İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Publicola

Ποπλικόλας

1.11. Bölüm

Böyle bir insan olan Solon'la karşılaştıracağımız kişi Publicola'dır. Bu adı ona sonradan Roma halkı onur olarak vermiştir; daha önce Publius Valerius diye anılıyordu. Romalılarla Sabinlerin düşmanlıktan çıkıp tek halk olmasında en büyük payı bulunan eski Valerius'un soyundan geldiği sanılıyordu; çünkü iki kralı bir araya gelmeye ikna edip barıştıran asıl kişi oydu.

1.1

τοιούτῳ δὴ γενομένῳ τῷ Σόλωνι τὸν Ποπλικόλαν παραβάλλομεν, ᾧ τοῦτο μὲν ὕστερον ὁ Ῥωμαίων δῆμος ἐξεῦρεν ἐπὶ τιμῇ τοὔνομα, πρὸ τοῦ δὲ Πόπλιος Οὐαλλέριος ἐκαλεῖτο, Οὐαλλερίου δοκῶν ἀπόγονος εἶναι τῶν παλαιῶν ἀνδρὸς αἰτιωτάτου γενομένου Ῥωμαίους καὶ Σαβίνους ἐκ πολεμίων ἕνα γενέσθαι δῆμον· ὁ γὰρ μάλιστα τοὺς βασιλεῖς εἰς ταὐτὸ πείσας συνελθεῖν καὶ διαλλάξας ἐκεῖνός ἐστι.

1.2Soyca ona bağlı olan bu Valerius, dediklerine göre, Roma henüz krallarla yönetilirken hatipliği ve zenginliğiyle ünlüydü. Hatipliğini hep adil davalar için dürüst ve cesurca kullanıyor, zenginliğiyle de muhtaçlara cömertçe ve şefkatle yardım ediyordu. Demokrasi kurulursa önde geleceği daha o zamandan belliydi.

1.2

τούτῳ δὴ κατὰ γένος προσήκων ὁ Οὐαλλέριος, ὥς φασι, βασιλευομένης μὲν ἔτι τῆς Ῥώμης ἐπιφανὴς ἦν διὰ λόγον καὶ πλοῦτον, ὧν τῷ μὲν ὀρθῶς καὶ μετὰ παρρησίας ἀεὶ χρώμενος ὑπὲρ τῶν δικαίων, ἀφʼ οὗ δὲ τοῖς δεομένοις ἐλευθερίως καὶ φιλανθρώπως ἐπαρκῶν, δῆλος ἦν εὐθύς, εἰ γένοιτο δημοκρατία, πρωτεύσων.

1.3Tarquinius Superbus iktidarı güzel yoldan değil, dinsizce ve kanunsuzca almıştı; onu kral gibi değil, kibirle ve tiran gibi kullanıyordu. Halk ondan nefret ediyor, yönetimi altında eziliyordu. İsyanın başlangıcı, zorbalığa uğrayıp kendini öldüren Lucretia'nın acı olayı oldu. Lucius Brutus bu değişimi başlatırken önce Valerius'a geldi ve onun candan yardımıyla kralları kovdu.

1.3

ἐπεὶ δὲ Ταρκύνιον Σούπερβον οὔτε λαβόντα τὴν ἀρχήν καλῶς, ἀλλʼ ἀνοσίως καὶ παρανόμως, οὔτε χρώμενον αὐτῇ βασιλικῶς, ἀλλʼ ὑβρίζοντα καὶ τυραννοῦντα, μισῶν ὁ δῆμος καὶ βαρυνόμενος, ἀρχήν ἀποστάσεως ἔλαβε τὸ Λουκρητίας πάθος αὑτὴν ἐπὶ τῷ βιασθῆναι διεργασαμένης, καὶ Λεύκιος Βροῦτος ἁπτόμενος τῶν πραγμάτων τῆς μεταβολῆς ἐπὶ πρῶτον ἦλθε τὸν Οὐαλλέριον καὶ χρησάμενος αὐτῷ προθυμοτάτῳ συνεξέβαλε τοὺς βασιλεῖς,

1.4Halkın kralın yerine tek bir komutan seçeceği umulduğu sürece Valerius sesini çıkarmadı, özgürlüğün önderi olan Brutus'un hükmetmesini daha uygun buluyordu. Ama tek adam yönetimi adı halkın hoşuna gitmeyince, iktidarı bölünmüş olarak daha kolay kabul edeceği anlaşıldı ve halk iki kişi aday gösterip çağırınca, Valerius, Brutus'tan sonra seçilip onunla birlikte konsül olacağını umdu, ama yanıldı.

1.4

μέχρι μὲν ἐπίδοξος ἦν ὁ δῆμος ἕνα χειροτονήσειν ἀντὶ τοῦ βασιλέως στρατηγόν, ἡσυχίαν ἦγεν ὁ Οὐαλλέριος, ὡς τῷ Βρούτῳ μᾶλλον ἄρχειν προσῆκον ἡγεμόνι τῆς ἐλευθερίας γεγενημένῳ· δυσχεραινομένου δὲ τοῦ τῆς μοναρχίας ὀνόματος, καὶ δοκοῦντος ἂν ἀλυπότερον τοῦ δήμου μερισθεῖσαν ὑπομεῖναι τὴν ἀρχήν καὶ δύο προβαλλομένου καὶ καλοῦντος, ἐλπίζων μετὰ τὸν Βροῦτον αἱρεθήσεσθαι καὶ συνυπατεύσειν διήμαρτεν.

1.5Çünkü Brutus'un isteğine aykırı olarak Valerius'un yerine, Lucretia'nın kocası Tarquinius Collatinus onun meslektaşı seçildi. Collatinus aretēde Valerius'tan üstün değildi. Ama güçlü kişiler, dışarıdan hâlâ pek çok girişimde bulunan ve şehri yumuşatmaya çalışan krallardan korkuyor, onların en şiddetli düşmanını, boyun eğmeyeceğine inandıkları için, komutan yapmak istiyorlardı.

1.5

ᾑρέθη γὰρ ἄκοντι τῷ Βρούτῳ συνάρχων ἀντὶ τοῦ Οὐαλλερίου Ταρκύνιος Κολλατῖνος, ὁ Λουκρητίας ἀνήρ, οὐδὲν ἀρετῇ Οὐαλλερίου διαφέρων, ἀλλʼ οἱ δυνατοί δεδιότες τοὺς βασιλεῖς ἔτι πολλὰ πειρῶντας ἔξωθεν καὶ μαλάσσοντας τὴν πόλιν, ἐβούλοντο τὸν ἐντονώτατον αὐτοῖς ἐχθρὸν ἔχειν στρατηγὸν ὡς οὐχ ὑφησόμενον. # Bölüm 2

2.12. Bölüm

Valerius, tiranlardan özel bir zarar görmediği için vatanı uğruna her şeyi yapacağına inanılmamasına öfkelendi. Senatodan çekildi, avukatlığı bıraktı, kamu işlerinden tümüyle uzaklaştı. Bu durum halk arasında konuşulmaya ve kaygıya yol açtı: Öfkeyle krallara katılıp işleri ve zaten sarsılmış olan şehri altüst etmesinden korkuyorlardı.

2.1

ἀγανακτῶν οὖν ὁ Οὐαλλέριος, εἰ μὴ πιστεύεται πάντα πράττειν ἕνεκα τῆς πατρίδος, ὅτι μηδὲν ἰδίᾳ κακὸν ὑπὸ τῶν τυράννων πέπονθε, τῆς τε βουλῆς ἀπέστη καὶ τὰς συνηγορίας ἀπεῖπε καὶ τὸ πράττειν τὰ κοινὰ παντελῶς ἐξέλιπεν, ὥστε καὶ λόγον τοῖς πολλοῖς παρασχεῖν καὶ φροντίδα, φοβουμένοις μὴ διʼ ὀργὴν προσθέμενος τοῖς βασιλεῦσιν ἀνατρέψῃ τὰ πράγματα καὶ τὴν πόλιν ἐπισφαλῶς ἔχουσαν·

2.2Brutus başka birilerinden de şüpheleniyordu ve senatoya kurbanlar üzerine yemin ettirmek isteyerek bir gün belirledi. Valerius o gün çok neşeli bir yüzle çarşıya indi, Tarquiniuslara hiçbir ödün vermeyeceğine, boyun eğmeyeceğine, özgürlük uğruna var gücüyle savaşacağına yemin eden ilk kişi oldu. Senatoyu sevindirdi, konsüllere de cesaret verdi. Hemen ardından yaptıkları yeminini doğruladı.

2.2

ἐπεὶ δὲ καὶ πρὸς ἑτέρους τινὰς ὑποψίαν ἔχων ὁ Βροῦτος ἐβούλετο διὰ σφαγίων ὁρκῶσαι τὴν βουλὴν καὶ προεῖπεν ἡμέραν, καταβὰς μάλα φαιδρὸς εἰς ἀγορὰν ὁ Οὐαλλέριος, καὶ πρῶτος ὀμόσας μηδὲν ἐνδώσειν μηδʼ ὑφήσεσθαι Ταρκυνίοις, ἀλλὰ πολεμήσειν κατὰ κράτος ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, ἡδονήν τε τῇ βουλῇ καὶ θάρσος ἅμα τοῖς ἄρχουσι παρέσχεν. εὐθὺς δὲ καὶ τὰ ἔργα τὸν ὅρκον ἐβεβαίου.

2.3Çünkü Tarquinius'tan elçiler geldi. Halkı kazanmaya yönelik mektuplar ve yumuşak sözler getirdiler; bunlarla, gururunu bırakmış, makul taleplerde bulunan bir kraldan geldiği için çoğunluğu baştan çıkaracaklarını düşünüyorlardı. Konsüller bunları halkın önüne çıkarmak gerektiğini düşündü. Valerius buna izin vermedi; savaştan daha çok tiranlıktan rahatsız olan yoksul insanlara yeni kargaşalar için başlangıç ve bahane verilmesini önledi.

2.3

πρέσβεις γὰρ ἧκον ἀπὸ Ταρκυνίου γράμματα κομίζοντες ἐπαγωγὰ τοῦ δήμου καὶ λόγους ἐπιεικεῖς, οἷς μάλιστα τοὺς πολλοὺς ᾤοντο διαφθείρειν, λεγομένοις παρὰ βασιλέως ἀφεικέναι τὸ φρόνημα καὶ μετρίων δεῖσθαι δοκοῦντος. τούτους εἰς τὸ πλῆθος οἰομένων δεῖν τῶν ὑπάτων προαγαγεῖν οὐκ εἴασεν ὁ Οὐαλλέριος, ἀλλʼ ἐνέστη καὶ διεκώλυσεν ἀνθρώποις πένησι καὶ βαρυνομένοις μᾶλλον τῆς τυραννίδος τὸν πόλεμον ἀρχὰς καὶ προφάσεις νεωτερισμῶν ἐγγενέσθαι. # Bölüm 3

3.13. Bölüm

Bundan sonra başka elçiler geldi. Tarquinius'un krallıktan vazgeçtiğini ve savaşa son verdiğini söylüyor, ama parasının ve mallarının kendisine, dostlarına ve akrabalarına sürgünde geçinmeleri için geri verilmesini istiyorlardı. Birçok kişi yumuşadı, Collatinus da bunu destekledi. Yılmaz ve öfkesi sert biri olan Brutus çarşıya fırladı. Meslektaşını, sürgün masrafı oylamak bile korkunç olan kimselere savaş ve tiranlık kaynakları bağışlayan bir hain diye suçladı.

3.1

μετὰ δὲ ταῦτα πρέσβεις ἧκον ἕτεροι τῆς τε βασιλείας ἀφίστασθαι καὶ πολεμοῦντα παυσασθαι τὸν Ταρκύνιον λέγοντες, ἀπαιτεῖν δὲ τὰ χρήματα καὶ τὰς οὐσίας αὑτῷ καὶ φίλοις καὶ οἰκείοις, ἀφʼ ὧν διαβιώσονται φεύγοντες. ἐπικλωμένων δὲ πολλῶν καὶ μάλιστα τοῦ Κολλατίνου συναγορεύοντος, ἄτρεπτος ὢν ἀνὴρ καὶ τραχὺς ὀργὴν ὁ Βροῦτος ἐξέδραμεν εἰς ἀγοράν, προδότην ἀποκαλῶν τὸν συνάρχοντα, πολέμου καὶ τυραννίδος ἀφορμὰς χαριζόμενον οἷς δεινὸν ἦν ὄντως ἐφόδια φυγῆς ψηφίσασθαι.

3.2Vatandaşlar toplanınca, o sırada halk önünde ilk konuşan sıradan vatandaş Gaius Minucius oldu. Brutus'u destekledi ve Romalılara, paranın tiranlarla birlikte onlara karşı değil, kendileriyle birlikte tiranlara karşı savaşmasını sağlamalarını öğütledi. Yine de Romalılar, uğruna savaştıkları özgürlüğe sahip olduklarına göre, para için barışı feda etmemeye, parayı da tiranlarla birlikte dışarı atmaya karar verdiler.

Oysa Tarquinius paraya pek önem vermiyordu; bu talep aynı zamanda halkı yoklamak ve ihaneti hazırlamak içindi.

3.2

συνελθόντων δὲ τῶν πολιτῶν πρῶτος ἰδιώτης ἀνὴρ εἶπεν ἐν δήμῳ τότε Γάιος Μινούκιος, τῷ τε Βρούτῳ διακελευόμενος καὶ τοῖς Ῥωμαίοις π· αραινῶν ὁρᾶν ὅπως τὰ χρήματα μετʼ αὐτῶν ὄντα πολεμοίη πρὸς τοὺς τυράννους μᾶλλον ἢ μετʼ ἐκείνων πρὸς αὐτούς. οὐ μὴν ἀλλʼ ἔδοξε τοῖς Ῥωμαίοις τὴν ἐλευθερίαν ἔχουσιν, ὑπὲρ ἧς ἐπολέμουν, μὴ προέσθαι τὴν εἰρήνην ἕνεκα χρημάτων, ἀλλὰ συνεκβαλεῖν καὶ ταῦτα τοῖς τυράννοις. ἦν δὲ ἄρα Ταρκυνίῳ λόγος μὲν ἐλάχιστος τῶν χρημάτων, ἡ δʼ ἀπαίτησις ἅμα πεῖρα τοῦ δήμου καὶ κατασκευὴ προδοσίας,

3.3Elçiler de paraları bahane ederek şehirde kalıp bu işi yürüttüler. Kimini sattıklarını, kimini sakladıklarını, kimini de gönderdiklerini söylüyorlardı. Sonunda şehrin saygın sayılan iki ailesini baştan çıkardılar: Üç senatörü olan Aquilliuslar ile iki senatörü olan Vitelliuslar. Bunların hepsi konsül Collatinus'un kız kardeşlerinin çocuklarıydı. Vitelliusların Brutus'la ayrıca bir akrabalığı da vardı: Brutus onların kız kardeşiyle evliydi ve ondan birkaç çocuğu vardı.

3.3

καὶ ταῦτʼ ἔπραττον οἱ πρέσβεις ὑπομένοντες ἐπὶ τῇ τῶν χρημάτων προφάσει, τὰ μὲν ἀποδίδοσθαι, τὰ δὲ φυλάττειν, τὰ δʼ ἀποπέμπειν φάσκοντες, ἄχρι οὗ διέφθειραν οἴκους δύο τῶν καλῶν κάγαθῶν νομιζομένων, τὸν Ἀκυλλίων τρεῖς ἔχοντα βουλευτάς καὶ δύο τὸν Οὐιτελλίων. οὗτοι πάντες ἦσαν ἀπὸ μητέρων ἀδελφιδοῖ Κολλατίνου τοῦ ὑπατεύοντος, ἰδίᾳ δὲ Οὐιτελλίοις ἑτέρα πρὸς Βροῦτον οἰκειότης ὑπῆρχεν. ἀδελφὴν γὰρ αὐτῶν ὁ Βροῦτος εἶχε καὶ παῖδας ἐξ αὐτῆς πλείονας·

3.4Vitelliuslar, Brutus'un akrabaları ve arkadaşları olan iki büyük oğlunu ihanete katılmaya ikna ettiler. Onlara, Tarquiniusların büyük soyuna ve kral umutlarına karışarak babalarının ahmaklığından ve sertliğinden kurtulmalarını söylediler. Sertlikten kastettikleri, onun kötülere karşı affetmez tutumuydu. Ahmaklığa gelince, Brutus uzun süre, görünüşe göre, tiranlara karşı güvenlik için ahmaklık numarası yapmış ve onu bir örtü olarak kullanmıştı; sonradan da bu lakaptan kurtulamadı.

3.4

ὧν δύο τοὺς ἐν ἡλικίᾳ συγγενεῖς ὄντας ἅμα καὶ συνήθεις οἱ Οὐιτέλλιοι προσηγάγοντο καὶ συνέπεισαν ἐν τῇ προδοσίᾳ γενέσθαι καὶ καταμίξαντας ἑαυτοὺς εἰς γένος μέγα τὸ τῶν Ταρκυνίων καὶ βασιλικὰς ἐλπίδας ἀπαλλαγῆναι τῆς τοῦ πατρὸς ἀβελτερίας καὶ χαλεπότητος· χαλεπότητα μὲν τὸ ἀπαραίτητον αὐτοῦ πρὸς τοὺς πονηροὺς λέγοντες, τῇ δʼ ἀβελτερίᾳ προσποιήματι καὶ παρακαλύμματι πολὺν χρόνον, ὡς ἔοικε, χρησάμενος ἀσφαλείας ἕνεκα πρὸς τοὺς τυράννους, οὐδʼ ὕστερον ἔφυγεν αὐτῆς τὴν ἐπωνυμίαν. # Bölüm 4

4.14. Bölüm

Gençler ikna olunca Aquilliuslarla görüştüler. Hepsi, bir adam boğazlayıp kanını akıtarak ve bağırsaklarına dokunarak büyük ve korkunç bir yemin etmeye karar verdi. Bunun için Aquilliusların evinde toplandılar. Bu işi yapacakları oda, beklendiği gibi, ıssız ve karanlıktı. İçeride Vindicius adlı bir kölenin gizlendiğini fark etmediler. Bu bir tuzak ya da yaklaşan şeyi önceden sezmek değildi;

4.1

ὡς δʼ οὖν συνεπείσθη τὰ μειράκια καὶ τοῖς Ἀκυλλίοις εἰς λόγους ἦλθεν, ὅρκον ὀμόσαι μέγαν ἔδοξε πᾶσι καὶ δεινόν, ἀνθρώπου σφαγέντος ἐπισπείσαντας αἷμα καὶ τῶν σπλάγχνων θιγόντας, ἐπὶ τούτοις εἰς τὴν Ἀκυλλίων οἰκίαν συνῆλθον. ἦν δʼ ὁ οἶκος, ἐν ᾧ ταῦτα δράσειν ἔμελλον, οἷον εἰκὸς, ὑπέρημος καὶ σκοτώδης. ἔλαθεν οὖν αὐτοὺς οἰκέτης ὄνομα Οὐινδίκιος ἔνδον κατακρύψας ἑαυτόν, οὐ κατʼ ἐπιβουλὴν ἢ προαίσθησίν τινα τοῦ μέλλοντος,

4.2oraya tesadüfen girmişti, onların hızla geldiğini görünce görünmekten korkup önündeki bir sandığın arkasına saklandı. Böylece yaptıklarını seyretti, kararlarını duydu. Konsülleri öldürmeye karar verdiler, bunu bildiren mektuplar yazıp Tarquinius'a iletmesi için elçilere verdiler. Elçiler de Aquilliusların misafiri olarak orada kalıyordu ve o sırada ant içmeye katılmıştı.

4.2

ἀλλʼ ἔνδον ὢν ἔτυχε καὶ προσιοῦσιν αὐτοῖς μετὰ σπουδῆς ὀφθῆναι φοβηθείς ὑπέστη, λάρνακα κειμένην πρὸ αὑτοῦ ποιησάμενος, ὥστε καὶ τῶν πραττομένων θεατὴς γενέσθαι καὶ τῶν βουλευμάτων ἐπήκοος. ἔδοξε δʼ αὐτοῖς τοὺς ὑπάτους ἀναιρεῖν, καὶ ταῦτα δηλούσας γράψαντες ἐπιστολὰς πρὸς τὸν Ταρκύνιον ἔδοσαν τοῖς πρέσβεσι· καὶ γὰρ ᾤκουν αὐτόθι, τῶν Ἀκυλλίων ξένοι γεγονότες, καὶ τότε τῇ συνωμοσίᾳ παρῆσαν.

4.3Onlar işlerini bitirip gidince Vindicius gizlice dışarı çıktı. Öğrendikleriyle ne yapacağını bilemiyordu. Bir babaya, Brutus'a, oğullarını böyle lanetli bir suçla ihbar etmeyi, ya da Collatinus'a yeğenlerini ihbar etmeyi haklı olarak korkunç buluyordu; öte yandan sıradan Romalılardan hiçbirini de bu kadar büyük bir sır için güvenilir saymıyordu.

4.3

ὡς δὲ ταῦτα πράξαντες ἀπηλλάγησαν, ὑπεξελθὼν ὁ Οὐινδίκιος λάθρα, χρήσασθαι τοῖς προσπεσοῦσιν οὐκ εἶχεν, ἀλλʼ ἠπορεῖτο, δεινὸν μὲν ἡγούμενος, ὥσπερ ἦν, πρὸς πατέρα Βροῦτον υἱῶν ἐξάγιστα κατηγορεῖν ἢ πρὸς θεῖον ἀδελφιδῶν τὸν Κολλατῖνον, ἰδιώτην δὲ Ῥωμαίων οὐδένα νομίζων ἐχέγγυον ἀπορρήτων τηλικούτων.

4.4Ama sessiz kalması da her şeyden daha imkânsızdı; bildiği şey onu rahat bırakmıyordu. Sonunda Valerius'a gitmeye karar verdi. Bu adamın halka yakın ve şefkatli tutumu, herkesin kolayca ulaşabilmesi, evinin hep açık olması, kimsenin, en alt tabakadakilerin bile sözünü ve ihtiyacını geri çevirmemesi onu buna yöneltti.

4.4

πᾶν δʼ αὖ μᾶλλον ἢ δυνατὸς ὢν ἡσυχίαν ἄγειν, ἐλαυνόμενος δὲ τῷ συνειδότι τοῦ πράγματος, ὥρμησέ πως πρὸς τὸν Οὐαλλέριον, μάλιστά τοῖς κοινοῖς καὶ φιλανθρώποις ἐπαχθεὶς τοῦ ἀνδρός, ὅτι πᾶσιν εὐπρόσοδος ἦν τοῖς δεομένοις, καὶ τὴν οἰκίαν ἀεὶ παρεῖχεν ἀνεῳγμένην, καὶ λόγον οὐδενὸς οὐδὲ χρείαν ἀπερρίπτει τῶν ταπεινῶν. # Bölüm 5

5.15. Bölüm

Vindicius yanına çıkıp her şeyi anlattığında, yanında yalnız kardeşi Marcus ile karısı vardı. Valerius şaşırıp korktu. Adamı bırakmadı, bir odaya kapatıp kapıda karısını nöbetçi olarak bıraktı. Kardeşine kral konağını kuşatmasını, mümkünse mektupları almasını ve hizmetkârları gözetim altında tutmasını söyledi. Kendisi de çevresindeki birçok müşteri ve dostu ve kalabalık hizmetkârlarıyla, sahipleri evde yokken Aquilliusların evine gitti.

5.1

ὡς οὖν ἀνέβη πρὸς αὐτὸν ὁ Οὐινδίκιος καὶ κατεῖπε πάντα, Μάρκου τε τοῦ ἀδελφοῦ παρόντος αὐτῷ μόνου καὶ τῆς γυναικός, ἐκπλαγεὶς καὶ δείσας ὁ Οὐαλλέριος οὐκέτι προήκατο τὸν ἄνθρωπον, ἀλλὰ κατακλείσας εἰς τὸ οἴκημα καὶ φύλακα τὴν ἑαυτοῦ γυναῖκα ταῖς θύραις ἐπιστήσας, τὸν μὲν ἀδελφὸν ἐκέλευσε τὴν βασιλικὴν ἔπαυλιν περισχόντα τὰ γράμματα λαβεῖν, ἂν δυνατὸν ᾖ, καὶ τοὺς οἰκέτας παραφυλάττειν αὐτὸς δὲ πελατῶν τε πολλῶν καὶ φίλων ἀεὶ περὶ αὐτὸν ὄντων καὶ θεραπείας συχνῆς, ἐβάδιζε πρὸς τὴν οἰκίαν τῶν Ἀκυλλίων οὐκ ἔνδον ὄντων⟨.⟩

5.2Böylece kimsenin beklemediği bir anda kapıyı zorlayıp içeri girdi ve elçilerin kaldığı yerde duran mektupları buldu. Bu sırada Aquilliuslar koşarak geldi, kapıda çatışarak mektupları almaya çalıştılar. Valerius'un adamları direndi, elbiselerini onların boyunlarına dolayıp zorla, güçlükle itişe kakışa dar sokaklardan çarşıya sürüklediler. Aynı şey kral konağında da oluyordu: Marcus, eşyalar arasında taşınan başka mektupları ele geçirdi, kralın adamlarından yakalayabildiklerini çarşıya sürükledi.

5.2

διὸ μηδενὸς ἂν προσδοκήσαντος ὠσάμενος διὰ θυρῶν ἐπιτυγχάνει τοῖς γράμμασι κειμένοις ὅπου κατέλυον οἱ πρέσβεις, ταῦτα δʼ αὐτοῦ πράττοντος οἱ Ἀκύλλιοι δρόμῳ προσεφέροντο, καὶ περὶ τὰς θύρας συμμίξαντες ἐζήτουν ἀφελέσθαι τὰς ἐπιστολάς. οἱ δʼ ἠμύνοντο, καὶ τὰ ἱμάτια περιβαλόντες αὐτῶν τοῖς τραχήλοις ὑπὸ βίας καὶ μόλις ὠθούμενοι καὶ ὠθοῦντες διὰ τῶν στενωπῶν εἰς τὴν ἀγορὰν ἐνέβαλον. τὰ δʼ αὐτὰ καὶ περὶ τὴν ἔπαυλιν ἅμα τὴν βασιλικὴν ἐγίνετο, τοῦ Μάρκου γραμμάτων ἑτέρων ἐν τοῖς σκεύεσι κομιζομένων ἐπιλαμβανομένου, καὶ τῶν βασιλικῶν ὅσους δυνατὸς ἦν ἕλκοντος εἰς τὴν ἀγοράν. # Bölüm 6

6.16. Bölüm

Konsüller kargaşayı yatıştırınca Valerius'un emriyle Vindicius evden getirildi. Suçlama yapıldı, mektuplar okundu; adamlar hiçbir itirazda bulunamadı. Kalanlar başlarını öne eğip susuyordu; Brutus'u memnun etmek isteyen birkaç kişi sürgünden söz etti. Collatinus'un gözyaşları ve Valerius'un suskunluğu da onlara biraz bağışlanma umudu veriyordu. Brutus ise iki oğluna adlarıyla seslendi: "Haydi, Titus, haydi, Tiberius, suçlamaya karşı neden kendinizi savunmuyorsunuz?"

6.1

ἐπεὶ δὲ τὸν θόρυβον κατέπαυσαν οἱ ὕπατοι καὶ τοῦ Οὐαλλερίου κελεύσαντος ἐκ τῆς οἰκίας ὁ Οὐινδίκιος προήχθη, καί γενομένης κατηγορίας ἀνεγνώσθη τὰ γράμματα καί πρὸς οὐδὲν ἐτόλμησαν ἀντειπεῖν οἱ ἄνδρες, ἦν μὲν κατήφεια καί σιωπὴ τῶν ἄλλων, ὀλίγοι δὲ βουλόμενοι τῷ Βρούτῳ χαρίζεσθαι φυγῆς ἐμέμνηντο. καί τι καί Κολλατῖνος αὐτοῖς ἐλπίδος ἐπιεικοῦς ἐνεδίδου δεδακρυμένος καί Οὐαλλέριος σιωπῶν, ὁ δὲ Βροῦτος ὀνομαστὶ τῶν υἱῶν ἑκάτερον προσειπών, ἄγε, ὦ Τίτε, εἶπεν, ἄγε, ὦ Τιβέριε, τί οὐκ ἀπολογεῖσθε πρὸς τὴν κατηγορίαν;

6.2Üç kez sorulduğu hâlde cevap vermeyince, yüzünü görevlilere çevirdi ve "Bundan sonrası sizin işiniz" dedi. Onlar hemen gençleri yakaladı, elbiselerini yırttı, ellerini arkalarına bağladı ve sopalarla bedenlerini dövdü.

6.2

ὡς δʼ οὐδὲν ἀπεκρίναντο τρὶς ἐρωτηθέντες, οὕτως πρὸς τοὺς ὑπηρέτας ἀποστ ρέψας τὸ πρόσωπον, ὑμέτερον ἤδη, εἶπε, τὸ λοιπὸν ἔργον. οἱ δὲ εὐθὺς συλλαβόντες τοὺς νεανίσκους περιερρήγνυον τὰ ἱμάτια, τὰς χεῖρας ἀπῆγον ὀπίσω, ῥάβδοις ἔξαινον τὰ σώματα,

6.3Ötekiler bakmaya dayanamıyordu. Ama Brutus'un ne gözlerini başka yere çevirdiği ne de yüzündeki öfke ve ağırlığı acımayla değiştirdiği söylenir; cezalandırılan oğullarına dehşetle bakmış, sonunda onları yere yatırıp baltayla başlarını kesmişlerdir. Ardından kalanları meslektaşına bırakıp kalktı ve gitti. Yaptığı iş, ne hakkıyla övülebilir ne de kınanabilir.

6.3

τῶν μὲν ἄλλων οὐ δυναμένων προσορᾶν οὐδὲ καρτερούντων, ἐκεῖνον δὲ λέγεται μήτε τὰς ὄψεις ἀπαγαγεῖν ἀλλαχόσε μήτε οἴκτῳ τι τρέψαι τῆς περὶ τὸ πρόσωπον ὀργῆς καί βαρύτητος, ἀλλὰ δεινὸν ἐνορᾶν κολαζομένοις τοῖς παισίν ἄχρι οὗ κατατείναντες αὐτοὺς ἐπὶ τοὔδαφος πελέκει τὰς κεφαλὰς ἀπέκοψαν, οὕτω δὲ τοὺς ἄλλους ἐπὶ τῷ συνάρχοντι ποιησάμενος ᾤχετʼ ἐξαναστάς, ἔργον εἰργασμένος οὔτʼ ἐπαινεῖν βουλομένοις ἀξίως οὔτε ψέγειν ἐφικτόν.

6.4Çünkü ya aretēnin yüksekliği ruhunu hislerden kurtarmış ya da acının büyüklüğü onu duyarsız kılmıştır. Bunların ikisi de küçük ya da insanca değildir, ya tanrısaldır ya hayvanca. Hüküm, kişinin ününe uymalıdır; aretēye, yargılayanın zayıflığı yüzünden kuşkuyla bakılmamalıdır. Çünkü Romalılar, Romulus'un şehri kurmasını, Brutus'un yönetimi kurup yerleştirmesi kadar büyük bir iş saymazlar.

6.4

ἢ γὰρ ἀρετῆς ὕψος εἰς ἀπάθειαν ἐξέστησε τὴν ψυχήν, ἢ πάθους μέγεθος εἰς ἀναλγησίαν. οὐδέτερον δὲ μικρὸν οὐδʼ ἀνθρώπινον, ἀλλʼ ἢ θεῖον ἢ θηριῶδες. δίκαιον δὲ τῇ δόξῃ τοῦ ἀνδρὸς τὴν κρίσιν ἕπεσθαι μᾶλλον ἢ τὴν ἀρετὴν ἀσθενείᾳ τοῦ κρίνοντος ἀπιστεῖσθαι. Ῥωμαῖοι γὰρ οὐ τοσοῦτον ἔργον οἴονται Ῥωμύλου γενέσθαι τῆς πόλεως τὴν ἵδρυσιν, ὅσον Βρούτου τὴν κτίσιν τῆς πολιτείας καί κατάστασιν. # Bölüm 7

7.17. Bölüm

Brutus çarşıdan ayrıldıktan sonra uzun süre herkesi yapılanlar karşısında şaşkınlık, ürperti ve sessizlik kapladı. Collatinus'un gevşekliği ve duraksaması Aquilliuslara yeniden cesaret verdi. Savunma yapmak için süre istediler, köle olan Vindicius'un da suçlayıcıların yanında kalmayıp kendilerine verilmesini talep ettiler.

7.1

ὡς δʼ οὖν ἀπῆλθεν ἐξ ἀγορᾶς τότε, πολὺν μὲν χρόνον ἔκπληξις εἶχε καὶ φρίκη καὶ σιωπὴ πάντας ἐπὶ τοῖς διαπεπραγμένοις· πρὸς δὲ τὴν Κολλατίνου μαλακίαν καὶ μέλλησιν ἀνεθάρρησαν οἱ Ἀκύλλιοι, καὶ χρόνον ἠξίουν λαβόντες ἀπολογήσασθαι, καὶ τὸν Οὐινδίκιον αὐτοῖς ἀποδοθῆναι δοῦλον ὄντα, καὶ μὴ παρὰ τοῖς κατηγόροις εἶναι.

7.2Collatinus bunları kabul etmek ve meclisi bu şartla dağıtmak istedi. Ama Valerius adamı, çevresini saran kalabalığın eline bırakamazdı; halkın da hainleri bırakıp gitmesine izin vermedi. Sonunda onları eliyle yakaladı, Brutus'u çağırdı ve Collatinus'un korkunç bir iş yaptığını haykırdı: Meslektaşına oğullarını öldürme zorunluluğunu yüklemişti, şimdi de hainleri ve vatan düşmanlarını kadınların hatırına bağışlamak mı istiyordu?

7.2

βουλομένου δὲ ταῦτα συγχωρεῖν καὶ διαλύοντος ἐπὶ τούτοις τὴν ἐκκλησίαν, ὁ Οὐαλλέριος οὔτε τὸν ἄνθρωπον οἷός τʼ ἦν ἀφεῖναι τῷ περὶ αὐτὸν ὄχλῳ καταμειγμένον, οὔτε τὸν δῆμον εἴα προέμενον τοὺς προδότας ἀπελθεῖν. τέλος δὲ τοῖς σώμασιν ἐπιβαλὼν τὰς χεῖρας ἐπεκαλεῖτο τὸν Βροῦτον, καὶ τὸν Κολλατῖνον ἐβόα δεινὰ ποιεῖν, εἰ τῷ συνάρχοντι παιδοφονίας ἀνάγκην προστριψάμενος αὐτὸς οἴεται δεῖν καταχαρίζεσθαι ταῖς γυναιξὶ τοὺς προδότας καὶ πολεμίους τῆς πατρίδος.

7.3Konsül öfkelenip Vindicius'un götürülmesini buyurdu. Görevliler kalabalığı yararak adamı yakaladı, kurtarmaya çalışanları dövdü. Valerius'un dostları savunmak için öne çıktı, halk da Brutus'un gelmesi için bağırdı. Brutus geri döndü. Sessizlik olunca, oğulları için kendisinin yeterli bir hâkim olduğunu, ötekiler hakkında kararı özgür vatandaşlara bıraktığını söyledi: İsteyen konuşsun ve halkı ikna etsin. Ama söze gerek kalmadı; oylama yapıldı, bütün oylarla suçlu bulundular ve baltayla idam edildiler.

7.3

ἀγανακτοῦντος δὲ τοῦ ὑπάτου καὶ κελεύοντος ἀπάγεσθαι τὸν Οὐινδίκιον, οἱ μὲν ὑπηρέται διωσάμενοι τὸν ὄχλον ἥπτοντο τοῦ ἀνθρώπου καὶ τοὺς ἀφαιρουμένους ἔτυπτον, οἱ δὲ φίλοι τοῦ Οὐαλλερίου προέστησαν ἀμυνόμενοι· καὶ ὁ δῆμος ἐβόα κελεύων παρεῖναι τὸν Βροῦτον. ἧκεν οὖν αὖθις ὑποστρέψας· καὶ γενομένης αὐτῷ σιωπῆς εἶπεν ὅτι τοῖς μὲν υἱοῖς αὐτὸς ἀποχρῶν ἦν δικαστής, περὶ δὲ τῶν ἄλλων τοῖς πολίταις ἐλευθέροις οὖσι ψῆφον δίδωσι· λεγέτω δὲ ὁ βουλόμενος καὶ πειθέτω τὸν δῆμον. οὐκέτι μέντοι λόγων ἐδέησεν, ἀλλὰ τῆς ψήφου δοθείσης πάσαις ἁλόντες ἐπελεκίσθησαν.

7.4Collatinus, görünüşe göre, kralların akrabası olduğu için zaten şüphe altındaydı; ikinci adı da hoşa gitmiyordu, çünkü Tarquinius adından tiksiniyorlardı. Bu olay üzerine büsbütün gözden düştü, görevini kendi isteğiyle bırakıp şehirden ayrıldı. Böylece yeni bir seçim yapıldı; Valerius parlak bir biçimde konsül seçildi ve gayretinin hak ettiği karşılığı aldı.

7.4

ὁ δὲ Κολλατῖνος ἦν μὲν, ὡς ἔοικεν, ἐν ὑποψίᾳ τινὶ καὶ διὰ συγγένειαν τῶν βασιλέων, ἤχθοντο δʼ αὐτοῦ καὶ τῷ δευτέρῳ τῶν ὀνομάτων, ἀφοσιούμενοι τὸν Ταρκύνιον. ὡς δὲ καὶ ταῦτα συνέβη, παντάπασι προσκρούσας ἀφῆκε τὴν ἀρχὴν ἑκὼν καὶ τῆς πόλεως ὑπεξῆλθεν. οὕτω δὴ πάλιν ἀρχαιρεσιῶν γενομένων ὕπατος ἀπεδείχθη λαμπρῶς ὁ Οὐαλλέριος, ἀξίαν ἀπολαβὼν τῆς προθυμίας χάριν·

7.5Vindicius'un da bundan pay alması gerektiğini düşünerek, Roma'da vatandaş olan ve dilediği kuriaya kaydedilerek oy veren ilk azatlı köle olması için karar çıkardı. Öteki azatlılara oy hakkını çok sonra, halk önderi Appius verdi. Tam azatlığa bugün de, dediklerine göre, o Vindicius'tan ötürü "vindicta" denir.

7.5

ἧς οἰόμενός τι δεῖν ἀπολαῦσαι τὸν Οὐινδίκιον ἐψηφίσατο πρῶτον ἀπελεύθερον ἐκεῖνον ἐν Ῥώμῃ γενέσθαι πολίτην καὶ φέρειν ψῆφον ᾗ βούλοιτο φρατρίᾳ προσνεμηθέντα. τοῖς δʼ ἄλλοις ἀπελευθέροις ὀψὲ καὶ μετὰ πολὺν χρόνον ἐξουσίαν ψήφου δημαγωγῶν ἔδωκεν Ἄππιος ἡ δὲ παντελὴς ἀπελευθέρωσις ἄχρι νῦν οὐινδίκτα λέγεται διʼ ἐκεῖνον, ὥς φασι, τὸν Οὐινδίκιον. # Bölüm 8

8.18. Bölüm

Bundan sonra kralların parasını Romalıların yağmasına bıraktılar, evlerini ve konaklarını yıktılar. Mars Tarlası'nın en güzel yeri Tarquinius'a aitti, onu tanrıya adadılar. Tarla yeni biçilmişti, demetler hâlâ yerde duruyordu. Adandığı için dövmeyi ve kullanmayı doğru bulmadılar; hep birlikte demetleri nehre taşıdılar.

8.1

ἐκ τούτου τὰ μὲν χρήματα τῶν βασιλέων διαρπάσαι τοῖς Ῥωμαίοις ἔδωκαν, τὴν δὲ οἰκίαν κατέσκαψαν καὶ τὴν ἔπαυλιν τοῦ δʼ Ἀρείου πεδίου τὸ ἥδιστον ἐκέκτητο Ταρκύνιος, καὶ τοῦτο τῷ θεῷ καθιέρωσαν, ἔτυχε δὲ τεθερισμένον ἄρτι, καὶ κειμένων ἔτι τῶν δραγμάτων οὐκ ᾤοντο δεῖν ἀλοᾶν οὐδὲ χρῆσθαι διὰ τὴν καθιέρωσιν, ἀλλὰ συνδραμόντες ἐφόρουν τὰς ἀμάλλας εἰς τὸν ποταμόν.

8.2Ağaçları da kesip nehre attılar ve böylece bu yeri tanrı için tümüyle boş ve ürünsüz bıraktılar. Birbirinin üstüne yığılan kalabalık yığını akıntı fazla uzağa götüremedi. İlk gelenler bir sığlığa oturup durunca, ardından gelenler geçemedi, takılıp birbirine dolandı ve bu yığın, akıntının etkisiyle gittikçe sertleşip köklendi.

8.2

ὡς δʼ αὕτως καὶ τὰ δένδρα κόπτοντες ἐνέβαλλον, ἀργὸν παντάπασι τὸ χωρίον ἀνιέντες τῷ θεῷ καὶ ἄκαρπον. ὠθουμένων δὲ πολλῶν ἐπʼ ἀλλήλοις καὶ ἀθρόων ὑπήγαγεν ὁ ῥοῦς οὐ πολὺν τόπον, ἀλλʼ ὅπου τὰ πρῶτα συνενεχθέντα καὶ περιπεσόντα τοῖς στερεοῖς ὑπέστη, τῶν ἐπιφερομένων διέξοδον οὐκ ἐχόντων, ἀλλʼ ἐνισχομένων καὶ περιπλεκομένων, ἐλάμβανεν ἡ σύμπηξις ἰσχὺν καὶ ῥίζωσιν αὐξανομένην ὑπὸ τοῦ ῥεύματος.

8.3Çünkü akıntı bol miktarda çamur getiriyordu; biriken çamur hem besin hem de yapıştırıcı oluyordu. Dalgalar yığını sarsmıyor, yumuşakça sıkıştırıp hepsini bir araya sürerek şekillendiriyordu. Büyüklüğü ve sabitliği sayesinde yığın daha da büyüdü ve nehrin getirdiklerinin çoğunu tutacak bir yer hâline geldi. Şimdi bu, şehrin yanında kutsal bir adadır; tanrı tapınakları ve gezinti yolları vardır, Latincede "İki Köprü Arası" diye anılır.

8.3

ἰλύν τε γὰρ ἐπήγαγε πολλήν, ἣ προσισταμένη τροφὴν παρεῖχεν ἅμα καὶ κόλλησιν, αἵ τε πληγαὶ σάλον οὐκ ἐποίουν, ἀλλὰ μαλακῶς πιέζουσαι συνήλαυνον εἰς ταὐτὸ πάντα καὶ συνέπλαττον. ὑπὸ δὲ μεγέθους καὶ στάσεως ἕτερον αὐτὸ μέγεθος ἐκτᾶτο καὶ χώραν ἀναδεχομένην τὰ πλεῖστα τῶν ὑπὸ τοῦ ποταμοῦ καταφερομένων. τοῦτο νῦν νῆσός ἐστιν ἱερὰ κατὰ τὴν πόλιν, ἔχει δὲ ναοὺς θεῶν καὶ περιπάτους, καλεῖται δὲ φωνῇ τῇ Λατίνων Μέση δυεῖν γεφυρῶν.

8.4Bazıları bunun Tarquinius'un tarlası adandığında değil, sonraki zamanlarda Tarquinia'nın ona komşu başka bir tarlayı adamasıyla olduğunu söyler. Tarquinia, Vesta rahibelerinden bakire bir rahibeydi. Bunun karşılığında büyük onurlar gördü; kadınlar arasında yalnız onun tanıklığının kabul edilmesi de bunlardandı. Ona evlenme izni verilmesi oylandı, ama kabul etmedi. Bu olayı böyle anlatırlar.

8.4

ἔνιοι δὲ τοῦτο συμπεσεῖν ἱστοροῦσιν οὐχ ὅτε Ταρκυνίου καθιερώθη τὸ πεδίον, ἀλλὰ χρόνοις ὕστερον ἄλλο χωρίον ὁμοροῦν ἐκείνῳ Ταρκυνίας ἀνείσης. ἡ δὲ Ταρκυνία παρθένος ἦν ἱέρεια, μία τῶν Ἑστιάδων, ἔσχε δὲ τιμὰς ἀντὶ τούτου μεγάλας, ἐν αἷς ἦν καὶ τὸ μαρτυρίαν αὐτῆς δέχεσθαι μόνης γυναικῶν, τὸ δʼ ἐξεῖναι γαμεῖσθαι ψηφισαμένων οὐ προσεδέξατο. καὶ ταῦτα μὲν οὕτω γενέσθαι μυθολογοῦσι. # Bölüm 9

9.19. Bölüm

Tarquinius ihanet yoluyla iktidarı geri almaktan umudunu kesince Etrüskler onu hevesle kabul etti ve büyük bir orduyla geri getirmeye kalkıştı. Konsüller Romalıları karşılarına çıkardı ve onları Arsia Korusu ile Aesuvia Çayırı denilen kutsal yerlerde savaş düzenine soktu. Çarpışma başlarken Tarquinius'un oğlu Arruns ile Roma konsülü Brutus karşı karşıya geldiler; bu tesadüf değildi, düşmanlıktan ve öfkedendi.

9.1

Ταρκύνιον δὲ τὴν ἐκ προδοσίας ἀπογνόντα τῆς ἀρχῆς ἀνάληψιν ἐδέξαντο Τυρρηνοὶ προθύμως καὶ μεγάλῃ δυνάμει κατῆγον. ἀντεξῆγον δὲ τοὺς Ῥωμαίους οἱ ὕπατοι, καὶ παρέταξαν ἐν χωρίοις ἱεροῖς, ὧν τὸ μὲν Ἄρσιον ἄλσος, τὸ δὲ Αἰσούειον λειμῶνα προσαγορεύουσιν. ἀρχομένων δὲ αὑτῶν συνάγειν εἰς χεῖρας Ἄρρων ὁ Ταρκυνίου παῖς καὶ Βροῦτος ὁ Ῥωμαίων ὕπατος οὐ κατὰ τύχην ἀλλήλοις περιπεσόντες, ἀλλʼ ὑπʼ ἔχθους καὶ ὀργῆς,

9.2Biri bir tirana ve vatan düşmanına, öteki sürgününün intikamını almak için atlarını birbirinin üstüne sürdüler. Akıldan çok thymosla çarpışıp kendilerini esirgemediler ve birlikte öldüler. Savaşın başlangıcı böyle korkunç olunca sonu da daha ılımlı olmadı. Ordular birbirine eşit zarar verip eşit zarar gördükten sonra fırtına yüzünden ayrıldı.

9.2

ὁ μὲν ὡς ἐπὶ τύραννον καὶ πολέμιον τῆς πατρίδος, ὁ δὲ τῆς φυγῆς ἀμυνόμενος, ὥρμησαν ὁμόσε τοῖς ἵπποις. θυμῷ δὲ μᾶλλον ἢ λογισμῷ προσμίξαντες ἠφείδησαν αὑτῶν καὶ συναπέθανον ἀλλήλοις. οὕτω δὲ δεινοῦ γενομένου τοῦ προάγωνος οὐκ ἔσχεν ὁ ἀγὼν τέλος ἐπιεικέστερον, ἀλλὰ καὶ δράσαντες ἴσα καὶ παθόντες οἱ στρατοὶ διεκρίθησαν ὑπὸ χειμῶνος.

9.3Valerius zor durumdaydı. Savaşın sonucunu bilmiyordu; askerlerin kendi ölüleri yüzünden yılgın, düşman ölüleri yüzünden sevinçli olduğunu görüyordu. Ölüm öyle kalabalık ve öyle iç içeydi ki ayırt edilemiyordu. Ama iki taraf için de yakından görülen kendi kayıpları, düşman kayıpları üzerine yapılan tahminden daha çok yenilgiyi doğruluyordu.

9.3

ἦν οὖν ἐν ἀπόροις ὁ Οὐαλλέριος, οὐκ εἰδὼς τὸ τῆς μάχης πέρας, ἀλλὰ τοὺς στρατιώτας ὁρῶν τοῖς μὲν αὑτῶν νεκροῖς ἀθυμοῦντας, ἐπαιρομένους δὲ τοῖς τῶν πολεμίων οὕτως ἄκριτος ἦν καὶ παράλληλος ὑπὸ πλήθους ὁ φόνος, οὐ μὴν ἀλλʼ ἑκατέροις ἐγγύθεν ὁρώμενα τὰ οἰκεῖα μᾶλλον ἐβεβαίου τὴν ἧτταν ἢ τὴν νίκην εἰκαζόμενα τὰ τῶν πολεμίων.

9.4Böyle bir savaştan sonra gelecek türden bir gece çöktü, ordugâhlar sessizliğe gömüldü. Anlatıldığına göre o sırada koru sarsıldı ve içinden büyük bir ses, savaşta Etrüsklerin Romalılardan bir kişi fazla öldüğünü söyledi. Konuşan tanrısal bir şeydi. Çünkü bunu duyar duymaz Romalılar yüksek ve cesur bir savaş narası attı, Etrüskler ise korkuya kapılıp şaşkınlık içinde ordugâhtan fırladı ve çoğu dağıldı.

9.4

ἐπελθούσης δὲ νυκτὸς οἵαν εἰκὸς οὕτω μεμαχημένοις, καὶ γενομένων ἐν ἡσυχίᾳ τῶν στρατοπέδων, λέγουσι σεισθῆναι τὸ ἄλσος, ἐκ δʼ αὐτοῦ φωνὴν ἐκπεσεῖν μεγάλην φράζουσαν ὡς ἑνὶ πλείους ἐν τῇ μάχῃ τεθνήκασι Τυρρηνῶν ἢ Ῥωμαίων, ἦν δʼ ἄρα θεῖόν τι τὸ φθεγξάμενον εὐθύς τε γὰρ ὑπʼ αὐτοῦ τοῖς μὲν ἀλαλάξαι παρέστη μέγα καὶ θαρρσαλέον, οἱ δὲ Τυρρηνοὶ περίφοβοι γενόμενοι καὶ συνταραχθέντες ἐξέπεσον ἐκ τοῦ στρατοπέδου καὶ διεσπάρησαν οἱ πλεῖστοι·

9.5Geride kalan yaklaşık beş bin kişiye Romalılar saldırıp esir aldı, geri kalanı da yağmaladı. Ölüler sayıldığında düşmandan on bir bin üç yüz, Romalılardan ise bir eksiği bulundu.

Bu savaşın Mart kalendaesinin bir gün öncesinde olduğu söylenir. Valerius bu zaferden dolayı zafer alayı yaptı, dört atlı arabayla şehre giren ilk konsül oldu.

9.5

τοὺς δὲ καταλειφθέντας ὀλίγῳ πεντακισχιλίων ἐλάσσους ἐπελθόντες εἷλον οἱ Ῥωμαῖοι, καὶ τἆλλα διήρπασαν. οἱ δὲ νεκροὶ διαριθμηθέντες εὑρέθησαν τριακόσιοι μὲν ἐπὶ χιλίοις καὶ μυρίοις οἱ τῶν πολεμίων, οἱ δὲ Ῥωμαίων παρʼ ἕνα τοσοῦτοι. ταύτην τὴν μάχην λέγουσι γενέσθαι πρὸ μιᾶς καλανδῶν Μαρτίων, ἐθριάμβευσε δʼ ἀπʼ αὐτῆς Οὐαλλέριος εἰσελάσας τεθρίππῳ πρῶτος ὑπάτων.

9.6Bu, ağırbaşlı ve görkemli bir manzaraydı. Bazılarının söylediği gibi seyircilerde kıskançlık ya da rahatsızlık yaratmadı; öyle olsa bu kadar yıl boyunca bunca imrenilen ve özlenen bir şey olarak kalmazdı. Valerius'un meslektaşına gösterdiği saygıları, onun cenazesini ve gömülmesini onurlandırmasını da takdir ettiler.

9.6

καὶ τὸ πρᾶγμα σεμνὴν καὶ μεγαλοπρεπῆ παρέσχεν ὄψιν, οὐκ ἐπίφθονον οὐδʼ ἀνιάσασαν, ὡς ἔνιοι λέγουσι, τοὺς ὁρῶντας· οὐ γὰρ ἂν ἔσχε ζῆλον τοσοῦτον οὐδὲ φιλοτιμίαν εἰς ἔτη πάμπολλα διαμένουσαν. ἀπεδέξαντο δὲ τοῦ Οὐαλλερίου καὶ τὰς εἰς τὸν συνάρχοντα τιμάς, αἷς ἐκκομιζόμενον καὶ θαπτόμενον ἐκόσμησε·

9.7Onun için bir cenaze konuşması yaptı. Romalılar bunu öyle sevdi ve öyle hoşlandı ki o zamandan beri bütün iyi ve büyük adamlar öldüklerinde en seçkin kişiler tarafından övülür. Bu konuşmanın Yunan cenaze söylevlerinden daha eski olduğu da söylenir; meğer ki hatip Anaksimenes'in dediği gibi bu âdeti de Solon başlatmış olsun.

9.7

καὶ λόγον ἐπʼ αὐτῷ διεξῆλθεν ἐπιτάφιον, ὃς οὕτως ὑπὸ Ῥωμαίων ἠγαπήθη καὶ τοσαύτην ἔσχε χάριν ὥστε πᾶσι τοῖς ἀγαθοῖς καὶ μεγάλοις ὑπάρχειν ἐξ ἐκείνου τελευτήσασιν ὑπὸ τῶν ἀρίστων ἐγκωμιάζεσθαι. λέγεται δὲ καὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἐπιταφίων ἐκεῖνος γενέσθαι πρεσβύτερος, εἴγε μὴ καὶ τοῦτο Σόλωνός ἐστιν, ὡς Ἀναξιμένης ὁ ῥήτωρ ἱστόρηκεν. # Bölüm 10

10.110. Bölüm

Ama Valerius'a asıl şu yüzden kızıyor ve kırılıyorlardı: Halkın özgürlüğün babası saydığı Brutus tek başına hükmetmeye razı olmamış, önce birini, sonra ikinci birini meslektaş almıştı. "Oysa bu adam," diyorlardı, "her şeyi kendinde toplayarak kendisine hiç ait olmayan Brutus'un konsüllüğünün değil, Tarquinius'un tiranlığının mirasçısı oldu.

10.1

ἀλλὰ διʼ ἐκεῖνα μᾶλλον ἤχθοντο τῷ Οὐαλλερίῳ καὶ προσέκρουον, ὅτι Βροῦτος μέν, ὃν πατέρα τῆς ἐλευθερίας ἐνόμιζεν ὁ δῆμος, οὐκ ἠξίωσε μόνος ἄρχειν, ἀλλὰ καὶ πρῶτον αὐτῷ συνάρχοντα προσείλετο καὶ δεύτερον οὑτοσὶ δʼ, ἔφασαν, εἰς αὐτόν ἅπαντα συνενεγκάμενος οὐκ ἔστι τῆς Βρούτου κληρονόμος ὑπατείας μηδὲν αὐτῷ προσηκούσης, ἀλλὰ τῆς Ταρκυνίου τυραννίδος.

10.2"Sözle Brutus'u övüp fiilen Tarquinius'u taklit etmesi ne demek? Bütün sopalar ve baltalarla önüne dizilerek, kralın yıktırdığı evinden bile büyük bir evden tek başına iniyor." Gerçekten de Valerius, Velia denilen yerin üstünde, çarşıya sarkan ve her şeyi yüksekten gören bir evde, adeta tragedyada oturur gibi oturuyordu. Dışarıdan yaklaşması ve ulaşması zordu; aşağı indiğinde görüntüsü yüksek, maiyetinin görkemi de krallara yaraşırdı.

10.2

καίτοι τί δεῖ λόγῳ μὲν Βροῦτον ἐγκωμιάζειν, ἔργῳ δὲ μιμεῖσθαι Ταρκύνιον, ὑπὸ ῥάβδοις ὁμοῦ πάσαις καὶ πελέκεσι κατιόντα μόνον ἐξ οἰκίας τοσαύτης τὸ μέγεθος ὅσην οὐ καθεῖλε τὴν τοῦ βασιλέως; καὶ γὰρ ὄντως ὁ Οὐαλλέριος ᾤκει τραγικώτερον ὑπὲρ τὴν καλουμένην Οὐελίαν οἰκίαν ἐπικρεμαμένην τῇ ἀγορᾷ καὶ καθ ο ρ ῶς αν ἐξ ὕψους ἅπαντα, δυσπρόσοδον δὲ πελάσαι καὶ χαλεπὴν ἔξωθεν, ὥστε καταβαίνοντος αὐτοῦ τὸ σχῆμα μετέωρον εἶναι καὶ βασιλικὸν τῆς προπομπῆς τὸν ὄγκον.

10.3Ama iktidarda ve büyük işlerde, dalkavukluk yerine açık sözlülüğü ve gerçeği kabul eden kulaklara sahip olmanın ne kadar iyi olduğunu gösterdi. Dostlarından, halkın kendisini hatalı bulduğunu duyunca ne tartıştı ne de öfkelendi. Hemen çok sayıda usta topladı ve daha geceyken evi yıktırıp tümüyle yerle bir etti.

10.3

ὅσον οὖν ἐν ἀρχῇ καὶ πράγμασι μεγάλοις ἀγαθὸν ἦν ἔχειν ὦτα παρρησίαν ἀντὶ κολακείας προσιέμενα καὶ λόγους ἀληθεῖς, ἔδειξεν. ἀκούσας γὰρ ὅτι τοῖς πολλοῖς ἁμαρτάνειν ἐδόκει τῶν φίλων διεξιόντων, οὐκ ἐφιλονείκησεν, οὐδʼ ἠγανάκτησεν, ἀλλὰ ταχὺ πολλοὺς συναγαγὼν τεχνίτας ἔτι νυκτὸς οὔσης κατέβαλε τὴν οἰκίαν καὶ κατέσκαψεν εἰς ἔδαφος πᾶσαν,

10.4Sabah Romalılar bunu görüp toplandılar. Adamın yüce gönüllülüğünü sevip hayran kaldılar; evin büyüklüğü ve güzelliği için de üzülüp onu özlediler, sanki kıskançlık yüzünden haksız yere öldürülmüş bir insan gibi. Arkhonun da yersiz yurtsuz biri gibi başkalarının yanında kalmasına üzüldüler. Çünkü halk ona bir yer verip öncekinden daha mütevazı bir ev yapana kadar dostları Valerius'u evlerinde ağırladı. O ev, şimdi Vica Pota tapınağının bulunduğu yerdeydi.

10.4

ὥστε μεθʼ ἡμέραν τούς Ῥωμαίους ὁρῶντας καὶ συνισταμένους τοῦ μὲν ἀνδρὸς ἀγαπᾶν καὶ θαυμάζειν τὴν μεγαλοφροσύνην, ἄχθεσθαι δὲ τῆς οἰκίας καὶ ποθεῖν τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος, ὥσπερ ἀνθρώπου, διὰ φθόνον οὐ δικαίως καταλελυμένης, τοῦ δὲ ἄρχοντος, ὥσπερ ἀνεστίου, παρʼ ἑτέροις οἰκοῦντος. ἐδέχοντο γὰρ οἱ φίλοι τὸν Οὐαλλέριον ἄχρι οὗ τόπον ἔδωκεν ὁ δῆμος αὐτῷ καὶ κατεσκεύασεν οἰκίαν ἐκείνης μετριωτέραν, ὅπου νῦν ἱερόν ἐστιν Οὐίκας Πότας ὀνομαζό μενον.

10.5Yalnız kendisini değil, makamını da korkutucu olmaktan çıkarıp çoğunluk için yumuşak ve sevimli kılmak istedi. Baltaları sopalardan çıkardı, meclise gelirken sopaları da halkın önünde indirip eğdirdi; demokrasi görünüşüne büyük önem veriyordu. Arkhonlar bunu bugün de sürdürür.

10.5

βουλόμενος δὲ μὴ μόνον ἑαυτὸν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀρχὴν ἀντὶ φοβερᾶς χειροήθη καὶ προσφιλῆ ποιεῖν τοῖς πολλοῖς, τούς τε πελέκεις ἀπέλυσε τῶν ῥάβδων, αὐτάς τε τὰς ῥάβδους εἰς ἐκκλησίαν παριὼν ὑφῆκε τῷ δήμῳ καὶ κατέκλινε, μέγα ποιῶν τὸ πρόσχημα τῆς δημοκρατίας, καὶ τοῦτο μέχρι νῦν διαφυλάττουσιν οἱ ἄρχοντες.

10.6Halk, onun sandıkları gibi kendini alçaltmadığını, bu ölçülülükle kıskançlığı yıkıp kırpmakta olduğunu fark etmiyordu. Aslında yetkisinden çıkardığı sanılan şeyin kat kat fazlası kadar güç kazanıyordu; çünkü halk ona sevinçle boyun eğiyor, seve seve taşıyordu. Bu yüzden ona "Publicola", yani "halka özen gösteren" adını verdiler. Bu ad eski adlarından daha yaygın oldu; biz de adamın hayatının geri kalanını anlatırken onu kullanacağız.

10.6

ἐλάνθανε δὲ τούς πολλοὺς οὐχ ἑαυτὸν, ὡς ᾤοντο, ποιῶν ταπεινόν, ἀλλὰ τὸν φθόνον τῇ μετριότητι ταύτῃ καθαιρῶν καὶ κολούων, αὐτῷ δὲ προστιθεὶς τοσοῦτον μέγεθος δυνάμεως ὅσον ἀφαιρεῖν ἐδόκει τῆς ἐξουσίας, ὑποδυομένου μεθʼ ἡδονῆς αὐτῷ τοῦ δήμου καὶ φέροντος ἑκουσίως, ὥστε καὶ Ποπλικόλαν ἀνηγόρευσεν αὐτόν σημαίνει δὲ τοὔνομα δημοκηδῆ· καὶ τοῦτο μᾶλλον ἴσχυσε τῶν ἀρχαίων ὀνομάτων, ᾧ καὶ ἡμεῖς χρησόμεθα τὸν λοιπὸν βίον τοῦ ἀνδρὸς ἱστοροῦντες. # Bölüm 11

11.111. Bölüm

Konsüllüğe talip olmak isteyenlere izin verdi. Ama meslektaş seçilmeden önce kimin geleceğini bilmediğinden, kıskançlık ya da bilgisizlikten gelecek bir engelden korkuyordu. Bu yüzden tek adamlığını en güzel ve en büyük yönetim işleri için kullandı. Önce sayısı azalmış olan senatoyu tamamladı; çünkü bazıları daha önce Tarquinius tarafından öldürülmüş, bazıları da yakınlardaki savaşta düşmüştü.

11.1

ὑπατείαν μὲν γὰρ ἔδωκε μετιέναι καὶ παραγγέλλειν τοῖς βουλομένοις· πρὸ δὲ τῆς καταστάσεως τοῦ συνάρχοντος οὐκ εἰδὼς τὸν γενησόμενον, ἀλλὰ δεδιὼς ἀντίπραξιν ὑπὸ φθόνου τινὸς ἢ ἀγνοίας, ἐχρήσατο τῇ μοναρχίᾳ πρὸς τὰ κάλλιστα καὶ μέγιστα τῶν πολιτευμάτων, πρῶτον μὲν γὰρ ἀνεπλήρωσε τὴν βουλὴν ὀλιγανδροῦσαν ἐτεθνήκεσαν γὰρ οἱ μὲν ὑπὸ Ταρκυνίου πρότερον, οἱ δὲ ἔναγχος ἐν τῇ μάχῃ.

11.2Onun kaydettiği kişilerin yüz altmış dört olduğu söylenir. Sonra kanunlar yazdı. Bunlardan en çok çoğunluğu güçlendireni, davalıya konsüllere karşı halka başvurma hakkı verendi. İkincisi, halkın vermediği bir makamı üstlenenlerin ölümle cezalandırılmasını buyuruyordu.

11.2

τοὺς δʼ ἐγγραφέντας ὑπʼ αὐτοῦ λέγουσιν ἑκατὸν καὶ ἑξήκοντα τέσσαρας γενέσθαι. μετὰ δὲ ταῦτα νόμους ἔγραψεν, ὧν μάλιστα μὲν ἰσχυροὺς ἐποίησε τοὺς πολλοὺς ὁ τὸν δῆμον ἀπὸ τῶν ὑπάτων τῷ φεύγοντι δίκην ἐπικαλεῖσθαι διδούς· δεύτερος ὁ τοὺς ἀρχὴν ἀναλαβόντας, ἣν ὁ δῆμος οὐκ ἔδωκεν, ἀποθνῄσκειν κελεύων·

11.3Üçüncü kanun yoksullara yardım ediyordu: Vatandaşların vergilerini kaldırdı ve herkesi işe daha istekli kıldı. Konsüllere itaat etmeyenlere karşı yazdığı kanun da aynı derecede halkçı görüldü, güçlüden çok çoğunluk için yazılmış sayıldı. Çünkü itaatsizlik cezası olarak beş sığır ile iki koyun değerinde para belirledi.

11.3

τρίτος δὲ μετὰ τούτους, ὃς ἐβοήθησε τοῖς πένησιν, ᾧ τάτελη τῶν πολιτῶν ἀφεῖλε καὶ προθυμότερον ἅπτεσθαι τῶν ἐργασιῶν ἐποίησεν ἅπαντας. ὁ δὲ γραφεὶς κατὰ τῶν ἀπειθούντων τοῖς ὑπάτοις οὐχ ἧττον ἔδοξε δημοτικὸς εἶναι, καὶ πρὸς τῶν πολλῶν μᾶλλον ἢ δυνατῶν γεγράφθαι. ζημίαν γὰρ ἀπειθείας ἔταξε βοῶν πέντε καὶ δυεῖν προβάτων ἀξίαν.

11.4O zaman koyunun fiyatı on obolos, sığırınki yüz obolostu. Çünkü Romalılar henüz çok para kullanmıyor, koyunculuk ve hayvancılıkla zenginleşiyorlardı. Bu yüzden bugün de mallarına koyundan türeyen "peculium" derler, en eski paraların üzerine de sığır, koyun ya da domuz basarlardı. Çocuklarına da Suillus, Bubulcus, Caprarius ve Porcius gibi adlar verirlerdi; çünkü keçiye "capra", domuza "porcus" derler.

11.4

ἦν δὲ τιμὴ προβάτου μὲν ὀβολοὶ δέκα, βοὸς δὲ ἑκατόν, οὔπω νομίσματι χρωμένων πολλῷ τότε Ῥωμαίων, ἀλλὰ προβατείαις καὶ κτηνοτροφίαις εὐθηνούντων. διὸ καὶ τὰς οὐσίας ἄχρι νῦν ἀπὸ τῶν προβάτων πεκούλια καλοῦσι, καὶ τῶν νομισμάτων τοῖς παλαιοτάτοις βοῦν ἐπεχάραττον ἢ πρόβατον ἢ σῦν. ἐτίθεντο δὲ καὶ παισὶν αὑτῶν Συΐλλους καὶ Βουβούλκους καὶ Καπραρίους ὀνόματα καὶ Πορκίους· κάπρας μὲν τὰς αἶγας, πόρκους δὲ τοὺς χοίρους ὀνομάζοντες. # Bölüm 12

12.112. Bölüm

Bu konularda böyle halkçı ve ölçülü bir kanun koyucu olan Publicola, ölçüsüz bir suç için cezayı aşırı artırdı. Tiran olmak isteyeni yargılamadan öldürmeye izin veren bir kanun yazdı ve öldüreni, suçun kanıtlarını getirirse, cinayetten temiz saydı. Çünkü böyle bir işe girişen herkesten gizlenemez, ama gizlenemeyen adamın yargılanmadan önce güçlenmesi imkânsız değildir. Bu yüzden suçun ortadan kaldırdığı yargılamayı, gücü yetenin suçluya karşı önceden yapmasına izin verdi.

12.1

οὕτω δὲ περὶ ταῦτα δημοτικὸς γενόμενος νομοθέτης καὶ μέτριος, ἐν τῷ μὴ μετρίῳ τὴν τιμωρίαν ὑπερέτεινεν. ἔγραψε γὰρ νόμον ἄνευ κρίσεως κτεῖνια διδόντα τὸν βουλόμενον τυραννεῖν κτείναντα δὲ φόνου καθαρὸν ἐποίησεν, εἰ παράσχοιτο τοῦ ἀδικήματος τοὺς ἐλέγχους. ἐπεὶ γὰρ οὐ δυνατὸν ἐπιχειροῦντα τηλικούτοις λαθεῖν ἅπαντας, οὐκ ἀδύνατον δὲ τὸ μὴ λαθόντα τοῦ κριθῆναι φθάσαι κρείττονα γενόμενον, ἣν ἀναιρεῖ τὸ ἀδίκημα κρίσιν, προλαβεῖν ἔδωκε τῷ δυναμένῳ κατὰ τοῦ ἀδικοῦντος.

12.2Hazine kanunuyla da övüldü. Vatandaşların savaş için mal varlıklarından para vermesi gerekince, ne kendisi ne de dostları bu işe dokunsun, kamu parası da hiçbir özel kişinin evine girmesin istedi. Satürn tapınağını hazine yaptı, bugün de öyle kullanılır. Halka hazine görevlisi olarak iki genç seçme hakkını verdi.

12.2

ἐπῃνέθη δὲ καὶ διὰ τὸν ταμιευτικὸν νόμον. ἐπεὶ γὰρ ἔδει χρήματα πρὸς τὸν πόλεμον εἰσενεγκεῖν ἀπὸ τῶν οὐσιῶν τοὺς πολίτας, οὔτʼ αὐτὸς ἅψασθαι τῆς οἰκονομίας οὔτε τοὺς φίλους ἐᾶσαι βουλόμενος οὔθʼ ὅλως εἰς οἶκον ἰδιώτου παρελθεῖν δημόσια χρήματα, ταμιεῖον μὲν ἀπέδειξε τὸν τοῦ Κρόνου ναόν, ᾧ μέχρι νῦν χρώμενοι διατελοῦσι, ταμίας δὲ τῷ δήμῳ δύο τῶν νέων ἔδωκεν ἀποδεῖξαι·

12.3İlk seçilenler Publius Veturius ile Marcus Minucius'tu. Çok para toplandı: Yetim çocuklar ve dul kadınlar vergiden muaf tutulduğu hâlde yüz otuz bin kişi kaydedildi.

12.3

καὶ ἀπεδείχθησαν οἱ πρῶτοι Πούπλιος Ο ὐετούριος καὶ Μινούκιος Μᾶρκος καὶ χρήματα συνήχθη πολλά, τρισκαίδεκα γὰρ ἀπεγράψαντο μυριάδες, ὀρφανοῖς παισὶ καὶ χήραις γυναιξὶν ἀνεθείσης τῆς εἰσφορᾶς.

12.4Bu işleri düzene koyduktan sonra Lucretia'nın babası Lucretius'u kendine meslektaş seçti. Yaşça büyük olduğu için ona önceliği bırakarak "fasces" denilen demetleri devretti. Yaşlıya saygının bu ayrıcalığı o zamandan bugüne kadar korunmuştur. Lucretius birkaç gün sonra ölünce yeniden seçim yapıldı, Marcus Horatius seçildi ve yılın kalanında Publicola'yla birlikte görev yaptı.

12.4

ταῦτα δὲ διοικήσας ἀπέδειξεν ἑαυτῷ συνάρχοντα τὸν Λουκρητίας πατέρα Λουκρήτιον, ᾧ τῆς ἡγεμονικωτέρας ἐξιστάμενος ὄντι πρεσβυτέρῳ τάξεως παρέδωκε τοὺς καλουμένους φάσκης καὶ τοῦτο διέμεινεν εἰς ἡμᾶς τὸ πρεσβεῖον ἀπʼ ἐκείνου τοῖς γεραιτέροις φυλαττό μενον. ἐπεὶ δʼ ὀλίγαις ἡμέραις ὕστερον ἐτελεύτησεν ὁ Λουκρήτιος, πάλιν ἀρχαιρεσιῶν γενομένων ᾑρέθη Μᾶρκος Ὡράτιος, καὶ συνῆρχε τῷ Ποπλικόλᾳ τὸν ὑπολειπόμενον χρόνον τοῦ ἐνιαυτοῦ. # Bölüm 13

13.113. Bölüm

Tarquinius, Etrurya'da Romalılara karşı ikinci savaşı hazırlarken büyük bir alamet görüldüğü söylenir. Daha kralken Capitolium'daki Iuppiter tapınağı bitmek üzereydi. Tarquinius, bir kehanet üzerine mi yoksa kendi düşüncesiyle mi bilinmez, tapınağın tepesine konmak üzere pişmiş topraktan bir araba yapılmasını Veiili bazı Etrüsk ustalara ısmarlamış, kısa süre sonra da tahttan düşmüştü.

13.1

Ταρκυνίου δὲ Ῥωμαίοις δεύτερον πόλεμον ἐν Τυρρηνίᾳ κινοῦντος μέγα σημεῖον λέγεται γενέσθαι· βασιλεύων γὰρ ἔτι καὶ τὸν νεὼν τοῦ Καπιτωλίου Διὸς ἔχων ὁ Ταρκύνιος ὅσον οὔπω συντετελεσμένον, εἴτε μαντείας γενομένης εἴτʼ αὐτῷ δόξαν ἄλλως, ἅρμα κατὰ κορυφὴν ἐπιστῆσαι κεραμεοῦν ἐξέδωκε Τυρρηνοῖς τισιν ἐξ Οὐηίων δημιουργοῖς, εἶτʼ ὀλίγον ὕστερον ἐξέπεσε τῆς ἀρχῆς.

13.2Etrüskler dört atlı arabayı şekillendirip fırına koyduklarında, kilin ateşte uğraması gereken şey olmadı: Nemi çıkıp sıkışıp büzüleceğine genişledi, şişti, güç ve sertlikle öyle büyüdü ki, ancak fırının tavanı sökülüp duvarları alındıktan sonra güçlükle çıkarılabildi.

13.2

τῶν δὲ Τυρρηνῶν διαπεπλασμένον τὸ τέθριππον ἐμβαλόντων εἰς κάμινον, οὐκ ἔπαθεν ἃ προσήκει πάσχειν πηλὸν ἐν πυρί, πυκνοῦσθαι καὶ συνιζάνειν, ἐκτηκομένης τῆς ὑγρότητος, ἀλλʼ ἐξέστη καὶ ᾤδησε καὶ μέγεθος ἔσχεν ἅμα ῥώμῃ καὶ σκληρότητι τοσοῦτον ὥστε μόλις ἐξαιρεθῆναι τὴν ὀροφὴν ἀπ σκευασα μὲν ων τῆς καμίνου καὶ τῶν τοίχων περιαιρεθέντων.

13.3Kâhinler bunun, dört atlı arabanın kimin elindeyse ona talih ve güç getirecek tanrısal bir işaret olduğunu söyleyince Veiililer, isteyen Romalılara onu vermemeye karar verdiler; bunun Tarquiniuslara ait olduğunu, Tarquiniusları kovanlara değil diye cevap verdiler. Birkaç gün sonra at yarışları yapılıyordu. Yarış her zamanki gibi seyirci ve heyecanla geçti; kazanan dört atlı arabanın sürücüsü başında taçla araba yarışı pistinden ağır ağır çıkıyordu.

13.3

ὡς οὖν ἐδόκει τοῖς μάντεσι θεῖον εἶναι σημεῖον εὐτυχίας καὶ δυνάμεως παρʼ οἷς ἔσοιτο τὸ τέθριππον, ἔγνωσαν οἱ Οὐήιοι μὴ προέσθαι τοῖς Ῥωμαίοις ἀπαιτοῦσι, καὶ ἀπεκρίναντο τοῦτο Ταρκυνίοις, οὐ τοῖς Ταρκυνίους ἐκβαλοῦσι προσήκειν. ὀλίγαις δʼ ὕστερον ἡμέραις ἦσαν ἵππων ἀγῶνες αὐτοῖς. καὶ τὰ μὲν ἄλλα θέαν καὶ σπουδὴν εἰωθυῖαν παρεῖχε, τὸ δὲ νικῆσαν τέθριππον ὁ μὲν ἡνίοχος ἐξήλαυνε τοῦ ἱπποδρόμου σχέδην ἐστεφανωμένος,

13.4Birden atlar görünür hiçbir sebep olmadan ürktü, tanrısal bir güçle ya da talihle Roma'ya doğru dörtnala koşmaya başladı. Sürücü onları ne dizginleyebiliyor ne de yatıştırabiliyordu, hıza kapılıp sürüklendi. Sonunda atlar Capitolium'a varıp onu bugün Ratumena denilen kapının yanında yere attılar. Bunun üzerine Veiililer şaşırıp korktular ve ustaların arabayı teslim etmesine izin verdiler.

13.4

οἱ δὲ ἵπποι πτοηθέντες ἀπʼ οὐδεμιᾶς ἐμφανοῦς προφάσεως, ἀλλὰ κατά τι δαιμόνιον ἢ τύχην ἵεντο παντὶ τάχει πρὸς τὴν Ῥωμαίων πόλιν, ἔχοντες τὸν ἡνίοχον, ὡς οὐδὲν ἦν ἔργον αὐτοῦ κατατείνοντος οὐδὲ παρηγοροῦντος, ἀλλʼ ἥρπαστο, δόντα τῇ ῥύμῃ καὶ φερόμενον, ἄχρι οὗ τῷ Καπιτωλίῳ προσμίξαντες ἐξέβαλον αὐτὸν ἐνταῦθα παρὰ τὴν πύλην ἣν νῦν Ῥατουμέναν καλοῦσι. γενομένου δὲ τούτου θαυμάσαντες οἱ Οὐήιοι καὶ φοβηθέντες ἐπέτρεψαν ἀποδοῦναι τὸ ἅρμα τοῖς τεχνίταις. # Bölüm 14

14.114. Bölüm

Capitolium'daki Iuppiter tapınağını, Demaratos oğlu Tarquinius, Sabinlerle savaşırken adamıştı. Onu inşa eden, adak sahibinin oğlu ya da torunu Tarquinius Superbus oldu. Ama onu kutsamaya vakit bulamadı; kral tahttan düştüğünde tapınağın bitmesine az kalmıştı. Tapınak tamamen bitip uygun süslerine kavuşunca Publicola onu kutsamaya can atıyordu.

14.1

τὸν δὲ νεὼν τοῦ Καπιτωλίου Διὸς εὔξατο μὲν ἀναθήσειν Ταρκύνιος ὁ Δημαράτου πολεμῶν Σαβίνοις, ᾠκοδόμησε δὲ Ταρκύνιος ὁ Σούπερβος υἱὸς ὢν ἢ υἱωνὸς τοῦ εὐξαμένου· καθιερῶσαι δὲ οὐκ ἔφθασεν, ἀλλὰ μικρὸν ἀπελείπετο τοῦ τέλος ἔχειν ὅτε Ταρκύνιος ἐξέπιπτεν. ὡς οὖν ἀπείργαστο τελέως καὶ τὸν προσήκοντα κόσμον ἀπεῖχεν, ἦν τῷ Ποπλικόλᾳ φιλοτιμία πρὸς τὴν καθιέρωσιν.

14.2Ama güçlü kişilerin çoğu onu kıskanıyordu. Kanun koyucu ve komutan olarak hak ettiği öteki onurları o kadar dert etmiyorlardı. Ama kendisine ait olmayan bu onura da erişmesini doğru bulmuyor, Horatius'u kutsama hakkını talep etmeye teşvik ve tahrik ediyorlardı. Publicola zorunlu bir sefere çıkınca Horatius'un kutsama yapması için oy çıkardılar ve onu Capitolium'a çıkardılar; çünkü o oradayken üstün gelemeyeceklerini düşünüyorlardı.

14.2

ἐφθόνουν δὲ πολλοὶ τῶν δυνατῶν, καὶ ἤχθοντο ταῖς μὲν ἄλλαις τιμαῖς ἧττον, ἃς νομοθετῶν καὶ στρατηγῶν ἐκ προσηκόντων ἔσχε· ταύτην δʼ οὖσαν ἀλλοτρίαν οὐκ ᾤοντο δεῖν αὐτῷ προσγενέσθαι, καὶ τὸν Ὡράτιον προετρέποντο καὶ παρώξυνον ἀντιποιεῖσθαι τῆς καθιερώσεως. γενομένης οὖν τῷ Ποπλικόλᾳ στρατείας ἀναγκαίας, ψηφισάμενοι τὸν Ὡράτιον καθιεροῦν ἀνῆγον εἰς τὸ Καπιτώλιον, ὡς οὐκ ἂν ἐκείνου περιγενόμενοι παρόντος.

14.3Bazıları, konsüller kura çekince Publicola'ya istemeden seferin, Horatius'a da kutsamanın düştüğünü söyler. Olayın nasıl olduğuna, kutsama sırasında yapılanlardan karar verilebilir. Metageitnion ayının dolunayına denk gelen eylül idus'unda herkes Capitolium'da toplandı.

14.3

ἔνιοι δέ φασι κλήρῳ τῶν ὑπάτων λαχεῖν ἐκεῖνον ἐπὶ τὴν στρατείαν ἄκοντα, τοῦτον δὲ ἐπὶ τὴν καθιέρωσιν. ἔξεστι δὲ περὶ τούτων ὡς ἔσχεν εἰκάζειν τοῖς πραχθεῖσι περὶ τὴν καθιέρωσιν. εἰδοῖς οὖν Σεπτεμβρίαις, ὃ συντυγχάνει περὶ τὴν πανσέληνον μάλιστα τοῦ Μεταγειτνιῶνος, συνηθροισμένων ἁπάντων εἰς τὸ Καπιτώλιον,

14.4Sessizlik olunca Horatius öteki törenleri yaptı, âdet olduğu gibi kapılara dokundu ve kutsama için öngörülen sözleri söylemeye başladı. O sırada Publicola'nın kardeşi Marcus, uzun süredir kapı yanında durup fırsat kolluyordu: "Konsül," dedi, "oğlun orduda hastalanıp öldü."

14.4

ὁ μὲν Ὡράτιος σιωπῆς γενομένης τά τʼ ἄλλα δράσας καὶ τῶν θυρῶν ἁψάμενος, ὥσπερ ἔθος ἐστίν, ἐπεφθέγγετο τὰς νενομισμένας ἐπὶ τῇ καθιερώσει φωνάς· ὁ δʼ ἀδελφὸς τοῦ Ποπλικόλα Μᾶρκος ἐκ πολλοῦ παρὰ τὰς θύρας ὑφεστὼς καὶ παραφυλάττων τὸν καιρόν, ὦ ὕπατε εἶπεν, ὁ υἱός σου τέθνηκεν ἐν τῷ στρατοπέδῳ νοσήσας.

14.5Bu söz duyan herkesi üzdü. Ama Horatius hiç sarsılmadan yalnız şunu söyledi: "Öyleyse ölüyü dilediğiniz yere atın, ben yası kabul etmiyorum." Ve kutsamanın kalanını tamamladı. Haber doğru değildi, Marcus, Horatius'u uzaklaştırmak için yalan söylemişti. Hileyi anında anladıysa da, inanıp sarsılmadıysa da, adamın sebatı hayranlık verici.

14.5

τοῦτο πάντας ἠνίασε τοὺς ἀκούσαντας ὁ δʼ Ὡράτιος οὐδὲν διαταραχθείς, ἀλλʼ ἢ τοσοῦτον μόνον εἰπών, ῥίψατε τοίνυν ὅποι βούλεσθε τὸν νεκρόν, ἐγὼ γὰρ οὐ προσίεμαι τὸ πένθος, ἐπέραινε τὴν λοιπὴν καθιέρωσιν. ἦν δὲ τὸ προσηγγελμένον οὐκ ἀληθές, ἀλλʼ ὁ Μᾶρκος ὡς ἀποστήσων τὸν Ὡράτιον ἐψεύσατο. θαυμαστὸς οὖν ὁ ἀνὴρ τῆς εὐσταθείας, εἴτε τὴν ἀπάτην ἐν καιρῷ βραχεῖ συνεῖδεν εἴτε πιστευθεὶς ὁ λόγος οὐκ ἐκίνησεν αὐτόν. # Bölüm 15

15.115. Bölüm

Görünüşe göre ikinci tapınağın kutsanmasında da benzer bir talih yaşandı. Birincisini, dediğimiz gibi, Tarquinius yaptırmış, Horatius kutsamıştı; o iç savaşlarda yandı. İkincisini Sulla yaptırdı, ama kutsama yazıtına Catulus'un adı geçti, çünkü Sulla önce ölmüştü.

15.1

ἔοικε δὲ καὶ περὶ τὸν δεύτερον ναὸν ὁμοία τύχη γενέσθαι τῆς καθιερώσεως, τὸν μὲν γὰρ πρῶτον, ὡς εἴρηται, Ταρκυνίου κατασκευάσαντος, Ὡρατίου δὲ καθιερώσαντος, ἐν τοῖς ἐμφυλίοις πολέμοις πῦρ ἀπώλεσε· τὸν δὲ δεύτερον ἀνέστησε μὲν Σύλλας, ἐπεγράφη δὲ τῇ καθιερώσει Κάτουλος Σύλλα προ αποθανόντος.

15.2Bu tapınak da Vitellius zamanındaki kargaşada yıkılınca üçüncüyü, başka işlerinde olduğu gibi bu konuda da iyi talihiyle Vespasianus baştan sona yaptırdı. Tapınağın bitişini gördü, yıkılışını ise görmedi. Böylece talihte Sulla'yı geçti: Sulla eserin adanmasından önce, Vespasianus ise yıkılmasından önce öldü. Çünkü Vespasianus ölür ölmez Capitolium yandı.

15.2

τούτου δὲ πάλιν ἐν ταῖς κατὰ Οὐιτέλλιον στάσεσι διαφθαρέντος τὸν τρίτον τῇ πρὸς τἆλλα καὶ τοῦτο χρησάμενος εὐποτμίᾳ Οὐεσπασιανὸς ἐξ ἀρχῆς ἄχρι τέλους ἀναγαγὼν, ἐπεῖδε γενόμενον καὶ φθειρόμενον μετʼ ὀλίγον οὐκ ἐπεῖδεν, ἀλλὰ τοσοῦτον εὐτυχίᾳ Σύλλαν παρῆλθεν ὅσον ἐκεῖνον μὲν τῆς ἀφιερώσεως τοῦ ἔργου, τοῦτον δὲ τῆς ἀναιρέσεως προαποθανεῖν. ἅμα γὰρ τῷ τελευτῆσαι Οὐεσπασιανὸν ἐνεπρήσθη τὸ Καπιτώλιον.

15.3Dördüncü ve bugünkü tapınağı Domitianus tamamlayıp kutsadı. Tarquinius'un temellere kırk bin litra gümüş harcadığı söylenir. Bizim zamanımızın bu tapınağının altın kaplaması ise on iki bin talantı aşmıştır; Roma'daki en büyük özel servet bile hesaplandığında bu masrafı karşılayamazdı.

15.3

ὁ δὲ τέταρτος οὗτος ὑπὸ Δομετιανοῦ καὶ συνετελέσθη καὶ καθιερώθη. λέγεται δὲ Ταρκύνιον εἰς τοὺς θεμελίους ἀναλῶσαι λίτρας ἀργυρίου τετρακισμυρίας· τούτου δὲ τοῦ καθʼ ἡμᾶς τὸν μέγιστον ἐν Ῥώμῃ τῶν ἰδιωτικῶν πλοῦτον ἐκλογισθέντα τὸ τῆς χρυσώσεως μὴ τελέσαι ἂν ἀνάλωμα, πλέον ἢ δισχιλίων καὶ μυρίων ταλάντων γενόμενον.

15.4Sütunlar Pentelikon taşından kesilmiş, kalınlık ve uzunluk bakımından en güzel orandaydı; onları Atina'da gördük. Ama Roma'da yeniden yontulup kazınınca kazandıkları incelik, kaybettikleri oran ve güzellik kadar değildi; boş ve ince göründüler.

15.4

οἱ δὲ κίονες ἐκ τοῦ Πεντελῆσιν ἐτμήθησαν λίθου, κάλλιστα τῷ πάχει πρὸς τὸ μῆκος ἔχοντες· εἴδομεν γὰρ αὐτοὺς Ἀθήνησιν. ἐν δὲ Ῥώμῃ πληγέντες αὖθις καὶ ἀναξυσθέντες οὐ τοσοῦτον ἔσχον γλαφυρίας ὅσον ἀπώλεσαν συμμετρίας καὶ τοῦ καλοῦ, διάκενοι καὶ λαγαροὶ φανέντες.

15.5Capitolium'un görkemine hayran kalan biri, Domitianus'un evinde tek bir revak ya da salon, tek bir hamam ya da cariye odası görse, Epikharmos'un müsrife söylediği

Cömert değilsin sen; bir hastalığın var, vermekten hoşlanıyorsun

sözüne benzer bir şeyi Domitianus'a söylemek isterdi: "Dindar da değilsin, onura düşkün de; bir hastalığın var, inşa etmekten hoşlanıyorsun. Midas gibi her şeyin altın ve taş olmasını istiyorsun." Bu konuda bu kadarı yeter.

15.5

ὁ μέντοι θαυμάσας τοῦ Καπιτωλίου τὴν πολυτέλειαν, εἰ μίαν εἶδεν ἐν οἰκίᾳ Δομετιανοῦ στοὰν ἢ βασιλικὴν ἢ βαλανεῖον ἢ παλλακίδων δίαιταν, οἷόν ἐστι τὸ λεγόμενον Ἐπιχάρμου πρὸς τὸν ἄσωτον, οὐ φιλάνθρωπος τύ γʼ ἐσσʼ· ἔχεις νόσον χαίρεις διδούς, τοιοῦτον ἄν τι πρὸς Δομετιανὸν εἰπεῖν προήχθη· οὐκ εὐσεβὴς οὐδὲ φιλότιμος τύ γʼ ἐσσί· ἔχεις νόσον χαίρεις κατοικοδομῶν, ὥσπερ ὁ Μίδας ἐκεῖνος, ἅπαντά σοι χρυσᾶ καὶ λίθινα βουλόμενος γίνεσθαι. ταῦτα μὲν οὖν περὶ τούτων. # Bölüm 16

16.116. Bölüm

Tarquinius, oğlunu Brutus'la teke tek çarpışmada kaybettiği büyük savaştan sonra Clusium'a kaçıp Lars Porsena'ya sığındı. Bu kral, İtalya krallarının en güçlüsüydü, dürüst ve onurlu olduğu düşünülüyordu. Yardım edeceğine söz verdi. Önce Roma'ya adam göndererek Tarquinius'u kabul etmelerini istedi. Romalılar dinlemeyince savaş ilan etti, ne zaman ve nereden gireceğini bildirdi ve büyük bir orduyla geldi.

16.1

ὁ δὲ Ταρκύνιος μετὰ τὴν μεγάλην μάχην ἐν ᾗ καὶ τὸν υἱὸν ἀπώλεσε μονομαχήσαντα Βρούτῳ, καταφυγὼν εἰς τὸ Κλούσιον ἱκέτευσε Λάραν Πορσίναν, ἄνδρα καὶ δύναμιν μεγίστην ἔχοντα τῶν Ἰταλικῶν βασιλέων καὶ δοκοῦντα χρηστὸν εἶναι καὶ φιλότιμον ὁ δʼ ὑπέσχετο βοηθήσειν. καὶ πρῶτον μὲν ἔπεμψεν εἰς Ῥώμην κελεύων δέχεσθαι τὸν Ταρκύνιον ὡς δʼ οὐχ ὑπήκουσαν οἱ Ῥωμαῖοι, καταγγείλας αὐτοῖς πόλεμον καὶ χρόνον ἐν ᾧ καὶ τόπον εἰς ὃν ἔμελλεν ἐμβαλεῖν, ἀφίκετο μετὰ πολλῆς δυνάμεως.

16.2Publicola yokluğunda ikinci kez konsül seçildi, yanına da Titus Lucretius seçildi. Roma'ya dönünce Porsena'yı önce yüksek ruhuyla yenmek istedi: O yaklaşmışken Sigliuria şehrini kurdu, büyük masraflarla surlarla çevirdi ve yedi yüz yerleşimci gönderdi; böylece savaşa rahat ve korkusuz baktığını gösteriyordu.

16.2

Ποπλικόλας δʼ ᾑρέθη μὲν ἀπὼν ὕπατος τὸ δεύτερον, καὶ σὺν αὐτῷ Τίτος Λουκρήτιος· ἐπανελθὼν δὲ εἰς Ῥώμην καὶ βουλόμενος τῷ φρονήματι πρῶτον ὑπερβαλέσθαι τὸν Πορσίναν, ἔκτιζε πόλιν Σιγλιουρίαν ἤδη πλησίον ὄντος αὐτοῦ, καὶ τειχίσας μεγάλοις ἀναλώμασιν ἑπτακοσίους ἐποικοὺς ἀπέστειλεν, ὡς ῥᾳδίως φέρων καὶ ἀδεῶς τὸν πόλεμον.

16.3Ama Porsena sura sert bir saldırıda bulundu ve muhafızları dışarı attı; kaçanlar neredeyse düşmanı peşlerinden şehre sürükleyecekti. Publicola tam vaktinde kapılardan yardıma çıktı, nehir kıyısında çatışmaya girip sayıca baskın düşmana direndi. Sonunda ağır yaralar alıp savaştan sedyeyle kaldırıldı.

16.3

οὐ μὴν ἀλλὰ προσβολῆς ὀξείας τῷ τείχει γενομένης ἐξεώσθησαν οἱ φύλακες ὑπὸ τοῦ Πορσίνα, καὶ φεύγοντες ὀλίγου συνεπεσπάσαντο τοὺς πολεμίους εἰς τὴν πόλιν. ἔφθη; δὲ πρὸ τῶν πυλῶν ἐκβοηθήσας ὁ Ποπλικόλας, καὶ μάχην συνάψας παρὰ τὸν ποταμόν ἀντεῖχε πλήθει βιαζομένοις τοῖς πολεμίοις, ἄχρι οὗ τραύμασι νεανικοῖς περιπεσὼν ἀπεκομίσθη φοράδην ἐκ τῆς μάχης.

16.4Meslektaşı Lucretius da yaralanınca Romalılara yılgınlık düştü, şehre kaçarak kendilerini kurtarmaya çalıştılar. Düşman tahta köprüden itilerek geçerken Roma'nın zorla alınması tehlikesi doğdu. Önce Cocles Horatius ve onunla birlikte en seçkin adamlardan ikisi, Herminius ve Larcius, tahta köprü başında direndi.

16.4

τὸ δʼ αὐτὸ καὶ Λουκρητίου τοῦ συνάρχοντος αὐτῷ παθόντος ἀθυμία τοῖς Ῥωμαίοις ἐνέπεσε, καὶ φυγῇ πρὸς τὴν πόλιν ἔσῳζον ἑαυτούς, ὠθουμένων δὲ τῶν πολεμίων διὰ τῆς ξυλίνης γεφύρας ἐκινδύνευσεν ἡ Ῥώμη κατὰ κράτος ἁλῶναι. πρῶτος δὲ Κόκλιος Ὡράτιος καὶ σὺν αὐτῷ δύο τῶν ἐπιφανεστάτων ἀνδρῶν, Ἑρμίνιος καὶ Λάρκιος, ἀντέστησαν περὶ τὴν ξυλίνην γέφυραν.

16.5Horatius'a Cocles lakabı savaşta bir gözünü kaybettiği için verildi. Bazılarına göre ise burnu o kadar basıktı ki gözlerini ayıran bir şey yoktu, kaşları birleşikti; halk ona Kyklops demek istemiş, dil sürçmesiyle zamanla Cocles demek yerleşmiştir.

16.5

ὁ δʼ Ὡράτιος τὸν Κόκλιον ἐπωνύμιον ἔσχεν ἐν πολέμῳ τῶν ὀμμάτων θάτερον ἐκ κοπείς· ὡς δʼ ἔνιοι λέγουσι, διὰ σιμότητα τῆς ῥινὸς ἐνδεδυκυίας ὥστε μηδὲν εἶναι τὸ διορίζον τὰ ὄμματα καὶ τὰς ὀφρῦς συγκεχύσθαι, Κύκλωπα βουλόμενοι καλεῖν αὐτὸν οἱ πολλοὶ τῆς γλώττης ὀλισθαινούσης ἐκράτησεν ὑπὸ πλήθους Κόκλιον καλεῖσθαι.

16.6Bu adam köprünün önünde durup düşmanı, arkadaşları arkasından köprüyü kesene kadar geri püskürttü. Sonra silahlarıyla kendini nehre attı, yüzerek karşı kıyıya ulaştı; kalçasına bir Etrüsk mızrağı saplanmıştı.

16.6

οὗτος ἑστὼς πρὸ τῆς γεφύρας ἠμύνετο τοὺς πολεμίους, ἄχρι οὗ διέκοψαν οἱ σὺν αὐτῷ κατόπιν τὴν γέφυραν. οὕτω δὲ μετὰ τῶν ὅπλων ἀφεὶς ἑαυτὸν εἰς τὸν ποταμόν ἀπενήξατο, καὶ προσέμιξε τῇ πέραν ὄχθῃ δόρατι Τυρρηνικῷ βεβλημένος τὸν γλουτόν.

16.7Publicola onun aretēsine hayran kalarak, her Romalının bir günlük yiyecek masrafını ona vermesini, ayrıca bir günde kendi başına sürebileceği kadar toprak verilmesini önerdi. Bundan başka Hephaistos tapınağına onun tunçtan heykelini diktiler ve yarasından kalan topallığını böyle onurlandırarak avuttular.

16.7

ὁ δὲ Ποπλικόλας τὴν ἀρετὴν θαυμάσας αὐτίκα μὲν εἰσηγήσατο Ῥωμαίους ἅπαντας, ὅσην ἕκαστος ἐν ἡμέρᾳ τροφὴν ἀνήλισκε, δοῦναι συνεισενεγκόντας, ἔπειτα τῆς χώρας ἣν αὐτὸς περιαρόσειεν ἐν ἡμέρᾳ, πρὸς δὲ τούτοις εἰκόνα χαλκῆν ἔστησαν αὐτῷ ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Ἡφαίστου, τὴν γενομένην ἐκ τοῦ τραύματος τῷ ἀνδρὶ χωλότητα μετὰ τιμῆς παρηγοροῦντες. # Bölüm 17

17.117. Bölüm

Porsena şehri kuşatırken Romalılara kıtlık bastırdı, başka bir Etrüsk ordusu da kendi başına ülkeye girdi. Üçüncü kez konsül olan Publicola, Porsena'ya karşı kımıldamadan şehri koruyup direnmek gerektiğini düşündü. Etrüsklerin üstüne yürüdü, onları bozguna uğrattı, beş bin kişisini öldürdü.

Mucius hikâyesini birçok kişi farklı biçimlerde anlatır; biz de en çok inanılan biçimiyle anlatmalıyız.

17.1

ἐπικειμένου δὲ Πορσίνα τῇ πόλει καί λιμὸς ἥπτετο τῶν Ῥωμαίων, καί Τυρρηνῶν ἕτερος στρατὸς αὐτὸς καθʼ αὑτὸν εἰς τὴν χώραν ἐνέβαλε. Ποπλικόλας δὲ τὸ τρίτον ὑπατεύων Πορσίνᾳ μὲν ἀτρεμῶν καί φυλάττων τὴν πόλιν ᾤετο δεῖν ἀντέχειν, τοῖς δὲ Τυρρηνοῖς ἐπεξῆλθε καί συμβαλὼν ἐτρέψατο καί πεντακισχιλίους αὐτῶν ἀνεῖλε. τὸ δὲ περὶ Μούκιον εἴρηται μὲν ὑπὸ πολλῶν καὶ διαφόρως, λεκτέον δὲ ᾗ μάλιστα πιστεύεται καί ἡμῖν.

17.2Her türlü aretēde iyi, savaşta ise en üstün bir adamdı. Porsena'yı öldürmeye karar verip Etrüsk elbisesi giyerek ve onların dilini konuşarak ordugâha girdi. Kralın oturduğu yüksek yere yaklaştı. Onu kesin olarak tanımıyordu, sormaya da korkuyordu. Yanında oturanlardan onun olduğunu düşündüğü adamı kılıcını çekip öldürdü.

17.2

ἦν ἀνὴρ εἰς πᾶσαν ἀρετὴν ἀγαθός, ἐν δὲ τοῖς πολεμικοῖς ἄριστος· ἐπιβουλεύων δὲ τὸν Πορσίναν ἀνελεῖν παρεισῆλθεν εἰς τὸ στρατόπεδον Τυρρηνίδα φορῶν ἐσθῆτα καί φωνῇ χρώμενος ὁμοία περιελθὼν δὲ τὸ βῆμα τοῦ βασιλέως καθεζομένου, καί σαφῶς μὲν αὑτὸν οὐκ εἰδώς, ἐρέσθαι δὲ περὶ αὐτοῦ δεδιώς, ἐν ᾠήθη μάλιστα τῶν συγκαθεζομένων ἐκεῖνον εἶναι σπασάμενος τὸ ξίφος ἀπέκτεινεν.

17.3Bunun üzerine yakalanıp sorguya çekildi. Porsena kurban sunmak üzereyken bir ateş mangalı getirilmişti. Sağ elini ateşin üstüne tuttu; eti yanarken yüzünde küstah ve sarsılmaz bir ifadeyle Porsena'ya bakıp durdu. Kral hayran kaldı, onu serbest bıraktı ve kılıcını geri vermek için bulunduğu yerden uzattı. O da sol elini uzatıp aldı. Bu yüzden ona Scaevola, yani "Solak" lakabının verildiğini söylerler.

17.3

ἐπὶ τούτῳ δὲ συλληφθεὶς ἀνεκρίνετο· καί τινος ἐσχαρίδος πῦρ ἐχούσης μέλλοντι τῷ Πορσίνᾳ θύειν κεκομισμένης, ὑπερσχὼν τὴν δεξιὰν χεῖρα καιομένης τῆς σαρκὸς εἱστήκει πρὸς τὸν Πορσίναν ἀποβλέπων ἰταμῷ καί ἀτρέπτῳ τῷ προσώπῳ, μέχρι οὗ θαυμάσας ἀφῆκεν αὑτὸν καί τὸ ξίφος ἀποδιδοὺς ὤρεξεν ἀπὸ τοῦ βήματος· ὁ δὲ τὴν εὐώνυμον προτείνας ἐδέξατο. καί διὰ τοῦτό φασιν αὐτῷ γενέσθαι τὸν Σκαιόλαν ἐπίκλησιν, ὅπερ ἐστὶ Λαιόν.

17.4Porsena'ya, korkuyu yenmiş olduğunu ama onun aretēsine yenildiğini, zorla söylemeyeceği şeyi minnetle bildirdiğini söyledi: "Benimle aynı düşüncede üç yüz Romalı ordugâhında fırsat kollayarak dolaşıyor. Bana kura düştü, önce ben giriştim. Talihime kızmıyorum, çünkü Romalılara düşman değil dost olmaya yaraşan iyi bir adamı ıskaladım."

17.4

ἔφη δὲ τὸν φόβον τοῦ Πορσίνα νενικηκὼς ἡττᾶσθαι τῆς ἀρετῆς, καί χάριτι μηνύειν ἃ πρὸς ἀνάγκην οὐκ ἂν ἐξηγόρευσε. τριακόσιοι γὰρ Ῥωμαίων, ἔφη, τὴν αὐτὴν ἐμοὶ γνώμην ἔχοντες ἐν τῷ στρατοπέδῳ σου πλανῶνται καιρὸν ἐπιτηροῦντες· ἐγὼ δὲ κλήρῳ λαχὼν καί προεπιχειρήσας οὐκ ἄχθομαι τῇ τύχῃ, διαμαρτὼν ἀνδρὸς ἀγαθοῦ καί φίλου μᾶλλον ἢ πολεμίου

17.5Porsena buna inandı ve anlaşmaya daha istekli oldu; bana kalırsa üç yüz kişiden korktuğu için değil, Romalıların yüksek ruhuna ve aretēsine hayran kaldığı için.

Hemen herkes bu adama Mucius ve Scaevola der; Sandon oğlu Athenodoros ise Sezar'ın kız kardeşi Octavia'ya yazdığı eserde, adının Opsigonus olduğunu da söyler.

17.5

Ῥωμαίοις εἶναι πρέποντος ταῦθʼ ὁ Πορσίνας ἀκούσας ἐπίστευσε καί πρὸς τὰς διαλύσεις ἥδιον ἔσχεν, οὐ τοσοῦτό, μοι δοκεῖ, φόβῳ τῶν τριακοσίων, ὅσον ἀγασθεὶς καί θαυμάσας τὸ φρόνημα, καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν Ῥωμαίων. τοῦτον τὸν ἄνδρα Μούκιον ὁμοῦ τι πάντων καὶ Σκαιόλαν καλούντων Ἀθηνόδωρος ὁ Σάνδωνος ἐν τῷ πρὸς Ὀκταουίαν τὴν Καίσαρος ἀδελφὴν καὶ Ὀψίγονον ὠνομάσθαι φησίν. # Bölüm 18

18.118. Bölüm

Publicola'nın kendisi de Porsena'yı düşman olarak çok tehlikeli değil, şehrin dostu ve müttefiki olmaya pek değer biri sayıyordu. Tarquinius'la davasının Porsena önünde görülmesinden kaçınmadı, aksine buna güvenle sık sık meydan okudu; insanların en kötüsü olduğunu ve iktidarı haklı olarak elinden alındığını kanıtlayacağını söylüyordu. Tarquinius sertçe cevap verdi: Kimseyi hâkim kabul etmiyordu, müttefik olarak fikir değiştiren Porsena'yı ise hiç kabul etmezdi.

18.1

ὁ μέντοι Ποπλικόλας αὐτός, οὐχ οὕτω πολέμιον ὄντα τὸν Πορσίναν βαρὺν ἡγούμενος ὡς ἄξιον πολλοῦ τῇ πόλει φίλον γενέσθαι καὶ σύμμαχον, οὐκ ἔφευγεν ἐπʼ αὐτοῦ δίκῃ κριθῆναι πρὸς Ταρκύνιον, ἀλλʼ ἐθάρρει καὶ προὐκαλεῖτο πολλάκις ὡς ἐξελέγξων κάκιστον ἀνδρῶν καὶ δικαίως ἀφαιρεθέντα τὴν ἀρχήν, ἀποκριναμένου δὲ τὸν Ταρκυνίου τραχύτερον, οὐδένα ποιεῖσθαι δικαστήν, ἥκιστα δὲ Πορσίναν, εἰ σύμμαχος ὢν μεταβάλλεται,

18.2Porsena buna kızıp ondan vazgeçti. Oğlu Arruns da Romalılar için rica ve çaba gösteriyordu. Böylece Romalılar ele geçirdikleri Etrüsk topraklarını bırakıp esirleri iade edince, kaçakları da geri alıp savaşa son verdi. Romalılar bu şartlara karşılık soylu ailelerden on mor kenarlı giysili oğlan ile on kızı rehine verdiler; Publicola'nın kızı Valeria da bunlar arasındaydı.

18.2

δυσχεράνας καὶ καταγνοὺς ὁ Πορσίνας, ἅμα δὲ τὸν παιδὸς Ἄρροντος δεομένου καὶ σπουδάζοντος ὑπὲρ τῶν Ῥωμαίων, κατελύσατο τὸν πόλεμον ἐξισταμένοις ἧς ἀπετέμοντο τῆς Τυρρηνίδος χώρας καὶ τοὺς αἰχμαλώτους ἀποπέμπουσι, κομιζομένοις δὲ τοὺς αὐτομόλους, ἐπὶ τούτοις ὁμήρους ἔδωκαν ἐξ εὐπατριδῶν περιπορφύρους δέκα καὶ παρθένους τοσαύτας, ὧν ἦν καὶ Ποπλικόλα θυγάτηρ Οὐαλλερία. # Bölüm 19

19.119. Bölüm

Bu işler sürerken Porsena artık güvenip bütün savaş hazırlığını bırakmıştı. Romalı kızlar yıkanmaya indiler. Burada ay biçimli bir kıyı nehri kuşatıyor, sular dingin ve sakin duruyordu. Ne bir nöbetçi ne de geçen ya da karşıya giden birini görünce, güçlü akıntıya ve derin girdaplara rağmen yüzüp kaçmaya kalkıştılar.

19.1

πραττομένων δὲ τούτων τοῦ τε Πορσίνα πᾶσαν ἤδη τὴν πολεμικὴν ἀνεικότος παρασκευὴν διὰ πίστιν, αἱ παρθένοι τῶν Ῥωμαίων κατῆλθον ἐπὶ λουτρόν ἔνθα δὴ μηνοειδής τις ὄχθη περιβάλλουσα τὸν ποταμὸν ἡσυχίαν μάλιστα καὶ γαλήνην τοῦ κύματος παρεῖχεν. ὡς δʼ οὔτε τινὰ φυλακὴν ἑώρων οὔτε παριόντας ἄλλως ἢ διαπλέοντας, ὁρμὴν ἔσχον ἀπονή ξασθαι πρὸς ῥεῦμα πολὺ καὶ δίνας βαθείας.

19.2Bazıları, Cloelia adlı birinin at üstünde nehri geçtiğini, yüzen öteki kızları teşvik edip cesaretlendirdiğini söyler. Sağ salim Publicola'ya gelince o ne hayran kaldı ne sevindi, aksine üzüldü: Porsena'dan daha az güvenilir görünecekti, kızların bu cüreti de Romalıların bir kurnazlığı sayılacaktı. Bu yüzden onları alıp yeniden Porsena'ya gönderdi.

19.2

ἔνιοι δέ φασι μίαν αὐτῶν, ὄνομα Κλοιλίαν, ἵππῳ διεξελάσαι τὸν πόρον, ἐγκελευομένην ταῖς ἄλλαις νεούσαις καὶ παραθαρρύνουσαν. ἐπεὶ δὲ σωθεῖσαι πρὸς τὸν Ποπλικόλαν ἧκον, οὐκ ἐθαύμασεν οὐδʼ ἠγάπησεν, ἀλλʼ ἠνιάθη, ὅτι Πορσίνα κακίων ἐν πίστει φανεῖται, καὶ τὸ τόλμημα τῶν παρθένων αἰτίαν ἕξει κακούργημα Ῥωμαίων γεγονέναι. διὸ συλλαβὼν αὐτὰς πάλιν ἀπέστειλε πρὸς τὸν Πορσίναν.

19.3Tarquinius'un adamları bunu önceden öğrendi, kızları götürenlere pusu kurdu ve geçitte daha kalabalık olarak saldırdı. Romalılar yine de direndi. Publicola'nın kızı Valeria çarpışanların arasından fırlayıp kaçtı, üç köle de onunla birlikte kaçarak onu kurtardı. Ötekiler tehlikeli biçimde savaşanların arasına karışmıştı. Porsena'nın oğlu Arruns durumu öğrenince hızla yardıma koştu, düşman kaçtı ve Romalılar kurtuldu.

19.3

ταῦτα δʼ οἱ περὶ τὸν Ταρκύνιον προαισθόμενοι, καὶ καθίσαντες ἐνέδραν τοῖς ἄγουσι τὰς παῖδας, ἐν τῷ περᾶν ἐπέθεντο πλείονες ὄντες. ἐκείνων δὲ ὅμως ἀμυνομένων, ἡ Ποπλικόλα θυγάτηρ Οὐαλλερία διὰ μέσων ὁρμήσασα τῶν μαχομένων ἀπέφυγε, καὶ τρεῖς τινες οἰκέται συνδιεκπεσόντες ἔσῳζον αὐτήν, τῶν δʼ ἄλλων οὐκ ἀκινδύνως ἀναμεμιγμένων τοῖς μαχομένοις, αἰθόμενος Ἄρρων ὁ Πορσίνα υἱὸς ὀξέως προσεβοήθησε, καὶ φυγῆς γενομένης τῶν πολεμίων περιεποίησε τοὺς Ῥωμαίους.

19.4Kızlar getirilince Porsena, işe önayak olan ve ötekileri teşvik edeni sordu. Cloelia'nın adını duyunca ona güler yüzle baktı, kraliyet atlarından güzelce süslenmiş birini getirtip ona armağan etti. Yalnız Cloelia'nın at üstünde nehri geçtiğini söyleyenler bunu delil gösterir.

19.4

ὡς δὲ τὰς παρθένους κομισθείσας ὁ Πορσίνας εἶδε, τὴν καταρξαμένην τῆς πράξεως καὶ παρακελευσαμένην ταῖς ἄλλαις ἐζήτει. ἀκούσας δὲ τὸ ὄνομα τῆς Κλοιλίας προσέβλεψεν αὐτὴν ἵλεῳ καὶ φαιδρῷ τῷ προσώπῳ, καὶ κελεύσας ἵππον ἀχθῆναι τῶν βασιλικῶν κεκοσμημένον εὐπρεπῶς ἐδωρήσατο. τοῦτο ποιοῦνται μαρτύριον οἱ μόνην τὴν Κλοιλίαν λέγοντες ἵππῳ διεξελάσαι τὸν ποταμόν.

19.5Başkaları bunu kabul etmez, Etrüsk kralın onun erkekçe cesaretini onurlandırdığını söyler. Palatium'a giden Kutsal Yol üzerinde onun atlı bir heykeli vardır; bazılarına göre bu Cloelia'nın değil Valeria'nındır.

Porsena Romalılarla barışınca şehre başka birçok cömertlik de gösterdi. Etrüsklere yalnız silahlarını alıp, başka bir şey almamalarını emretti,

19.5

οἱ δʼ οὔ φασιν, ἀλλὰ τιμῆσαι τὸ ἀνδρῶδες αὐτῆς τὸν Τυρρηνόν. ἀνάκειται δὲ τὴν ἱερὰν ὁδὸν πορευομένοις εἰς Παλάτιον ἀνδριὰς αὐτῆς ἔφιππος, ὅν τινες οὐ τῆς Κλοιλίας, ἀλλὰ τῆς Οὐαλλερίας εἶναι λέγουσιν. ὁ δὲ Πορσίνας διαλλαγεὶς τοῖς Ῥωμαίοις ἄλλην τε ἑαυτοῦ πολλὴν μεγαλοφροσύνην ἐπεδείξατο τῇ πόλει, καὶ τὰ ὅπλα τοὺς Τυρρηνοὺς ἀναλαβεῖν κελεύσας, ἄλλο δὲ μηδέν,

19.6ve bol tahıl ve her türlü malla dolu ordugâhı bırakıp Romalılara teslim etti. Bu yüzden çağımızda bile kamu malları satılırken önce "Porsena'nın malları" diye ilan edilir; böylece adamın lütfu ebedî bir onur olarak hatırlanır. Senato binasının yanında onun sade ve eski işçilikte tunç bir heykeli de duruyordu.

19.6

ἀλλʼ ἐκλείπειν τὸν χάρακα σίτου τε πολλοῦ καὶ χρημάτων γέμοντα παντοδαπῶν, παρέδωκε τοῖς Ῥωμαίοις. διὸ καὶ καθʼ ἡμᾶς ἔτι πωλοῦντες τὰ δημόσια πρῶτα κηρύττουσι τὰ Πορσίνα χρήματα, τιμὴν τῷ ἀνδρὶ τῆς χάριτος ἀίδιον ἐν τῇ μνήμῃ διαφυλάττοντες. εἱστήκει δὲ καὶ χαλκοῦς ἀνδριὰς αὐτοῦ παρὰ τὸ βουλευτήριον, ἁπλοῦς καὶ ἀρχαϊκὸς τῇ ἐργασίᾳ. # Bölüm 20

20.120. Bölüm

Bundan sonra Sabinler ülkeye girince Publicola'nın kardeşi Marcus Valerius ile Postumius Tubertus konsül seçildi. En önemli işler Publicola'nın görüşü ve varlığıyla yürüyordu. Marcus iki büyük savaş kazandı; ikincisinde tek Romalı kaybetmeden on üç bin düşman öldürdü.

20.1

μετὰ δὲ ταῦτα Σαβίνων ἐμβαλόντων εἰς τὴν χώραν ὕπατος μὲν ἀπεδείχθη Μᾶρκος Οὐαλλέριος, ἀδελφὸς Ποπλικόλα, καὶ Ποστούμιος Τούβερτος. πραττομένων δὲ τῶν μεγίστων γνώμῃ καὶ παρουσίᾳ Ποπλικόλα δυσὶ μάχαις μεγάλαις ὁ Μᾶρκος ἐνίκησεν, ὧν ἐν τῇ δευτέρᾳ μηδένα Ῥωμαίων ἀποβαλὼν τρισχιλίους ἐπὶ μυρίοις τῶν πολεμίων ἀνεῖλε.

20.2Zafer alaylarına ek olarak devlet masrafıyla Palatium'da bir ev yapılması onurunu aldı. O zamanlar evlerin kapıları avluya, içeri doğru açılırdı. Yalnız bu evin dış kapısını dışarı doğru açılır yaptılar; böylece bu onur sayesinde sürekli kamu alanından bir parça alıyormuş gibi olacaktı.

20.2

καὶ γέρας ἔσχεν ἐπὶ τοῖς θριάμβοις οἰκίαν αὐτῷ γενέσθαι δημοσίοις ἀναλώμασιν ἐν Παλατίῳ. τῶν δʼ ἄλλων τότε θυρῶν εἴσω τῆς οἰκίας εἰς τὸ κλεισίον ἀνοιγομένων, ἐκείνης μόνης τῆς οἰκίας ἐποίησαν ἐκτὸς ἀπάγεσθαι τὴν αὔλειον, ὡς δὴ κατὰ τὸ συγχώρημα τῆς τιμῆς ἀεὶ τοῦ δημοσίου προσεπιλαμβάνοι.

20.3Yunan evlerinin kapılarının eskiden hep böyle olduğunu söylerler ve bunu komedilerden çıkarırlar: Dışarı çıkacak olanlar kapılarını içeriden vurup tıkırdatırdı ki geçenler ve önde duranlar duysun, sokağa açılan kanatlar çarpmasın.

20.3

τὰς δʼ Ἑλληνικὰς πρότερον οὕτως ἔχειν ἁπάσας λέγουσιν, ἀπὸ τῶν κωμῳδιῶν λαμβάνοντες, ὅτι κόπτουσι καὶ ψοφοῦσι τὰς αὑτῶν θύρας ἔνδοθεν οἱ προϊέναι μέλλοντες, ὅπως αἴσθησις ἔξω γένοιτο τοῖς παρερχομένοις ἢ προεστῶσι καὶ μὴ καταλαμβάνοιντο προϊούσαις ταῖς κλεισιάσιν εἰς τὸν στενωπόν. # Bölüm 21

21.121. Bölüm

Ertesi yıl Publicola dördüncü kez konsül oldu. Sabinlerle Latinlerin birleşerek savaşa girişmesi bekleniyordu. Aynı zamanda şehri dinî bir korku sardı: Gebe kadınların hepsi sakat doğuruyor, hiçbir doğum tamama ermiyordu. Bunun üzerine Publicola, Sibylla kitaplarına uyarak Hades'i yatıştırdı, Pythia'nın buyurduğu bazı yarışlar düzenledi, şehri tanrılara dair umutlarla rahatlattı ve artık insanlardan gelen tehlikeye yöneldi. Çünkü düşmanın büyük hazırlıklar içinde olduğu görülüyordu.

21.1

τῷ δʼ ἑξῆς ἔτει πάλιν ὑπάτευε Ποπλικόλας τὸ τέταρτον· ἦν δὲ προσδοκία πολέμου Σαβίνων καί Λατίνων συνισταμένων. καί τις ἅμα δεισιδαιμονία τῆς πόλεως ἥψατο· πᾶσαι γὰρ αἱ κυοῦσαι τότε γυναῖκες ἐξέβαλλον ἀνάπηρα, καί τέλος οὐδεμία γένεσις ἔσχεν. ὅθεν ἐκ τῶν Σιβυλλείων ὁ Ποπλικόλας ἱλασάμενος τῷ Ἅιδῃ καί τινας ἀγῶνας πυθοχρήστους ἀναλαβὼν καί ταῖς ἐλπίσι πρὸς τὸ θεῖον ἡδίονα καταστήσας τὴν πόλιν, ἤδη τοῖς ἀπʼ ἀνθρώπων φοβεροῖς προσεῖχε. μεγάλη γὰρ ἐφαίνετο κατασκευὴ τῶν πολεμίων καί σύστασις.

21.2Sabinler arasında Appius Clausus adında biri vardı; serveti, gücü ve bedensel kuvveti ile ünlü, aretē şöhreti ve hitabetiyle önde gelen bir adamdı. Bütün büyük insanların başına gelen ondan da kaçmadı: Kıskanıldı. Savaşı önlemeye çalışması, kıskananlara onun Roma'nın gücünü artırdığı, vatanını köleleştirip tiran olmak istediği iddiasını verdi.

21.2

ἦν οὖν Ἄππιος Κλαῦσος ἐν Σαβίνοις, ἀνὴρ χρήμασί τε δυνατὸς καί σώματος ῥώμῃ πρὸς ἀλκὴν ἐπιφανής, ἀρετῆς δὲ δόξῃ μάλιστα καί λόγου δεινότητι πρωτεύων, ὃ δὲ πᾶσι συμβαίνει τοῖς μεγάλοις οὐ διέφυγε παθεῖν, ἀλλʼ ἐφθονεῖτο· καὶ τοῖς φθονοῦσιν αἰτίαν παρέσχε καταπαύων τὸν πόλεμον αὔξειν τὰ Ῥωμαίων, ἐπὶ τυραννίδι καί δουλώσει τῆς πατρίδος.

21.3Halkın bu sözleri seve seve dinlediğini, savaş yanlıları ve askerlerle arasının açıldığını görünce yargılanmaktan korktu. Dostları ve akrabalarından oluşan güçlü bir topluluğu vardı, onlarla birlikte karşı çıkıp fırka kurdu. Bu da Sabinlerin savaşını geciktirdi.

21.3

αἰσθόμενος δὲ τοὺς λόγους τούτους βουλομένῳ τῷ πλήθει λεγομένους, καί προσκρούοντα τοῖς πολεμοποιοῖς καί στρατιωτικοῖς ἑαυτόν, ἐφοβεῖτο τὴν κρίσιν, ἑταιρείαν δὲ καί δύναμιν φίλων καί οἰκείων ἔχων ἀμύνουσαν περὶ αὑτὸν ἐστασίαζε. καί τοῦτʼ ἦν τοῦ πολέμου διατριβὴ καί μέλλησις τοῖς Σαβίνοις.

21.4Publicola bunu öğrenmekle kalmayıp bu çekişmeyi körüklemeyi de iş edindi. Güvenilir adamları aracılığıyla Clausus'a şunları söyletti: "Publicola, senin gibi dürüst ve adil bir adamın, haksızlığa uğrasa da kendi vatandaşlarına kötülük etmesini doğru bulmaz. Ama kendini kurtarmak için oradan ayrılıp nefret edenlerden kaçmak istersen, seni devlet olarak da özel olarak da aretēne ve Roma'nın parlaklığına yaraşır biçimde karşılayacaktır."

21.4

ταῦτʼ οὖν ὁ Ποπλικόλας οὐ μόνον εἰδέναι ποιούμενος ἔργον, ἀλλὰ καί κινεῖν καί συνεξορμᾶν τὴν στάσιν, εἶχεν ἄνδρας ἐπιτηδείους οἳ τῷ Κλαύσῳ διελέγοντο παρʼ αὑτοῦ τοιαῦτα, ὡς ὁ Ποπλικόλας ἄνδρα σε χρηστὸν ὄντα καί δίκαιον οὐδενὶ κακῷ δεῖν οἴεται τοὺς σεαυτοῦ πολίτας ἀμύνεσθαι, καίπερ ἀδικούμενον· εἰ δὲ βούλοιο σῴζων ἑαυτὸν μεταστῆναι καί φυγεῖν τοὺς μισοῦντας, ὑποδέξεταί σε δημοσίᾳ καί ἰδίᾳ τῆς τε σῆς ἀρετῆς ἀξίως καί τῆς Ῥωμαίων λαμπρότητος.

21.5Clausus bunu çok düşündü ve zorunlu seçenekler arasında en iyisi olduğuna karar verdi. Dostlarını çağırdı, onlar da pek çok kişiyi ikna etti. Kadınları ve çocuklarıyla beş bin aileyi yerinden kaldırıp Roma'ya götürdü; bu insanlar Sabinlerin en sakin, en yumuşak ve yerleşik hayat süren kesimiydi. Publicola önceden haberdardı, onları dostça ve istekle, her türlü hakkıyla karşıladı.

21.5

ταῦτα πολλάκις ἀνασκοποῦντι τῷ Κλαύσῳ βέλτιστα τῶν ἀναγκαίων ἐφαίνετο, καί τοὺς φίλους συμπαρακαλῶν, ἐκείνων τε πολλοὺς ὁμοίως συναναπειθ όντων, πεντακισχιλίους οἴκους ἀναστήσας μετὰ παίδων καί γυναικῶν, ὅπερ ἦν ἐν Σαβίνοις ἀθόρυβον μάλιστα καί βίου πρᾴου καί καθεστῶτος οἰκεῖον, εἰς Ῥώμην ἦγε, προειδότος τοῦ Ποπλικόλα καί δεχομένου φιλοφρόνως καί προθύμως ἐπὶ πᾶσι δικαίοις.

21.6Aileleri hemen vatandaşlığa kattı, her birine Anio Irmağı yakınında iki iugerum toprak verdi. Clausus'a ise yirmi beş iugerum verdi ve onu senatoya kaydetti. Yönetime böyle başladı ve bunu akıllıca kullanarak en yüksek itibara çıktı, büyük güç kazandı; kendisinden, Roma'da hiçbir soydan daha az parlak olmayan Claudius soyu kaldı.

21.6

τοὺς μὲν γὰρ οἴκους εὐθὺς ἀνέμιξε τῷ πολιτεύματι, καί χώραν ἀπένειμεν ἑκάστῳ δυεῖν πλέθρων περὶ τὸν Ἀνίωνα ποταμόν, τῷ δὲ Κλαύσῳ πλέθρα πέντε καί εἴκοσι γῆς ἔδωκεν, αὑτὸν δὲ τῇ βουλῇ προσέγραψεν, ἀρχὴν πολιτείας λαμβάνοντα ταύτην, ᾗ χρώμενος ἐμφρόνως ἀνέδραμεν εἰς τὸ πρῶτον ἀξίωμα καί δύναμιν ἔσχε μεγάλην, καί γένος οὐδενὸς ἀμαυρότερον ἐν Ῥώμῃ τὸ Κλαυδίων ἀφʼ αὑτοῦ κατέλιπε. # Bölüm 22

22.122. Bölüm

Sabinler bu adamların göçüyle ayrışmıştı, ama halk önderleri onları rahat bırakmadı. Clausus'un orada ikna edemediğini sürgün ve düşman olarak başaracak olmasına, Romalıların saygısızlıklarının cezasını çekmemesine öfkelendiler. Büyük bir orduyla yola çıkıp Fidenae yakınlarında ordugâh kurdular. Roma'nın önünde sık ağaçlı ve çukur yerlere iki bin hoplitten bir pusu kurdular; sabah olunca birkaç atlı açıkça yağma yapacaktı.

22.1

τὰ δὲ Σαβίνων οὕτω διακριθέντα τῷ μετοικισμῷ τῶν ἀνδρῶν, οὐκ εἴασαν οἱ δημαγωγοῦντες ἀτρεμῆσαι καί καταστῆναι, σχετλιάζοντες εἰ Κλαῦσος ἃ παρὼν οὐκ ἔπεισε διαπράξεται φυγὰς γενόμενος καί πολέμιος, μὴ δοῦναι δίκην Ῥωμαίους ὧν ὑβρίζουσιν. ἄραντες οὖν στρατῷ μεγάλῳ περὶ Φιδήνας κατηυλίσαντο, καί τινα λόχον θέμενοι πρὸ τῆς Ῥώμης ἐν χωρίοις συνηρεφέσι καί κοίλοις δισχιλίους ὁπλίτας, ἔμελλον ἅμʼ ἡμέρᾳ φανερῶς ὀλίγοις ἱππεῦσι λείαν ἐλαύνειν.

22.2Atlılara şehre yaklaşınca, düşmanı pusuya düşürene kadar geri çekilmeleri söylenmişti. Publicola bunu aynı gün kaçaklardan öğrendi, hemen her şeye karşı önlem alıp kuvvetlerini böldü. Damadı Postumius Balbus, üç bin hoplitle daha akşamdan çıkıp Sabinlerin pusu kurduğu yerin üstündeki tepelere yerleşti ve gözetledi.

22.2

εἴρητο δʼ αὐτοῖς, ὅταν τῇ πόλει προσελάσωσιν, ὑποφεύγειν ἕως ἐμβάλωσιν εἰς τὴν ἐνέδραν τοὺς πολεμίους· ταῦθʼ ὁ Ποπλικόλας αὐθημερὸν πυθόμενος παρʼ αὐτομόλων ταχὺ διηρμόσατο πρὸς πάντα καί διένειμε τὴν δύναμιν. Ποστούμιος μὲν γὰρ Βάλβος ὁ γαμβρὸς αὐτοῦ τρισχιλίοις ὁπλίταις ἑσπέρας ἔτι προελθὼν καί καταλαβὼν τοὺς ἀκρολόφους, ὑφʼ οἷς ἐνήδρευον οἱ Σαβῖνοι, παρεφύλαττεν·

22.3Meslektaşı Lucretius, şehrin en hafif ve en soylu askerleriyle yağmacı atlılara saldırmakla görevlendirildi. Kendisi de ordunun kalanını alıp düşmanın çevresinden dolandı. Tesadüfen yoğun bir sis çöktü. Şafakta Postumius bağırarak pusudakilere tepelerden saldırdı, Lucretius adamlarını öne çıkan atlılara saldı, Publicola da düşman ordugâhına saldırdı.

22.3

ὁ δὲ συνάρχων Λουκρήτιος ἔχων τὸ κουφότατον ἐν τῇ πόλει καί γενναιότατον ἐτάχθη τοῖς ἐλαύνουσι τὴν λείαν ἱππεῦσιν ἐπιχειρεῖν, αὐτὸς δὲ τὴν ἄλλην ἀναλαβὼν στρατιὰν κύκλῳ περιῆλθε τοὺς πολεμίους, καὶ κατὰ τύχην ὁμίχλης βαθείας ἐπιπεσούσης, περὶ ὄρθρον ἅμα Ποστούμιός τε τοὺς ἐνεδρεύοντας ἐμβοήσας ἔβαλεν ἀπὸ τῶν ἄκρων, καί τοῖς προϊππασαμένοις ἐφῆκε τοὺς περὶ αὑτὸν ὁ Λουκρήτιος, καί Ποπλικόλας προσέβαλε τοῖς στρατοπέδοις τῶν πολεμίων.

22.4Sabinlerin durumu her yerde kötüydü, yok oluyorlardı. Romalılar direnmeyip kaçanları hemen kesiyordu; onların umudu en ölümcül şey oldu. Çünkü iki grup da ötekinin kurtulduğunu düşünerek savaşıp direnmeyi önemsemedi. Ordugâhtakiler pusudakilere,

22.4

πάντη μὲν οὖν ἐκακοῦτο τ ὰ Σαβίνων καί διεφθείρετο· τοὺς δʼ ἐνταῦθα μηδʼ ἀμυνομένους, ἀλλὰ φεύγοντας, εὐθὺς ἔκτεινον οἱ Ῥωμαῖοι, τῆς ἐλπίδος αὐτοῖς ὀλεθριωτάτης γενομένης. σῴζεσθαι γὰρ οἰόμενοι τοὺς ἑτέρους οἱ ἕτεροι τῷ μάχεσθαι καί μένειν οὐ προσεῖχον, ἀλλʼ οἱ μὲν ἐκ τῶν ἐρυμάτων πρὸς τοὺς ἐνεδρεύοντας,

22.5pusudakiler de ordugâha koşuyordu; kaçanlar, sığınmak istedikleri kişilere karşıdan rastlıyor, yardım umdukları insanların kendilerinin yardıma muhtaç olduğunu görüyorlardı. Sabinlerin hepsinin yok olmamasını, bazılarının kurtulmasını yakındaki Fidenae şehri sağladı; özellikle ordugâh ele geçerken oradan kaçanlar için. Fidenae'ye ulaşamayanlar öldürüldü ya da esir alınıp götürüldü.

22.5

οἱ δὲ πάλιν ὡς ἐκείνους εἰς τὸ στρατόπεδον θέοντες ἐναντίοι φεύγουσιν ἐνέπιπτον πρὸς οὓς ἔφευγον καί βοηθείας δεομένοις οὓς ἤλπιζον αὐτοῖς βοηθήσειν. τὸ δὲ μὴ πάντας ἀπολέσθαι τοὺς Σαβίνους, ἀλλὰ καί περιγενέσθαι τινάς ἡ Φιδηνατῶν πόλις ἐγγὺς οὖσα παρέσχε, καί μάλιστα τοῖς ἐκ τῶν στρατοπέδων, ὅθʼ ἡλίσκετο, διεκπίπτουσιν. ὅσοι δὲ Φιδηνῶν διήμαρτον διεφθάρησαν ἢ ζῶντες ἀπήχθησαν ὑπὸ τῶν λαβόντων. # Bölüm 23

23.123. Bölüm

Romalılar her büyük olayı tanrıların işi saymaya alışkın oldukları hâlde bu başarıyı tek bir komutanın eseri saydılar. Savaşanlardan duyulan ilk söz, Publicola'nın düşmanı kör, topal ve neredeyse kapalı bir hâlde kılıçlarına teslim ettiği oldu. Halk ganimet ve esirlerden elde ettiği parayla da güçlendi.

23.1

τοῦτο τὸ κατόρθωμα Ῥωμαῖοι, καίπερ εἰωθότες ἅπασι τοῖς μεγάλοις ἐπιφημίζειν τὸ δαιμόνιον, ἑνὸς ἔργον ἡγοῦντο τοῦ στρατηγοῦ γεγονέναι. καὶ τῶν μεμαχημένων πρῶτον ἦν ἀκούειν ὅτι χωλοὺς καὶ τυφλοὺς αὐτοῖς καὶ μόνον οὐ καθείρξας τοὺς πολεμίους Ποπλικόλας παρέδωκε χρῆσθαι τοῖς ξίφεσιν. ἐρρώσθη δὲ καὶ χρήμασιν ὁ δῆμος ἐκ τῶν λαφύρων καὶ τῶν αἰχμαλώτων.

23.2Publicola zafer alayını yaptı ve şehri kendisinden sonra seçilen konsüllere teslim edip hemen öldü; hayatını, insanların elinden geldiğince, iyi ve güzel sayılan şeylerle tamamlamıştı. Halk, sanki yaşarken ona hak ettiği hiçbir şeyi yapmamış da bütün minnetini borçluymuş gibi, cesedinin devlet masrafıyla gömülmesine ve herkesin onun için birer çeyrek as vermesine karar verdi.

23.2

ὁ δὲ Ποπλικόλας τόν τε θρίαμβον ἀγαγὼν καὶ τοῖς μετʼ αὐτὸν ἀποδειχθεῖσιν ὑπάτοις παραδοὺς τὴν πόλιν εὐθὺς ἐτελεύτησεν, ὡς ἐφικτόν ἐστιν ἀνθρώποις μάλιστα τοῖς νενομισμένοις καλοῖς καὶ ἀγαθοῖς, τόν ἑαυτοῦ βίον ἐκτελειώσας. ὁ δὲ δῆμος ὥσπερ οὐδὲν εἰς ζῶντα τῶν ἀξίων πεποιηκώς, ἀλλὰ πᾶσαν ὀφείλων χάριν, ἐψηφίσατο δημοσίᾳ ταφῆναι τὸ σῶμα, καὶ τεταρτημόριον ἕκαστον ἐπὶ τιμῇ συνεισενεγκεῖν.

23.3Kadınlar kendi aralarında anlaşıp onun için bir yıl boyunca saygın ve imrenilecek bir yas tuttular. Vatandaşların kararıyla, Velia denilen yerin yakınına, şehrin içine gömüldü ve bütün soyuna da oraya gömülme hakkı tanındı. Bugün soydan kimse oraya gömülmez; cesedi oraya getirip indirirler, biri yanan bir meşaleyi cesedin altına tutar tutmaz çeker; böylece hakkın var olduğunu, ama bu onurdan kaçınıldığını fiilen gösterirler. Sonra cesedi götürürler.

23.3

αἱ δὲ γυναῖκες, ἰδίᾳ πρὸς αὑτὰς συμφρονήσασαι, διεπένθησαν ἐνιαυτὸν ὅλον ἐπὶ τῷ ἀνδρὶ πένθος ἔντιμον καὶ ζηλωτόν. ἐτάφη δὲ καὶ οὕτως τῶν πολιτῶν ψηφισαμένων ἐντὸς ἄστεος παρὰ τὴν καλουμένην Οὐελίαν, ὥστε καὶ γένει παντὶ τῆς ταφῆς μετεῖναι· νῦν δὲ θάπτεται μὲν οὐδεὶς τῶν ἀπὸ γένους, κομίσαντες δὲ τόν νεκρὸν ἐκεῖ κατατίθενται καὶ δᾷδά τις ἡμμένην λαβὼν ὅσον ὑπήνεγκεν, εἶτα ἀναιρεῖται, μαρτυρόμενος ἔργῳ τὸ ἐξεῖναι, φείδεσθαι δὲ τῆς τιμῆς, καὶ τόν νεκρὸν οὕτως ἀποκομίζουσιν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…