İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Solon ile Publicola'nın Karşılaştırması

Σόλωνος καὶ Ποπλικόλα σύγκρισις

1.11. Bölüm

Bu karşılaştırmanın, yazdıklarımız arasında başka hiçbirinde pek rastlanmayan kendine özgü bir yanı yok mu? Adamlardan biri ötekini taklit etmiş, öteki de ona tanıklık etmiştir. Solon'un saadet hakkında Kroisos'a söylediği hükme bakın: Tellos'tan çok Publicola'ya yakışır.

1.1

ἆρʼ οὖν ἴδιόν τι περὶ ταύτην τὴν σύγκρισιν ὑπάρχει καὶ μὴ πάνυ συμβεβηκὸς ἑτέρᾳ τῶν ἀναγεγραμμένων, τὸν ἕτερον γεγονέναι μιμητὴν τοῦ ἑτέρου, τὸν ἕτερον δὲ μάρτυν; ὅρα γάρ ἣν ὁ Σόλων ἐξήνεγκε περὶ εὐδαιμονίας ἀπόφασιν πρὸς Κροῖσον, ὡς Ποπλικόλᾳ μᾶλλον ἢ Τέλλῳ προσήκει·

1.2Çünkü Solon, Tellos'u talihi, aretēsi ve çocuklarının iyiliği yüzünden en bahtiyar insan saymıştır; ama ne şiirlerinde ondan iyi bir adam olarak söz etmiştir, ne de Tellos'un çocukları ya da üstlendiği bir görev ün kazanmıştır. Publicola ise sağlığında aretēsi sayesinde güç ve itibarda Romalıların en önünde gelmiştir; ölümünden sonra da en parlak aileler ve soylar arasında, bugün bile, altı yüz yıl geçtiği hâlde Publicolalar, Messalalar ve Valeriuslar soylarının şanını ona bağlarlar.

1.2

Τέλλου μὲν γὰρ, ὃν εἶπε γεγονέναι μακαριώτατον διʼ εὐποτμίαν καὶ ἀρετὴν καὶ εὐτεκνίαν, οὔτʼ αὐτὸς ἐν τοῖς ποιήμασιν ὡς ἀνδρὸς ἀγαθοῦ λόγον ἔσχεν οὔτε παῖδες οὔτʼ ἀρχή τις εἰς δόξαν ἦλθεν Ποπλικόλας δὲ καὶ ζῶν ἐπρώτευσε δυνάμει καὶ δόξῃ διʼ ἀρετὴν Ῥωμαίων, καὶ τεθνηκότος ἐν τοῖς ἐπιφανεστάτοις γένεσι καὶ στέμμασιν ἔτι καθʼ ἡμᾶς Ποπλικόλαι καὶ Μεσσάλαι καὶ Οὐαλλέριοι διʼ ἐτῶν ἑξακοσίων τῆς εὐγενείας τὴν δόξαν ἀναφέρουσι.

1.3Tellos, düşmanın eliyle, safını bırakmadan savaşan iyi bir adam olarak can vermiştir. Publicola ise düşmanları öldürmüştür ki bu, düşmekten daha mutlu bir kaderdir; vatanının, kendi konsüllüğü ve komutası altında kazandığı zaferi görmüş, şereflendirilmiş, zafer alayıyla yürümüş ve Solon'un imrenip mutlu saydığı sona ermiştir.

1.3

καὶ Τέλλος μὲν ὑπὸ τῶν πολεμίων ὡς ἀνὴρ ἀγαθὸς ἐν τάξει μένων καὶ μαχόμενος κατέστρεψε· Ποπλικόλας δὲ τοὺς μὲν πολεμίους κτείνας, ὃ τοῦ πεσεῖν εὐτυχέστερόν ἐστι, τὴν δὲ πατρίδα νικῶσαν ἐπιδὼν διʼ αὐτόν ἄρχοντα καὶ στρατηγοῦντα, τιμηθεὶς δὲ καὶ θριαμβεύσας ἔτυχε τῆς ζηλουμένης ὑπὸ Σόλωνος καὶ μακαριζομένης τελευτῆς.

1.4Dahası, Solon'un hayatın uzunluğu konusunda Mimnermos'a karşılık verirken söylediği şu sözler de var:

Ölümüm ağıtsız olmasın, dostlarım için acı ve inilti bırakayım ardımda.

Bunlar da Publicola'yı mutlu kılar. Çünkü o, öldüğünde yalnız dostlarına ve yakınlarına değil, bütün şehre, on binlerce insana gözyaşı, özlem ve keder bırakmıştır. Roma kadınları ona, ortak bir oğul, kardeş ya da baba yitirmiş gibi yas tutmuşlardır.

1.4

ἔτι τοίνυν οἷς πρὸς Μίμνερμον ἀντειπὼν περὶ χρόνου ζωῆς ἐπιπεφώνηκε, μηδέ μοι ἄκλαυστος θάνατος μόλοι, ἀλλὰ φίλοισι ποιήσαιμι θανὼν ἄλγεα καὶ στοναχάς ποιεῖ, τελευτήσας γὰρ οὐ φίλοις οὐδʼ οἰκείοις μόνον, ἀλλὰ τῇ πόλει πάσῃ, μυριάσι πολλαῖς, δάκρυα καὶ πόθον καὶ κατήφειαν ἐφʼ αὑτῷ παρέσχεν αἱ γάρ Ῥωμαίων γυναῖκες ἐπένθησαν αὐτόν ὥσπερ υ ἱὸν ἢ ἀδελφὸν ἢ πατέρα κοινὸν ἀποβαλοῦσαι.

1.5Solon "Mal mülk sahibi olmak isterim" der, "ama haksız yoldan edinmek istemem", çünkü ceza mutlaka gelir. Publicola'ya ise yalnız kötü yoldan zengin olmamak değil, muhtaçlara iyilik ederek malını güzel harcamak da nasip olmuştur. Öyleyse Solon insanların en bilgesiyse Publicola da en mesududur. Çünkü Solon'un en büyük ve en güzel nimetler olarak dilediklerini Publicola hem elde etmiş, hem de sonuna kadar kullanarak elinde tutmuştur.

1.5

χρήματα δʼ ἱμείρω μὲν ἔχειν, φησὶν ὁ Σόλων, ἀδίκως δὲ πεπᾶσθαι οὐκ ἐθέλω, ὡς δίκης ἐπιούσης Ποπλικόλᾳ δʼ ὑπῆρχεν οὐ μόνον μὴ κακῶς πλουτεῖν, ἀλλὰ καὶ καλῶς ἀναλίσκειν εὖ ποιοῦντι τοὺς δεομένους, ὥστʼ εἰ σοφώτατος ἁπάντων ὁ Σόλων, εὐδαιμονέστατος ὁ Ποπλικόλας. ἃ γὰρ εὔξατο τῶν ἀγαθῶν ἐκεῖνος ὡς μέγιστα καὶ κάλλιστα, ταῦτα καὶ κτήσασθαι Ποπλικόλᾳ καὶ φυλάξαι χρωμένῳ μέχρι τέλους ὑπῆρξεν.

2.12. Bölüm

Solon Publicola'yı böyle yüceltmiştir; Publicola da Solon'u, devlet işlerinde onu demokrasi kurmak isteyen bir adam için en güzel örnek sayarak yüceltmiştir. Publicola makamın gösterişini kaldırıp onu herkese karşı iyi niyetli ve kimseyi incitmeyen bir makam hâline getirmiştir; Solon'un kanunlarının birçoğunu da kullanmıştır. Nitekim memurları seçme yetkisini halka vermiş, yargılananlara da Solon'un yargıçlara başvurma hakkı tanıması gibi halka başvurma hakkı tanımıştır. Solon gibi ikinci bir meclis kurmamış, ama var olanın üye sayısını neredeyse iki katına çıkarmıştır.

2.1

οὕτω μὲν ὁ Σόλων κεκόσμηκε τὸν Ποπλικόλαν, τὸν Σόλωνα δʼ αὖ πάλιν ἐκεῖνος ἐν τῇ πολιτείᾳ παραδειγμάτων κάλλιστον ἀνδρὶ κοσμοῦντι δημοκρατίαν θέμενος· τῆς μὲν γὰρ ἀρχῆς τὸν ὄγκον ἀφελών εὐμενῆ πᾶσι καὶ ἄλυπον κατέστησε, νόμοις δὲ πολλοῖς ἐχρήσατο τῶν ἐκείνου, καὶ γὰρ ἀρχόντων καταστάσεως κυρίους ἐποίησε τοὺς πολλούς, καὶ τοῖς φεύγουσι δίκην ἐπικαλεῖσθαι τὸν δῆμον, ὥσπερ ὁ Σόλων τοὺς δικαστάς, ἔδωκε. καὶ βουλὴν μὲν ἑτέραν οὐκ ἐποίησεν, ὥσπερ ὁ Σόλων, τὴν δʼ οὖσαν ηὔξησεν ἀριθμῷ μικροῦ διπλασιάσας.

2.2Parayla ilgilenen hazinedarların atanması da oradan gelmiştir: Böylece yönetici, namuslu biriyse daha büyük işlere ayıracak vakit bulsun, kötü biriyse hem işlere hem paraya hâkim olup haksızlık etmek için daha çok fırsat ele geçirmesin. Tiranlık düşmanlığı ise Publicola'da daha şiddetlidir. Biri tiranlığa kalkışırsa Solon cezayı suçu sabit olunca verir, Publicola ise onu yargılamadan öldürmeye de izin verir.

2.2

ἥ τε τᾶν ταμιῶν ἐπὶ τοῖς χρήμασι κατάστασις ἐκεῖθεν ἦλθεν, ὅπως ὁ ἄρχων μήτʼ εἰ χρηστός ἐστιν ἀσχολίαν ἔχῃ πρὸς τὰ μείζω, μήτʼ εἰ φαῦλος ἀφορμὰς τοῦ ἀδικεῖν μᾶλλον, καὶ τῶν πράξεων καὶ τῶν χρημάτων κύριος γενόμενος. τὸ δὲ μισοτύραννον ἐν τῷ Ποπλικόλᾳ σφοδρότερον. εἰ γάρ τις ἐπιχειροίη τυραννεῖν, ὁ μὲν ἁλόντι τὴν δίκην ἐπιτίθησιν, ὁ δὲ καὶ πρὸ τῆς κρίσεως ἀνελεῖν δίδωσι.

2.3Solon, şartlar kendisine tiranlık imkânı verdiği ve vatandaşlar da buna hiç isteksiz olmadığı hâlde reddettiği için haklı olarak övünür. Publicola'nın da tiranlığa denk bir makamı alıp daha halkçı hâle getirmesi ve sahip olduğu yetkileri bile kullanmaması ondan aşağı kalmaz. Şunu da ilk gören yine Solon olmuş gibidir:

Halk önderlerine en iyi şöyle uyar: ne fazla başıboş, ne fazla baskı altında.

2.3

σεμνυνομένου δὲ τοῦ Σόλωνος ὀρθῶς καὶ δικαίως ὅτι καὶ τῶν πραγμάτων αὐτῷ διδόντων τυραννεῖν καὶ τῶν πολιτῶν οὐκ ἀκουσίως δεχομένων ἀπεῖπεν, οὐχ ἧττον ὑπάρχει καλὸν τῷ Ποπλικόλᾳ τὸ λαβόντα τυραννικὴν ἀρχὴν ποιῆσαι δημοτικωτέραν καὶ μηδʼ οἷς ἐξῆν ἔχοντα χρήσασθαι. καὶ τοῦτο δʼ ἔοικε συνιδεῖν πρότερος ὁ Σόλων, ὅτι δῆμος ὧδʼ ἂν ἄριστα σὺν ἡγεμόνεσσιν ἕποιτο, μήτε λίην ἀνεθεὶς μήτε πιεζόμενος.

3.13. Bölüm

Solon'a özgü olan, borçların hafifletilmesidir; vatandaşlarının özgürlüğünü en çok bununla sağlama almıştır. Çünkü kanunların sağladığı eşitliği borçlar yoksulların elinden alıyorsa o kanunların hiçbir yararı yoktur. Yoksullar, özgürlüklerini en çok kullanıyor göründükleri yerde, yani mahkemede, memuriyette ve konuşma kürsüsünde, zenginlerin buyruğuna girip onlara hizmet ederek en çok köleleşirler.

3.1

ἴδιον δὲ τοῦ Σόλωνος ἡ τῶν χρεῶν ἄνεσις, ᾗ μάλιστα τὴν ἐλευθερίαν ἐβεβαίωσε τοῖς πολίταις. οὐδὲν γὰρ ὄφελος νόμων ἰσότητα παρεχόντων, ἣν ἀφαιρεῖται τὰ χρέα τοὺς πένητας· ἀλλʼ ὅποι· μάλιστα χρῆσθαι τῇ ἐλευθερίᾳ δοκοῦσι, δουλεύουσι μάλιστα τοῖς πλουσίοις, ἐν τῷ δικάζειν καὶ ἄρχειν καὶ λέγειν ἐπιταττόμενοι καὶ ὑπηρετοῦντες.

3.2Bundan daha büyüğü şudur: Borç silme her zaman iç çekişme getirir, ama Solon yalnız bu seferinde, tehlikeli ama güçlü bir ilaç gibi tam zamanında kullanarak var olan çekişmeyi bile sona erdirmiştir; çünkü kişisel aretēsi ve itibarı, işin kötü adını ve iftiraları bastırmıştır.

Bütün siyasi hayatlarına bakılırsa, başlangıçta Solon daha parlaktır: Önden gitmiş, kimsenin peşinden gitmemiş, kamu işlerinin çoğunu ve en büyüklerini başkalarıyla değil, kendi başına yapmıştır. Sonda ise öteki talihli ve imrenilecek durumdadır.

3.2

τούτου δὲ μεῖζον, ὅτι πάσῃ χρεῶν ἀποκοπῇ στάσεως ἑπομένης, ἐκείνῃ μόνῃ, καθάπερ φαρμάκῳ παραβόλῳ μέν, ἰσχυρῷ δὲ χρησάμενος εὐκαίρως, καὶ τὴν οὖσαν στάσιν ἔλυσε, τῇ περὶ αὐτὸν ἀρετῇ καὶ δόξῃ τῆς τοῦ πράγματος ἀδοξίας καὶ διαβολῆς περιγενόμενος. τῆς δʼ ὅλης πολιτείας τῇ μὲν ἀρχῇ λαμπρότερος ὁ Σόλων· ἡγήσατο γὰρ καὶ οὐκ ἠκολούθησε, καὶ καθʼ αὑτόν, οὐ μεθʼ ἑτέρων, ἔπραξε τὰ πλεῖστα καὶ μέγιστα τῶν κοινῶν τῷ τέλει δὲ ἅτερος εὐτυχὴς καὶ ζηλωτός.

3.3Çünkü Solon kendi düzeninin yıkıldığını sağlığında görmüştür; Publicola'nın düzeni ise iç savaşlara kadar şehri intizam içinde tutmuştur. Solon kanunları koyar koymaz onları tahtalar ve yazılar üzerinde, savunanı olmaksızın bırakıp Atina'dan ayrılmış, Publicola ise kalmış, görevde bulunmuş, siyasetin içinde durmuş ve düzeni sağlam bir temele oturtmuştur.

3.3

τὴν μὲν γὰρ Σόλωνος πολιτείαν αὐτὸς ἐπεῖδε Σόλων καταλυθεῖσαν, ἡ δὲ Ποπλικόλα μέχρι τῶν ἐμφυλίων πολέμων διεφύλαξεν ἐν κόσμῳ τὴν πόλιν ὁ μὲν γὰρ ἅμα τῷ θέσθαι τοὺς νόμους ἀπολιπὼν ἐν ξύλοις καὶ γράμμασιν ἐρήμους τοῦ βοηθοῦντος ᾤχετʼ ἀπιὼν ἐκ τῶν Ἀθηνῶν, ὁ δὲ μένων καὶ ἄρχων καὶ πολιτευόμενος ἵδρυσε καὶ κατέστησεν εἰς ἀσφαλὲς τὴν πολιτείαν.

3.4Üstelik Solon, Peisistratos'un niyetini önceden sezdiği hâlde onu engelleyememiş, kurulmakta olan tiranlığa yenilmiştir. Publicola ise uzun zamandır güçlü ve hâkim olan bir krallığı devirip kaldırmıştır. Aretēsi Solon'unkine eşit, prohairesisi benzer olduğu hâlde, aretēsini tamamlayıp sonuca erdirecek talihi ve gücü de yanında bulmuştur.

3.4

ἔτι δʼ ἐκείνῳ μὲν οὐδὲ μέλλοντα κωλῦσαι προαισθομένῳ Πεισίστρατον ὑπῆρξεν, ἀλλʼ ἡττήθη συνισταμένης τῆς τυραννίδος· οὗτος δὲ βασιλείαν ἰσχύουσαν ἐκ πολλῶν χρόνων ἤδη καὶ κρατοῦσαν ἐξέβαλε καὶ κατέλυσεν, ἀρετὴν μὲν ἴσην καὶ προαίρεσιν ὁμοίαν παρασχόμενος, τύχῃ δὲ καὶ δυνάμει τελεσιουργῷ πρὸς τὴν ἀρετὴν χρησάμενος.

4.14. Bölüm

Savaş başarılarına gelince, Plataialı Daimakhos, anlattığımız gibi, Megaralılarla savaşı bile Solon'a mal etmez. Publicola ise en büyük savaşları hem bizzat çarpışarak hem komuta ederek başarıyla yürütmüştür. Siyasi eylemlere bakıldığında da Solon, bir tür oyunla, deli numarası yaparak Salamis hakkında konuşmak üzere ortaya çıkmıştır.

4.1

τῶν μέντοι πολεμικῶν Σόλωνι μὲν οὐδὲ τὰ πρὸς Μεγαρεῖς Δαΐμαχος ὁ Πλαταιεὺς μεμαρτύρηκεν, ὥσπερ ἡμεῖς διεληλύθαμεν· Ποπλικόλας δὲ τοὺς μεγίστους ἀγῶνας αὐτὸς καὶ μαχόμενος καὶ στρατηγῶν κατώρθωσε, καὶ μὴν ἔτι πρὸς τὰς πολιτικὰς πράξεις ὁ μὲν ἐν παιδιᾶς τινι τρόπῳ καὶ προσποίημα μανίας ἀναλαβὼν, ὑπὲρ Σαλαμῖνος ἐρῶν προῆλθεν·

4.2Publicola ise doğrudan en büyük tehlikeyi göze alıp Tarquiniuslara karşı ayaklanmış, ihaneti ortaya çıkarmıştır. Kötülerin cezalandırılıp kaçamamasını en çok o sağlamış, tiranları yalnız şehirden sürmekle kalmamış, umutlarını da kesip atmıştır. Mücadele, öfke ve direniş gerektiren durumlarda böyle güçlü ve yılmadan karşı çıkan bu adam, barışçı görüşme ve yumuşak ikna gerektiren durumlarda daha da başarılı olmuş; karşı konulmaz, korkunç bir adam olan Porsenna'yı ustalıkla kazanıp dostluğa çevirmiştir.

4.2

ὁ δʼ αὐτόθεν ἀναρρίψας τὸν περὶ τῶν μεγίστων κίνδυνον ἐπανέστη τε Ταρκυνίοις καὶ τὴν προδοσίαν ἐφώρασε· καὶ τοῦ κολασθῆναι καὶ μὴ διαφυγεῖν τοὺς πονηροὺς αἰτιώτατος γενόμενος οὐ τὰ σώματα μόνον τῶν τυράννων ἐξέβαλε τῆς πόλεως, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐλπίδας ἐξέκοψεν. οὕτω δὲ τοῖς δεχομένοις πράγμασιν ἀγῶνα καὶ θυμὸν καὶ ἀντίταξιν ἐρρωμένως καὶ ἀτενῶς ἀπαντήσας, ἔτι βέλτιον ἐχρήσατο τοῖς ὁμιλίας ἀπολέμου καὶ πειθοῦς ὑπεικούσης δεομένοις, Πορσίναν ἄμαχον ἄνδρα καὶ φοβερὸν ἐμμελῶς προσαγαγόμενος καὶ μεταστήσας εἰς φιλίαν.

4.3Burada biri şöyle diyebilir: Solon, Atinalıların vazgeçtiği Salamis'i geri almıştır; Publicola ise Romalıların elindeki toprakları bırakmıştır. Ama eylemleri içinde bulundukları şartlara göre değerlendirmek gerekir. Çünkü siyaset adamı çok yönlüdür; her işi, en iyi hangi yoldan tutulabiliyorsa öyle ele alır; çoğu zaman bir parçayı bırakarak bütünü kurtarmış, küçük şeylerden vazgeçerek büyüklerini kazanmıştır.

4.3

καίτοι φήσει τις ἐνταῦθα τὸν μὲν Σόλωνα προεμένοις ἀναλαβεῖν Ἀθηναίοις Σαλαμῖνα, τὸν δὲ Ποπλικόλαν ἧς ἐκέκτηντο Ῥωμαῖοι χώρας ἀποστῆναι. δεῖ δὲ πρὸς τοὺς ὑποκειμένους καιροὺς τὰς πράξεις θεωρεῖν. ποικίλος γὰρ ὢν ὁ πολιτικὸς ᾧ τρόπῳ τῶν ὄντων ἕκαστον εὔληπτόν ἐστι μεταχειρίσεται, καὶ μέρους ἀφέσει πολλάκις ἔσωσε τὸ πᾶν καὶ μικρῶν ἀποστὰς μειζόνων ἔτυχεν,

4.4Publicola da o sırada başkalarına ait toprağı bırakarak kendi toprağının tamamını güvenceye almış, Romalılar şehri kurtarmayı bile büyük başarı sayacakken kuşatanların ordugâhını da eline geçirmiştir. Düşmanı hakem yapıp davayı kazanarak, Romalıların zafer uğruna seve seve verecekleri şeyleri de elde etmiştir. Çünkü Porsenna, konsülün herkes adına kendisine verdiği aretē ve şeref güveni yüzünden hem savaşa son vermiş, hem de savaş hazırlıklarını onlara bırakmıştır.

4.4

ὥσπερ ἐκεῖνος ὁ ἀνὴρ τότε τῆς μὲν ἀλλοτρίας χώρας ἀποστὰς ἔσωσε τὴν ἑαυτοῦ βεβαίως ἅπασαν, οἷς δʼ ἦν μέγα τὴν πόλιν διαφυλάξαι προσεκτήσατο τὸ τῶν πολιορκούντων στρατόπεδον, ἐπιτρέψας δὲ τῷ πολεμίῳ δικαστῇ γενέσθαι, καὶ περιγενόμενος τῇ δίκῃ, προσέλαβεν ὅσα δόντας ἀγαπητὸν ἦν νικῆσαι· καὶ γὰρ τὸν πόλεμον διέλυσε καὶ τὴν παρασκευὴν τοῦ πολέμου κατέλιπεν αὐτοῖς διὰ πίστιν ἀρετῆς καὶ καλοκαγαθίας, ἣν ὁ ἄρχων ὑπὲρ ἁπάντων ἐνεποίησεν αὐτῷ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…