Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Solon
Σόλων
1.11. Bölüm
Gramerci Didymos, Solon'un kanun levhaları üzerine Asklepiades'e karşı yazdığı reddiyede Philokles adında birinin bir ifadesini aktarır; burada Solon'un babası, Solon'dan söz eden öteki herkesin görüşünün aksine, Euphorion diye gösterilir. Çünkü herkes bir ağızdan onu Eksekestides'in oğlu sayar. Bu adam, söylediklerine göre, servetçe ve nüfuzca vatandaşların orta tabakasındandı, ama soyca en önde gelen ailelerden birine mensuptu: Kökü Kodros'a uzanıyordu.
δίδυμος ὁ γραμματικὸς ἐν τῇ περὶ τῶν ἀξόνων τῶν Σόλωνος ἀντιγραφῇ πρὸς Ἀσκληπιάδην Φιλοκλέους τινὸς τέθεικε λέξιν, ἐν ᾗ τὸν Σόλωνα πατρὸς Εὐφορίωνος ἀποφαίνει παρὰ τὴν τῶν ἄλλων δόξαν, ὅσοι μέμνηνται Σόλωνος. Ἐξηκεστίδου γὰρ αὐτὸν ἅπαντες ὁμαλῶς γεγονέναι λέγουσιν, ἀνδρὸς οὐσίᾳ μέν, ὥς φασι, καὶ δυνάμει μέσου τῶν πολιτῶν, οἰκίας δὲ πρώτης κατὰ γένος· ἦν γὰρ Κοδρίδης ἀνέκαθεν.
1.2Pontoslu Herakleides'in anlattığına göre Solon'un annesi, Peisistratos'un annesinin kuzeniydi. İkisi arasında başlangıçta büyük bir dostluk vardı; bunun bir sebebi akrabalıkları, bir sebebi de Peisistratos'un yetenekleri ve gençlik güzelliğiydi: Bazılarına göre Solon ona âşıkçasına bağlıydı. Sonradan yönetim konusunda aralarına anlaşmazlık girdiğinde düşmanlıklarının sert ve vahşi bir tutkuya dönüşmemesi de, görünüşe göre, bundandı. O eski haklar ruhlarında yaşamayı sürdürdü, aşkın hatırasını ve minnetini,
Zeus'un ateşinden tüten, hâlâ canlı bir alev gibi
saklayıp korudu.
τὴν δὲ μητέρα τοῦ Σόλωνος Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς ἱστορεῖ τῆς Πεισιστράτου μητρὸς ἀνεψιὰν γενέσθαι. καὶ φιλία τὸ πρῶτον ἦν αὐτοῖς πολλὴ μὲν διὰ τὴν συγγένειαν, πολλὴ δὲ διὰ τὴν εὐφυΐαν καὶ ὥραν, ὡς ἔνιοί φασιν, ἐρωτικῶς τὸν Πεισίστρατον ἀσπαζομένου τοῦ Σόλωνος. ὅθεν ὕστερον, ὡς ἔοικεν, εἰς διαφορὰν αὐτῶν ἐν τῇ πολιτείᾳ καταστάντων οὐδὲν ἤνεγκεν ἡ ἔχθρα σκληρὸν οὐδʼ ἄγριον πάθος, ἀλλὰ παρέμεινεν ἐκεῖνα τὰ δίκαια ταῖς ψυχαῖς, καὶ παρεφύλαξε, τυφόμενα Δίου πυρὸς ἔτι ζῶσαν φλόγα, τὴν ἐρωτικὴν μνήμην καὶ χάριν.
1.3Solon'un güzeller karşısında dayanıklı olmadığı ve "bir boksör gibi kollarını kaldırıp" Eros'a karşı durmaya cesaret edemediği, hem şiirlerinden anlaşılır hem de kölelerin yağ sürünerek spor yapmasını ve oğlan sevmesini yasaklayan bir kanun koymasından. Böylece bu işi güzel ve saygın uğraşların arasına yerleştirmiş, değmeyenleri uzaklaştırdığı şeye değer olanları bir bakıma davet etmiştir.
ὅτι δὲ πρὸς τοὺς καλοὺς οὐκ ἦν ἐχυρὸς ὁ Σόλων οὐδʼ Ἔρωτι θαρραλέος ἀνταναστῆναι πύκτης ὅπως ἐς χεῖρας, ἔκ τε τῶν ποιημάτων αὐτοῦ λαβεῖν ἔστι, καὶ νόμον ἔγραψε διαγορεύοντα δοῦλον μὴ ξηραλοιφεῖν μηδὲ παιδεραστεῖν, εἰς τὴν τῶν καλῶν μερίδα καὶ σεμνῶν ἐπιτηδευμάτων τιθέμενος τὸ πρᾶγμα, καὶ τρόπον τινὰ τοὺς ἀξίους προκαλούμενος ὧν τοὺς ἀναξίους ἀπήλαυνε.
1.4Peisistratos'un da Kharmos'a âşık olduğu ve Akademeia'daki Eros heykelini adadığı söylenir; kutsal meşaleyle koşanlar ateşlerini orada yakarlar.
λέγεται δὲ καὶ Πεισίστρατος ἐραστὴς Χάρμου γενέσθαι, καὶ τὸ ἄγαλμα τοῦ Ἔρωτος ἐν Ἀκαδημείᾳ καθιερῶσαι, ὅπου τὸ πῦρ ἀνάπτουσιν οἱ τὴν ἱερὰν λαμπάδα διαθέοντες. # Bölüm 2
2.12. Bölüm
Hermippos'a göre Solon'un babası, malının bir bölümünü iyilikler ve cömertliklerle eritmişti. Solon, yardım etmek isteyen pek çok kişi bulabilirdi; ama başkalarına yardım etmeye alışmış bir evden geldiği için el açmaktan utandı ve daha gençken ticarete atıldı. Yine de bazıları Solon'un para kazanmaktan çok görgüsünü artırmak ve dünyayı tanımak için dolaştığını söyler.
ὁ δʼ οὖν Σόλων τὴν οὐσίαν τοῦ πατρὸς ἐλαττώσαντος εἰς φιλανθρωπίας τινάς, ὥς φησιν Ἕρμιππος, καὶ χάριτας, οὐκ ἂν ἀπορήσας τῶν βουλομένων ἐπαρκεῖν, αἰδούμενος δὲ λαμβάνειν παρʼ ἑτέρων ἐξ οἰκίας γεγονὼς εἰθισμένης ἑτέροις βοηθεῖν, ὥρμησε νέος ὢν ἔτι πρὸς ἐμπορίαν. καίτοι φασὶν ἔνιοι πολυπειρίας ἕνεκα μᾶλλον καὶ ἱστορίας ἢ χρηματισμοῦ πλανηθῆναι τὸν Σόλωνα.
2.2Bilgeliğe tutkun olduğu herkesçe kabul edilir; nitekim yaşlılığında bile "çok şey öğrenerek yaşlanıyorum" derdi. Zenginliğe ise hayran değildi; hatta şöyle der, şu ikisi eşit derecede zengindir:
Bol gümüşü olan, altını, buğday veren toprakları, atları ve katırları olan; bir de elinde yalnızca karnına, böğrüne, ayaklarına rahat edecek kadarı bulunan, ve vakti gelince bir oğlanın, bir kadının gençliğine, ona yaraşır çağda erişen.
σοφίας μὲν γὰρ ἦν ὁμολογουμένως ἐραστής, ὅς γε καὶ πρεσβύτερος ὢν ἔλεγε γηράσκειν αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος· πλοῦτον δʼ οὐκ ἐθαύμαζεν, ἀλλὰ καί φησιν ὁμοίως πλουτεῖν ᾧ τε πολὺς ἄργυρός ἐστι καὶ χρυσὸς καὶ γῆς πυροφόρου πεδία ἵπποι θʼ ἡμίονοί τε, καὶ ᾧ μόνα ταῦτα πάρεστι, γαστρί τε καὶ πλευρῇ καὶ ποσὶν ἁβρὰ παθεῖν, παιδός τʼ ἠδὲ γυναικός, ἐπὴν καὶ ταῦτʼ ἀφίκηται, ἥβη, σὺν δʼ ὥρη γίνεται ἁρμοδία.
2.3Ama başka bir yerde şöyle der:
Mal mülk sahibi olmak isterim, ama haksız yoldan edinmek istemem; adalet er geç gelir.
Değerli bir devlet adamının, gereksiz şeylerin edinilmesini önemsememesine ama gerekli ve yeterli olanın ihtiyacını da hor görmemesine hiçbir engel yoktur. O zamanlar Hesiodos'un dediği gibi "hiçbir iş ayıp değildi", meslek insanları birbirinden ayırmıyordu. Ticaret ise saygın bir işti: Barbar diyarlarını yakınlaştırır, kralların dostluğunu kazandırır, pek çok konuda tecrübe sağlardı.
ἀλλʼ ἑτέρωθι λέγει· χρήματα δʼ ἱμείρω μὲν ἔχειν, ἀδίκως δὲ πεπᾶσθαι οὐκ ἐθέλω· πάντως ὕστερον ἦλθε δίκη. κωλύει δὲ οὐδὲν τὸν ἀγαθὸν καὶ πολιτικὸν ἄνδρα μήτε τῶν περιττῶν τὴν κτῆσιν ἐν σπουδῇ τίθεσθαι μήτε τῆς χρείας τῶν ἀναγκαίων καὶ ἱκανῶν καταφρονεῖν. ἐν δὲ τοῖς τότε χρόνοις, καθʼ Ἡσίοδον, ἔργον οὐδὲν ἦν ὄνειδος, οὐδὲ τέχνη διαφορὰν ἔφερεν, ἐμπορία δὲ καὶ δόξαν εἶχεν οἰκειουμένη τὰ βαρβαρικὰ καὶ προξενοῦσα φιλίας βασιλέων καὶ πραγμάτων ἐμπείρους ποιοῦσα πολλῶν.
2.4Bazı tüccarlar büyük şehirlerin kurucusu bile olmuşlardır: Rhone çevresindeki Keltlerin sevgisini kazanan Protis'in Massalia'yı kurması gibi. Thales'in ve matematikçi Hippokrates'in de ticaretle uğraştığını, Platon'un ise yolculuğunun masrafını Mısır'da bir miktar zeytinyağı satarak çıkardığını söylerler.
ἔνιοι δὲ καὶ πόλεων οἰκισταὶ γεγόνασι μεγάλων, ὡς καὶ Μασσαλίας Πρῶτις ὑπὸ Κελτῶν τῶν περὶ τὸν Ῥοδανὸν ἀγαπηθείς. καὶ Θαλῆν δέ φασιν ἐμπορίᾳ χρήσασθαι καὶ Ἱπποκράτην τὸν μαθηματικόν, καὶ Πλάτωνι τῆς ἀποδημίας ἐφόδιον ἐλαίου τινὸς ἐν Αἰγύπτῳ διάθεσιν γενέσθαι. # Bölüm 3
3.13. Bölüm
Solon'un harcamaya açık eli, geçim tarzındaki rahatlığı, şiirlerinde hazlardan bir filozoftan çok sıradan biri gibi söz etmesi, tüccar hayatından kendisine bulaşmış sayılır. Çünkü çok ve büyük tehlikeler içeren bu hayat, karşılığında rahatlık ve zevk talep eder.
τὸ δʼ οὖν εὐδάπανον τῷ Σόλωνι καὶ ὑγρὸν πρὸς τὴν δίαιταν, καὶ τὸ φορτικώτερον ἢ φιλοσοφώτερον ἐν τοῖς ποιήμασι διαλέγεσθαι περὶ τῶν ἡδονῶν, τὸν ἐμπορικὸν οἴονται βίον προστετρῖφθαι· πολλοὺς γὰρ ἔχοντα κινδύνους καὶ μεγάλους ἀνταπαιτεῖν πάλιν εὐπαθείας τινὰς καὶ ἀπολαύσεις.
3.2Kendisini zenginlerden çok yoksulların safında gördüğü şu dizelerden bellidir:
Çok kötü var zengin, çok iyi var yoksul; ama biz aretēmizi onların zenginliğiyle değişmeyiz, çünkü o hep kalıcıdır, paraysa bugün birinin, yarın ötekinin elindedir.
ὅτι δʼ αὑτὸν ἐν τῇ τῶν πενήτων μερίδι μᾶλλον ἢ τῇ τῶν πλουσίων ἔταττε, δῆλόν ἐστιν ἐκ τούτων· πολλοὶ γὰρ πλουτεῦσι κακοί, ἀγαθοὶ δὲ πένονται· ἀλλʼ ἡμεῖς αὐτοῖς οὐ διαμειψόμεθα τῆς ἀρετῆς τὸν πλοῦτον· ἐπεὶ τὸ μὲν ἔμπεδον αἰεί, χρήματα δʼ ἀνθρώπων ἄλλοτε ἄλλος ἔχει.
3.3Şiire başlangıçta ciddi bir amaçla değil, oyun olsun diye, boş zamanlarını geçirmek için başvurmuş görünüyor. Sonraları ise içine felsefî düşünceler kattı, şiirlerine devlet işlerini de bolca ördü. Bunu tarih yazmak ya da anı bırakmak için yapmıyordu; şiirlerinde yaptıklarının savunması, yer yer de Atinalılara yönelik teşvik, öğüt ve azar bulunur.
τῇ δὲ ποιήσει κατʼ ἀρχὰς μὲν εἰς οὐδὲν ἄξιον σπουδῆς, ἀλλὰ παίζων ἔοικε προσχρήσασθαι καὶ παράγων ἑαυτὸν ἐν τῷ σχολάζειν· ὕστερον δὲ καὶ γνώμας ἐνέτεινε φιλοσόφους καὶ τῶν πολιτικῶν πολλὰ συγκατέπλεκε τοῖς ποιήμασιν, οὐχ ἱστορίας ἕνεκεν καὶ μνήμης, ἀλλʼ ἀπολογισμούς τε τῶν πεπραγμένων ἔχοντα καὶ προτροπὰς ἐνιαχοῦ καὶ νουθεσίας καὶ ἐπιπλήξεις πρὸς τοὺς Ἀθηναίους.
3.4Bazıları kanunlarını da destan vezniyle yayımlamaya kalkıştığını söyler ve başlangıcını şöyle aktarır:
Önce Kronosoğlu Kral Zeus'a dua edelim, bu yasalara iyi talih ve şan versin.
Felsefenin içinde, bilgelerin çoğu gibi, ahlakın en çok siyasete ilişkin kısmını sevdi. Tabiat konularında ise pek basit ve eskidir, şu dizelerden anlaşıldığı gibi:
ἔνιοι δέ φασιν ὅτι καὶ τοὺς νόμους ἐπεχείρησεν ἐντείνας εἰς ἔπος ἐξενεγκεῖν, καὶ διαμνημονεύουσι τὴν ἀρχὴν οὕτως ἔχουσαν· πρῶτα μὲν εὐχώμεσθα Διῒ Κρονίδῃ βασιλῆϊ θεσμοῖς τοῖσδε τύχην ἀγαθὴν καὶ κῦδος ὀπάσσαι. φιλοσοφίας δὲ τοῦ ἠθικοῦ μάλιστα τὸ πολιτικόν, ὥσπερ οἱ πλεῖστοι τῶν σοφῶν, ἠγάπησεν. ἐν δὲ τοῖς φυσικοῖς ἁπλοῦς ἐστι λίαν καὶ ἀρχαῖος, ὡς δῆλον ἐκ τούτων·
3.5Karın ve dolunun gücü buluttan gelir; gök gürültüsü parlak şimşekten doğar. Deniz rüzgârlarla çalkalanır; onu kimse kımıldatmazsa her şeyin en dürüstüdür.
Genel olarak o çağda yalnız Thales'in bilgeliği teoride pratik ihtiyacın ötesine geçmiş görünür; ötekilere bilge adı siyasî aretēlerinden ötürü verilmiştir.
ἐκ νεφέλης πέλεται χιόνος μένος ἠδὲ χαλάζης· βροντὴ δʼ ἐκ λαμπρᾶς γίνεται ἀστεροπῆς. ἐξ ἀνέμων δὲ θάλασσα ταράσσεται· ἢν δέ τις αὐτὴν μὴ κινῇ, πάντων ἐστὶ δικαιοτάτη. καὶ ὅλως ἔοικεν ἡ Θάλεω μόνου σοφία τότε περαιτέρω τῆς χρείας ἐξικέσθαι τῇ θεωρίᾳ· τοῖς δὲ ἄλλοις ἀπὸ τῆς πολιτικῆς ἀρετῆς τοὔνομα τῆς σοφίας ὑπῆρξε. # Bölüm 4
4.14. Bölüm
Bilgelerin Delphoi'de bir araya geldikleri söylenir, bir kez de Korinthos'ta, Periandros kendileri için bir toplantı ve şölen düzenlediğinde. Onların itibarını ve ününü daha da artıran, üçayağın dolaşması, herkesin elinden geçmesi ve bir yarış gibi cömertçe birbirlerine bırakılmasıdır.
γενέσθαι δὲ μετʼ ἀλλήλων ἔν τε Δελφοῖς ὁμοῦ λέγονται καὶ πάλιν ἐν Κορίνθῳ, Περιάνδρου σύλλογόν τινα κοινὸν αὐτῶν καὶ συμπόσιον κατασκευάσαντος. ἔτι δὲ μᾶλλον εἰς ἀξίωμα καὶ δόξαν αὐτοὺς κατέστησεν ἡ τοῦ τρίποδος περίοδος καὶ διὰ πάντων ἀνακύκλησις καὶ ἀνθύπειξις μετʼ εὐμενείας φιλοτίμου γενομένη.
4.2Rivayete göre Kos'lular ağ çekerken Miletos'tan gelen yabancılar, henüz görünmeyen avı satın almışlar. Ağdan altın bir üçayak çıkmış. Dediklerine göre onu Troya'dan dönen Helene, eski bir kehaneti hatırlayarak oraya atmıştı. Önce yabancılarla balıkçılar arasında üçayak yüzünden tartışma çıkmış, sonra şehirler de bu kavgaya sahip çıkıp işi savaşa vardırınca Pythia her ikisine, üçayağı en bilge kişiye vermelerini buyurmuş.
Κῴων γάρ, ὥς φασι, καταγόντων σαγήνην, καὶ ξένων ἐκ Μιλήτου πριαμένων τὸν βόλον οὔπω φανερὸν ὄντα, χρυσοῦς ἐφάνη τρίπους ἑλκόμενος, ὃν λέγουσιν Ἑλένην πλέουσαν ἐκ Τροίας αὐτόθι καθεῖναι χρησμοῦ τινος ἀναμνησθεῖσαν παλαιοῦ. γενομένης δὲ τοῖς ξένοις πρῶτον ἀντιλογίας πρὸς τοὺς ἁλιέας περὶ τοῦ τρίποδος, εἶτα τῶν πόλεων ἀναδεξαμένων τὴν διαφορὰν ἄχρι πολέμου προελθοῦσαν, ἀνεῖλεν ἀμφοτέροις ἡ Πυθία τῷ σοφωτάτῳ τὸν τρίποδα ἀποδοῦναι.
4.3Önce Miletos'a, Thales'e gönderilmiş; Kos'lular, uğruna bütün Miletoslularla savaştıkları şeyi bir tek kişiye seve seve bağışlıyorlardı. Thales, Bias'ın kendisinden daha bilge olduğunu söyleyince üçayak ona gitmiş, ondan da yine daha bilge sayılan bir başkasına yollanmış. Böyle dolaşa dolaşa ikinci kez Thales'e dönmüş, sonunda Miletos'tan Thebai'ye götürülüp İsmenios Apollon'a adanmış.
καὶ πρῶτον μὲν ἀπεστάλη πρὸς Θαλῆν εἰς Μίλητον, ἑκουσίως τῶν Κῴων ἑνὶ δωρουμένων ἐκείνῳ περὶ οὗ πρὸς ἅπαντας ὁμοῦ Μιλησίους ἐπολέμησαν. Θάλεω δὲ Βίαντα σοφώτερον ἀποφαίνοντος αὑτοῦ πρὸς ἐκεῖνον ἧκεν· ἀπʼ ἐκείνου δʼ αὖθις ἀπεστάλη πρὸς ἄλλον ὡς σοφώτερον. εἶτα περιϊὼν καὶ ἀναπεμπόμενος οὕτως ἐπὶ Θαλῆν τὸ δεύτερον ἀφίκετο, καὶ τέλος εἰς Θήβας ἐκ Μιλήτου κομισθεὶς τῷ Ἰσμηνίῳ Ἀπόλλωνι καθιερώθη.
4.4Theophrastos ise üçayağın önce Priene'ye Bias'a gönderildiğini, Bias onu geri çevirince ikinci olarak Miletos'a Thales'e gittiğini, böylece herkesi dolaşıp yeniden Bias'a döndüğünü, sonunda da Delphoi'ye yollandığını söyler. Bu hikâyeyi pek çok kişi tekrarlar; yalnız armağanın üçayak değil, kimine göre Kroisos'un gönderdiği bir kâse, kimine göre de Bathykles'in bıraktığı bir kadeh olduğu söylenir.
θεόφραστος δέ φησι,πρῶτον μὲν εἰς Πριήνην Βίαντι τὸν τρίποδα πεμφθῆναι, δεύτερον δʼ εἰς Μίλητον Θαλῇ Βίαντος ἀποπέμψαντος· οὕτω δὲ διὰ πάντων πάλιν εἰς Βίαντα περιελθεῖν, τέλος δὲ εἰς Δελφοὺς ἀποσταλῆναι. ταῦτα μὲν οὖν ὑπὸ πλειόνων τεθρύληται, πλὴν ὅτι τὸ δῶρον ἀντὶ τοῦ τρίποδος οἱ μὲν φιάλην ὑπὸ Κροίσου πεμφθεῖσαν, οἱ δὲ ποτήριον Βαθυκλέους ἀπολιπόντος εἶναι λέγουσιν. # Bölüm 5
5.15. Bölüm
Anakharsis'in Solon'la, Solon'un da Thales'le özel görüşmeleri ve konuşmaları hakkında şunlar yazılır. Anlatıldığına göre Anakharsis Atina'ya gelip Solon'un kapısını çalmış, yabancı olduğunu, onunla dostluk ve misafirlik bağı kurmaya geldiğini söylemiş. Solon, dostluğun insanın kendi memleketinde kurulmasının daha iyi olduğu cevabını verince Anakharsis, "O hâlde" demiş, "sen memleketindesin, benimle dostluk ve misafirlik bağı kur."
ἰδίᾳ δʼ Ἀναχάρσεώς τε πρὸς Σόλωνα καὶ πάλιν Θάλεω συνουσίαν τινὰ καὶ λόγους ἀναγράφουσι τοιούτους. Ἀνάχαρσιν μὲν εἰς Ἀθήνας φασὶν ἐπὶ τὴν Σόλωνος οἰκίαν ἐλθόντα κόπτειν, καὶ λέγειν ὡς ξένος ὢν ἀφῖκται φιλίαν ποιησόμενος καὶ ξενίαν πρὸς αὐτόν. ἀποκριναμένου δὲ τοῦ Σόλωνος ὡς οἴκοι βέλτιόν ἐστι ποιεῖσθαι φιλίας, οὐκοῦν, φάναι τὸν Ἀνάχαρσιν, αὐτὸς ὢν οἴκοι σὺ ποίησαι φιλίαν καὶ ξενίαν πρὸς ἡμᾶς.
5.2Bunun üzerine Solon adamın zekâsına hayran kalarak onu güler yüzle karşılamış, bir süre yanında tutmuş. O sırada devlet işleriyle uğraşıyor, kanunlarını derliyordu. Anakharsis bunu öğrenince, vatandaşların haksızlığını ve açgözlülüğünü yazılı metinlerle durdurabileceğini sanan Solon'un işine gülmüş: Bunlar örümcek ağından farksızdır, demiş; onlar gibi güçsüz ve ufak olanları tutar, ama güçlüler ve zenginler tarafından yırtılır.
οὕτω δὴ θαυμάσαντα τὴν ἀγχίνοιαν τοῦ ἀνδρὸς τὸν Σόλωνα δέξασθαι φιλοφρόνως, καὶ χρόνον τινὰ κατασχεῖν παρʼ αὑτῷ, ἤδη τὰ δημόσια πράττοντα καὶ συνταττόμενον τοὺς νόμους. τὸν οὖν Ἀνάχαρσιν πυθόμενον καταγελᾶν τῆς πραγματείας τοῦ Σόλωνος, οἰομένου γράμμασιν ἐφέξειν τὰς ἀδικίας καὶ πλεονεξίας τῶν πολιτῶν, ἃ μηδὲν τῶν ἀραχνίων διαφέρειν, ἀλλʼ ὡς ἐκεῖνα τοὺς μὲν ἀσθενεῖς καὶ λεπτοὺς τῶν ἁλισκομένων καθέξειν, ὑπὸ δὲ τῶν δυνατῶν καὶ πλουσίων διαρραγήσεσθαι.
5.3Solon buna, insanların iki taraf için de bozulması yararlı olmayan anlaşmalara uyduklarını, kendisinin de kanunları vatandaşlara öyle uyduracağını ki herkese, kanunu çiğnemektense adil davranmanın daha iyi olduğunu göstereceğini söylemiş. Ama sonuç Solon'un umduğundan çok Anakharsis'in tahminine uygun çıktı. Anakharsis bir halk meclisine katıldığında şuna da şaştığını söylemiş: Yunanlarda konuşanlar bilgeler, karar verenlerse cahillerdir.
τὸν δὲ Σόλωνα πρὸς ταῦτά φασιν εἰπεῖν ὅτι καὶ συνθήκας ἄνθρωποι φυλάττουσιν, ἃς οὐδετέρῳ λυσιτελές ἐστι παραβαίνειν τῶν θεμένων· καὶ τοὺς νόμους αὐτὸς οὕτως ἁρμόζεται τοῖς πολίταις ὥστε πᾶσι τοῦ παρανομεῖν βέλτιον ἐπιδεῖξαι τὸ δικαιοπραγεῖν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὡς Ἀνάχαρσις εἴκαζεν ἀπέβη μᾶλλον ἢ κατʼ ἐλπίδα τοῦ Σόλωνος. ἔφη δὲ κἀκεῖνο θαυμάζειν ὁ Ἀνάχαρσις ἐκκλησίᾳ παραγενόμενος, ὅτι λέγουσι μὲν οἱ σοφοὶ παρʼ Ἕλλησι, κρίνουσι δὲ οἱ ἀμαθεῖς. # Bölüm 6
6.16. Bölüm
Solon, Miletos'a Thales'in yanına gidince onun evlenmeyi ve çocuk yapmayı hiç düşünmemesine şaşmış. Thales o an sesini çıkarmamış, birkaç gün sonra bir yabancıyı hazırlamış; adam on gün önce Atina'dan yola çıkıp yeni geldiğini söylüyormuş. Solon, Atina'da yeni bir şey var mı diye sorunca, ne diyeceği öğretilmiş olan adam, "Hiçbir şey" demiş, "yalnız, vallahi, bir delikanlının cenazesi vardı, bütün şehir uğurluyordu.
πρὸς Θαλῆν δʼ εἰς Μίλητον ἐλθόντα τὸν Σόλωνα θαυμάζειν ὅτι γάμου καὶ παιδοποιΐας τὸ παράπαν ἠμέληκε. καὶ τὸν Θαλῆν τότε μὲν σιωπῆσαι, διαλιπόντα δʼ ὀλίγας ἡμέρας ἄνδρα παρασκευάσαι ξένον, ἀρτίως ἥκειν φάσκοντα δεκαταῖον ἐξ Ἀθηνῶν. πυθομένου δὲ τοῦ Σόλωνος εἰ δή τι καινὸν ἐν ταῖς Ἀθήναις, δεδιδαγμένον ἃ χρὴ λέγειν τὸν ἄνθρωπον, οὐδέν, εἰπεῖν, ἕτερον, εἰ μὴ νὴ Δία νεανίσκου τινὸς ἦν ἐκφορὰ καὶ προὔπεμπεν ἡ πόλις.
6.2"Çünkü söylediklerine göre, ünlü ve aretēsiyle vatandaşlarının başında gelen bir adamın oğluydu. Babası orada değildi, uzun süredir yurt dışındaymış." "Zavallı adam!" demiş Solon. "Adı neydi?" "Adını duydum" demiş adam, "ama hatırlayamıyorum; yalnız bilgeliğinden ve adaletinden çok söz ediliyordu." Böylece her cevapta korkusu biraz daha artan Solon, sonunda iyice sarsılmış, adı kendisi söyleyerek yabancıya, ölen kişinin Solon'un oğlu olarak mı anıldığını sormuş.
ἦν γὰρ υἱός, ὡς ἔφασαν, ἀνδρὸς ἐνδόξου καὶ πρωτεύοντος ἀρετῇ τῶν πολιτῶν· οὐ παρῆν δέ, ἀλλʼ ἀποδημεῖν ἔφασαν αὐτὸν ἤδη πολὺν χρόνον. ὡς δυστυχὴς ἐκεῖνος, φάναι τὸν Σόλωνα. τίνα δὲ ὠνόμαζον αὐτόν; ἤκουσα, φάναι, τοὔνομα, τὸν ἄνθρωπον, ἀλλʼ οὐ μνημονεύω· πλὴν ὅτι πολὺς λόγος ἦν αὐτοῦ σοφίας καὶ δικαιοσύνης. οὕτω δὴ καθʼ ἑκάστην ἀπόκρισιν τῷ φόβῳ προσαγόμενον τὸν Σόλωνα καὶ τέλος ἤδη συντεταραγμένον αὐτὸν ὑποβάλλειν τοὔνομα τῷ ξένῳ, πυνθανόμενον μὴ Σόλωνος ὁ τεθνηκὼς υἱὸς ὠνομάζετο.
6.3Adam evet deyince Solon başını dövmeye, derin acı içindeki insanların yaptığı ve söylediği şeyleri yapıp söylemeye başlamış. Thales onu tutmuş ve gülerek, "İşte, Solon," demiş, "beni evlenmekten ve çocuk yapmaktan alıkoyan, senin gibi en güçlü adamı bile yıkan bu şeylerdir. Ama sen bu sözlere aldırma, doğru değiller." Hermippos bunu, Aisopos'un ruhunu taşıdığını söyleyen Pataikos'un anlattığını bildirir.
φήσαντος δὲ τοῦ ἀνθρώπου, τὸν μὲν ὁρμῆσαι παίειν τὴν κεφαλὴν καὶ τἆλλα ποιεῖν καὶ λέγειν ἃ συμβαίνει τοῖς περιπαθοῦσι, τὸν δὲ Θαλῆν ἐπιλαβόμενον αὐτοῦ καὶ γελάσαντα, ταῦτά τοι, φάναι, ὦ Σόλων, ἐμὲ γάμου καὶ παιδοποιΐας ἀφίστησιν, ἃ καὶ σὲ κατερείπει τὸν ἐρρωμενέστατον. ἀλλὰ θάρρει τῶν λόγων ἕνεκα τούτων· οὐ γάρ εἰσιν ἀληθεῖς. ταῦτα μὲν οὖν Ἕρμιππος ἱστορεῖν φησι Πάταικον, ὃς ἔφασκε τὴν Αἰσώπου ψυχὴν ἔχειν. # Bölüm 7
7.17. Bölüm
Oysa kaybetme korkusuyla, sahip olunması gereken bir şeyden vazgeçmek akla sığmaz ve alçaklıktır. Böyle olsa kimse, yitirmekten korktuğu için ne zenginliği ne şöhreti ne de bilgeliği eline geçtiğinde sevebilirdi. Çünkü en büyük ve en tatlı varlık olan aretēnin bile hastalıklar ve ilaçlar yüzünden insandan uzaklaştığını görüyoruz. Thales'e de evlenmemek, dost, akraba ve vatan edinmekten de kaçmadıkça korkusuzluk adına hiçbir şey kazandırmazdı.
ἄτοπος δὲ καὶ ἀγεννὴς ὁ τῷ φόβῳ τῆς ἀποβολῆς τὴν κτῆσιν ὧν χρὴ προϊέμενος· οὕτω γὰρ ἄν τις οὐ πλοῦτον, οὐ δόξαν, οὐ σοφίαν ἀγαπήσειε παραγενομένην, δεδιὼς στέρεσθαι. καὶ γὰρ ἀρετήν, ἧς κτῆμα μεῖζον οὐδὲν οὐδʼ ἥδιον, ἐξισταμένην ὑπὸ νόσων καὶ φαρμάκων ὁρῶμεν· αὐτῷ τε Θαλῇ μὴ γήμαντι πλέον οὐδὲν εἰς ἀφοβίαν, εἰ μὴ καὶ φίλων κτῆσιν ἔφυγε καὶ οἰκείων καὶ πατρίδος.
7.2Üstelik, dediklerine göre, kız kardeşinin oğlu Kybisthos'u evlat edinmişti. Çünkü ruhta sevme gücü vardır; his, düşünme ve hatırlama yaratılışında olduğu gibi sevmek de yaratılışında vardır. Bu boşluğa, sevecek yakını olmayanlarda, dışarıdan bir şeyler girer ve orada kök salar. Meşru mirasçısı olmayan bir evi ya da toprağı işgal eder gibi, yabancılar, evlilik dışı çocuklar ya da hizmetkârlar sevgi yuvasına yerleşip onu ele geçirir ve sevgiyle birlikte kaygıyı ve korkuyu da oraya sokarlar.
ἀλλὰ καὶ παῖδα θετὸν ἔσχε ποιησάμενος αὐτὸς τὸν τῆς ἀδελφῆς, ὥς φασι, Κύβισθον. ἐχούσης γάρ τι τῆς ψυχῆς ἀγαπητικὸν ἐν ἑαυτῇ καὶ πεφυκυίας, ὥσπερ αἰσθάνεσθαι καὶ διανοεῖσθαι καὶ μνημονεύειν, οὕτω καὶ φιλεῖν, ἐνδύεταί τι τούτῳ καὶ προσφύεται τῶν ἐκτὸς οἷς οἰκεῖον οὐδέν ἐστιν, καὶ καθάπερ οἶκον ἢ χώραν γνησίων ἔρημον διαδόχων, τὸ φιλόστοργον ἀλλότριοι καὶ νόθοι παῖδες ἢ θεράποντες εἰσοικισάμενοι καὶ καταλαβόντες ἅμα τῷ φιλεῖν τὸ φροντίζειν καὶ δεδιέναι περὶ αὐτῶν ἐνεποίησαν.
7.3Bu yüzden evlilik ve çocuk sahibi olma hakkında pek katı bir edayla konuşan insanların, sonra hizmetçilerin çocukları ya da cariyelerinin evlatlıkları hastalanıp ölünce özlemle eridiğini, alçakça feryatlar kopardığını görürsünüz. Bazıları köpeklerinin ve atlarının ölümü üzerine bile utanç verecek, hayatlarını çekilmez kılacak derecede kederlenmiştir. Oysa başkaları iyi evlatlarını kaybettikleri hâlde ne kendilerini yitirmiş ne de utanılacak bir şey yapmış, kalan ömürlerini aklın gösterdiği yolda sürdürmüşlerdir.
ὥστʼ ἴδοις ἂν ἀνθρώπους στερροτέρα τῇ φύσει περὶ γάμου καὶ γενέσεως παίδων διαλεγομένους, εἶτα τοὺς αὐτοὺς ἐπὶ παισὶν οἰκοτρίβων ἢ θρέμμασι παλλακῶν νοσοῦσι καὶ θνήσκουσι παρατεινομένους πόθῳ καὶ φωνὰς ἀγεννεῖς ἀφιέντας. ἔνιοι δὲ καὶ κυνῶν θανάτῳ καὶ ἵππων αἰσχρῶς καὶ ἀβιώτως ὑπὸ λύπης διετέθησαν. ἀλλʼ ἕτεροί γε παῖδας ἀγαθοὺς ἀποβαλόντες οὐδὲν ἔπαθον δεινὸν οὐδʼ ἐποίησαν αἰσχρόν, ἀλλὰ καὶ χρώμενοι τῷ λοιπῷ βίῳ κατὰ λόγον διετέλεσαν.
7.4Çünkü sonu gelmez acıları ve korkuları getiren sevgi değil zayıflıktır; talihe karşı logosla eğitilmemiş insanlar bunu yaşar. Onlar, özlediklerine kavuştuklarında bile tadını çıkaramazlar, çünkü gelecek onlara, ya kaybederlerse diye, hep sancı, titreme ve kaygı verir. İnsan, para kaybına yoksullukla, dost kaybına dostsuzlukla, evlat ölümüne çocuksuzlukla değil, her şeye karşı akılla siper almalıdır. Ama şimdilik bu kadarı fazlasıyla yeter.
ἀσθένεια γάρ, οὐκ εὔνοια, λύπας ἀπεράντους ἐπάγεται καὶ φόβους ἀνθρώποις ἀνασκήτοις ὑπὸ λόγου πρὸς τύχην, οἷς οὐδʼ ἀπόλαυσις ἐγγίνεται τοῦ ποθουμένου παρόντος, τοῦ μέλλοντος ὠδῖνας ἀεὶ καὶ τρόμους καὶ ἀγῶνας, εἰ στερήσονται, παρέχοντος αὐτοῖς. δεῖ δὲ μήτε πενίᾳ πρὸς χρημάτων πεφράχθαι στέρησιν μήτε ἀφιλίᾳ πρὸς φίλων ἀποβολὴν μήτʼ ἀπαιδίᾳ πρὸς τέκνων θάνατον, ἀλλὰ τῷ λογισμῷ πρὸς πάντα. καὶ ταῦτα μέν, ὡς ἐν τῷ παρόντι, πλείονα τῶν ἱκανῶν. # Bölüm 8
8.18. Bölüm
Şehirdekiler Salamis adası için Megaralılarla yaptıkları uzun ve zorlu savaştan bıkınca, kimsenin bir daha şehrin Salamis'i talep etmesi gerektiğini yazmasını ya da söylemesini ölümle yasaklayan bir kanun çıkardılar. Solon bu rezalete dayanamıyordu; gençlerin çoğunun savaşa yol gösterecek birini beklediğini, ama kanun yüzünden kendilerinin başlamaya cesaret edemediklerini görüyordu. Aklını yitirmiş numarası yaptı,
ἐπεὶ δὲ μακρόν τινα καὶ δυσχερῆ πόλεμον οἱ ἐν ἄστει περὶ τῆς Σαλαμινίων νήσου Μεγαρεῦσι πολεμοῦντες ἐξέκαμον, καὶ νόμον ἔθεντο μήτε γράψαι τινὰ μήτʼ εἰπεῖν αὖθις ὡς χρὴ τὴν πόλιν ἀντιποιεῖσθαι τῆς Σαλαμῖνος, ἢ θανάτῳ ζημιοῦσθαι, βαρέως φέρων τὴν ἀδοξίαν ὁ Σόλων, καὶ τῶν νέων ὁρῶν πολλοὺς δεομένους ἀρχῆς ἐπὶ τὸν πὸλεμον, αὐτοὺς δὲ μὴ θαρροῦντας ἄρξασθαι διὰ τὸν νόμον, ἐσκήψατο μὲν ἔκστασιν τῶν λογισμῶν,
8.2evinden şehre onun delirdiği haberi yayıldı. Gizlice elejiler yazıp ezberledi ve başına küçük bir takke geçirerek birden meydana fırladı. Büyük bir kalabalık toplanınca tellal taşına çıktı ve şöyle başlayan elejisini okudu:
Bizzat tellal olarak geldim sevgili Salamis'ten, söz yerine sözlerin süsüyle, şiirle.
καὶ λόγος εἰς τὴν πόλιν ἐκ τῆς οἰκίας διεδόθη παρακινητικῶς ἔχειν αὐτόν, ἐλεγεῖα δὲ κρύφα συνθεὶς καὶ μελετήσας ὥστε λέγειν ἀπὸ στόματος, ἐξεπήδησεν εἰς τὴν ἀγορὰν ἄφνω πιλίδιον περιθέμενος. ὄχλου δὲ πολλοῦ συνδραμόντος ἀναβὰς ἐπὶ τὸν τοῦ κήρυκος λίθον ἐν ᾠδῇ διεξῆλθε τὴν ἐλεγείαν, ἧς ἐστιν ἀρχή· αὐτὸς κῆρυξ ἦλθον ἀφʼ ἱμερτῆς Σαλαμῖνος, κόσμον ἐπέων ᾠδὴν ἀντʼ ἀγορῆς θέμενος.
8.3Bu şiirin adı Salamis'tir, yüz dizedir ve çok zarif yazılmıştır. Şiir okununca Solon'un dostları onu övmeye başladı; özellikle Peisistratos, vatandaşları konuşanın sözünü dinlemeye teşvik etti. Sonunda kanunu kaldırdılar ve Solon'u başa geçirerek yeniden savaşa giriştiler.
τοῦτο τὸ ποίημα Σαλαμὶς ἐπιγέγραπται καὶ στίχων ἑκατόν ἐστι, χαριέντως πάνυ πεποιημένον. τότε δὲ ᾀσθέντος αὐτοῦ καὶ τῶν φίλων τοῦ Σόλωνος ἀρξαμένων ἐπαινεῖν, μάλιστα δὲ τοῦ Πεισιστράτου τοῖς πολίταις ἐγκελευομένου καὶ παρορμῶντος πεισθῆναι τῷ λέγοντι, λύσαντες τὸν νόμον αὖθις ἥπτοντο τοῦ πολέμου, προστησάμενοι τὸν Σόλωνα.
8.4Halk arasında yaygın anlatıya göre Solon, Peisistratos'la birlikte Kolias'a gitmiş ve bütün kadınları orada Demeter'e atalarından kalma kurbanı sunarken bulmuş. Salamis'e kaçak gibi görünecek güvenilir bir adam göndermiş; adam Megaralılara, Atina'nın en soylu kadınlarını ele geçirmek istiyorlarsa hemen kendisiyle Kolias'a gitmelerini söylemiş.
τὰ μὲν οὖν δημώδη τῶν λεγομένων τοιαῦτʼ ἐστίν, ὅτι πλεύσας ἐπὶ Κωλιάδα μετὰ τοῦ Πεισιστράτου, καὶ καταλαβὼν αὐτόθι πάσας τὰς γυναῖκας τῇ Δήμητρι τὴν πάτριον θυσίαν ἐπιτελούσας, ἔπεμψεν ἄνδρα πιστὸν εἰς Σαλαμῖνα προσποιούμενον αὐτόμολον εἶναι, κελεύοντα τοὺς Μεγαρεῖς, εἰ βούλονται τῶν Ἀθηναίων τὰς πρώτας λαβεῖν γυναῖκας, ἐπὶ Κωλιάδα μετʼ αὐτοῦ πλεῖν τὴν ταχίστην.
8.5Megaralılar buna inanıp bir gemiyle adam göndermişler. Solon geminin adadan kürek çekerek geldiğini görünce kadınlara oradan çekilmelerini söylemiş. Gençlerden henüz sakalı çıkmamış olanlara da kadınların elbiselerini, başörtülerini ve ayakkabılarını giydirmiş, onlara gizli hançerler vermiş ve düşmanlar karaya çıkıp gemi ele geçene kadar deniz kıyısında oynayıp dans etmelerini emretmiş.
ὡς δὲ πεισθέντες οἱ Μεγαρεῖς ἄνδρας ἐξέπεμψαν ἐν τῷ πλοίῳ καὶ κατεῖδεν ὁ Σόλων τὸ πλοῖον ἐλαυνόμενον ἀπὸ τῆς νήσου, τὰς μὲν γυναῖκας ἐκποδὼν ἀπελθεῖν ἐκέλευσε, τῶν δὲ νεωτέρων τοὺς μηδέπω γενειῶντας ἐνδύμασι καὶ μίτραις καὶ ὑποδήμασι τοῖς ἐκείνων σκευασαμένους καὶ λαβόντας ἐγχειρίδια κρυπτὰ παίζειν καὶ χορεύειν προσέταξε πρὸς τῇ θαλάσσῃ, μέχρις ἂν ἀποβῶσιν οἱ πολέμιοι καὶ γένηται τὸ πλοῖον ὑποχείριον.
8.6İş böyle yürüyünce Megaralılar görüntüye aldanarak yaklaşmışlar ve kadınların üstüne atılır gibi birbirleriyle yarışarak karaya fırlamışlar. Tek kişi bile kaçamamış, hepsi ölmüş; Atinalılar da gemilerle hemen adaya geçip orayı almışlar.
οὕτω δὴ τούτων πραττομένων, ὑπαχθέντες οἱ Μεγαρεῖς τῇ ὄψει καὶ προσμίξαντες ἐγγύς, ἐξεπήδων ὡς ἐπὶ γυναῖκας, ἁμιλλώμενοι πρὸς ἀλλήλους, ὥστε μηδένα διαφυγεῖν, ἀλλὰ πάντας ἀπολέσθαι, καὶ τὴν νῆσον ἐπιπλεύσαντας εὐθὺς ἔχειν τοὺς Ἀθηναίους. # Bölüm 9
9.19. Bölüm
Başkaları ise adanın böyle alınmadığını söyler. Önce Delphoi'deki tanrı ona şu kehaneti vermiş:
Ülkenin kurucu kahramanlarını, orada yaşayanları, kurbanlarla yatıştır; Asopos kızı onları koynunda örter, ölüler, batan güneşe bakarlar.
Solon da geceleyin adaya geçmiş, kahramanlar Periphemos ile Kykhreus'a kurban kesmiş.
ἄλλοι δέ φασιν οὐ τοῦτον τὸν τρόπον γενέσθαι τὴν κατάληψιν, ἀλλὰ πρῶτον μὲν αὐτῷ τὸν ἐν Δελφοῖς θεὸν χρῆσαι· ἀρχηγοὺς χώρας θυσίαις ἥρωας ἐνοίκους ἵλασο, τοὺς κόλποις Ἀσωπιὰς ἀμφικαλύπτει, οἳ φθίμενοι δέρκονται ἐς ἠέλιον δύνοντα· τὸν δὲ Σόλωνα διαπλεύσαντα νυκτὸς εἰς τὴν νῆσον ἐντεμεῖν σφάγια Περιφήμῳ καὶ Κυχρεῖ τοῖς ἥρωσιν.
9.2Sonra Atinalılardan beş yüz gönüllü almış; bunların adayı ele geçirmeleri durumunda oranın yönetimine sahip olacakları karara bağlanmış. Çok sayıda balıkçı teknesi ve yanlarında otuz kürekli bir gemiyle yola çıkıp Salamis'e, Euboia'ya bakan bir mahmuzun altına demir atmış. Salamis'teki Megaralılar kesin olmayan bir söylenti duymuş, telaşla silahlarına koşmuşlar ve düşmanı gözetlemesi için bir gemi göndermişler.
εἶτα παρὰ τῶν Ἀθηναίων ἐθελοντὰς λαβεῖν πεντακοσίους, δόγματος γενομένου τούτους, ἄν κατασχῶσι τὴν νῆσον, κυρίους εἶναι τοῦ πολιτεύματος. ἀναχθέντα δὲ συχναῖς ἁλιάσιν ἅμα τριακοντόρου συμπαραπλεούσης ὑφορμίσασθαι τῇ Σαλαμῖνι κατὰ χηλήν τινα πρὸς τὴν Εὔβοιαν ἀποβλέπουσαν. πυθομένους δὲ τοὺς ἐν Σαλαμῖνι Μεγαρεῖς ἔκ τινος φήμης οὐδὲν βέβαιον, αὐτοὺς μὲν εἰς τὰ ὅπλα θορυβουμένους βαδίζειν, ναῦν δʼ ἀποστεῖλαι κατασκεψομένην τῶν πολεμίων·
9.3Gemi yaklaşınca Solon onu ele geçirip içindeki Megaralıları hapsetmiş. Sonra Atinalıların en güçlülerini gemiye bindirip mümkün olduğunca gizlenerek şehre gitmelerini buyurmuş. Kendisi de öbür Atinalıları alıp karadan Megaralıların üstüne yürümüş. Savaş daha sürerken gemidekiler şehri ele geçirmiş.
ἧς ἐγγὺς ἐλθούσης κρατῆσαι τὸν Σόλωνα καὶ καθεῖρξαι τοὺς Μεγαρεῖς. ἐμβιβάσαι δὲ τῶν Ἀθηναίων τοὺς κρατίστους κελεύσαντα πλεῖν ἐπὶ τὴν πόλιν, ὡς ἂν ἐνδέχηται μάλιστα κρύπτοντας ἑαυτούς· ἅμα δὲ τοὺς ἄλλους Ἀθηναιους ἀναλαβόντα πεζῇ συμφέρεσθαι τοῖς Μεγαρεῦσι· καὶ τῆς μάχης ἔτι συνεστώσης φθάσαι τοὺς ἀπὸ τῆς νεὼς καταλαβόντας τὴν πόλιν.
9.4Törende yapılanlar da bu anlatıyı doğrular görünür. Bir Attika gemisi önce sessizce yaklaşır, sonra çığlıklar ve savaş naralarıyla yanaşılır; silahlı bir adam bağırarak gemiden fırlar ve karadan yaklaşanlara doğru Skiradion Burnu'na koşar. Bunun yakınında Solon'un kurduğu Enyalios tapınağı vardır. Solon Megaralıları yenmiş, savaşta ölmeyenlerin hepsini antlaşmayla serbest bırakmıştı.
ἔοικε δὲ τῷ λόγῳ τούτῳ καὶ τὰ δρώμενα μαρτυρεῖν. ναῦς γάρ τις Ἀττικὴ προσέπλει σιωπῇ τὸ πρῶτον, εἶτα κραυγῇ καὶ ἀλαλαγμῷ προσφερομένων εἷς ἀνήρ ἔνοπλος ἐξαλλόμενος μετὰ βοῆς ἔθει πρὸς ἄκρον τὸ Σκιράδιον ἐκ γῆς προσφερομένοις. πλησίον δὲ τοῦ Ἐνυαλίου τὸ ἱερόν ἐστιν ἱδρυσαμένου Σόλωνος. ἐνίκησε γὰρ τοὺς Μεγαρέας, καὶ ὅσοι μὴ διεφθάρησαν ἐν τῇ μάχῃ, πάντας ὑποσπόνδους ἀφῆκεν. # Bölüm 10
10.110. Bölüm
Yine de Megaralılar direnince iki taraf birbirine çok zarar verdi ve Lakedaimonluları arabulucu ve hakem seçtiler. Çoğu kimse, Solon'a Homeros'un otoritesinin yardım ettiğini söyler: Gemiler Kataloğu'na bir dize sokup davada şöyle okumuş:
Aias Salamis'ten on iki gemi getirdi, getirip Atinalıların safları yanına dizdi.
οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν Μεγαρέων ἐπιμενόντων πολλὰ κακὰ καὶ δρῶντες ἐν τῷ πολέμῳ καὶ πάσχοντες, ἐποιήσαντο Λακεδαιμονίους διαλλακτὰς καὶ δικαστάς. οἱ μὲν οὖν πολλοὶ τῷ Σόλωνι συναγωνίσασθαι λέγουσι τὴν Ὁμήρου δόξαν· ἐμβαλόντα γὰρ αὐτὸν ἔπος εἰς νεῶν κατάλογον ἐπὶ τῆς δίκης ἀναγνῶναι· Αἴας δʼ ἐκ Σαλαμῖνος ἄγεν δυοκαίδεκα νῆας, στῆσε δʼ ἄγων ἵνʼ Ἀθηναίων ἵσταντο φάλαγγες.
10.2Atinalılar ise bunu saçma bulur. Onlara göre Solon hakemlere, Aias'ın oğulları Philaios ile Eurysakes'in Atina vatandaşlığına geçtiklerini, adayı Atinalılara devrettiklerini, birinin Attika'da Brauron'a, ötekinin Melite'ye yerleştiğini göstermiştir. Peisistratos'un memleketi olan Philaidai demi de adını Philaios'tan alır.
αὐτοὶ δʼ Ἀθηναῖοι ταῦτα μὲν οἴονται φλυαρίαν εἶναι, τὸν δὲ Σόλωνά φασιν ἀποδεῖξαι τοῖς δικασταῖς ὅτι Φιλαῖος καὶ Εὐρυσάκης, Αἴαντος υἱοί, Ἀθήνησι πολιτείας μεταλαβόντες παρέδοσαν τὴν νῆσον αὐτοῖς, καὶ κατῴκησαν ὁ μὲν ἐν Βραυρῶνι τῆς Ἀττικῆς, ὁ δὲ ἐν Μελίτῃ· καὶ δῆμον ἐπώνυμον Φιλαίου τῶν Φιλαϊδῶν ἔχουσιν, ὅθεν ἦν Πεισίστρατος.
10.3Megaralıları daha da çürütmek isteyen Solon ölülerden delil getirmiş: Adadakiler Megaralıların değil, Atinalıların âdetine göre gömülmüşlerdi. Megaralılar ölülerini yüzleri doğuya, Atinalılar batıya dönük gömer. Ama Megaralı Hereas buna itiraz eder, Megaralıların da ölülerini batıya dönük koyduğunu söyler; daha da önemlisi, her Atinalının ayrı bir mezarı olduğu hâlde Megaralıların üç dördünün aynı mezarda yattığını belirtir.
ἔτι δὲ μᾶλλον ἐξελέγξαι τοὺς Μεγαρέας βουλόμενον ἰσχυρίσασθαι περὶ τῶν νεκρῶν ὡς οὐχ ὃν τρόπον ἐκεῖνοι θάπτουσι κεκηδευμένων, ἀλλʼ ὃν αὐτοί. θάπτουσι δὲ Μεγαπεῖς πρὸς ἕω τοὺς νεκροὺς στρέφοντες, Ἀθηναῖοι δὲ πρὸς ἑσπέραν. Ἡρέας δὲ ὁ Μεγαρεὺς ἐνιστάμενος λέγει καὶ Μεγαρεῖς πρὸς ἑσπέραν τετραμμένα τὰ σώματα τῶν νεκρῶν τιθέναι· καὶ μεῖζον ἔτι τούτου, μίαν ἕκαστον Ἀθηναίων ἔχειν θήκην, Μεγαρέων δὲ καὶ τρεῖς καὶ τέσσαρας ἐν μιᾷ κεῖσθαι.
10.4Solon'a ayrıca, tanrının Salamis'e "İon yurdu" dediği bazı Delphoi kehanetlerinin de yardım ettiği söylenir. Bu davada beş Spartalı hükmetti: Kritolaidas, Amompharetos, Hypsekhidas, Anaksilas, Kleomenes.
τῷ μέντοι Σόλωνι καὶ Πυθικούς τινας βοηθῆσαι λέγουσι χρησμούς, ἐν οἷς ὁ θεὸς Ἰαονίαν τὴν Σαλαμῖνα προσηγόρευσε. ταύτην τὴν δίκην ἐδίκασαν Σπαρτιατῶν πέντε ἄνδρες, Κριτολαΐδας, Ἀμομφάρετος, Ὑψηχίδας, Ἀναξίλας, Κλεομένης. # Bölüm 11
11.111. Bölüm
Solon artık bunlarla da ünlü ve büyük bir adam olmuştu. Ama Delphoi'deki tapınağı savunarak, kâhinlik merkezine saygısızlık eden Kirrhalılara göz yumulmaması, tanrı için Delphoi'ye yardım edilmesi gerektiğini söylediğinde Yunanlar arasında daha da hayranlık uyandırdı, adı daha çok duyuldu. Amphiktyonlar onun ikna etmesiyle savaşa girişti; başkaları gibi Aristoteles de Pythia yarışlarını kazananların listesinde bu görüşü Solon'a atfeder.
ἤδη μὲν οὖν καὶ ἀπὸ τούτων ἔνδοξος ἦν ὁ Σόλων καὶ μέγας. ἐθαυμάσθη δὲ καὶ διεβοήθη μᾶλλον ἐν τοῖς Ἕλλησιν εἰπὼν ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ τοῦ ἐν Δελφοῖς, ὡς χρὴ βοηθεῖν καὶ μὴ περιορᾶν Κιρραίους ὑβρίζοντας εἰς τὸ μαντεῖον, ἀλλὰ προσαμύνειν ὑπὲρ τοῦ θεοῦ Δελφοῖς. πεισθέντες γὰρ ὑπʼ ἐκείνου πρὸς τὸν πόλεμον ὥρμησαν οἱ Ἀμφικτύονες, ὡς ἄλλοι τε μαρτυροῦσι καὶ Ἀριστοτέλης ἐν τῇ τῶν Πυθιονικῶν ἀναγραφῇ Σόλωνι τὴν γνώμην ἀνατιθείς.
11.2Ama Hermippos'un Samoslu Euanthes'e dayanarak söylediği gibi bu savaşa komutan atanmadı; hatip Aiskhines böyle bir şey söylemez, Delphoi kayıtlarında da Atinalıların komutanı olarak Solon değil Alkmaion geçer.
οὐ μέντοι στρατηγὸς ἐπὶ τοῦτον ἀπεδείχθη τὸν πόλεμον, ὡς λέγειν φησὶν Ἕρμιππος Εὐάνθη τὸν Σάμιον· οὔτε γὰρ Αἰσχίνης ὁ ῥήτωρ τοῦτʼ εἴρηκεν, ἔν τε τοῖς Δελφῶν ὑπομνήμασιν Ἀλκμαίων, οὐ Σόλων, Ἀθηναίων στρατηγὸς ἀναγέγραπται. # Bölüm 12
12.112. Bölüm
Kylon'un lanetli suçu çoktan beri şehri sarsıyordu. Kylon'un suç ortakları tanrıçaya sığınmıştı; arkhon Megakles onları yargılanmak üzere aşağı inmeye ikna etti. Adamlar eğirme bir ipi tanrıça heykeline bağladılar ve ucundan tutarak indiler; Saygıdeğer Tanrıçalar'ın yanına geldiklerinde ip kendiliğinden kopunca, Megakles ve yanındaki arkhonlar, tanrıça sığınmayı reddediyor diyerek onları yakalamaya koştular. Dışarıda olanlar taşlandı, sunaklara kaçanlar boğazlandı; yalnız onların eşlerine yalvaranlar kurtuldu.
τὸ δὲ Κυλώνειον ἄγος ἤδη μὲν ἐκ πολλοῦ διετάραττε τὴν πόλιν, ἐξ οὗ τοὺς συνωμότας τοῦ Κύλωνος ἱκετεύοντας τὴν θεὸν Μεγακλῆς ὁ ἄρχων ἐπὶ δίκῃ κατελθεῖν ἔπεισεν· ἐξάψαντας δὲ τοῦ ἕδους κρόκην κλωστὴν καὶ ταύτης ἐχομένους, ὡς ἐγένοντο περὶ τὰς σεμνὰς θεὰς καταβαίνοντες, αὐτομάτως τῆς κρόκης ῥαγείσης, ὥρμησε συλλαμβάνειν ὁ Μεγακλῆς καὶ οἱ συνάρχοντες, ὡς τῆς θεοῦ τὴν ἱκεσίαν ἀπολεγομένης· καὶ τοὺς μὲν ἔξω κατέλευσαν, οἱ δὲ τοῖς βωμοῖς προσφυγόντες ἀπεσφάγησαν· μόνοι δʼ ἀφείθησαν οἱ τὰς γυναῖκας αὐτῶν ἱκετεύσαντες.
12.2O zamandan beri bu adamlara "lanetliler" dendi, nefret edildi. Kylon taraftarlarından sağ kalanlar yeniden güçlendi ve Megakles'in soyuyla sürekli çekişti. O sıralarda çatışma en keskin noktaya ulaşmış, halk bölünmüştü. Artık ünü olan Solon, Atinalıların en iyileriyle birlikte araya girdi. Yalvararak ve anlatarak "lanetli" denenleri mahkemeye çıkmaya, soylulardan seçilmiş üç yüz hâkim önünde yargılanmaya ikna etti.
ἐκ τούτου δὲ κληθέντες ἐναγεῖς ἐμισοῦντο· καὶ τῶν Κυλωνείων οἱ περιγενόμενοι πάλιν ἦσαν ἰσχυροί, καὶ στασιάζοντες ἀεὶ διετέλουν πρὸς τοὺς ἀπὸ τοῦ Μεγακλέους. ἐν δὲ τῷ τότε χρόνῳ τῆς στάσεως ἀκμὴν λαβούσης μάλιστα καὶ τοῦ δήμου διαστάντος, ἤδη δόξαν ἔχων ὁ Σόλων παρῆλθεν εἰς μέσον ἅμα τοῖς ἀρίστοις τῶν Ἀθηναίων, καὶ δεόμενος καὶ διδάσκων ἔπεισε τοὺς ἐναγεῖς λεγομένους δίκην ὑποσχεῖν καὶ κριθῆναι τριακοσίων ἀριστίνδην δικαζόντων.
12.3Phlyalı Myron'un suçlamasıyla adamlar hüküm giydi: Yaşayanlar sürüldü, ölenlerin cesetleri mezarlarından çıkarılıp sınır ötesine atıldı. Bu karışıklık sırasında Megaralılar da saldırınca Atinalılar Nisaia'yı kaybetti, yeniden Salamis'ten sürüldü. Şehri batıl korkular ve hayaletler sardı; kâhinler kurbanlarda, arınma gerektiren lanetlerin ve kirliliklerin belirdiğini söylüyorlardı.
Μύρωνος δὲ τοῦ Φλυέως κατηγοροῦντος ἑάλωσαν οἱ ἄνδρες, καὶ μετέστησαν οἱ ζῶντες· τῶν δʼ ἀποθανόντων τοὺς νεκροὺς ἀνορύξαντες ἐξέρριψαν ὑπὲρ τοὺς ὅρους. ταύταις δὲ ταῖς ταραχαῖς καὶ Μεγαρέων συνεπιθεμένων ἀπέβαλόν τε Νίσαιαν οἱ Ἀθηναῖοι καὶ Σαλαμῖνος ἐξέπεσον αὖθις. καὶ φόβοι τινὲς ἐκ δεισιδαιμονίας ἅμα καὶ φάσματα κατεῖχε τὴν πόλιν, οἵ τε μάντεις ἄγη καὶ μιασμοὺς δεομένους καθαρμῶν προφαίνεσθαι διὰ τῶν ἱερῶν ἠγόρευον.
12.4Bunun üzerine Girit'ten Phaistoslu Epimenides'i çağırttılar. Periandros'u bilgeler arasında kabul etmeyenlerin bir kısmı onu yedinci bilge sayar. Tanrıların sevdiği, ilahî konularda, coşkuyla ve ayinlerle ilgili bilgelikte usta biri sayılıyordu. Bu yüzden o zamanın insanları onu Balte adlı bir perinin oğlu, yeni bir Kouret diye anarlardı. Atina'ya gelip Solon'la dost oldu, ona pek çok konuda yardım etti, kanunlarının yolunu açtı.
οὕτω δὴ μετάπεμπτος αὐτοῖς ἧκεν ἐκ Κρήτης Ἐπιμενίδης ὁ Φαίστιος, ὃν ἕβδομον ἐν τοῖς σοφοῖς καταριθμοῦσιν ἔνιοι τῶν οὐ προσιεμένων τὸν Περίανδρον. ἐδόκει δέ τις εἶναι θεοφιλὴς καὶ σοφὸς περὶ τὰ θεῖα τὴν ἐνθουσιαστικὴν καὶ τελεστικὴν σοφίαν, διὸ καὶ παῖδα νύμφης ὄνομα Βάλτης καὶ Κούρητα νέον αὐτὸν οἱ τότε ἄνθρωποι προσηγόρευον. ἐλθὼν δὲ καὶ τῷ Σόλωνι χρησάμενος φίλῳ πολλὰ προσυπειργάσατο καὶ προωδοποίησεν αὐτῷ τῆς νομοθεσίας.
12.5Dinî törenleri sadeleştirdi, yas tutmayı yumuşattı. Cenazelere hemen bazı kurbanlar kattı; kadınların çoğunun o zamana kadar bağlı kaldığı sert ve barbarca âdetleri kaldırdı. En önemlisi, yatıştırma, arınma ve kutsal yerler kurma törenleriyle şehri ayinden geçirip kutsadı, adalete boyun eğer ve birliğe daha yatkın hâle getirdi. Rivayete göre Munykhia'yı görüp uzun süre inceledikten sonra çevresindekilere, insanın geleceğe karşı kör olduğunu söylemiş:
καὶ γὰρ εὐσταλεῖς ἐποίησε τὰς ἱερουργίας καὶ περὶ τὰ πένθη πρᾳοτέρους, θυσίας τινὰς εὐθὺς ἀναμίξας πρὸς τὰ κήδη, καὶ τὸ σκληρὸν ἀφελὼν καὶ τὸ βαρβαρικὸν ᾧ συνείχοντο πρότερον αἱ πλεῖσται γυναῖκες. τὸ δὲ μέγιστον, ἱλασμοῖς τισι καὶ καθαρμοῖς καὶ ἱδρύσεσι κατοργιάσας καὶ καθοσιώσας τὴν πόλιν ὑπήκοον τοῦ δικαίου καὶ μᾶλλον εὐπειθῆ πρὸς ὁμόνοιαν κατέστησε. λέγεται δὲ τὴν Μουνυχίαν ἰδὼν καὶ καταμαθὼν πολὺν χρόνον, εἰπεῖν πρὸς τοὺς παρόντας ὡς τυφλόν ἐστι τοῦ μέλλοντος ἄνθρωπος·
12.6Çünkü Atinalılar bu yerin şehre ne acılar getireceğini önceden bilselerdi onu dişleriyle koparıp yerlerdi. Thales'in de buna benzer bir kehanette bulunduğu söylenir: Ölünce kendisini Miletos topraklarında değersiz, göz ardı edilen bir yere gömmelerini istemiş, orasının bir gün Miletosluların çarşısı olacağını önceden bildirmiş. Epimenides büyük hayranlık kazandı. Atinalılar ona çok para ve büyük onurlar teklif ettiği hâlde, kutsal zeytinden bir dal dışında hiçbir şey istemedi ve onu alıp gitti.
ἐκφαγεῖν γὰρ ἂν Ἀθηναίους τοῖς αὑτῶν ὀδοῦσιν, εἰ προῄδεσαν ὅσα τὴν πόλιν ἀνιάσει τὸ χωρίον· ὅμοιον δέ τι καὶ Θαλῆν εἰκάσαι λέγουσι· κελεῦσαι γὰρ αὐτὸν ἔν τινι τόπῳ τῆς Μιλησίας φαύλῳ καὶ παρορωμένῳ τελευτήσαντα θεῖναι, προειπὼν ὡς ἀγορά ποτε τοῦτο Μιλησίων ἔσται τὸ χωρίον. Ἐπιμενίδης μὲν οὖν μάλιστα θαυμασθείς, καὶ χρήματα διδόντων πολλὰ καὶ τιμὰς μεγάλας τῶν Ἀθηναίων, οὐδὲν ἢ θαλλὸν ἀπὸ τῆς ἱερᾶς ἐλαίας αἰτησάμενος καὶ λαβὼν ἀπῆλθεν. # Bölüm 13
13.113. Bölüm
Kylon olayının yol açtığı karışıklık bitip, dediğimiz gibi, lanetliler sürüldükten sonra Atinalılar yönetim konusundaki eski çekişmelerine yeniden düştüler. Şehir, ülkenin coğrafî bölümleri kadar fırkaya ayrılmıştı. Dağlılar en demokrat, Ovalılar en oligarşik kesimdi; üçüncü olarak Kıyılılar orta ve karma bir yönetim tarzı istiyor, öteki iki tarafın üstün gelmesini engelliyorlardı.
οἱ δʼ Ἀθηναῖοι τῆς Κυλωνείου πεπαυμένης ταραχῆς καὶ μεθεστώτων, ὥσπερ εἴρηται, τῶν ἐναγῶν, τὴν παλαιᾶν αὖθις στάσιν ὑπὲρ τῆς πολιτείας ἐστασίαζον, ὅσας ἡ χώρα διαφορὰς εἶχεν, εἰς τοσαῦτα μέρη τῆς πόλεως διαστάσης. ἦν γὰρ τὸ μὲν τῶν Διακρίων γένος δημοκρατικώτατον, ὀλιγαρχικώτατον δὲ τὸ τῶν Πεδιέων· τρίτοι δʼ οἱ Πάραλοι μέσον τινὰ καὶ μεμιγμένον αἱρούμενοι πολιτείας τρόπον, ἐμποδὼν ἦσαν καὶ διεκώλυον τοὺς ἑτέρους κρατῆσαι.
13.2O sırada yoksullarla zenginler arasındaki eşitsizlik doruğa çıkmış, şehir tümüyle tehlikeli bir duruma düşmüştü. Kargaşanın ancak bir tiranlıkla yatışıp son bulacağı sanılıyordu. Çünkü bütün halk zenginlere borçluydu. Kimi onların toprağını işliyor, ürünün altıda birini ödüyordu; bunlara "altıda birciler" ve "ırgatlar" denirdi. Kimi de bedenini teminat göstererek borç alıyor, alacaklıların eline geçebiliyordu: Bir kısmı orada köle olarak çalışıyor, bir kısmı yabancı ülkelere satılıyordu.
τότε δὲ τῆς τῶν πενήτων πρὸς τοὺς πλουσίους ἀνωμαλίας ὥσπερ ἀκμὴν λαβούσης παντάπασιν ἐπισφαλῶς ἡ πόλις διέκειτο, καὶ μόνως ἂν ἐδόκει καταστῆναι καὶ παύσασθαι ταραττομένη τυραννίδος γενομένης. ἅπας μὲν γὰρ ὁ δῆμος ἦν ὑπόχρεως τῶν πλουσίων. ἢ γὰρ ἐγεώργουν ἐκείνοις ἕκτα τῶν γινομένων τελοῦντες, ἑκτημόριοι προσαγορευόμενοι καὶ θῆτες, ἢ χρέα λαμβάνοντες ἐπὶ τοῖς σώμασιν ἀγώγιμοι τοῖς δανείζουσιν ἦσαν, οἱ μὲν αὐτοῦ δουλεύοντες, οἱ δʼ ἐπὶ τὴν ξένην πιπρασκόμενοι.
13.3Birçoğu çocuklarını satmak zorunda kalıyordu, çünkü bunu yasaklayan bir kanun yoktu; alacaklıların sertliğinden şehirden kaçıyordu. En kalabalık ve en güçlü olanlar ise bir araya geliyor, buna seyirci kalmamaya, güvenilir bir adamı önder seçip vadesi geçen borçluları kurtarmaya, toprağı yeniden paylaştırmaya ve yönetimi tümden değiştirmeye birbirlerini çağırıyorlardı.
πολλοὶ δὲ καὶ παῖδας ἰδίους ἠναγκάζοντο πωλεῖν (οὐδεὶς γὰρ νόμος ἐκώλυε) καὶ τὴν πόλιν φεύγειν διὰ τὴν χαλεπότητα τῶν δανειστῶν. οἱ δὲ πλεῖστοι καὶ ῥωμαλεώτατοι συνίσταντο καὶ παρεκάλουν ἀλλήλους μὴ περιορᾶν, ἀλλʼ ἑλομένους ἕνα προστάτην ἄνδρα πιστὸν ἀφελέσθαι τοὺς ὑπερημέρους καὶ τὴν γῆν ἀναδάσασθαι καὶ ὅλως μεταστῆσαι τὴν πολιτείαν. # Bölüm 14
14.114. Bölüm
Bunun üzerine Atinalıların en akıllıları, bu hatalardan bir tek Solon'un uzak kaldığını, ne zenginlerin haksızlığına ortak olduğunu ne de yoksulların sıkıntılarına düştüğünü gördüler ve ondan kamu işlerine el atıp anlaşmazlıklara son vermesini istediler. Lesboslu Phanias ise Solon'un şehri kurtarmak için iki tarafı da aldattığını, yoksullara gizlice toprak paylaşımını, varlıklılara ise sözleşmelerinin geçerli kalacağını vaat ettiğini anlatır.
ἐνταῦθα δὴ τῶν Ἀθηναίων οἱ φρονιμώτατοι συνορῶντες τὸν Σόλωνα μόνον μάλιστα τῶν ἁμαρτημάτων ἐκτὸς ὄντα, καὶ μήτε τοῖς πλουσίοις κοινωνοῦντα τῆς ἀδικίας μήτε ταῖς τῶν πενήτων ἀνάγκαις ἐνεχόμενον, ἐδέοντο τοῖς κοινοῖς προσελθεῖν καὶ καταπαῦσαι τὰς διαφοράς. καίτοι Φανίας ὁ Λέσβιος αὐτὸν ἱστορεῖ τὸν Σόλωνα, χρησάμενον ἀπάτῃ πρὸς ἀμφοτέρους ἐπὶ σωτηρίᾳ τῆς πόλεως, ὑποσχέσθαι κρύφα τοῖς μὲν ἀπόροις τὴν νέμησιν, τοῖς δὲ χρηματικοῖς βεβαίωσιν τῶν συμβολαίων.
14.2Ama Solon'un kendisi başlangıçta yönetime el atmaya çekindiğini, birilerinin para hırsından ötekilerin kibrinden korktuğunu söyler. Philombrotos'tan sonra hem arkhon hem de arabulucu ve kanun koyucu seçildi. Zenginler onu varlıklı biri olduğu için, yoksullar ise dürüst olduğu için hevesle kabul ettiler. Daha önce söylediği ve dilden dile dolaşan "Eşitlik savaş çıkarmaz" sözünün de hem mülk sahiplerinin hem mülksüzlerin hoşuna gittiği söylenir. Çünkü ilkler eşitliğe değer ve aretē ile, ikinciler ölçü ve sayı ile kavuşacaklarını umuyorlardı.
ἀλλʼ αὐτὸς ὁ Σόλων ὀκνῶν φησι τὸ πρῶτον ἅψασθαι τῆς πολιτείας, καὶ δεδοικὼς τῶν μὲν τὴν φιλοχρηματίαν, τῶν δὲ τὴν ὑπερηφανίαν. ᾑρέθη δὲ ἄρχων μετὰ Φιλόμβροτον ὁμοῦ καὶ διαλλακτὴς καὶ νομοθέτης, δεξαμένων προθύμως αὐτὸν ὡς μὲν εὔπορον τῶν πλουσίων, ὡς δὲ χρηστὸν τῶν πενήτων. λέγεται δὲ καὶ φωνή τις αὐτοῦ περιφερομένη πρότερον, εἰπόντος ὡς τὸ ἴσον πόλεμον οὐ ποιεῖ, καὶ τοῖς κτηματικοῖς ἀρέσκειν καὶ τοῖς ἀκτήμοσι, τῶν μὲν ἀξίᾳ καὶ ἀρετῇ, τῶν δὲ μέτρῳ καὶ ἀριθμῷ τὸ ἴσον ἕξειν προσδοκώντων·
14.3Böylece iki taraf da büyük umutlara kapıldı. Fırka başları Solon'un üstüne düşüp tiranlık önerdiler ve onu, şehri ele geçirip işe daha cesaretle girişmeye ikna etmeye çalıştılar. Ortada kalan vatandaşların çoğu da logos ve kanun yoluyla değişimin zahmetli ve zor olduğunu görerek en adil ve en akıllı tek bir adamın başa geçmesinden kaçınmıyorlardı.
ὅθεν ἐπʼ ἐλπίδος μεγάλης ἑκατέρων γενομένων οἱ προϊστάμενοι προσέκειντο τῷ Σόλωνι τυραννίδα προξενοῦντες καὶ ἀναπείθοντες εὐτολμότερον ἅψασθαι τῆς πόλεως ἐγκρατῆ γενόμενον. πολλοὶ δὲ καὶ τῶν διὰ μέσου πολιτῶν, τὴν ὑπὸ λόγου καὶ νόμου μεταβολὴν ὁρῶντες ἐργώδη καὶ χαλεπὴν οὖσαν, οὐκ ἔφευγον ἕνα τὸν δικαιότατον καὶ φρονιμώτατον ἐπιστῆσαι τοῖς πράγμασιν.
14.4Bazıları Solon'a Delphoi'den şöyle bir kehanet geldiğini söyler:
Geminin ortasına otur, dümencilik işini yönet; Atinalıların çoğu senin yanındadır.
En çok da yakınları onu kınıyordu: Sırf adı yüzünden mi tek adam yönetiminden çekiniyordu? Sanki onu üstlenenin aretēsiyle hemen meşru krallığa dönüşmezmiş gibi; nitekim önce Euboialılar Tynnondas'ı, şimdi de Mitylene'liler Pittakos'u tiran seçmişlerdi.
ἔνιοι δέ φασι καὶ μαντείαν γενέσθαι τῷ Σόλωνι Πυθοῖ τοιαύτην· ἧσο μέσην κατὰ νῆα κυβερνητήριον ἔργον εὐθύνων· πολλοί τοι Ἀθηναίων ἐπίκουροι. μάλιστα δὲ οἱ συνήθεις ἐκάκιζον εἰ διὰ τοὔνομα δυσωπεῖται τὴν μοναρχίαν, ὥσπερ οὐκ ἀρετῇ τοῦ λαβόντος εὐθὺς ἂν βασιλείαν γενομένην, καὶ γεγενημένην πρότερον μὲν Εὐβοεῦσι Τυννώνδαν, νῦν δὲ Μιτυληναίοις Πιττακὸν ᾑρημένοις τύραννον.
14.5Bunların hiçbiri Solon'u prohairesisinden çeviremedi. Dostlarına, dendiğine göre, tiranlığın güzel bir mekân olduğunu ama oradan çıkış yolu bulunmadığını söyledi. Şiirlerinde Phokos'a da şöyle yazdı:
Yurdumu esirgediysem, tiranlığa, amansız zorbalığa el sürüp adımı lekelemediysem, utanmıyorum; çünkü böylece bütün insanlardan daha üstün geleceğimi sanıyorum.
Buradan, kanunlarını koymadan önce de büyük bir ünü olduğu açıkça anlaşılır.
τούτων οὐδὲν ἐξέκρουσε τὸν Σόλωνα τῆς αὑτοῦ προαιρέσεως, ἀλλὰ πρὸς μὲν τοὺς φίλους εἶπεν, ὡς λέγεται, καλὸν μὲν εἶναι τὴν τυραννίδα χωρίον, οὐκ ἔχειν δὲ ἀπόβασιν, πρὸς δὲ Φῶκον ἐν τοῖς ποιήμασι γράφων· εἰ δὲ γῆς (φησίν) ἐφεισάμην πατρίδος, τυραννίδος δὲ καὶ βίης ἀμειλίχου οὐ καθηψάμην μιάνας καὶ καταισχύνας κλέος, οὐδὲν αἰδεῦμαι· πλέον γὰρ ὧδε νικήσειν δοκέω πάντας ἀνθρώπους. ὅθεν εὔδηλον ὅτι καὶ πρὸ τῆς νομοθεσίας μεγάλην δόξαν εἶχεν.
14.6Tiranlıktan kaçındığı için birçoklarının onunla alay ederek söylediklerini de şöyle yazmıştır:
Solon derin kafalı ve akıllı bir adam değilmiş; tanrı iyilikler verirken kendisi almamış. Avını sarmış, hayran kalmış ama büyük ağı çekmemiş; hem thymosu hem aklı şaşmış. Ben olsam, iktidarı alıp bol zenginliğe kavuşup tek bir gün Atina tiranı olmak için, sonra tulum gibi yüzülmeye, soyumun kurumasına razıydım.
ἃ δὲ φυγόντος αὐτοῦ τὴν τυραννίδα πολλοὶ καταγελῶντες ἔλεγον, γέγραφεν οὕτως· οὐκ ἔφυ Σόλων βαθύφρων οὐδὲ βουλήεις ἀνήρ· ἐσθλὰ γὰρ θεοῦ διδόντος αὐτὸς οὐκ ἐδέξατο. περιβαλὼν δʼ ἄγραν ἀγασθεὶς οὐκ ἐπέσπασεν μέγα δίκτυον, θυμοῦ θʼ ἁμαρτῇ καὶ φρενῶν ἀποσφαλείς. ἤθελον γάρ κεν κρατήσας, πλοῦτον ἄφθονον λαβὼν καὶ τυραννεύσας Ἀθηνῶν μοῦνον ἡμέραν μίαν, ἀσκὸς ὕστερον δεδάρθαι κἀπιτετρῖφθαι γένος. # Bölüm 15
15.115. Bölüm
Çoğunluğun, sıradan insanların hakkında böyle konuştuğunu kendi yazmıştır. Ama tiranlığı reddetti diye işleri en yumuşak biçimde yürütmedi; kanunlarını gevşeklikle, güçlülere boyun eğerek ya da kendisini seçenleri memnun etmek için koymadı. İyi olan yerde tedavi de yenilik de getirmedi; şehri tümüyle altüst edip karıştırırsa onu yeniden düzene sokup en iyi şekilde uyumlu kılacak gücü bulamamaktan korktu.
ταῦτα τοὺς πολλοὺς καὶ φαύλους περὶ αὐτοῦ πεποίηκε λέγοντας. οὐ μὴν ἀπωσάμενός γε τὴν τυραννίδα τὸν πρᾳότατον ἐχρήσατο τρόπον τοῖς πράγμασιν, οὐδὲ μαλακῶς οὐδʼ ὑπείκων τοῖς δυναμένοις οὐδὲ πρὸς ἡδονὴν τῶν ἑλομένων ἔθετο τοὺς νόμους· ἀλλʼ ᾗ μὲν ἄριστον ἦν, οὐκ ἐπήγαγεν ἰατρείαν οὐδὲ καινοτομίαν, φοβηθεὶς μὴ συγχέας παντάπασι καὶ ταράξας τὴν πόλιν ἀσθενέστερος γένηται τοῦ καταστῆσαι πάλιν καὶ συναρμόσασθαι πρὸς τὸ ἄριστον·
15.2Oysa sözle ikna edebileceğini ya da zorla kabul ettirebileceğini umduğu şeyleri, kendi dediği gibi,
zorla adaleti birlikte uydurarak
yaptı. Bu yüzden sonraları Atinalılara en iyi kanunları yazıp yazmadığı sorulduğunda, "Kabul edecekleri en iyilerini" dedi.
Sonraki yazarlar, Atinalıların işlerin nahoş yanlarını iyi ve yumuşak adlarla örtüp zarif bir nezaketle hafiflettiklerini söylerler:
ἃ δὲ καὶ λέγων ἤλπιζε πειθομένοις καὶ προσάγων ἀνάγκην ὑπομένουσι χρήσασθαι, ταῦτʼ ἔπραττεν, ὥς φησιν αὐτός, ὁμοῦ βίην τε καὶ δίκην συναρμόσας. ὅθεν ὕστερον ἐρωτηθεὶς εἰ τοὺς ἀρίστους Ἀθηναίοις νόμους ἔγραψεν, ὧν ἄν, ἔφη, προσεδέξαντο τοὺς ἀρίστους. ἃ δʼ οὖ οἱ νεώτεροι τοὺς Ἀθηναίους λέγουσι τὰς τῶν πραγμάτων δυσχερείας ὀνόμασι χρηστοῖς καὶ φιλανθρώποις ἐπικαλύπτοντας ἀστείως ὑποκορίζεσθαι,
15.3Fahişelere "hetaira", vergilere "katkı", şehirlerdeki işgal birliklerine "koruyucu", zindana "oda" demişlerdir. Görünüşe göre bu ustalık ilk önce, borçların silinmesine "seisakhtheia" yani "yükten kurtulma" adını veren Solon'undu. İlk yönetim tedbiri buydu: Var olan borçların kaldırılmasını, gelecekte de hiç kimsenin beden teminatıyla borç vermemesini yazdı.
τὰς μὲν πόρνας ἑταίρας, τοὺς δὲ φόρους συντάξεις, φυλακὰς δὲ τὰς φρουρὰς τῶν πόλεων, οἴκημα δὲ τὸ δεσμωτήριον καλοῦντας, πρώτου Σόλωνος ἦν, ὡς ἔοικε, σόφισμα τὴν τῶν χρεῶν ἀποκοπὴν σεισάχθειαν ὀνομάσαντος. τοῦτο γὰρ ἐποιήσατο πρῶτον πολίτευμα, γράψας τὰ μὲν ὑπάρχοντα τῶν· χρεῶν ἀνεῖσθαι, πρὸς δὲ τὸ λοιπὸν ἐπὶ τοῖς σώμασι μηδένα δανείζειν.
15.4Yine de aralarında Androtion'un da bulunduğu bazı yazarlar, yoksulların borcun silinmesiyle değil faizin hafifletilmesiyle rahatlayıp yetindiklerini, "seisakhtheia" adının bu iyilikle ve aynı zamanda yapılan ölçülerin genişletilmesiyle paranın değerinin ayarlanmasına verildiğini yazmışlardır. Çünkü önceden yetmiş üç drahmi olan minayı yüz drahmi yaptı. Böylece borçlular sayıca aynı, ama değerce daha az ödeyerek büyük kazanç sağladılar, alacaklılar da zarara uğramadılar.
καίτοι τινὲς ἔγραψαν, ὧν ἐστὶν Ἀνδροτίων, οὐκ ἀποκοπῇ χρεῶν, ἀλλὰ τόκων μετριότητι κουφισθέντας ἀγαπῆσαι τοὺς πένητας, καὶ σεισάχθειαν ὀνομάσαι τὸ φιλανθρώπευμα τοῦτο καὶ τὴν ἅμα τούτῳ γενομένην τῶν τε μέτρων ἐπαύξησιν καὶ τοῦ νομίσματος τιμήν. ἑκατὸν γὰρ ἐποίησε δραχμῶν τὴν μνᾶν πρότερον ἑβδομήκοντα καὶ τριῶν οὖσαν, ὥστʼ ἀριθμῷ μὲν ἴσον, δυνάμει δʼ ἔλαττον ἀποδιδόντων, ὠφελεῖσθαι μὲν τοὺς ἐκτίνοντας μεγάλα, μηδὲν δὲ βλάπτεσθαι τοὺς κομιζομένους.
15.5Çoğu yazara göre ise seisakhtheia bütün sözleşmelerin birden kaldırılmasıydı; şiirler de daha çok bu görüşe uyar. Solon orada, önceden rehinli toprağın
sınır taşlarını, her yere dikilmişleri söktüğünü, eskiden köle olan toprağın şimdi özgür olduğunu
övünerek söyler. Para karşılığında başkalarının eline geçmiş vatandaşlardan bazılarını yabancı ülkelerden geri getirmiştir:
artık Attika dilini konuşamayan, öyle uzun dolaşmış insanları.
Burada alçaltıcı bir kölelik içinde olanları da özgür kıldığını söyler.
οἱ δὲ πλεῖστοι πάντων ὁμοῦ φασι τῶν συμβολαίων ἀναίρεσιν γενέσθαι τὴν σεισάχθειαν, καὶ τούτοις συνᾴδει μᾶλλον τὰ ποιήματα. σεμνύνεται γὰρ Σόλων ἐν τούτοις ὅτι τῆς τε προϋποκειμένης γῆς ὅρους ἀνεῖλε πολλαχῆ πεπηγότας· πρόσθεν δὲ δουλεύουσα, νῦν ἐλευθέρα· καὶ τῶν ἀγωγίμων πρὸς ἀργύριον γεγονότων πολιτῶν τοὺς μὲν ἀνήγαγεν ἀπὸ ξένης, γλῶσσαν οὐκέτʼ Ἀττικὴν ἱέντας, ὡς ἂν πολλαχῆ πλανωμένους· τοὺς δʼ ἐνθάδʼ αὐτοῦ δουλίην ἀεικέα ἔχοντας ἐλευθέρους φησὶ ποιῆσαι.
15.6Bu iş sırasında başına çok can sıkıcı bir olay geldiği anlatılır. Borçları kaldırmaya karar verip uygun sözler ve münasip bir başlangıç ararken, en çok güvendiği ve görüştüğü dostlarına, yani Konon, Kleinias ve Hipponikos'a, toprağa dokunmayacağını, ama borçları silmeye karar verdiğini açtı. Onlar da hemen fırsatı kaçırmadan zenginlerden büyük paralar borç alıp geniş topraklar satın aldılar.
πρᾶγμα δʼ αὐτῷ συμπεσεῖν λέγεται πάντων ἀνιαρότατον ἀπὸ τῆς πράξεως ἐκείνης. ὡς γὰρ ὥρμησεν ἀνιέναι τὰ χρέα καὶ λόγους ἁρμόττοντας ἐζήτει καὶ πρέπουσαν ἀρχήν, ἐκοινώσατο τῶν φίλων οἷς μάλιστα πιστεύων καὶ χρώμενος ἐτύγχανε, τοῖς περὶ Κόνωνα καὶ Κλεινίαν καὶ Ἱππόνικον, ὅτι γῆν μὲν οὐ μέλλει κινεῖν, χρεῶν δὲ ποιεῖν ἀποκοπὰς ἔγνωκεν. οἱ δὲ προλαβόντες εὐθὺς καὶ φθάσαντες ἐδανείσαντο συχνὸν ἀργύριον παρὰ τῶν πλουσίων καὶ μεγάλας συνεωνήσαντο χώρας.
15.7Karar açıklanınca mülklerin gelirini yediler, borç aldıkları parayı da ödemediler. Böylece Solon'u büyük bir suçlamaya ve iftiraya maruz bıraktılar: Haksızlığa uğrayan değil, haksızlığın ortağı gibi görünüyordu. Ama bu suçlama beş talantla hemen ortadan kalktı: Solon'un o kadar alacağı olduğu görüldü ve kanuna göre bu alacaktan ilk vazgeçen kendisi oldu. Aralarında Rodoslu Polyzelos'un da bulunduğu bazıları on beş talant der. Ama dostlarına hep "borç kesenler" denildi.
εἶτα τοῦ δόγματος ἐξενεχθέντος τὰ μὲν κτήματα καρπούμενοι, τὰ δὲ χρήματα τοῖς δανείσασιν οὐκ ἀποδιδόντες, εἰς αἰτίαν τὸν Σόλωνα μεγάλην καὶ διαβολήν, ὥσπερ οὐ συναδικούμενον, ἀλλὰ συναδικοῦντα, κατέστησαν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν εὐθὺς ἐλύθη τὸ ἔγκλημα τοῖς πέντε ταλάντοις· τοσαῦτα γὰρ εὑρέθη δανείζων, καὶ ταῦτα πρῶτος ἀφῆκε κατὰ τὸν νόμον. ἔνιοι δὲ πεντεκαίδεκα λέγουσιν, ὧν καὶ Πολύζηλος ὁ Ῥόδιός ἐστι. τοὺς μέντοι φίλους αὐτοῦ χρεωκοπίδας καλοῦντες διετέλεσαν. # Bölüm 16
16.116. Bölüm
Hiçbir tarafı memnun edemedi. Sözleşmeleri kaldırdığı için zenginleri üzdü; yoksulları daha da çok, çünkü onların umduğu gibi toprağı yeniden paylaştırmadı, Lykurgos gibi herkesi hayat tarzı bakımından tamamen eşit de kılmadı. Ama Lykurgos, Herakles'in on birinci kuşağından geliyordu ve uzun yıllar Lakedaimon krallığı yapmıştı. Büyük bir itibarı, dostları ve yönetim hakkındaki doğru kararlarını destekleyecek gücü vardı. İkna yerine daha çok zor kullanarak, bu uğurda gözünü bile kaybederek, şehrin selameti ve birliği için en büyük işi başardı: Vatandaşlar arasında ne yoksul ne de zengin bıraktı.
ἤρεσε δʼ οὐδετέροις, ἀλλʼ ἐλύπησε καὶ τοὺς πλουσίους ἀνελὼν τὰ συμβόλαια, καὶ μᾶλλον ἔτι τοὺς πένητας, ὅτι γῆς ἀναδασμὸν οὐκ ἐποίησεν ἐλπίσασιν αὐτοῖς, οὐδὲ παντάπασιν, ὥσπερ ὁ Λυκοῦργος, ὁμαλοὺς τοῖς βίοις καὶ ἴσους κατέστησεν. ἀλλʼ ἐκεῖνος μὲν ἑνδέκατος ὢν ἀφʼ Ἡρακλέους καὶ βεβασιλευκὼς ἔτη πολλὰ τῆς Λακεδαίμονος, ἀξίωμα μέγα καὶ φίλους καὶ δύναμιν οἷς ἔγνω καλῶς περὶ τῆς πολιτείας ὑπηρετοῦσαν εἶχε, καὶ βίᾳ μᾶλλον ἢ πειθοῖ χρησάμενος, ὥστε καὶ τὸν ὀφθαλμὸν ἐκκοπῆναι, κατειργάσατο τὸ μέγιστον εἰς σωτηρίαν πόλεως καὶ ὁμόνοιαν, μηδένα πένητα μηδὲ πλούσιον εἶναι τῶν πολιτῶν·
16.2Solon ise yönetiminde bu noktaya varamadı, çünkü halktan, orta tabakadan biriydi. Ama eldeki güçten daha az bir şey de yapmadı, tek dayanağı vatandaşların ona güvenmesi ve onu istemesiydi. Başka şeyler bekleyen çoğunluğu kırdığını kendisi şöyle söyler:
Boş şeyler umdular o vakit, şimdi bana öfkeli, hepsi düşman gibi yan yan bakıyor gözleriyle.
Oysa aynı gücü başka biri alsaydı, diyor,
ne halkı tutabilir, ne dururdu, sütü çalkalayıp yağını çıkarmadan.
σόλων δὲ τούτου μὲν οὐκ ἐφίκετο τῇ πολιτεία δημοτικὸς ὢν καὶ μέσος, ἐνδεέστερον δὲ τῆς ὑπαρχούσης δυνάμεως οὐδὲν ἔπαξεν, ὁρμώμενος ἐκ μόνου τοῦ βούλεσθαι καὶ πιστεύειν αὐτῷ τοὺς πολίτας. ὅτι δʼ οὖν προσέκρουσε τοῖς πλείστοις ἕτερα προσδοκήσασιν, αὐτὸς εἴρηκε περὶ αὐτῶν, ὡς χαῦνα μὲν τότʼ ἐφράσαντο, νῦν δέ μοι χολούμενοι λοξὸν ὀφθαλμοῖς ὁρῶσι πάντες ὥστε δήϊον. καίτοι φησὶν ὡς, εἴ τις ἄλλος ἔσχε τὴν αὐτὴν δύναμιν, οὐκ ἂν κατέσχε δῆμον, οὐδʼ ἐπαύσατο, πρὶν ἀνταράξας, πῖαρ ἐξεῖλεν γάλα.
16.3Ama çok geçmeden faydasını anladılar, kişisel şikâyetlerini bıraktılar ve hep birlikte kurban sunup buna "seisakhtheia" dediler. Solon'u da yönetimin düzelticisi ve kanun koyucusu ilan ettiler. Şunu verip bunu vermemezlik etmeden her şeyi ona bıraktılar: Arkhonluklar, halk meclisleri, mahkemeler, konseyler; bunların her biri için mal varlığı şartı, üye sayısı ve toplantı zamanı; yürürlükteki düzenden dilediğini kaldırmak ya da korumak.
ταχὺ μέντοι τοῦ συμφέροντος αἰσθόμενοι καὶ τὰς ἰδίας αὑτῶν μέμψεις ἀφέντες ἔθυσάν τε κοινῇ, σεισάχθειαν τὴν θυσίαν ὀνομάσαντες, καὶ τὸν Σόλωνα τῆς πολιτείας διορθωτὴν καὶ νομοθέτην ἀπέδειξαν, οὐ τὰ μέν, τὰ δʼ οὐχί, πάντα δʼ ὁμαλῶς ἐπιτρέψαντες, ἀρχάς, ἐκκλησίας, δικαστήρια, βουλάς, καί τίμημα τούτων ἑκάστου καὶ ἀριθμὸν καὶ καιρὸν ὁρίσαι, λύοντα καὶ φυλάττοντα τῶν ὑπαρχόντων καὶ καθεστώτων ὅ τι δοκοίη. # Bölüm 17
17.117. Bölüm
Önce Drakon'un kanunlarını, cinayetle ilgili olanlar dışında, sertlikleri ve cezalarının ağırlığı yüzünden tümüyle kaldırdı. Çünkü hemen bütün suçlara tek ceza öngörülmüştü: Ölüm. Öyle ki aylaklıktan hüküm giyenler ölüyor, sebze ya da meyve çalanlar, tapınak soyanlar ve katillerle aynı cezayı görüyordu.
πρῶτον μὲν οὖν τοὺς Δράκοντος νόμους ἀνεῖλε πλὴν τῶν φονικῶν ἅπαντας, διὰ τὴν χαλεπότητα καὶ τὸ μέγεθος τῶν ἐπιτιμίων. μία γὰρ ὀλίγου δεῖν ἅπασιν ὥριστο τοῖς ἁμαρτάνουσι ζημία θάνατος, ὥστε καὶ τοὺς ἀργίας ἁλόντας ἀποθνήσκειν, καὶ τοὺς λάχανα κλέψαντας ἢ ὀπώραν ὁμοίως κολάζεσθαι τοῖς ἱεροσύλοις καὶ ἀνδροφόνοις.
17.2Bu yüzden sonraları Demades, Drakon'un kanunlarını mürekkeple değil kanla yazdığını söyleyerek ün kazandı. Kendisine, dediklerine göre, çoğu suç için neden ölüm cezası koyduğu sorulunca küçük suçların bunu hak ettiğini düşündüğünü, büyük suçlar için de daha büyük bir ceza bulamadığını söylemiş.
διὸ Δημάδης ὕστερον εὐδοκίμησεν εἰπὼν ὅτι διʼ αἵματος, οὐ διὰ μέλανος, τοὺς νόμους ὁ Δράκων ἔγραψεν. αὐτὸς δʼ ἐκεῖνος, ὥς φασιν, ἐρωτώμενος διὰ τί τοῖς πλείστοις ἀδικήμασι ζημίαν ἔταξε θάνατον, ἀπεκρίνατο τὰ μὲν μικρὰ ταύτης ἄξια νομίζειν, τοῖς δὲ μεγάλοις οὐκ ἔχειν μείζονα. # Bölüm 18
18.118. Bölüm
İkinci olarak Solon, bütün arkhonlukları eskisi gibi varlıklılara bırakmak, ama halkın payı olmayan yönetimin kalan kısmını karıştırmak istedi. Bu amaçla vatandaşların mal varlığını ölçüye vurdu. Kuru ve sıvı ürün olarak toplam beş yüz ölçek alanları birinci sınıf yaptı, "beş yüz ölçekliler" adını verdi. İkinci sınıf, bir at besleyebilen ya da üç yüz ölçek ürün alanlardı;
δεύτερον δὲ Σόλων τὰς μὲν ἀρχὰς ἁπάσας, ὥσπερ ἦσαν, τοῖς εὐπόροις ἀπολιπεῖν βουλόμενος, τὴν δʼ ἄλλην μῖξαι πολιτείαν, ἧς ὁ δῆμος οὐ μετεῖχεν, ἔλαβε τὰ τιμήματα τῶν πολιτῶν, καὶ τοὺς μὲν ἐν ξηροῖς ὁμοῦ καὶ ὑγροῖς μέτρα πεντακόσια ποιοῦντας πρώτους ἔταξε καὶ πεντακοσιομεδίμνους προσηγόρευσε· δευτέρους δὲ τοὺς ἵππον τρέφειν δυναμένους ἢ μέτρα ποιεῖν τριακόσια·
18.2bunlara "atlılık vergisi verenler" denirdi. Üçüncü sınıfa "çift sürenler" adı verildi; bunların ölçüsü iki ürün toplamında iki yüz ölçekti. Geri kalan herkese "ırgat" dendi. Bunlara hiçbir arkhonluk vermedi; yönetime yalnızca halk meclisine katılmak ve mahkemede hâkimlik yapmakla ortak oldular. Bu başta önemsiz göründü, ama sonradan çok büyük bir şey olduğu anlaşıldı. Çünkü anlaşmazlıkların çoğu hâkimlerin önüne geliyordu. Arkhonluklara hükmetme yetkisi verdiği konularda bile isteyene mahkemeye başvurma hakkı tanımıştı.
καὶ τούτους ἱππάδα τελοῦντας ἐκάλουν· ζευγῖται δʼ οἱ τοῦ τρίτου τιμήματος ὠνομάσθησαν, οἷς μέτρον ἦν συναμφοτέρων διακοσίων. οἱ δὲ λοιποὶ πάντες ἐκαλοῦντο θῆτες, οἷς οὐδεμίαν ἄρχειν ἔδωκεν ἀρχήν, ἀλλὰ τῷ συνεκκλησιάζειν καὶ δικάζειν μόνον μετεῖχον τῆς πολιτείας. ὃ κατʼ ἀρχὰς μὲν οὐδέν, ὕστερον δὲ παμμέγεθες ἐφάνη· τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν διαφόρων ἐνέπιπτεν εἰς τοὺς δικαστάς. καὶ γὰρ ὅσα ταῖς ἀρχαῖς ἔταξε κρίνειν, ὁμοίως καὶ περὶ ἐκείνων εἰς τὸ δικαστήριον ἐφέσεις ἔδωκε τοῖς βουλομένοις.
18.3Kanunları kasten belirsiz ve çeşitli yorumlara açık yazarak mahkemelerin gücünü artırdığı da söylenir. Çünkü insanlar anlaşmazlıklarını kanunlarla çözemedikleri için hep hâkimlere ihtiyaç duyuyor, her tartışmayı, bir bakıma kanunların hâkimi olan bu insanlara götürüyorlardı.
λέγεται δὲ καὶ τοὺς νόμους ἀσαφέστερον γράψας καὶ πολλὰς ἀντιλήψεις ἔχοντας αὐξῆσαι τὴν τῶν δικαστηρίων ἰσχύν· μὴ δυναμένους γὰρ ὑπὸ τῶν νόμων διαλυθῆναι περὶ ὧν διεφέροντο, συνέβαινεν ἀεὶ δεῖσθαι δικαστῶν καὶ πᾶν ἄγειν ἀμφισβήτημα πρὸς ἐκείνους, τρόπον τινὰ τῶν νόμων κυρίους ὄντας.
18.4Kendisi de tutumunu şöyle belirtir:
Halka yetecek kadar güç verdim, ne hakkını kıstım ne de haddini aştırdım. Gücü olanlara, serveti imrenilenlere de yakışmaz bir şey olmasını düşündüm. Kalın kalkanımı ikisinin de üstüne tutup durdum, hiçbirini haksız yere üstün getirmedim.
ἐπισημαίνεται δʼ αὐτὸς αὑτῷ τὴν ἀξίωσιν οὕτως· δήμῳ μὲν γὰρ ἔδωκα τόσον κράτος ὅσσον ἀπαρκεῖ, τιμῆς οὔτʼ ἀφελὼν οὔτʼ ἐπορεξάμενος· οἳ δʼ εἶχον δύναμιν καὶ χρήμασιν ἦσαν ἀγητοί, καὶ τοῖς ἐφρασάμην μηδὲν ἀεικὲς ἔχειν. ἔστην δʼ ἀμφιβαλὼν κρατερὸν σάκος ἀμφοτέροισι· νικᾶν δʼ οὐκ εἴασʼ οὐδετέρους ἀδίκως.
18.5Çoğunluğun zayıflığını daha da korumak gerektiğini düşünerek, zarar görmüş biri adına herkese dava açma hakkı verdi. Birisi dövülür, zor görür ya da zarara uğrarsa, gücü yeten ve isteyen herkes haksızlık edeni şikâyet edip takip edebilirdi. Kanun koyucu, vatandaşları bir bedenin parçaları gibi birbirinin acısını duyup paylaşmaya alıştırmakta haklıydı. Bu kanuna uygun bir sözü de aktarılır: Şehirlerin en iyi yönetileni hangisidir diye sorulduğunda, görünüşe göre, "Haksızlığa uğramayanların, haksızlığa uğrayanlar kadar haksızlık edenleri mahkemeye çıkardığı ve cezalandırdığı şehir" demiştir.
ἔτι μέντοι μᾶλλον οἰόμενος δεῖν ἐπαρκεῖν τῇ τῶν πολλῶν ἀσθενείᾳ, παντὶ λαβεῖν δίκην ὑπὲρ τοῦ κακῶς πεπονθότος ἔδωκε. καὶ γὰρ πληγέντος ἑτέρου καὶ βιασθέντος ἢ βλαβέντος ἐξῆν τῷ δυναμένῳ καὶ βουλομένῳ γράφεσθαι τὸν ἀδικοῦντα καὶ διώκειν, ὀρθῶς ἐθίζοντος τοῦ νομοθέτου τοὺς πολίτας ὥσπερ ἑνὸς μέρη σώματος συναισθάνεσθαι καὶ συναλγεῖν ἀλλήλοις. τούτῳ δὲ τῷ νόμῳ συμφωνοῦντα λόγον αὐτοῦ διαμνημονεύουσιν. ἐρωτηθεὶς γάρ, ὡς ἔοικεν, ἥτις οἰκεῖται κάλλιστα τῶν πόλεων, ἐκείνη, εἶπεν, ἐν ᾗ τῶν ἀδικουμένων οὐχ ἧττον οἱ μὴ ἀδικούμενοι προβάλλονται καὶ κολάζουσι τοὺς ἀδικοῦντας. # Bölüm 19
19.119. Bölüm
Areios Pagos konseyini yıllık arkhonlardan oluşturdu; arkhonluk yaptığı için kendisi de üyesiydi. Halkın borçların silinmesiyle kabardığını ve şımardığını görünce, dört kabilenin her birinden yüz kişi seçerek ikinci bir konsey daha kurdu. Bunlara halktan önce görüşme yapma görevi verdi; önceden görüşülmemiş hiçbir konu halk meclisine getirilemeyecekti.
συστησάμενος δὲ τὴν ἐν Ἀρείῳ πάγῳ βουλὴν ἐκ τῶν κατʼ ἐνιαυτὸν ἀρχόντων, ἧς διὰ τὸ ἄρξαι καὶ αὐτὸς μετεῖχεν, ἔτι δʼ ὁρῶν τὸν δῆμον οἰδοῦντα καὶ θρασυνόμενον τῇ τῶν χρεῶν ἀφέσει, δευτέραν προσκατένειμε βουλήν, ἀπὸ φυλῆς ἑκάστης, τεττάρων οὐσῶν, ἑκατὸν ἄνδρας ἐπιλεξάμενος, οὓς προβουλεύειν ἔταξε τοῦ δήμου καὶ μηδὲν ἐᾶν ἀπροβούλευτον εἰς ἐκκλησίαν εἰσφέρεσθαι.
19.2Üst konseyi ise her şeyin gözetmeni ve kanunların koruyucusu yaptı. İki konsey üzerinde, iki çapa üzerinde demirlemiş gibi duran şehrin daha az sarsılacağını, halkın da daha sakin olacağını düşünüyordu.
Çoğu yazar, söylediğimiz gibi, Areios Pagos konseyini Solon'un kurduğunu ileri sürer. En büyük tanıkları da Drakon'un Areopagoslulardan hiç söz etmemesi, adlarını anmaması, cinayet davalarında hep ephetlere hitap etmesidir.
τὴν δʼ ἄνω βουλὴν ἐπίσκοπον πάντων καὶ φύλακα τῶν νόμων ἐκάθισεν, οἰόμενος ἐπὶ δυσὶ βουλαῖς ὥσπερ ἀγκύραις ὁρμοῦσαν ἧττον ἐν σάλῳ τὴν πόλιν ἔσεσθαι καὶ μᾶλλον ἀτρεμοῦντα τὸν δῆμον παρέξειν. οἱ μὲν οὖν πλεῖστοι τὴν ἐξ Ἀρείου πάγου βουλήν, ὥσπερ εἴρηται, Σόλωνα συστήσασθαί φασι· καὶ μαρτυρεῖν αὐτοῖς δοκεῖ μάλιστα τὸ μηδαμοῦ τὸν Δράκοντα λέγειν μηδʼ ὀνομάζειν Ἀρεοπαγίτας, ἀλλὰ τοῖς ἐφέταις ἀεὶ διαλέγεσθαι περὶ τῶν φονικῶν.
19.3Oysa Solon'un on üçüncü levhasındaki sekizinci kanun aynen şöyle yazılıdır: "Solon arkhon olmadan önce vatandaşlık haklarını yitirmiş olanlar, Areios Pagos'ta, ephetler önünde ya da prytaneionda krallar tarafından cinayet, adam öldürme ya da tiranlık suçlarından hüküm giymiş olup bu yasa yayımlandığında sürgünde bulunanlar dışında, haklarına yeniden kavuşacaklardır."
ὁ δὲ τρισκαιδέκατος ἄξων τοῦ Σόλωνος τὸν ὄγδοον ἔχει τῶν νόμων οὕτως αὐτοῖς ὀνόμασι γεγραμμένον. ἀτίμων ὅσοι ἄτιμοι ἦσαν πρὶν ἢ Σόλωνα ἄρξαι, ἐπιτίμους εἶναι πλὴν ὅσοι ἐξ Ἀρείου πάγου ἢ ὅσοι ἐκ τῶν ἐφετῶν ἢ ἐκ πρυτανείου καταδικασθέντες ὑπὸ τῶν βασιλέων ἐπὶ φόνῳ ἢ σφαγαῖσιν ἢ ἐπὶ τυραννίδι ἔφευγον ὅτε ὁ θεσμὸς ἐφάνη ὅδε.
19.4Bu da Areios Pagos konseyinin Solon'un arkhonluğundan ve kanunlarından önce var olduğunu gösterir. Solon Areios Pagos konseyine ilk kez yargılama yetkisi vermişse, ondan önce Areios Pagos'ta hüküm giyenler kim olabilir? Meğer ki, vallahi, yazıda bir belirsizlik ya da eksiklik olsun ve şimdi Areopagoslular, ephetler ve prytanların baktığı suçlardan yasa yayımlandığında hüküm giymiş olanlar, başkaları haklarına kavuşurken haklarından yoksun kalsın. Bunu sen de incele.
ταῦτα δὴ πάλιν ὡς πρὸ τῆς Σόλωνος ἀρχῆς καὶ νομοθεσίας τὴν ἐξ Ἀρείου πάγου βουλὴν οὖσαν ἐνδείκνυται. τίνες γὰρ ἦσαν οἱ πρὸ Σόλωνος ἐν Ἀρείῳ πάγῳ καταδικασθέντες, εἰ πρῶτος Σόλων ἔδωκε τῇ ἐξ Ἀρείου πάγου βουλῇ τὸ κρίνειν; εἰ μὴ νὴ Δία γέγονέ τις ἀσάφεια τοῦ γράμματος ἢ ἔκλειψις, ὥστε τοὺς ἡλωκότας ἐπʼ αἰτίαις αἷς κρίνουσι νῦν οἱ Ἀρεοπαγῖται καὶ ἐφέται καὶ πρυτάνεις, ὅτε ὁ θεσμὸς ἐφάνη ὅδε, μένειν ἀτίμους, τῶν ἄλλων ἐπιτίμων γενομένων. ταῦτα μὲν οὖν καὶ αὐτὸς ἐπισκόπει. # Bölüm 20
20.120. Bölüm
Öteki kanunları arasında en özgün ve şaşırtıcı olanı, iç çekişmede hiçbir tarafa katılmayanı vatandaşlık haklarından yoksun bırakandır. Anlaşılan, kimsenin kamu işleri karşısında duygusuz ve duyarsız kalmasını, kendi işlerini güvene alıp vatanın acısını ve hastalığını paylaşmamakla övünmesini istemiyordu. Tehlikesiz bekleyip kazananın yanına geçmek yerine, hemen daha iyi ve daha adil olanı yapanlara katılmasını, onlarla birlikte tehlikeye girip yardım etmesini istiyordu.
τῶν δʼ ἄλλων αὐτοῦ νόμων ἴδιος μὲν μάλιστα καὶ παράδοξος ὁ κελεύων ἄτιμον εἶναι τὸν ἐν στάσει μηδετέρας μερίδος γενόμενον. βούλεται δʼ, ὡς ἔοικε, μὴ ἀπαθῶς μηδʼ ἀναισθήτως ἔχειν πρὸς τὸ κοινόν, ἐν ἀσφαλεῖ θέμενον τὰ οἰκεῖα καὶ τῷ μὴ συναλγεῖν μηδὲ συννοσεῖν τῇ πατρίδι καλλωπιζόμενον, ἀλλʼ αὐτόθεν τοῖς τὰ βελτίω καὶ δικαιότερα πράττουσι προσθέμενον, συγκινδυνεύειν καὶ βοηθεῖν, μᾶλλον ἢ περιμένειν ἀκινδύνως τὰ τῶν κρατούντων.
20.2Aykırı ve gülünç görünen bir kanun da, tek mirasçı kız kanun gereği kendisine sahip olan koca onunla birleşemiyorsa, kızın kocanın en yakın akrabalarıyla evlenebilmesini öngörendir. Bazıları bunun, birlikte olamayacakları hâlde mal uğruna mirasçı kızlarla evlenen ve kanunu kullanarak tabiata zor kullanan adamlara karşı doğru olduğunu söyler. Çünkü kızın dilediğiyle birlikte olduğunu görünce ya evlilikten vazgeçecekler ya da utanç içinde sürdürecekler, böylece mal hırslarının ve kibirlerinin cezasını çekeceklerdir.
ἄτοπος δὲ δοκεῖ καὶ γελοῖος ὁ τῇ ἐπικλήρῳ διδούς, ἂν ὁ κρατῶν καὶ κύριος γεγονὼς κατὰ τὸν νόμον αὐτὸς μὴ δυνατὸς ᾖ πλησιάζειν, ὑπὸ τῶν ἔγγιστα του ἀνδρὸς ὀπύεσθαι. καί τοῦτο δʼ ὀρθῶς ἔχειν τινές φασι πρός τοὺς μὴ δυναμένους συνεῖναι, χρημάτων δʼ ἕνεκα λαμβάνοντας ἐπικλήρους καὶ τῷ νόμῳ καταβιαζομένους τὴν φύσιν. ὁρῶντες γὰρ ᾧ βούλεται τὴν ἐπίκληρον συνοῦσαν ἢ προήσονται τὸν γάμον ἢ μετʼ αἰσχύνης καθέξουσι, φιλοπλουτίας καὶ ὕβρεως δίκην διδόντες.
20.3Kızın herkesle değil, kocasının akrabalarından dilediğiyle birlikte olması da doğrudur; böylece doğacak çocuk aileden ve soydan olur. Gelinin ayva yiyerek damatla baş başa bırakılması ve mirasçı kızı alanın her ay mutlaka üç kez onunla birlikte olması da bu amaca hizmet eder. Çocuk olmasa bile bu, kocanın namuslu karısına gösterdiği bir saygıdır; zamanla biriken kırgınlıkları giderir, kavgalarla büsbütün birbirinden uzaklaşmalarını önler.
εὖ δʼ ἔχει καὶ τὸ μὴ πᾶσιν, ἀλλὰ τῶν συγγενῶν τοῦ ἀνδρὸς ᾧ βούλεται διαλέγεσθαι τὴν ἐπίκληρον, ὅπως οἰκεῖον ᾖ καὶ μετέχον τοῦ γένους τὸ τικτόμενον. εἰς τοῦτο δὲ συντελεῖ καὶ τὸ τὴν νύμφην τῷ νυμφίῳ συγκαθείργνυσθαι μήλου κυδωνίου κατατραγοῦσαν, καὶ τὸ τρὶς ἑκάστου μηνὸς ἐντυγχάνειν πάντως τῇ ἐπικλήρῳ τὸν λαβόντα. καὶ γὰρ εἰ μὴ γένοιντο παῖδες, ἀλλὰ τιμή τις ἀνδρὸς αὕτη πρὸς σώφρονα γυναῖκα, καὶ φιλοφροσύνη πολλὰ τῶν συλλεγομένων ἑκάστοτε δυσχερῶν ἀφαιροῦσα, καὶ ταῖς διαφοραῖς οὐκ ἐῶσα παντάπασιν ἀποστραφῆναι.
20.4Öteki evliliklerde çeyizi kaldırdı: Gelin yalnızca üç elbise ve az değerli eşya götürecek, başka hiçbir şey getirmeyecekti. Evliliğin para için yapılan ya da satın alınan bir şey olmasını istemiyordu; kadınla erkeğin birlikteliği çocuk, sevgi ve dostluk için kurulmalıydı. Dionysios, annesi bir vatandaşla evlendirilmek isteyince, şehrin kanunlarını tiran olarak çiğneyebildiğini, ama yaşa aykırı evlilikler yaparak tabiatın kanunlarına zorlayamayacağını söylemiş.
τῶν δʼ ἄλλων γάμων ἀφεῖλε τὰς φερνάς,ἱμάτια τρία καὶ σκεύη μικροῦ νομίσματος ἄξια κελεύσας, ἕτερον δὲ μηδὲν ἐπιφέρεσθαι τὴν γαμουμένην. οὐ γὰρ ἐβούλετο μισθοφόρον οὐδʼ ὤνιον εἶναι τὸν γάμον, ἀλλʼ ἐπὶ τεκνώσει καὶ χάριτι καὶ φιλότητι γίνεσθαι τὸν ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς συνοικισμόν. ὁ μὲν γὰρ Διονύσιος, ἀξιούσης τῆς μητρὸς αὐτοῦ δοθῆναί τινι τῶν πολιτῶν πρὸς γάμον, ἔφη τοὺς μὲν τῆς πόλεως νόμους λελυκέναι τυραννῶν, τοὺς δὲ τῆς φύσεως οὐκ εἶναι δυνατὸς βιάζεσθαι γάμους νυμφαγωγῶν παρʼ ἡλικίαν·
20.5Şehirlerde bu düzensizliğe izin verilmemeli; yersiz, sevgisiz, evliliğin ne işini ne de gayesini taşıyan birleşmelere göz yumulmamalıdır. Genç bir kız alan yaşlıya, işini bilen bir arkhon ya da kanun koyucu Philoktetes'e söylenen şu sözü söyleyebilir:
Evlenmeye ne kadar da hazırsın, zavallı!
Zengin bir yaşlı kadının odasında keklikler gibi birliktelikten semiren genç bir adamı bulup çıkarır, onu kocaya ihtiyacı olan bakire bir geline yerleştirir. Bu konuda bu kadarı yeter.
ἐν δὲ ταῖς πόλεσι τὴν ἀταξίαν ταύτην οὐ δοτέον, οὐδὲ περιοπτέον ἀώρους καὶ ἀχαρίτους ἐπιπλοκὰς καὶ μηδὲν ἔργον γαμήλιον ἐχούσας μηδὲ τέλος. ἀλλὰ γέροντι νέαν ἀγομένῳ φαίη τις ἂν ἐμμελὴς ἄρχων ἢ νομοθέτης τὸ πρὸς τὸν Φιλοκτήτην· εὖ γοῦν ὡς γαμεῖν ἔχεις τάλας, καὶ νέον ἐν δωματίῳ πλουσίας πρεσβύτιδος, ὥσπερ οἱ πέρδικες, ἀπὸ συνουσίας παχυνόμενον ἐξανευρὼν μετοικίσει πρὸς παρθένον νύμφην ἀνδρὸς δεομένην. ταῦτα μὲν οὖν περὶ τούτων. # Bölüm 21
21.121. Bölüm
Solon'un ölülere kötü söz söylemeyi yasaklayan kanunu da övülür. Çünkü göçenleri kutsal saymak dine uygun, mevcut olmayanlara dokunmamak adil, düşmanlığı ebedî olmaktan çıkarmak da devlet işine yaraşırdır. Yaşayanlara kötü söz söylemeyi ise tapınaklarda, mahkemelerde, resmî dairelerde ve oyunlar seyredilirken yasakladı; aksi hâlde kişiye üç drahmi, devlete de iki drahmi ödenecekti. Çünkü öfkeye hiçbir yerde hâkim olamamak terbiyesizlik ve ölçüsüzlüktür; her yerde hâkim olmak ise zordur, bazıları için imkânsızdır. Kanun, azını yararlı biçimde cezalandırmak, çoğunu boşuna cezalandırmamak istiyorsa mümkün olana göre yazılmalıdır.
ἐπαινεῖται δὲ τοῦ Σόλωνος καὶ ὁ κωλύων νόμος τὸν τεθνηκότα κακῶς ἀγορεύειν. καὶ γὰρ ὅσιον τοὺς μεθεστῶτας ἱεροὺς νομίζειν, καὶ δίκαιον ἀπέχεσθαι τῶν οὐχ ὑπαρχόντων, καὶ πολιτικὸν ἀφαιρεῖν τῆς ἔχθρας τὸ ἀΐδιον. ζῶντα δὲ κακῶς λέγειν ἐκώλυσε πρὸς ἱεροῖς καὶ δικαστηρίοις καὶ ἀρχείοις καὶ θεωρίας οὔσης ἀγώνων· ἤ τρεῖς δραχμὰς τῷ ἰδιώτῃ, δύο δʼ ἄλλας ἀποτίνειν εἰς τὸ δημόσιον ἔταξε. τὸ γὰρ μηδαμοῦ κρατεῖν ὀργῆς ἀπαίδευτον καὶ ἀκόλαστον· τὸ δὲ πανταχοῦ χαλεπόν, ἐνίοις δὲ ἀδύνατον· δεῖ δὲ πρὸς τὸ δυνατὸν γράφεσθαι τὸν νόμον, εἰ βούλεται χρησίμως ὀλίγους, ἀλλὰ μὴ πολλοὺς ἀχρήστως κολάζειν.
21.2Vasiyet kanunuyla da ün kazandı. Önceden vasiyet yapılamazdı, ölenin parası ve evi soyunda kalırdı. Solon, çocuğu olmayana malını dilediğine verme hakkı tanıyarak dostluğu akrabalıktan, sevgiyi zorunluluktan üstün tuttu ve malı sahibinin gerçek mülkü yaptı.
εὐδοκίμησε δὲ κἀν τῷ περὶ διαθηκῶν νόμῳ· πρότερον γὰρ οὐκ ἐξῆν, ἀλλʼ ἐν τῷ γένει τοῦ τεθνηκότος ἔδει τὰ χρήματα καὶ τὸν οἶκον καταμένειν, ὁ δʼ ᾧ βούλεταί τις ἐπιτρέψας, εἰ μὴ παῖδες εἶεν αὐτῷ, δοῦναι τὰ αὑτοῦ, φιλίαν τε συγγενείας ἐτίμησε μᾶλλον καὶ χάριν ἀνάγκης, καὶ τὰ χρήματα κτήματα τῶν ἐχόντων ἐποίησεν.
21.3Yine de bağışları ölçüsüzce ve şartsız serbest bırakmadı. Hastalığın, ilaçların, hapsin, zorlamanın etkisinde ya da karısının sözüne uyarak verilmişse geçersizdi. En iyi olana aykırı olarak ikna edilmeyi zor görmekten farksız sayması çok yerindeydi; aldatmayı zorla, hazzı acıyla aynı sıraya koymuştu, çünkü bunların hepsi insanın aklını başından almaya eşit derecede muktedirdir.
οὐ μὴν ἀνέδην γε πάλιν οὐδʼ ἁπλῶς τὰς δόσεις ἐφῆκεν, ἀλλʼ εἰ μὴ νόσων ἕνεκεν ἢ φαρμάκων ἢ δεσμῶν ἢ ἀνάγκῃ κατασχεθεὶς ἢ γυναικὶ πιθόμενος, εὖ πάνυ καὶ προσηκόντως τὸ πεισθῆναι παρὰ τὸ βέλτιστον οὐδὲν ἡγούμενος τοῦ βιασθῆναι διαφέρειν, ἀλλʼ εἰς ταὐτὸ τὴν ἀπάτην τῇ ἀνάγκῃ καὶ τῷ πόνῳ τὴν ἡδονὴν θέμενος, ὡς οὐχ ἧττον ἐκστῆσαι λογισμὸν ἀνθρώπου δυναμένων.
21.4Kadınların dışarı çıkmasına, yasına ve bayramlarına da düzensizliği ve ölçüsüzlüğü önleyen bir kanun koydu. Dışarıya üç elbiseden fazlasıyla çıkmayacaklar, bir obolos değerinden fazla yiyecek ya da içecek taşımayacaklar, bir arşından uzun sepet götürmeyecekler, geceleri de yalnız arabayla ve önlerinde kandille gezeceklerdi. Kendilerini döverken yüzlerini tırmalamayı, ağıt için hazırlanmış sözler söylemeyi, başkasının cenazesinde başka bir ölü için dövünmeyi yasakladı.
ἐπέστησε δὲ καὶ ταῖς ἐξόδοις τῶν γυναικῶν καὶ τοῖς πένθεσι καὶ ταῖς ἑορταῖς νόμον ἀπείργοντα τὸ ἄτακτον καὶ ἀκόλαστον· ἐξιέναι μὲν ἱματίων τριῶν μὴ πλέον ἔχουσαν κελεύσας, μηδὲ βρωτὸν ἢ ποτὸν πλείονος ἢ ὀβολοῦ φερομένην, μηδὲ κάνητα πηχυαίου μείζονα, μηδὲ νύκτωρ πορεύεσθαι πλὴν ἁμάξῃ κομιζομένην λύχνου προφαίνοντος. ἀμυχὰς δὲ κοπτομένων καὶ τὸ θρηνεῖν πεποιημένα καὶ τὸ κωκύειν ἄλλον ἐν ταφαῖς ἑτέρων ἀφεῖλεν.
21.5Cenazede sığır kurban etmeyi, ölüyle birlikte üç elbiseden fazlasını gömmeyi, cenaze dışında başkalarının mezarlarına gitmeyi de yasakladı. Bunların çoğu bizim kanunlarımızda da yasaktır. Bizimkilere şu da eklenmiştir: Böyle yapanlar, yasta erkeğe yaraşmayan kadınca duygulara ve hatalara kapıldıkları için kadın işleri denetçileri tarafından cezalandırılır.
ἐναγίζειν δὲ βοῦν οὐκ εἴασεν, οὐδὲ συντιθέναι πλέον ἱματίων τριῶν, οὐδʼ ἐπʼ ἀλλότρια μνήματα βαδίζειν χωρὶς ἐκκομιδῆς. ὧν τὰ πλεῖστα καὶ τοῖς ἡμετέροις νόμοις ἀπηγόρευται· πρόσκειται δὲ τοῖς ἡμετέροις ζημιοῦσθαι τοὺς τὰ τοιαῦτα ποιοῦντας ὑπὸ τῶν γυναικονόμων, ὡς ἀνάνδροις καὶ γυναικώδεσι τοῖς περὶ τὰ πένθη πάθεσι καὶ ἁμαρτήμασιν ἐνεχομένους. # Bölüm 22
22.122. Bölüm
Şehrin, güvenlik için Attika'ya her yerden akın eden insanlarla dolduğunu görüyordu. Ülkenin büyük bölümü verimsiz ve kötüydü; denizciler de karşılığında verecek bir şeyi olmayanlara mal getirmeye alışkın değildi. Bu yüzden vatandaşları zanaatlara yöneltti ve oğluna zanaat öğretmeyen babaya bakma yükümlülüğünün olmadığını belirleyen bir kanun yazdı.
ὁρῶν δὲ τὸ μὲν ἄστυ πιμπλάμενον ἀνθρώπων ἀεὶ συρρεόντων πανταχόθεν ἐπʼ ἀδείας εἰς τὴν Ἀττικήν, τὰ δὲ πλεῖστα τῆς χώρας ἀγεννῆ καὶ φαῦλα, τοὺς δὲ χρωμένους τῇ θαλάττῃ μηδὲν εἰωθότας εἰσάγειν τοῖς μηδὲν ἔχουσιν ἀντιδοῦναι, πρὸς τὰς τέχνας ἔτρεψε τοὺς πολίτας, καὶ νόμον ἔγραψεν υἱῷ τρέφειν τὸν πατέρα μὴ διδαξάμενον τέχνην ἐπάναγκες μὴ εἶναι.
22.2Lykurgos, yabancı kalabalığından arınmış bir şehirde yaşıyordu, Euripides'in deyişiyle
çoklara yetecek, iki katı kadarına bile
toprağa sahipti. Hepsinden önemlisi, Lakedaimon'un çevresini boş bırakılmaması, sürekli yorulup çalıştırılarak ezilmesi gereken bir hilot kalabalığı sarmıştı. Bu yüzden vatandaşları ağır ve bayağı işlerden kurtarıp silah başında tutması, onlara yalnız bu tek zanaatı öğretip çalıştırması doğruydu.
τῷ μὲν γὰρ Λυκούργῳ καὶ πόλιν οἰκοῦντι καθαρὰν ὄχλου ξενικοῦ καὶ χώραν κεκτημένῳ πολλοῖσι πολλήν, δὶς τοσοῖσδε πλείονα, κατʼ Εὐριπίδην, καὶ τὸ μέγιστον, εἱλωτικοῦ πλήθους, ὃ βέλτιον ἦν μὴ σχολάζειν, ἀλλὰ τριβόμενον ἀεὶ καὶ πονοῦν ταπεινοῦσθαι, περικεχυμένου τῇ Λακεδαίμονι, καλῶς εἶχεν ἀσχολιῶν ἐπιπόνων καὶ βαναύσων ἀπαλλάξαντα τοὺς πολίτας συνέχειν ἐν τοῖς ὅπλοις, μίαν τέχνην ταύτην ἐκμανθάνοντας καὶ ἀσκοῦντας·
22.3Solon ise işleri kanunlara değil kanunları işlere uyduruyordu. Ülkenin tabiatının, çiftçilere kıtı kıtına yettiğini, aylak bir kalabalığı besleyemeyeceğini görerek zanaatlara saygınlık kazandırdı. Areios Pagos konseyine de herkesin geçimini nereden sağladığını denetleme ve aylakları cezalandırma görevi verdi.
σόλων δὲ τοῖς πράγμασι τοὺς νόμους μᾶλλον ἢ τὰ πράγματα τοῖς νόμοις προσαρμόζων, καὶ τῆς χώρας τὴν φύσιν ὁρῶν τοῖς γεωργοῦσι γλίσχρως διαρκοῦσαν, ἀργὸν δὲ καὶ σχολαστὴν ὄχλον οὐ δυναμένην τρέφειν, ταῖς τέχναις ἀξίωμα περιέθηκε, καὶ τὴν ἐξ Ἀρείου πάγου βουλὴν ἔταξεν ἐπισκοπεῖν ὅθεν ἕκαστος ἔχει τὰ ἐπιτήδεια, καὶ τοὺς ἀργοὺς κολάζειν.
22.4Pontoslu Herakleides'in anlattığına göre daha da sert olanı şudur: Fahişeden doğanlar babalarına bakmak zorunda değildi. Çünkü evlilikte güzel olanı göz ardı eden kimse kadını çocuk için değil haz için aldığını açıkça göstermiş, ücretini de almıştır. Doğumlarını bile ayıp kıldığı çocuklarına karşı kendinde konuşma hakkı bırakmamıştır.
ἐκεῖνο δʼ ἤδη σφοδρότερον,τὸ μηδὲ τοῖς ἐξ ἑταίρας γενομένοις ἐπάναγκες εἶναι τοὺς πατέρας τρέφειν, ὡς Ἡρακλείδης ἱστόρηκεν ὁ Ποντικός. ὁ γὰρ ἐν γάμῳ παρορῶν τὸ καλὸν οὐ τέκνων ἕνεκα δῆλός ἐστιν, ἀλλʼ ἡδονῆς ἀγόμενος γυναῖκα, τόν τε μισθὸν ἀπέχει, καὶ παρρησίαν αὑτῷ πρὸς τοὺς γενομένους οὐκ ἀπολέλοιπεν, οἷς αὐτὸ τὸ γενέσθαι πεποίηκεν ὄνειδος. # Bölüm 23
23.123. Bölüm
Genel olarak Solon'un kadınlarla ilgili kanunları pek tutarsız görünür. Zina ederken yakalanan adamı yakalayanın öldürmesine izin verdi; ama özgür bir kadını kaçırıp zorla ırzına geçene yüz drahmi ceza öngördü. Kadın pazarlayan yirmi drahmi öderdi, yalnız açıkça kendini satanlar hariç, yani fahişeler; çünkü bunlar para verenlere açıkça giderler.
ὅλως δὲ πλείστην ἔχειν ἀτοπίαν οἱ περὶ τῶν γυναικῶν νόμοι τῷ Σόλωνι δοκοῦσι. μοιχὸν μὲν γὰρ ἀνελεῖν τῷ λαβόντι δέδωκεν· ἐὰν δʼ ἁρπάσῃ τις ἐλευθέραν γυναῖκα καὶ βιάσηται, ζημίαν ἑκατὸν δραχμὰς ἔταξε· κἂν προαγωγεύῃ, δραχμὰς εἴκοσι, πλὴν ὅσαι πεφασμένως πωλοῦνται, λέγων δὴ τὰς ἑταίρας. αὗται γὰρ ἐμφανῶς φοιτῶσι πρὸς τοὺς διδόντας.
23.2Ayrıca kız ya da kız kardeş satmayı, evlenmeden bir erkekle birlikte olduğu anlaşılan kız dışında yasakladı. Aynı işi bir kez acı ve affedilmez biçimde, bir kez de oyun gibi rahatça, rastgele bir para cezasıyla cezalandırmak akla aykırıdır. Meğer ki şehirde paranın kıt olduğu o günlerde, güçlükle bulunması para cezalarını ağırlaştırmış olsun.
ἔτι δʼ οὔτε θυγατέρας πωλεῖν οὔτʼ ἀδελφὰς δίδωσι, πλὴν ἂν μὴ λάβῃ παρθένον ἀνδρὶ συγγεγενημένην. τὸ δʼ αὐτὸ πρᾶγμα ποτὲ μὲν πικρῶς καὶ ἀπαραιτήτως κολάζειν, ποτὲ δʼ εὐκόλως καὶ παίζοντα, πρόστιμον ζημίαν τὴν τυχοῦσαν ὁρίζοντα, ἄλογόν ἐστι· πλὴν εἰ μὴ σπανίζοντος τότε τοῦ νομίσματος ἐν τῇ πόλει μεγάλας ἐποίει τὰς ἀργυρικὰς ζημίας τὸ δυσπόριστον.
23.3Nitekim kurban fiyatlarında bir koyunu ve bir medimnos tahılı birer drahmi hesap eder. İsthmos yarışlarını kazanana yüz, Olympia'yı kazanana beş yüz drahmi verilmesini öngördü. Kurt getirene beş, yavru kurt getirene bir drahmi verdi. Phaleronlu Demetrios'a göre bunlardan biri sığırın, öteki koyunun fiyatıydı. On altıncı levhada seçkin kurbanlıklar için belirlediği fiyatlar, elbette bunların katları olmalıdır, ama bugünküyle karşılaştırılınca onlar da ucuzdur.
εἰς μέν γε τὰ τιμήματα τῶν θυσιῶν λογίζεται πρόβατον καὶ δραχμὴν ἀντὶ μεδίμνου· τῷ δʼ Ἴσθμια νικήσαντι δραχμὰς ἔταξεν ἑκατὸν δίδοσθαι, τῷ δʼ Ὀλύμπια πεντακοσίας· λύκον δὲ τῷ κομίσαντι πέντε δραχμὰς ἔδωκε, λυκιδέα δὲ μίαν, ὧν φησιν ὁ Φαληρεὺς Δημήτριος τὸ μὲν βοὸς εἶναι, τὸ δὲ προβάτου τιμήν. ἃς γὰρ ἐν τῷ ἑκκαιδεκάτῳ τῶν ἀξόνων ὁρίζει τιμὰς τῶν ἐκκρίτων ἱερείων, εἰκὸς μὲν εἶναι πολλαπλασίας, ἄλλως δὲ κἀκεῖναι πρὸς τὰς νῦν εὐτελεῖς εἰσιν.
23.4Atinalıların kurtlarla savaşı eskidir, çünkü toprakları tarımdan çok hayvancılığa elverişlidir. Bazıları kabilelerin adlarını İon'un oğullarından değil, geçim yollarının başlangıçta ayrıldığı sınıflardan aldığını söyler: Savaşçılara Hoplites, işçilere Ergades, kalan ikisinden çiftçilere Geleontes, otlak ve koyun işiyle uğraşanlara Aigikoreis denmiştir.
ἀρχαῖον δὲ τοῖς Ἀθηναίοις τὸ πολεμεῖν τοῖς λύκοις, βελτίονα νέμειν ἢ γεωργεῖν χώραν ἔχουσι. καὶ τὰς φυλὰς εἰσὶν οἱ λέγοντες οὐκ ἀπὸ τῶν Ἴωνος υἱῶν, ἀλλʼ ἀπὸ τῶν γενῶν, εἰς ἃ διῃρέθησαν οἱ βίοι τὸ πρῶτον, ὠνομάσθαι, τὸ μὲν μάχιμον Ὁπλίτας, τὸ δʼ ἐργατικὸν Ἐργάδεις· δυεῖν δὲ τῶν λοιπῶν Γελέοντας μὲν τοὺς γεωργούς, Αἰγικορεῖς δὲ τοὺς ἐπὶ νομαῖς καὶ προβατείαις διατρίβοντας.
23.5Ülkenin su bakımından ne sürekli akan ırmakları ne gölleri ne de bol kaynakları yeterliydi; halkın çoğu kazılmış kuyular kullanıyordu. Bu yüzden şu kanunu yazdı: Bir at yarışı mesafesi içinde, yani dört stadion yakınında kamu kuyusu varsa ondan yararlanılacak; daha uzaktaysa herkes kendi suyunu arayacak. Kendi arazisinde on kulaç derinliğe kadar kazdığı hâlde su bulamazsa, günde iki kez altı khous'luk bir testiyi komşusundan doldurabilecek. Çünkü yoksulluğa yardım etmek gerektiğini, aylaklığa ise yardım edilmemesi gerektiğini düşünüyordu.
ἐπεὶ δὲ πρὸς ὕδωρ οὔτε ποταμοῖς ἐστιν ἀενάοις οὔτε λίμναις τισὶν οὔτʼ ἀφθόνοις πηγαῖς ἡ χώρα διαρκής, ἀλλʼ οἱ πλεῖστοι φρέασι ποιητοῖς ἐχρῶντο, νόμον ἔγραψεν, ὅπου μέν ἐστι δημόσιον φρέαρ ἐντὸς ἱππικοῦ, χρῆσθαι τούτῳ· τὸ δʼ ἱππικὸν διάστημα τεσσάρων ἦν σταδίων· ὅπου δὲ πλεῖον ἀπέχει, ζητεῖν ὕδωρ ἴδιον· ἐὰν δὲ ὀρύξαντες ὀργυιῶν δέκα βάθος παρʼ ἑαυτοῖς μὴ εὕρωσι, τότε λαμβάνειν παρὰ τοῦ γείτονος ἑξάχουν ὑδρίαν δὶς ἑκάστης ἡμέρας πληροῦντας· ἀπορίᾳ γὰρ ᾤετο δεῖν βοηθεῖν, οὐκ ἀργίαν ἐφοδιάζειν.
23.6Bitki dikiminde de büyük bir ustalıkla ölçüler koydu. Tarlaya bir şey diken komşusundan beş ayak, incir ya da zeytin diken ise dokuz ayak uzakta dikecekti. Çünkü bunların kökleri daha uzağa gider, her bitkiye zarar vermeden komşu olamazlar: Besinlerini çalar, bazılarına da zararlı bir sızıntı bırakırlar. Hendek ve çukur kazmak isteyen, derinliği kadar komşusunun sınırından uzakta kazacaktı. Arı kovanı yerleştiren de bir başkasının önceden kurduğu kovanlardan üç yüz ayak uzakta olacaktı.
ὥρισε δὲ καὶ φυτειῶν μέτρα μάλʼ ἐμπείρως, τοὺς μὲν ἄλλο τι φυτεύοντας ἐν ἀγρῷ πέντε πόδας ἀπέχειν τοῦ γείτονος κελεύσας, τοὺς δὲ συκῆν ἢ ἐλαίαν ἐννέα. πορρωτέρω γὰρ ἐξικνεῖται ταῦτα ταῖς ῥίζαις, καὶ οὐ πᾶσι γειτνιᾷ τοῖς φυτοῖς ἀσινῶς, ἀλλὰ καὶ τροφὴν παραιρεῖται καὶ βλάπτουσαν ἐνίοις ἀπορροὴν ἀφίησι. βόθρους δὲ καὶ τάφρους τὸν βουλόμενον ἐκέλευσεν ὀρύσσειν, ὅσον ἐμβάλλει βάθος, ἀφιστάμενον μῆκος τἀλλοτρίου· καὶ μελισσῶν σμήνη καθιστάμενον ἀπέχειν τῶν ὑφʼ ἑτέρου πρότερον ἱδρυμένων πόδας τριακοσίους. # Bölüm 24
24.124. Bölüm
Ürünlerden yalnız zeytinyağının yabancılara satılmasına izin verdi, ötekilerin dışarı çıkarılmasını yasakladı. Arkhon, çıkaranlara lanet edecek, etmezse hazineye yüz drahmi ödeyecekti. Bu kanun birinci levhadadır. Eskiden incir ihracının da yasak olduğunu ve ihracatçıları ihbar etmeye "sykophantein", yani incir ihbarcılığı denildiğini söyleyenler de büsbütün inanılmaz değildir. Dört ayaklı hayvanların verdiği zarara dair de bir kanun yazdı; ısıran köpeğin üç arşınlık bir bağla bağlanıp teslim edilmesini buyurur. Güvenlik için zarif bir düşüncedir.
τῶν δὲ γινομένων διάθεσιν πρὸς ξένους ἐλαίου μόνον ἔδωκεν, ἄλλα δʼ ἐξάγειν ἐκώλυσε· καὶ κατὰ τῶν ἐξαγόντων ἀρὰς τὸν ἄρχοντα ποιεῖσθαι προσέταξεν, ἢ ἐκτίνειν αὐτὸν ἑκατὸν δραχμὰς εἰς τὸ δημόσιον. καὶ πρῶτος ἄξων ἐστὶν ὁ τοῦτον περιέχων τὸν νόμον. οὐκ ἂν οὖν τις ἡγήσαιτο παντελῶς ἀπιθάνους τοὺς λέγοντας ὅτι καὶ σύκων ἐξαγωγὴ τὸ παλαιὸν ἀπείρητο, καὶ τὸ φαίνειν ἐνδεικνύμενον τοὺς ἐξάγοντας κληθῆναι συκοφαντεῖν. ἔγραψε δὲ καὶ βλάβης τετραπόδων νόμον, ἐν ᾧ καὶ κύνα δακόντα παραδοῦναι κελεύει κλοιῷ τριπήχει δεδεμένον· τὸ μὲν ἐνθύμημα χάριεν πρὸς ἀσφάλειαν.
24.2Yeni vatandaşlara ilişkin kanun da şaşırtıcıdır: Yalnız kendi ülkelerinden ebediyen sürülmüş olanlara ya da bir zanaat icra etmek için bütün ev halkıyla Atina'ya göç edenlere vatandaş olma hakkı verir. Bunu, söylediklerine göre, başkalarını uzaklaştırmak için değil, bunları vatandaş olacaklarından emin olarak Atina'ya çağırmak için yapmıştır. Aynı zamanda, memleketini zorla kaybedenlerin de kendi kararıyla terk edenlerin de güvenilir olacağını düşünüyordu.
παρέχει δʼ ἀπορίαν καὶ ὁ τῶν δημοποιήτων νόμος, ὅτι γενέσθαι πολίταις οὐ δίδωσι πλὴν τοῖς φεύγουσιν ἀειφυγίᾳ τὴν ἑαυτῶν ἢ πανεστίοις Ἀθήναζε μετοικιζομένοις ἐπὶ τέχνῃ. τοῦτο δὲ ποιῆσαί φασιν αὐτὸν οὐχ οὕτως ἀπελαύνοντα τοὺς ἄλλους ὡς κατακαλούμενον Ἀθήναζε τούτους ἐπὶ βεβαίῳ τῷ μεθέξειν τῆς πολιτείας, καὶ ἅμα πιστοὺς νομίζοντα τοὺς μὲν ἀποβεβληκότας τὴν ἑαυτῶν διὰ τὴν ἀνάγκην, τοὺς δʼ ἀπολελοιπότας διὰ τὴν γνώμην.
24.3Solon'a özgü bir düzenleme de prytaneionda kamu yemeğidir; kendisi buna "parasitein" der. Aynı kimsenin sık sık yemek yemesine izin vermez; hakkı olan kişi de gelmek istemezse cezalandırır. Birincisini açgözlülük, ikincisini kamu işlerini hor görmek sayar.
ἴδιον δὲ τοῦ Σόλωνος καὶ τὸ περὶ τῆς ἐν δημοσίῳ σιτήσεως, ὅπερ αὐτὸς παρασιτεῖν κέκληκε. τὸν γὰρ αὐτὸν οὐκ ἐᾷ σιτεῖσθαι πολλάκις, ἐὰν δὲ ᾧ καθήκει μὴ βούληται, κολάζει, τὸ μὲν ἡγούμενος πλεονεξίαν, τὸ δʼ ὑπεροψίαν τῶν κοινῶν. # Bölüm 25
25.125. Bölüm
Bütün kanunlarına yüz yıl yürürlük verdi. Kanunlar, çerçeveler içinde dönen tahta levhalara yazıldı; bunların küçük kalıntıları hâlâ çağımızda prytaneionda korunuyordu. Aristoteles'e göre bunlara "kyrbeis" denmiştir. Komedi şairi Kratinos da bir yerde şöyle der:
Solon ve Drakon adına, şimdi kyrbeisleriyle arpa kavuruyorlar.
ἰσχὺν δὲ τοῖς νόμοις πᾶσιν εἰς ἑκατὸν ἐνιαυτοὺς ἔδωκε· καὶ κατεγράφησαν εἰς ξυλίνους ἄξονας ἐν πλαισίοις περιέχουσι στρεφομένους, ὧν ἔτι καθʼ ἡμᾶς ἐν Πρυτανείῳ λείψανα μικρὰ διεσώζετο· καὶ προσηγορεύθησαν, ὡς Ἀριστοτέλης φησί, κύρβεις. καὶ Κρατῖνος ὁ κωμικὸς εἴρηκέ που· πρὸς τοῦ Σόλωνος καὶ Δράκοντος οἷσι νῦν φρύγουσιν ἤδη τὰς κάχρυς τοῖς κύρβεσιν.
25.2Bazıları dinî törenleri ve kurbanları içerenlere özel olarak kyrbeis, ötekilere levha dendiğini söyler. Konsey, Solon'un kanunlarını koruyacağına ortaklaşa yemin etti; her thesmothet de ayrıca çarşıdaki taşın başında, yasalardan birini çiğnerse Delphoi'ye boyu kadar altın heykel adayacağına yemin etti.
ἔνιοι δέ φασιν ἰδίως ἐν οἷς ἱερὰ καὶ θυσίαι περιέχονται, κύρβεις, ἄξονας δὲ τοὺς ἄλλους ὠνομάσθαι, κοινὸν μὲν οὖν ὤμνυεν ὅρκον ἡ βουλὴ τοὺς Σόλωνος νόμους ἐμπεδώσειν, ἴδιον δʼ ἕκαστος τῶν θεσμοθετῶν ἐν ἀγορᾷ πρὸς τῷ λίθῳ, καταφατίζων, εἴ τι παραβαίη τῶν θεσμῶν, ἀνδριάντα χρυσοῦν ἰσομέτρητον ἀναθήσειν ἐν Δελφοῖς.
25.3Ayın düzensizliğini, Ay'ın hareketinin Güneş'in ne batışıyla ne de doğuşuyla her zaman örtüşmediğini, çoğu zaman aynı gün hem Güneş'i yakalayıp hem de geçtiğini görerek bu günün "eski ve yeni gün" olarak adlandırılmasını emretti. Çünkü kavuşumdan önceki kısmın biten aya, kalan kısmın ise başlayan aya ait olduğunu düşünüyordu. Görünüşe göre Homeros'un
bu ay biterken, o ay başlarken
sözünü ilk doğru anlayan oydu. Ertesi güne "yeni ay" dedi. Yirminci günden sonrakileri ise ekleyerek değil, ay ışığının azaldığını gördüğü gibi çıkararak ve geri giderek otuzuncu güne kadar saydı.
συνιδὼν δὲ τοῦ μηνὸς τὴν ἀνωμαλίαν,καὶ τὴν κίνησιν τῆς σελήνης οὔτε δυομένῳ τῷ ἡλίῳ πάντως οὔτʼ ἀνίσχοντι συμφερομένην, ἀλλὰ πολλάκις τῆς αὐτῆς ἡμέρας καὶ καταλαμβάνουσαν καὶ παρερχομένην τὸν ἥλιον, αὐτὴν μὲν ἔταξε ταύτην ἕνην καὶ νέαν καλεῖσθαι, τὸ μὲν πρὸ συνόδου μόριον αὐτῆς τῷ παυομένῳ μηνί, τὸ δὲ λοιπὸν ἤδη τῷ ἀρχομένῳ προσήκειν ἡγούμενος, πρῶτος, ὡς ἔοικεν, ὀρθῶς ἀκούσας Ὁμήρου λέγοντος, τοῦ μὲν φθίνοντος μηνός, τοῦ δʼ ἱσταμένοιο, τὴν δʼ ἐφεξῆς ἡμέραν νουμηνίαν ἐκάλεσε. τὰς δʼ ἀπʼ εἰκάδος οὐ προστιθείς, ἀλλʼ ἀφαιρῶν καὶ ἀναλύων, ὥσπερ τὰ φῶτα τῆς σελήνης ἑώρα, μέχρι τριακάδος ἠρίθμησεν.
25.4Kanunlar yürürlüğe girdikten sonra birileri her gün Solon'a geliyor, övüyor, eleştiriyor ya da yazılanlara şunu eklemesini, bunu çıkarmasını öğütlüyordu. En kalabalıkları da soru soranlar, sorgulayanlar, her maddenin ne anlama geldiğini ve hangi amaçla konduğunu açıklamasını isteyenlerdi.
ἐπεὶ δὲ τῶν νόμων εἰσενεχθέντων ἔνιοι τῷ Σόλωνι καθʼ ἑκάστην προσῄεσαν ἡμέραν, ἐπαινοῦντες ἢ ψέγοντες ἢ συμβουλεύοντες ἐμβάλλειν τοῖς γεγραμμένοις ὅ τι τύχοιεν ἢ ἀφαιρεῖν, πλεῖστοι δʼ ἦσαν οἱ πυνθανόμενοι καὶ ἀνακρίνοντες καὶ κελεύοντες αὐτὸν ὅπως ἕκαστον ἔχει καὶ πρὸς ἣν κεῖται διάνοιαν ἐπεκδιδάσκειν καὶ σαφηνίζειν,
25.5Solon bunları yapmanın yersiz, yapmamanın da kıskançlık çekici olduğunu görüyordu. Bu güçlüklerden bütünüyle sıyrılmak ve vatandaşlarının memnuniyetsizliğinden ve kınamalarından kaçmak istiyordu; çünkü kendisinin dediği gibi, "büyük işlerde herkesi memnun etmek zordur". Yolculuğuna bahane olarak gemi ticaretini gösterdi ve Atinalılardan on yıl izin alarak denize açıldı. Bu sürede kanunlara alışacaklarını umuyordu.
ὁρῶν ὅτι ταῦτα καὶ τὸ πράττειν ἄτοπον καὶ τὸ μὴ πράττειν ἐπίφθονον, ὅλως δὲ ταῖς ἀπορίαις ὑπεκστῆναι βουλόμενος καὶ διαφυγεῖν τὸ δυσάρεστον καὶ φιλαίτιον τῶν πολιτῶν (ἔργμασι γὰρ ἐν μεγάλοις πᾶσιν ἁδεῖν χαλεπόν, ὡς αὐτὸς εἴρηκε), πρόσχημα τῆς πλάνης τὴν ναυκληρίαν ποιησάμενος ἐξέπλευσε, δεκαετῆ παρὰ τῶν Ἀθηναίων ἀποδημίαν αἰτησάμενος. ἤλπιζε γὰρ ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ καὶ τοῖς νόμοις αὐτοὺς ἔσεσθαι συνήθεις. # Bölüm 26
26.126. Bölüm
Önce Mısır'a gitti ve kendi dediği gibi,
Nil'in ağzında, Kanobos kıyısına yakın
yaşadı. Bir süre, rahiplerin en bilginleri olan Heliopolisli Psenophis ve Saisli Sonkhis ile birlikte felsefe yaptı. Platon'un dediğine göre onlardan Atlantis hikâyesini duymuş, bunu Yunanlara şiirle iletmeye kalkışmıştır.
πρῶτον μὲν οὖν εἰς Αἴγυπτον ἀφίκετο καὶ διέτριψεν, ὡς αὐτός φησι, Νείλου ἐπὶ προχοῇσι Κανωβίδος ἐγγύθεν ἀκτῆς. χρόνον δέ τινα καὶ τοῖς περὶ Ψένωφιν τὸν Ἡλιουπολίτην καὶ Σῶγχιν τὸν Σαΐτην, λογιωτάτοις οὖσι τῶν ἱερέων, συνεφιλοσόφησε· παρʼ ὧν καὶ τὸν Ἀτλαντικὸν ἀκούσας λόγον, ὡς Πλάτων φησίν, ἐπεχείρησε διὰ ποιήματος ἐξενεγκεῖν εἰς τοὺς Ἕλληνας.
26.2Sonra Kıbrıs'a geçti ve oradaki krallardan Philokypros'un özel sevgisini kazandı. Bu kralın, Theseus oğlu Demophon'un kurduğu küçük bir şehri vardı; Klarios Irmağı kıyısında, sağlam ama başka bakımlardan güç ve verimsiz bir arazide kuruluydu. Altında güzel bir ova bulunuyordu; Solon krala şehri oraya taşıyıp daha hoş ve daha büyük bir şehir kurmasını önerdi.
ἔπειτα πλεύσας εἰς Κύπρον ἠγαπήθη διαφερόντως ὑπὸ Φιλοκύπρου τινὸς τῶν ἐκεῖ βασιλέων, ὃς εἶχεν οὐ μεγάλην πόλιν, ᾠκισμένην ὑπὸ Δημοφῶντος τοῦ Θησέως, περὶ τὸν Κλάριον ποταμὸν ἐν χωρίοις ὀχυροῖς μέν, ἄλλως δὲ δυσχερέσι καὶ φαύλοις κειμένην. ἔπεισεν οὖν αὐτὸν ὁ Σόλων ὑποκειμένου καλοῦ πεδίου μεταθέντα τὴν πόλιν ἡδίονα καὶ μείζονα κατασκευάσαι.
26.3Yanında kalıp iskânla bizzat ilgilendi, yaşam ve güvenlik bakımından en iyi şekilde düzenlenmesine yardım etti. Böylece Philokypros'a pek çok yerleşimci geldi, öteki krallar da ona özendi. Bu yüzden Solon'a saygı olarak, daha önce Aipeia diye anılan şehre onun adından Soloi dedi.
καὶ παρὼν ἐπεμελήθη τοῦ συνοικισμοῦ, καὶ συνδιεκόσμησε πρός τε διαγωγὴν ἄριστα καὶ πρὸς ἀσφάλειαν, ὥστε πολλοὺς μὲν οἰκήτορας τῷ Φιλοκύπρῳ συνελθεῖν, ζηλῶσαι δὲ τοὺς ἄλλους βασιλέας· διὸ καὶ τῷ Σόλωνι τιμὴν ἀποδιδοὺς Αἰπεῖαν τὴν πόλιν καλουμένην πρότερον ἀπʼ ἐκείνου Σόλους προσηγόρευσε.
26.4Solon da bu iskândan söz eder. Elejilerinde Philokypros'a seslenerek şöyle der:
Şimdi sen uzun süre Soloilere burada hükmederek bu şehirde yaşa, soyun da yaşasın; bana gelince, ünlü adadan hızlı gemiyle sağ salim uğurlasın beni menekşe taçlı Kypris. Bu iskân için bana lütuf ve şan, yurduma da iyi bir dönüş versin.
καὶ αὐτὸς δὲ μέμνηται τοῦ συνοικισμοῦ· προσαγορεύσας γὰρ ἐν ταῖς ἐλεγείαις τὸν Φιλόκυπρον, νῦν δὲ (φησί) σὺ μὲν Σολίοισι πολὺν χρόνον ἐνθάδʼ ἀνάσσων τήνδε πόλιν ναίοις καὶ γένος ὑμέτερον· αὐτὰρ ἐμὲ ξὺν νηῒ θοῇ κλεινῆς ἀπὸ νήσου ἀσκηθῆ πέμποι Κύπρις ἰοστέφανος· οἰκισμῷ δʼ ἐπὶ τῷδε χάριν καὶ κῦδος ὀπάζοι ἐσθλὸν καὶ νόστον πατρίδʼ ἐς ἡμετέρην. # Bölüm 27
27.127. Bölüm
Solon'un Kroisos'la görüşmesini kimileri, tarihlere dayanarak uydurma diye çürütmeye çalışır. Ama bu kadar ünlü, bu kadar tanığı olan ve daha önemlisi Solon'un karakterine uygun, onun yüksek ruhuna ve bilgeliğine yaraşan bir hikâyeyi, bazı kronoloji cetvelleri denilen, binlerce kişinin düzeltmeye çalıştığı hâlde bugüne dek çelişkilerini uzlaştıramadığı hesaplar uğruna bırakmaya niyetim yok.
τὴν δὲ πρὸς Κροῖσον ἔντευξιν αὐτοῦ δοκοῦσιν ἔνιοι τοῖς χρόνοις ὡς πεπλασμένην ἐλέγχειν. ἐγὼ δὲ λόγον ἔνδοξον οὕτω καὶ τοσούτους μάρτυρας ἔχοντα, καὶ, ὃ μεῖζόν ἐστι, πρέποντα τῷ Σόλωνος ἤθει καὶ τῆς ἐκείνου μεγαλοφροσύνης καὶ σοφίας ἄξιον, οὔ μοι δοκῶ προήσεσθαι χρονικοῖς τισι λεγομένοις κανόσιν, οὓς μυρίοι διορθοῦντες ἄχρι σήμερον εἰς οὐδὲν αὑτοῖς ὁμολογούμενον δύνανται καταστῆσαι τὰς ἀντιλογίας.
27.2Anlatıldığına göre Solon, Kroisos'un isteği üzerine Sardeis'e gidince, denize ilk kez inen bir kara adamının başına gelene benzer bir şey yaşadı. O adam, birbiri ardına gördüğü ırmakları deniz sanırmış. Solon da sarayda ilerlerken görkemli giysiler içinde, kalabalık uşak ve mızrakçılar arasında dolaşan birçok saray adamı görüyor, her birini Kroisos sanıyordu. Sonunda onun yanına götürüldü. Kroisos, en görkemli ve seyrine doyulmaz görünmek için taşlardan, boyalı kumaşlardan, altın işlemelerden ne kadar göz alıcı, gösterişli ve imrenilecek süs varsa üzerine takmıştı.
τὸν δʼ οὖν Σόλωνά φασιν εἰς Σάρδεις δεηθέντι τῷ Κροίσῳ παραγενόμενον, παθεῖν τι παραπλήσιον ἀνδρὶ χερσαίῳ κατιόντι πρῶτον ἐπὶ θάλατταν. ἐκεῖνός τε γὰρ ὁρῶν ἄλλον ἐξ ἄλλου ποταμὸν ᾤετο τὴν θάλασσαν εἶναι, καὶ τῷ Σόλωνι τὴν αὐλὴν διαπορευομένῳ καὶ πολλοὺς ὁρῶντι τῶν βασιλικῶν κεκοσμημένους πολυτελῶς, καὶ σοβοῦντας ἐν ὄχλῳ προπομπῶν καὶ δορυφόρων, ἕκαστος ἐδόκει Κροῖσος εἶναι, μέχρι πρὸς αὐτὸν ἤχθη, πᾶν ὅσον ἐν λίθοις, ἐν βαφαῖς ἐσθῆτος, ἐν τέχναις χρυσοῦ περὶ κόσμον ἐκπρεπὲς ἔχειν ἢ περιττὸν ἢ ζηλωτὸν ἐδόκει περικείμενον, ὡς δὴ θέαμα σεμνότατον ὀφθείη καὶ ποικιλώτατον.
27.3Solon karşısına geçti, ama bu görüntüden ne etkilendi ne de Kroisos'un beklediği sözleri söyledi; akıllı insanlar için onun bu görgüsüzlüğü ve bayağılığı hor gördüğü açıktı. Kroisos hazine odalarının açılmasını, öteki eşyalarının ve şatafatının ona gösterilmesini buyurdu; Solon'un buna ihtiyacı yoktu, adamın karakterini anlamak için kendisini görmek yetmişti. Her şeyi seyredip geri getirilince Kroisos ondan daha bahtiyar bir insan tanıyıp tanımadığını sordu.
ἐπεὶ δʼ ὁ Σόλων ἄντικρυς καταστὰς οὔτʼ ἔπαθεν οὐδὲν οὔτʼ εἶπε πρὸς τὴν ὄψιν ὧν ὁ Κροῖσος προσεδόκησεν, ἀλλὰ καὶ δῆλος ἦν τοῖς εὖ φρονοῦσι τῆς ἀπειροκαλίας καὶ μικροπρεπείας καταφρονῶν, ἐκέλευσεν αὐτῷ τούς τε θησαυροὺς ἀνοῖξαι τῶν χρημάτων, καὶ τὴν ἄλλην ἄγοντας ἐπιδεῖξαι μηδὲν δεομένῳ κατασκευὴν καὶ πολυτέλειαν. ἤρκει γὰρ αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ τοῦ τρόπου κατανόησιν παρασχεῖν. ὡς δʼ οὖν αὖθις ἤχθη γεγονὼς ἁπάντων θεατής, ἠρώτησεν αὐτὸν ὁ Κροῖσος εἴ τινα οἶδεν ἀνθρώπων αὐτοῦ μακαριώτερον.
27.4Solon, hemşehrisi Tellos'u tanıdığını söyledi: Tellos dürüst bir adamdı, saygın çocuklar ve gerekli hiçbir şeyden yoksun olmayan bir hayat bırakmış, vatanı uğruna kahramanca savaşarak şanla ölmüştü. Kroisos, saadeti çok para ve altınla ölçmeyen, bu kadar büyük bir güç ve hâkimiyet yerine halktan bir adamın yaşamını ve ölümünü tercih eden bu kişiyi tuhaf ve kaba buldu.
ἀποφηναμένου δὲ τοῦ Σόλωνος ὅτι οἶδε Τέλλον αὑτοῦ πολίτην, καὶ διεξελθόντος ὅτι χρηστὸς ἀνὴρ ὁ Τέλλος γενόμενος καὶ παῖδας εὐδοκίμους καταλιπὼν καὶ βίον οὐδενὸς ἐνδεᾶ τῶν ἀναγκαίων, ἐτελεύτησεν ἐνδόξως ἀριστεύσας ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ἤδη μὲν ἀλλόκοτος ἐδόκει εἶναι τῷ Κροίσῳ καὶ ἄγροικος, εἰ μὴ πρὸς ἀργύριον πολὺ μηδὲ χρυσίον τῆς εὐδαιμονίας ποιεῖται τὴν ἀναμέτρησιν, ἀλλὰ δημοτικοῦ καὶ ἰδιώτου βίον καὶ θάνατον ἀνθρώπου μᾶλλον ἢ τοσαύτην ἀγαπῴη δύναμιν καὶ ἀρχήν.
27.5Yine de Tellos'tan sonra daha mesut bir insan tanıyıp tanımadığını sordu. Solon bu kez Kleobis ve Biton'u tanıdığını söyledi: Kardeşlerini ve annelerini son derece seven bu adamlar, öküzler geç kalınca kendileri boyunduruğa girip anneyi arabayla Hera tapınağına götürmüşlerdi; vatandaşlar anneyi kutlamış, o da sevinmişti. Sonra kurban sunup içmişler, ertesi gün artık kalkmamış, bu kadar şan içinde acısız ve kedersiz bir ölümle ölü bulunmuşlardı.
οὐ μὴν ἀλλὰ πάλιν ἠρώτησεν αὐτὸν εἰ μετὰ Τέλλον ἄλλον ἔγνωκεν ἀνθρώπων εὐδαιμονέστερον. πάλιν δὲ τοῦ Σόλωνος εἰπόντος εἰδέναι Κλέοβιν καὶ Βίτωνα, φιλαδέλφους καὶ φιλομήτορας διαφερόντως ἄνδρας, οἳ τὴν μητέρα τῶν βοῶν βραδυνόντων ὑποδύντες αὐτοὶ τῷ ζυγῷ τῆς ἁμάξης ἐκόμισαν πρὸς τὸ τῆς Ἥρας ἱερὸν εὐδαιμονιζομένην ὑπὸ τῶν πολιτῶν καὶ χαίρουσαν, εἶτα θύσαντες καὶ πιόντες οὐκ ἔτι μεθʼ ἡμέραν ἀνέστησαν, ἀλλὰ τεθνηκότες ἀναλγῆ καὶ ἄλυπον ἐπὶ δόξῃ τοσαύτῃ θάνατον ὤφθησαν,
27.6"Peki ya biz?" dedi Kroisos artık öfkeyle. "Bizi mesut insanlar arasına hiç koymuyor musun?" Solon ne dalkavukluk etmek ne de onu daha fazla kızdırmak istiyordu: "Lydia kralı," dedi, "tanrı Yunanlara başka şeylerde olduğu gibi ölçülü bir pay vermiştir. Ölçülülüğümüzden ötürü bizim bilgeliğimiz de, görünüşe göre, ürkek ve halktan bir bilgeliktir, ne krallara yaraşır ne de parlaktır. Bu bilgelik, hayatın her türlü talihle dolu olduğunu görür ve mevcut iyiliklerle övünmeye, değişebilecek bir zaman içindeki bir insanın iyi talihine hayran olmaya izin vermez.
ἡμᾶς δέ, εἶπεν ἤδη πρὸς ὀργὴν ὁ Κροῖσος, εἰς οὐδένα τίθης εὐδαιμόνων ἀριθμὸν ἀνθρώπων; καὶ ὁ Σόλων οὔτε κολακεύειν βουλόμενος αὐτὸν οὔτε περαιτέρω παροξύνειν, Ἕλλησιν, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ Λυδῶν, πρός τε τἆλλα μετρίως ἔχειν ὁ θεὸς ἔδωκε, καὶ σοφίας τινὸς ἀθαρσοῦς, ὡς ἔοικε, καὶ δημοτικῆς, οὐ βασιλικῆς οὐδὲ λαμπρᾶς, ὑπὸ μετριότητος ἡμῖν μέτεστιν, ἣ τύχαις ὁρῶσα παντοδαπαῖς χρώμενον ἀεὶ τὸν βίον, οὐκ ἐᾷ τοῖς παροῦσιν ἀγαθοῖς μέγα φρονεῖν, οὐδὲ θαυμάζειν ἀνδρὸς εὐτυχίαν μεταβολῆς χρόνον ἔχουσαν.
27.7"Çünkü herkese bilinmeyen yerden türlü türlü bir gelecek gelir. Biz ancak tanrının başarıyı sona kadar taşıdığı insanı mesut sayarız. Hâlâ yaşayan ve hayatta tehlike içinde olan birini mutlu saymak, yarışmakta olana ilan edilen zafer ve takılan taç gibi güvenilmez ve geçersizdir." Solon bunları söyleyip gitti; Kroisos'u üzmüş, ama akıllandıramamıştı.
ἔπεισι γὰρ ἑκάστῳ ποικίλον ἐξ ἀδήλου τὸ μέλλον· ᾧ δʼ εἰς τέλος ὁ δαίμων ἔθετο τὴν εὐπραξίαν, τοῦτον εὐδαίμονα νομίζομεν. ὁ δὲ ζῶντος ἔτι καὶ κινδυνεύοντος ἐν τῷ βίῳ μακαρισμός, ὥσπερ ἀγωνιζομένου κήρυγμα καὶ στέφανος, ἐστὶν ἀβέβαιος καὶ ἄκυρος. ταῦτʼ εἰπὼν ὁ Σόλων ἀπηλλάττετο λυπήσας μέν, οὐ νουθετήσας δὲ τὸν Κροῖσον. # Bölüm 28
28.128. Bölüm
Öykü yazarı Aisopos, Kroisos tarafından Sardeis'e çağrılmış ve onurlandırılmıştı. Solon'un hiç iyi karşılanmamasına üzüldü. Ona öğüt vererek, "Solon," dedi, "krallarla ya mümkün olduğunca az ya da onları memnun edecek şekilde görüşmek gerekir." Solon, "Hayır, vallahi," dedi, "ya mümkün olduğunca az ya da en iyi şekilde.
ὁ δὲ λογοποιὸς Αἴσωπος, ἐτύγχανε γὰρ εἰς Σάρδεις μετάπεμπτος γεγονὼς ὑπὸ Κροίσου καὶ τιμώμενος, ἠχθέσθη τῷ Σόλωνι μηδεμιᾶς τυχόντι φιλανθρωπίας· καὶ προτρέπων αὐτόν, ὦ Σόλων, ἔφη, τοῖς βασιλεῦσι δεῖ ὡς ἥκιστα ἢ ὡς ἥδιστα ὁμιλεῖν. καὶ ὁ Σόλων, μὰ Δίʼ, εἶπεν, ἀλλʼ ὡς ἥκιστα ἢ ὡς ἄριστα.
28.2O sırada Kroisos Solon'u böyle hor gördü. Ama Kyros'la çarpışıp yenilince, şehrini kaybedip canlı ele geçirilince, yakılacağı sırada odun yığını hazırlanmış, bütün Persler seyrederken ve Kyros da oradayken bağlı olarak üzerine çıkarıldı. Sesinin yettiği kadar üç kez "Ey Solon!" diye bağırdı. Kyros şaştı ve bu Solon'un insanlardan mı tanrılardan mı olduğunu, çaresiz anında neden yalnız ona seslendiğini sormak için adam gönderdi.
τότε μὲν οὖν ὁ Κροῖσος οὕτω τοῦ Σόλωνος κατεφρόνησεν· ἐπεὶ δὲ Κύρῳ συμβαλὼν ἐκρατήθη μάχῃ, καὶ τὴν πόλιν ἀπώλεσε, καὶ ζῶν ἁλοὺς αὐτὸς ἔμελλε καταπίμπρασθαι, καὶ γενομένης πυρᾶς ἀνεβιβάσθη δεδεμένος θεωμένων Περσῶν ἁπάντων καὶ Κύρου παρόντος, ἐφʼ ὅσον ἐξικνεῖτο καὶ δυνατὸς ἦν τῇ φωνῇ φθεγξάμενος ἀνεβόησε τρίς, ὦ Σόλων. θαυμάσας οὖν ὁ Κῦρος ἔπεμψε τοὺς ἐρησομένους ὅστις ἀνθρώπων ἢ θεῶν οὗτός ἐστιν ὁ Σόλων, ὃν ἐν τύχαις ἀπόροις μόνον ἀνακαλεῖται.
28.3Kroisos hiçbir şey gizlemeden şunu söyledi: "Bu adam Yunanların bilgelerinden biridir. Onu bir şey duymak ya da eksik olduğum bir şeyi öğrenmek için değil, sözde saadetimi görüp tanık olması için çağırmıştım. Oysa o saadeti kaybetmek, elde etmekten daha büyük bir kötülükmüş. Çünkü o varken iyiliği yalnız söz ve kanaattendi; değişimleri ise beni gerçekten korkunç acılara ve çaresiz felaketlere götürdü.
καὶ ὁ Κροῖσος οὐδὲν ἀποκρυψάμενος εἶπεν ὅτι τῶν παρʼ Ἕλλησι σοφῶν εἷς οὗτος ἦν ὁ ἀνήρ, ὃν ἐγὼ μετεπεμψάμην οὐκ ἀκοῦσαί τι βουλόμενος οὐδὲ μαθεῖν ὧν ἐνδεὴς ἤμην, ἀλλʼ ὡς δή μοι θεατὴς γένοιτο καὶ μάρτυς ἀπίοι τῆς εὐδαιμονίας ἐκείνης, ἣν ἀποβαλεῖν ἄρα μεῖζον ἦν κακὸν ἢ λαβεῖν ἀγαθόν. λόγος γὰρ ἦν καὶ δόξα τἀγαθὸν παρούσης· αἱ μεταβολαὶ δέ μοι αὐτῆς εἰς πάθη δεινὰ καὶ συμφορὰς ἀνηκέστους ἔργῳ τελευτῶσι.
28.4"O adam, o günkü durumdan bugünü sezerek hayatın sonuna bakmamı, güvenilmez sanılarla kibre kapılıp şımarmamamı söylemişti." Bu sözler Kyros'a iletilince, Kroisos'tan daha akıllı olduğundan Solon'un sözünün bu örnekte ne kadar sağlam olduğunu gördü; Kroisos'u yalnız serbest bırakmakla kalmadı, ömrü boyunca ona saygı gösterdi. Böylece Solon, tek bir sözle kralların birini kurtarmış, ötekini terbiye etmiş diye ün kazandı.
καὶ ταῦτʼ ἐκεῖνος ὁ ἀνὴρ ἐκ τῶν τότε τὰ νῦν τεκμαιρόμενος, ἐκέλευε τὸ τέλος τοῦ βίου σκοπεῖν καὶ μὴ θρασυνόμενον ἀβεβαίοις ὑπονοίαις ὑβρίζειν. ἐπεὶ δὲ τοῦτʼ ἀνηνέχθη πρὸς τὸν Κῦρον, ἅτε δὴ σοφώτερος ὢν τοῦ Κροίσου καὶ τὸν λόγον τοῦ Σόλωνος ἰσχυρὸν ἐν τῷ παραδείγματι βλέπων, οὐ μόνον ἀφῆκε τὸν Κροῖσον, ἀλλὰ καὶ τιμῶν ἐφʼ ὅσον ἔζη διετέλεσε· καὶ δόξαν ἔσχεν ὁ Σόλων ἑνὶ λόγῳ τὸν μὲν σώσας, τὸν δὲ παιδεύσας τῶν βασιλέων. # Bölüm 29
29.129. Bölüm
Solon yurt dışındayken şehirdekiler yeniden çekişmeye başladı. Ovalıların başında Lykurgos, Kıyılıların başında Alkmaion oğlu Megakles, Dağlıların başında da Peisistratos vardı; bu sonuncuların arasında ırgatlar, zenginlere en çok kızan kalabalık bulunuyordu. Şehir hâlâ kanunlarla yönetiliyordu, ama artık herkes bir değişiklik bekliyor ve başka bir düzen özlüyordu. Kimse eşitlik ummuyor, herkes bu değişimden daha fazlasını alacağını ve rakiplerine büsbütün üstün geleceğini düşünüyordu.
οἱ δὲ ἐν ἄστει πάλιν ἐστασίαζον ἀποδημοῦντος τοῦ Σόλωνος· καὶ προειστήκει τῶν μὲν Πεδιέων Λυκοῦργος, τῶν δὲ Παράλων Μεγακλῆς ὁ Ἀλκμαίωνος, Πεισίστρατος δὲ τῶν Διακρίων, ἐν οἷς ἦν ὁ θητικὸς ὄχλος καὶ μάλιστα τοῖς πλουσίοις ἀχθόμενος· ὥστε χρῆσθαι μὲν ἔτι τοῖς νόμοις τὴν πόλιν, ἤδη δὲ πράγματα νεώτερα προσδοκᾶν καὶ ποθεῖν ἅπαντας ἑτέραν κατάστασιν, οὐκ ἴσον ἐλπίζοντας, ἀλλὰ πλέον ἕξειν ἐν τῇ μεταβολῇ καὶ κρατήσειν παντάπασι τῶν διαφερομένων.
29.2Durum böyleyken Solon Atina'ya döndü. Herkes ona saygı ve hürmet gösteriyordu, ama yaşlılık yüzünden artık eskisi gibi halk önünde konuşup iş yapacak gücü de hevesi de kalmamıştı. Fırkaların başındaki adamlarla özel olarak görüşüp onları uzlaştırmaya çalışıyordu. En çok Peisistratos ona kulak veriyor gibi görünüyordu. Çünkü konuşması tatlı ve sevimliydi; yoksullara yardım eder, düşmanlarına karşı yumuşak ve ölçülü davranırdı.
οὕτω δὲ τῶν πραγμάτων ἐχόντων ὁ Σόλων παραγενόμενος εἰς τὰς Ἀθήνας, αἰδῶ μὲν εἶχε καὶ τιμὴν παρὰ πᾶσιν, ἐν δὲ κοινῷ λέγειν καὶ πράσσειν ὁμοίως οὐκ ἔτʼ ἦν δυνατὸς οὐδὲ πρόθυμος ὑπὸ γήρως, ἀλλʼ ἐντυγχάνων ἰδίᾳ τοῖς προεστῶσι τῶν στάσεων ἀνδράσιν ἐπειρᾶτο διαλύειν καὶ συναρμόττειν, μάλιστα τοῦ Πεισιστράτου προσέχειν δοκοῦντος αὐτῷ. καὶ γὰρ αἱμύλον τι καὶ προσφιλὲς εἶχεν ἐν τῷ διαλέγεσθαι, καὶ βοηθητικὸς ἦν τοῖς πένησι καὶ πρὸς τὰς ἔχθρας ἐπιεικὴς καὶ μέτριος.
29.3Tabiatında olmayan nitelikleri de taklit ederek, onlara gerçekten sahip olanlardan daha çok inandırıyordu. Temkinli, edepli, eşitliği en çok seven, mevcut düzeni bozmaya ve yenilik istemeye kızan biri sanılıyordu. Çoğunluğu bu yolla aldatıyordu. Solon ise karakterini çabucak anladı, kurduğu tuzağı ilk gören oydu. Yine de ondan nefret etmedi, onu yatıştırmaya ve akıllandırmaya çalıştı. Ona da başkalarına da, ruhundaki öne çıkma tutkusu alınıp tiranlık arzusu iyileştirilse, aretēye daha yatkın ve daha iyi bir vatandaş bulunamayacağını söylüyordu.
ἃ δὲ φύσει μὴ προσῆν αὐτῷ, καὶ ταῦτα μιμούμενος ἐπιστεύετο μᾶλλον τῶν ἐχόντων, ὡς εὐλαβὴς καὶ κόσμιος ἀνὴρ καὶ μάλιστα δὴ τὸ ἴσον ἀγαπῶν, καὶ δυσχεραίνων εἴ τις τὰ παρόντα κινοίη καὶ νεωτέρων ὀρέγοιτο· τούτοις γὰρ ἐξηπάτα τοὺς πολλούς. ὁ δὲ Σόλων ταχὺ τὸ ἦθος ἐφώρασεν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐπιβουλὴν πρῶτος ἐγκατεῖδεν· οὐ μὴν ἐμίσησεν, ἀλλʼ ἐπειρᾶτο πραΰνειν καὶ νουθετεῖν, καὶ πρὸς αὐτὸν ἔλεγε καὶ πρὸς ἑτέρους ὡς εἴ τις ἐξέλοι τὸ φιλόπρωτον αὐτοῦ τῆς ψυχῆς καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ἰάσαιτο τῆς τυραννίδος, οὐκ ἔστιν ἄλλος εὐφυέστερος πρὸς ἀρετὴν οὐδὲ βελτίων πολίτης.
29.4Thespis ve çevresi o sıralarda tragedyayı yerinden oynatmaya başlamıştı. Bu iş yeni olduğu için halkı çekiyordu, ama henüz yarışma hâline gelmemişti. Solon yaratılışça dinlemeyi ve öğrenmeyi severdi; yaşlılığında da kendini iyice boş vakte, eğlenceye, vallahi içkiye ve musikiye vermişti. Thespis'in eski âdet üzere bizzat oynadığını seyretti.
ἀρχομένων δὲ τῶν περὶ Θέσπιν ἤδη τὴν τραγῳδίαν κινεῖν, καὶ διὰ τὴν καινότητα τοὺς πολλοὺς ἄγοντος τοῦ πράγματος, οὔπω δʼ εἰς ἅμιλλαν ἐναγώνιον ἐξηγμένου, φύσει φιλήκοος ὢν καὶ φιλομαθὴς ὁ Σόλων, ἔτι μᾶλλον ἐν γήρᾳ σχολῇ καὶ παιδιᾷ καὶ νὴ Δία πότοις καὶ μουσικῇ παραπέμπων ἑαυτόν, ἐθεάσατο τὸν Θέσπιν αὐτὸν ὑποκρινόμενον, ὥσπερ ἔθος ἦν τοῖς παλαιοῖς.
29.5Oyundan sonra ona seslenip, bu kadar insanın önünde böyle büyük yalanlar söylemekten utanmadığını sordu. Thespis, bunları oyun olsun diye söylemenin ve yapmanın kötü bir yanı olmadığını söyleyince Solon asasını yere sertçe vurdu: "Ama bu oyunu böyle övüp yüceltirsek, yakında sözleşmelerimizde de buluruz" dedi.
μετὰ δὲ τὴν θέαν προσαγορεύσας αὐτὸν ἠρώτησεν εἰ τοσούτων ἐναντίον οὐκ αἰσχύνεται τηλικαῦτα ψευδόμενος. φήσαντος δὲ τοῦ Θέσπιδος μὴ δεινὸν εἶναι τὸ μετὰ παιδιᾶς λέγειν τὰ τοιαῦτα καὶ πράσσειν, σφόδρα τῇ βακτηρίᾳ τὴν γῆν ὁ Σόλων πατάξας· ταχὺ μέντοι τὴν παιδιάν, ἔφη, ταύτην ἐπαινοῦντες οὕτω καὶ τιμῶντες εὑρήσομεν ἐν τοῖς συμβολαίοις. # Bölüm 30
30.130. Bölüm
Peisistratos kendini yaralayıp bir arabayla çarşıya geldi ve yönetim yüzünden düşmanlarının kendisine suikast düzenlediğini söyleyerek halkı kışkırttı. Birçok kişi öfkelenip bağırıyordu. Solon yaklaşıp yanına geldi ve "Hippokrates oğlu," dedi, "Homeros'un Odysseus'unu iyi oynamıyorsun. O, düşmanlarını kendini yaralayarak aldatmıştı; sen aynı şeyi vatandaşlarını kandırmak için yapıyorsun."
ἐπεὶ δὲ κατατρώσας αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ Πεισίστρατος ἧκεν εἰς ἀγορὰν ἐπὶ ζεύγους κομιζόμενος, καὶ παρώξυνε τὸν δῆμον ὡς διὰ τὴν πολιτείαν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν ἐπιβεβουλευμένος, καὶ πολλοὺς εἶχεν ἀγανακτοῦντας καὶ βοῶντας, προσελθὼν ἐγγὺς ὁ Σόλων καὶ παραστάς, οὐ καλῶς, εἶπεν, ὦ παῖ Ἱπποκράτους, ὑποκρίνῃ τὸν Ὁμηρικὸν Ὀδυσσέα· ταῦτα γὰρ ποιεῖς τοὺς πολίτας παρακρουόμενος οἷς ἐκεῖνος τοὺς πολεμίους ἐξηπάτησεν, αἰκισάμενος ἑαυτόν.
30.2Bundan sonra kalabalık Peisistratos için savaşmaya hazırdı ve halk meclisi toplandı. Ariston, Peisistratos'a koruma olarak elli sopalı adam verilmesini önerdi. Solon ayağa kalkıp karşı çıktı ve şiirlerinde yazdıklarına benzer çok şey söyledi:
Tatlı dilli adamın diline ve sözlerine bakıyorsunuz. Her biriniz tek tek tilki izinde yürürsünüz, ama hep birlikte aklınız boştur.
ἐκ τούτου τὸ μὲν πλῆθος ἦν ἕτοιμον ὑπερμαχεῖν τοῦ Πεισιστράτου, καὶ συνῆλθεν εἰς ἐκκλησίαν ὁ δῆμος. Ἀρίστωνος δὲ γράψαντος ὅπως δοθῶσι πεντήκοντα κορυνηφόροι τῷ Πεισιστράτῳ φυλακὴ τοῦ σώματος, ἀντεῖπεν ὁ Σόλων ἀναστὰς καὶ πολλὰ διεξῆλθεν ὅμοια τούτοις οἷς διὰ τῶν ποιημάτων γέγραφεν· εἰς γὰρ γλῶσσαν ὁρᾶτε καὶ εἰς ἔπη αἱμύλοι ἀνδρός. ὑμῶν δʼ εἷς μὲν ἕκαστος ἀλώπεκος ἴχνεσι βαίνει, σύμπασιν δʼ ὑμῖν χαῦνος ἔνεστι νόος.
30.3Yoksulların Peisistratos'u memnun etmeye can attığını ve gürültü yaptığını, zenginlerin ise kaçıp korktuğunu görünce oradan ayrıldı; kimilerinden daha akıllı, kimilerinden daha cesur olduğunu söyledi: Olup biteni anlamayanlardan daha akıllı, anlayıp da tiranlığa karşı çıkmaktan korkanlardan daha cesurdu. Halk kararı onayladı ve artık sopalıların sayısı hakkında Peisistratos'la pazarlık etmedi; o, dilediği kadarını besleyip açıkça toplarken göz yumdu ve sonunda akropolisi ele geçirdi.
ὁρῶν δὲ τοὺς μὲν πένητας ὡρμημένους χαρίζεσθαι τῷ Πεισιστράτῳ καὶ θορυβοῦντας, τοὺς δὲ πλουσίους ἀποδιδράσκοντας καὶ ἀποδειλιῶντας, ἀπῆλθεν εἰπὼν ὅτι τῶν μέν ἐστι σοφώτερος, τῶν δὲ ἀνδρειότερος· σοφώτερος μὲν τῶν μὴ συνιέντων τὸ πραττόμενον, ἀνδρειότερος δὲ τῶν συνιέντων μέν, ἐναντιοῦσθαι δὲ τῇ τυραννίδι φοβουμένων. τὸ δὲ ψήφισμα κυρώσας ὁ δῆμος οὐδὲ περὶ τοῦ πλήθους ἔτι τῶν κορυνηφόρων διεμικρολογεῖτο πρὸς τὸν Πεισίστρατον, ἀλλʼ ὅσους ἐβούλετο τρέφοντα καὶ συνάγοντα φανερῶς περιεώρα, μέχρι τὴν ἀκρόπολιν κατέσχε.
30.4Bunun üzerine şehir birbirine girdi. Megakles hemen öteki Alkmaionidlerle birlikte kaçtı. Solon artık çok yaşlıydı ve yanında kimse yoktu, ama yine de çarşıya çıkıp vatandaşlarla konuştu. Bir yandan düşüncesizliklerini ve yılgınlıklarını kınadı, bir yandan da onları yüreklendirip özgürlüklerini bırakmamaya çağırdı.
γενομένου δὲ τούτου καὶ τῆς πόλεως συνταραχθείσης, ὁ μὲν Μεγακλῆς εὐθὺς ἔφυγε μετὰ τῶν ἄλλων Ἀλκμαιωνιδῶν, ὁ δὲ Σόλων ἤδη μὲν ἦν σφόδρα γέρων καὶ τοὺς βοηθοῦντας οὐκ εἶχεν, ὅμως δὲ προῆλθεν εἰς ἀγορὰν καὶ διελέχθη πρὸς τοὺς πολίτας, τὰ μὲν κακίζων τὴν ἀβουλίαν αὐτῶν καὶ μαλακίαν, τὰ δὲ παροξύνων ἔτι καὶ παρακαλῶν μὴ προέσθαι τὴν ἐλευθερίαν·
30.5O ünlü sözünü de işte o zaman söyledi: Daha önce tiranlığın doğmasını önlemek kolaydı; şimdi ise tiranlığı, yerleşip kök saldıktan sonra söküp atmak daha büyük ve daha parlak bir iş olacaktı. Korkudan kimse onu dinlemeyince evine gitti, silahlarını alıp kapısının önüne, sokağa koydu ve "Ben vatanıma ve kanunlara elimden geldiğince yardım ettim" dedi.
ὅτε καὶ τὸ μνημονευόμενον εἶπεν, ὡς πρώην μὲν ἦν εὐμαρέστερον αὐτοῖς τὸ κωλῦσαι τὴν τυραννίδα συνισταμένην, νῦν δὲ μεῖζόν ἐστι καὶ λαμπρότερον ἐκκόψαι καὶ ἀνελεῖν συνεστῶσαν ἤδη καὶ πεφυκυῖαν. οὐδενὸς δὲ προσέχοντος αὐτῷ διὰ τὸν φόβον ἀπῆλθεν εἰς τὴν οἰκίαν τὴν ἑαυτοῦ, καὶ λαβὼν τὰ ὅπλα καὶ πρὸ τῶν θυρῶν θέμενος εἰς τὸν στενωπόν, ἐμοὶ μέν, εἶπεν, ὡς δυνατὸν ἦν βεβοήθηται τῇ πατρίδι καὶ τοῖς νόμοις.
30.6Bundan sonra sessiz kaldı. Dostları kaçmasını öğütledi, ama aldırmadı; şiirler yazarak Atinalıları kınadı:
Kendi kötülüğünüz yüzünden acı çektiyseniz, bunun için tanrılara öfkelenmeyin. Bu adamları güçlendiren, muhafız veren sizsiniz; bu yüzden kötü köleliğe düştünüz.
καὶ τὸ λοιπὸν ἡσυχίαν ἦγε, καὶ τῶν φίλων φεύγειν παραινούντων οὐ προσεῖχεν, ἀλλὰ ποιήματα γράφων ὠνείδιζε τοῖς Ἀθηναίοις· εἰ δὲ πεπόνθατε λυγρὰ διʼ ὑμετέρην κακότητα, μή τι θεοῖς τούτων μῆνιν ἐπαμφέρετε. αὐτοὶ γὰρ τούτους ηὐξήσατε ῥύματα δόντες, καὶ διὰ ταῦτα κακὴν ἔσχετε δουλοσύνην. # Bölüm 31
31.131. Bölüm
Birçok kişi, bu yüzden tiranın onu öldüreceği konusunda uyarıp neye güvenerek böyle cüret ettiğini sorunca, "Yaşlılığıma" dedi. Ne var ki Peisistratos iktidarı ele geçirince saygı, dostluk ve çağrılarla Solon'un gönlünü öyle aldı ki, Solon onun danışmanı oldu ve yaptıklarının çoğunu övdü. Çünkü Peisistratos Solon'un kanunlarının çoğunu koruyordu, önce kendisi uyuyor, dostlarını da uymaya zorluyordu.
ἐπὶ τούτοις δὲ πολλῶν νουθετούντων αὐτὸν ὡς ἀποθανούμενον ὑπὸ τοῦ τυράννου, καὶ πυνθανομένων τίνι πιστεύων οὕτως ἀπονοεῖται, τῷ γήρᾳ, εἶπεν. οὐ μὴν ἀλλʼ ὁ Πεισίστρατος ἐγκρατὴς γενόμενος τῶν πραγμάτων οὕτως ἐξεθεράπευσε τὸν Σόλωνα, τιμῶν καὶ φιλοφρονούμενος καὶ μεταπεμπόμενος, ὥστε καὶ σύμβουλον εἶναι καὶ πολλὰ τῶν πρασσομένων ἐπαινεῖν. καὶ γὰρ ἐφύλαττε τοὺς πλείστους νόμους τοῦ Σόλωνος, ἐμμένων πρῶτος αὐτὸς καὶ τοὺς φίλους ἀναγκάζων·
31.2Tiranken cinayetle suçlanıp Areios Pagos'a çağrıldığında bile savunmasını yapmak için sessizce gelmiş, davacı ise ortaya çıkmamıştır. Başka kanunlar da yazdı; savaşta sakat kalanların devletçe beslenmesini buyuran kanun bunlardandır. Herakleides'e göre Peisistratos bunu, daha önce sakat kalan Thersippos için Solon'un yaptırdığı kararı örnek alarak yapmıştır. Theophrastos'a göre aylaklık kanununu da Solon değil Peisistratos koymuş, bununla toprağı daha verimli, şehri daha sakin kılmıştır.
ὅς γε καὶ φόνου προσκληθεὶς εἰς Ἀρειον πάγον, ἤδη τυραννῶν, ἀπήντησε κοσμίως ἀπολογησόμενος, ὁ δὲ κατήγορος οὐχ ὑπήκουσε· καὶ νόμους αὐτὸς ἑτέρους ἔγραψεν, ὧν ἐστι καὶ ὁ τοὺς πηρωθέντας ἐν πολέμῳ δημοσίᾳ τρέφεσθαι κελεύων. τοῦτο δέ φησιν Ἡρακλείδης καὶ πρότερον ἐπὶ Θερσίππῳ πηρωθέντι τοῦ Σόλωνος ψηφισαμένου μιμήσασθαι τὸν Πεισίστρατον. ὡς δὲ Θεόφραστος ἱστόρηκε, καὶ τὸν τῆς ἀργίας νόμον οὐ Σόλων ἔθηκεν, ἀλλὰ Πεισίστρατος, ᾧ τήν τε χώραν ἐνεργοτέραν καὶ τὴν πόλιν ἠρεμαιοτέραν ἐποίησεν.
31.3Solon, Sais rahiplerinden duyduğu ve Atinalıları ilgilendiren Atlantis hikâyesi ya da efsanesi hakkındaki büyük işe girişti, ama yoruldu. Platon'un dediği gibi meşguliyetten değil, daha çok yaşlılıktan ve eserin büyüklüğünden korktuğu için. Çünkü bol boş vakti olduğunu şu sözleri gösterir:
Çok şey öğrenerek yaşlanıyorum;
ve:
Şimdi bana Kıbrıs doğumlu tanrıçanın, Dionysos'un ve Musaların işleri sevimli; bunlar insanlara neşe verir.
ὁ δὲ Σόλων ἁψάμενος μεγάλης τῆς περὶ τὸν Ἀτλαντικὸν λόγον ἢ μῦθον πραγματείας, ὃν διήκουσε τῶν περὶ Σάϊν λογίων προσήκοντα τοῖς Ἀθηναίοις, ἐξέκαμεν, οὐ διʼ ἀσχολίαν, ὡς Πλάτων φησίν, ἀλλὰ μᾶλλον ὑπὸ γήρως, φοβηθεὶς τὸ μέγεθος τῆς γραφῆς. ἐπεὶ σχολῆς γε περιουσίαν αὐτοῦ μηνύουσιν αἱ τοιαῦται φωναί· γηράσκω δʼ αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος· καί, ἔργα δὲ Κυπρογενοῦς νῦν μοι φίλα καὶ Διονύσου καὶ Μουσέων, ἃ τίθησʼ ἀνδράσιν εὐφροσύνας. # Bölüm 32
32.132. Bölüm
Platon ise Atlantis konusunu, kendisine akrabalık yoluyla düşen güzel ama işlenmemiş bir toprak parçası gibi gördü ve onu işleyip süslemeye can attı. Başlangıca başka hiçbir logosun, efsanenin ya da şiirin sahip olmadığı büyük giriş kapıları, duvarlar ve avlular yerleştirdi.
ὡς δὲ χώρας καλῆς ἔδαφος ὁ Πλάτων ἔρημον, αὐτῷ δέ πως κατὰ συγγένειαν προσῆκον, ἐξεργάσασθαι καὶ διακοσμῆσαι φιλοτιμούμενος τὴν Ἀτλαντικὴν ὑπόθεσιν, πρόθυρα μὲν μεγάλα καὶ περιβόλους καὶ αὐλὰς τῇ ἀρχῇ περιέθηκεν, οἷα λόγος οὐδεὶς ἄλλος ἔσχεν οὐδὲ μῦθος οὐδὲ ποίησις,
32.2Ama geç başladığı için ömrü eserden önce bitti; okuduklarımız bizi ne kadar sevindiriyorsa, geride kalanlar o kadar üzüyor. Atina şehri için Olympieion ne ise, Platon'un bilgeliği için de pek çok güzel eser arasında Atlantis odur: Tek bitmemiş eser.
ὀψὲ δὲ ἀρξάμενος προκατέλυσε τοῦ ἔργου τὸν βίον, ὅσῳ μᾶλλον εὐφραίνει τὰ γεγραμμένα, τοσούτῳ μᾶλλον τοῖς ἀπολειφθεῖσιν ἀνιάσας. ὡς γὰρ ἡ πόλις τῶν Ἀθηναίων τὸ Ὀλυμπιεῖον, οὕτως ἡ Πλάτωνος σοφία τὸν Ἀτλαντικὸν ἐν πολλοῖς καλοῖς μόνον ἔργον ἀτελὲς ἔσχηκεν.
32.3Solon, Peisistratos tiranlığa başladıktan sonra Pontoslu Herakleides'e göre uzun süre, Eresoslu Phanias'a göre ise iki yıldan az yaşadı. Çünkü Peisistratos, Komeas'ın arkhonluğunda tiran olmuş; Phanias'a göre Solon, Komeas'tan sonra arkhon olan Hegestratos döneminde ölmüştür.
ἐπεβίωσε δʼ οὖν ὁ Σόλων ἀρξαμένου τοῦ Πεισιστράτου τυραννεῖν, ὡς μὲν Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς ἱστορεῖ, συχνὸν χρόνον, ὡς δὲ Φανίας ὁ Ἐρέσιος, ἐλάττονα δυοῖν ἐτῶν. ἐπὶ Κωμίου μὲν γὰρ ἤρξατο τυραννεῖν Πεισιστρατος, ἐφʼ Ἡγεστράτου δὲ Σόλωνά φησιν ὁ Φανίας ἀποθανεῖν τοῦ μετὰ Κωμίαν ἄρξαντος.
32.4Yakıldıktan sonra küllerinin Salamis adasına serpildiği hikâyesi, tuhaflığı yüzünden hiç inandırıcı olmayan bir efsanedir; ama başka dikkate değer yazarların yanında filozof Aristoteles de bunu kaydetmiştir.
ἡ δὲ διασπορὰ κατακαυθέντος αὐτοῦ τῆς τέφρας περὶ τὴν Σαλαμινίων νῆσον ἔστι μὲν διὰ τὴν ἀτοπίαν ἀπίθανος παντάπασι καὶ μυθώδης, ἀναγέγραπται δʼ ὑπό τε ἄλλων ἀνδρῶν ἀξιολόγων καὶ Ἀριστοτέλους τοῦ φιλοσόφου.