοντο τοῦ πολέμου τὴν ἐν Μαραθῶνι τῶν βαρβάρων ἧτταν εἶναι, Θεμιστοκλῆς δὲ ἀρχὴν μειζόνων ἀγώνων, ἐφʼ οὓς ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς ὅλης Ἑλλάδος ἤλειφε καὶ τὴν πόλιν ἤσκει πόρρωθεν ἔτι προσδοκῶν τὸ μέλλον.
4.14. Bölüm
Önce, Atinalılar Laurion gümüş madenlerinden gelen geliri aralarında paylaşmayı âdet edinmişken, halkın önüne çıkıp, bu paylaşımdan vazgeçip parayla Aigina'ya karşı savaş için kadırga yapmak gerektiğini söylemeye tek başına cesaret etti. Bu savaş o sırada Yunanistan'da en kızgın hâlindeydi ve adalılar çok sayıda gemileriyle denize hâkimdi.
καὶ πρῶτον μὲν τὴν Λαυρεωτικὴν πρόσοδον ἀπὸ τῶν ἀργυρείων μετάλλων ἔθος ἐχόντων Ἀθηναίων διανέμεσθαι, μόνος εἰπεῖν ἐτόλμησε παρελθὼν εἰς τὸν δῆμον, ὡς χρὴ τὴν διανομὴν ἐάσαντας ἐκ τῶν χρημάτων τούτων κατασκευάσασθαι τριήρεις ἐπὶ τὸν πρὸς Αἰγινήτας πόλεμον. ἤκμαζε γὰρ οὗτος ἐν τῇ Ἑλλάδι μάλιστα καὶ κατεῖχον οἱ νησιῶται πλήθει νεῶν τὴν θάλασσαν.
4.2Themistokles de halkı bu yüzden daha kolay ikna etti: Dareios'u ya da Persleri ileri sürüp korkutmadı, çünkü onlar uzaktaydı ve geleceklerine dair pek sağlam bir korku uyandırmıyorlardı; vatandaşların Aiginalılara duyduğu öfkeyi ve rekabeti tam zamanında hazırlık için kullandı. O paradan yüz kadırga yapıldı ve Kserkses'e karşı da bunlarla deniz savaşı verildi.
ᾗ καὶ ῥᾷον Θεμιστοκλῆς συνέπεισεν, οὐ Δαρεῖον οὐδὲ Πέρσας ⟨μακρὰν γὰρ ἦσαν οὗτοι καὶ δέος οὐ πάνυ βέβαιον ὡς ἀφιξόμενοι παρεῖχον⟩ ἐπισείων, ἀλλὰ τῇ πρὸς Αἰγινήτας ὀργῇ καὶ φιλονεικίᾳ τῶν πολιτῶν ἀποχρησάμενος εὐκαίρως ἐπὶ τὴν παρασκευήν. ἑκατὸν γὰρ ἀπὸ τῶν χρημάτων ἐκείνων ἐποιήθησαν τριήρεις, αἷς καὶ πρὸς Ξέρξην ἐναυμάχησαν.
4.3Bundan sonra şehri azar azar yönlendirip denize doğru indirdi. Karada komşularına bile denk olmadıklarını, ama gemilerin gücüyle hem barbarları püskürtebileceklerini hem de Yunanistan'a hükmedebileceklerini söylüyordu. Platon'un dediği gibi, yerinde sağlam duran hoplitleri denizciye, gemici takımına çevirdi; kendisine de iftira malzemesi verdi: Themistokles vatandaşların elinden mızrağı ve kalkanı alıp Atina halkını kürek minderine ve küreğe mahkûm etmiş! Bunu, Stesimbrotos'un anlattığına göre Miltiades'in itirazını yenerek yaptı.
ἐκ δὲ τούτου κατὰ μικρὸν ὑπάγων καὶ καταβιβάζων τὴν πόλιν πρὸς τὴν θάλασσαν, ὡς τὰ πεζὰ μὲν οὐδὲ τοῖς ὁμόροις ἀξιομάχους ὄντας, τῇ δʼ ἀπὸ τῶν νεῶν ἀλκῇ καὶ τοὺς βαρβάρους ἀμύνασθαι καὶ τῆς Ἑλλάδος ἄρχειν δυναμένους, ἀντὶ μονίμων ὁπλιτῶν, ὥς φησιν ὁ Πλάτων, ναυβάτας καὶ θαλαττίους ἐποίησε, καὶ διαβολὴν καθʼ αὑτοῦ παρέσχεν, ὡς ἄρα Θεμιστοκλῆς τὸ δόρυ καὶ τὴν ἀσπίδα τῶν πολιτῶν παρελόμενος εἰς ὑπηρέσιον καὶ κώπην συνέστειλε τὸν Ἀθηναίων δῆμον. ἔπραξε δὲ ταῦτα Μιλτιάδου κρατήσας ἀντιλέγοντος, ὡς ἱστορεῖ Στησίμβροτος.
4.4Bu icraatıyla devlet düzeninin kusursuzluğunu ve saflığını bozup bozmadığını incelemek daha çok filozoflara düşsün. Ama o zaman Yunanların kurtuluşunun denizden geldiğine ve Atina şehrini yeniden ayağa kaldıranın o kadırgalar olduğuna, başka kanıtların yanında Kserkses'in kendisi de tanıklık etmiştir. Çünkü kara gücü hiç zarar görmemişken gemilerinin yenilgisi üzerine, artık boy ölçüşemeyeceğini düşünerek kaçmış; bana kalırsa Mardonios'u da Yunanları köleleştirmek için değil, kendisini takip etmelerini önlemek için geride bırakmıştır.
εἰ μὲν δὴ τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὸ καθαρὸν τοῦ πολιτεύματος ἔβλαψεν ἢ μὴ ταῦτα πράξας, ἔστω φιλοσοφώτερον ἐπισκοπεῖν· ὅτι δὲ ἡ τότε σωτηρία τοῖς Ἕλλησιν ἐκ τῆς θαλάσσης ὑπῆρξε καὶ τὴν Ἀθηναίων πόλιν αὖθις ἀνέστησαν αἱ τριήρεις ἐκεῖναι, τά τʼ ἄλλα καὶ Ξέρξης αὐτὸς ἐμαρτύρησε. τῆς γὰρ πεζικῆς δυνάμεως ἀθραύστου διαμενούσης ἔφυγε μετὰ τὴν τῶν νεῶν ἧτταν, ὡς οὐκ ὢν ἀξιόμαχος, καὶ Μαρδόνιον ἐμποδὼν εἶναι τοῖς Ἕλλησι τῆς διώξεως μᾶλλον ἢ δουλωσόμενον αὐτούς, ὡς ἐμοὶ δοκεῖ, κατέλιπεν.
5.15. Bölüm
Kimilerine göre para kazanmaya bu kadar düşkün olması cömertliğindendir: Kurbanlara meraklı, konuklarına parlak harcamalar yapan biri olarak bol kaynağa ihtiyacı varmış. Kimileri ise tersine onu büyük bir cimrilik ve hasislikle suçlar: Kendisine armağan gelen yiyecekleri bile satarmış.
σύντονον δὲ αὐτὸν γεγονέναι χρηματιστὴν οἱ μέν τινές φασι διʼ ἐλευθεριότητα· καὶ γὰρ φιλοθύτην ὄντα καὶ λαμπρὸν ἐν ταῖς περὶ τοὺς ξένους δαπάναις ἀφθόνου δεῖσθαι χορηγίας· οἱ δὲ τοὐναντίον γλισχρότητα πολλὴν καὶ μικρολογίαν κατηγοροῦσιν, ὡς καὶ τὰ πεμπόμενα τῶν ἐδωδίμων πωλοῦντος.
5.2At yetiştiricisi Philides ondan istenen tayı vermeyince, evini çok geçmeden Tahta At yapacağını söyleyerek onu tehdit etmiş; bununla adamın başına yakınlarıyla aile içi suçlamalar ve davalar açacağını ima etmişti.
Hırsta ise herkesi geride bırakmıştı. Daha genç ve tanınmamışken, Atinalıların çok ilgi gösterdiği Hermioneli kitharacı Epikles'e kendi evinde çalışması için yalvardı; evini birçok kişinin arayıp ziyaretine gelmesini istiyordu.
ἐπεὶ δὲ Φιλίδης ὁ ἱπποτρόφος αἰτηθεὶς ὑπʼ αὐτοῦ πῶλον οὐκ ἔδωκεν, ἠπείλησε τὴν οἰκίαν αὐτοῦ ταχὺ ποιήσειν δούρειον ἵππον, αἰνιξάμενος ἐγκλήματα συγγενικὰ καὶ δίκας τῷ ἀνθρώπῳ πρὸς οἰκείους τινὰς ταράξειν. τῇ δὲ φιλοτιμίᾳ πάντας ὑπερέβαλεν, ὥστʼ ἔτι μὲν νέος ὢν καὶ ἀφανὴς Ἐπικλέα τὸν ἐξ Ἑρμιόνης κιθαριστὴν σπουδαζόμενον ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων ἐκλιπαρῆσαι μελετᾶν παρʼ αὐτῷ, φιλοτιμούμενος πολλοὺς τὴν οἰκίαν ζητεῖν καὶ φοιτᾶν πρὸς αὐτόν.
5.3Olympia'ya gidip şölenlerde, çadırlarda, her türlü gösteriş ve donanımda Kimon'la yarışınca Yunanlardan hoşnutsuzluk gördü. Çünkü Kimon genç ve büyük bir aileden geldiği için ona böyle şeylerin hoş görülmesi gerektiğini düşünüyorlardı; Themistokles ise henüz tanınmamıştı, varlığının ve değerinin ötesinde büyüklük tasladığı sanılıyor, üstüne bir de kibir suçlamasına uğruyordu.
εἰς δʼ Ὀλυμπίαν ἐλθὼν καὶ διαμιλλώμενος τῷ Κίμωνι περὶ δεῖπνα καὶ σκηνὰς καὶ τὴν ἄλλην λαμπρότητα καὶ παρασκευήν, οὐκ ἤρεσκε τοῖς Ἕλλησιν. ἐκείνῳ μὲν γὰρ ὄντι νέῳ καὶ ἀπʼ οἰκίας μεγάλης ᾤοντο δεῖν τὰ τοιαῦτα συγχωρεῖν· ὁ δὲ μήπω γνώριμος γεγονώς, ἀλλὰ δοκῶν ἐξ οὐχ ὑπαρχόντων καὶ παρʼ ἀξίαν ἐπαίρεσθαι προσωφλίσκανεν ἀλαζονείαν.
5.4Trajedi şairlerine koregosluk yaparak da kazandı; bu yarışma o zaman bile büyük heyecan ve rekabet uyandırıyordu. Zaferi için şu yazıyı taşıyan bir levha adadı: "Phrearrioi demosundan Themistokles koregosluk yaptı, Phrynikhos yönetti, Adeimantos arkhondu."
Bununla birlikte halkla iyi geçiniyordu; bir yandan her vatandaşın adını ezberden söylüyor, bir yandan da sözleşme davalarında güvenilir bir hakem oluyordu. Hatta komutanken kendisinden ölçüsüz bir şey isteyen Keoslu Simonides'e, "Ne sen melodiye aykırı şarkı söyleyerek iyi şair olabilirsin, ne de ben kanuna aykırı iyilik ederek düzgün yönetici" demiştir.
ἐνίκησε δὲ καὶ χορηγῶν τραγῳδοῖς, μεγάλην ἤδη τότε σπουδὴν καὶ φιλοτιμίαν τοῦ ἀγῶνος ἔχοντος, καὶ πίνακα τῆς νίκης ἀνέθηκε τοιαύτην ἐπιγραφὴν ἔχοντα· Θεμιστοκλῆς Φρεάρριος ἐχορήγει, Φρύνιχος ἐδίδασκεν, Ἀδείμαντος ἦρχεν. οὐ μὴν ἀλλὰ τοῖς πολλοῖς ἐνήρμοττε, τοῦτο μὲν ἑκάστου τῶν πολιτῶν τοὔνομα λέγων ἀπὸ στόματος, τοῦτο δὲ κριτὴν ἀσφαλῆ περὶ τὰ συμβόλαια παρέχων ἑαυτόν, ὥστε που καὶ πρὸς Σιμωνίδην τὸν Κεῖον εἰπεῖν, αἰτούμενόν τι τῶν οὐ μετρίων παρʼ αὐτοῦ στρατηγοῦντος, ὡς οὔτʼ ἐκεῖνος ἂν γένοιτο ποιητὴς ἀγαθὸς ᾄδων παρὰ μέλος οὔτʼ αὐτὸς ἀστεῖος ἄρχων παρὰ νόμον χαριζόμενος.
5.5Bir başka sefer de Simonides'le alay ederek onun akılsız olduğunu söylemiştir: Büyük bir şehirde yaşayan Korinthoslulara sövüyor, öte yandan bu kadar çirkin olduğu hâlde kendi portrelerini yaptırıyordu. Yükselip halkın gözüne girdikçe sonunda Aristeides'i alt etti ve ostrakizm ile uzaklaştırdı.
πάλιν δέ ποτε τὸν Σιμωνίδην ἐπισκώπτων ἔλεγε νοῦν οὐκ ἔχειν, Κορινθίους μὲν λοιδοροῦντα μεγάλην οἰκοῦντας πόλιν, αὑτοῦ δὲ ποιούμενον εἰκόνας οὕτως ὄντος αἰσχροῦ τὴν ὄψιν. αὐξόμενος δὲ καὶ τοῖς πολλοῖς ἀρέσκων τέλος κατεστασίασε καὶ μετέστησεν ἐξοστρακισθέντα τὸν Ἀριστείδην.
6.16. Bölüm
Med artık Yunanistan'a inerken Atinalılar komutan seçimini görüşüyordu. Anlatıldığına göre öteki adaylar tehlike karşısında dehşete düşüp komutanlıktan kendiliklerinden çekilmiş, yalnız Euphemides oğlu Epikydes kalmıştı: Konuşmasını bilen, ama yüreği yumuşak ve paraya yenik düşen bir demagog olan bu adam görevi istiyor ve oylamayı kazanması bekleniyordu. Themistokles, komuta ona geçerse her şeyin büsbütün mahvolacağından korkarak Epikydes'in hırsını parayla satın aldı.
ἤδη δὲ τοῦ Μήδου καταβαίνοντος ἐπὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ τῶν Ἀθηναίων βουλευομένων περὶ στρατηγοῦ, τοὺς μὲν ἄλλους ἑκόντας ἐκστῆναι τῆς στρατηγίας λέγουσιν ἐκπεπληγμένους τὸν κίνδυνον, Ἐπικύδην δὲ τὸν Εὐφημίδου, δημαγωγὸν ὄντα δεινὸν μὲν εἰπεῖν, μαλακὸν δὲ τὴν ψυχὴν καὶ χρημάτων ἥττονα, τῆς ἀρχῆς ἐφίεσθαι καὶ κρατήσειν ἐπίδοξον εἶναι τῇ χειροτονίᾳ. τὸν οὖν Θεμιστοκλέα δείσαντα, μὴ τὰ πράγματα διαφθαρείη παντάπασι τῆς ἡγεμονίας εἰς ἐκεῖνον ἐμπεσούσης, χρήμασι τὴν φιλοτιμίαν ἐξωνήσασθαι παρὰ τοῦ Ἐπικύδους.
6.2Kralın toprak ve su istemeye gönderdiği elçiler arasındaki iki dilli adama yaptığı da övülür. Tercüman olan bu adamı yakalatıp halk kararıyla öldürtmüştü, çünkü Yunan dilini barbarın buyrukları için kullanmaya cüret etmişti.
ἐπαινεῖται δʼ αὐτοῦ καὶ τὸ περὶ τὸν δίγλωττον ἔργον ἐν τοῖς πεμφθεῖσιν ὑπὸ βασιλέως ἐπὶ γῆς καὶ ὕδατος αἴτησιν. ἑρμηνέα γὰρ ὄντα συλλαβὼν διὰ ψηφίσματος ἀπέκτεινεν ὅτι φωνὴν Ἑλληνίδα βαρβάροις προστάγμασιν ἐτόλμησε χρῆσαι.
6.3Zeleialı Arthmios'a yaptığı da övülür: Themistokles'in önerisiyle Atinalılar bu adamı, çocuklarını ve soyunu, Medlerin altınını Yunanlara getirdiği için haklarından yoksun bırakılanlar arasına yazdılar. Ama hepsinden büyüğü, Yunanlar arasındaki savaşlara son verip şehirleri barıştırmasıdır: Onları, düşmanlıklarını bu savaş yüzünden ertelemeye ikna etmiştir. Bu işte en çok Arkadialı Kheileos'un ona yardım ettiği söylenir.
ἔτι δὲ καὶ τὸ περὶ Ἄρθμιον τὸν Ζελείτην· Θεμιστοκλέους γὰρ εἰπόντος καὶ τοῦτον εἰς τοὺς ἀτίμους καὶ παῖδας αὐτοῦ καὶ γένος ἐνέγραψαν, ὅτι τὸν ἐκ Μήδων χρυσὸν εἰς τοὺς Ἕλληνας ἐκόμισε. μέγιστον δὲ πάντων τὸ καταλῦσαι τοὺς Ἑλληνικοὺς πολέμους καὶ διαλλάξαι τὰς πόλεις ἀλλήλαις, πείσαντα τὰς ἔχθρας διὰ τὸν πόλεμον ἀναβαλέσθαι· πρὸς ὃ καὶ Χείλεων τὸν Ἀρκάδα μάλιστα συναγωνίσασθαι λέγουσι.
7.17. Bölüm
Görevi alır almaz vatandaşları kadırgalara bindirmeye çalıştı, şehri bırakıp barbarı denizde, Yunanistan'dan olabildiğince uzakta karşılamaya ikna etmeye uğraştı. Birçoğu karşı çıkınca Lakedaimonlularla birlikte büyük bir orduyu Tempe'ye götürdü; o sırada Thessalia henüz Medlerden yana görünmediği için Yunanistan'ı orada savunmayı düşünüyorlardı.
παραλαβὼν δὲ τὴν ἀρχὴν εὐθὺς μὲν ἐπεχείρει τοὺς πολίτας ἐμβιβάζειν εἰς τὰς τριήρεις, καὶ τὴν πόλιν ἔπειθεν ἐκλιπόντας ὡς προσωτάτω τῆς Ἑλλάδος ἀπαντᾶν τῷ βαρβάρῳ κατὰ θάλατταν. ἐνισταμένων δὲ πολλῶν ἐξήγαγε πολλὴν στρατιὰν εἰς τὰ Τέμπη μετὰ Λακεδαιμονίων, ὡς αὐτόθι προκινδυνευσόντων τῆς Θετταλίας οὔπω τότε μηδίζειν δοκούσης·
7.2Oradan bir şey yapamadan çekildikleri, Thessalialılar krala katıldığı ve Boiotia'ya kadar her yer Medlerden yana geçtiği zaman, Atinalılar deniz konusunda Themistokles'e daha çok kulak vermeye başladılar ve onu gemilerle Artemision'a, boğazı tutmaya gönderdiler.
Orada Yunanlar komutayı Eurybiades'in ve Lakedaimonluların almasını istiyordu; Atinalılar ise gemi sayısında ötekilerin toplamını neredeyse geçtikleri için başkalarının peşinden gitmeye razı değillerdi.
ἐπεὶ δʼ ἀνεχώρησαν ἐκεῖθεν ἄπρακτοι καὶ Θετταλῶν βασιλεῖ προσγενομένων ἐμήδιζε τὰ μέχρι Βοιωτίας, μᾶλλον ἤδη τῷ Θεμιστοκλεῖ προσεῖχον οἱ Ἀθηναῖοι περὶ τῆς θαλάσσης, καὶ πέμπεται μετὰ νεῶν ἐπʼ Ἀρτεμίσιον τὰ στενὰ φυλάξων. ἔνθα δὴ τῶν μὲν Ἑλλήνων Εὐρυβιάδην καὶ Λακεδαιμονιους ἡγεῖσθαι κελευόντων, τῶν δʼ Ἀθηναίων, ὅτι πλήθει τῶν νεῶν σύμπαντας ὁμοῦ τι τοὺς ἄλλους ὑπερέβαλλον, οὐκ ἀξιούντων ἑτέροις ἕπεσθαι,
7.3Themistokles tehlikeyi görerek hem komutayı kendisi Eurybiades'e bıraktı, hem de Atinalıları yatıştırdı: Savaşta yiğit davranırlarsa Yunanları bundan sonra onlara gönüllü olarak boyun eğdireceğini vaat etti. Bu yüzden Yunanistan'ın kurtuluşunda en büyük pay ona düşer; Atinalıları en çok ün sahibi yapan da odur, çünkü onlar cesaretle düşmanlarını, makul davranışla müttefiklerini geride bıraktılar.
συνιδὼν τὸν κίνδυνον ὁ Θεμιστοκλῆς αὐτός τε τὴν ἀρχὴν τῷ Εὐρυβιάδῃ παρῆκε καὶ κατεπράϋνε τοὺς Ἀθηναίους, ὑπισχνούμενος, ἂν ἄνδρες ἀγαθοὶ γένωνται πρὸς τὸν πόλεμον, ἑκόντας αὐτοῖς παρέξειν εἰς τὰ λοιπὰ πειθομένους τοὺς Ἕλληνας. διόπερ δοκεῖ τῆς σωτηρίας αἰτιώτατος γενέσθαι τῇ Ἑλλάδι καὶ μάλιστα τοὺς Ἀθηναίους προαγαγεῖν εἰς δόξαν, ὡς ἀνδρείᾳ μὲν τῶν πολεμίων, εὐγνωμοσύνῃ δὲ τῶν συμμάχων περιγενομένους.
7.4Barbar donanması Aphetai'ye yaklaşınca, Eurybiades karşısındaki gemilerin sayısından dehşete düştü; ayrıca iki yüz geminin de Skiathos'un ötesinden dolaştığını öğrenince, kralın deniz gücüyle başa çıkılamayacağını düşünerek hemen Yunanistan'ın içlerine çekilmek, Peloponnesos'a varmak ve kara ordusunu donanmanın çevresine almak istedi. Yunanların kendilerini yüzüstü bırakacağından korkan Euboialılar, Pelagon'u bol parayla göndererek Themistokles'le gizlice görüştüler.
ἐπεὶ δὲ ταῖς Ἀφεταῖς τοῦ βαρβαρικοῦ στόλου προσμίξαντος ἐκπλαγεὶς ὁ Εὐρυβιάδης τῶν κατὰ στόμα νεῶν τὸ πλῆθος, ἄλλας δὲ πυνθανόμενος διακοσίας ὑπὲρ Σκιάθου περιπλεῖν, ἐβούλετο τὴν ταχίστην εἴσω τῆς Ἑλλάδος κομισθεὶς ἅψασθαι Πελοποννήσου καὶ τὸν πεζὸν στρατὸν ταῖς ναυσὶ προσπεριβαλέσθαι, παντάπασιν ἀπρόσμαχον ἡγούμενος τὴν κατὰ θάλατταν ἀλκὴν βασιλέως, δείσαντες οἱ Εὐβοεῖς, μὴ σφᾶς οἱ Ἕλληνες πρόωνται, κρύφα τῷ Θεμιστοκλεῖ διελέγοντο, Πελάγοντα μετὰ χρημάτων πολλῶν πέμψαντες.
7.5Herodotos'un anlattığına göre Themistokles bu parayı alıp Eurybiades'e ve adamlarına verdi.
Vatandaşlar arasında ona en çok karşı çıkan, kutsal geminin kaptanı Arkhiteles'ti; bu adam tayfasına verecek parası olmadığı için bir an önce denize açılmak istiyordu. Themistokles tayfayı ona karşı daha da kışkırttı, öyle ki hep birlikte koşup adamın yemeğini kaptılar.
ἃ λαβὼν ἐκεῖνος, ὡς Ἡρόδοτος ἱστόρηκε, τοῖς περὶ τὸν Εὐρυβιάδην ἔδωκεν. ἐναντιουμένου δʼ αὐτῷ μάλιστα τῶν πολιτῶν Ἀρχιτέλους, ὃς ἦν μὲν ἐπὶ τῆς ἱερᾶς νεὼς τριήραρχος, οὐκ ἔχων δὲ χρήματα τοῖς ναύταις χορηγεῖν ἔσπευδεν ἀποπλεῦσαι, παρώξυνεν ἔτι μᾶλλον ὁ Θεμιστοκλῆς τοὺς τριηρίτας ἐπʼ αὐτόν, ὥστε τὸ δεῖπνον ἁρπάσαι συνδραμόντας.
7.6Arkhiteles buna canı sıkılıp üzülürken Themistokles ona bir sepet içinde ekmek ve etten oluşan bir akşam yemeği gönderdi, altına da bir talant gümüş koydu. Şimdilik yemeğini yemesini, sabah olunca da tayfasının derdiyle ilgilenmesini söyledi; yoksa düşmandan para aldığını herkesin önünde haykıracaktı. Bunu Lesboslu Phanias anlatır.
τοῦ δʼ Ἀρχιτέλους ἀθυμοῦντος ἐπὶ τούτῳ καὶ βαρέως φέροντος, εἰσέπεμψεν ὁ Θεμιστοκλῆς πρὸς αὐτὸν ἐν κίστῃ δεῖπνον ἄρτων καὶ κρεῶν, ὑποθεὶς κάτω τάλαντον ἀργυρίου καὶ κελεύσας αὐτόν τε δειπνεῖν ἐν τῷ παρόντι καὶ μεθʼ ἡμέραν ἐπιμεληθῆναι τῶν τριηριτῶν· εἰ δὲ μή, καταβοήσειν αὐτοῦ πρὸς τοὺς παρόντας ὡς ἔχοντος ἀργύριον παρὰ τῶν πολεμίων. ταῦτα μὲν οὖν Φανίας ὁ Λέσβιος εἴρηκεν.
8.18. Bölüm
O sırada boğazda barbar gemilerine karşı verilen savaşlar genel sonuç bakımından büyük bir karara yol açmadı, ama deneyim olarak Yunanlara çok yararlı oldu. Tehlikeler içinde olayların kendisinden şunu öğrendiler: Yakın dövüşmeyi bilen ve savaşmaya cesaret eden adamlara ne gemilerin çokluğu, ne süslü ve parlak armalar, ne böbürlenen çığlıklar, ne de barbar savaş ilahileri korku verebilir. Bunları hor görüp doğrudan adamların üzerine gitmek, onlarla göğüs göğse boğuşmak gerekir.
αἱ δὲ γενόμεναι τότε πρὸς τὰς τῶν βαρβάρων ναῦς περὶ τὰ στενὰ μάχαι κρίσιν μὲν εἰς τὰ ὅλα μεγάλην οὐκ ἐποίησαν, τῇ δὲ πείρᾳ μέγιστα τοὺς Ἕλληνας ὤνησαν, ὑπὸ τῶν ἔργων παρὰ τοὺς κινδύνους διδαχθέντας, ὡς οὔτε πλήθη νεῶν οὔτε κόσμοι καὶ λαμπρότητες ἐπισήμων οὔτε κραυγαὶ κομπώδεις ἢ βάρβαροι παιᾶνες ἔχουσι τι δεινὸν ἀνδράσιν ἐπισταμένοις εἰς χεῖρας ἰέναι καὶ μάχεσθαι τολμῶσιν, ἀλλὰ δεῖ τῶν τοιούτων καταφρονοῦντας ἐπʼ αὐτὰ τὰ σώματα φέρεσθαι καὶ πρὸς ἐκεῖνα διαγωνίζεσθαι συμπλακέντας.
8.2Anlaşılan Pindaros da Artemision savaşı için şunları söylerken bunu iyi görmüştür:
Orada Atinalıların oğulları kurdu özgürlüğün parlak temelini.
Gerçekten de zaferin başlangıcı cesaret etmektir.
Artemision, Euboia'da Histiaia'nın kuzeyinde, kuzey rüzgârına açık bir kıyıdır; tam karşısında, bir zamanlar Philoktetes'in yönettiği toprakta Olizon bulunur. Orada Artemis Proseoia'nın küçük bir tapınağı vardır; etrafında ağaçlar yetişir, çevresine beyaz taştan dikilitaşlar dikilmiştir. Bu taş elle ovulunca safran rengi ve kokusu verir.
ὃ δὴ καὶ Πίνδαρος οὐ κακῶς ἔοικε συνιδὼν ἐπὶ τῆς ἐν Ἀρτεμισίῳ μάχης εἰπεῖν· ὅθι παῖδες Ἀθαναίων ἐβάλοντο φαεννὰν κρηπῖδʼ ἐλευθερίας· ἀρχὴ γὰρ ὄντως τοῦ νικᾶν τὸ θαρρεῖν. ἔστι δὲ τῆς Εὐβοίας τὸ Ἀρτεμίσιον ὑπὲρ τὴν Ἑστίαιαν αἰγιαλὸς εἰς βορέαν ἀναπεπταμένος, ἀντιτείνει δʼ αὐτῷ μάλιστα τῆς ὑπὸ Φιλοκτήτῃ γενομένης χώρας Ὀλιζών. ἔχει δὲ ναὸν οὐ μέγαν Ἀρτέμιδος ἐπίκλησιν Προσηῴας, καὶ δένδρα περὶ αὐτῷ πέφυκε καὶ στῆλαι κύκλῳ λίθου λευκοῦ πεπήγασιν· ὁ δὲ λίθος τῇ χειρὶ τριβόμενος καὶ χρόαν καὶ ὀσμὴν κροκίζουσαν ἀναδίδωσιν.
8.3Dikilitaşların birinde şu dizeler yazılıydı:
Asya topraklarından her soydan insanı Atina'nın oğulları bu denizde bir deniz savaşında yendiler; Medlerin ordusu yok olunca bu işaretleri bakire Artemis'e diktiler.
Kıyıda, çevredeki bol kumun ortasında, derinlerden yanmış gibi kül rengi ve kara toz çıkaran bir yer gösterilir; gemi enkazlarının ve ölülerin orada yakıldığı sanılır.
ἐν μιᾷ δὲ τῶν στηλῶν ἐλεγεῖον ἦν τόδε γεγραμμένον· παντοδαπῶν ἀνδρῶν γενεὰς Ἀσίας ἀπὸ χώρας παῖδες Ἀθηναίων τῷδέ ποτʼ ἐν πελάγει ναυμαχίῃ δαμάσαντες, ἐπεὶ στρατὸς ὤλετο Μήδων, σήματα ταῦτʼ ἔθεσαν παρθένῳ Ἀρτέμιδι. δείκνυται δὲ τῆς ἀκτῆς τόπος ἐν πολλῇ τῇ πέριξ θινὶ κόνιν τεφρώδη καὶ μέλαιναν ἐκ βάθους ἀναδιδούς, ὥσπερ πυρίκαυστον, ἐν ᾧ τὰ ναυάγια καὶ νεκροὺς καῦσαι δοκοῦσι.
9.19. Bölüm
Thermopylai'dan Artemision'a haber getirenlerden Leonidas'ın düştüğünü ve Kserkses'in kara geçitlerine hâkim olduğunu öğrenince, Yunanlar içerilere doğru çekildiler. Atinalılar aretēleri sayesinde en arkada görevlendirilmişti ve yaptıklarıyla büyük bir gurur duyuyorlardı. Themistokles kıyı boyunca giderken düşmanın zorunlu olarak uğrayacağı yerleri ve sığınaklarını görüyor, oralarda taşlara göze çarpan yazılar kazıtıyordu.
τῶν μέντοι περὶ Θερμοπύλας εἰς τὸ Ἀρτεμίσιον ἀπαγγελλόντων πυθόμενοι Λεωνίδαν τε κεῖσθαι καὶ κρατεῖν Ξέρξην τῶν κατὰ γῆν παρόδων, εἴσω τῆς Ἑλλάδος ἀνεκομίζοντο, τῶν Ἀθηναίων ἐπὶ πᾶσι τεταγμένων διʼ ἀρετὴν καὶ μέγα τοῖς πεπραγμένοις φρονούντων. παραπλέων δὲ τὴν χώραν ὁ Θεμιστοκλῆς, ᾗπερ κατάρσεις ἀναγκαίας καὶ καταφυγὰς ἑώρα τοῖς πολεμίοις, ἐνεχάραττε κατὰ τῶν λίθων ἐπιφανῆ γράμματα,
9.2Bu taşların kimini tesadüfen bulmuş, kimini de limanların ve su alınan yerlerin yakınına kendisi diktirmişti. Yazılarla İonyalılara sesleniyor, mümkünse kendilerine, yani ataları olan ve onların özgürlüğü için tehlikeye atılanlara geçmelerini, değilse savaşlarda barbar ordusuna zarar verip onu karıştırmalarını istiyordu. Böylece ya İonyalıların saf değiştireceğini ya da barbarların gözünde şüpheli hâle gelip ordularına karışıklık sokacaklarını umuyordu.
τοὺς μὲν εὑρίσκων ἀπὸ τύχης, τοὺς δʼ αὐτὸς ἱστὰς περὶ τὰ ναύλοχα καὶ τὰς ὑδρείας, ἐπισκήπτων Ἴωσι διὰ τῶν γραμμάτων, εἰ μὲν οἷόν τε, μετατάξασθαι πρὸς αὐτοὺς πατέρας ὄντας καὶ προκινδυνεύοντας ὑπὲρ τῆς ἐκείνων ἐλευθερίας, εἰ δὲ μή, κακοῦν τὸ βαρβαρικὸν ἐν ταῖς μάχαις καὶ συνταράττειν. ταῦτα δʼ ἤλπιζεν ἢ μεταστήσειν τοὺς Ἴωνας ἢ ταράξειν ὑποπτοτέρους τοῖς βαρβάροις γενομένους.
9.3Kserkses yukarıdan Doris üzerinden Phokis'e girip Phokislilerin şehirlerini yakarken, Yunanlar yardıma gelmediler. Atinalılar, kendilerinin denizden Artemision'a yardıma gittikleri gibi, onların da Attika'nın önünde Boiotia'da düşmanı karşılamalarını istedi. Ama kimse onları dinlemedi; hepsi Peloponnesos'a sarılmış, bütün gücü Korinthos Kıstağı'nın içinde toplamaya koyulmuştu; Kıstağı denizden denize duvarla kapatıyorlardı.
Ξέρξου δὲ διὰ τῆς Δωρίδος ἄνωθεν ἐμβαλόντος εἰς τὴν Φωκίδα καὶ τὰ τῶν Φωκέων ἄστη πυρπολοῦντος οὐ προσήμυναν οἱ Ἕλληνες, καίπερ τῶν Ἀθηναίων δεομένων εἰς τὴν Βοιωτίαν ἀπαντῆσαι πρὸ τῆς Ἀττικῆς, ὥσπερ αὐτοὶ κατὰ θάλατταν ἐπʼ Ἀρτεμίσιον ἐβοήθησαν. μηδενὸς δʼ ὑπακούοντος αὐτοῖς, ἀλλὰ τῆς Πελοποννήσου περιεχομένων καὶ πᾶσαν ἐντὸς Ἰσθμοῦ τὴν δύναμιν ὡρμημένων συνάγειν, καὶ διατειχιζόντων τὸν Ἰσθμὸν εἰς θάλατταν ἐκ θαλάττης,
9.4Atinalılar bu ihanete hem öfkeleniyor, hem de yapayalnız kaldıkları için umutsuzluğa ve kedere kapılıyordu. Bu kadar on binlerce askerle savaşmayı düşünmüyorlardı; o anda tek çare ise şehri bırakıp gemilere sarılmaktı. Ama halkın çoğu buna katlanamıyordu: Tanrıların tapınakları ve ataların mezarları terk edilirse ne zafere ihtiyaçları kalacak, ne kurtuluşun değeri, diyorlardı.
ἅμα μὲν ὀργὴ τῆς προδοσίας εἶχε τοὺς Ἀθηναίους, ἅμα δὲ δυσθυμία καὶ κατήφεια μεμονωμένους. μάχεσθαι μὲν γὰρ οὐ διενοοῦντο μυριάσι στρατοῦ τοσαύταις· ὃ δʼ ἦν μόνον ἀναγκαῖον ἐν τῷ παρόντι, τὴν πόλιν ἀφέντας ἐμφῦναι ταῖς ναυσίν, οἱ πολλοὶ χαλεπῶς ἤκουον, ὡς μήτε νίκης δεόμενοι μήτε σωτηρίαν ἐπιστάμενοι θεῶν τε ἱερὰ καὶ πατέρων ἠρία προϊεμένων.
10.110. Bölüm
Bunun üzerine Themistokles, halkı insanca hesaplarla kazanamayacağını görünce, trajedideki gibi vinci çalıştırdı ve onlara tanrısal işaretler ve kehanetler sundu. İşaret olarak yılan olayını aldı. O günlerde yılanın kutsal alanda görünmediği sanılıyordu. Rahipler, ona her gün sunulan turfanda adakların el sürülmemiş olduğunu görerek, Themistokles'in fısıldadığı söze göre, tanrıçanın şehri terk ettiğini ve onlara denize yol gösterdiğini halka duyurdular.
ἔνθα δὴ Θεμιστοκλῆς ἀπορῶν τοῖς ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς προσάγεσθαι τὸ πλῆθος, ὥσπερ ἐν τραγῳδίᾳ μηχανὴν ἄρας, σημεῖα δαιμόνια καὶ χρησμοὺς ἐπῆγεν αὐτοῖς· σημεῖον μὲν λαμβάνων τὸ τοῦ δράκοντος, ὃς ἀφανὴς ἐκείναις ταῖς ἡμέραις ἐκ τοῦ σηκοῦ δοκεῖ γενέσθαι· καὶ τὰς καθʼ ἡμέραν αὐτῷ προτιθεμένας ἀπαρχὰς εὑρίσκοντες ἀψαύστους οἱ ἱερεῖς, ἐξήγγελλον εἰς τοὺς πολλούς, τοῦ Θεμιστοκλέους λόγον διδόντος, ὡς ἀπολέλοιπε τὴν πόλιν ἡ θεὸς ὑφηγουμένη πρὸς τὴν θάλατταν αὐτοῖς.
10.2Kehaneti de yine halkı yönlendirmek için kullandı: Tahta duvarın gemilerden başka bir şey olmadığını söylüyor, tanrının bu yüzden Salamis'e korkunç ya da uğursuz değil tanrısal dediğini, çünkü orasının Yunanlar için büyük bir başarının adı olacağını ileri sürüyordu. Görüşünü kabul ettirince bir karar önerisi yazdı: Şehir, Atina'nın koruyucusu Athena'ya emanet edilecek, askerlik çağındaki herkes kadırgalara binecek, çocuklarını, kadınlarını ve kölelerini herkes elinden geldiğince kurtaracaktı.
τῷ δὲ χρησμῷ πάλιν ἐδημαγώγει, λέγων μηδὲν ἄλλο δηλοῦσθαι ξύλινον τεῖχος ἢ τὰς ναῦς· διὸ καὶ τὴν Σαλαμῖνα θείαν, οὐχὶ δεινὴν οὐδὲ σχετλίαν καλεῖν τὸν θεόν, ὡς εὐτυχήματος μεγάλου τοῖς Ἕλλησιν ἐπώνυμον ἐσομένην. κρατήσας δὲ τῇ γνώμῃ ψήφισμα γράφει, τὴν μὲν πόλιν παρακαταθέσθαι τῇ Ἀθηνᾷ τῇ Ἀθηνάων μεδεούσῃ, τοὺς δʼ ἐν ἡλικίᾳ πάντας ἐμβαίνειν εἰς τὰς τριήρεις, παῖδας δὲ καὶ γυναῖκας καὶ ἀνδράποδα σώζειν ἕκαστον ὡς δυνατόν.
10.3Karar onaylanınca Atinalıların çoğu çocuklarını ve kadınlarını Troizen'e kaçırdı; Troizenliler onları büyük bir gönül bolluğuyla karşıladı. Çünkü onları devlet parasıyla beslemeye karar vermişler, her birine iki obol veriyorlardı; çocukların istedikleri yerden meyve toplamalarına izin veriyorlar, ayrıca öğretmenlerinin ücretlerini de karşılıyorlardı. Bu kararı Nikagoras önermişti.
κυρωθέντος δὲ τοῦ ψηφίσματος οἱ πλεῖστοι τῶν Ἀθηναίων ὑπεξέθεντο γενεὰς καὶ γυναῖκας εἰς Τροιζῆνα, φιλοτίμως πάνυ τῶν Τροιζηνίων ὑποδεχομένων· καὶ γὰρ τρέφειν ἐψηφίσαντο δημοσίᾳ, δύο ὀβολοὺς ἑκάστῳ διδόντες, καὶ τῆς ὀπώρας λαμβάνειν τοὺς παῖδας ἐξεῖναι πανταχόθεν, ἔτι δʼ ὑπὲρ αὐτῶν διδασκάλοις τελεῖν μισθούς. τὸ δὲ ψήφισμα Νικαγόρας ἔγραψεν.
10.4Atinalıların devlet hazinesi boştu. Aristoteles'e göre, Areopagos Meclisi her askere sekiz drahmi sağlayarak kadırgaların mürettebatla dolmasını en çok o sağlamıştır. Kleidemos ise bunu da Themistokles'in bir kurnazlığı sayar: Atinalılar Pire'ye inerken tanrıçanın heykelinden Gorgon başının kaybolduğunu söyler. Themistokles de arıyormuş gibi yapıp her yeri didik didik ettiğinde, eşyaların arasına gizlenmiş bir yığın para bulmuş; bu para ortaya getirilince gemilere binenlerin bol bol azıkları olmuş.
οὐκ ὄντων δὲ δημοσίων χρημάτων τοῖς Ἀθηναίοις, Ἀριστοτέλης μέν φησι τὴν ἐξ Ἀρείου πάγου βουλὴν πορίσασαν ὀκτὼ δραχμὰς ἑκάστῳ τῶν στρατευομένων αἰτιωτάτην γενέσθαι τοῦ πληρωθῆναι τὰς τριήρεις, Κλείδημος δὲ καὶ τοῦτο τοῦ Θεμιστοκλέους ποιεῖται στρατήγημα. καταβαινόντων γὰρ εἰς Πειραιᾶ τῶν Ἀθηναίων, φησὶν ἀπολέσθαι τὸ Γοργόνειον ἀπὸ τῆς θεοῦ τοῦ ἀγάλματος· τὸν οὖν Θεμιστοκλέα προσποιούμενον ζητεῖν καὶ διερευνώμενον ἅπαντα χρημάτων ἀνευρίσκειν πλῆθος ἐν ταῖς ἀποσκευαῖς ἀποκεκρυμμένον, ὧν εἰς μέσον κομισθέντων εὐπορῆσαι τοὺς ἐμβαίνοντας εἰς τὰς ναῦς ἐφοδίων.
10.5Şehir denize açılırken bu manzara kimine acı, kimine de cesarete hayranlık veriyordu. Atinalılar yakınlarını başka yerlere uğurluyor, kendileri ise anne babalarının feryatlarına, gözyaşlarına ve kucaklamalarına aldırmadan adaya geçiyorlardı. Yaşlılıkları yüzünden geride kalan birçok vatandaş insanın yüreğini sızlatıyordu. Evcil hayvanlar da yürek parçalayan bir hüzün veriyordu: Uluyarak ve özlemle, kendilerini besleyenler gemiye binerken onların yanı sıra koşuyorlardı.
ἐκπλεούσης δὲ τῆς πόλεως τοῖς μὲν οἶκτον τὸ θέαμα, τοῖς δὲ θαῦμα τῆς τόλμης παρεῖχε, γενεὰς μὲν ἄλλῃ προπεμπόντων, αὐτῶν δʼ ἀκάμπτων πρὸς οἰμωγὰς καὶ δάκρυα γονέων καὶ περιβολὰς διαπερώντων εἰς τὴν νῆσον. καίτοι πολλοὶ μὲν διὰ γῆρας ὑπολειπόμενοι τῶν πολιτῶν ἔλεον εἶχον· ἦν δέ τις καὶ ἀπὸ τῶν ἡμέρων καὶ συντρόφων ζῴων ἐπικλῶσα γλυκυθυμία, μετʼ ὠρυγῆς καὶ πόθου συμπαραθεόντων ἐμβαίνουσι τοῖς ἑαυτῶν τροφεῦσιν.
10.6Anlatıldığına göre bunlardan biri, Perikles'in babası Ksanthippos'un köpeği, sahibinden ayrılmaya dayanamayıp denize atlamış, kadırganın yanı sıra yüzerek Salamis'e çıkmış, orada bitkin düşüp hemen ölmüştür. Bugün hâlâ gösterilen ve Köpek Mezarı denen yerin onun mezarı olduğu söylenir.
ἐν οἷς ἱστορεῖται κύων Ξανθίππου τοῦ Περικλέους πατρὸς οὐκ ἀνασχόμενος τὴν ἀπʼ αὐτοῦ μόνωσιν ἐναλέσθαι τῇ θαλάττῃ καὶ τῇ τριήρει παρανηχόμενος ἐκπεσεῖν εἰς τὴν Σαλαμῖνα καὶ λιποθυμήσας ἀποθανεῖν εὐθύς· οὗ καὶ τὸ δεικνύμενον ἄχρι νῦν καὶ καλούμενον Κυνὸς σῆμα τάφον εἶναι λέγουσι.
11.111. Bölüm
Themistokles'in bu işleri büyüktü. Ayrıca vatandaşların Aristeides'i özlediğini ve onun öfkeyle barbara katılıp Yunanistan'ın işini altüst etmesinden korktuğunu görünce (çünkü Aristeides savaştan önce Themistokles'in çekişmesiyle ostrakizme uğramıştı), bir karar önerisi yazdı: Belli bir süre için uzaklaştırılanlar geri dönüp öteki vatandaşlarla birlikte Yunanistan için en iyi olanı söyleyip yapabileceklerdi.
ταῦτά τε δὴ μεγάλα τοῦ Θεμιστοκλέους, καὶ τοὺς πολίτας αἰσθόμενος ποθοῦντας Ἀριστείδην καὶ δεδιότας, μὴ διʼ ὀργὴν τῷ βαρβάρῳ προσθεὶς ἑαυτὸν ἀνατρέψῃ τὰ πράγματα τῆς Ἑλλάδος (ἐξωστράκιστο γὰρ πρὸ τοῦ πολέμου καταστασιασθεὶς ὑπὸ Θεμιστοκλέους), γράφει ψήφισμα, τοῖς ἐπὶ χρόνῳ μεθεστῶσιν ἐξεῖναι κατελθοῦσι πράττειν καὶ λέγειν τὰ βέλτιστα τῇ Ἑλλάδι μετὰ τῶν ἄλλων πολιτῶν.
11.2Eurybiades Sparta'nın itibarı yüzünden gemilerin komutasını elinde tutuyordu, ama tehlike karşısında gevşekti; demir alıp Peloponnesosluların kara ordusunun da toplandığı Kıstak'a gitmek istiyordu. Themistokles buna karşı çıktı. Hatırlanan o sözler de bu sırada söylenmiştir. Eurybiades ona, "Themistokles, yarışmalarda vaktinden önce fırlayanlara sopa atılır" deyince Themistokles, "Evet," demiş, "ama geride kalanlara da çelenk konmaz."
Εὐρυβιάδου δὲ τὴν μὲν ἡγεμονίαν τῶν νεῶν ἔχοντος διὰ τὸ τῆς Σπάρτης ἀξίωμα, μαλακοῦ δὲ περὶ τὸν κίνδυνον ὄντος, αἴρειν δὲ βουλομένου καὶ πλεῖν ἐπὶ τὸν Ἰσθμόν, ὅπου καὶ τὸ πεζὸν ἤθροιστο τῶν Πελοποννησίων, ὁ Θεμιστοκλῆς ἀντέλεγεν· ὅτε καὶ τὰ μνημονευόμενα λεχθῆναί φασι. τοῦ γὰρ Εὐρυβιάδου πρὸς αὐτὸν εἰπόντος· ὦ Θεμιστόκλεις, ἐν τοῖς ἀγῶσι τοὺς προεξανισταμένους ῥαπίζουσι, ναὶ, εἶπεν ὁ Θεμιστοκλῆς, ἀλλὰ τοὺς ἀπολειφθέντας οὐ στεφανοῦσιν.
11.3Eurybiades vuracakmış gibi sopasını kaldırınca Themistokles, "Vur, ama dinle" demiş. Eurybiades onun yumuşak başlılığına şaşırıp konuşmasını söyleyince Themistokles onu yeniden konuya getirdi. Biri, vatanı olmayan bir adamın vatanı olanlara vatanlarını bırakıp terk etmelerini öğütlemesinin doğru olmadığını söyleyince Themistokles lafı ona çevirdi:
ἐπαραμένου δὲ τὴν βακτηρίαν ὡς πατάξοντος, ὁ Θεμιστοκλῆς ἔφη· πάταξον μέν, ἄκουσον δέ. θαυμάσαντος δὲ τὴν πρᾳότητα τοῦ Εὐρυβιάδου καὶ λέγειν κελεύσαντος, ὁ μὲν Θεμιστοκλῆς ἀνῆγεν αὐτὸν ἐπὶ τὸν λόγον. εἰπόντος δέ τινος, ὡς ἀνὴρ ἄπολις οὐκ ὀρθῶς διδάσκει τοὺς ἔχοντας ἐγκαταλιπεῖν καὶ προέσθαι τὰς πατρίδας, ὁ Θεμιστοκλῆς ἐπιστρέψας τὸν λόγον· ἡμεῖς τοι,
11.4"Biz, sefil adam, evlerimizi ve surlarımızı bıraktık, çünkü cansız şeyler uğruna köle olmaya razı değildik. Ama Yunan şehirlerinin en büyüğü bizimdir: Şu iki yüz kadırga. Bunlar şimdi, kurtulmak isterseniz size yardım için burada duruyor. Ama bizi ikinci kez yüzüstü bırakıp giderseniz, Yunanlardan biri çok geçmeden Atinalıların hem özgür bir şehre, hem kaybettiklerinden aşağı kalmayan bir toprağa sahip olduğunu duyacaktır."
εἶπεν, ὦ μοχθηρέ, τὰς μὲν οἰκίας καὶ τὰ τείχη καταλελοίπαμεν, οὐκ ἀξιοῦντες ἀψύχων ἕνεκα δουλεύειν, πόλις δʼ ἡμῖν ἔστι μεγίστη τῶν Ἑλληνίδων, αἱ διακόσιαι τριήρεις, αἳ νῦν μὲν ὑμῖν παρεστᾶσι βοηθοὶ σώζεσθαι διʼ αὐτῶν βουλομένοις, εἰ δʼ ἄπιτε δεύτερον ἡμᾶς προδόντες, αὐτίκα πεύσεταί τις Ἑλλήνων Ἀθηναίους καὶ πόλιν ἐλευθέραν καὶ χώραν οὐ χείρονα κεκτημένους ἧς ἀπέβαλον.
11.5Themistokles bunları söyleyince Eurybiades'i kaygı ve korku aldı: Atinalılar onları bırakıp gidebilirdi. Eretrialı adam ona karşı bir şey söylemeye kalkışınca Themistokles, "Siz de mi savaştan söz ediyorsunuz," demiş, "mürekkep balıkları gibi kılıcınız var ama yüreğiniz yok?"
ταῦτα τοῦ Θεμιστοκλέους εἰπόντος ἔννοια καὶ δέος ἔσχε τὸν Εὐρυβιάδην τῶν Ἀθηναίων, μὴ σφᾶς ἀπολείποντες οἴχονται. τοῦ δʼ Ἐρετριέως πειρωμένου τι λέγειν πρὸς αὐτόν, ἦ γάρ, ἔφη, καὶ ὑμῖν περὶ πολέμου τίς ἐστι λόγος, οἳ καθάπερ αἱ τευθίδες μάχαιραν μὲν ἔχετε, καρδίαν δὲ οὐκ ἔχετε;
12.112. Bölüm
Bazılarına göre Themistokles bunları geminin güvertesinden konuşurken, gemilerin sağından uçarak gelen bir baykuş görülmüş ve direğin tepesine konmuş. Bu yüzden herkes onun görüşüne iyice katılmış ve deniz savaşına hazırlanmaya başlamış.
λέγεται δʼ ὑπό τινων τὸν μὲν Θεμιστοκλέα περὶ τούτων ἀπὸ τοῦ καταστρώματος ἄνωθεν τῆς νεὼς διαλέγεσθαι, γλαῦκα δʼ ὀφθῆναι διαπετομένην ἀπὸ δεξιᾶς τῶν νεῶν καὶ τοῖς καρχησίοις ἐπικαθίζουσαν· διὸ δὴ καὶ μάλιστα προσέθεντο τῇ γνώμῃ καὶ παρεσκευάζοντο ναυμαχήσοντες.
12.2Ama düşman donanması Attika'ya, Phaleron'a yaklaşıp çevredeki kıyıları görünmez hâle getirince, kral da kara ordusuyla denize inip bütün gücüyle görününce ve iki kuvvet bir araya gelince, Themistokles'in sözleri Yunanların aklından uçup gitti. Peloponnesoslular yine gözlerini Kıstak'a diktiler, başka bir şey söyleyene öfkeleniyorlardı. Gece çekilmeye karar verildi, dümencilere sefer buyruğu verildi.
ἀλλʼ ἐπεὶ τῶν πολεμίων ὅ τε στόλος τῇ Ἀττικῇ κατὰ τὸ Φαληρικὸν προσφερόμενος τοὺς πέριξ ἀπέκρυψεν αἰγιαλούς, αὐτός τε βασιλεὺς μετὰ τοῦ πεζοῦ στρατοῦ καταβὰς ἐπὶ τὴν θάλατταν ἅθρους ὤφθη, τῶν δὲ δυνάμεων ὁμοῦ γενομένων, ἐξερρύησαν οἱ τοῦ Θεμιστοκλέους λόγοι τῶν Ἑλλήνων καὶ πάλιν ἐπάπταινον οἱ Πελοποννήσιοι πρὸς τὸν Ἰσθμόν, εἴ τις ἄλλο τι λέγοι χαλεπαίνοντες, ἐδόκει δὲ τῆς νυκτὸς ἀποχωρεῖν καὶ παρηγγέλλετο πλοῦς τοῖς κυβερνήταις,
12.3Bunun üzerine Themistokles, Yunanların bu yerin ve boğazın sağladığı üstünlüğü elden çıkarıp şehirlerine dağılacak olmalarına dayanamadı ve Sikinnos işini düşünüp kurdu.
Sikinnos soyca Persti, savaş esiriydi; Themistokles'e bağlıydı ve çocuklarının özel öğretmeniydi.
ἔνθα δὴ βαρέως φέρων ὁ Θεμιστοκλῆς, εἰ τὴν ἀπὸ τοῦ τόπου καὶ τῶν στενῶν προέμενοι βοήθειαν οἱ Ἕλληνες διαλυθήσονται κατὰ πόλεις, ἐβουλεύετο καὶ συνετίθει τὴν περὶ τὸν Σίκιννον πραγματείαν. ἦν δὲ τῷ μὲν γένει Πέρσης ὁ Σίκιννος, αἰχμάλωτος, εὔνους δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ καὶ τῶν τέκνων αὐτοῦ παιδαγωγός.
12.4Themistokles onu gizlice Kserkses'e gönderip şunu söylemesini buyurdu: "Atinalıların komutanı Themistokles kralın tarafını tutuyor. Yunanların kaçmakta olduğunu ona ilk kendisi haber veriyor ve onların kaçmasına izin vermemesini, kara ordusundan ayrı ve karışıklık içindeyken saldırıp deniz gücünü yok etmesini öğütlüyor."
ὃν ἐκπέμπει πρὸς τὸν Ξέρξην κρύφα, κελεύσας λέγειν, ὅτι Θεμιστοκλῆς ὁ τῶν Ἀθηναίων στρατηγὸς αἱρούμενος τὰ βασιλέως ἐξαγγέλλει πρῶτος αὐτῷ τοὺς Ἕλληνας ἀποδιδράσκοντας, καὶ διακελεύεται μὴ παρεῖναι φυγεῖν αὐτοῖς, ἀλλʼ ἐν ᾧ ταράττονται τῶν πεζῶν χωρὶς ὄντες ἐπιθέσθαι καὶ διαφθεῖραι τὴν ναυτικὴν δύναμιν.
12.5Kserkses bunları iyi niyetle söylenmiş sanıp sevindi ve hemen gemi komutanlarına buyruk çıkardı: Öteki gemilere rahatça mürettebat alınacak, ama iki yüz gemiyle derhâl denize açılıp bütün geçidi kuşatacaklar ve adaları çevreleyecekler, böylece düşmandan kimse kaçamayacaktı.
ταῦτα δʼ ὁ Ξέρξης ὡς ἀπʼ εὐνοίας λελεγμένα δεξάμενος ἥσθη, καὶ τέλος εὐθὺς ἐξέφερε πρὸς τοὺς ἡγεμόνας τῶν νεῶν, τὰς μὲν ἄλλας πληροῦν καθʼ ἡσυχίαν, διακοσίαις δʼ ἀναχθέντας ἤδη περιβαλέσθαι τὸν πόρον ἐν κύκλῳ πάντα καὶ διαζῶσαι τὰς νήσους, ὅπως ἐκφύγοι μηδεὶς τῶν πολεμίων.
12.6Bunlar olurken durumu ilk fark eden Lysimakhos oğlu Aristeides Themistokles'in çadırına geldi; dostu değildi, hatta anlatıldığı gibi onun yüzünden ostrakizme uğramıştı. Themistokles dışarı çıkınca ona kuşatmayı bildirdi. Themistokles, adamın soylu karakterini bildiği ve o anda gelmesine hayran kaldığı için Sikinnos işini anlattı; kendisinden daha fazla güven gördüğü için Yunanları boğazda deniz savaşı vermeye yöneltmesinde yardımcı olmasını, gayret göstermesini istedi.
τούτων δὲ πραττομένων Ἀριστείδης ὁ Λυσιμάχου πρῶτος αἰσθόμενος ἧκεν ἐπὶ τὴν σκηνὴν τοῦ Θεμιστοκλέους, οὐκ ὢν φίλος, ἀλλὰ καὶ διʼ ἐκεῖνον ἐξωστρακισμένος, ὥσπερ εἴρηται· προελθόντι δὲ τῷ Θεμιστοκλεῖ φράζει τὴν κύκλωσιν. ὁ δὲ τήν τε ἄλλην καλοκαγαθίαν τοῦ ἀνδρὸς εἰδὼς καὶ τῆς τότε παρουσίας ἀγάμενος λέγει τὰ περὶ τὸν Σίκιννον αὐτῷ καὶ παρεκάλει τῶν Ἑλλήνων συνεπιλαμβάνεσθαι καὶ συμπροθυμεῖσθαι πίστιν ἔχοντα μᾶλλον, ὅπως ἐν τοῖς στενοῖς ναυμαχήσωσιν.
12.7Aristeides Themistokles'i övdükten sonra öteki komutanlara ve kaptanlara gidip onları savaşa kışkırttı. Ama onlar hâlâ inanmıyorken, Panaitios'un komuta ettiği Tenos'tan bir kadırga kaçıp geldi ve kuşatmayı haber verdi. Böylece Yunanlar hem zorunluluktan hem de thymoslarından tehlikeye atıldılar.
ὁ μὲν οὖν Ἀριστείδης ἐπαινέσας τὸν Θεμιστοκλέα τοὺς ἄλλους ἐπῄει στρατηγοὺς καὶ τριηράρχους ἐπὶ τὴν μάχην παροξύνων. ἔτι δʼ ὅμως ἀπιστούντων ἐφάνη Τηνία τριήρης αὐτόμολος, ἧς ἐναυάρχει Παναίτιος, ἀπαγγέλλουσα τὴν κύκλωσιν, ὥστε καὶ θυμῷ τοὺς Ἕλληνας ὁρμῆσαι μετὰ τῆς ἀνάγκης πρὸς τὸν κίνδυνον.
13.113. Bölüm
Gün doğarken Kserkses, yukarıda oturmuş donanmayı ve savaş düzenini izliyordu. Phanodemos'a göre yeri, adanın Attika'dan dar bir geçitle ayrıldığı noktada Herakles tapınağının üstüydü; Akestodoros'a göre ise Megara sınırında, Boynuzlar denen yerin üstüydü. Altın bir taht koydurmuş, savaşta olup bitenleri yazmakla görevli birçok katibi yanına almıştı.
ἅμα δʼ ἡμέρᾳ Ξέρξης μὲν ἄνω καθῆστο τὸν στόλον ἐποπτεύων καὶ τὴν παράταξιν, ὡς μὲν Φανόδημός φησιν, ὑπὲρ τὸ Ἡράκλειον, ᾗ βραχεῖ πόρῳ διείργεται τῆς Ἀττικῆς ἡ νῆσος, ὡς δʼ Ἀκεστόδωρος, ἐν μεθορίῳ τῆς Μεγαρίδος ὑπὲρ τῶν καλουμένων Κεράτων, χρυσοῦν δίφρον θέμενος καὶ γραμματεῖς πολλοὺς παραστησάμενος, ὧν ἔργον ἦν ἀπογράφεσθαι τὰ κατὰ τὴν μάχην πραττόμενα.
13.2Themistokles komuta gemisinin yanında kurban keserken ona üç esir getirildi: Görünüşleri son derece güzeldi, giysilerle ve altınla göz alıcı biçimde süslenmişlerdi. Kralın kız kardeşi Sandauke ile Artayktes'in oğulları oldukları söyleniyordu. Kâhin Euphrantides onları gördüğü anda kurbanlardan büyük, parlak bir alev yükseldi, aynı anda da sağ taraftan bir hapşırık işaret verdi. Bunun üzerine Themistokles'in elini tutarak gençleri kurban olarak adamasını, Çiğ Et Yiyen Dionysos'a dua edip hepsini kesmesini söyledi: Böylece Yunanlara hem kurtuluş hem zafer gelecekti.
Θεμιστοκλεῖ δὲ παρὰ τὴν ναυαρχίδα τριήρη σφαγιαζομένῳ τρεῖς προσήχθησαν αἰχμάλωτοι, κάλλιστοι μὲν ἰδέσθαι τὴν ὄψιν, ἐσθῆσι δὲ καὶ χρυσῷ κεκοσμημένοι διαπρεπῶς. ἐλέγοντο δὲ Σανδαύκης παῖδες εἶναι τῆς βασιλέως ἀδελφῆς καὶ Ἀρταΰκτου. τούτους ἰδὼν Εὐφραντίδης ὁ μάντις, ὡς ἅμα μὲν ἀνέλαμψεν ἐκ τῶν ἱερῶν μέγα καὶ περιφανὲς πῦρ, ἅμα δὲ πταρμὸς ἐκ δεξιῶν ἐσήμηνε, τὸν Θεμιστοκλέα δεξιωσάμενος ἐκέλευσε τῶν νεανίσκων κατάρξασθαι καὶ καθιερεῦσαι πάντας ὠμηστῇ Διονύσῳ προσευξάμενον· οὕτω γὰρ ἅμα σωτηρίαν τε καὶ νίκην ἔσεσθαι τοῖς Ἕλλησιν.
13.3Themistokles kehanetin büyüklüğü ve korkunçluğu karşısında dehşete düştü. Ama büyük mücadelelerde ve güç durumlarda hep olduğu gibi, kalabalık kurtuluşu makul olandan çok akıl dışı olandan umarak hep bir ağızdan tanrıya seslendi, esirleri sunağa götürdü ve kurbanın kâhinin buyurduğu gibi yerine getirilmesini zorla sağladı. Bunu, filozof olan ve tarih yazınına yabancı olmayan Lesboslu Phanias anlatır.
ἐκπλαγέντος δὲ τοῦ Θεμιστοκλέους ὡς μέγα τὸ μάντευμα καὶ δεινόν, οἷον εἴωθεν ἐν μεγάλοις ἀγῶσι καὶ πράγμασι χαλεποῖς, μᾶλλον ἐκ τῶν παραλόγων ἤ τῶν εὐλόγων τὴν σωτηρίαν ἐλπίζοντες οἱ πολλοὶ τὸν θεὸν ἅμα κοινῇ κατεκαλοῦντο φωνῇ καὶ τοὺς αἰχμαλώτους τῷ βωμῷ προσαγαγόντες ἠνάγκασαν, ὡς ὁ μάντις ἐκέλευσε, τὴν θυσίαν συντελεσθῆναι. ταῦτα μὲν οὖν ἀνὴρ φιλόσοφος καὶ γραμμάτων οὐκ ἄπειρος ἱστορικῶν Φανίας ὁ Λέσβιος εἴρηκε.
14.114. Bölüm
Barbar gemilerinin sayısı konusunda şair Aiskhylos, bilen ve güvenle söyleyen biri gibi, Persler trajedisinde şunları der:
Kserkses'in, biliyorum, götürdüğü gemiler bin taneydi; hızları övülmeye değer olanlar ise iki yüz yediydi: Söylenen budur.
Attika gemileri yüz seksen taneydi; her birinde güverteden savaşan on sekiz kişi vardı; bunların dördü okçu, geri kalanı hoplitti.
περὶ δὲ τοῦ πλήθους τῶν βαρβαρικῶν νεῶν Αἰσχύλος ὁ ποιητὴς ὡς ἂν εἰδὼς καὶ διαβεβαιούμενος ἐν τραγῳδίᾳ Πέρσαις λέγει ταῦτα· Ξέρξῃ δέ, καὶ γὰρ οἶδα, χιλιὰς μὲν ἦν ὧν ἦγε πλῆθος· αἱ δʼ ὑπέρκομποι τάχει ἑκατὸν δὶς ἦσαν ἑπτά θʼ· ὧδʼ ἔχει λόγος. τῶν δʼ Ἀττικῶν ἑκατὸν ὀγδοήκοντα τὸ πλῆθος οὐσῶν ἑκάστη τοὺς ἀπὸ τοῦ καταστρώματος μαχομένους ὀκτωκαίδεκα εἶχεν, ὧν τοξόται τέσσαρες ἦσαν, οἱ λοιποὶ δʼ ὁπλῖται.
14.2Themistokles yer kadar zamanı da iyi hesaplamış görünüyor. Kadırgalarını barbar gemilerinin karşısına, her zamanki saat gelip denizden kuvvetli bir rüzgâr ve boğaza dalgalar getirmeden önce dikmedi. Bu rüzgâr alçak ve yayvan olan Yunan gemilerine zarar vermiyor, kıçları kalkık, güverteleri yüksek ve ağır ilerleyen barbar gemilerine ise çarpıp sendeletiyor, onları yandan, hızla üzerlerine gelen Yunanlara açıyordu. Yunanlar da Themistokles'e bakıyorlardı, çünkü yararlı olanı en iyi o görüyordu.
δοκεῖ δʼ οὐκ ἧττον εὖ τὸν καιρὸν ὁ Θεμιστοκλῆς ἢ τὸν τόπον συνιδὼν καὶ φυλάξας μὴ πρότερον ἀντιπρῴρους καταστῆσαι ταῖς βαρβαρικαῖς τὰς τριήρεις, ἢ τὴν εἰωθυῖαν ὥραν παραγενέσθαι, τὸ πνεῦμα λαμπρὸν ἐκ πελάγους ἀεὶ καὶ κῦμα διὰ τῶν στενῶν κατάγουσαν· ὃ τὰς μὲν Ἑλληνικὰς οὐκ ἔβλαπτε ναῦς ἁλιτενεῖς οὔσας καὶ ταπεινοτέρας, τὰς δὲ βαρβαρικὰς ταῖς τε πρύμναις ἀνεστώσας καὶ τοῖς καταστρώμασιν ὑψορόφους καὶ βαρείας ἐπιφερομένας ἔσφαλλε προσπῖπτον καὶ παρεδίδου πλαγίας τοῖς Ἕλλησιν ὀξέως προσφερομένοις καὶ τῷ Θεμιστοκλεῖ προσέχουσιν, ὡς ὁρῶντι μάλιστα τὸ συμφέρον,
14.3Üstelik Kserkses'in donanma komutanı Ariamenes onun karşısındaydı; büyük bir gemide, sanki bir surdan ok ve mızrak atıyordu. Yiğit bir adamdı, kralın kardeşlerinin de açık ara en güçlüsü ve en adiliydi. Birlikte yol alan Dekeleialı Ameinias ile Paianialı Sokles, gemiler baş başa çarpışıp mahmuzlarıyla birbirine saplanınca, onların kadırgasına çıkmaya kalkan bu adamı karşılayıp mızraklarla vurarak denize attılar. Cesedi başka enkazlarla birlikte sürüklenirken Artemisia onu tanıyıp Kserkses'e götürdü.
καὶ ὅτι κατʼ ἐκεῖνον ὁ Ξέρξου ναύαρχος Ἀριαμένης ναῦν ἔχων μεγάλην ὥσπερ ἀπὸ τείχους ἐτόξευε καὶ ἠκόντιζεν, ἀνὴρ ἀγαθὸς ὢν καὶ τῶν βασιλέως ἀδελφῶν πολὺ κράτιστός τε καὶ δικαιότατος. τοῦτον μὲν οὖν Ἀμεινίας ὁ Δεκελεὺς καὶ Σωκλῆς ὁ Παιανιεὺς ὁμοῦ πλέοντες, ὡς αἱ νῆες ἀντίπρῳροι προσπεσοῦσαι καὶ συνερείσασαι τοῖς χαλκώμασιν ἐνεσχέθησαν, ἐπιβαίνοντα τῆς αὐτῶν τριήρους ὑποστάντες καὶ τοῖς δόρασι τύπτοντες εἰς τὴν θάλασσαν ἐξέβαλον· καὶ τὸ σῶμα μετʼ ἄλλων διαφερόμενον ναυαγίων Ἀρτεμισία γνωρίσασα πρὸς Ξέρξην ἀνήνεγκεν.
15.115. Bölüm
Savaş bu noktadayken Eleusis'ten büyük bir ışık parladığı, Thria ovasını denize kadar bir uğultu ve seslerin kapladığı söylenir; sanki kalabalık bir insan topluluğu birlikte gizem alayında Iakkhos'u götürüyordu. Bu sesler çıkaran kalabalıktan yerden yavaş yavaş bir bulut yükselip sonra yeniden inmiş ve kadırgaların üzerine çökmüş gibi görünmüş. Başkaları da Aigina'dan silahlı adamların hayaletlerini görür gibi olmuş, ellerini Yunan kadırgalarının önüne uzatıyorlarmış. Bunları, savaştan önce dualarla yardıma çağrılan Aiakidler sandılar.
ἐν δὲ τούτῳ τοῦ ἀγῶνος ὄντος φῶς μὲν ἐκλάμψαι μέγα λέγουσιν Ἐλευσινόθεν, ἦχον δὲ καὶ φωνὴν τὸ Θριάσιον κατέχειν πεδίον ἄχρι θαλάττης, ὡς ἀνθρώπων ὁμοῦ πολλῶν τὸν μυστικὸν ἐξαγόντων Ἴακχον. ἐκ δὲ τοῦ πλήθους τῶν φθεγγομένων κατὰ μικρὸν ἀπὸ γῆς ἀναφερόμενον νέφος ἔδοξεν αὖθις ὑπονοστεῖν καὶ κατασκήπτειν εἰς τὰς τριήρεις. ἕτεροι δὲ φάσματα καὶ εἴδωλα καθορᾶν ἔδοξαν ἐνόπλων ἀνδρῶν ἀπʼ Αἰγίνης τὰς χεῖρας ἀνεχόντων πρὸ τῶν Ἑλληνικῶν τριηρῶν· οὓς εἴκαζον Αἰακίδας εἶναι παρακεκλημένους εὐχαῖς πρὸ τῆς μάχης ἐπὶ τὴν βοήθειαν.
15.2İlk gemiyi Atinalı kaptan Lykomedes ele geçirdi; onun armalarını kesip Phlya'da Defne Taşıyıcı Apollon'a adadı. Ötekiler, dar geçitte sayıca barbarlarla eşit durumda oldukları için, onların parça parça gelip birbirine çarpmasını kullanarak bozguna uğrattılar; Simonides'in dediği gibi barbarlar akşama kadar dayandı. Yunanlar da o güzel ve ünlü zaferi kazandılar. Ne Yunanların ne de barbarların denizde bundan parlak bir başarısı olmuştur; bu, savaşanların ortak cesareti ve gayretiyle, ama Themistokles'in görüşü ve becerisiyle gerçekleşmiştir.
πρῶτος μὲν οὖν λαμβάνει ναῦν Λυκομήδης, ἀνὴρ Ἀθηναῖος τριηραρχῶν, ἧς τὰ παράσημα περικόψας ἀνέθηκεν Ἀπόλλωνι δαφνηφόρῳ Φλυῆσιν. οἱ δʼ ἄλλοι τοῖς βαρβάροις ἐξισούμενοι τὸ πλῆθος ἐν στενῷ κατὰ μέρος προσφερομένους καὶ περιπίπτοντας ἀλλήλοις ἐτρέψαντο, μέχρι δείλης ἀντισχόντας, ὡς εἴρηκε Σιμωνίδης, τὴν καλὴν ἐκείνην καὶ περιβόητον ἀράμενοι νίκην, ἧς οὔθʼ Ἕλλησιν οὔτε βαρβάροις ἐνάλιον ἔργον εἴργασται λαμπρότερον, ἀνδρείᾳ μὲν καὶ προθυμίᾳ κοινῇ τῶν ναυμαχησάντων, γνώμῃ δὲ καὶ δεινότητι τῇ Θεμιστοκλέους.
16.116. Bölüm
Deniz savaşından sonra Kserkses hâlâ başarısızlığa öfkeyle direniyor, aradaki geçidi doldurarak karayolu yapıp Salamis'teki Yunanların üzerine kara ordusunu sürmeye çalışıyordu. Themistokles ise Aristeides'in nabzını yoklamak için, gemilerle Hellespontos'a gidip köprüyü yıkalım diye öneri yaptı: "Asya'yı Avrupa'da yakalayalım" dedi.
μετὰ δὲ τὴν ναυμαχίαν Ξέρξης μὲν ἔτι θυμομαχῶν πρὸς τὴν ἀπότευξιν ἐπεχείρει διὰ χωμάτων ἐπάγειν τὸ πεζὸν τοῖς Ἕλλησιν εἰς Σαλαμῖνα, ἐμφράξας τὸν διὰ μέσου πόρον· Θεμιστοκλῆς δʼ ἀποπειρώμενος Ἀριστείδου λόγῳ γνώμην ἐποιεῖτο λύειν τὸ ζεῦγμα ταῖς ναυσὶν ἐπιπλεύσαντας εἰς Ἑλλήσποντον, ὅπως, ἔφη, τὴν Ἀσίαν ἐν τῇ Εὐρώπῃ λάβωμεν.
16.2Aristeides bundan hoşlanmayıp şöyle dedi: "Şu ana kadar keyif süren bir barbarla savaştık. Ama bu kadar büyük güçlerin efendisi olan adamı Yunanistan'a kapatıp korkuyla çaresiz bırakırsak, artık altın bir şemsiyenin altına oturup savaşı rahat rahat seyretmeyecektir; tehlike yüzünden her şeyi göze alıp her yerde bizzat bulunacak, ihmal ettiklerini düzeltecek ve bütün işler için daha iyi kararlar alacaktır.
δυσχεραίνοντος δὲ τοῦ Ἀριστείδου καὶ λέγοντος ὅτι, νῦν μὲν τρυφῶντι τῷ βαρβάρῳ πεπολεμήκαμεν, ἂν δὲ κατακλείσωμεν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ καταστήσωμεν εἰς ἀνάγκην ὑπὸ δέους ἄνδρα τηλικούτων δυνάμεων κύριον, οὐκέτι καθήμενος ὑπὸ σκιάδι χρυσῇ θεάσεται τὴν μάχην ἐφʼ ἡσυχίας, ἀλλὰ πάντα τολμῶν καὶ πᾶσιν αὐτὸς παρὼν διὰ τὸν κίνδυνον ἐπανορθώσεται τὰ παρειμένα καὶ βουλεύσεται βέλτιον ὑπὲρ τῶν ὅλων·
16.3"Bu yüzden, Themistokles, var olan köprüyü yıkmamalıyız; mümkünse bir köprü daha yapıp bu adamı olabildiğince çabuk Avrupa'dan dışarı atmalıyız." Themistokles, "Öyleyse," dedi, "bu yararlı görülüyorsa, hepimiz onun Yunanistan'dan en kısa zamanda nasıl gideceğini düşünüp çare bulalım."
οὐ τὴν οὖσαν οὖν, ἔφη, δεῖ γέφυραν, ὦ Θεμιστόκλεις, ἡμᾶς ἀναιρεῖν, ἀλλʼ ἑτέραν, εἴπερ οἷόν τε, προσκατασκευάσαντας ἐκβαλεῖν διὰ τάχους τὸν ἄνθρωπον ἐκ τῆς Εὐρώπης. οὐκοῦν, εἶπεν ὁ Θεμιστοκλῆς, εἰ δοκεῖ ταῦτα συμφέρειν, ὥρα σκοπεῖν καὶ μηχανᾶσθαι πάντας ἡμᾶς, ὅπως ἀπαλλαγήσεται τὴν ταχίστην ἐκ τῆς Ἑλλάδος.
16.4Buna karar verilince Themistokles esirler arasında bulduğu kralın harem ağalarından Arnakes adlı birini krala gönderdi ve şunu bildirmesini söyledi: Yunanlar deniz zaferinden sonra Hellespontos'a gidip köprüyü yıkmaya karar vermişlerdi; Themistokles ise kralı düşündüğü için, müttefikleri takipte oyalayıp geciktirmeye çalışırken onun bir an önce kendi denizine gidip karşıya geçmesini öğütlüyordu.
ἐπεὶ δὲ ταῦτα ἔδοξε, πέμπει τινὰ τῶν βασιλικῶν εὐνούχων ἐν τοῖς αἰχμαλώτοις ἀνευρών, Ἀρνάκην ὄνομα, φράζειν βασιλεῖ κελεύσας, ὅτι τοῖς μὲν Ἕλλησι δέδοκται τῷ ναυτικῷ κεκρατηκότας ἀναπλεῖν εἰς τὸν Ἑλλήσποντον ἐπὶ τὸ ζεῦγμα καὶ λύειν τὴν γέφυραν, Θεμιστοκλῆς δὲ κηδόμενος βασιλέως παραινεῖ σπεύδειν ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ θάλατταν καὶ περαιοῦσθαι, μέχρις αὐτὸς ἐμποιεῖ τινας διατριβὰς τοῖς συμμάχοις καὶ μελλήσεις πρὸς τὴν δίωξιν.
16.5Barbar bunu duyunca korkuya kapıldı ve hemen geri çekilmeye başladı. Themistokles ile Aristeides'in phronēsisi de Mardonios olayında sınanmış oldu: Yunanlar Plataia'da Kserkses'in gücünün çok küçük bir bölümüyle savaştıkları hâlde her şeyi tehlikeye sokmuşlardı.
ταῦθʼ ὁ βάρβαρος ἀκούσας καὶ γενόμενος περίφοβος διὰ τάχους ἐποιεῖτο τὴν ἀναχώρησιν. καὶ πεῖραν ἡ Θεμιστοκλέους καὶ Ἀριστείδου φρόνησις ἐν Μαρδονίῳ παρέσχεν, εἴγε πολλοστημορίῳ τῆς Ξέρξου δυνάμεως διαγωνισάμενοι Πλαταιᾶσιν εἰς τὸν περὶ τῶν ὅλων κίνδυνον κατέστησαν.
17.117. Bölüm
Herodotos, şehirler arasında en üstün gelenin Aigina olduğunu söyler; ama herkes, kıskançlıktan isteksiz de olsa, birinciliği Themistokles'e verdi. Çünkü komutanlar Kıstak'a çekilip sunaktan oylarını alınca her biri aretēde birinciliği kendine, ikinciliği Themistokles'e verdi. Lakedaimonlular da onu Sparta'ya götürüp Eurybiades'e cesaret, ona da bilgelik ödülü olarak zeytin dalından bir çelenk verdiler; şehirdeki arabaların en iyisini armağan ettiler, üç yüz genci de ona eşlik etmek üzere sınıra kadar gönderdiler.
πόλεων μὲν οὖν τὴν Αἰγινητῶν ἀριστεῦσαί φησιν Ἡρόδοτος, Θεμιστοκλεῖ δέ, καίπερ ἄκοντες ὑπὸ φθόνου, τὸ πρωτεῖον ἀπέδοσαν ἅπαντες. ἐπεὶ γὰρ ἀναχωρήσαντες εἰς τὸν Ἰσθμὸν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ τὴν ψῆφον ἔφερον οἱ στρατηγοί, πρῶτον μὲν ἕκαστος ἑαυτὸν ἀπέφαινεν ἀρετῇ, δεύτερον δὲ μεθʼ ἑαυτὸν Θεμιστοκλέα. Λακεδαιμόνιοι δʼ εἰς τὴν Σπάρτην αὐτὸν καταγαγόντες Εὐρυβιάδῃ μὲν ἀνδρείας, ἐκείνῳ δὲ σοφίας ἀριστεῖον ἔδοσαν θαλλοῦ στέφανον, καὶ τῶν κατὰ τὴν πόλιν ἁρμάτων τὸ πρωτεῦον ἐδωρήσαντο καὶ τριακοσίους τῶν νέων πομποὺς ἄχρι τῶν ὅρων συνεξέπεμψαν.
17.2Anlatıldığına göre, bundan sonraki Olympia oyunlarında Themistokles stadyuma girince, oradakiler yarışmacıları bırakıp bütün gün onu izlemiş, konuklara göstermiş, hayranlıkla el çırpmışlar. O da hoşnut olup dostlarına, Yunanistan için çektiği zahmetlerin meyvesini aldığını itiraf etmiş.
λέγεται δʼ Ὀλυμπίων τῶν ἐφεξῆς ἀγομένων καὶ παρελθόντος εἰς τὸ στάδιον τοῦ Θεμιστοκλέους, ἀμελήσαντας τῶν ἀγωνιστῶν τοὺς παρόντας ὅλην τὴν ἡμέραν ἐκεῖνον θεᾶσθαι καὶ τοῖς ξένοις ἐπιδεικνύειν ἅμα θαυμάζοντας καὶ κροτοῦντας, ὥστε καὶ αὐτὸν ἡσθέντα πρὸς τοὺς φίλους ὁμολογῆσαι τὸν καρπὸν ἀπέχειν τῶν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος αὐτῷ πονηθέντων.
18.118. Bölüm
Çünkü anlatılanlara bakılırsa, tabiatça son derece hırslıydı. Şehir onu donanma komutanı seçtiğinde ne özel ne de kamu işlerinden hiçbirini tek tek görmez, karşısına çıkanı denize açılacağı güne ertelerdi; böylece bir anda birçok işi yapıp her türden insanla görüşerek büyük bir adam ve en güçlü kişi gibi görünmek isterdi.
καὶ γὰρ ἦν τῇ φύσει φιλοτιμότατος, εἰ δεῖ τεκμαίρεσθαι διὰ τῶν ἀπομνημονευομένων. αἱρεθεὶς γὰρ ναύαρχος ὑπὸ τῆς πόλεως οὐδὲν οὔτε τῶν ἰδίων οὔτε τῶν κοινῶν κατὰ μέρος ἐχρημάτιζεν, ἀλλʼ ἐπανεβάλλετο τὸ προσπῖπτον εἰς τὴν ἡμέραν ἐκείνην, καθʼ ἣν ἐκπλεῖν ἔμελλεν, ἵνʼ ὁμοῦ πολλὰ πράττων πράγματα καὶ παντοδαποῖς ἀνθρώποις ὁμιλῶν μέγας εἶναι δοκῇ καὶ πλεῖστον δύνασθαι.
18.2Deniz kıyısına vurmuş ölülere bakarken altın bilezikler ve gerdanlıklar takmış olanlarını görünce kendisi yürüyüp geçmiş, ama arkasından gelen dostuna gösterip şöyle demiş: "Sen al, sen Themistokles değilsin." Eskiden ona tepeden bakan, ama ün kazanınca etrafında dolanmaya başlayan güzel delikanlı Antiphates'e de şöyle demiş: "Delikanlı, geç de olsa ikimiz de aynı anda akıllandık."
τῶν δὲ νεκρῶν τοὺς ἐκπεσόντας ἐπισκοπῶν παρὰ τὴν θάλατταν, ὡς εἶδε περικειμένους ψέλια χρυσᾶ καὶ στρεπτούς, αὐτὸς μὲν παρῆλθε, τῷ δʼ ἑπομένῳ φίλῳ δείξας εἶπεν· ἀνελοῦ σαυτῷ· σὺ γὰρ οὐκ εἶ Θεμιστοκλῆς. πρὸς δέ τινα τῶν καλῶν γεγονότων, Ἀντιφάτην, ὑπερηφάνως αὐτῷ κεχρημένον πρότερον, ὕστερον δὲ θεραπεύοντα διὰ τὴν δόξαν, ὦ μειράκιον, εἶπεν, ὀψὲ μέν, ἀμφότεροι δʼ ἅμα νοῦν ἐσχήκαμεν.
18.3Atinalıların ona ne saygı ne de hayranlık duyduğunu söylerdi: Onu çınar ağacı gibi görüyorlardı, fırtınada tehlikeye düşünce altına koşuyorlar, hava açılınca dallarını yolup budayıveriyorlardı. Seriphoslu adam ona, ününü kendisine değil şehrine borçlu olduğunu söyleyince, "Doğru söylüyorsun," demiş, "ama ne ben Seriphoslu olsaydım ünlü olurdum, ne sen Atinalı olsan."
ἔλεγε δὲ τοὺς Ἀθηναίους οὐ τιμᾶν αὐτὸν οὐδὲ θαυμάζειν, ἀλλʼ ὥσπερ πλατάνῳ χειμαζομένους μὲν ὑποτρέχειν κινδυνεύοντας, εὐδίας δὲ περὶ αὐτοὺς γενομένης τίλλειν καὶ κολούειν. τοῦ δὲ Σεριφίου πρὸς αὐτὸν εἰπόντος, ὡς οὐ διʼ αὑτὸν ἔσχηκε δόξαν, ἀλλὰ διὰ τὴν πόλιν, ἀληθῆ λέγεις, εἶπεν, ἀλλʼ οὔτʼ ἂν ἐγὼ Σερίφιος ὢν ἐγενόμην ἔνδοξος, οὔτε σὺ Ἀθηναῖος.
18.4Bir başka komutan, şehre yararlı bir iş yaptığını sanarak Themistokles'e karşı atılıp kendi yaptıklarını onunkilerle kıyaslamaya kalkınca şunu anlatmış: Bayramın ertesi günü bayramla kavga etmiş: "Sen koşuşturma dolu, yorucu bir gündün; bende ise herkes hazırlananların tadını rahat rahat çıkarır." Bayram da şöyle demiş: "Doğru söylüyorsun; ama ben olmasaydım sen de olmazdın." "Ben de o zaman var olmasaydım," demiş Themistokles, "siz şimdi nerede olurdunuz?"
ἑτέρου δέ τινος τῶν στρατηγῶν, ὡς ἔδοξέ τι χρήσιμον διαπεπρᾶχθαι τῇ πόλει, θρασυνομένου πρὸς τὸν Θεμιστοκλέα καὶ τὰς ἑαυτοῦ ταῖς ἐκείνου πράξεσιν ἀντιπαραβάλλοντος, ἔφη τῇ ἑορτῇ τὴν ὑστεραίαν ἐρίσαι λέγουσαν, ὡς ἐκείνη μὲν ἀσχολιῶν τε μεστὴ καὶ κοπώδης ἐστίν, ἐν αὐτῇ δὲ πάντες ἀπολαύουσι τῶν παρεσκευασμένων σχολάζοντες· τὴν δʼ ἑορτὴν πρὸς ταῦτʼ εἰπεῖν· ἀληθῆ λέγεις· ἀλλʼ ἐμοῦ μὴ γενομένης σὺ οὐκ ἂν ἦσθα· κἀμοῦ τοίνυν, ἔφη, τότε μὴ γενομένου, ποῦ ἂν ἦτε νῦν ὑμεῖς;
18.5Annesine şımarıklık eden, annesi sayesinde de kendisine şımaran oğluna şaka yollu, Yunanların en güçlüsünün o olduğunu söylerdi: Çünkü Yunanlara Atinalılar, Atinalılara kendisi, kendisine oğlanın annesi, annesine de oğlan hükmediyordu. Her konuda kendine özgü olmak istediğinden, bir tarla satarken tellala iyi bir komşusu olduğunu da bağırtırdı. Kızına talip olanlardan namuslu olanı zengin olana tercih etmiş, "Parasız kalan adam ararım, adamsız kalan para değil" demiştir. Özdeyişlerinde böyle biriydi.
τὸν δὲ υἱὸν ἐντρυφῶντα τῇ μητρὶ καὶ διʼ ἐκείνην αὐτῷ σκώπτων ἔλεγε πλεῖστον τῶν Ἑλλήνων δύνασθαι· τοῖς μὲν γὰρ Ἕλλησιν ἐπιτάττειν Ἀθηναίους, Ἀθηναίοις δʼ αὐτόν, αὐτῷ δὲ τὴν ἐκείνου μητέρα, τῇ μητρὶ δʼ ἐκεῖνον. ἴδιος δέ τις ἐν πᾶσι βουλόμενος εἶναι χωρίον μὲν πιπράσκων ἐκέλευε κηρύττειν, ὅτι καὶ γείτονα χρηστὸν ἔχει· τῶν δὲ μνωμένων αὐτοῦ τὴν θυγατέρα τὸν ἐπιεικῆ τοῦ πλουσίου προκρίνας ἔφη ζητεῖν ἄνδρα χρημάτων δεόμενον μᾶλλον ἢ χρήματα ἀνδρός. ἐν μὲν οὖν τοῖς ἀποφθέγμασι τοιοῦτός τις ἦν.
19.119. Bölüm
Bu işleri bitirir bitirmez şehri yeniden kurmaya ve surlamaya girişti. Theopompos'a göre eforları karşı çıkmamaları için parayla kandırdı; çoğu yazara göre ise onları aldattı. Elçilik adıyla Sparta'ya gitti. Spartalılar şehrin surlandığından yakınıyor, Aigina'dan bu iş için gönderilen Polyarkhos da suçlama yapıyordu.
γενόμενος δʼ ἀπὸ τῶν πράξεων ἐκείνων εὐθὺς ἐπεχείρει τὴν πόλιν ἀνοικοδομεῖν καὶ τειχίζειν, ὡς μὲν ἱστορεῖ Θεόπομπος, χρήμασι πείσας μὴ ἐναντιωθῆναι τοὺς ἐφόρους, ὡς δʼ οἱ πλεῖστοι, παρακρουσάμενος. ἧκε μὲν γὰρ εἰς Σπάρτην ὄνομα πρεσβείας ἐπιγραψάμενος· ἐγκαλούντων δὲ τῶν Σπαρτιατῶν, ὅτι τειχίζουσι τὸ ἄστυ, καὶ Πολυάρχου κατηγοροῦντος ἐπίτηδες ἐξ Αἰγίνης ἀποσταλέντος,
19.2Themistokles bunu inkâr etti ve görmek üzere Atina'ya adam gönderilmesini istedi. Bir yandan oyalama ile surların yapımına zaman kazandırıyor, bir yandan da gönderilenlerin Atinalıların elinde onun karşılığı olarak bulunmasını istiyordu. Öyle de oldu: Lakedaimonlular gerçeği öğrenince ona zarar vermediler; öfkelerini gizleyip onu geri gönderdiler.
Bundan sonra Pire'yi kurdu; limanların tabiatça uygunluğunu görmüş, bütün şehri denize göre düzenliyordu. Bir bakıma Atina'nın eski krallarına karşı bir siyaset izliyordu.
ἠρνεῖτο καὶ πέμπειν ἐκέλευεν εἰς Ἀθήνας τοὺς κατοψομένους, ἅμα μὲν ἐμβάλλων τῷ τειχισμῷ χρόνον ἐκ τῆς διατριβῆς, ἅμα δὲ βουλόμενος ἀντʼ αὐτοῦ τοὺς πεμπομένους ὑπάρχειν τοῖς Ἀθηναίοις. ὃ καὶ συνέβη· γνόντες γὰρ οἱ Λακεδαιμόνιοι τὸ ἀληθὲς οὐκ ἠδίκησαν αὐτόν, ἀλλʼ ἀδήλως χαλεπαίνοντες ἀπέπεμψαν. ἐκ δὲ τούτου τὸν Πειραιᾶ κατεσκεύαζε, τὴν τῶν λιμένων εὐφυΐαν κατανοήσας καὶ τὴν πόλιν ὅλην ἁρμοττόμενος πρὸς τὴν θάλατταν, καὶ τρόπον τινὰ τοῖς παλαιοῖς βασιλεῦσι τῶν Ἀθηναίων ἀντιπολιτευόμενος.
19.3Çünkü onların, anlatıldığına göre, vatandaşları denizden koparıp denize açılmadan, toprağı ekip dikerek yaşamaya alıştırmak istedikleri için, Athena'nın ülke yüzünden kavgaya tutuştuğu Poseidon'u kutsal zeytin ağacını yargıçlara göstererek yendiği hikâyesini yaymışlardı. Themistokles ise komedya şairi Aristophanes'in dediği gibi Pire'yi şehre yoğurup yapıştırmadı, şehri Pire'ye, karayı denize bağladı.
ἐκεῖνοι μὲν γάρ, ὡς λέγεται, πραγματευόμενοι τοὺς πολίτας ἀποσπάσαι τῆς θαλάττης καὶ συνεθίσαι ζῆν μὴ πλέοντας, ἀλλὰ τὴν χώραν φυτεύοντας, τὸν περὶ τῆς Ἀθηνᾶς διέδοσαν λόγον, ὡς ἐρίσαντα περὶ τῆς χώρας τὸν Ποσειδῶ δείξασα τὴν μορίαν τοῖς δικασταῖς ἐνίκησε. Θεμιστοκλῆς δʼ οὐχ, ὡς Ἀριστοφάνης ὁ κωμικὸς λέγει, τῇ πόλει τὸν Πειραιᾶ προσέμαξεν, ἀλλὰ τὴν πόλιν ἐξῆψε τοῦ Πειραιῶς καὶ τὴν γῆν τῆς θαλάττης·
19.4Böylece halkı soylulara karşı güçlendirdi, onu cüretle doldurdu, çünkü iktidar artık denizcilerin, kürek başlarının ve dümencilerin eline geçmişti. Bu yüzden, Pnyks'teki kürsü denize bakacak biçimde yapılmışken, sonradan Otuzlar onu karaya doğru çevirdi; deniz egemenliğinin demokrasiyi doğurduğunu, toprağı işleyenlerin ise oligarşiye daha az karşı çıktığını düşünüyorlardı.
ὅθεν καὶ τὸν δῆμον ηὔξησε κατὰ τῶν ἀρίστων καὶ θράσους ἐνέπλησεν, εἰς ναύτας καὶ κελευστὰς καὶ κυβερνήτας τῆς δυνάμεως ἀφικομένης. διὸ καὶ τὸ βῆμα τὸ ἐν Πνυκὶ πεποιημένον ὥστʼ ἀποβλέπειν πρὸς τὴν θάλασσαν ὕστερον οἱ τριάκοντα πρὸς τὴν χώραν ἀπέστρεψαν, οἰόμενοι τὴν μὲν κατὰ θάλατταν ἀρχὴν γένεσιν εἶναι δημοκρατίας, ὀλιγαρχίᾳ δʼ ἧττον δυσχεραίνειν τοὺς γεωργοῦντας.
20.120. Bölüm
Themistokles deniz gücü hakkında daha büyük bir şey de düşündü. Kserkses gittikten sonra Yunan donanması Pagasai'ye inip orada kışlarken, Atinalılara yaptığı bir konuşmada, onlar için yararlı ve kurtarıcı olan ama halka açıklanamayacak bir tasarısı olduğunu söyledi.
Θεμιστοκλῆς δὲ καὶ μεῖζόν τι περὶ τῆς ναυτικῆς διενοήθη δυνάμεως. ἐπεὶ γὰρ ὁ τῶν Ἑλλήνων στόλος ἀπηλλαγμένου Ξέρξου κατῆρεν εἰς Παγασὰς καὶ διεχείμαζε, δημηγορῶν ἐν τοῖς Ἀθηναίοις ἔφη τινα πρᾶξιν ἔχειν ὠφέλιμον μὲν αὐτοῖς καὶ σωτήριον, ἀπόρρητον δὲ πρὸς τοὺς πολλούς.
20.2Atinalılar bunu yalnız Aristeides'e söylemesini, o uygun görürse yapmasını buyurdular. Themistokles de Aristeides'e, Yunanların tersanesini yakmayı düşündüğünü söyledi. Aristeides halkın önüne gelip, Themistokles'in yapmak istediği işten daha kârlı, ama daha haksız bir iş olmadığını söyledi. Bunun üzerine Atinalılar Themistokles'e bundan vazgeçmesini emretti.
τῶν δʼ Ἀθηναίων Ἀριστείδῃ φράσαι μόνῳ κελευόντων, κἂν ἐκεῖνος δοκιμάσῃ περαίνειν, ὁ μὲν Θεμιστοκλῆς ἔφρασε τῷ Ἀριστείδῃ, τὸ νεώριον ἐμπρῆσαι διανοεῖσθαι τῶν Ἑλλήνων· ὁ δʼ Ἀριστείδης εἰς τὸν δῆμον παρελθὼν ἔφη τῆς πράξεως, ἣν διανοεῖται πράττειν ὁ Θεμιστοκλῆς, μηδεμίαν εἶναι μήτε λυσιτελεστέραν μήτʼ ἀδικωτέραν. οἱ μὲν οὖν Ἀθηναῖοι διὰ ταῦτα παύσασθαι τῷ Θεμιστοκλεῖ προσέταξαν.
20.3Amphiktyonia meclisinde Lakedaimonlular, Med'e karşı birlikte savaşmamış şehirlerin üyelikten çıkarılmasını öneriyorlardı. Themistokles, Thessalialıları, Argosluları ve Thebailıları meclisten atarlarsa oylara tamamen hâkim olacaklarından ve isteklerini yürüteceklerinden korkarak bu şehirleri savundu ve delegelerin görüşünü değiştirdi. Şunu anlatıyordu:
ἐν δὲ τοῖς Ἀμφικτυονικοῖς συνεδρίοις τῶν Λακεδαιμονίων εἰσηγουμένων, ὅπως ἀπείργωνται τῆς Ἀμφικτυονίας αἱ μὴ συμμαχήσασαι κατὰ τοῦ Μήδου πόλεις, φοβηθείς, μὴ Θετταλοὺς καὶ Ἀργείους, ἔτι δὲ Θηβαίους ἐκβαλόντες τοῦ συνεδρίου παντελῶς ἐπικρατήσωσι τῶν ψήφων καὶ γένηται τὸ δοκοῦν ἐκείνοις, συνεῖπε ταῖς πόλεσι καὶ μετέθηκε τὰς γνώμας τῶν πυλαγόρων, διδάξας,
20.4Savaşa katılan şehirler yalnız otuz bir taneydi ve bunların çoğu çok küçüktü. Öyleyse Yunanistan'ın geri kalanı dışlanıp meclis en büyük iki üç şehrin elinde kalırsa korkunç bir şey olurdu. Lakedaimonlularla en büyük çatışması bundan kaynaklandı. Bu yüzden Kimon'u şerefleriyle öne çıkardılar, onu Themistokles'e karşı siyasi rakip yaptılar.
ὡς τριάκοντα καὶ μία μόναι πόλεις εἰσὶν αἱ μετασχοῦσαι τοῦ πολέμου, καὶ τούτων αἱ πλείους παντάπασι μικραί· δεινὸν οὖν, εἰ τῆς ἄλλης Ἑλλάδος ἐκσπόνδου γενομένης ἐπὶ ταῖς μεγίσταις δυσὶν ἢ τρισὶ πόλεσιν ἔσται τὸ συνέδριον. ἐκ τούτου μὲν οὖν μάλιστα τοῖς Λακεδαιμονίοις προσέκρουσε· διὸ καὶ τὸν Κίμωνα προῆγον ταῖς τιμαῖς, ἀντίπαλον ἐν τῇ πολιτείᾳ τῷ Θεμιστοκλεῖ καθιστάντες.
21.121. Bölüm
Müttefiklere de ağır gelmeye başladı, çünkü adaları dolaşıp onlardan para topluyordu. Herodotos'un anlattığına göre Androslulardan para isterken şunları söylemiş, şu karşılığı da almıştır: Yanında iki tanrı getirdiğini söylemiş, İkna ile Zor. Onlar da kendilerinde de iki büyük tanrı olduğunu söylemişler, Yoksulluk ile Çaresizlik; bunlar ona para vermelerini engelliyormuş.
ἦν δὲ καὶ τοῖς συμμάχοις ἐπαχθὴς περιπλέων τε τὰς νήσους καὶ χρηματιζόμενος ἀπʼ αὐτῶν· οἷα καὶ πρὸς Ἀνδρίους ἀργύριον αἰτοῦντά φησιν αὐτὸν Ἡρόδοτος εἰπεῖν τε καὶ ἀκοῦσαι. δύο γὰρ ἥκειν ἔφη θεοὺς κομίζων, Πειθὼ καὶ Βίαν· οἱ δʼ ἔφασαν εἶναι καὶ παρʼ αὐτοῖς θεοὺς μεγάλους δύο, Πενίαν καὶ Ἀπορίαν, ὑφʼ ὧν κωλύεσθαι δοῦναι χρήματα ἐκείνῳ.
21.2Rodoslu lirik şair Timokreon bir şarkısında Themistokles'e daha sert yüklenir: Themistokles para karşılığında başka sürgünlerin dönmesini sağlamış, kendi konuğu ve dostunu ise para yüzünden yüzüstü bırakmıştır. Şöyle der:
İster Pausanias'ı öv sen, ister Ksanthippos'u, ister Leutykhidas'ı; ben Aristeides'i överim, kutsal Atina'dan gelmiş en iyi tek adam diye; çünkü Leto nefret etti Themistokles'ten,
Τιμοκρέων δʼ ὁ Ῥόδιος μελοποιὸς ἐν ᾄσματι καθάπτεται πικρότερον τοῦ Θεμιστοκλέους, ὡς ἄλλους μὲν ἐπὶ χρήμασι φυγάδας διαπραξαμένου κατελθεῖν, αὐτὸν δὲ ξένον ὄντα καὶ φίλον προεμένου διʼ ἀργύριον. λέγει δʼ οὕτως· ἀλλʼ εἰ τύγε Παυσανίαν ἢ καὶ τύγε Ξάνθιππον αἰνεῖς ἢ τύγε Λευτυχίδαν, ἐγὼ δʼ Ἀριστείδαν ἐπαινέω ἄνδρʼ ἱερᾶν ἀπʼ Ἀθανᾶν ἐλθεῖν ἕνα λῷστον· ἐπεὶ Θεμιστοκλῆ ἤχθαρε Λατώ,
21.3yalancıdan, haksızdan, hainden; pis paraya kanıp konuğu Timokreon'u yurdu İalysos'a geri getirmedi; üç talant gümüş alıp denize açıldı, başı batasıca, kimini haksız yere geri getirip, kimini kovup, kimini öldürüp, paraya boğulmuş hâlde; Kıstak'ta gülünç bir konuk ağırladı, soğuk etler sundu; onlar da yiyip, Themistokles'e kimse itibar etmesin diye dua etti.
ψεύσταν, ἄδικον, προδόταν, ὃς Τιμοκρέοντα ξεῖνον ἐόντʼ ἀργυρίοις σκυβαλικτοῖσι πεισθεὶς οὐ κατᾶγεν εἰς πάτραν Ἰαλυσόν, λαβὼν δὲ τρίʼ ἀργυρίου τάλαντʼ ἔβα πλέων εἰς ὄλεθρον, τοὺς μὲν κατάγων ἀδίκως, τοὺς δʼ ἐκδιώκων, τοὺς δὲ καίνων, ἀργυρίων ὑπόπλεως, Ἰσθμοῖ δʼ ἐπανδόκευε γελοίως ψυχρὰ κρέα παρέχων· οἱ δʼ ἤσθιον κηὔχοντο μὴ ὥραν Θεμιστοκλεῦς γενέσθαι.
21.4Timokreon, Themistokles'in sürgünü ve mahkûmiyetinden sonra çok daha küstah ve açık sövgülerle dolu bir şarkı yazmıştır. Başlangıcı şöyledir:
Musa, bu şarkının ününü yay Yunanlar arasında, yakışan ve hak olan budur.
Timokreon'un, Medlerden yana olmak suçundan sürgüne gönderildiği, Themistokles'in de buna oy verdiği söylenir.
πολὺ δʼ ἀσελγεστέρᾳ καὶ ἀναπεπταμένῃ μᾶλλον εἰς τὸν Θεμιστοκλέα βλασφημίᾳ κέχρηται μετὰ τὴν φυγὴν αὐτοῦ καὶ τὴν καταδίκην ὁ Τιμοκρέων ᾆσμα ποιήσας, οὗ ἐστιν ἀρχή· Μοῦσα τοῦδε τοῦ μέλεος κλέος ἀνʼ Ἕλλανας τίθει, ὡς ἐοικὸς καὶ δίκαιον. λέγεται δʼ ὁ Τιμοκρέων ἐπὶ μηδισμῷ φυγεῖν συγκαταψηφισαμένου τοῦ Θεμιστοκλέους.
21.5Bu yüzden Themistokles aynı suçla itham edilince Timokreon onun için şunları yazmıştır:
Demek Medlerle yeminleşen yalnız Timokreon değilmiş, başka alçaklar da varmış; kuyruksuz yalnız ben değilim, başka tilkiler de var.
ὡς οὖν ὁ Θεμιστοκλῆς αἰτίαν ἔσχε μηδίζειν, ταῦτʼ ἐποίησεν εἰς αὐτόν· οὐκ ἄρα Τιμοκρέων μοῦνος Μήδοισιν ὁρκιατομεῖ, ἀλλʼ ἐντὶ κἆλλοι δὴ πονηροί· οὐκ ἐγὼ μόνα κόλουρις· ἐντὶ καὶ ἄλλαι ἀλώπεκες.
22.122. Bölüm
Vatandaşlar da kıskançlıktan iftiraları zevkle kabul etmeye başlayınca, Themistokles halkın önünde sık sık yaptıklarını anımsatarak canlarını sıkmak zorunda kalıyordu. Bıkkınlık gösterenlere, "Aynı insanlardan sık sık iyilik görmekten mi yoruluyorsunuz?" demişti. Kalabalığı en çok da Artemis tapınağını yaptırması kızdırdı: Şehre ve Yunanlara en iyi öğüdü kendisi verdi diye tanrıçaya Aristobule, yani En İyi Öğütçü adını vermişti.
ἤδη δὲ καὶ τῶν πολιτῶν διὰ τὸ φθονεῖν ἡδέως τὰς διαβολὰς προσιεμένων ἠναγκάζετο λυπηρὸς εἶναι τῶν αὑτοῦ πράξεων πολλάκις ἐν τῷ δήμῳ μνημονεύων· καὶ πρὸς τοὺς δυσχεραίνοντας τί κοπιᾶτε, εἶπεν, ὑπὸ τῶν αὐτῶν πολλάκις εὖ πάσχοντες; ἠνίασε δὲ τοὺς πολλοὺς καὶ τὸ τῆς Ἀρτέμιδος ἱερὸν εἱσάμενος, ἣν Ἀριστοβούλην μὲν προσηγόρευσεν, ὡς ἄριστα τῇ πόλει καὶ τοῖς Ἕλλησι βουλευσάμενος,
22.2Tapınağı da Melite'deki evinin yakınına yaptırmıştı. Burası şimdi cellatların idam edilenlerin cesetlerini attığı, kendini asıp indirilenlerin giysilerini ve iplerini götürdüğü yerdir. Aristobule tapınağında bizim zamanımıza kadar Themistokles'in küçük bir heykeli duruyordu; yalnız yürekçe değil, görünüşçe de kahraman biri olduğu anlaşılıyor.
πλησίον δὲ τῆς οἰκίας κατεσκεύασεν ἐν Μελίτῃ τὸ ἱερὸν, οὗ νῦν τὰ σώματα τῶν θανατουμένων οἱ δήμιοι προβάλλουσι καὶ τὰ ἱμάτια καὶ τοὺς βρόχους τῶν ἀπαγχομένων καὶ καθαιρεθέντων ἐκφέρουσιν. ἔκειτο δὲ καὶ τοῦ Θεμιστοκλέους εἰκόνιον ἐν τῷ ναῷ τῆς Ἀριστοβούλης ἔτι καθʼ ἡμᾶς· καὶ φαίνεταί τις οὐ τὴν ψυχὴν μόνον, ἀλλὰ καὶ τὴν ὄψιν ἡρωϊκὸς γενόμενος.
22.3Onu ostrakizme gönderdiler; bununla itibarını ve üstünlüğünü budamak istiyorlardı. Gücüyle ağır bastığını, demokratik eşitliğe sığmadığını düşündükleri herkese böyle yaparlardı. Çünkü ostrakizm bir ceza değildi; üstün olanları alçaltmaktan haz duyan ve düşmanlığını bu haysiyet yitimine akıtan kıskançlığı yatıştırmak ve hafifletmek içindi.
τὸν μὲν οὖν ἐξοστρακισμὸν ἐποιήσαντο κατʼ αὐτοῦ κολούοντες τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν ὑπεροχήν, ὥσπερ εἰώθεσαν ἐπὶ πάντων, οὓς ᾤοντο τῇ δυνάμει βαρεῖς καὶ πρὸς ἰσότητα δημοκρατικὴν ἀσυμμέτρους εἶναι. κόλασις γὰρ οὐκ ἦν ὁ ἐξοστρακισμός, ἀλλὰ παραμυθία φθόνου καὶ κουφισμὸς ἡδομένου τῷ ταπεινοῦν τοὺς ὑπερέχοντας καὶ τὴν δυσμένειαν εἰς ταύτην τὴν ἀτιμίαν ἀποπνέοντος.
23.123. Bölüm
Şehirden sürülüp Argos'ta yaşarken Pausanias olayları düşmanlarına onun aleyhine fırsat verdi. Onu ihanetle suçlayan, Agryle demosundan Alkmaion oğlu Leobotes'ti; Spartalılar da suçlamaya katıldı. Çünkü Pausanias ihanet tasarılarını yürütürken, dostu olduğu hâlde önce bunları Themistokles'ten gizlemişti.
ἐκπεσόντος δὲ τῆς πόλεως αὐτοῦ καὶ διατρίβοντος ἐν Ἄργει τὰ περὶ Παυσανίαν συμπεσόντα κατʼ ἐκείνου παρέσχε τοῖς ἐχθροῖς ἀφορμάς. ὁ δὲ γραψάμενος αὐτὸν προδοσίας Λεωβώτης ἦν ὁ Ἀλκμαίωνος Ἀγραυλῆθεν, ἅμα συνεπαιτιωμένων τῶν Σπαρτιατῶν. ὁ γὰρ Παυσανίας πράττων ἐκεῖνα δὴ τὰ περὶ τὴν προδοσίαν πρότερον μὲν ἀπεκρύπτετο τὸν Θεμιστοκλέα, καίπερ ὄντα φίλον·
23.2Ama onun siyasetten atıldığını ve buna içerlediğini görünce cesaret bulup kendisine ortak olmasını istedi, kralın mektuplarını gösterdi, Yunanları kötü ve nankör diyerek onu onlara karşı kışkırttı. Themistokles Pausanias'ın isteğini reddetti ve ortaklığı tümüyle geri çevirdi, ama bu görüşmeleri kimseye açmadı, işi de ihbar etmedi: Ya Pausanias'ın vazgeçeceğini umuyordu, ya da hiçbir hesaba dayanmadan garip ve tehlikeli işlerin peşinde koştuğu için zaten ortaya çıkacağını düşünüyordu.
ὡς δʼ εἶδεν ἐκπεπτωκότα τῆς πολιτείας καὶ φέροντα χαλεπῶς ἐθάρσησεν ἐπὶ τὴν κοινωνίαν τῶν πραττομένων παρακαλεῖν, γράμματα τοῦ βασιλέως ἐπιδεικνύμενος αὐτῷ καὶ παροξύνων ἐπὶ τοὺς Ἕλληνας ὡς πονηροὺς καὶ ἀχαρίστους. ὁ δὲ τὴν μὲν δέησιν ἀπετρίψατο τοῦ Παυσανίου καὶ τὴν κοινωνίαν ὅλως ἀπείπατο, πρὸς οὐδένα δὲ τοὺς λόγους ἐξήνεγκεν οὐδὲ κατεμήνυσε τὴν πρᾶξιν, εἴτε παύσεσθαι προσδοκῶν αὐτόν, εἴτʼ ἄλλως καταφανῆ γενήσεσθαι σὺν οὐδενὶ λογισμῷ πραγμάτων ἀτόπων καὶ παραβόλων ὀρεγόμενον.
23.3Pausanias idam edilince bulunan bazı mektuplar ve yazılar Themistokles'i şüpheli hâle getirdi. Lakedaimonlular ona yükleniyor, vatandaşlardan onu kıskananlar da suçluyordu. Themistokles orada değildi; kendini mektuplarla savunuyor, en çok önceki suçlamalara dayanıyordu.
οὕτω δὴ τοῦ Παυσανίου θανατωθέντος ἐπιστολαί τινες ἀνευρεθεῖσαι καὶ γράμματα περὶ τούτων εἰς ὑποψίαν ἐνέβαλον τὸν Θεμιστοκλέα· καὶ κατεβόων μὲν αὐτοῦ Λακεδαιμόνιοι, κατηγόρουν δʼ οἱ φθονοῦντες τῶν πολιτῶν, οὐ παρόντος, ἀλλὰ διὰ γραμμάτων ἀπολογουμένου μάλιστα ταῖς προτέραις κατηγορίαις.
23.4Çünkü düşmanları onu vatandaşlarına karşı karalayınca şöyle yazmıştı: Her zaman yönetmek isteyen, tabiatı da yönetilmeye uygun olmayan ve bunu istemeyen bir insan olarak, kendini Yunanistan'la birlikte barbarlara, düşmanlara asla satmazdı. Ama yine de suçlayanların etkisine giren halk, onu yakalayıp Yunanlar önünde yargılanmak üzere getirmeleri için adamlar gönderdi.
διαβαλλόμενος γὰρ ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν πρὸς τοὺς πολίτας ἔγραφεν, ὡς ἄρχειν μὲν ἀεὶ ζητῶν, ἄρχεσθαι δὲ μὴ πεφυκὼς μηδὲ βουλόμενος, οὐκ ἄν ποτε βαρβάροις αὑτὸν οὐδὲ πολεμίοις ἀποδόσθαι μετὰ τῆς Ἑλλάδος. οὐ μὴν ἀλλὰ συμπεισθεὶς ὑπὸ τῶν κατηγορούντων ὁ δῆμος ἔπεμψεν ἄνδρας, οἷς εἴρητο συλλαμβάνειν καὶ ἀνάγειν αὐτὸν κριθησόμενον ἐν τοῖς Ἕλλησιν.
24.124. Bölüm
Bunu sezen Themistokles Kerkyra'ya geçti; bu şehre bir iyiliği dokunmuştu: Onlarla Korinthoslular arasındaki anlaşmazlıkta hakemlik etmiş, Korinthosluların yirmi talant ödemesine ve Leukas'ı iki tarafın ortak kolonisi olarak yönetmesine karar vererek düşmanlığı sona erdirmişti. Oradan Epeiros'a kaçtı. Atinalılar ve Lakedaimonlular peşinde olduğu için çaresiz ve zor umutlara sarılıp Molossların kralı Admetos'a sığındı.
προαισθόμενος δʼ ἐκεῖνος εἰς Κέρκυραν διεπέρασεν, οὔσης αὐτῷ πρὸς τὴν πόλιν εὐεργεσίας. γενόμενος γὰρ αὐτῶν κριτὴς πρὸς Κορινθίους ἐχόντων διαφοράν, ἔλυσε τὴν ἔχθραν εἴκοσι τάλαντα κρίνας τοὺς Κορινθίους καταβαλεῖν καὶ Λευκάδα κοινῇ νέμειν ἀμφοτέρων ἄποικον. ἐκεῖθεν δʼ εἰς Ἤπειρον ἔφυγε· καὶ διωκόμενος ὑπὸ τῶν Ἀθηναίων καὶ τῶν Λακεδαιμονίων ἔρριψεν αὑτὸν εἰς ἐλπίδας χαλεπὰς καὶ ἀπόρους καταφυγὼν πρὸς Ἄδμητον, ὃς βασιλεὺς μὲν ἦν Μολοττῶν,
24.2Admetos bir zamanlar Atinalılardan bir istekte bulunmuş, siyasi gücünün doruğundaki Themistokles tarafından aşağılanmıştı; bu yüzden ona hep kızgındı ve eline geçerse öcünü alacağı açıktı. Ama Themistokles içinde bulunduğu talihte, eski ve bir kraldan gelen öfkeden çok, yakınlarının taze kıskançlığından korktuğu için kendini bu öfkeye teslim etti; Admetos'a yalvarmak için özel ve alışılmadık bir yol izledi.
δεηθεὶς δέ τι τῶν Ἀθηναίων καὶ προπηλακισθεὶς ὑπὸ τοῦ Θεμιστοκλέους, ὅτʼ ἤκμαζεν ἐν τῇ πολιτείᾳ, διʼ ὀργῆς εἶχεν αὐτὸν ἀεὶ καὶ δῆλος ἦν, εἰ λάβοι, τιμωρησόμενος. ἐν δὲ τῇ τότε τύχῃ μᾶλλον ὁ Θεμιστοκλῆς φοβηθεὶς συγγενῆ καὶ πρόσφατον φθόνον ὀργῆς παλαιᾶς καὶ βασιλικῆς, ταύτῃ φέρων ὑπέθηκεν ἑαυτόν, ἱκέτης τοῦ Ἀδμήτου καταστὰς ἴδιόν τινα καὶ παρηλλαγμένον τρόπον.
24.3Kralın küçük oğlunu kucağına alıp ocağın önüne kapandı; çünkü Molossların yanında bu, en büyük ve neredeyse reddedilemeyecek yalvarma biçimiydi. Kimileri bu yalvarma yolunu Themistokles'e kralın karısı Phthia'nın öğrettiğini ve oğlunu onunla birlikte ocağa oturttuğunu söyler. Kimilerine göre ise Admetos'un kendisi, takip edenlere karşı adamı teslim etmemesinin dinî bir zorunluluk olduğunu göstermek için bu yalvarmayı önceden kurmuş ve onunla birlikte oynamıştır.
ἔχων γὰρ αὐτοῦ τὸν υἱὸν ὄντα παῖδα πρὸς τὴν ἑστίαν προσέπεσε, ταύτην μεγίστην καὶ μόνην σχεδὸν ἀναντίρρητον ἡγουμένων ἱκεσίαν τῶν Μολοσσῶν. ἔνιοι μὲν οὖν Φθίαν τὴν γυναῖκα τοῦ βασιλέως λέγουσιν ὑποθέσθαι τῷ Θεμιστοκλεῖ τὸ ἱκέτευμα τοῦτο καὶ τὸν υἱὸν ἐπὶ τὴν ἑστίαν καθίσαι μετʼ αὐτοῦ· τινὲς δʼ αὐτὸν τὸν Ἄδμητον, ὡς ἀφοσιώσαιτο πρὸς τοὺς διώκοντας τὴν ἀνάγκην, διʼ ἣν οὐκ ἐκδίδωσι τὸν ἄνδρα, διαθεῖναι καὶ συντραγῳδῆσαι τὴν ἱκεσίαν.
24.4Karısını ve çocuklarını Atina'dan kaçırıp ona oraya gönderen, Akharnaili Epikrates'tir; Kimon sonradan onu bu yüzden yargılayıp idam ettirmiştir; bunu Stesimbrotos anlatır. Sonra, nasıl olduysa bunları unutarak ya da Themistokles'e unutturarak, onun Sicilya'ya gittiğini ve tiran Hieron'dan, Yunanları ona boyun eğdirmeyi vaat ederek kızını istediğini, Hieron reddedince de Asya'ya geçtiğini söyler.
ἐκεῖ δʼ αὐτῷ τὴν γυναῖκα καὶ τοὺς παῖδας ἐκκλέψας ἐκ τῶν Ἀθηνῶν Ἐπικράτης ὁ Ἀχαρνεὺς ἀπέστειλεν· ὃν ἐπὶ τούτῳ Κίμων ὕστερον κρίνας ἐθανάτωσεν, ὡς ἱστορεῖ Στησίμβροτος. εἶτʼ οὐκ οἶδʼ ὅπως ἐπιλαθόμενος τούτων ἢ τὸν Θεμιστοκλέα ποιῶν ἐπιλαθόμενον πλεῦσαί φησιν εἰς Σικελίαν καὶ παρʼ Ἱέρωνος αἰτεῖν τοῦ τυράννου τὴν θυγατέρα πρὸς γάμον, ὑπισχνούμενον αὐτῷ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους ποιήσειν· ἀποτριψαμένου δὲ τοῦ Ἱέρωνος, οὕτως εἰς τὴν Ἀσίαν ἀπᾶραι.
25.125. Bölüm
Bunların böyle olmuş olması akla yatkın değildir. Çünkü Theophrastos Krallık Üzerine adlı eserinde şunu anlatır: Hieron Olympia'ya yarış atları gönderip çok pahalı döşenmiş bir çadır kurdurunca, Themistokles Yunanlara bir konuşma yapıp tiranın çadırının yağmalanmasını ve atlarının yarışmasının engellenmesini istemiştir.
ταῦτα δʼ οὐκ εἰκός ἐστιν οὕτω γενέσθαι. Θεόφραστος γὰρ ἐν τοῖς Περὶ βασιλείας ἱστορεῖ τὸν Θεμιστοκλέα πέμψαντος εἰς Ὀλυμπίαν Ἱέρωνος ἵππους ἀγωνιστὰς καὶ σκηνήν τινα κατεσκευασμένην πολυτελῶς στήσαντος, εἰπεῖν ἐν τοῖς Ἕλλησι λόγον, ὡς χρὴ τὴν σκηνὴν διαρπάσαι τοῦ τυράννου καὶ κωλῦσαι τοὺς ἵππους ἀγωνίσασθαι.
25.2Thukydides ise onun öteki denize inip Pydna'dan gemiye bindiğini söyler. Yolculardan kimse kim olduğunu bilmiyordu. Sonunda rüzgâr ticaret gemisini o sırada Atinalıların kuşattığı Naksos'a sürükleyince korkup kaptanla dümenciye kendini açıklamış; bir yandan yalvarmış, bir yandan tehdit etmiş: Atinalılara onları suçlayacak, kim olduğunu bilmedikleri için değil, parayla satın alındıkları için onu baştan gemiye aldıklarını uydurarak söyleyecekti. Böylece onları kıyıdan geçip Asya'ya varmaya zorlamıştır.
Θουκυδίδης δέ φησι καὶ πλεῦσαι αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἑτέραν καταβάντα θάλασσαν ἀπὸ Πύδνης, οὐδενὸς εἰδότος ὅστις εἴη τῶν πλεόντων, μέχρι οὗ πνεύματι τῆς ὁλκάδος εἰς Νάξον καταφερομένης ὑπὸ Ἀθηναίων πολιορκουμένην τότε φοβηθεὶς ἀναδείξειεν ἑαυτὸν τῷ τε ναυκλήρῳ καὶ τῷ κυβερνήτῃ, καὶ τὰ μὲν δεόμενος, τὰ δʼ ἀπειλῶν καὶ λέγων, ὅτι κατηγορήσοι καὶ καταψεύσοιτο πρὸς τοὺς Ἀθηναίους, ὡς οὐκ ἀγνοοῦντες, ἀλλὰ χρήμασι πεισθέντες ἐξ ἀρχῆς, ἀναλάβοιεν αὐτόν, οὕτως ἀναγκάσειε παραπλεῦσαι καὶ λαβέσθαι τῆς Ἀσίας.
25.3Malının çoğu dostları eliyle gizlice kaçırılıp Asya'ya gönderildi. Ortaya çıkarılıp devlet hazinesine alınan kısım Theopompos'a göre yüz, Theophrastos'a göre seksen talanttı. Oysa Themistokles'in siyasete girmeden önceki varlığı üç talant bile etmiyordu.
τῶν δὲ χρημάτων αὐτῷ πολλὰ μὲν ὑπεκκλαπέντα διὰ τῶν φίλων εἰς Ἀσίαν ἔπλει· τῶν δὲ φανερῶν γενομένων καὶ συναχθέντων εἰς τὸ δημόσιον Θεόπομπος μὲν ἑκατὸν τάλαντα, Θεόφραστος δὲ ὀγδοήκοντά φησι γενέσθαι τὸ πλῆθος, οὐδὲ τριῶν ἄξια ταλάντων κεκτημένου τοῦ Θεμιστοκλέους πρὶν ἅπτεσθαι τῆς πολιτείας.
26.126. Bölüm
Kyme'ye çıkınca, kıyıda birçok kişinin onu yakalamak için pusuda beklediğini gördü, en çok da Ergoteles ile Pythodoros'un adamları: Kral başına iki yüz talant koyduğu için bu av, her yerden kazanç sağlamaya meraklı olanlara kârlı geliyordu. Bu yüzden Aiolis'teki küçük şehir Aigai'ye kaçtı; orada konuğu Nikogenes dışında kimse onu tanımıyordu. Nikogenes, Aioleislerin en zengini olup iç kesimlerdeki güçlülerce de tanınıyordu.
ἐπεὶ δὲ κατέπλευσεν εἰς Κύμην καὶ πολλοὺς ᾔσθετο τῶν ἐπὶ θαλάττῃ παραφυλάττοντας αὐτὸν λαβεῖν, μάλιστα δὲ τοὺς περὶ Ἐργοτέλη καὶ Πυθόδωρον (ἦν γὰρ ἡ θήρα λυσιτελὴς τοῖς τὸ κερδαίνειν ἀπὸ παντὸς ἀγαπῶσι, διακοσίων ἐπικεκηρυγμένων αὐτῷ ταλάντων ὑπὸ τοῦ βασιλέως), ἔφυγεν εἰς Αἰγάς, Αἰολικὸν πολισμάτιον, ὑπὸ πάντων ἀγνοούμενος πλὴν τοῦ ξένου Νικογένους, ὃς Αἰολέων πλείστην οὐσίαν ἐκέκτητο καὶ τοῖς ἄνω δυνατοῖς γνώριμος ὑπῆρχε.
26.2Themistokles birkaç gün onun yanında saklandı. Sonra bir kurban töreninin ardından verilen akşam yemeğinden sonra, Nikogenes'in çocuklarının öğretmeni Olbios kendinden geçmiş, tanrı sarmış gibi olup şu dizeyi haykırdı:
Geceye ses ver, geceye öğüt ver, geceye zafer ver.
Bundan sonra Themistokles uyuyunca rüyasında karnına dolanan ve boynuna doğru tırmanan bir yılan görür gibi oldu.
παρὰ τούτῳ κρυπτόμενος ἡμέρας ὀλίγας διέτριψεν· εἶτα μετὰ τὸ δεῖπνον ἐκ θυσίας τινος Ὄλβιος ὁ τῶν τέκνων τοῦ Νικογένους παιδαγωγὸς ἔκφρων γενόμενος καὶ θεοφόρητος ἀνεφώνησεν ἐν μέτρῳ ταυτί· νυκτὶ φωνήν, νυκτὶ βουλήν, νυκτὶ τὴν νίκην δίδου. Καὶ μετὰ ταῦτα κοιμηθεὶς ὁ Θεμιστοκλῆς ὄναρ ἔδοξεν ἰδεῖν δράκοντα κατὰ τῆς γαστρὸς αὐτοῦ περιελιττόμενον καὶ προσανέρποντα τῷ τραχήλῳ·
26.3Yılan yüzüne değince kartala dönüşmüş, kanatlarıyla onu sarıp havalandırmış, uzun bir yol götürmüştü; sonra altın bir haberci asası görünmüş, kartal onu bunun üzerine sağlamca oturtmuş, o da büyük korku ve şaşkınlıktan kurtulmuştu. Nikogenes şöyle bir kurnazlıkla onu gönderdi. Barbar halkların çoğu, en çok da Persler, kadınlar konusunda tabiatça vahşi ve sert bir kıskançlık taşır.
γενόμενον δʼ ἀετόν, ὡς ἥψατο τοῦ προσώπου, περιβαλόντα τὰς πτέρυγας ἐξᾶραι καὶ κομίζειν πολλὴν ὁδόν, εἶτα χρυσοῦ τινὸς κηρυκείου φανέντος, ἐπὶ τούτου στῆσαι βεβαίως αὐτὸν ἀμηχάνου δείματος καὶ ταραχῆς ἀπαλλαγέντα. πέμπεται δʼ οὖν ὑπὸ τοῦ Νικογένους μηχανησαμένου τι τοιόνδε. τοῦ βαρβαρικοῦ γένους τὸ πολὺ καὶ μάλιστα τὸ Περσικὸν εἰς ζηλοτυπίαν τὴν περὶ τὰς γυναῖκας ἄγριον φύσει καὶ χαλεπόν ἐστιν.
26.4Yalnız nikâhlı kadınlarını değil, satın aldıkları ve cariye tuttukları kadınları da sıkı sıkıya gözetirler; dışarıdan kimse onları göremez, evde kapalı yaşarlar, yolculukta da her yanı örtülü çadırlarla çevrili arabalarda taşınırlar. Themistokles için de böyle bir araba hazırlandı, o da içine gizlenip yol aldı. Yanındakiler rastlayıp soranlara hep, İonya'dan bir Yunan kadınını kralın sarayındaki birine götürdüklerini söylüyordu.
οὐ γὰρ μόνον τὰς γαμετάς, ἀλλὰ καὶ τὰς ἀργυρωνήτους καὶ παλλακευομένας ἰσχυρῶς παραφυλάττουσιν, ὡς ὑπὸ μηδενὸς ὁρᾶσθαι τῶν ἐκτός, ἀλλʼ οἴκοι μὲν διαιτᾶσθαι κατακεκλεισμένας, ἐν δὲ ταῖς ὁδοιπορίαις ὑπὸ σκηνὰς κύκλῳ περιπεφραγμένας ἐπὶ τῶν ἁρμαμαξῶν ὀχεῖσθαι τοιαύτης τῷ Θεμιστοκλεῖ κατασκευασθείσης ἀπήνης καταδὺς ἐκομίζετο, τῶν περὶ αὐτὸν ἀεὶ τοῖς ἐντυγχάνουσι καὶ πυνθανομένοις λεγόντων, ὅτι γύναιον Ἑλληνικὸν ἄγουσιν ἀπʼ Ἰωνίας πρός τινα τῶν ἐπὶ θύραις βασιλέως.
27.127. Bölüm
Thukydides ile Lampsakoslu Kharon'a göre, Themistokles'in görüştüğü kral Kserkses ölmüş olduğu için oğludur; Ephoros, Deinon, Kleitarkhos, Herakleides ve daha başkalarına göre ise Kserkses'in kendisidir. Tarih cetvelleri, kendileri de tam tutarlı olmamakla birlikte, daha çok Thukydides'e uyar gibi görünür.
Θουκυδίδης μὲν οὖν καὶ Χάρων ὁ Λαμψακηνὸς ἱστοροῦσι τεθνηκότος Ξέρξου πρὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ τῷ Θεμιστοκλεῖ γενέσθαι τὴν ἔντευξιν· Ἔφορος δὲ καὶ Δείνων καὶ Κλείταρχος καὶ Ἡρακλείδης, ἔτι δʼ ἄλλοι πλείονες, πρὸς αὐτὸν ἀφικέσθαι τὸν Ξέρξην. τοῖς δὲ χρονικοῖς δοκεῖ μᾶλλον ὁ Θουκυδίδης συμφέρεσθαι, καίπερ οὐδʼ αὐτοῖς ἀτρέμα συνταττομένοις.
27.2Her neyse, Themistokles tehlikenin tam ortasına gelince önce saray başkumandanı Artabanos ile görüştü. Yunanlı olduğunu, kralla en önemli konularda ve onun en çok ilgilendiği meseleler hakkında görüşmek istediğini söyledi. Artabanos şöyle dedi: "Yabancı, insanların âdetleri farklıdır; kimine bir şey güzel gelir, kimine başka bir şey; ama herkes için güzel olan, kendi âdetlerini onurlandırıp korumaktır.
ὁ δʼ οὖν Θεμιστοκλῆς γενόμενος παρʼ αὐτὸ τὸ δεινὸν ἐντυγχάνει πρῶτον Ἀρταβάνῳ τῷ χιλιάρχῳ λέγων, Ἕλλην μὲν εἶναι, βούλεσθαι δʼ ἐντυχεῖν βασιλεῖ περὶ μεγίστων πραγμάτων καὶ πρὸς ἃ τυγχάνει μάλιστα σπουδάζων ἐκεῖνος. ὁ δέ φησιν· ὦ ξένε, νόμοι διαφέρουσιν ἀνθρώπων· ἄλλα δʼ ἄλλοις καλά· καλὸν δὲ πᾶσι τὰ οἰκεῖα κοσμεῖν καὶ σώζειν.
27.3"Söylendiğine göre siz en çok özgürlüğe ve eşitliğe hayransınız. Bizim ise birçok güzel âdetimiz arasında en güzeli, krala saygı göstermek ve onu her şeyi koruyan tanrının sureti olarak önünde eğilmektir. Bizim âdetimizi kabul edip eğilirsen kralı görebilir ve onunla konuşabilirsin. Başka türlü düşünüyorsan ona başka aracılarla ulaşırsın. Çünkü önünde eğilmeyen bir adamı dinlemek kralın ata âdeti değildir."
ὑμᾶς μὲν οὖν ἐλευθερίαν μάλιστα θαυμάζειν καὶ ἰσότητα λόγος· ἡμῖν δὲ πολλῶν νόμων καὶ καλῶν ὄντων κάλλιστος οὗτός ἐστι, τιμᾶν βασιλέα, καὶ προσκυνεῖν ὡς εἰκόνα θεοῦ τοῦ τὰ πάντα σώζοντος. εἰ μὲν οὖν ἐπαινῶν τὰ ἡμέτερα προσκυνήσεις, ἔστι σοι καὶ θεάσασθαι βασιλέα καὶ προσειπεῖν· εἰ δʼ ἄλλο τι φρονεῖς, ἀγγέλοις ἑτέροις χρήσῃ πρὸς αὐτόν. βασιλεῖ γὰρ οὐ πάτριον ἀνδρὸς ἀκροᾶσθαι μὴ προσκυνήσαντος.
27.4Themistokles bunu duyunca ona şöyle dedi: "Artabanos, ben kralın ününü ve gücünü artırmak için geldim. Persleri yücelten tanrı öyle istediği için kendim de âdetlerinize uyacağım, benim sayemde de krala eğilenler şimdikinden daha çok olacak. Onun için bu, ona söylemek istediğim sözlere engel olmasın."
ταῦτα ὁ Θεμιστοκλῆς ἀκούσας λέγει πρὸς αὐτόν· ἀλλʼ ἔγωγε τὴν βασιλέως, ὦ Ἀρτάβανε, φήμην καὶ δύναμιν αὐξήσων ἀφῖγμαι, καὶ αὐτός τε πείσομαι τοῖς ὑμετέροις νόμοις, ἐπεὶ θεῷ τῷ μεγαλύνοντι Πέρσας οὕτω δοκεῖ, καὶ διʼ ἐμὲ πλείονες τῶν νῦν βασιλέα προσκυνήσουσιν. ὥστε τοῦτο μηδὲν ἐμποδὼν ἔστω τοῖς λόγοις, οὓς βούλομαι πρὸς ἐκεῖνον εἰπεῖν.
27.5Artabanos, "Yunanlardan kim geldi diyelim?" dedi. "Düşüncen sıradan bir adamınkine benzemiyor." Themistokles de "Bunu kraldan önce kimse öğrenemez, Artabanos" dedi.
Phanias böyle anlatır. Eratosthenes ise Zenginlik Üzerine adlı eserinde, Themistokles'in saray başkumandanıyla görüşmesini ve ona tanıtılmasını, başkumandanın yanında bulunan Eretrialı bir kadına borçlu olduğunu ekler.
τίνα δʼ, εἶπεν ὁ Ἀρτάβανος, Ἑλλήνων ἀφῖχθαί σε φῶμεν; οὐ γὰρ ἰδιώτῃ τὴν γνώμην ἔοικας. καὶ ὁ Θεμιστοκλῆς· τοῦτʼ οὐκέτʼ ἄν, ἔφη, πύθοιτό τις, Ἀρτάβανε, πρότερος βασιλέως. οὕτω μὲν ὁ Φανίας φησίν. ὁ δʼ Ἐρατοσθένης ἐν τοῖς Περὶ πλούτου προσιστόρησε, διὰ γυναικὸς Ἐρετρικῆς, ἣν ὁ χιλίαρχος εἶχε, τῷ Θεμιστοκλεῖ τὴν πρὸς αὐτὸν ἔντευξιν γενέσθαι καὶ σύστασιν.
28.128. Bölüm
Kralın huzuruna çıkarılınca önünde eğilip sessizce durdu. Kral tercümana kim olduğunu sormasını buyurdu; tercüman sorunca şöyle dedi: "Ben, kralım, Yunanlarca sürülmüş bir sürgün olan Atinalı Themistokles'im. Persler bana çok kötülük borçludur, ama daha çok iyilik borçludur: Çünkü Yunanistan güvene kavuşup yurdumun kurtuluşu size de bir iyilik yapmama imkân verince takibi engelledim.
ἐπεὶ δʼ οὖν εἰσήχθη πρὸς βασιλέα καὶ προσκυνήσας ἔστη σιωπῇ, προστάξαντος τῷ ἑρμηνεῖ τοῦ βασιλέως ἐρωτῆσαι, τίς ἐστι, καὶ τοῦ ἑρμηνέως ἐρωτήσαντος, εἶπεν· ἥκω σοι, βασιλεῦ, Θεμιστοκλῆς ὁ Ἀθηναῖος ἐγὼ φυγὰς ὑφʼ Ἑλλήνων διωχθείς, ᾧ πολλὰ μὲν ὀφείλουσι Πέρσαι κακά, πλείω δὲ ἀγαθὰ κωλύσαντι τὴν δίωξιν, ὅτε τῆς Ἑλλάδος ἐν ἀσφαλεῖ γενομένης παρέσχε τὰ οἴκοι σωζόμενα χαρίσασθαί τι καὶ ὑμῖν.
28.2"Benim için şimdiki felaketlerime uygun olmayan hiçbir şey yoktur. Barışırsan iyiliğini minnetle kabul etmeye, kin tutarsan öfkeni yatıştırmaya hazır geldim. Sen de düşmanlarımı Perslere yaptığım iyiliklerin tanığı kabul et ve şu anda benim talihimi öfkeni boşaltmak için değil aretēni göstermek için kullan. Çünkü kurtaracağın kişi sana sığınmış biridir, öldüreceğin kişi ise Yunanların düşmanı olmuş biridir."
ἐμοὶ μὲν οὖν πάντα πρέποντα ταῖς παρούσαις συμφοραῖς ἐστι, καὶ παρεσκευασμένος ἀφῖγμαι δέξασθαί τε χάριν εὐμενῶς διαλλαττομένου καὶ παραιτεῖσθαι μνησικακοῦντος ὀργῆν· σὺ δὲ τοὺς ἐμοὺς ἐχθροὺς μάρτυρας θέμενος ὧν εὐεργέτησα Πέρσας, νῦν ἀπόχρησαι ταῖς ἐμαῖς τύχαις πρὸς ἐπίδειξιν ἀρετῆς μᾶλλον ἢ πρὸς ἀποπλήρωσιν ὀργῆς. σώσεις μὲν γὰρ ἱκέτην σόν, ἀπολεῖς δʼ Ἑλλήνων πολέμιον γενόμενον.
28.3Themistokles bunları söyledikten sonra sözlerine tanrısal bir hava kattı: Nikogenes'in evinde gördüğü rüyayı ve Dodona Zeus'unun kehanetini anlattı. Kehanet ona tanrının adaşına gitmesini buyurmuş, o da bununla krala gönderildiğini anlamıştı, çünkü ikisi de büyük kral idi ve öyle adlandırılıyordu.
Pers bunu dinledi; onun yüksek ruhuna ve cesaretine hayran kaldıysa da ona hiçbir karşılık vermedi.
ταῦτʼ εἰπὼν ὁ Θεμιστοκλῆς ἐπεθείασε τῷ λόγῳ προσδιελθὼν τὴν ὄψιν, ἣν εἶδεν ἐν Νικογένους, καὶ τὸ μάντευμα τοῦ Δωδωναίου Διός, ὡς κελευσθεὶς πρὸς τὸν ὁμώνυμον τοῦ θεοῦ βαδίζειν συμφρονήσειε πρὸς ἐκεῖνον ἀναπέμπεσθαι· μεγάλους γὰρ ἀμφοτέρους εἶναί τε καὶ λέγεσθαι βασιλέας. ἀκούσας δʼ ὁ Πέρσης, ἐκείνῳ μὲν οὐδὲν ἀπεκρίνατο, καίπερ θαυμάσας τὸ φρόνημα καὶ τὴν τόλμαν αὐτοῦ·
28.4Ama dostlarına, kendini en büyük talihe erişmiş biri olarak mutlu saydı; Arimanios'un düşmanlarına her zaman böyle bir akıl vermesi, en iyilerini aralarından sürmeleri için dua etti. Rivayete göre tanrılara kurban kesmiş, hemen içki içmeye koyulmuş, gece de sevinçten uykusu arasında üç kez, "Atinalı Themistokles elimde!" diye bağırmış.
μακαρίσας δὲ πρὸς τοὺς φίλους ἑαυτόν, ὡς ἐπʼ εὐτυχίᾳ μεγίστῃ, καὶ κατευξάμενος ἀεὶ τοῖς πολεμίοις τοιαύτας φρένας διδόναι τὸν Ἀριμάνιον, ὅπως ἐλαύνωσι τοὺς ἀρίστους ἐξ ἑαυτῶν, θῦσαί τε τοῖς θεοῖς λέγεται καὶ πρὸς πόσιν εὐθὺς τραπέσθαι καὶ νύκτωρ ὑπὸ χαρᾶς διὰ μέσων τῶν ὕπνων βοῆσαι τρίς· ἔχω Θεμιστοκλέα τὸν Ἀθηναῖον.
29.129. Bölüm
Gün doğarken dostlarını toplayıp onu içeri aldırdı. Themistokles hiç iyi bir şey ummuyordu, çünkü kapıdakilerin adını duyduklarında kendisine öfkeyle karşılık verip sövdüklerini görüyordu. Üstelik kral otururken ve ötekiler susarken, yanından geçtiği sırada başkumandan Roksanes hafifçe inleyerek, "Alacalı Yunan yılanı, seni buraya kralın daimōnu getirdi" dedi.
ἅμα δʼ ἡμέρᾳ συγκαλέσας τοὺς φίλους εἰσῆγεν αὐτὸν οὐδὲν ἐλπίζοντα χρηστὸν ἐξ ὧν ἑώρα τοὺς ἐπὶ θύραις, ὡς ἐπύθοντο τοὔνομα παρόντος αὐτοῦ, χαλεπῶς διακειμένους καὶ κακῶς λέγοντας. ἔτι δὲ Ῥωξάνης ὁ χιλίαρχος, ὡς κατʼ αὐτὸν ἦν ὁ Θεμιστοκλῆς προσιών, καθημένου βασιλέως καὶ τῶν ἄλλων σιωπώντων, ἀτρέμα στενάξας εἶπεν· ὄφις Ἕλλην ὁ ποικίλος, ὁ βασιλέως σε δαίμων δεῦρο ἤγαγεν.
29.2Ama krala görünüp yeniden eğilince, kral ona selam verip dostça konuştu; ona şimdiden iki yüz talant borçlu olduğunu söyledi: Kendini getirdiği için, getirene vaat edilen ödülü hak etmişti. Bundan çok daha fazlasını da vaat etti, onu yüreklendirdi ve Yunan meseleleri hakkında istediğini açıkça söylemesine izin verdi.
οὐ μὴν ἀλλʼ εἰς ὄψιν ἐλθόντος αὐτοῦ καὶ πάλιν προσκυνήσαντος, ἀσπασάμενος καὶ προσειπὼν φιλοφρόνως ὁ βασιλεύς, ἤδη μὲν ἔφησεν αὐτῷ διακόσια τάλαντα ὀφείλειν· κομίσαντα γὰρ αὑτὸν ἀπολήψεσθαι δικαίως τὸ ἐπικηρυχθὲν τῷ ἀγαγόντι· πολλῷ δὲ πλείω τούτων ὑπισχνεῖτο καὶ παρεθάρρυνε καὶ λέγειν ἐδίδου περὶ τῶν Ἑλληνικῶν, ἃ βούλοιτο, παρρησιαζόμενον.
29.3Themistokles, insanın sözünün işlemeli kilimlere benzediğini söyledi: Söz de onlar gibi açılınca desenlerini gösterir, katlanınca gizler ve bozar. Bu yüzden zamana ihtiyacı vardı. Kral bu benzetmeden hoşlanıp süre almasını söyleyince bir yıl istedi, Farsçayı yeterince öğrendi ve kralla kendisi görüşmeye başladı.
ὁ δὲ Θεμιστοκλῆς ἀπεκρίνατο, τὸν λόγον ἐοικέναι τοῦ ἀνθρώπου τοῖς ποικίλοις στρώμασιν· ὡς γὰρ ἐκεῖνα καὶ τοῦτον ἐκτεινόμενον μὲν ἐπιδείκνυσθαι τὰ εἴδη, συστελλόμενον δὲ κρύπτειν καὶ διαφθείρειν· ὅθεν αὐτῷ χρόνου δεῖν. ἐπεὶ δέ, ἡσθέντος τοῦ βασιλέως τῇ εἰκασίᾳ καὶ λαμβάνειν κελεύσαντος, ἐνιαυτὸν αἰτησάμενος καὶ τὴν Περσίδα γλῶτταν ἀποχρώντως ἐκμαθὼν ἐνετύγχανε βασιλεῖ διʼ αὑτοῦ,
29.4Dışarıdakiler onun Yunan meseleleri hakkında konuştuğunu sandılar; ama o sırada kral saray ve yakınları arasında birçok değişiklik yaptığı için, güçlüler onu kıskanmaya başladı: Kendilerine karşı da krala açık konuşmaya cesaret ettiğini düşünüyorlardı. Çünkü gördüğü şerefler öteki yabancılarınkine benzemiyordu; kralla ava çıkıyor, ev eğlencelerine katılıyor, hatta kralın annesinin huzuruna çıkıp onunla yakınlık kuruyordu. Kralın buyruğuyla Mag öğretilerini de dinledi.
τοῖς μὲν ἐκτὸς δόξαν παρέσχε περὶ τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων διειλέχθαι, πολλῶν δὲ καινοτομουμένων περὶ τὴν αὐλὴν καὶ τοὺς φίλους ὑπὸ τοῦ βασιλέως ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ, φθόνον ἔσχε παρὰ τοῖς δυνατοῖς, ὡς καὶ κατʼ ἐκείνων παρρησίᾳ χρήσασθαι πρὸς αὐτὸν ἀποτετολμηκώς. οὐδὲν γὰρ ἦσαν αἱ τιμαὶ ταῖς τῶν ἄλλων ἐοικυῖαι ξένων, ἀλλὰ καὶ κυνηγεσίων βασιλεῖ μετέσχε καὶ τῶν οἴκοι διατριβῶν, ὥστε καὶ μητρὶ τῇ βασιλέως εἰς ὄψιν ἐλθεῖν καὶ γενέσθαι συνήθης, διακοῦσαι δὲ καὶ τῶν μαγικῶν λόγων τοῦ βασιλέως κελεύσαντος.
29.5Spartalı Demaratos'a bir armağan istemesi söylendiğinde, krallar gibi başına tiara takıp at üstünde Sardeis'ten geçmeyi istedi. Kralın yeğeni Mithropaustes Demaratos'un başına dokunarak şöyle dedi: "Bu tiaranın örteceği bir beyin yok; yıldırımı eline alsan da Zeus olmazsın."
ἐπεὶ δὲ Δημάρατος ὁ Σπαρτιάτης αἰτήσασθαι δωρεὰν κελευσθεὶς ᾐτήσατο τὴν κίταριν, ὥσπερ οἱ βασιλεῖς, ἐπαράμενος εἰσελάσαι διὰ Σάρδεων, Μιθροπαύστης μὲν ἀνεψιὸς ὢν βασιλέως εἶπε τοῦ Δημαράτου τῆς τιάρας ἁψάμενος· αὕτη μὲν ἡ κίταρις οὐκ ἔχει ἐγκέφαλον, ὃν ἐπικαλύψει· σὺ δʼ οὐκ ἔσῃ Ζεὺς ἂν λάβῃς κεραυνόν·
29.6Kral bu istek yüzünden Demaratos'u öfkeyle yanından kovdu ve onu affetmeye hiç yanaşmıyor göründü; ama Themistokles rica ederek kralı ikna etti ve barıştırdı.
Pers işlerinin Yunan işlerine daha çok karıştığı sonraki krallar döneminde de, her kral bir Yunanlıya ihtiyaç duyduğunda, yanında Themistokles'ten daha büyük olacağını yazıp vaat edermiş.
ἀπωσαμένου δὲ τὸν Δημάρατον ὀργῇ διὰ τὸ αἴτημα τοῦ βασιλέως καὶ δοκοῦντος ἀπαραιτήτως ἔχειν πρὸς αὐτόν, ὁ Θεμιστοκλῆς δεηθεὶς ἔπεισε καὶ διήλλαξε. λέγεται δὲ καὶ τοὺς ὕστερον βασιλεῖς, ἐφʼ ὧν μᾶλλον αἱ Περσικαὶ πράξεις ταῖς Ἑλληνικαῖς ἀνεκράθησαν, ὁσάκις δεηθεῖεν ἀνδρὸς Ἕλληνος, ἐπαγγέλλεσθαι καὶ γράφειν ἕκαστον, ὡς μείζων ἔσοιτο παρʼ αὐτῷ Θεμιστοκλέους.
29.7Rivayete göre Themistokles'in kendisi de artık büyümüş, birçok kişinin etrafında dolandığı bir adam olmuşken bir gün önüne parlak bir sofra kurulunca çocuklarına, "Çocuklar, mahvolmasaydık mahvolmuştuk" demiş. Çoğu yazara göre ona ekmek, şarap ve yiyecek masrafı olarak üç şehir verilmiştir: Magnesia, Lampsakos ve Myus. Kyzikoslu Neanthes ile Phanias iki şehir daha ekler: Yatak takımı ve giysi için Perkote ile Palaiskepsis.
αὐτὸν δὲ τὸν Θεμιστοκλέα φασὶν ἤδη μέγαν ὄντα καὶ θεραπευόμενον ὑπὸ πολλῶν λαμπρᾶς ποτε τραπέζης αὐτῷ παρατεθείσης πρὸς τοὺς παῖδας εἰπεῖν· ὦ παῖδες, ἀπωλόμεθα ἄν, εἰ μὴ ἀπωλόμεθα. πόλεις δʼ αὐτῷ τρεῖς μὲν οἱ πλεῖστοι δοθῆναι λέγουσιν εἰς ἄρτον καὶ οἶνον καὶ ὄψον, Μαγνησίαν καὶ Λάμψακον καὶ Μυοῦντα· δύο δʼ ἄλλας προστίθησιν ὁ Κυζικηνὸς Νεάνθης καὶ Φανίας, Περκώτην καὶ Παλαίσκηψιν εἰς στρωμνὴν καὶ ἀμπεχόνην.
30.130. Bölüm
Yunan işleri için denize inerken, Yukarı Phrygia satrapı olan Epiksyes adlı bir Pers ona tuzak kurdu: Aslanbaşı denen köyde konaklayınca onu öldürmek üzere bazı Pisidialıları çoktan hazırlamıştı. Anlatıldığına göre öğle uykusunda Tanrıların Anası rüyada görünüp ona şöyle demiş: "Themistokles, Aslanbaşı'ndan uzak dur ki aslana düşmeyesin. Bunun karşılığında senden Mnesiptolema'yı hizmetkârım olarak istiyorum."
καταβαίνοντι δʼ αὐτῷ πρὸς τὰς Ἑλληνικὰς πράξεις ἐπὶ θάλατταν Πέρσης ἀνὴρ Ἐπιξύης ὄνομα, σατραπεύων τῆς ἄνω Φρυγίας, ἐπεβούλευσε, παρεσκευακὼς ἔκπαλαι Πισίδας τινὰς ἀποκτενοῦντας, ὅταν ἐν τῇ καλουμένῃ κώμῃ Λεοντοκεφάλῳ γενόμενος καταυλισθῇ. τῷ δὲ λέγεται καθεύδοντι μεσημβρίας τὴν μητέρα τῶν θεῶν ὄναρ φανεῖσαν εἰπεῖν· ὦ Θεμιστόκλεις, ὑστέρει κεφαλῆς λεόντων, ἵνα μὴ λέοντι περιπέσῃς. ἐγὼ δὲ ἀντὶ τούτου σε αἰτῶ θεράπαιναν Μνησιπτολέμαν.
30.2Themistokles sarsılarak tanrıçaya dua etti; ana yolu bırakıp başka yoldan dolaştı, o yeri geçti ve gece olunca konakladı.
Çadırı taşıyan yük hayvanlarından biri ırmağa düşmüştü; Themistokles'in hizmetkârları ıslanan perdeleri açıp kuruttular. Pisidialılar bu sırada kılıçlarını kapıp ilerlediler; ay ışığında kurutulan perdeleri iyi seçemeyip Themistokles'in çadırı sandılar, onu içeride uyurken bulacaklarını düşündüler.
διαταραχθεὶς οὖν ὁ Θεμιστοκλῆς προσευξάμενος τῇ θεῷ τὴν μὲν λεωφόρον ἀφῆκεν, ἑτέρᾳ δὲ περιελθὼν καὶ παραλλάξας τὸν τόπον ἐκεῖνον ἤδη νυκτὸς οὔσης κατηυλίσατο. τῶν δὲ τὴν σκηνὴν κομιζόντων ὑποζυγίων ἑνὸς εἰς τὸν ποταμὸν ἐμπεσόντος, οἱ τοῦ Θεμιστοκλέους οἰκέται τὰς αὐλαίας διαβρόχους γενομένας ἐκπετάσαντες ἀνέψυχον. οἱ δὲ Πισίδαι τὰ ξίφη λαβόντες ἐν τούτῳ προσεφέροντο, καὶ τὰ ψυχόμενα πρὸς τὴν σελήνην οὐκ ἀκριβῶς ἰδόντες ᾠήθησαν εἶναι τὴν σκηνὴν τὴν Θεμιστοκλέους κἀκεῖνον ἔνδον εὑρήσειν ἀναπαυόμενον.
30.3Yaklaşıp perdeyi kaldırdıkları sırada nöbetçiler üzerlerine atılıp onları yakaladı. Themistokles bu tehlikeden böylece kurtulunca tanrıçanın görünmesine hayran kaldı, Magnesia'da Dindymene'ye bir tapınak yaptırdı ve kızı Mnesiptolema'yı rahibe atadı.
ὡς δʼ ἐγγὺς γενόμενοι τὴν αὐλαίαν ἀνέστελλον, ἐπιπίπτουσιν αὐτοῖς οἱ παραφυλάσσοντες καὶ συλλαμβάνουσι. διαφυγὼν δὲ τὸν κίνδυνον οὕτω καὶ θαυμάσας τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θεοῦ ναὸν κατεσκεύασεν ἐν Μαγνησίᾳ Δινδυμήνης καὶ τὴν θυγατέρα Μνησιπτολέμαν ἱέρειαν ἀπέδειξεν.
31.131. Bölüm
Sardeis'e gelince boş vaktinde tapınakların yapısını ve adakların çokluğunu seyrediyordu. Ana Tanrıça'nın tapınağında iki arşın boyunda tunçtan bir kız heykeli gördü: Su Taşıyan Kız denilen bu heykeli vaktiyle Atina'da su işleri görevlisiyken kendisi yaptırmış, suyu çalıp başka yöne akıtanları yakalayıp aldığı cezayla adamıştı. Adağının esir düşmesine üzüldüğünden mi, yoksa Atinalılara kralın işlerinde ne kadar şeref ve güç sahibi olduğunu göstermek istediğinden mi, Lydia satrapına gidip kızın Atina'ya gönderilmesini istedi.
ὡς δʼ ἦλθεν εἰς Σάρδεις καὶ σχολὴν ἄγων ἐθεᾶτο τῶν ἱερῶν τὴν κατασκευὴν καὶ τῶν ἀναθημάτων τὸ πλῆθος, εἶδε δὲ ἐν μητρὸς ἱερῷ τὴν καλουμένην ὑδροφόρον κόρην χαλκῆν, μέγεθος δίπηχυν, ἣν αὐτὸς ὅτε τῶν Ἀθήνησιν ὑδάτων ἐπιστάτης ἦν, ἑλὼν τοὺς ὑφαιρουμένους τὸ ὕδωρ καὶ παροχετεύοντας, ἀνέθηκεν ἐκ τῆς ζημίας ποιησάμενος, εἴτε δὴ παθών τι πρὸς τὴν αἰχμαλωσίαν τοῦ ἀναθήματος εἴτε βουλόμενος ἐνδείξασθαι τοῖς Ἀθηναίοις, ὅσην ἔχει τιμὴν καὶ δύναμιν ἐν τοῖς βασιλέως πράγμασι, λόγον τῷ Λυδίας σατράπῃ προσήνεγκεν αἰτούμενος ἀποστεῖλαι τὴν κόρην εἰς τὰς Ἀθήνας.
31.2Barbar kızıp krala mektup yazacağını söyleyince Themistokles korkarak kadınlar bölümüne sığındı, cariyelerine para vererek onun öfkesini yatıştırdı. Artık barbarların kıskançlığından da korktuğu için başka işlerde daha ihtiyatlı davrandı. Çünkü Theopompos'un dediği gibi Asya'yı dolaşmıyordu; Magnesia'da oturuyor, büyük armağanlardan yararlanıyor, Perslerin en iyileri gibi şereflendiriliyor, uzun süre korkusuzca yaşıyordu. Kral da yukarı bölgelerdeki işlerle meşgul olduğu için Yunan meselelerine pek dikkat etmiyordu.
χαλεπαίνοντος δὲ τοῦ βαρβάρου καὶ βασιλεῖ γράψειν φήσαντος ἐπιστολήν, φοβηθεὶς ὁ Θεμιστοκλῆς εἰς τὴν γυναικωνῖτιν κατέφυγε καὶ τὰς παλλακίδας αὐτοῦ θεραπεύσας χρήμασιν ἐκεῖνόν τε κατεπράϋνε τῆς ὀργῆς καὶ πρὸς τὰ ἄλλα παρεῖχεν ἑαυτὸν εὐλαβέστερον, ἤδη καὶ τὸν φθόνον τῶν βαρβάρων δεδοικώς. οὐ γὰρ πλανώμενος περὶ τὴν Ἀσίαν, ὥς φησι Θεόπομπος, ἀλλʼ ἐν Μαγνησίᾳ μὲν οἰκῶν, καρπούμενος δὲ δωρεὰς μεγάλας καὶ τιμώμενος ὅμοια Περσῶν τοῖς ἀρίστοις, ἐπὶ πολὺν χρόνον ἀδεῶς διῆγεν, οὐ πάνυ τι τοῖς Ἑλληνικοῖς πράγμασι βασιλέως προσέχοντος ὑπʼ ἀσχολιῶν περὶ τὰς ἄνω πράξεις.
31.3Ama Atinalıların desteğiyle Mısır ayaklanınca, Yunan kadırgaları Kıbrıs ve Kilikya'ya kadar çıkınca, Kimon denize hâkim olunca kral dikkatini yeniden Yunanlara çevirdi: Onlara karşı harekete geçip kendisine karşı büyümelerini engellemek istedi. Artık ordular hareket ediyor, komutanlar gönderiliyor, Themistokles'e de kralın Yunan işlerine el atıp vaatlerini yerine getirmesini buyuran haberler iniyordu.
ὡς δʼ Αἴγυπτός τε ἀφισταμένη βοηθούντων Ἀθηναίων καὶ τριήρεις Ἑλληνικαὶ μέχρι Κύπρου καὶ Κιλικίας ἀναπλέουσαι καὶ Κίμων θαλαττοκρατῶν ἐπέστρεψεν αὐτὸν ἀντεπιχειρεῖν τοῖς Ἕλλησι καὶ κωλύειν αὐξανομένους ἐπʼ αὐτόν, ἤδη δὲ καὶ δυνάμεις ἐκινοῦντο καὶ στρατηγοὶ διεπέμποντο καὶ κατέβαινον ἀγγελίαι πρὸς Θεμιστοκλέα, τῶν Ἑλληνικῶν ἐξάπτεσθαι κελεύοντος βασιλέως καὶ βεβαιοῦν τὰς ὑποσχέσεις,
31.4Ama ne vatandaşlarına karşı öfkeyle kışkırmıştı, ne de bu kadar büyük şeref ve güçle savaşa yönelmişti. Belki işin başarılabileceğini de düşünmüyordu, çünkü Yunanistan'ın o sırada başka büyük komutanları vardı, Kimon da savaşta olağanüstü başarılar kazanıyordu. Ama en çok, kendi yaptıklarının ününe ve o zafer anıtlarına saygısından, hayatına yakışır bir son vermeye karar verdi.
οὔτε διʼ ὀργήν τινα παροξυνθεὶς κατὰ τῶν πολιτῶν οὔτε ἐπαρθεὶς τιμῇ τοσαύτῃ καὶ δυνάμει πρὸς τὸν πόλεμον, ἀλλʼ ἴσως μὲν οὐδʼ ἐφικτὸν ἡγούμενος τὸ ἔργον, ἄλλους τε μεγάλους τῆς Ἑλλάδος ἐχούσης στρατηγοὺς τότε καὶ Κίμωνος ὑπερφυῶς εὐημεροῦντος ἐν τοῖς πολεμικοῖς, τὸ δὲ πλεῖστον αἰδοῖ τῆς τε δόξης τῶν πράξεων τῶν ἑαυτοῦ καὶ τῶν τροπαίων ἐκείνων, ἄριστα βουλευσάμενος ἐπιθεῖναι τῷ βίῳ τὴν τελευτὴν πρέπουσαν,
31.5Tanrılara kurban kesti, dostlarını toplayıp elini sıktı ve yaygın rivayete göre boğa kanı içerek, kimilerine göre de ani etkili bir zehir alarak Magnesia'da hayatına son verdi. Altmış beş yaşındaydı ve bu yılların çoğunu siyasette ve komutanlıkta geçirmişti. Anlatıldığına göre kral ölümünün sebebini ve şeklini öğrenince adama daha da hayran kalmış, dostlarına ve yakınlarına iyi davranmayı sürdürmüştür.
ἔθυσε τοῖς θεοῖς, καὶ τοὺς φίλους συναγαγὼν καὶ δεξιωσάμενος, ὡς μὲν ὁ πολὺς λόγος, αἷμα ταύρειον πιών, ὡς δʼ ἔνιοι, φάρμακον ἐφήμερον προσενεγκάμενος, ἐν Μαγνησίᾳ κατέστρεψε πέντε πρὸς τοῖς ἑξήκοντα βεβιωκὼς ἔτη καὶ τὰ πλεῖστα τούτων ἐν πολιτείαις καὶ ἡγεμονίαις. τὴν δʼ αἰτίαν τοῦ θανάτου καὶ τὸν τρόπον πυθόμενον βασιλέα λέγουσιν ἔτι μᾶλλον θαυμάσαι τὸν ἄνδρα καὶ τοῖς φίλοις αὐτοῦ καὶ οἰκείοις χρώμενον διατελεῖν φιλανθρώπως.
32.132. Bölüm
Themistokles'in, Alopeke demosundan Lysandros'un kızı Arkhippe'den olan oğulları Arkheptolis, Polyeuktos ve Kleophantos idi. Filozof Platon Kleophantos'tan, çok iyi bir binici olduğunu, ama başka bir değeri bulunmadığını söyleyerek bahseder. En büyük oğullarından Neokles daha çocukken bir at tarafından ısırılarak ölmüş, Diokles'i de dedesi Lysandros evlat edinmişti.
ἀπέλιπε δὲ Θεμιστοκλῆς παῖδας ἐκ μὲν Ἀρχίππης τῆς Λυσάνδρου τοῦ Ἀλωπεκῆθεν Ἀρχέπτολιν καὶ Πολύευκτον καὶ Κλεόφαντον, οὗ καὶ Πλάτων ὁ φιλόσοφος ὡς ἱππέως ἀρίστου, τἆλλα δʼ οὐδενὸς ἀξίου γενομένου μνημονεύει. τῶν δὲ πρεσβυτάτων Νεοκλῆς μὲν ἔτι παῖς ὢν ὑφʼ ἵππου δηχθεὶς ἀπέθανε, Διοκλέα δὲ Λύσανδρος ὁ πάππος υἱὸν ἐποιήσατο.
32.2Birçok kızı da vardı. Sonradan aldığı kadından doğan Mnesiptolema'yı annesi başka olan kardeşi Arkheptolis almıştır; İtalia'yı Khioslu Panthoides, Sybaris'i Atinalı Nikomedes almıştır; Nikomakhe'yi ise Themistokles öldükten sonra yeğeni Phrasikles Magnesia'ya gidip kardeşlerinden istemiştir; bütün çocukların en küçüğü olan Asia'yı da o büyütmüştür.
θυγατέρας δὲ πλείους ἔσχεν, ὧν Μνησιπτολέμαν μὲν ἐκ τῆς ἐπιγαμηθείσης γενομένην Ἀρχέπτολις ὁ ἀδελφὸς οὐκ ὢν ὁμομήτριος ἔγημεν, Ἰταλίαν δὲ Πανθοίδης ὁ Χῖος, Σύβαριν δὲ Νικομήδης ὁ Ἀθηναῖος· Νικομάχην δὲ Φρασικλῆς ὁ ἀδελφιδοῦς Θεμιστοκλέους, ἤδη τετελευτηκότος ἐκείνου, πλεύσας εἰς Μαγνησίαν ἔλαβε παρὰ τῶν ἀδελφῶν, νεωτάτην δὲ πάντων τῶν τέκνων Ἀσίαν ἔθρεψε.
32.3Magnesialıların çarşılarında onun görkemli bir mezarı vardır. Kalıntılarına gelince, Dostlarına adlı eserinde Atinalıların kalıntıları bulup etrafa saçtığını söyleyen Andokides'e kulak asmaya değmez (çünkü oligarkları halka karşı kışkırtmak için yalan söyler). Phylarkhos da tarihinde, tıpkı trajedide olduğu gibi, neredeyse sahne vincini çalıştırarak Themistokles'in oğulları olarak Neokles ile Demopolis diye birilerini çıkarır, heyecan ve duygu uyandırmak ister; bunun uydurma olduğunu herkes anlar.
καὶ τάφον μὲν αὐτοῦ λαμπρὸν ἐν τῇ ἀγορᾷ Μάγνητες ἔχουσι· περὶ δὲ τῶν λειψάνων οὔτʼ Ἀνδοκίδῃ προσέχειν ἄξιον ἐν τῷ Πρὸς τοὺς ἑταίρους λέγοντι, φωράσαντας τὰ λείψανα διαρρῖψαι τοὺς Ἀθηναίους (ψεύδεται γὰρ ἐπὶ τὸν δῆμον παροξύνων τοὺς ὀλιγαρχικούς)̓, ὅ τε Φύλαρχος, ὥσπερ ἐν τραγῳδίᾳ τῇ ἱστορίᾳ μονονοὺ μηχανὴν ἄρας καὶ προαγαγὼν Νεοκλέα τινὰ καὶ Δημόπολιν, υἱοὺς Θεμιστοκλέους, ἀγῶνα βούλεται κινεῖν καὶ πάθος, ὃ οὐδʼ ἂν ὁ τυχὼν ἀγνοήσειεν ὅτι πέπλασται.
32.4Gezgin yazar Diodoros, Mezarlar Üzerine adlı eserinde, bilerek değil tahmin ederek, şöyle der: Pire'nin büyük limanının yakınında, Alkimos burnundan dirsek gibi bir çıkıntı uzanır; bunu dönünce, denizin sakin olduğu iç yanda büyükçe bir temel vardır, çevresindeki sunak biçimli yapı da Themistokles'in mezarıdır.
Διόδωρος δʼ ὁ περιηγητὴς ἐν τοῖς Περὶ μνημάτων εἴρηκεν ὡς ὑπονοῶν μᾶλλον ἢ γινώσκων, ὅτι περὶ τὸν μέγαν λιμένα τοῦ Πειραιῶς ἀπὸ τοῦ κατὰ τὸν Ἄλκιμον ἀκρωτηρίου πρόκειταί τις οἷον ἀγκών, καὶ κάμψαντι τοῦτον ἐντός, ᾗ τὸ ὑπεύδιον τῆς θαλάττης, κρηπίς ἐστιν εὐμεγέθης καὶ τὸ περὶ αὐτὴν βωμοειδὲς τάφος τοῦ Θεμισκοκλέους.
32.5Komedya şairi Platon'un da şu dizelerle bunu desteklediğini düşünür:
Güzel bir yere yapılmış mezarın her yerde tüccarlara selam olacak; denize açılanları, dönenleri görecek, gemiler yarışırken onları da seyredecek.
Themistokles'in soyundan gelenlerin Magnesia'da bizim zamanımıza kadar korunan bazı şerefleri vardı; onlardan, filozof Ammonios'un yanında tanıyıp dost olduğumuz Atinalı Themistokles de yararlanıyordu.
οἴεται δε καὶ Πλάτωνα τὸν κωμικὸν αὐτῷ μαρτυρεῖν ἐν τούτοις· ὁ σὸς δὲ τύμβος ἐν καλῷ κεχωσμένος τοῖς ἐμπόροις πρόσρησις ἔσται πανταχοῦ, τούς τʼ ἐκπλέοντας εἰσπλέοντάς τʼ ὄψεται, χὠπόταν ἅμιλλα τῶν νεῶν θεάσεται. τοῖς δʼ ἀπὸ γένους τοῦ Θεμιστοκλέους καὶ τιμαί τινες ἐν Μαγνησίᾳ φυλαττόμεναι μέχρι τῶν ἡμετέρων χρόνων ἦσαν, ἃς ἐκαρποῦτο Θεμιστοκλῆς Ἀθηναῖος, ἡμέτερος συνήθης καὶ φίλος παρʼ Ἀμμωνίῳ τῷ φιλοσόφῳ γενόμενος.