İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Pericles

Περικλῆς

1.11. Bölüm

Caesar, Roma'da bazı zengin yabancıların kucaklarında köpek ve maymun yavruları taşıyıp onları sevdiğini görünce, anlaşılan, memleketlerindeki kadınların çocuk doğurup doğurmadığını sormuştu. Böylece tabiatımızdaki sevme ve şefkat duygusunu, insanlara borçlu olduğu hâlde hayvanlara harcayanları tam bir hükümdar edasıyla uyarmıştı.

1.1

ξένους τινὰς ἐν Ῥώμῃ πλουσίους κυνῶν τέκνα καὶ πιθήκων ἐν τοῖς κόλποις περιφέροντας καὶ ἀγαπῶντας ἰδὼν ὁ Καῖσαρ, ὡς ἔοικεν, ἠρώτησεν εἰ παιδία παρʼ αὐτοῖς οὐ τίκτουσιν αἱ γυναῖκες, ἡγεμονικῶς σφόδρα νουθετήσας τοὺς τὸ φύσει φιλητικὸν ἐν ἡμῖν καὶ φιλόστοργον εἰς θηρία καταναλίσκοντας ἀνθρώποις ὀφειλόμενον.

1.2Peki, psykhē'miz tabiatça öğrenmeye ve seyretmeye düşkün olduğuna göre, bu eğilimi hiçbir ciddiyete değmeyen işitilecek ve seyredilecek şeylerde harcayıp güzel ve faydalı olanları ihmal edenleri kınamak yerinde olmaz mı? Çünkü his, karşısına çıkanları darbenin etkisiyle algıladığı için, belki de faydalı olsun olmasın her göründüğüne bakmak zorundadır.

1.2

ἆρʼ οὖν, ἐπεὶ φιλομαθές τι κέκτηται καὶ φιλοθέαμον ἡμῶν ἡ ψυχὴ φύσει, λόγον ἔχει ψέγειν τοὺς καταχρωμένους τούτῳ πρὸς τὰ μηδεμιᾶς ἄξια σπουδῆς ἀκούσματα καὶ θεάματα, τῶν δὲ καλῶν καὶ ὠφελίμων παραμελοῦντας; τῇ μὲν γὰρ αἰσθήσει κατὰ πάθος τῆς πληγῆς ἀντιλαμβανομένῃ τῶν προστυγχανόντων ἴσως ἀνάγκη πᾶν τὸ φαινόμενον, ἄν τε χρήσιμον ἄν τʼ ἄχρηστον ᾖ, θεωρεῖν,

1.3Ama herkes, isterse nous'unu kullanabilir, onu her seferinde kolayca kendisine uygun görünene çevirip yöneltebilir. Bu yüzden en iyi olanın peşine düşmek gerekir ki yalnız seyretmekle kalmayıp seyrederek beslensin. Parlaklığı ve güzelliğiyle gözü canlandırıp besleyen renk göze nasıl uygunsa, zihni de sevinçle kendi özel iyiliğine çağıran manzaralara yöneltmek gerekir.

1.3

τῷ νῷ δʼ ἕκαστος εἰ βούλοιτο χρῆσθαι, καὶ τρέπειν ἑαυτὸν ἀεὶ καὶ μεταβάλλειν ῥᾷστα πρὸς τὸ δοκοῦν πέφυκεν, ὥστε χρὴ διώκειν τὸ βέλτιστον, ἵνα μὴ θεωρῇ μόνον, ἀλλὰ καὶ τρέφηται τῷ θεωρεῖν. ὡς γὰρ ὀφθαλμῷ χρόα πρόσφορος ἧς τὸ ἀνθηρὸν ἅμα καὶ τερπνὸν ἀναζωπυρεῖ καὶ τρέφει τὴν ὄψιν, οὕτω τὴν διάνοιαν ἐπάγειν δεῖ θεάμασιν ἃ τῷ χαίρειν πρὸς τὸ οἰκεῖον αὐτὴν ἀγαθὸν ἐκκαλεῖ.

1.4Bu manzaralar aretē'den doğan işlerdir; onları öğrenenlerde taklide götüren bir özenti ve heves uyandırırlar. Başka işlerde ise yapılan şeye hayran olmanın ardından hemen onu yapma isteği gelmez. Hatta çoğu zaman, tersine, işten hoşlandığımız hâlde yapanı küçümseriz. Kokulardan ve mor boyalı kumaşlardan hoşlanırız, ama boyacıları ve koku yapanları basit, aşağı işçiler sayarız.

1.4

ταῦτα δὲ ἔστιν ἐν τοῖς ἀπʼ ἀρετῆς ἔργοις, ἃ καὶ ζῆλόν τινα καὶ προθυμίαν ἀγωγὸν εἰς μίμησιν ἐμποιεῖ τοῖς ἱστορήσασιν· ἐπεὶ τῶν γʼ ἄλλων οὐκ εὐθὺς ἀκολουθεῖ τῷ θαυμάσαι τὸ πραχθὲν ὁρμὴ πρὸς τὸ πρᾶξαι· πολλάκις δὲ καὶ τοὐναντίον χαίροντες τῷ ἔργῳ τοῦ δημιουργοῦ καταφρονοῦμεν, ὡς ἐπὶ τῶν μύρων καὶ τῶν ἁλουργῶν τούτοις μὲν ἡδόμεθα, τοὺς δὲ βαφεῖς καὶ μυρεψοὺς ἀνελευθέρους ἡγούμεθα καὶ βαναύσους.

1.5Bu yüzden Antisthenes, Ismenias'ın iyi bir flütçü olduğunu duyunca güzel söylemiştir: "Ama adam değersiz biri; yoksa bu kadar iyi flüt çalmazdı." Philippos da bir içki meclisinde hoş ve ustaca lir çalan oğluna, "Bu kadar güzel çalmaktan utanmıyor musun?" demiştir. Bir kral, başkalarının çalışını dinlemeye vakit ayırsa yeter; böyle işlerde başkaları yarışırken seyirci olmakla Müzlere yeterince pay vermiş olur.

1.5

διὸ καλῶς μὲν Ἀντισθένης ἀκούσας ὅτι σπουδαῖός ἐστιν αὐλητὴς Ἰσμηνίας, ἀλλʼ ἄνθρωπος, ἔφη, μοχθηρός· οὐ γὰρ ἂν οὕτω σπουδαῖος ἦν αὐλητής· ὁ δὲ Φίλιππος πρὸς τὸν υἱὸν ἐπιτερπῶς ἔν τινι πότῳ ψήλαντα καὶ τεχνικῶς εἶπεν· οὐκ αἰσχύνῃ καλῶς οὕτω ψάλλων; ἀρκεῖ γάρ, ἂν βασιλεὺς ἀκροᾶσθαι ψαλλόντων σχολάζῃ, καὶ πολὺ νέμει ταῖς Μούσαις ἑτέρων ἀγωνιζομένων τὰ τοιαῦτα θεατὴς γιγνόμενος.

2.12. Bölüm

Değersiz işlerle bizzat uğraşan kişi, faydasız şeylere harcadığı emekle, güzel şeylere karşı tembelliğine kendi aleyhinde tanıklık etmiş olur. Yetenekli hiçbir genç, Pisa'daki Zeus'u görüp Pheidias olmak, Argos'taki Hera'yı görüp Polykleitos olmak istememiştir; şiirlerinden haz duydu diye de Anakreon, Philetas ya da Arkhilokhos olmayı dilememiştir.

2.1

ἡ δʼ αὐτουργία τῶν ταπεινῶν τῆς εἰς τὰ καλὰ ῥᾳθυμίας μάρτυρα τὸν ἐν τοῖς ἀχρήστοις πόνον παρέχεται καθʼ αὑτῆς· καὶ οὐδεὶς εὐφυὴς νέος ἢ τὸν ἐν Πίσῃ θεασάμενος Δία γενέσθαι Φειδίας ἐπεθύμησεν ἢ τὴν Ἥραν τὴν ἐν Ἄργει Πολύκλειτος, οὐδʼ Ἀνακρέων ἢ Φιλητᾶς ἢ Ἀρχίλοχος ἡσθεὶς αὐτῶν τοῖς ποιήμασιν.

2.2Bir eser güzelliğiyle bizi hoşnut ediyor diye, onu yapanın ciddiye alınmaya değer olması gerekmez. Bu yüzden, taklit isteği uyandırmayan, benzemeye hevesi ve iştahı harekete geçirecek bir coşku vermeyen şeyler seyredenlere fayda sağlamaz. Aretē ise yaptıklarıyla insanı hemen öyle bir hâle getirir ki hem işlere hayran olur, hem yapanlara imrenir.

2.2

οὐ γὰρ ἀναγκαῖον, εἰ τέρπει τὸ ἔργον ὡς χάριεν, ἄξιον σπουδῆς εἶναι τὸν εἰργασμένον. ὅθεν οὐδʼ ὠφελεῖ τὰ τοιαῦτα τοὺς θεωμένους, πρὸς ἃ μιμητικὸς οὐ γίνεται ζῆλος οὐδὲ ἀνάδοσις κινοῦσα προθυμίαν καὶ ὁρμὴν ἐπὶ τὴν ἐξομοίωσιν. ἀλλʼ ἥ γε ἀρετὴ ταῖς πράξεσιν εὐθὺς οὕτω διατίθησιν ὥστε ἅμα θαυμάζεσθαι τὰ ἔργα καὶ ζηλοῦσθαι τοὺς εἰργασμένους.

2.3Talihten gelen iyilerde sahip olmayı ve keyfini sürmeyi, aretē'den gelen iyilerde ise eylemleri severiz. Birincilerin başkalarından bize, ikincilerinse daha çok bizden başkalarına gelmesini isteriz. Çünkü güzel olan, insanı kendine doğru eyleme sürükler ve hemen eyleme yönelik bir itki yerleştirir; seyircinin karakterini taklitle değil, işi öğrenmesiyle biçimlendirir, ona bir prohairesis kazandırır.

2.3

τῶν μὲν γὰρ ἐκ τῆς τύχης ἀγαθῶν τὰς κτήσεις καὶ ἀπολαύσεις, τῶν δʼ ἀπʼ ἀρετῆς τὰς πράξεις ἀγαπῶμεν, καὶ τὰ μὲν ἡμῖν παρʼ ἑτέρων, τὰ δὲ μᾶλλον ἑτέροις παρʼ ἡμῶν ὑπάρχειν βουλόμεθα. τὸ γὰρ καλὸν ἐφʼ αὑτὸ πρακτικῶς κινεῖ καὶ πρακτικὴν εὐθὺς ὁρμὴν ἐντίθησιν, ἠθοποιοῦν οὐ τῇ μιμήσει τὸν θεατήν, ἀλλὰ τῇ ἱστορίᾳ τοῦ ἔργου τὴν προαίρεσιν παρεχόμενον.

2.4Bu yüzden biz de hayat yazımında vakit geçirmeyi uygun gördük ve bu onuncu kitabı, Perikles'in ve Hannibal'e karşı savaşı sürdüren Fabius Maximus'un hayatını içerecek şekilde yazdık. Bu iki adam başka aretē'lerde, özellikle yumuşak huyluluk ve adalette birbirine benziyordu; halklarının ve meslektaşlarının saygısızlığına katlanabildikleri için vatanlarına çok faydalı olmuşlardı. Hedefi doğru tutturup tutturmadığımıza, yazılanlardan karar verebilirsiniz.

2.4

ἔδοξεν οὖν καὶ ἡμῖν ἐνδιατρῖψαι τῇ περὶ τοὺς βίους ἀναγραφῇ, καὶ τοῦτο τὸ βιβλίον δέκατον συντετάχαμεν τὸν Ποερικλέους βίον καὶ τὸν· Φαβίου Μαξίμου τοῦ διαπολεμήσαντος πρὸς Ἀννίβαν περιέχον, ἀνδρῶν κατά τε τὰς ἄλλας ἀρετὰς ὁμοίων, μάλιστα δὲ πρᾳότητα καὶ δικαιοσύνην, καὶ τῷ δύνασθαι φέρειν δήμων καὶ συναρχόντων ἀγνωμοσύνας ὠφελιμωτάτων ταῖς πατρίσι γενομένων. εἰ δʼ ὀρθῶς στοχαζόμεθα τοῦ δέοντος, ἔξεστι κρίνειν ἐκ τῶν γραφομένων.

3.13. Bölüm

Perikles Akamantis kabilesinden, Kholargos demosundandı. Baba ve ana tarafından en önde gelen ailelerin soyundandı. Çünkü Mykale'de kralın komutanlarını yenen Ksanthippos, Peisistratosoğullarını kovan, tiranlığı soylu bir şekilde yıkan, kanunlar koyup uyum ve selamet için en iyi karışımlı anayasayı kuran Kleisthenes'in torunu Agariste ile evlenmişti.

3.1

Περικλῆς γὰρ ἦν τῶν μὲν φυλῶν Ἀκαμαντίδης, τῶν δὲ δήμων Χολαργεύς, οἴκου δὲ καὶ γένους τοῦ πρώτου κατʼ ἀμφοτέρους. Ξάνθιππος γὰρ ὁ νικήσας ἐν Μυκάλῃ τοὺς βασιλέως στρατηγοὺς ἔγημεν Ἀγαρίστην Κλεισθένους ἔγγονον, ὃς ἐξήλασε Πεισιστρατίδας καὶ κατέλυσε τὴν τυραννίδα γενναίως καὶ νόμους ἔθετο καὶ πολιτείαν ἄριστα κεκραμένην πρὸς ὁμόνοιαν καὶ σωτηρίαν κατέστησεν.

3.2Agariste rüyasında aslan doğurduğunu gördü ve birkaç gün sonra Perikles'i doğurdu. Bedeni kusursuzdu, ama başı uzunca ve orantısızdı. Bu yüzden heykellerinin hemen hepsinde miğfer takılmıştır; anlaşılan sanatçılar bunu yüzüne vurmak istememişlerdir. Attika şairleri ona "Schinokephalos" diyordu, çünkü adasoğanına bazen schinos da derler.

3.2

αὕτη κατὰ τοὺς ὕπνους ἔδοξε τεκεῖν λέοντα, καὶ μεθʼ ἡμέρας ὀλίγας ἔτεκε Περικλέα, τὰ μὲν ἄλλα τὴν ἰδέαν τοῦ σώματος ἄμεμπτον, προμήκη δὲ τῇ κεφαλῇ καὶ ἀσύμμετρον. ὅθεν αἱ μὲν εἰκόνες αὐτοῦ σχεδὸν ἅπασαι κράνεσι περιέχονται, μὴ βουλομένων, ὡς ἔοικε, τῶν τεχνιτῶν ἐξονειδίζειν. οἱ δʼ Ἀττικοὶ ποιηταὶ σχινοκέφαλον αὐτὸν ἐκάλουν· τὴν γὰρ σκίλλαν ἔστιν ὅτε καὶ σχῖνον ὀνομάζουσι.

3.3Komedya şairlerinden Kratinos, Kheironlar'da şöyle der:

Kavga ile yaşlı Kronos birleşip Doğurdular en büyük tiranı, Tanrılar ona Kelle Toplayan diyor.

Ve yine Nemesis'te: "Gel, ey konukların Zeus'u, ey iri kafalı!"

3.3

τῶν δὲ κωμικῶν ὁ μὲν Κρατῖνος ἐν Χείρωσι· στάσις δὲ (φησὶ) καὶ πρεσβυγενὴς Κρόνος ἀλλήλοισι μιγέντε μέγιστον τίκτετον τύραννον, ὃν δὴ κεφαληγερέταν θεοὶ καλέουσι· καὶ πάλιν ἐν Νεμέσει· μόλʼ, ὦ Ζεῦ ξένιε καὶ καραιέ.

3.4Teleklides ise bazen onun işlerden bunalmış hâlde "başı ağırlaşmış" şehirde oturduğunu, bazen de "on bir yataklık kafasından" tek başına büyük gürültüler çıkardığını söyler. Eupolis de Demoslar'da, Hades'ten çıkan demagogları tek tek sorarken Perikles'in adı en son anılınca şöyle der:

Aşağıdakilerin başını getirmişsin.

3.4

Τηλεκλείδης δὲ ποτὲ μὲν ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἠπορημένον καθῆσθαί φησιν αὐτὸν ἐν τῇ πόλει καρηβαροῦντα, ποτὲ δὲ μόνον ἐκ κεφαλῆς ἑνδεκακλίνου θόρυβον πολὺν ἐξανατέλλειν· ὁ δʼ Εὔπολις ἐν τοῖς Δήμοις πυνθανόμενος περὶ ἑκάστου τῶν ἀναβεβηκότων ἐξ ᾅδου δημαγωγῶν, ὡς ὁ Περικλῆς ὠνομάσθη τελευταῖος· ὅ τι περ κεφάλαιον τῶν κάτωθεν ἤγαγες.

4.14. Bölüm

Çoğu kişi musiki hocasının Damon olduğunu söyler; bu adın ilk hecesini kısa okumak gerektiğini söylerler. Aristoteles ise onun musikiyi Pythokleides'in yanında çalıştığını yazar. Damon ise anlaşılan büyük bir sofistti; ustalığını halktan gizlemek için musiki adının arkasına saklanıyor, Perikles'in yanında ise siyaset alanındaki bir atlete antrenörlük ve hocalık yapıyordu.

4.1

διδάσκαλον δʼ αὐτοῦ τῶν μουσικῶν οἱ πλεῖστοι Δάμωνα γενέσθαι λέγουσιν, οὗ φασι δεῖν τοὔνομα βραχύνοντας τὴν προτέραν συλλαβὴν ἐκφέρειν· Ἀριστοτέλης δὲ παρὰ Πυθοκλείδῃ μουσικὴν διαπονηθῆναι τὸν ἄνδρα φησίν. ὁ δὲ Δάμων ἔοικεν ἄκρος ὢν σοφιστὴς καταδύεσθαι μὲν εἰς τὸ τῆς μουσικῆς ὄνομα πρὸς τοὺς πολλοὺς ἐπικρυπτόμενος τὴν δεινότητα, τῷ δὲ Περικλεῖ συνῆν καθάπερ ἀθλητῇ τῶν πολιτικῶν ἀλείπτης καὶ διδάσκαλος.

4.2Ama Damon'un lirini perde olarak kullandığı fark edildi; işleri büyütmeyi seven ve tiranlık yanlısı biri diye ostrakizmle sürüldü, komedya şairlerine de malzeme oldu. Örneğin Platon'un bir komedyasında biri ona şöyle sorar:

Önce söyle bana, yalvarırım: Çünkü sen, Dediklerine göre, Perikles'i yetiştiren Kheiron'sun.

4.2

οὐ μὴν ἔλαθεν ὁ Δάμων τῇ λύρα παρακαλύμματι χρώμενος, ἀλλʼ ὡς μεγαλοπράγμων καὶ φιλοτύραννος ἐξωστρακίσθη καὶ παρέσχε τοῖς κωμικοῖς διατριβήν. ὁ γοῦν Πλάτων καὶ πυνθανόμενον αὐτοῦ τινα πεποίηκεν οὕτω· πρῶτον μὲν οὖν μοι λέξον, ἀντιβολῶ· σὺ γὰρ, ὥς φασιν, ὁ Χείρων ἐξέθρεψας Περικλέα.

4.3Perikles, Parmenides gibi tabiat üzerine çalışan Elealı Zenon'u da dinledi. Zenon, karşı görüşlerle çürütüp aporia'ya sıkıştıran bir meleke geliştirmişti. Phliuslu Timon da bunu şu sözlerle söyler:

İki dilli Zenon'un büyük, yorulmaz gücü, Her şeyi yakalayanın.

4.3

διήκουσε δὲ Περικλῆς καὶ Ζήνωνος τοῦ Ἐλεάτου πραγματευομένου περὶ φύσιν, ὡς Παρμενίδης, ἐλεγκτικὴν δέ τινα καὶ διʼ ἀντιλογίας κατακλείουσαν εἰς ἀπορίαν ἐξασκήσαντος ἕξιν, ὥσπερ καὶ Τίμων ὁ Φλιάσιος εἴρηκε διὰ τούτων· ἀμφοτερογλώσσου τε μέγα σθένος οὐκ ἀλαπαδνὸν Ζήνωνος, πάντων ἐπιλήπτορος.

4.4Ama Perikles'le en çok vakit geçiren, ona en çok ağırbaşlılık ve demagojiden daha vakur bir düşünce kazandıran, karakterinin itibarını büsbütün yücelten kişi Klazomenaili Anaksagoras'tı. Dönemin insanları ona Nous diyordu; ya tabiat araştırmasında gösterdiği büyük, olağanüstü zekâya hayran kalmışlardı, ya da evrenin düzeninin ilkesi olarak talihi ya da zorunluluğu değil, ilk kez arı ve karışımsız nous'u, karışım hâlindeki her şeyin içinde benzer parçaları ayıran olarak koyduğu için.

4.4

ὁ δὲ πλεῖστα Περικλεῖ συγγενόμενος καὶ μάλιστα περιθεὶς ὄγκον αὐτῷ καὶ φρόνημα δημαγωγίας ἐμβριθέστερον, ὅλως τε μετεωρίσας καὶ συνεξάρας τὸ ἀξίωμα τοῦ ἤθους, Ἀναξαγόρας ἦν ὁ Κλαζομένιος, ὃν οἱ τότʼ ἄνθρωποι Νοῦν προσηγόρευον, εἴτε τὴν σύνεσιν αὐτοῦ μεγάλην εἰς φυσιολογίαν καὶ περιττὴν διαφανεῖσαν θαυμάσαντες, εἴθʼ ὅτι τοῖς ὅλοις πρῶτος οὐ τύχην οὐδʼ ἀνάγκην διακοσμήσεως ἀρχήν, ἀλλὰ νοῦν ἐπέστησε καθαρὸν καὶ ἄκρατον ἐν μεμιγμένοις πᾶσι τοῖς ἄλλοις, ἀποκρίνοντα τὰς ὁμοιομερείας.

5.15. Bölüm

Perikles bu adama olağanüstü hayran kaldı. Gök cisimlerinden ve yüksek konulardan söz eden bu öğretiyle doldu. Bundan yalnız düşüncesi ağırbaşlı, sözü halkın kurnaz soytarılığından arınmış, yüksek bir hâl almakla kalmadı. Gülmeye kapalı yüz ifadesi, sakin yürüyüşü, konuşurken hiçbir hâlle karışmayan giysisinin duruşu, gürültüsüz ses tonu gibi her şey de herkesi hayran bırakıyordu.

5.1

τοῦτον ὑπερφυῶς τὸν ἄνδρα θαυμάσας ὁ Περικλῆς καὶ τῆς λεγομένης μετεωρολογίας καὶ μεταρσιολεσχίας ὑποπιμπλάμενος, οὐ μόνον, ὡς ἔοικε, τὸ φρόνημα σοβαρὸν καὶ τὸν λόγον ὑψηλὸν εἶχε καὶ καθαρὸν ὀχλικῆς καὶ πανούργου βωμολοχίας, ἀλλὰ καὶ προσώπου σύστασις ἄθρυπτος εἰς γέλωτα καὶ πρᾳότης πορείας καὶ καταστολὴ περιβολῆς πρὸς οὐδὲν ἐκταραττομένη πάθος ἐν τῷ λέγειν καὶ πλάσμα φωνῆς ἀθόρυβον, καὶ ὅσα τοιαῦτα πάντας θαυμαστῶς ἐξέπληττε.

5.2Bir keresinde pis ve edepsiz bir adam gün boyu forumda ona hakaret edip sövmüş, o da bütün gün önemli bir işini görürken bunu sessizce çekmişti. Akşam ağırbaşlılıkla evine gitti; adam peşine düşüp ona her türlü hakareti yağdırıyordu.

5.2

λοιδορούμενος γοῦν ποτε καὶ κακῶς ἀκούων ὑπό τινος τῶν βδελυρῶν καὶ ἀκολάστων ὅλην ἡμέραν ὑπέμεινε σιωπῇ κατʼ ἀγοράν, ἅμα τι τῶν ἐπειγόντων καταπραττόμενος· ἑσπέρας δʼ ἀπῄει κοσμίως οἴκαδε παρακολουθοῦντος τοῦ ἀνθρώπου καὶ πάσῃ χρωμένου βλασφημίᾳ πρὸς αὐτόν.

5.3İçeri gireceği sırada hava kararmıştı. Kölelerinden birine ışık alıp adamı evine kadar götürmesini emretti. Şair Ion ise Perikles'in davranışının kaba ve kibirli olduğunu, övünmelerinde başkalarını çok küçümseme ve hor görme bulunduğunu söyler. Buna karşılık Kimon'un içki meclislerindeki uyumunu, yumuşaklığını ve inceliğini över.

5.3

ὡς δʼ ἔμελλεν εἰσιέναι σκότους ὄντος ἤδη, προσέταξέ τινι τῶν οἰκετῶν φῶς λαβόντι παραπέμψαι καὶ καταστῆσαι πρὸς τὴν οἰκίαν τὸν ἄνθρωπον. ὁ δὲ ποιητὴς Ἴων μοθωνικήν φησι τὴν ὁμιλίαν καὶ ὑπότυφον εἶναι τοῦ Περικλέους, καὶ ταῖς μεγαλαυχίαις αὐτοῦ πολλὴν ὑπεροψίαν ἀναμεμῖχθαι καὶ περιφρόνησιν τῶν ἄλλων· ἐπαινεῖ δὲ τὸ Κίμωνος ἐμμελὲς καὶ ὑγρὸν καὶ μεμουσωμένον ἐν ταῖς περιφοραῖς.

5.4Ama aretē'nin bir tragedya dizisi gibi mutlaka bir satir kısmı olması gerektiğini söyleyen Ion'u bırakalım. Zenon ise Perikles'in vakarına gösteriş ve kibir diyenlere, kendilerinin de böyle bir gösteriş yapmalarını öğütlüyordu; çünkü güzel olana sahipmiş gibi davranmak bile, fark edilmeden, ona bir özlem ve alışkanlık kazandırırmış.

5.4

ἀλλʼ Ἴωνα μέν, ὥσπερ τραγικὴν διδασκαλίαν, ἀξιοῦντα τὴν ἀρετὴν ἔχειν τι πάντως καὶ σατυρικὸν μέρος ἐῶμεν· τοὺς δὲ τοῦ Περικλέους τὴν σεμνότητα δοξοκοπίαν τε καὶ τῦφον ἀποκαλοῦντας ὁ Ζήνων παρεκάλει καὶ αὐτούς τι τοιοῦτο δοξοκοπεῖν, ὡς τῆς προσποιήσεως αὐτῆς τῶν καλῶν ὑποποιούσης τινὰ λεληθότως ζῆλον καὶ συνήθειαν.

6.16. Bölüm

Perikles, Anaksagoras'la dostluğundan yalnız bu faydaları görmedi; batıl inancın da üstüne çıkmış görünüyor. Gök cisimlerinin uyandırdığı şaşkınlık, onların sebeplerini bilmeyen, tanrısal şeyler konusunda bilgisizlikleri yüzünden korku duyup kargaşaya düşenlerde bu batıl inancı doğurur. Tabiat bilgisi ise bu bilgisizliği ortadan kaldırarak korkulu ve ateşli batıl inancın yerine sağlam, güzel umutlarla dolu dindarlığı koyar.

6.1

οὐ μόνον δὲ ταῦτα τῆς Ἀναξαγόρου συνουσίας ἀπέλαυσε Περικλῆς, ἀλλὰ καὶ δεισιδαιμονίας δοκεῖ γενέσθαι καθυπέρτερος, ὅσην τὸ πρὸς τὰ μετέωρα θάμβος ἐνεργάζεται τοῖς αὐτῶν τε τούτων τὰς αἰτίας ἀγνοοῦσι καὶ περὶ τὰ θεῖα δαιμονῶσι καὶ ταραττομένοις διʼ ἀπειρίαν αὐτῶν, ἣν ὁ φυσικὸς λόγος ἀπαλλάττων ἀντὶ τῆς φοβερᾶς καὶ φλεγμαινούσης δεισιδαιμονίας τὴν ἀσφαλῆ μετʼ ἐλπίδων ἀγαθῶν εὐσέβειαν ἐργάζεται.

6.2Bir keresinde tarladan Perikles'e tek boynuzlu bir koç başı getirildiği söylenir. Kâhin Lampon, güçlü ve sert boynuzun alnın ortasından çıktığını görünce, şehirde iki güç olduğunu, Thukydides'in ve Perikles'in gücünü, ve kudretin işaretin kimin yanında bulunduysa ona geçeceğini söylemiş. Anaksagoras ise kafatasını kestirip beyinin tabanı doldurmadığını, yumurta gibi sivrilip bütün kafa boşluğundan boynuzun kökünün başladığı yere doğru kaydığını göstermiş.

6.2

λέγεται δέ ποτε κριοῦ μονόκερω κεφαλὴν ἐξ ἀγροῦ τῷ Περικλεῖ κομισθῆναι, καὶ Λάμπωνα μὲν τὸν μάντιν, ὡς εἶδε τὸ κέρας ἰσχυρὸν καὶ στερεὸν ἐκ μέσου τοῦ μετώπου πεφυκός, εἰπεῖν ὅτι δυεῖν οὐσῶν ἐν τῇ πόλει δυναστειῶν, τῆς Θουκυδίδου καὶ Περικλέους, εἰς ἕνα περιστήσεται τὸ κράτος παρʼ ᾧ γένοιτο τὸ σημεῖον· τὸν δʼ Ἀναξαγόραν τοῦ κρανίου διακοπέντος ἐπιδεῖξαι τὸν ἐγκέφαλον οὐ πεπληρωκότα τὴν βάσιν, ἀλλʼ ὀξὺν ὥσπερ ὠὸν ἐκ τοῦ παντὸς ἀγγείου συνωλισθηκότα κατὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον ὅθεν ἡ ῥίζα τοῦ κέρατος εἶχε τὴν ἀρχήν.

6.3O an orada bulunanlar Anaksagoras'a hayran kalmıştı; kısa süre sonra ise Thukydides devrilip halkın bütün işleri tek elde Perikles'e geçince Lampon'a hayran kaldılar. Ama bence hem tabiat bilgininin hem kâhinin haklı olmasını engelleyen bir şey yoktu; biri sebebi, öteki gayeyi doğru kavramıştı. Birinin işi, şeyin neden oluştuğunu ve nasıl bir tabiatı olduğunu incelemek, ötekinin işi ise neye yaradığını ve neyin işareti olduğunu önceden söylemekti.

6.3

καὶ τότε μὲν θαυμασθῆναι τὸν Ἀναξαγόραν ὑπὸ τῶν παρόντων, ὀλίγῳ δʼ ὕστερον τὸν Λάμπωνα, τοῦ μὲν Θουκυδίδου καταλυθέντος, τῶν δὲ τοῦ δήμου πραγμάτων ὁμαλῶς ἁπάντων ὑπὸ τῷ Περικλεῖ γενομένων. ἐκώλυε δʼ οὐδέν, οἶμαι, καὶ τὸν φυσικὸν ἐπιτυγχάνειν καὶ τὸν μάντιν, τοῦ μὲν τὴν αἰτίαν, τοῦ δὲ τὸ τέλος καλῶς ἐκλαμβάνοντος· ὑπέκειτο γὰρ τῷ μέν, ἐκ τίνων γέγονε καὶ πῶς πέφυκε, θεωρῆσαι, τῷ δέ, πρὸς τί γέγονε καὶ τί σημαίνει, προειπεῖν.

6.4Sebebi bulmanın işareti ortadan kaldırdığını söyleyenler, tanrısal işaretlerle birlikte insan yapımı işaretleri de, disklerin seslerini, meşalelerin ışığını, güneş saatinin gölgesini de reddettiklerinin farkında değildir. Bunların her biri bir sebeple ve düzenekle bir şeyin işareti olmuştur. Ama bu belki başka bir çalışmanın konusudur.

6.4

οἱ δὲ τῆς αἰτίας τὴν εὕρεσιν ἀναίρεσιν εἶναι λέγοντες τοῦ σημείου οὐκ ἐπινοοῦσιν ἅμα τοῖς θείοις καὶ τὰ τεχνητὰ τῶν συμβόλων ἀθετοῦντες, ψόφους τε δίσκων καὶ φῶτα πυρσῶν καὶ γνωμόνων ἀποσκιασμούς· ὧν ἕκαστον αἰτίᾳ τινὶ καὶ κατασκευῇ σημεῖον εἶναί τινος πεποίηται. ταῦτα μὲν οὖν ἴσως ἑτέρας ἐστὶ πραγματείας.

7.17. Bölüm

Perikles gençken halktan çok çekinirdi. Çünkü dış görünüşü tiran Peisistratos'a benziyordu; çok yaşlılar, tatlı sesini, konuşurken akıcı ve hızlı dilini bu benzerlik yüzünden şaşkınlıkla karşılıyordu. Zenginliği, parlak soyu ve çok güçlü dostları olduğundan, ostrakizmle sürülmekten korkarak siyasetle hiç uğraşmadı; ama seferlerde iyi, tehlikeyi seven bir adamdı.

7.1

ὁ δὲ Περικλῆς νέος μὲν ὢν σφόδρα τὸν δῆμον εὐλαβεῖτο. καὶ γὰρ ἐδόκει Πεισιστράτῳ τῷ τυράννῳ τὸ εἶδος ἐμφερὴς εἶναι, τήν τε φωνὴν ἡδεῖαν οὖσαν αὐτοῦ καὶ τὴν γλῶτταν εὔτροχον ἐν τῷ διαλέγεσθαι καὶ ταχεῖαν οἱ σφόδρα γέροντες ἐξεπλήττοντο πρὸς τὴν ὁμοιότητα. πλούτου δὲ καὶ γένους προσόντος αὐτῷ λαμπροῦ καὶ φίλων οἳ πλεῖστον ἠδύναντο, φοβούμενος ἐξοστρακισθῆναι, τῶν μὲν πολιτικῶν οὐδὲν ἔπραττεν, ἐν δὲ ταῖς στρατείαις ἀνὴρ ἀγαθὸς ἦν καὶ φιλοκίνδυνος.

7.2Ama Aristeides ölmüş, Themistokles sürülmüş, Kimon seferler yüzünden çoğunlukla Yunanistan dışında kalınca, Perikles kendini halka bağladı. Zenginlerin ve azınlığın yerine çoğunluğun ve yoksulların tarafını seçti; oysa bu, hiç de halkçı olmayan tabiatına aykırıydı.

7.2

ἐπεὶ δʼ Ἀριστείδης μὲν ἀποτεθνήκει καὶ Θεμιστοκλῆς ἐξεπεπτώκει, Κίμωνα δʼ αἱ στρατεῖαι τὰ πολλὰ τῆς Ἑλλάδος ἔξω κατεῖχον, οὕτω δὴ φέρων ὁ Περικλῆς τῷ δήμῳ προσένειμεν ἑαυτόν, ἀντὶ τῶν πλουσίων καὶ ὀλίγων τὰ τῶν πολλῶν καὶ πενήτων ἑλόμενος παρὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἥκιστα δημοτικὴν οὖσαν.

7.3Ama anlaşılan, tiranlık kuşkusuna düşmekten korkuyordu; Kimon'un da aristokrat olduğunu ve seçkin kişilerce özellikle sevildiğini görüyordu. Bu yüzden kendine güvenlik, ona karşı güç sağlamak için halkın gönlünü kazandı.

7.3

ἀλλʼ, ὡς ἔοικε, δεδιὼς μὲν ὑποψίᾳ περιπεσεῖν τυραννίδος, ὁρῶν δʼ ἀριστοκρατικὸν τὸν Κίμωνα καὶ διαφερόντως ὑπὸ τῶν καλῶν κἀγαθῶν ἀνδρῶν ἀγαπώμενον, ὑπῆλθε τοὺς πολλούς, ἀσφάλειαν μὲν ἑαυτῷ, δύναμιν δὲ κατʼ ἐκείνου παρασκευαζόμενος.

7.4Hemen yaşam tarzını da değiştirdi. Şehirde yalnız foruma ve meclis binasına giden yolda görünüyordu. Yemek davetlerini ve bu türden her türlü dostluk ve sohbeti bıraktı. Öyle ki uzun siyasi hayatı boyunca hiçbir dostunun yemeğine gitmedi; yalnız kuzeni Euryptolemos evlenirken gitti, ama sadece içki sunularına kadar kalıp hemen kalktı.

7.4

εὐθὺς δὲ καὶ τοῖς περὶ τὴν δίαιταν ἑτέραν τάξιν ἐπέθηκεν. ὁδόν τε γὰρ ἐν ἄστει μίαν ἑωρᾶτο τὴν ἐπʼ ἀγορὰν καὶ τὸ βουλευτήριον πορευόμενος, κλήσεις τε δείπνων καὶ τὴν τοιαύτην ἅπασαν φιλοφροσύνην καὶ συνήθειαν ἐξέλιπεν, ὡς ἐν οἷς ἐπολιτεύσατο χρόνοις μακροῖς γενομένοις πρὸς μηδένα τῶν φίλων ἐπὶ δεῖπνον ἐλθεῖν, πλὴν Εὐρυπτολέμου τοῦ ἀνεψιοῦ γαμοῦντος ἄχρι τῶν σπονδῶν παραγενόμενος εὐθὺς ἐξανέστη.

7.5Çünkü dostane ilişkiler her türlü ağırbaşlılığı alt etmekte ustadır; yakınlıkta kişinin itibarını korumak zordur. Gerçek aretē'nin en çok görünen yönleri en güzel olanlardır; iyi adamların hiçbir şeyi, yanındakilerin gözünde günlük hayatı kadar hayranlık uyandırmaz. Perikles halkla da sürekli beraber olmaktan ve onu bıktırmaktan kaçınarak, aralıklarla yakınlaşıyordu. Her konuda konuşmuyor, her zaman halkın önüne çıkmıyordu; Kritolaos'un dediği gibi kendini Salamis triremi gibi büyük işlere saklıyor, diğer işleri dostlarını ve başka hatipleri aracılığıyla yapıyordu.

7.5

δειναὶ γὰρ αἱ φιλοφροσύναι παντὸς ὄγκου περιγενέσθαι, καὶ δυσφύλακτον ἐν συνηθείᾳ τὸ πρὸς δόξαν σεμνόν ἐστι· τῆς ἀληθινῆς δʼ ἀρετῆς κάλλιστα φαίνεται τὰ μάλιστα φαινόμενα, καὶ τῶν ἀγαθῶν ἀνδρῶν οὐδὲν οὕτω θαυμάσιον τοῖς ἐκτὸς ὡς ὁ καθʼ ἡμέραν βίος τοῖς συνοῦσιν. ὁ δὲ καὶ τῷ δήμῳ τὸ συνεχὲς φεύγων καὶ τὸν κόρον οἷον ἐκ διαλειμμάτων ἐπλησίαζεν, οὐκ ἐπὶ παντὶ πράγματι λέγων, οὐδʼ ἀεὶ παριὼν εἰς τὸ πλῆθος, ἀλλʼ ἑαυτὸν ὥσπερ τὴν Σαλαμινίαν τριήρη, φησὶ Κριτόλαος, πρὸς τὰς μεγάλας χρείας ἐπιδιδούς, τἆλλα δὲ φίλους καὶ ῥήτορας ἑτέρους καθιεὶς ἔπραττεν.

7.6Bunlardan birinin, Areopagos meclisinin kudretini yıkan Ephialtes olduğu söylenir. Platon'un dediği gibi, vatandaşlara bol ve saf hürriyet sunmuştu. Komedya yazarlarına göre bundan azgın bir at gibi şımaran halk artık söz dinlemeye cesaret etmiyor, Euboia'yı ısırıyor, adaların üzerine atlıyordu.

7.6

ὧν ἕνα φασὶ γενέσθαι τὸν Ἐφιάλτην, ὃς κατέλυσε τὸ κράτος τῆς ἐξ Ἀρείου πάγου βουλῆς, πολλήν, κατὰ τὸν Πλάτωνα, καὶ ἄκρατον τοῖς πολίταις ἐλευθερίαν οἰνοχοῶν, ὑφʼ ἧς, ὥσπερ ἵππον, ἐξυβρίσαντα τὸν δῆμον οἱ κωμῳδοποιοὶ λέγουσι πειθαρχεῖν οὐκέτι τολμᾶν, ἀλλὰ δάκνειν τὴν Εὔβοιαν καὶ ταῖς νήσοις ἐπιπηδᾶν.

8.18. Bölüm

Yaşam tarzına ve düşüncesinin yüceliğine uygun bir söz kullanmak isteyen Perikles, bu sözü bir enstrüman gibi hazırladı ve birçok yerde Anaksagoras'tan yararlandı; retoriğinin üzerine bir boya gibi tabiat bilgisini sürdü. İlâhi Platon'un dediği gibi, "bu yüksek düşünceliliği ve her şeyi tamamlayan gücü", tabiatının yeteneğine ek olarak tabiat bilgisinden edindi, uygun olanını söz sanatına aktararak herkesi çok geride bıraktı.

8.1

τῇ μέντοι περὶ τὸν βίον κατασκευῇ καὶ τῷ μεγέθει τοῦ φρονήματος ἁρμόζοντα λόγον, ὥσπερ ὄργανον, ἐξαρτυόμενος παρενέτεινε πολλαχοῦ τὸν Ἀναξαγόραν, οἷον βαφὴν τῇ ῥητορικῇ τὴν φυσιολογίαν ὑποχεόμενος. τὸ γὰρ ὑψηλόνουν τοῦτο καὶ πάντη τελεσιουργόν, ὡς ὁ θεῖος Πλάτων φησί, πρὸς τῷ εὐφυὴς εἶναι κτησάμενος ἐκ φυσιολογίας, καὶ τὸ πρόσφορον ἑλκύσας ἐπὶ τὴν τῶν λόγων τέχνην, πολὺ πάντων διήνεγκε.

8.2Lakabının da bundan geldiği söylenir. Gerçi bazıları, şehri süslediği yapılardan, bazıları ise siyasette ve komutanlıkta gösterdiği güçten ötürü ona Olympios dendiğini düşünür. Şanın, bu adamın birçok özelliğinden bir araya gelmiş olması da hiç yadırganmaz.

8.2

διὸ καὶ τὴν ἐπίκλησιν αὐτῷ γενέσθαι λέγουσι· καίτοι τινὲς ἀπὸ τῶν οἷς ἐκόσμησε τὴν πόλιν, οἱ δʼ ἀπὸ τῆς ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ ταῖς στρατηγίαις δυνάμεως Ὀλύμπιον αὐτὸν οἴονται προσαγορευθῆναι· καὶ συνδραμεῖν οὐδὲν ἀπέοικεν ἀπὸ πολλῶν προσόντων τῷ ἀνδρὶ τὴν δόξαν.

8.3Ama dönemin komedya yazarları ona ciddi de şakayla da çok laf atmış, bu lakabın en çok konuşmasından geldiğini gösterirler: Halka konuşurken gürlediğini, şimşekler çaktırdığını, dilinde korkunç bir yıldırım taşıdığını söylerler. Melesias oğlu Thukydides'in de Perikles'in hitabet gücü hakkında şakayla söylediği bir söz nakledilir.

8.3

αἱ μέντοι κωμῳδίαι τῶν τότε διδασκάλων σπουδῇ τε πολλὰς καὶ μετὰ γέλωτος ἀφεικότων φωνὰς εἰς αὐτόν, ἐπὶ τῷ λόγῳ μάλιστα τὴν προσωνυμίαν γενέσθαι δηλοῦσι, βροντᾶν μὲν αὐτὸν καὶ ἀστράπτειν, ὅτε δημηγοροίη, δεινὸν δὲ κεραυνὸν ἐν γλώσσῃ φέρειν λεγόντων. διαμνημονεύεται δέ τις καὶ Θουκυδίδου τοῦ Μελησίου λόγος εἰς τὴν δεινότητα τοῦ Περικλέους μετὰ παιδιᾶς εἰρημένος.

8.4Thukydides seçkin adamlardandı ve Perikles'e en uzun süre siyasette karşı durmuştu. Lakedaimonların kralı Arkhidamos, kendisinin mi Perikles'in mi daha iyi güreştiğini sorunca şöyle demiş: "Ben onu güreşte yere serdiğimde, o düşmediğini söyleyerek kazanır ve seyircileri ikna eder." Ama Perikles de söz konusunda dikkatliydi: Kürsüye her çıktığında tanrılara, istemeden ağzından o işe yakışmayan tek bir söz çıkmaması için dua ederdi.

8.4

ἦν μὲν γὰρ ὁ Θουκυδίδης τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν ἀνδρῶν, καὶ πλεῖστον ἀντεπολιτεύσατο τῷ Περικλεῖ χρόνον· Ἀρχιδάμου δὲ τοῦ Λακεδαιμονίων βασιλέως πυνθανομένου πότερον αὐτὸς ἢ Περικλῆς παλαίει βέλτιον, ὅταν, εἶπεν, ἐγὼ καταβάλω παλαίων, ἐκεῖνος ἀντιλέγων ὡς οὐ πέπτωκε, νικᾷ καὶ μεταπείθει τοὺς ὁρῶντας. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Περικλῆς περὶ τὸν λόγον εὐλαβὴς ἦν, ὥστʼ ἀεὶ πρὸς τὸ βῆμα βαδίζων εὔχετο τοῖς θεοῖς μηδὲ ῥῆμα μηδὲν ἐκπεσεῖν ἄκοντος αὐτοῦ πρὸς τὴν προκειμένην χρείαν ἀνάρμοστον.

8.5Kararnameler dışında yazılı bir şey bırakmadı. Hatırlanan sözleri de çok azdır. Örneğin Aigina'nın "Pire'nin gözündeki çapak" olarak yok edilmesini istemişti; savaşın Peloponnesos'tan geldiğini artık gördüğünü söylemişti. Bir keresinde Sophokles, onunla birlikte komutan olarak denize açıldığında güzel bir delikanlıyı övünce şöyle demişti: "Sophokles, komutanın yalnız ellerinin değil, gözlerinin de temiz olması gerekir."

8.5

ἔγγραφον μὲν οὖν οὐδὲν ἀπολέλοιπε πλὴν τῶν ψηφισμάτων· ἀπομνημονεύεται δʼ ὀλίγα παντάπασιν· οἷον τὸ τὴν Αἴγιναν ὡς λήμην τοῦ Πειραιῶς ἀφελεῖν κελεῦσαι, καὶ τὸ τὸν πόλεμον ἤδη φάναι καθορᾶν ἀπὸ Πελοποννήσου προσφερόμενον. καί ποτε τοῦ Σοφοκλέους, ὅτε συστρατηγῶν ἐξέπλευσε μετʼ αὐτοῦ, παῖδα καλὸν ἐπαινέσαντος, οὐ μόνον, ἔφη, τὰς χεῖρας, ὦ Σοφόκλεις, δεῖ καθαρὰς ἔχειν τὸν στρατηγόν, ἀλλὰ καὶ τὰς ὄψεις.

8.6Stesimbrotos'a göre Perikles, Samos'ta ölenleri kürsüden överken onların tanrılar gibi ölümsüz olduğunu söylemiş: Tanrıları görmüyoruz, ama kendilerine gösterilen saygıdan ve sağladıkları iyiliklerden ölümsüz olduklarına hükmediyoruz; aynı şey vatan için ölenler için de geçerlidir.

8.6

ὁ δὲ Στησίμβροτός φησιν ὅτι τοὺς ἐν Σάμῳ τεθνηκότας ἐγκωμιάζων ἐπὶ τοῦ βήματος ἀθανάτους ἔλεγε γεγονέναι καθάπερ τοὺς θεούς· οὐ γὰρ ἐκείνους αὐτοὺς ὁρῶμεν, ἀλλὰ ταῖς τιμαῖς ἃς ἔχουσι, καὶ τοῖς ἀγαθοῖς ἃ παρέχουσιν, ἀθανάτους εἶναι τεκμαιρόμεθα· ταῦτʼ οὖν ὑπάρχειν καὶ τοῖς ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἀποθανοῦσιν.

9.19. Bölüm

Thukydides, Perikles'in yönetimini aristokratik bir yönetim gibi anlatır; adı demokrasi, gerçekte ise birinci adamın yönetimidir. Başka birçokları ise halkın ilk kez onun yüzünden koloni toprakları, tiyatro parası ve ücret dağıtımlarına yöneldiğini; o zamanki siyasi uygulamalar sonucu kötü alıştığını, itidalli ve kendi işini gören biri olmak yerine savurgan ve ölçüsüz olduğunu söyler. Öyleyse bu değişikliğin sebebini olayların kendisinde inceleyelim.

9.1

ἐπεὶ δὲ Θουκυδίδης μὲν ἀριστοκρατικήν τινα τὴν τοῦ Περικλέους ὑπογράφει πολιτείαν, λόγῳ μὲν οὖσαν δημοκρατίαν, ἔργῳ δʼ ὑπὸ τοῦ πρώτου ἀνδρὸς ἀρχήν, ἄλλοι δὲ πολλοὶ πρῶτον ὑπʼ ἐκείνου φασὶ τὸν δῆμον ἐπὶ κληρουχίας καὶ θεωρικὰ καὶ μισθῶν διανομὰς προαχθῆναι, κακῶς ἐθισθέντα καὶ γενόμενον πολυτελῆ καὶ ἀκόλαστον ὑπὸ τῶν τότε πολιτευμάτων ἀντὶ σώφρονος καὶ αὐτουργοῦ, θεωρείσθω διὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν ἡ αἰτία τῆς μεταβολῆς.

9.2Başta, dediğimiz gibi, Kimon'un şanına karşı durmak için halkın gönlünü kazanmaya çalışıyordu. Ama servet ve parada Kimon'un gerisindeydi. Kimon bunlarla yoksulları kolluyor, ihtiyacı olan Atinalılara her gün yemek veriyor, yaşlıları giydiriyor, isteyenler meyve toplayabilsin diye tarlalarının çitlerini kaldırıyordu. Bu yöntemlerle halkın gözünde geride kalan Perikles, Aristoteles'in aktardığına göre Oalı Damonides'in öğüdüyle kamu parasını dağıtmaya yöneldi.

9.2

ἐν ἀρχῇ μὲν γάρ, ὥσπερ εἴρηται, πρὸς τὴν Κίμωνος δόξαν ἀντιταττόμενος ὑπεποιεῖτο τὸν δῆμον· ἐλαττούμενος δὲ πλούτῳ καὶ χρήμασιν, ἀφʼ ὧν ἐκεῖνος ἀνελάμβανε τοὺς πένητας, δεῖπνόν τε καθʼ ἡμέραν τῷ δεομένῳ παρέχων Ἀθηναίων, καὶ τοὺς πρεσβυτέρους ἀμφιεννύων, τῶν τε χωρίων τοὺς φραγμοὺς ἀφαιρῶν ὅπως ὀπωρίζωσιν οἱ βουλόμενοι, τούτοις ὁ Περικλῆς καταδημαγωγούμενος τρέπεται πρὸς τὴν τῶν δημοσίων διανομήν, συμβουλεύσαντος αὐτῷ Δαμωνίδου τοῦ Ὄαθεν, ὡς Ἀριστοτέλης ἱστόρηκε.

9.3Tiyatro paraları, jüri ücretleri, başka ödemeler ve korolar yoluyla halkı hızla satın aldıktan sonra onu Areopagos meclisine karşı kullandı. Kendisi bu meclisin üyesi değildi, çünkü kurayla ne arkhon, ne thesmothetes, ne kral arkhon, ne de polemarkhos olabilmişti. Bu görevler eskiden beri kurayla verilirdi; görevlerini yeterli bulunanlar da bunlar sayesinde Areopagos'a çıkardı.

9.3

καὶ ταχὺ θεωρικοῖς καὶ δικαστικοῖς λήμμασιν ἄλλαις τε μισθοφοραῖς καὶ χορηγίαις συνδεκάσας τὸ πλῆθος, ἐχρῆτο κατὰ τῆς ἐξ Ἀρείου πάγου βουλῆς, ἧς αὐτὸς οὐ μετεῖχε διὰ τὸ μήτʼ ἄρχων μήτε θεσμοθέτης μήτε βασιλεὺς μήτε πολέμαρχος λαχεῖν. αὗται γὰρ αἱ ἀρχαὶ κληρωταί τε ἦσαν ἐκ παλαιοῦ, καὶ διʼ αὐτῶν οἱ δοκιμασθέντες ἀνέβαινον εἰς Ἄρειον πάγον.

9.4Bu yüzden halk arasında daha da güçlenen Perikles meclise karşı halkı öyle örgütledi ki Ephialtes eliyle meclisin yargı yetkilerinin çoğu elinden alındı. Kimon ise Lakonya dostu ve halk düşmanı diye ostrakizmle sürüldü; oysa servet ve soyda kimseden aşağı değildi, barbarlara karşı en güzel zaferleri kazanmış, onun hayatında yazıldığı gibi şehri para ve ganimetle doldurmuştu. Perikles'in halk üzerindeki gücü bu kadar büyüktü.

9.4

διὸ καὶ μᾶλλον ἰσχύσας ὁ Περικλῆς ἐν τῷ δήμῳ κατεστασίασε τὴν βουλήν, ὥστε τὴν μὲν ἀφαιρεθῆναι τὰς πλείστας κρίσεις διʼ Ἐφιάλτου, Κίμωνα δʼ ὡς φιλολάκωνα καὶ μισόδημον ἐξοστρακισθῆναι, πλούτῳ μὲν καὶ γένει μηδενὸς ἀπολειπόμενον, νίκας δὲ καλλίστας νενικηκότα τοὺς βαρβάρους καὶ χρημάτων πολλῶν καὶ λαφύρων ἐμπεπληκότα τὴν πόλιν, ὡς ἐν τοῖς περὶ ἐκείνου γέγραπται. τοσοῦτον ἦν τὸ κράτος ἐν τῷ δήμῳ τοῦ Περικλέους.

10.110. Bölüm

Ostrakizm kanunen sürgünlere on yıl biçiyordu. Bu arada Lakedaimonlar büyük bir orduyla Tanagra bölgesine girdi, Atinalılar hemen üzerlerine yürüdü. Kimon sürgünden gelip kabilesinin askerleriyle saf tuttu; vatandaşlarla birlikte tehlikeye atılarak Lakedaimon taraftarlığı suçundan eylemleriyle aklanmak istiyordu. Ama Perikles'in dostları toplanıp onu sürgün olduğu gerekçesiyle kovdu.

10.1

ὁ μὲν οὖν ἐξοστρακισμὸς ὡρισμένην εἶχε νόμῳ δεκαετίαν τοῖς φεύγουσιν· ἐν δὲ τῷ διὰ μέσου Λακεδαιμονίων στρατῷ μεγάλῳ ἐμβαλόντων εἰς τὴν Ταναγρικὴν καὶ τῶν Ἀθηναίων εὐθὺς ὁρμησάντων ἐπʼ αὐτούς, ὁ μὲν Κίμων ἐλθὼν ἐκ τῆς φυγῆς ἔθετο μετὰ τῶν φυλετῶν εἰς λόχον τὰ ὅπλα καὶ διʼ ἔργων ἀπολύεσθαι τὸν Λακωνισμὸν ἐβούλετο, συγκινδυνεύσας τοῖς πολίταις, οἱ δὲ φίλοι τοῦ Περικλέους συστάντες ἀπήλασαν αὐτὸν ὡς φυγάδα.

10.2Bu yüzden Perikles o savaşta çok şiddetle dövüşmüş ve canını esirgemeyerek herkes içinde en çok göze batmış görünüyor. Perikles'in Lakedaimon taraftarlığıyla suçladığı Kimon'un dostlarının hepsi de düştü. Atinalıları büyük bir pişmanlık ve Kimon'a özlem sardı: Attika sınırında yenilmişlerdi ve yaza ağır bir savaş bekliyorlardı.

10.2

διὸ καὶ δοκεῖ Περικλῆς ἐρρωμενέστατα τὴν μάχην ἐκείνην ἀγωνίσασθαι καὶ γενέσθαι πάντων ἐπιφανέστατος ἀφειδήσας τοῦ σώματος. ἔπεσον δὲ καὶ τοῦ Κίμωνος οἱ φίλοι πάντες ὁμαλῶς, οὓς Περικλῆς συνεπῃτιᾶτο τοῦ Λακωνισμοῦ· καὶ μετάνοια δεινὴ τοὺς Ἀθηναίους καὶ πόθος ἔσχε τοῦ Κίμωνος, ἡττημένους μὲν ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς Ἀττικῆς, προσδοκῶντας δὲ βαρὺν εἰς ἔτους ὥραν πόλεμον.

10.3Bunu fark eden Perikles halkın isteğini yerine getirmekten çekinmedi; kararnameyi bizzat yazıp adamı geri çağırdı. Kimon dönüp iki şehir arasında barış sağladı. Çünkü Lakedaimonlar, Perikles'e ve öteki demagoglara ne kadar kızgınsa ona da o kadar yakındı.

10.3

αἰσθόμενος οὖν ὁ Περικλῆς οὐκ ὤκνησε χαρίσασθαι τοῖς πολλοῖς, ἀλλὰ τὸ ψήφισμα γράψας αὐτὸς ἐκάλει τὸν ἄνδρα, κἀκεῖνος κατελθὼν εἰρήνην ἐποίησε ταῖς πόλεσιν. οἰκείως γὰρ εἶχον οἱ Λακεδαιμόνιοι πρὸς αὐτὸν ὥσπερ ἀπήχθοντο τῷ Περικλεῖ καὶ τοῖς ἄλλοις δημαγωγοῖς.

10.4Bazılarına göre Perikles, Kimon'un dönüşünü ancak Kimon'un kız kardeşi Elpinike aracılığıyla gizli bir anlaşma yaptıktan sonra yazmıştır. Anlaşmaya göre Kimon iki yüz gemiyle denize açılıp dışarıdaki işlerin komutasını alacak, kralın topraklarını fethedecek, şehirdeki güç ise Perikles'te kalacaktı.

10.4

ἔνιοι δέ φασιν οὐ πρότερον γραφῆναι τῷ Κίμωνι τὴν κάθοδον ὑπὸ τοῦ Περικλέους ἢ συνθήκας αὐτοῖς ἀπορρήτους γενέσθαι διʼ Ἐλπινίκης, τῆς Κίμωνος ἀδελφῆς, ὥστε Κίμωνα μὲν ἐκπλεῦσαι λαβόντα ναῦς διακοσίας καὶ τῶν ἔξω στρατηγεῖν, καταστρεφόμενον τὴν βασιλέως χώραν, Περικλεῖ δὲ τὴν ἐν ἄστει δύναμιν ὑπάρχειν.

10.5Elpinike'nin daha önce de, Kimon idamla yargılanırken Perikles'i onun için yumuşattığı düşünülür. Perikles, halkın seçtiği suçlayıcılardan biriydi. Elpinike yanına gelip yalvarınca gülümseyerek, "Elpinike, yaşlısın, yaşlısın, böyle işler yapmak için" demişti. Yine de konuşmak için yalnız bir kez ayağa kalktı, görevini yerine getirmiş olmak için söyledi ve suçlayıcılar içinde Kimon'a en az zarar veren olarak çekildi.

10.5

ἐδόκει δὲ καὶ πρότερον ἡ Ἐλπινίκη τῷ Κίμωνι τὸν Περικλέα πρᾳότερον παρασχεῖν, ὅτε τὴν θανατικὴν δίκην ἔφευγεν. ἦν μὲν γὰρ εἷς τῶν κατηγόρων ὁ Περικλῆς ὑπὸ τοῦ δήμου προβεβλημένος, ἐλθούσης δὲ πρὸς αὐτὸν τῆς Ἐλπινίκης καὶ δεομένης μειδιάσας εἶπεν· ὦ Ἐλπινίκη, γραῦς εἶ, γραῦς εἶ, ὡς πράγματα τηλικαῦτα πράσσειν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸν λόγον ἅπαξ ἀνέστη, τὴν προβολὴν ἀφοσιούμενος, καὶ τῶν κατηγόρων ἐλάχιστα τὸν Κίμωνα λυπήσας ἀπεχώρησε.

10.6Öyleyse Perikles'i, dostu ve siyasi prohairesis'inin ortağı olan demagog Ephialtes'i kıskançlık ve şöhret hasedinden gizlice öldürtmekle suçlayan Idomeneus'a kim inanır? Bunları nereden toplamışsa, safra gibi bu adamın üzerine dökmüş. Oysa Perikles belki her bakımdan kusursuz değildi, ama soylu düşünceli ve şan düşkünü bir psykhē'ye sahipti; böyle kişilerde bu kadar vahşi ve hayvanca bir hâl bitmez.

10.6

πῶς ἂν οὖν τις Ἰδομενεῖ πιστεύσειε κατηγοροῦντι τοῦ Περικλέους ὡς τὸν δημαγωγὸν Ἐφιάλτην φίλον γενόμενον καὶ κοινωνὸν ὄντα τῆς ἐν τῇ πολιτείᾳ προαιρέσεως δολοφονήσαντος διὰ ζηλοτυπίαν καὶ φθόνον τῆς δόξης; ταῦτα γὰρ οὐκ οἶδʼ ὅθεν συναγαγὼν ὥσπερ χολὴν τἀνδρὶ προσβέβληκε, πάντῃ μὲν ἴσως οὐκ ἀνεπιλήπτῳ, φρόνημα δʼ εὐγενὲς ἔχοντι καὶ ψυχὴν φιλότιμον, οἷς οὐδὲν ἐμφύεται πάθος ὠμὸν οὕτω καὶ θηριῶδες.

10.7Ephialtes oligarşi yanlılarının korkulu rüyasıydı; hesap sorma ve halka zarar verenleri yargılama konusunda acımasızdı. Aristoteles'e göre düşmanları, Tanagralı Aristodikos aracılığıyla ona komplo kurup gizlice öldürttü. Kimon ise Kıbrıs'ta komutanken öldü.

10.7

Ἐφιάλτην μὲν οὖν φοβερὸν ὄντα τοῖς ὀλιγαρχικοῖς καὶ περὶ τὰς εὐθύνας καὶ διώξεις τῶν τὸν δῆμον ἀδικούντων ἀπαραίτητον ἐπιβουλεύσαντες οἱ ἐχθροὶ διʼ Ἀριστοδίκου τοῦ Ταναγρικοῦ κρυφαίως ἀνεῖλον, ὡς Ἀριστοτέλης εἴρηκεν. ἐτελεύτησε δὲ Κίμων ἐν Κύπρῳ στρατηγῶν.

11.111. Bölüm

Aristokratlar, Perikles'in daha önce de vatandaşların en büyüğü olduğunu görüyorlardı. Yine de şehirde ona karşı duracak ve gücünü köreltecek birinin olmasını, tam bir tek adam yönetimi kurulmamasını istiyorlardı. Bu yüzden Kimon'un akrabası, itidalli bir adam olan Alopekeli Thukydides'i onun karşısına çıkardılar.

11.1

οἱ δʼ ἀριστοκρατικοὶ μέγιστον μὲν ἤδη τὸν Περικλέα καὶ πρόσθεν ὁρῶντες γεγονότα τῶν πολιτῶν, βουλόμενοι δʼ ὅμως εἶναι τινα τὸν πρὸς αὐτὸν ἀντιτασσόμενον ἐν τῇ πόλει καὶ τὴν δύναμιν ἀμβλύνοντα, ὥστε μὴ κομιδῇ μοναρχίαν εἶναι, Θουκυδίδην τὸν Ἀλωπεκῆθεν, ἄνδρα σώφρονα καὶ κηδεστὴν Κίμωνος, ἀντέστησαν ἐναντιωσόμενον,

11.2Thukydides, Kimon'dan daha az savaşçı, daha çok forum adamı ve siyasetçiydi; şehirde kalıp kürsüde Perikles'le boğuşarak yönetimi kısa sürede denk bir mücadeleye dönüştürdü. Seçkin denilen adamların eskisi gibi halkın arasına dağılıp karışmasına, kalabalık içinde itibarlarının solmasına izin vermedi. Onları ayırıp bir araya topladı, tüm güçlerini ağırlaştırarak teraziye bir karşı ağırlık koymuş oldu.

11.2

ὃς ἧττον μὲν ὢν πολεμικὸς τοῦ Κίμωνος, ἀγοραῖος δὲ καὶ πολιτικὸς μᾶλλον, οἰκουρῶν ἐν ἄστει καὶ περὶ τὸ βῆμα τῷ Περικλεῖ συμπλεκόμενος, ταχὺ τὴν πολιτείαν εἰς ἀντίπαλον κατέστησεν. οὐ γὰρ εἴασε τοὺς καλοὺς κἀγαθοὺς καλουμένους ἄνδρας ἐνδιεσπάρθαι καὶ συμμεμῖχθαι πρὸς τὸν δῆμον, ὡς πρότερον, ὑπὸ πλήθους ἠμαυρωμένους τὸ ἀξίωμα, χωρὶς δὲ διακρίνας καὶ συναγαγὼν εἰς ταὐτὸ τὴν πάντων δύναμιν ἐμβριθῆ γενομένην ὥσπερ ἐπὶ ζυγοῦ ῥοπὴν ἐποίησεν.

11.3Baştan beri, demirdeki gibi gizli bir çatlak, halkçı ve aristokrat prohairesis'ler arasındaki farkı belli ediyordu. Bu adamların yarışı ve şan hırsı şehri en derinden yararak bir bölümünün "halk", ötekinin "azınlık" diye anılmasına sebep oldu.

11.3

ἦν μὲν γὰρ ἐξ ἀρχῆς διπλόη τις ὕπουλος, ὥσπερ ἐν σιδήρῳ, διαφορὰν ὑποσημαίνουσα δημοτικῆς καὶ ἀριστοκρατικῆς προαιρέσεως, ἡ δʼ ἐκείνων ἅμιλλα καὶ φιλοτιμία τῶν ἀνδρῶν βαθυτάτην τομὴν τεμοῦσα τῆς πόλεως τὸ μὲν δῆμον, τὸ δʼ ὀλίγους ἐποίησε καλεῖσθαι.

11.4Bu yüzden Perikles o zaman halkın dizginlerini iyice gevşetti, siyasetini halkın hoşuna gidecek biçimde yürüttü. Şehirde her zaman bir gösteri, ziyafet ya da alay düzenliyor, şehri ince zevkli hazlarla terbiye ediyordu. Her yıl altmış trirem gönderiyor, çok sayıda vatandaş sekiz ay ücretle bu gemilerde denize açılıyor, hem pratik yapıyor hem denizcilik öğreniyordu.

11.4

διὸ καὶ τότε μάλιστα τῷ δήμῳ τὰς ἡνίας ἀνεὶς ὁ Περικλῆς ἐπολιτεύετο πρὸς χάριν, ἀεὶ μέν τινα θέαν πανηγυρικὴν ἢ ἑστίασιν ἢ πομπὴν εἶναι μηχανώμενος ἐν ἄστει καὶ διαπαιδαγωγῶν οὐκ ἀμούσοις ἡδοναῖς τὴν πόλιν, ἑξήκοντα δὲ τριήρεις καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἐκπέμπων, ἐν αἷς πολλοὶ τῶν πολιτῶν ἔπλεον ὀκτὼ μῆνας ἔμμισθοι, μελετῶντες ἅμα καὶ μανθάνοντες τὴν ναυτικὴν ἐμπειρίαν.

11.5Bunlara ek olarak bin kişiyi Khersonesos'a, beş yüz kişiyi Naksos'a, bunun yarısını Andros'a koloni olarak gönderdi. Bin kişiyi de Trakya'ya Bisaltlarla birlikte yaşamaya yolladı; başkalarını da Thurioi denen Sybaris yeniden kurulurken İtalya'ya gönderdi. Bunları, şehri tembel ve boşta kaldığı için işe burnunu sokan kalabalıktan kurtarmak, halkın yoksulluğunu gidermek, müttefiklere de isyan etmesinler diye yanlarına yerleştirdiği halkla korku ve gözetim sağlamak için yapıyordu.

11.5

πρὸς δὲ τούτοις χιλίους μὲν ἔστειλεν εἰς Χερρόνησον κληρούχους, εἰς δὲ Νάξον πεντακοσίους, εἰς δὲ Ἄνδρον τοὺς ἡμίσεις τούτων, εἰς δὲ Θρᾴκην χιλίους Βισάλταις συνοικήσοντας, ἄλλους δʼ εἰς Ἰταλίαν οἰκιζομένης Συβάρεως, ἣν Θουρίους προσηγόρευσαν. καὶ ταῦτʼ ἔπραττεν ἀποκουφίζων μὲν ἀργοῦ καὶ διὰ σχολὴν πολυπράγμονος ὄχλου τὴν πόλιν, ἐπανορθούμενος δὲ τὰς ἀπορίας τοῦ δήμου, φόβον δὲ καὶ φρουρὰν τοῦ μὴ νεωτερίζειν τι παρακατοικίζων τοῖς συμμάχοις.

12.112. Bölüm

Atina'ya en büyük hazzı ve süsü veren, başka insanları en çok hayrete düşüren, Yunanistan'ın o ünlü gücünün ve eski zenginliğinin yalan olmadığına tek tanıklık eden şey ise anıtların yapılmasıydı. Düşmanları Perikles'in siyasi icraatı arasında en çok bunu kıskanıyor ve mecliste aleyhine kullanıyordu. Yunanların ortak parasını Delos'tan kendi yanına getirdiği için halkın itibar kaybettiğini ve adının kötüye çıktığını haykırıyorlardı.

12.1

ὃ δὲ πλείστην μὲν ἡδονὴν ταῖς Ἀθήναις καὶ κόσμον ἤνεγκε, μεγίστην δὲ τοῖς ἄλλοις ἔκπληξιν ἀνθρώποις, μόνον δὲ τῇ Ἑλλάδι μαρτυρεῖ μὴ ψεύδεσθαι τὴν λεγομένην δύναμιν αὐτῆς ἐκείνην καὶ τὸν παλαιὸν ὄλβον, ἡ τῶν ἀναθημάτων κατασκευή, τοῦτο μάλιστα τῶν πολιτευμάτων τοῦ Περικλέους ἐβάσκαινον οἱ ἐχθροὶ καὶ διέβαλλον ἐν ταῖς ἐκκλησίαις, βοῶντες ὡς ὁ μὲν δῆμος ἀδοξεῖ καὶ κακῶς ἀκούει τὰ κοινὰ τῶν Ἑλλήνων χρήματα πρὸς αὑτὸν ἐκ Δήλου μεταγαγών,

12.2"Eleştirenlere karşı halkın en güzel bahanesi, barbarlardan korktuğu için ortak parayı oradan alıp güvenli bir yerde koruduğuydu; Perikles bu bahaneyi de ortadan kaldırdı. Yunanistan, savaş için zorunlu olarak verdiği paralarla bizim şehri altınla kaplayıp süslediğimizi görünce korkunç bir hakarete uğradığını ve açıkça tiranlığa maruz kaldığını düşünüyor. Sanki değerli taşlar, heykeller, bin talantlık tapınaklar takınan gösterişçi bir kadını süslüyoruz."

12.2

ἣ δʼ ἔνεστιν αὐτῷ πρὸς τοὺς ἐγκαλοῦντας εὐπρεπεστάτη τῶν προφάσεων, δείσαντα τοὺς βαρβάρους ἐκεῖθεν ἀνελέσθαι καὶ φυλάττειν ἐν ὀχυρῷ τὰ κοινά, ταύτην ἀνῄρηκε Περικλῆς· καὶ δοκεῖ δεινὴν ὕβριν ἡ Ἑλλὰς ὑβρίζεσθαι καὶ τυραννεῖσθαι περιφανῶς, ὁρῶσα τοῖς εἰσφερομένοις ὑπʼ αὐτῆς ἀναγκαίως πρὸς τὸν πόλεμον ἡμᾶς τὴν πόλιν καταχρυσοῦντας καὶ καλλωπίζοντας ὥσπερ ἀλαζόνα γυναῖκα, περιαπτομένην λίθους πολυτελεῖς καὶ ἀγάλματα καὶ ναοὺς χιλιοταλάντους.

12.3Perikles ise halka şunu öğretiyordu: Müttefiklerin savaşını yapıp barbarları uzak tuttukları sürece, onlara paranın hesabını vermek zorunda değillerdi. Müttefikler at, gemi ya da hoplit değil, yalnız para ödüyordu; para ise, karşılığında alınan hizmet sağlandığı takdirde, veren tarafın değil, alan tarafındır.

12.3

ἐδίδασκεν οὖν ὁ Περικλῆς τὸν δῆμον ὅτι χρημάτων μὲν οὐκ ὀφείλουσι τοῖς συμμάχοις λόγον προπολεμοῦντες αὐτῶν καὶ τοὺς βαρβάρους ἀνείργοντες, οὐχ ἵππον, οὐ ναῦν, οὐχ ὁπλίτην, ἀλλὰ χρήματα μόνον τελούντων, ἃ τῶν διδόντων οὐκ ἔστιν, ἀλλὰ τῶν λαμβανόντων, ἂν παρέχωσιν ἀνθʼ οὗ λαμβάνουσι·

12.4Şehir savaş için gerekli her şeyle donandıktan sonra bolluğunu, yapılınca sonsuz şan, yapılırken hazır kazanç getirecek işlere yöneltmeliydi. Her türlü iş ve çeşitli ihtiyaçlar doğacak, bunlar her tekhnē'yi uyandırıp her eli harekete geçirecek, şehrin neredeyse tamamını ücretli hâle getirerek onu hem süsleyecek hem besleyecekti.

12.4

δεῖ δὲ τῆς πόλεως κατεσκευασμένης ἱκανῶς τοῖς ἀναγκαίοις πρὸς τὸν πόλεμον, εἰς ταῦτα τὴν εὐπορίαν τρέπειν αὐτῆς ἀφʼ ὧν δόξα μὲν γενομένων ἀΐδιος, εὐπορία δὲ γινομένων ἑτοίμη παρέσται, παντοδαπῆς ἐργασίας φανείσης καὶ ποικίλων χρειῶν, αἳ πᾶσαν μὲν τέχνην ἐγείρουσαι, πᾶσαν δὲ χεῖρα κινοῦσαι, σχεδὸν ὅλην ποιοῦσιν ἔμμισθον τὴν πόλιν, ἐξ αὑτῆς ἅμα κοσμουμένην καὶ τρεφομένην.

12.5Gençlik ve güç sahibi olanlara seferler kamu parasından geçim sağlıyordu. Örgütsüz işçi kalabalığının kazançsız kalmasını da, tembel tembel kazanmasını da istemediği için halka uzun süren, birçok tekhnē gerektiren büyük inşaat projeleri sundu. Böylece evde kalanların da gemide, nöbette ve seferde olanlar kadar kamu parasından yararlanma ve pay alma gerekçesi olacaktı.

12.5

τοῖς μὲν γὰρ ἡλικίαν ἔχουσι καὶ ῥώμην αἱ στρατεῖαι τὰς ἀπὸ τῶν κοινῶν εὐπορίας παρεῖχον, τὸν δʼ ἀσύντακτον καὶ βάναυσον ὄχλον οὔτʼ ἄμοιρον εἶναι λημμάτων βουλόμενος οὔτε λαμβάνειν ἀργὸν καὶ σχολάζοντα, μεγάλας κατασκευασμάτων ἐπιβολὰς καὶ πολυτέχνους ὑποθέσεις ἔργων διατριβὴν ἐχόντων ἐνέβαλε φέρων εἰς τὸν δῆμον, ἵνα μηδὲν ἧττον τῶν πλεόντων καὶ φρουρούντων καὶ στρατευομένων τὸ οἰκουροῦν ἔχῃ πρόφασιν ἀπὸ τῶν δημοσίων ὠφελεῖσθαι καὶ μεταλαμβάνειν.

12.6Çünkü malzeme olarak taş, tunç, fildişi, altın, abanoz ve selvi vardı. Bunu işleyip şekillendiren tekhnē'ler vardı: marangozlar, heykeltıraşlar, tunç dökmeciler, taşçılar, boyacılar, altın ve fildişi işçileri, ressamlar, nakkaşlar, oymacılar. Bunları taşıyıp getirenler vardı: denizde tüccarlar, gemiciler ve dümenciler, karada araba yapımcıları, hayvan besleyenler, sürücüler, halatçılar, keten işçileri, kunduracılar, yol yapımcıları ve madenciler. Her tekhnē de, bir komutanın kendi ordusu gibi, emrinde işçilerden ve vasıfsızlardan oluşan bir kalabalık tutuyordu; bunlar hizmetin aracı ve gövdesi oluyordu. Böylece ihtiyaçlar refahı âdeta her yaşa ve tabiata dağıtıp yaydı.

12.6

ὅπου γὰρ ὕλη μὲν ἦν λίθος, χαλκός, ἐλέφας, χρυσός, ἔβενος, κυπάρισσος, αἱ δὲ ταύτην ἐκπονοῦσαι καὶ κατεργαζόμεναι τέχναι, τέκτονες, πλάσται, χαλκοτύποι, λιθουργοί, βαφεῖς, χρυσοῦ μαλακτῆρες καὶ ἐλέφαντος, ζωγράφοι, ποικιλταί, τορευταί, πομποὶ δὲ τούτων καὶ κομιστῆρες, ἔμποροι καὶ ναῦται καὶ κυβερνῆται κατὰ θάλατταν,

12.7

οἱ δὲ κατὰ γῆν ἁμαξοπηγοὶ καὶ ζευγοτρόφοι καὶ ἡνίοχοι καὶ καλωστρόφοι καὶ λινουργοὶ καὶ σκυτοτόμοι καὶ ὁδοποιοὶ καὶ μεταλλεῖς, ἑκάστη δὲ τέχνη, καθάπερ στρατηγὸς ἴδιον στράτευμα, τὸν θητικὸν ὄχλον καὶ ἰδιώτην συντεταγμένον εἶχεν, ὄργανον καὶ σῶμα τῆς ὑπηρεσίας γινόμενον, εἰς πᾶσαν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἡλικίαν καὶ φύσιν αἱ χρεῖαι διένεμον καὶ διέσπειρον τὴν εὐπορίαν.

13.113. Bölüm

Yapılar görkemli büyüklükleri ve taklit edilemez biçim ve zarafetleriyle yükseliyor, ustalar sanatlarıyla işi aşmak için yarışıyordu. En şaşırtıcısı hızdı. Her birinin birçok kuşak ve nesil boyunca güçlükle biteceği sanılan bu yapıların hepsi, bir tek siyaset adamının zirve döneminde tamamlandı.

13.1

ἀναβαινόντων δὲ τῶν ἔργων ὑπερηφάνων μὲν μεγέθει, μορφῇ δʼ ἀμιμήτων καὶ χάριτι, τῶν δημιουργῶν ἁμιλλωμένων ὑπερβάλλεσθαι τὴν δημιουργίαν τῇ καλλιτεχνίᾳ, μάλιστα θαυμάσιον ἦν τὸ τάχος. ὧν γὰρ ἕκαστον ᾤοντο πολλαῖς διαδοχαῖς καὶ ἡλικίαις μόλις ἐπὶ τέλος ἀφίξεσθαι, ταῦτα πάντα μιᾶς ἀκμῇ πολιτείας ἐλάμβανε τὴν συντέλειαν.

13.2Oysa ressam Agatharkhos canlıları hızlı ve kolay yapmakla övününce Zeuksis'in, "Bense uzun zamanda yaparım" dediği söylenir. Çünkü yapımdaki kolaylık ve hız esere kalıcı bir ağırlık, güzelliğine de incelik katmaz; oluşumu için emeğe borç verilen zaman ise, yapılan şeyin korunmasında gücü geri öder.

13.2

καίτοι ποτέ φασιν Ἀγαθάρχου τοῦ ζωγράφου μέγα φρονοῦντος ἐπὶ τῷ ταχὺ καὶ ῥᾳδίως τὰ ζῷα ποιεῖν ἀκούσαντα τὸν Ζεῦξιν εἰπεῖν· ἐγὼ δʼ ἐν πολλῷ χρόνῳ. ἡ γὰρ ἐν τῷ ποιεῖν εὐχέρεια καὶ ταχύτης οὐκ ἐντίθησι βάρος ἔργῳ μόνιμον οὐδὲ κάλλους ἀκρίβειαν· ὁ δʼ εἰς τὴν γένεσιν τῷ πόνῳ προδανεισθεὶς χρόνος ἐν τῇ σωτηρίᾳ τοῦ γενομένου τὴν ἰσχὺν ἀποδίδωσιν.

13.3Bu yüzden Perikles'in eserleri, az zamanda uzun zaman için yapıldıkları için daha çok hayranlık uyandırır. Her biri güzelliğiyle daha o zaman eski, tazeliğiyle bugüne kadar yeni ve yeni yapılmış gibidir. Sanki eserler solmayan bir nefese ve yaşlanmayan bir psykhē'ye sahipmiş gibi, üzerlerinde görünüşlerini zamana dokundurmayan bir tazelik parıldar.

13.3

ὅθεν καὶ μᾶλλον θαυμάζεται τὰ Περικλέους ἔργα πρὸς πολὺν χρόνον ἐν ὀλίγῳ γενόμενα. κάλλει μὲν γὰρ ἕκαστον εὐθὺς ἦν τότε ἀρχαῖον, ἀκμῇ δὲ μέχρι νῦν πρόσφατόν ἐστι καὶ νεουργόν· οὕτως ἐπανθεῖ καινότης ἀεί τις ἄθικτον ὑπὸ τοῦ χρόνου διατηροῦσα τὴν ὄψιν, ὥσπερ ἀειθαλὲς πνεῦμα καὶ ψυχὴν ἀγήρω καταμεμιγμένην τῶν ἔργων ἐχόντων.

13.4Büyük mimarları ve ustaları olmasına rağmen işlerin hepsini Perikles adına yöneten, hepsini denetleyen Pheidias'tı. Yüz ayaklık Parthenon'u Kallikrates ve İktinos yaptı. Eleusis'teki inisiyasyon salonuna Koroibos başladı; zemindeki sütunları dikip arşitrav kirişleriyle birleştirdi. O ölünce Ksypeteli Metagenes frizi ve üst sütunları koydu.

13.4

πάντα δὲ διεῖπε καὶ πάντων ἐπίσκοπος ἦν αὐτῷ Φειδίας, καίτοι μεγάλους ἀρχιτέκτονας ἐχόντων καὶ τεχνίτας τῶν ἔργων. τὸν μὲν γὰρ ἑκατόμπεδον Παρθενῶνα Καλλικράτης εἰργάζετο καὶ Ἰκτῖνος, τὸ δʼ ἐν Ἐλευσῖνι τελεστήριον ἤρξατο μὲν Κόροιβος οἰκοδομεῖν, καὶ τοὺς ἐπʼ ἐδάφους κίονας ἔθηκεν οὗτος καὶ τοῖς ἐπιστυλίοις ἐπέζευξεν· ἀποθανόντος δὲ τούτου Μεταγένης ὁ Ξυπέτιος τὸ διάζωμα καὶ τοὺς ἄνω κίονας ἐπέστησε·

13.5Tapınağın tepesindeki ışıklığı Kholargoslu Ksenokles tamamladı. Sokrates'in, Perikles'in öneri getirdiğini bizzat duyduğunu söylediği uzun duvarı ise Kallikrates üstlendi. Kratinos, yavaş ilerlediği için bu işle alay eder:

Çoktan beri, der, sözle ilerletiyor Perikles, işle ise kımıldatmıyor bile.

İçi çok oturaklı ve çok sütunlu, çatısı tek bir tepeden her yana eğimli olan Odeion'un, kralın çadırının taklidi olduğu söylenir; onun yapımını da Perikles denetlemişti.

13.5

τὸ δʼ ὀπαῖον ἐπὶ τοῦ ἀνακτόρου Ξενοκλῆς ὁ Χολαργεὺς ἐκορύφωσε· τὸ δὲ μακρὸν τεῖχος, περὶ οὗ Σωκράτης ἀκοῦσαί φησιν αὐτὸς εἰσηγουμένου γνώμην Περικλέους, ἠργολάβησε Καλλικράτης. κωμῳδεῖ δὲ τὸ ἔργον Κρατῖνος ὡς βραδέως περαινόμενον· πάλαι γὰρ αὐτό, φησί, λόγοισι προάγει Περικλέης, ἔργοισι δʼ οὐδὲ κινεῖ. τὸ δʼ Ὠιδεῖον, τῇ μὲν ἐντὸς διαθέσει πολύεδρον καὶ πολύστυλον, τῇ δʼ ἐρέψει περικλινὲς καὶ κάταντες ἐκ μιᾶς κορυφῆς πεποιημένον, εἰκόνα λέγουσι γενέσθαι καὶ μίμημα τῆς βασιλέως σκηνῆς, ἐπιστατοῦντος καὶ τούτῳ Περικλέους.

13.6Bu yüzden Kratinos Thrakyalı Kadınlar'da yine onunla alay eder:

İşte Kelle Kafalı Zeus geliyor, Kafasında Odeion'la, Ostrakizm tehlikesi geçtiğine göre.

Perikles ün peşinde olduğundan, ilk kez Panathenaia'da bir musiki yarışması yapılmasını önerdi. Yarışma hakemi seçilince, yarışmacıların nasıl flüt çalacaklarını, nasıl şarkı söyleyeceklerini ve kitharayı nasıl çalacaklarını da bizzat düzenledi. Hem o zaman hem sonraları musiki yarışmaları Odeion'da seyredilirdi.

13.6

διὸ καὶ πάλιν Κρατῖνος ἐν Θρᾴτταις παίζει πρὸς αὐτόν· ὁ σχινοκέφαλος Ζεὺς ὅδε προσέρχεται τᾠδεῖον ἐπὶ τοῦ κρανίου ἔχων, ἐπειδὴ τοὔστρακον παροίχεται. φιλοτιμούμενος δʼ ὁ Περικλῆς τότε πρῶτον ἐψηφίσατο μουσικῆς ἀγῶνα τοῖς Παναθηναίοις ἄγεσθαι, καὶ διέταξεν αὐτὸς ἀθλοθέτης αἱρεθεὶς καθότι χρὴ τοὺς ἀγωνιζομένους αὐλεῖν ἢ ᾄδειν ἢ κιθαρίζειν. ἐθεῶντο δὲ καὶ τότε καὶ τὸν ἄλλον χρόνον ἐν Ὠιδείῳ τοὺς μουσικοὺς ἀγῶνας.

13.7Akropolis'in Propylaia'sı Mnesikles'in mimarlığında beş yılda yapıldı. İnşaat sırasında olan şaşılacak bir tesadüf, tanrıçanın işten uzak durmadığını, aksine yardım edip birlikte tamamladığını gösterdi.

13.7

τὰ δὲ Προπύλαια τῆς ἀκροπόλεως ἐξειργάσθη μὲν ἐν πενταετίᾳ Μνησικλέους ἀρχιτεκτονοῦντος· τύχη δὲ θαυμαστὴ συμβᾶσα περὶ τὴν οἰκοδομίαν ἐμήνυσε τὴν θεὸν οὐκ ἀποστατοῦσαν, ἀλλὰ συνεφαπτομένην τοῦ ἔργου καὶ συνεπιτελοῦσαν.

13.8Çünkü ustaların en çalışkanı ve en hevesli olanı yüksekten düşüp ağır yaralandı; hekimler ondan ümidi kesti. Perikles buna üzülürken tanrıça rüyasında görünüp bir tedavi önerdi. Perikles bu tedaviyi uygulayarak adamı hızla ve kolayca iyileştirdi. Bunun üzerine, söylendiğine göre, Akropolis'te daha önce de var olan sunağın yanına Athena Hygieia'nın tunç heykelini dikti.

13.8

ὁ γὰρ ἐνεργότατος καὶ προθυμότατος τῶν τεχνιτῶν ἀποσφαλεὶς ἐξ ὕψους ἔπεσε καὶ διέκειτο μοχθηρῶς, ὑπὸ τῶν ἰατρῶν ἀπεγνωσμένος. ἀθυμοῦντος δὲ τοῦ Περικλέους ἡ θεὸς ὄναρ φανεῖσα συνέταξε θεραπείαν, ᾗ χρώμενος ὁ Περικλῆς ταχὺ καὶ ῥᾳδίως ἰάσατο τὸν ἄνθρωπον. ἐπὶ τούτῳ δὲ καὶ τὸ χαλκοῦν ἄγαλμα τῆς Ὑγιείας Ἀθηνᾶς ἀνέστησεν ἐν ἀκροπόλει παρὰ τὸν βωμὸν ὃς καὶ πρότερον ἦν, ὡς λέγουσιν.

13.9Pheidias tanrıçanın altın heykelini yapıyordu, kitabede de bunun ustası olarak geçer. Ama, dediğimiz gibi, hemen her şey onun elindeydi ve Perikles'in dostluğu sayesinde bütün ustaları denetliyordu. Bu ona kıskançlık, Perikles'e de iftira getirdi: Pheidias, işleri görmeye gelen hür kadınları Perikles için ağırlıyormuş.

13.9

ὁ δὲ Φειδίας εἰργάζετο μὲν τῆς θεοῦ τὸ χρυσοῦν ἕδος, καὶ τούτου δημιουργὸς ἐν τῇ στήλῃ ἀναγέγραπται, πάντα δʼ ἦν σχεδὸν ἐπʼ αὐτῷ, καὶ πᾶσιν, ὡς εἰρήκαμεν, ἐπεστάτει τοῖς τεχνίταις διὰ φιλίαν Περικλέους. καὶ τοῦτο τῷ μὲν φθόνον, τῷ δὲ βλασφημίαν ἤνεγκεν, ὡς ἐλευθέρας τῷ Περικλεῖ γυναῖκας εἰς τὰ ἔργα φοιτώσας ὑποδεχομένου τοῦ Φειδίου.

13.10Komedya şairleri bu sözü kapıp ona büyük bir ahlaksızlık yakıştırdı. Dostu ve yardımcı komutanı Menippos'un karısıyla ilgili iftiralar attılar; Perikles'in dostu olan ve onun beraber olduğu kadınlara tavuskuşu gönderdiği söylenen Pyrilampes'in kuş yetiştirmesine dair de laflar ettiler.

13.10

δεξάμενοι δὲ τὸν λόγον οἱ κωμικοὶ πολλὴν ἀσέλγειαν αὐτοῦ κατεσκέδασαν, εἴς τε τὴν Μενίππου γυναῖκα διαβάλλοντες, ἀνδρὸς φίλου καὶ ὑποστρατηγοῦντος, εἴς τε τὰς Πυριλάμπους ὀρνιθοτροφίας, ὃς ἑταῖρος ὢν Περικλέους αἰτίαν εἶχε ταῶνας ὑφιέναι ταῖς γυναιξὶν αἷς ὁ Περικλῆς ἐπλησίαζε.

13.11Hayatları satir oyunlarını andıran, üstün insanlara karşı iftiralarını çokluğun kıskançlığına, âdeta kötü bir daimōn'a sunan bu insanlara şaşılır mı, Thasoslu Stesimbrotos bile Perikles'e karşı oğlunun karısıyla ilgili korkunç ve efsane gibi bir saygısızlığı ortaya atmaya cüret etmişken?

13.11

καὶ τί ἄν τις ἀνθρώπους σατυρικοὺς τοῖς βίοις καὶ τὰς κατὰ τῶν κρειττόνων βλασφημίας ὥσπερ δαίμονι κακῷ τῷ φθόνῳ τῶν πολλῶν ἀποθύοντας ἑκάστοτε θαυμάσειεν, ὅπου καὶ Στησίμβροτος ὁ Θάσιος δεινὸν ἀσέβημα καὶ μυθῶδες ἐξενεγκεῖν ἐτόλμησεν εἰς τὴν γυναῖκα τοῦ υἱοῦ κατὰ τοῦ Περικλέους;

13.12Anlaşılan gerçeğe tarih yoluyla ulaşmak her yönden zor ve meşakkatlidir. Sonradan gelenlerin önünde olayların bilgisine perde olan zaman vardır; olaylarla ve hayatlarla çağdaş olan tarih ise bazen kıskançlık ve düşmanlıkla, bazen de iyilik etmek ve yaltaklanmak için gerçeği bozar ve saptırır.

13.12

οὕτως ἔοικε πάντη χαλεπὸν εἶναι καὶ δυσθήρατον ἱστορίᾳ τἀληθές, ὅταν οἱ μὲν ὕστερον γεγονότες τὸν χρόνον ἔχωσιν ἐπιπροσθοῦντα τῇ γνώσει τῶν πραγμάτων, ἡ δὲ τῶν πράξεων καὶ τῶν βίων ἡλικιῶτις ἱστορία τὰ μὲν φθόνοις καὶ δυσμενείαις, τὰ δὲ χαριζομένη καὶ κολακεύουσα λυμαίνηται καὶ διαστρέφῃ τὴν ἀλήθειαν.

14.114. Bölüm

Thukydides çevresindeki hatipler, Perikles'in paraları savurduğunu ve gelirleri yok ettiğini haykırınca, Perikles mecliste halka fazla harcama yapıldığını düşünüp düşünmediklerini sordu. Halk "Çok fazla" diye cevap verince, "Öyleyse bu para sizin değil benim hesabıma harcanmış olsun, anıtların üzerine de yalnız kendi adımı yazdırayım" dedi.

14.1

τῶν δὲ περὶ τὸν Θουκυδίδην ῥητόρων καταβοώντων τοῦ Περικλέους ὡς σπαθῶντος τὰ χρήματα καὶ τὰς προσόδους ἀπολλύντος, ἠρώτησεν ἐν ἐκκλησίᾳ τὸν δῆμον εἰ πολλὰ δοκεῖ δεδαπανῆσθαι· φησάντων δὲ πάμπολλα· μὴ τοίνυν, εἶπεν, ὑμῖν, ἀλλʼ ἐμοὶ δεδαπανήσθω, καὶ τῶν ἀναθημάτων ἰδίαν ἐμαυτοῦ ποιήσομαι τὴν ἐπιγραφήν.

14.2Perikles bunu söyleyince, ister cömertliğine hayran kaldıklarından, ister eserlerin şanında onunla yarışmak istediklerinden, kamu parasından hiçbir şeyi esirgemeden harcamasını isteyerek haykırdılar. Sonunda Thukydides'le ostrakizm mücadelesine girişip tehlikeyi göze aldı; onu sürgün ettirerek karşısındaki hizbi dağıttı.

14.2

εἰπόντος οὖν ταῦτα τοῦ Περικλέους, εἴτε τὴν μεγαλοφροσύνην αὐτοῦ θαυμάσαντες εἴτε πρὸς τὴν δόξαν ἀντιφιλοτιμούμενοι τῶν ἔργων, ἀνέκραγον κελεύοντες ἐκ τῶν δημοσίων ἀναλίσκειν καὶ χορηγεῖν μηδενὸς φειδόμενον. τέλος δὲ πρὸς τὸν Θουκυδίδην εἰς ἀγῶνα περὶ τοῦ ὀστράκου καταστὰς καὶ διακινδυνεύσας ἐκεῖνον μὲν ἐξέβαλε, κατέλυσε δὲ τὴν ἀντιτεταγμένην ἑταιρείαν.

15.115. Bölüm

Böylece anlaşmazlık tamamen ortadan kalkmış, şehir âdeta düz ve tek bir kitle olmuştu. Perikles, Atina'yı ve Atinalılara bağlı işleri kendi eline aldı: vergileri, orduları, triremleri, adaları, denizi; Yunanlardan ve barbarlardan gelen büyük kudreti; tâbi halklarla, kralların dostluklarıyla ve hükümdarların ittifaklarıyla çevrili hâkimiyeti.

15.1

ὡς οὖν παντάπασι λυθείσης τῆς διαφορᾶς καὶ τῆς πόλεως οἷον ὁμαλῆς καὶ μιᾶς γενομένης κομιδῇ, περιήνεγκεν εἰς ἑαυτὸν τὰς Ἀθήνας καὶ τὰ τῶν Ἀθηναίων ἐξηρτημένα πράγματα, φόρους καὶ στρατεύματα καὶ τριήρεις καὶ νήσους καὶ θάλασσαν, καὶ πολλὴν μὲν διʼ Ἑλλήνων, πολλὴν δὲ καὶ διὰ βαρβάρων ἥκουσαν ἰσχύν, καὶ ἡγεμονίαν ὑπηκόοις ἔθνεσι καὶ φιλίαις βασιλέων καὶ συμμαχίαις πεφραγμένην δυναστῶν,

15.2Bundan sonra Perikles artık aynı adam değildi; halka eskisi gibi uysal değildi, çokluğun arzularına rüzgâr gibi kolayca boyun eğip yol vermiyordu. O gevşek ve bazen yumuşayıp giden halkçı siyaseti, çiçekli ve yumuşak bir armoniden çıkarıp aristokratik ve kraliyet gibi bir yönetime geçirdi. Bunu en iyi olan için dosdoğru, eğilmeden kullandı.

15.2

οὐκέθʼ ὁ αὐτὸς ἦν οὐδʼ ὁμοίως χειροήθης τῷ δήμῳ καὶ ῥᾴδιος ὑπείκειν καὶ συνενδιδόναι ταῖς ἐπιθυμίαις ὥσπερ πνοαῖς τῶν πολλῶν, ἀλλʼ ἐκ τῆς ἀνειμένης ἐκείνης καὶ ὑποθρυπτομένης ἔνια δημαγωγίας, ὥσπερ ἀνθηρᾶς καὶ μαλακῆς ἁρμονίας, ἀριστοκρατικὴν καὶ βασιλικὴν ἐντεινάμενος πολιτείαν, καὶ χρώμενος αὐτῇ πρὸς τὸ βέλτιστον ὀρθῇ καὶ ἀνεγκλίτῳ,

15.3Halkı çoğu zaman kendi isteğiyle, ikna ederek ve öğreterek yönetiyordu. Ama halk bir konuda çok huysuzlandığında, dizginleri gerip onu zorla faydalı olana yöneltiyordu. Tam karmaşık ve uzun bir hastalıkta yeri geldikçe zararsız hazlar, yeri geldikçe de yakıcı kurtarıcı ilaçlar veren bir hekim gibiydi.

15.3

τὰ μὲν πολλὰ βουλόμενον ἦγε πείθων καὶ διδάσκων τὸν δῆμον, ἦν δʼ ὅτε καὶ μάλα δυσχεραίνοντα κατατείνων καὶ προσβιβάζων ἐχειροῦτο τῷ συμφέροντι, μιμούμενος ἀτεχνῶς ἰατρὸν ποικίλῳ νοσήματι καὶ μακρῷ κατὰ καιρὸν μὲν ἡδονὰς ἀβλαβεῖς, κατὰ καιρὸν δὲ δηγμοὺς καὶ φάρμακα προσφέροντα σωτήρια.

15.4Çünkü böyle büyük bir imparatorluğa sahip kalabalıkta, doğal olarak her türlü hâl baş gösterir. Bunların her birini ustaca yönetmeye yaratılmış tek kişi oydu. Özellikle umut ve korkuları dümen gibi kullanarak halkın küstahlığını dizginliyor, karamsarlığını gevşetiyor ve onu teselli ediyordu. Böylece Platon'un dediği gibi retoriğin ruh kılavuzluğu olduğunu, en büyük işinin karakterlerle ve hâllerle ilgili yöntem olduğunu gösterdi: psykhē'nin çok hassas dokunuş ve vuruş isteyen teli ve sesleri gibi.

15.4

παντοδαπῶν γάρ, ὡς εἰκός, παθῶν ἐν ὄχλῳ τοσαύτην τὸ μέγεθος ἀρχὴν ἔχοντι φυομένων, μόνος ἐμμελῶς ἕκαστα διαχειρίσασθαι πεφυκώς, μάλιστα δʼ ἐλπίσι καὶ φόβοις ὥσπερ οἴαξι προσστέλλων τὸ θρασυνόμενον αὐτῶν καὶ τὸ δύσθυμον ἀνιεὶς καὶ παραμυθούμενος, ἔδειξε τὴν ῥητορικὴν κατὰ Πλάτωνα ψυχαγωγίαν οὖσαν καὶ μέγιστον ἔργον αὐτῆς τὴν περὶ τὰ ἤθη καὶ πάθη μέθοδον, ὥσπερ τινὰς τόνους καὶ φθόγγους ψυχῆς μάλʼ ἐμμελοῦς ἁφῆς καὶ κρούσεως δεομένους.

15.5Bunun sebebi yalnız konuşma gücü değildi. Thukydides'in dediği gibi, adamın hayatının ününde ve güvenilirliğindeydi. Açıkça rüşvet almaz ve paraya kapılmazdı. Şehri büyükten en büyüğe ve en zengine çıkaran, kudrette birçok kralı ve tiranı aşan, bazılarının oğullarına vasi tayin ettiği bu adam, babasının bıraktığı serveti bir drahmi bile artırmadı.

15.5

αἰτία δʼ οὐχ ἡ τοῦ λόγου ψιλῶς δύναμις, ἀλλʼ, ὡς Θουκυδίδης φησίν, ἡ περὶ τὸν βίον δόξα καὶ πίστις τοῦ ἀνδρός, ἀδωροτάτου περιφανῶς γενομένου καὶ χρημάτων κρείττονος· ὃς καὶ τὴν πόλιν ἐκ μεγάλης μεγίστην καὶ πλουσιωτάτην ποιήσας, καὶ γενόμενος δυνάμει πολλῶν βασιλέων καὶ τυράννων ὑπέρτερος, ὧν ἔνιοι καὶ ἐπίτροπον τοῖς υἱέσι διέθεντο ἐκεῖνον, μιᾷ δραχμῇ μείζονα τὴν οὐσίαν οὐκ ἐποίησεν ἧς ὁ πατὴρ αὐτῷ κατέλιπε.

16.116. Bölüm

Thukydides onun gücünü açıkça anlatır; komedya şairleri ise kötü niyetle ima eder. Yakınındakilere "yeni Peisistratosoğulları" derler, ondan tiranlık yapmayacağına yemin etmesini isterler; demokrasiye aykırı, fazla ağır bir üstünlüğü olduğunu söylemek isterler.

16.1

καίτοι τὴν δύναμιν αὐτοῦ σαφῶς μὲν ὁ Θουκυδίδης διηγεῖται, κακοήθως δὲ παρεμφαίνουσιν οἱ κωμικοί, Πεισιστρατίδας μὲν νέους τοὺς περὶ αὐτὸν ἑταίρους καλοῦντες, αὐτὸν δʼ ἀπομόσαι μὴ τυραννήσειν κελεύοντες, ὡς ἀσυμμέτρου πρὸς δημοκρατίαν καὶ βαρυτέρας περὶ αὐτὸν οὔσης ὑπεροχῆς·

16.2Teleklides, Atinalıların ona şunları verdiğini söyler:

Şehirlerin vergilerini ve şehirlerin kendilerini; kimini bağlayıp kimini çözmeyi, Taş surları; kimini kurup kimini sonra yıkmayı, Antlaşmaları, kuvveti, kudreti, barışı, zenginliği ve saadeti.

Bu da belli bir fırsatın, zirvedeki bir siyasetin çiçeklendiği anın lütfu değildi. Kırk yıl boyunca Ephialtesler, Leokrateisler, Myronideisler, Kimonlar, Tolmideisler ve Thukydidesler arasında birinci olmuştu.

16.2

ὁ δὲ Τηλεκλείδης παραδεδωκέναι φησὶν αὐτῷ τοὺς Ἀθηναίους πόλεών τε φόρους αὐτάς τε πόλεις, τὰς μὲν δεῖν, τὰς δʼ ἀναλύειν, λάϊνα τείχη, τὰ μὲν οἰκοδομεῖν, τὰ δʼ ἔπειτα πάλιν καταβάλλειν, σπονδάς, δύναμιν, κράτος, εἰρήνην, πλοῦτόν τʼ εὐδαιμονίαν τε. καὶ ταῦτα καιρὸς οὐκ ἦν οὐδʼ ἀκμὴ καὶ χάρις ἀνθούσης ἐφʼ ὥρᾳ πολιτείας, ἀλλὰ τεσσαράκοντα μὲν ἔτη πρωτεύων ἐν Ἐφιάλταις καὶ Λεωκράταις καὶ Μυρωνίδαις καὶ Κίμωσι καὶ Τολμίδαις καὶ Θουκυδίδαις,

16.3Thukydides'in devrilip ostrakizmle sürülmesinden sonra da en az on beş yıl boyunca yıllık komutanlık yoluyla kesintisiz, tek bir yetki ve kudret elde etti. Paraya karşı da kendini kapılmaz tuttu; ama para işlerine büsbütün ilgisiz değildi. Babasından kalan adil servetin, ihmal edilip kaçmaması ve meşgulken çok işine ve zamanına mal olmaması için, en kolay ve en sağlam olduğunu düşündüğü bir yönetim şekli geliştirdi.

16.3

μετὰ δὲ τὴν Θουκυδίδου κατάλυσιν καὶ τὸν ὀστρακισμὸν οὐκ ἐλάττω τῶν πεντεκαίδεκα ἐτῶν διηνεκῆ καὶ μίαν οὖσαν ἐν ταῖς ἐνιαυσίοις στρατηγίαις ἀρχὴν καὶ δυναστείαν κτησάμενος, ἐφύλαξεν ἑαυτὸν ἀνάλωτον ὑπὸ χρημάτων, καίπερ οὐ παντάπασιν ἀργῶς ἔχων πρὸς χρηματισμόν, ἀλλὰ τὸν πατρῷον καὶ δίκαιον πλοῦτον, ὡς μήτʼ ἀμελούμενος ἐκφύγοι μήτε πολλὰ πράγματα καὶ διατριβὰς ἀσχολουμένῳ παρέχοι, συνέταξεν εἰς οἰκονομίαν ἣν ᾤετο ῥᾴστην καὶ ἀκριβεστάτην εἶναι.

16.4Bütün yıllık ürünü toptan satıyor, sonra ihtiyaçlarının her birini forumdan satın alarak hayatını ve geçimini yürütüyordu. Bu yüzden yetişkin oğulları hoşnut değildi, gelinlerine de cömert davranmıyordu. Bu günlük, en sıkı biçimde kısılmış harcamalardan yakınıyorlardı. Büyük bir evde ve bol mal varlığında beklendiği gibi hiçbir şey artmıyor, her gider ve her gelir sayıyla ve ölçüyle yürüyordu.

16.4

τοὺς γὰρ ἐπετείους καρποὺς ἃπαντας ἀθρόους ἐπίπρασκεν, εἶτα τῶν ἀναγκαίων ἕκαστον ἐξ ἀγορᾶς ὠνούμενος διῴκει τὸν βίον καὶ τὰ περὶ τὴν δίαιταν. ὅθεν οὐχ ἡδὺς ἦν ἐνηλίκοις παισὶν οὐδὲ γυναιξὶ δαψιλὴς χορηγός, ἀλλʼ ἐμέμφοντο τὴν ἐφήμερον ταύτην καὶ συνηγμένην εἰς τὸ ἀκριβέστατον δαπάνην, οὐδενός, οἷον ἐν οἰκίᾳ μεγάλῃ καὶ πράγμασιν ἀφθόνοις, περιρρέοντος, ἀλλὰ παντὸς μὲν ἀναλώματος, παντὸς δὲ λήμματος διʼ ἀριθμοῦ καὶ μέτρου βαδίζοντος.

16.5Bütün bu titizliği sürdüren kişi, Euangelos adlı bir köleydi. Ya tabiatça ya da Perikles'in yetiştirmesiyle kimse onun kadar ev idaresine yatkın değildi. Bunlar Anaksagoras'ın bilgeliğine uymuyordu; o, coşkuyla ve yüksek gönüllülükle evini bırakıp toprağını işlenmemiş, otlak olarak bırakmıştı.

16.5

ὁ δὲ πᾶσαν αὐτοῦ τὴν τοιαύτην συνέχων ἀκρίβειαν εἷς ἦν οἰκέτης, Εὐάγγελος, ὡς ἕτερος οὐδεὶς εὖ πεφυκὼς ἢ κατεσκευασμένος ὑπὸ τοῦ Περικλέους πρὸς οἰκονομίαν. ἀπᾴδοντα μὲν οὖν ταῦτα τῆς Ἀναξαγόρου σοφίας, εἴγε καὶ τὴν οἰκίαν ἐκεῖνος ἐξέλιπε καὶ τὴν χώραν ἀφῆκεν ἀργὴν καὶ μηλόβοτον ὑπʼ ἐνθουσιασμοῦ καὶ μεγαλοφροσύνης,

16.6Ama bence teorik filozofla devlet adamının hayatı aynı değildir. Biri zihnini araçsız, dış malzemeye muhtaç olmadan güzel olan üzerinde çalıştırır. Aretē'yi insani ihtiyaçlarla birleştiren için ise zenginlik yalnız zorunlu değil, güzel olanların da bir parçası olabilir; yoksulların çoğuna yardım eden Perikles için de öyleydi.

16.6

οὐ ταὐτὸν δʼ ἐστίν, οἶμαι, θεωρητικοῦ φιλοσόφου καὶ πολιτικοῦ βίος, ἀλλʼ ὁ μὲν ἀνόργανον καὶ ἀπροσδεῆ τῆς ἐκτὸς ὕλης ἐπὶ τοῖς καλοῖς κινεῖ τὴν διάνοιαν, τῷ δʼ εἰς ἀνθρωπείας χρείας ἀναμιγνύντι τὴν ἀρετὴν ἔστιν οὗ γένοιτʼ ἂν οὐ τῶν ἀναγκαίων μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν καλῶν ὁ πλοῦτος, ὥσπερ ἦν καὶ Περικλεῖ βοηθοῦντι πολλοῖς τῶν πενήτων.

16.7Ama Anaksagoras'ın, Perikles işlerle meşgulken ihmal edildiği, artık yaşlı hâlde başını örtüp açlıktan ölmek üzere yattığı söylenir. Bunu duyan Perikles dehşete kapılıp hemen koşmuş ve ona yalvarmış; onun için değil, siyasette böyle bir danışmanı kaybederse kendisi için yas tutuyormuş. Bunun üzerine Anaksagoras başını açıp ona, "Perikles, lambaya ihtiyacı olanlar da yağ koyar" demiş.

16.7

καὶ μέντοι γε τὸν Ἀναξαγόραν αὐτὸν λέγουσιν ἀσχολουμένου Περικλέους ἀμελούμενον κεῖσθαι συγκεκαλυμμένον ἤδη γηραιὸν ἀποκαρτεροῦντα· προσπεσόντος δὲ τῷ Περικλεῖ τοῦ πράγματος ἐκπλαγέντα θεῖν εὐθὺς ἐπὶ τὸν ἄνδρα καὶ δεῖσθαι πᾶσαν δέησιν, ὀλοφυρόμενον οὐκ ἐκεῖνον, ἀλλʼ ἑαυτόν, εἰ τοιοῦτον ἀπολεῖ τῆς πολιτείας σύμβουλον. ἐκκαλυψάμενον οὖν τὸν Ἀναξαγόραν εἰπεῖν πρὸς αὐτόν· ὦ Περίκλεις, καὶ οἱ τοῦ λύχνου χρείαν ἔχοντες ἔλαιον ἐπιχέουσιν.

17.117. Bölüm

Lakedaimonlar, Atinalıların yükselişinden rahatsız olmaya başlayınca Perikles halkı daha da büyük düşünmeye ve kendini büyük işlere layık görmeye teşvik etmek için bir kararname yazdı. Avrupa'da ya da Asya'da nerede yaşarsa yaşasın, büyük küçük her şehirden bütün Yunanların Atina'daki bir toplantıya temsilci göndermeleri istenecekti. Görüşülecek konular şunlardı: barbarların yaktığı Yunan tapınakları, barbarlarla savaşırken Yunanistan için tanrılara adanan kurbanlar ve herkesin korkusuzca denize açılıp barış içinde yaşaması için deniz.

17.1

ἀρχομένων δὲ Λακεδαιμονίων ἄχθεσθαι τῇ αὐξήσει τῶν Ἀθηναίων, ἐπαίρων ὁ Περικλῆς τὸν δῆμον ἔτι μᾶλλον μέγα φρονεῖν καὶ μεγάλων αὑτὸν ἀξιοῦν πραγμάτων, γράφει ψήφισμα, πάντας Ἕλληνας τοὺς ὁπήποτε κατοικοῦντας Εὐρώπης ἢ τῆς Ἀσίας παρακαλεῖν, καὶ μικρὰν πόλιν καὶ μεγάλην, εἰς σύλλογον πέμπειν Ἀθήναζε τοὺς βουλευσομένους περὶ τῶν Ἑλληνικῶν ἱερῶν, ἃ κατέπρησαν οἱ βάρβαροι, καὶ τῶν θυσιῶν ἃς ὀφείλουσιν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος εὐξάμενοι τοῖς θεοῖς ὅτε πρὸς τοὺς βαρβάρους ἐμάχοντο, καὶ τῆς θαλάττης, ὅπως πλέωσι πάντες ἀδεῶς καὶ τὴν εἰρήνην ἄγωσιν.

17.2Bu iş için elli yaşını geçmiş yirmi adam gönderildi. Beşi Asya'daki İonlar ve Dorlar ile Lesbos ve Rodos'a kadar adalıları davet etti. Beşi Hellespontos ve Trakya'dan Bizans'a kadar olan yerlere gitti. Beşi Boiotia, Phokis ve Peloponnesos'a, oradan da Lokris üzerinden yakındaki anakaraya, Akarnania ve Ambrakia'ya kadar gönderildi.

17.2

ἐπὶ ταῦτα δʼ ἄνδρες εἴκοσι τῶν ὑπὲρ πεντήκοντα ἔτη γεγονότων ἐπέμφθησαν, ὧν πέντε μὲν Ἴωνας καὶ Δωριεὶς τοὺς ἐν Ἀσίᾳ καὶ νησιώτας ἄχρι Λέσβου καὶ Ῥόδου παρεκάλουν, πέντε δὲ τοὺς ἐν Ἑλλησπόντῳ καὶ Θρᾴκῃ μέχρι Βυζαντίου τόπους ἐπῄεσαν, καὶ πέντε ἐπὶ τούτοις εἰς Βοιωτίαν καὶ Φωκίδα καὶ Πελοπόννησον, ἐκ δὲ ταύτης διὰ Λοκρῶν ἐπὶ τὴν πρόσοικον ἤπειρον ἕως Ἀκαρνανίας καὶ Ἀμβρακίας ἀπεστάλησαν·

17.3Geri kalanlar Euboia üzerinden Oitalılara, Malia Körfezi'ne, Phthiotis Akhalarına ve Thessalialılara gitti. Onları gelip Yunanistan'ın barışı ve ortak çalışması için kararlara katılmaya ikna etmeye çalıştılar. Ama hiçbir şey yapılamadı, şehirler toplanmadı. Söylendiğine göre Lakedaimonlar karşı çıkmış, teşebbüs ilk önce Peloponnesos'ta başarısız olmuştu. Bunu, adamın düşünce yüksekliğini ve gönül büyüklüğünü göstermek için aktardım.

17.3

οἱ δὲ λοιποὶ διʼ Εὐβοίας ἐπʼ Οἰταίους καὶ τὸν Μαλιέα κόλπον καὶ Φθιώτας Ἀχαιοὺς καὶ Θεσσαλοὺς ἐπορεύοντο, συμπείθοντες ἰέναι καὶ μετέχειν τῶν βουλευμάτων ἐπʼ εἰρήνῃ καὶ κοινοπραγίᾳ τῆς Ἑλλάδος. ἐπράχθη δὲ οὐδέν, οὐδὲ συνῆλθον αἱ πόλεις, Λακεδαιμονίων ὑπεναντιωθέντων, ὡς λέγεται, καὶ τὸ πρῶτον ἐν Πελοποννήσῳ τῆς πείρας ἐλεγχθείσης. τοῦτο μὲν οὖν παρεθέμην ἐνδεικνύμενος αὐτοῦ τὸ φρόνημα καὶ τὴν μεγαλοφροσύνην.

18.118. Bölüm

Komutan olarak en çok ihtiyatıyla ün kazandı. Sonucu belirsiz ve tehlikeli savaşlara kendi isteğiyle girmedi. Tehlikeye atılıp parlak bir talihle başarı kazanan ve büyük komutan diye hayranlık uyandıranları kıskanıp taklit etmedi. Vatandaşlara her zaman, kendisine kalırsa sonsuza kadar ölümsüz kalacaklarını söylerdi.

18.1

ἐν δὲ ταῖς στρατηγίαις εὐδοκίμει μάλιστα διὰ τὴν ἀσφάλειαν, οὔτε μάχης ἐχούσης πολλὴν ἀδηλότητα καὶ κίνδυνον ἑκουσίως ἁπτόμενος, οὔτε τοὺς ἐκ τοῦ παραβάλλεσθαι χρησαμένους τύχῃ λαμπρᾷ καὶ θαυμασθέντας ὡς μεγάλους ζηλῶν καὶ μιμούμενος στρατηγούς, ἀεί τε λέγων πρὸς τοὺς πολίτας ὡς ὅσον ἐπʼ αὐτῷ μενοῦσιν ἀθάνατοι πάντα τὸν χρόνον.

18.2Tolmaios oğlu Tolmides, önceki başarıları ve savaş işlerinde gördüğü özel saygı yüzünden, hiç fırsat yokken Boiotia'ya sefer hazırlığı yapıyordu. Askerlik yaşındaki en iyi ve hırslı bin gençle gönüllü asker toplamıştı; başka bir kuvvet de yoktu. Perikles bunu görünce onu durdurmaya çalıştı ve halk meclisinde uyardı. O ünlü sözü orada söyledi: Perikles'e inanmıyorsa, zamanı beklesin; en bilge danışman olan zaman yanılmaz.

18.2

ὁρῶν δὲ Τολμίδην τὸν Τολμαίου διὰ τὰς πρότερον εὐτυχίας καὶ διὰ τὸ τιμᾶσθαι διαφερόντως ἐκ τῶν πολεμικῶν σὺν οὐδενὶ καιρῷ παρασκευαζόμενον εἰς Βοιωτίαν ἐμβαλεῖν, καὶ πεπεικότα τῶν ἐν ἡλικίᾳ τοὺς ἀρίστους καὶ φιλοτιμοτάτους ἐθελοντὶ στρατεύεσθαι, χιλίους γενομένους ἄνευ τῆς ἄλλης δυνάμεως, κατέχειν ἐπειρᾶτο καὶ παρακαλεῖν ἐν τῷ δήμῳ, τὸ μνημονευόμενον εἰπών, ὡς εἰ μὴ πείθοιτο Περικλεῖ, τόν γε σοφώτατον οὐχ ἁμαρτήσεται σύμβουλον ἀναμείνας χρόνον.

18.3Bu söz o zaman pek ilgi görmedi. Ama birkaç gün sonra Tolmides'in kendisinin Koroneia yakınında bir savaşta yenilip öldüğü, vatandaşların da birçok iyisinin öldüğü haberi gelince bu, Perikles'e, akıllı ve vatansever bir adam olarak büyük şan ve sevgi kazandırdı.

18.3

τότε μὲν οὖν μετρίως εὐδοκίμησε τοῦτʼ εἰπών· ὀλίγαις δʼ ὕστερον ἡμέραις, ὡς ἀνηγγέλθη τεθνεὼς μὲν αὐτὸς Τολμίδης περὶ Κορώνειαν ἡττηθεὶς μάχῃ, τεθνεῶτες δὲ πολλοὶ κἀγαθοὶ τῶν πολιτῶν, μεγάλην τοῦτο τῷ Περικλεῖ μετʼ εὐνοίας δόξαν ἤνεγκεν, ὡς ἀνδρὶ φρονίμῳ καὶ φιλοπολίτῃ.

19.119. Bölüm

Komutanlıkları içinde en çok Khersonesos seferi sevildi, çünkü orada yaşayan Yunanların kurtuluşu oldu. Bin Atinalı kolonici götürerek şehirleri insan gücüyle güçlendirmekle kalmadı; berzahı denizden denize surlarla ve siperlerle çevirerek Khersonesos'un çevresine yayılmış Trakyalıların akınlarını kesti.

19.1

τῶν δὲ στρατηγιῶν ἠγαπήθη μὲν ἡ περὶ Χερρόνησον αὐτοῦ μάλιστα, σωτήριος γενομένη τοῖς αὐτόθι κατοικοῦσι τῶν Ἑλλήνων· οὐ γὰρ μόνον ἐποίκους Ἀθηναίων χιλίους κομίσας ἔρρωσεν εὐανδρίᾳ τὰς πόλεις, ἀλλὰ καὶ τὸν αὐχένα διαζώσας ἐρύμασι καὶ προβλήμασιν ἐκ θαλάττης εἰς θάλατταν ἀπετείχισε τὰς καταδρομὰς τῶν Θρᾳκῶν περικεχυμένων τῇ Χερρονήσῳ,

19.2Böylece, barbar komşularla iç içe, sınırdaki ve içindeki haydutlarla dolu olan ülkenin sürekli çektiği ağır savaşa son verdi. Megara topraklarındaki Pegai'den yüz triremle çıkıp Peloponnesos'u dolaşması da dışarıdaki insanlar arasında hayranlık uyandırdı ve dilden dile dolaştı.

19.2

καὶ πόλεμον ἐνδελεχῆ καὶ βαρὺν ἐξέκλεισεν, ᾧ συνείχετο πάντα τὸν χρόνον ἡ χώρα βαρβαρικαῖς ἀναμεμιγμένη γειτνιάσεσι καὶ γέμουσα λῃστηρίων ὁμόρων καὶ συνοίκων· ἐθαυμάσθη δὲ καὶ διεβοήθη πρὸς τοὺς ἐκτὸς ἀνθρώπους περιπλεύσας Πελοπόννησον, ἐκ Πηγῶν τῆς Μεγαρικῆς ἀναχθεὶς ἑκατὸν τριήρεσιν.

19.3Çünkü önceden Tolmides'in yaptığı gibi yalnız sahilin büyük kısmını yağmalamadı; gemilerdeki hoplitlerle denizden uzaklara da gitti. Saldırısından korkanları surlarının arkasına sıkıştırdı; Nemea'da karşı koyup savaşan Sikyonluları ise kesin biçimde bozguna uğratıp zafer anıtı dikti.

19.3

οὐ γὰρ μόνον ἐπόρθησε τῆς παραλίας πολλήν, ὡς Τολμίδης πρότερον, ἀλλὰ καὶ πόρρω θαλάττης προελθὼν τοῖς ἀπὸ τῶν νεῶν ὁπλίταις τοὺς μὲν ἄλλους εἰς τὰ τείχη συνέστειλε δείσαντας αὐτοῦ τὴν ἔφοδον, ἐν δὲ Νεμέᾳ Σικυωνίους ὑποστάντας καὶ συνάψαντας μάχην κατὰ κράτος τρεψάμενος ἔστησε τρόπαιον.

19.4Dost Akhaia'dan triremlerine asker alarak donanmayla karşıdaki anakaraya geçti. Akheloos boyunca denize açılıp Akarnania'yı yağmaladı, Oiniadai halkını surlarına hapsetti, topraklarını talan edip zarar verdikten sonra eve döndü. Düşmanlara korkunç, vatandaşlara ise güvenli ve becerikli görünmüştü. Çünkü sefere katılanların başına talihten kaynaklanan hiçbir kaza gelmedi.

19.4

ἐκ δʼ Ἀχαΐας φίλης οὔσης στρατιώτας ἀναλαβὼν εἰς τὰς τριήρεις ἐπὶ τὴν ἀντιπέρας ἤπειρον ἐκομίσθη τῷ στόλῳ, καὶ παραπλεύσας τὸν Ἀχελῷον Ἀκαρνανίαν κατέδραμε, καὶ κατέκλεισεν Οἰνιάδας εἰς τὸ τεῖχος, καὶ τεμὼν τὴν γῆν καὶ κακώσας ἀπῆρεν ἐπʼ οἴκου, φοβερὸς μὲν φανεὶς τοῖς πολεμίοις, ἀσφαλὴς δὲ καὶ δραστήριος τοῖς πολίταις. οὐδὲν γὰρ οὐδʼ ἀπὸ τύχης πρόσκρουσμα συνέβη περὶ τοὺς στρατευομένους.

20.120. Bölüm

Büyük ve parlak biçimde donatılmış bir donanmayla Karadeniz'e açıldı. Yunan şehirlerinin dileklerini yerine getirdi, onlara cömert davrandı. Çevredeki barbar halklara, krallarına ve hükümdarlarına ise kudretinin büyüklüğünü, istedikleri yere korkusuzca ve cesurca gidip bütün denize hâkim olduklarını gösterdi. Sinoplulara da Lamakhos'la on üç gemi ve asker bırakarak tiran Timesileos'a karşı yardım etti.

20.1

εἰς δὲ τὸν Πόντον εἰσπλεύσας στόλῳ μεγάλῳ καὶ κεκοσμημένῳ λαμπρῶς ταῖς μὲν Ἑλληνίσι πόλεσιν ὧν ἐδέοντο διεπράξατο καὶ προσηνέχθη φιλανθρώπως, τοῖς δὲ περιοικοῦσι βαρβάροις ἔθνεσι καὶ βασιλεῦσιν αὐτῶν καὶ δυνάσταις ἐπεδείξατο μὲν τῆς δυνάμεως τὸ μέγεθος καὶ τὴν ἄδειαν καὶ τὸ θάρσος ᾗ βούλοιντο πλεόντων καὶ πᾶσαν ὑφʼ αὑτοῖς πεποιημένων τὴν θάλασσαν, Σινωπεῦσι δὲ τρισκαίδεκα ναῦς ἀπέλιπε μετὰ Λαμάχου καὶ στρατιώτας ἐπὶ Τιμησίεων τύραννον.

20.2O ve yandaşları kovulunca, altı yüz gönüllü Atinalının Sinop'a gidip tiranların elindeki evleri ve toprakları paylaşarak Sinoplularla birlikte yaşamasını önerdi. Ama başka konularda vatandaşların heveslerine ayak uydurmadı. Bu kadar büyük güç ve talihle gururlanıp Mısır'ı yeniden almak ve kralın hükümdarlığının deniz kıyısındaki bölgelerini karıştırmak isteyenlere kapılmadı.

20.2

ἐκπεσόντος δὲ τούτου καὶ τῶν ἑταίρων ἐψηφίσατο πλεῖν εἰς Σινώπην Ἀθηναίων ἐθελοντὰς ἑξακοσίους καὶ συγκατοικεῖν Σινωπεῦσι, νειμαμένους οἰκίας καὶ χώραν ἣν πρότερον οἱ τύραννοι κατεῖχον. τἆλλα δʼ οὐ συνεχώρει ταῖς ὁρμαῖς τῶν πολιτῶν, οὐδὲ συνεξέπιπτεν ὑπὸ ῥώμης καὶ τύχης τοσαύτης ἐπαιρομένων Αἰγύπτου τε πάλιν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ κινεῖν τῆς βασιλέως ἀρχῆς τὰ πρὸς θαλάσσῃ.

20.3Birçoklarını ise Sicilya'ya duyulan o uğursuz, felaketli aşk sarmıştı; sonradan Alkibiades ve çevresindeki hatipler bu aşkı alevlendirdi. Bazıları için Etruria ve Kartaca bile, hâkimiyetin büyüklüğü ve işlerin iyi gitmesi yüzünden boş bir hayal değildi.

20.3

πολλοὺς δὲ καὶ Σικελίας ὁ δύσερως ἐκεῖνος ἤδη καὶ δύσποτμος ἔρως εἶχεν, ὃν ὕστερον ἐξέκαυσαν οἱ περὶ τὸν Ἀλκιβιάδην ῥήτορες. ἦν δὲ καὶ Τυρρηνία καὶ Καρχηδὼν ἐνίοις ὄνειρος οὐκ ἀπʼ ἐλπίδος διὰ τὸ μέγεθος τῆς ὑποκειμένης ἡγεμονίας καὶ τὴν εὔροιαν τῶν πραγμάτων.

21.121. Bölüm

Ama Perikles bu taşkınlığı engelliyor, boş işlere girişilmesini önlüyor, gücün büyük kısmını mevcut olanın korunmasına ve sağlamlaştırılmasına yöneltiyordu. Lakedaimonları durdurmayı büyük iş sayıyor, onlara her fırsatta karşı çıkıyordu. Bunu birçok olayda, özellikle Kutsal Savaş'ta gösterdi.

21.1

ἀλλʼ ὁ Περικλῆς κατεῖχε τὴν ἐκδρομὴν ταύτην καὶ περιέκοπτε τὴν πολυπραγμοσύνην, καὶ τὰ πλεῖστα τῆς δυνάμεως ἔτρεπεν εἰς φυλακὴν καὶ βεβαιότητα τῶν ὑπαρχόντων, μέγα ἔργον ἡγούμενος ἀνείργειν Λακεδαιμονίους καὶ ὅλως ὑπεναντιούμενος ἐκείνοις, ὡς ἄλλοις τε πολλοῖς ἔδειξε καὶ μάλιστα τοῖς περὶ τὸν ἱερὸν πραχθεῖσι πόλεμον.

21.2Lakedaimonlar Delphoi'ye sefer yapıp Phokislilerin elindeki tapınağı Delphoi halkına geri verince, onlar çekilir çekilmez Perikles sefere çıkıp Phokislileri tekrar yerleştirdi. Lakedaimonlar, Delphoi halkının kendilerine verdiği kehanet danışma önceliğini tunç kurdun alnına kazıtmışlardı. Perikles de aynı önceliği Atinalılar için alıp aynı kurdun sağ yanına kazıttırdı.

21.2

ἐπεὶ γὰρ οἱ Λακεδαιμόνιοι στρατεύσαντες εἰς Δελφοὺς Φωκέων ἐχόντων τὸ ἱερὸν Δελφοῖς ἀπέδωκαν, εὐθὺς ἐκείνων ἀπαλλαγέντων ὁ Περικλῆς ἐπιστρατεύσας πάλιν εἰσήγαγε τοὺς Φωκέας. καὶ τῶν Λακεδαιμονίων ἣν ἔδωκαν αὐτοῖς Δελφοὶ προμαντείαν εἰς τὸ μέτωπον ἐγκολαψάντων τοῦ χαλκοῦ λύκου, λαβὼν καὶ αὐτὸς προμαντείαν τοῖς Ἀθηναίοις εἰς τὸν αὐτὸν λύκον κατὰ τὴν δεξιὰν πλευρὰν ἐνεχάραξεν.

22.122. Bölüm

Atinalıların gücünü Yunanistan içinde tutmakta haklı olduğunu olaylar kanıtladı. Önce Euboialılar isyan etti, o da kuvvetleriyle üzerlerine geçti. Sonra hemen Megaralıların düşman saflarına geçtiği, Lakedaimonların kralı Pleistoanaks komutasında bir ordunun Attika sınırında olduğu haberi geldi.

22.1

ὅτι δʼ ὀρθῶς ἐν τῇ Ἑλλάδι τὴν δύναμιν τῶν Ἀθηναίων συνεῖχεν, ἐμαρτύρησεν αὐτῷ τὰ γενόμενα. πρῶτον μὲν γὰρ Εὐβοεῖς ἀπέστησαν, ἐφʼ οὓς διέβη μετὰ δυνάμεως. εἶτʼ εὐθὺς ἀπηγγέλλοντο Μεγαρεῖς ἐκπεπολεμωμένοι καὶ στρατιὰ πολεμίων ἐπὶ τοῖς ὅροις τῆς Ἀττικῆς οὖσα, Πλειστώνακτος ἡγουμένου, βασιλέως Λακεδαιμονίων.

22.2Perikles hemen Euboia'dan Attika'daki savaşa döndü. Çok sayıda iyi hoplitin meydan okuduğu savaşa girmeye cesaret edemedi; ama Pleistoanaks'ın çok genç olduğunu ve en çok, eforların yaşı yüzünden ona muhafız ve yardımcı olarak yolladığı danışmanı Kleandridas'a kulak verdiğini görerek gizlice onu yoklamaya başladı. Kısa sürede parayla onu satın aldı ve Peloponnesosluları Attika'dan çekmeye ikna etti.

22.2

πάλιν οὖν ὁ Περικλῆς κατὰ τάχος ἐκ τῆς Εὐβοίας ἀνεκομίζετο πρὸς τὸν ἐν τῇ Ἀττικῇ πόλεμον· καὶ συνάψαι μὲν εἰς χεῖρας οὐκ ἐθάρσησε πολλοῖς καὶ ἀγαθοῖς ὁπλίταις προκαλουμένοις, ὁρῶν δὲ τὸν Πλειστώνακτα νέον ὄντα κομιδῇ, χρώμενον δὲ μάλιστα Κλεανδρίδῃ τῶν συμβούλων, ὃν οἱ ἔφοροι φύλακα καὶ πάρεδρον αὐτῷ διὰ τὴν ἡλικίαν συνέπεμψαν, ἐπειρᾶτο τούτου κρύφα· καὶ ταχὺ διαφθείρας χρήμασιν αὐτὸν ἔπεισεν ἐκ τῆς Ἀττικῆς ἀπαγαγεῖν τοὺς Πελοποννησίους.

22.3Ordu çekilip şehirlere dağılınca Lakedaimonlar bunu ağır karşıladı, krala para cezası verdiler; ödeyecek kadar parası olmadığı için kendisi Lakedaimon'dan ayrıldı. Kaçan Kleandridas'ı ölüme mahkûm ettiler. Bu adam, Sicilya'da Atinalıları mağlup eden Gylippos'un babasıydı. Tabiat âdeta ona da soyundan gelen bir hastalık gibi para hırsı bulaştırmıştı. Onun yüzünden kendisi de güzel başarılardan sonra utanç verici biçimde yakalanıp Sparta'dan sürüldü. Bunları Lysandros'un hayatında anlattık.

22.3

ὡς δʼ ἀπεχώρησεν ἡ στρατιὰ καὶ διελύθη κατὰ πόλεις, βαρέως φέροντες οἱ Λακεδαιμόνιοι τὸν μὲν βασιλέα χρήμασιν ἐζημίωσαν, ὧν τὸ πλῆθος οὐκ ἔχων ἐκτῖσαι μετέστησεν ἑαυτὸν ἐκ Λακεδαίμονος, τοῦ δὲ Κλεανδρίδου φεύγοντος θάνατον κατέγνωσαν. οὗτος δʼ ἦν πατὴρ Γυλίππου τοῦ περὶ Σικελίαν Ἀθηναίους καταπολεμήσαντος. ἔοικε δʼ ὥσπερ συγγενικὸν αὐτῷ προστρίψασθαι νόσημα τὴν φιλαργυρίαν ἡ φύσις, ὑφʼ ἧς καὶ αὐτὸς αἰσχρῶς ἐπὶ καλοῖς ἔργοις ἁλοὺς ἐξέπεσε τῆς Σπάρτης. ταῦτα μὲν οὖν ἐν τοῖς περὶ Λυσάνδρου δεδηλώκαμεν.

23.123. Bölüm

Perikles komutanlık hesabında "gereken yere" harcanan on talant yazmış, halk da işin içine karışmadan, gizli olanı soruşturmadan onaylamıştı. Filozof Theophrastos'un da aralarında bulunduğu bazı kişilerin aktardığına göre, Perikles her yıl Sparta'ya on talant gönderir, bununla bütün yöneticileri memnun ederek savaşı önlerdi. Barışı değil, sakin sakin hazırlanıp daha iyi savaşacağı zamanı satın alıyordu.

23.1

τοῦ δὲ Περικλέους ἐν τῷ τῆς στρατηγίας ἀπολογισμῷ δέκα ταλάντων ἀνάλωμα γράψαντος ἀνηλωμένων εἰς τὸ δέον, ὁ δῆμος ἀπεδέξατο μὴ πολυπραγμονήσας μηδʼ ἐλέγξας τὸ ἀπόρρητον. ἔνιοι δʼ ἱστορήκασιν, ὧν ἐστι καὶ Θεόφραστος ὁ φιλόσοφος, ὅτι καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν εἰς τὴν Σπάρτην ἐφοίτα δέκα τάλαντα παρὰ τοῦ Περικλέους, οἷς τοὺς ἐν τέλει πάντας θεραπεύων παρῃτεῖτο τὸν πόλεμον, οὐ τὴν εἰρήνην ὠνούμενος, ἀλλὰ τὸν χρόνον, ἐν ᾧ παρασκευασάμενος καθʼ ἡσυχίαν ἔμελλε πολεμήσειν βέλτιον.

23.2Sonra yeniden isyancılara döndü. Elli gemi ve beş bin hoplitle Euboia'ya geçip şehirleri yeniden boyunduruk altına aldı. Khalkis'te servet ve şöhretçe öne çıkan, Hippobotai denilen sınıfı sürgün etti. Hestiaia halkını da tamamen yurtlarından çıkarıp yerlerine Atinalıları yerleştirdi. Yalnız onlara acımadı, çünkü bir Attika gemisini esir alıp adamlarını öldürmüşlerdi.

23.2

αὖθις οὖν ἐπὶ τοὺς ἀφεστῶτας τραπόμενος καὶ διαβὰς εἰς Εὔβοιαν πεντήκοντα ναυσὶ καὶ πεντακισχιλίοις ὁπλίταις κατεστρέψατο τὰς πόλεις. καὶ Χαλκιδέων μὲν τοὺς ἱπποβότας λεγομένους πλούτῳ καὶ δόξῃ διαφέροντας ἐξέβαλεν, Ἑστιεῖς δὲ πάντας ἀναστήσας ἐκ τῆς χώρας Ἀθηναίους κατῴκισε, μόνοις τούτοις ἀπαραιτήτως χρησάμενος ὅτι ναῦν Ἀττικὴν αἰχμάλωτον λαβόντες ἀπέκτειναν τοὺς ἄνδρας.

24.124. Bölüm

Bundan sonra Atinalılarla Lakedaimonlar arasında otuz yıllık antlaşma yapılınca Perikles, Samos'a sefer yapılması için oy aldı; Samosluların Miletoslularla savaşı bırakmaları emredilmiş, onlar da dinlememişti. Samos işini Aspasia'nın hatırı için yaptığı düşünüldüğünden, burada bu kadın üzerine durmak yerinde olur: Hangi tekhnē'ye ya da güce sahipti ki siyasetin en önde gelenlerini boyunduruğu altına aldı, filozoflar da onun hakkında hiç de az ve önemsiz olmayan şeyler söyledi?

24.1

ἐκ τούτου γενομένων σπονδῶν Ἀθηναίοις καὶ Λακεδαιμονίοις εἰς ἔτη τριάκοντα ψηφίζεται τὸν εἰς Σάμον πλοῦν, αἰτίαν ποιησάμενος κατʼ αὐτῶν ὅτι τὸν πρὸς Μιλησίους κελευόμενοι διαλύσασθαι πόλεμον οὐχ ὑπήκουον. ἐπεὶ δʼ Ἀσπασία χαριζόμενος δοκεῖ πρᾶξαι τὰ πρὸς Σαμίους, ἐνταῦθα ἂν εἴη καιρὸς διαπορῆσαι μάλιστα περὶ τῆς ἀνθρώπου, τίνα τέχνην ἢ δύναμιν τοσαύτην ἔχουσα τῶν τε πολιτικῶν τοὺς πρωτεύοντας ἐχειρώσατο καὶ τοῖς φιλοσόφοις οὐ φαῦλον οὐδʼ ὀλίγον ὑπὲρ αὑτῆς παρέσχε λόγον.

24.2Miletoslu olduğu ve Aksiokhos'un kızı olduğu kabul edilir. Söylendiğine göre o, eski İon kadını Thargelia'dan örnek alarak en güçlü erkekleri hedef almıştır. Thargelia da güzel, zarif ve zekiydi; birçok Yunan erkeğiyle yaşamış, yanına yaklaşanların hepsini Pers kralının safına çekmiş, bu çok güçlü ve büyük adamlar aracılığıyla şehirlere Perslerden yana olma tohumları ekmişti.

24.2

ὅτι μὲν γὰρ ἦν Μιλησία γένος, Ἀξιόχου θυγάτηρ, ὁμολογεῖται· φασὶ δʼ αὐτὴν Θαργηλίαν τινὰ τῶν παλαιῶν Ἰάδων ζηλώσασαν ἐπιθέσθαι τοῖς δυνατωτάτοις ἀνδράσι. καὶ γὰρ ἡ Θαργηλία τό τʼ εἶδος εὐπρεπὴς γενομένη καὶ χάριν ἔχουσα μετὰ δεινότητος πλείστοις μὲν Ἑλλήνων συνῴκησεν ἀνδράσι, πάντας δὲ προσεποίησε βασιλεῖ τοὺς πλησιάσαντας αὐτῇ, καὶ ταῖς πόλεσι μηδισμοῦ διʼ ἐκείνων ὑπέσπειρεν ἀρχὰς δυνατωτάτων ὄντων καὶ μεγίστων.

24.3Bazılarına göre Perikles, Aspasia'yı bilge ve siyaset bilen bir kadın olduğu için ciddiye alıyordu. Sokrates de zaman zaman arkadaşlarıyla ona gidiyordu; dostları dinlesinler diye karılarını da yanına götürüyordu. Oysa yaptığı iş düzgün ve saygın bir iş değildi; hetaira yetiştiriyordu.

24.3

τὴν δʼ Ἀσπασίαν οἱ μὲν ὡς σοφήν τινα καὶ πολιτικὴν ὑπὸ τοῦ Περικλέους σπουδασθῆναι λέγουσι· καὶ γὰρ Σωκράτης ἔστιν ὅτε μετὰ τῶν γνωρίμων ἐφοίτα, καὶ τὰς γυναῖκας ἀκροασομένας οἱ συνήθεις ἦγον ὡς αὐτήν, καίπερ οὐ κοσμίου προεστῶσαν ἐργασίας οὐδὲ σεμνῆς, ἀλλὰ παιδίσκας ἑταιρούσας τρέφουσαν·

24.4Aiskhines, koyun taciri Lysikles'in de, soysuz ve aşağılık bir tabiata sahipken, Perikles'in ölümünden sonra Aspasia ile yaşayarak Atinalıların birincisi olduğunu söyler. Platon'un Meneksenos'unda da, baş tarafı şaka amaçlı yazılmış olsa bile, şu kadar tarih vardır: Bu kadının, retorik öğretmek için Atinalıların birçoğuyla görüştüğüne dair bir ünü vardı.

24.4

Αἰσχίνης δέ φησι καὶ Λυσικλέα τὸν προβατοκάπηλον ἐξ ἀγεννοῦς καὶ ταπεινοῦ τὴν φύσιν Ἀθηναίων γενέσθαι πρῶτον, Ἀσπασίᾳ συνόντα μετὰ τὴν Περικλέους τελευτήν. ἐν δὲ τῷ Μενεξένῳ τῷ Πλάτωνος, εἰ καὶ μετὰ παιδιᾶς τὰ πρῶτα γέγραπται, τοσοῦτόν γʼ ἱστορίας ἔνεστιν, ὅτι δόξαν εἶχε τὸ γύναιον ἐπὶ ῥητορικῇ πολλοῖς Ἀθηναίων ὁμιλεῖν.

24.5Ama Perikles'in Aspasia'ya sevgisi daha çok aşk gibi görünüyor. Akrabası olan bir karısı vardı. Bu kadın daha önce Hipponikos ile evlenmiş, ondan zengin Kallias'ı doğurmuştu. Perikles'ten de Ksanthippos ile Paralos doğdu. Birlikte yaşamaları hoşlarına gitmeyince, o kadının isteğiyle onu başka biriyle evlendirdi, kendisi de Aspasia'yı alıp özel bir sevgiyle sevdi.

24.5

φαίνεται μέντοι μᾶλλον ἐρωτική τις ἡ τοῦ Περικλέους ἀγάπησις γενομένη πρὸς Ἀσπασίαν. ἦν μὲν γὰρ αὐτῷ γυνὴ προσήκουσα μὲν κατὰ γένος, συνῳκηκυῖα δʼ Ἱππονίκῳ πρότερον, ἐξ οὗ Καλλίαν ἔτεκε τὸν πλούσιον· ἔτεκε δὲ καὶ παρὰ τῷ Περικλεῖ Ξάνθιππον καὶ Πάραλον. εἶτα τῆς συμβιώσεως οὐκ οὔσης αὐτοῖς ἀρεστῆς, ἐκείνην μὲν ἑτέρῳ Βουλομένην συνεξέδωκεν, αὐτὸς δὲ τὴν Ἀσπασίαν λαβὼν ἔστερξε διαφερόντως.

24.6Forumdan çıkarken de eve girerken de her gün onu öperek selamladığı söylenir. Komedyalarda ona yeni Omphale, Deianeira ve yine Hera denir. Kratinos ise doğrudan onu cariye diye çağırır:

Hera'yı, Aspasia'yı doğurdu ona Sapıklık, Köpek gözlü bir cariye.

Ondan bir de piç doğduğu düşünülür. Eupolis, Demoslar'da onu böyle sorar gösterir:

Piçim yaşıyor mu?

Myronides de cevap verir:

Çoktan adam olurdu, Fahişenin belasından korkmasaydı.

24.6

καὶ γὰρ ἐξιών, ὥς φασι, καὶ εἰσιὼν ἀπʼ ἀγορᾶς ἠσπάζετο καθʼ ἡμέραν αὐτὴν μετὰ τοῦ καταφιλεῖν. ἐν δὲ ταῖς κωμῳδίαις Ὀμφάλη τε νέα καὶ Δηϊάνειρα καὶ πάλιν Ἥρα προσαγορεύεται. Κρατῖνος δʼ ἄντικρυς παλλακὴν αὐτὴν εἴρηκεν ἐν τούτοις· Ἥραν τέ οἱ Ἀσπασίαν τίκτει Καταπυγοσύνη παλλακὴν κυνώπιδα. δοκεῖ δὲ καὶ τὸν νόθον ἐκ ταύτης τεκνῶσαι, περὶ οὗ πεποίηκεν Εὔπολις ἐν Δήμοις αὐτὸν μὲν οὕτως ἐρωτῶντα· ὁ νόθος δέ μοι ζῇ; τὸν δὲ Μυρωνίδην ἀποκρινόμενον· καὶ πάλαι γʼ ἂν ἦν ἀνήρ, εἰ μὴ τὸ τῆς πόρνης ὑπωρρώδει κακόν.

24.7Aspasia'nın öyle ünlü ve meşhur olduğu söylenir ki kral ile Perslerin hâkimiyeti için savaşan Kyros, en çok sevdiği cariyesine, daha önce adı Milto olan kıza, Aspasia adını vermişti. Bu kız Phokaialıydı, Hermotimos'un kızıydı. Kyros savaşta düşünce kız krala götürüldü ve onun üzerinde çok etkili oldu. Bunlar yazarken aklıma geldi; görmezden gelip geçmek belki de insanlığa aykırı olurdu.

24.7

οὕτω δὲ τὴν Ἀσπασίαν ὀνομαστὴν καὶ κλεινὴν γενέσθαι λέγουσιν ὥστε καὶ Κῦρον τὸν πολεμήσαντα βασιλεῖ περὶ τῆς τῶν Περσῶν ἡγεμονίας τὴν ἀγαπωμένην ὑπʼ αὐτοῦ μάλιστα τῶν παλλακίδων Ἀσπασίαν ὀνομάσαι, καλουμένην Μιλτὼ πρότερον. ἦν δὲ Φωκαῒ τὸ γένος, Ἑρμοτίμου θυγάτηρ· ἐν δὲ τῇ μάχῃ Κύρυ πεσόντος ἀπαχθεῖσα πρὸς βασιλέα πλεῖστον ἴσχυσε. ταῦτα μὲν ἐπελθόντα τῇ μνήμῃ κατὰ τὴν γραφὴν ἀπώσασθαι καὶ παρελθεῖν ἴσως ἀπάνθρωπον ἦν.

25.125. Bölüm

Perikles'in Samos savaşını, Aspasia'nın ricasıyla Miletoslular için önerdiği söylenir. İki şehir Priene için savaşıyordu. Üstün gelen Samoslular, Atinalıların savaşı bırakıp davayı onların önünde görmeleri emrine uymadı. Perikles oraya gidip Samos'taki oligarşiyi yıktı, önde gelenlerden elli adamı ve aynı sayıda çocuğu rehin alıp Lemnos'a gönderdi.

25.1

τὸν δὲ πρὸς Σαμίους πόλεμον αἰτιῶνται μάλιστα τὸν Περικλέα ψηφίσασθαι διὰ Μιλησίους Ἀσπασίας δεηθείσης. αἱ γὰρ πόλεις ἐπολέμουν τὸν περὶ Πριήνης πόλεμον, καὶ κρατοῦντες οἱ Σάμιοι, παύσασθαι τῶν Ἀθηναίων κελευόντων καὶ δίκας λαβεῖν καὶ δοῦναι παρʼ αὐτοῖς, οὐκ ἐπείθοντο. πλεύσας οὖν ὁ Περικλῆς τὴν μὲν οὖσαν ὀλιγαρχίαν ἐν Σάμῳ κατέλυσεν, τῶν δὲ πρώτων λαβὼν ὁμήρους πεντήκοντα καὶ παῖδας ἴσους εἰς Λῆμνον ἀπέστειλε.

25.2Söylendiğine göre her rehine ona kendisi için bir talant vermeyi önermiş, şehirde demokrasi istemeyenler de çok para teklif etmişti. Ayrıca Samoslulara yakınlık duyan Pers Pissuthnes, şehri bağışlaması için ona on bin altın gönderdi. Ama Perikles bunların hiçbirini almadı; Samoslulara kararlaştırdığı gibi davranıp demokrasiyi kurduktan sonra Atina'ya döndü.

25.2

καίτοι φασὶν ἕκαστον μὲν αὐτῷ τῶν ὁμήρων διδόναι τάλαντον ὑπὲρ ἑαυτοῦ, πολλὰ δʼ ἄλλα τοὺς μὴ θέλοντας ἐν τῇ πόλει γενέσθαι δημοκρατίαν. ἔτι δὲ Πισσούθνης ὁ Πέρσης ἔχων τινὰ πρὸς Σαμίους εὔνοιαν ἀπέστειλεν αὐτῷ μυρίους χρυσοῦς, παραιτούμενος τὴν πόλιν. οὐ μὴν ἔλαβε τούτων οὐδὲν ὁ Περικλῆς, ἀλλὰ χρησάμενος ὥσπερ ἐγνώκει τοῖς Σαμίοις καὶ καταστήσας δημοκρατίαν ἀπέπλευσεν εἰς τὰς Ἀθήνας.

25.3Samoslular hemen isyan etti; Pissuthnes rehineleri kaçırmış, savaş için gerekli diğer şeyleri de hazırlamıştı. Perikles yeniden üzerlerine sefere çıktı. Samoslular sessiz durmuyor, sinmiyor, aksine büyük bir hevesle denize hâkim olmaya karar vermişlerdi. Tragia denen ada yakınlarında çetin bir deniz savaşı oldu. Perikles kırk dört gemiyle, yirmisi nakliye gemisi olan yetmiş gemiyi parlak bir zaferle yendi.

25.3

οἱ δʼ εὐθὺς ἀπέστησαν, ἐκκλέψαντος αὐτοῖς τοὺς ὁμήρους Πισσούθνου καὶ τἆλλα παρασκευάσαντος πρὸς τὸν πόλεμον. αὖθις οὖν ὁ Περικλῆς ἐξέπλευσεν ἐπʼ αὐτοὺς οὐχ ἡσυχάζοντας οὐδὲ κατεπτηχότας, ἀλλὰ καὶ πάνυ προθύμως ἐγνωκότας ἀντιλαμβάνεσθαι τῆς θαλάττης. γενομένης δὲ καρτερᾶς ναυμαχίας περὶ νῆσον ἣν Τραγίας καλοῦσι, λαμπρῶς ὁ Περικλῆς ἐνίκα, τέσσαρσι καὶ τεσσαράκοντα ναυσὶν ἑβδομήκοντα καταναυμαχήσας, ὧν εἴκοσι στρατιώτιδες ἦσαν.

26.126. Bölüm

Zaferin ve takibin ardından limana hâkim olup Samosluları kuşattı. Onlar yine de dışarı çıkıp sur önünde savaşmaya cesaret ediyordu. Atina'dan daha büyük bir donanma daha gelip Samoslular tamamen sıkıştırılınca Perikles altmış triremle dış denize açıldı. Çoğunluğa göre bu, Samoslulara yardıma gelen Fenike gemilerini karşılamak ve mümkün olduğunca uzakta savaşmak içindi; Stesimbrotos'a göre ise Kıbrıs'a gidiyordu, ama bu inandırıcı görünmüyor.

26.1

ἅμα δὲ τῇ νίκῃ καὶ τῇ διώξει τοῦ λιμένος κρατήσας ἐπολιόρκει τοὺς Σαμίους, ἁμῶς γέ πως ἔτι τολμῶντας ἐπεξιέναι καὶ διαμάχεσθαι πρὸ τοῦ τείχους. ἐπεὶ δὲ μείζων ἕτερος στόλος ἦλθεν ἐκ τῶν Ἀθηνῶν καὶ παντελῶς κατεκλείσθησαν οἱ Σάμιοι, λαβὼν ὁ Περικλῆς ἑξήκοντα τριήρεις ἔπλευσεν εἰς τὸν ἔξω πόντον, ὡς μὲν οἱ πλεῖστοι λέγουσι, Φοινισσῶν νεῶν ἐπικούρων τοῖς Σαμίοις προσφερομένων ἀπαντῆσαι καὶ διαγωνίσασθαι πορρωτάτω βουλόμενος, ὡς δὲ Στησίμβροτος, ἐπὶ Κύπρον στελλόμενος· ὅπερ οὐ δοκεῖ πιθανὸν εἶναι.

26.2Hangi hesapla yaptıysa yapsın, hata ettiği düşünüldü. Çünkü o gidince, o sırada Samos'un komutanı olan filozof Ithagenes oğlu Melissos, gemilerin azlığını ya da komutanların tecrübesizliğini küçümseyerek vatandaşları Atinalılara saldırmaya ikna etti. Savaşı Samoslular kazandı, birçok adam esir aldı, birçok gemi batırdı; denizi kullanarak savaş için önceden sahip olmadıkları gerekli şeyleri sağladılar.

26.2

ὁποτέρῳ δʼ οὖν ἐχρήσατο τῶν λογισμῶν, ἁμαρτεῖν ἔδοξε. πλεύσαντος γὰρ αὐτοῦ Μέλισσος ὁ Ἰθαγένους, ἀνὴρ φιλόσοφος στρατηγῶν τότε τῆς Σάμου, καταφρονήσας τῆς ὀλιγότητος τῶν νεῶν ἢ τῆς ἀπειρίας τῶν στρατηγῶν, ἔπεισε τοὺς πολίτας ἐπιθέσθαι τοῖς Ἀθηναίοις. καὶ γενομένης μάχης νικήσαντες οἱ Σάμιοι, καὶ πολλοὺς μὲν αὐτῶν ἄνδρας ἑλόντες, πολλὰς δὲ ναῦς διαφθείραντες, ἐχρῶντο τῇ θαλάσσῃ καὶ παρετίθεντο τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὸν πόλεμον ὅσα μὴ πρότερον εἶχον.

26.3Aristoteles'e göre Perikles'in kendisi de daha önce bir deniz savaşında Melissos'a yenilmişti. Samoslular, Atinalı esirlerin alnına hakarete hakaretle karşılık vermek için baykuş damgası vuruyordu; çünkü Atinalılar da onlara samaina damgası vurmuştu. Samaina, burnu domuz burnu gibi kalkık, karnı geniş bir gemidir, hem açık denize hem hızlı gitmeye elverişlidir.

26.3

ὑπὸ δὲ τοῦ Μελίσσου καὶ Περικλέα φησὶν αὐτὸν Ἀριστοτέλης ἡττηθῆναι ναυμαχοῦντα πρότερον. οἱ δὲ Σάμιοι τοὺς αἰχμαλώτους τῶν Ἀθηναίων ἀνθυβρίζοντες ἔστιζον εἰς τὸ μέτωπον γλαῦκας· καὶ γὰρ ἐκείνους οἱ Ἀθηναῖοι σάμαιναν. ἡ δὲ σάμαινα ναῦς ἐστιν ὑόπρωρος μὲν τὸ σίμωμα, κοιλοτέρα δὲ καὶ γαστροειδής, ὥστε καὶ ποντοπορεῖν καὶ ταχυναυτεῖν.

26.4Bu adı Samos'ta ilk kez ortaya çıktığı, tiran Polykrates tarafından yapıldığı için almıştır. Aristophanes'in şu imalı sözünün de bu damgalara ilişkin olduğu söylenir:

Samos halkı ne kadar çok harfli.

26.4

οὕτω δʼ ὠνομάσθη διὰ τὸ πρῶτον ἐν Σάμῳ φανῆναι, Πολυκράτους τυράννου κατασκευάσαντος. πρὸς ταῦτα τὰ στίγματα λέγουσι καὶ τὸ Ἀριστοφάνειον ᾐνίχθαι· Σαμίων ὁ δῆμός ἐστιν ὡς πολυγράμματος.

27.127. Bölüm

Ordugâhın felaketini öğrenen Perikles hemen yardıma geldi. Karşısına çıkan Melissos'u yenip düşmanı bozguna uğrattıktan sonra şehri hemen surlarla çevirdi. Şehri vatandaşların yaraları ve tehlikeleriyle değil, para ve zamanla yenip almak istiyordu.

27.1

πυθόμενος δʼ οὖν ὁ Περικλῆς τὴν ἐπὶ στρατοπέδου συμφορὰν ἐβοήθει κατὰ τάχος καὶ τοῦ Μελίσσου πρὸς αὐτὸν ἀντιταξαμένου κρατήσας καὶ τρεψάμενος τοὺς πολεμίους εὐθὺς περιετείχιζε, δαπάνῃ καὶ χρόνῳ μᾶλλον ἢ τραύμασι καὶ κινδύνοις τῶν πολιτῶν περιγενέσθαι καὶ συνελεῖν τὴν πόλιν βουλόμενος.

27.2Atinalılar bu oyalanmadan bıkıp savaşmak için can atınca onları tutmak zorlaştı. Bunun üzerine bütün orduyu sekiz bölüğe ayırıp kura çektirdi; beyaz baklayı çeken bölük, diğerleri savaşırken yiyip içebiliyor ve dinlenebiliyordu. Bu yüzden, keyifli zamanlar geçirenlerin o güne beyaz baklaya atfen "beyaz gün" dedikleri söylenir.

27.2

ἐπεὶ δὲ δυσχεραίνοντας τῇ τριβῇ τοὺς Ἀθηναίους καὶ μάχεσθαι προθυμουμένους ἔργον ἦν κατασχεῖν, ὀκτὼ μέρη διελὼν τὸ πᾶν πλῆθος ἀπεκλήρου, καὶ τῷ λαβόντι τὸν λευκὸν κύαμον εὐωχεῖσθαι καὶ σχολάζειν παρεῖχε τῶν ἄλλων μαχομένων. διὸ καί φασι τοὺς ἐν εὐπαθείαις τισὶ γενομένους λευκὴν ἡμέραν ἐκείνην ἀπὸ τοῦ λευκοῦ κυάμου προσαγορεύειν.

27.3Ephoros'a göre Perikles, yeniliğinden etkilenerek kuşatma makineleri de kullanmıştı; yanında mühendis Artemon vardı. Topal olduğundan işlerin acil olduğu yerlere sedyeyle taşındığı için "Periphoretos", yani "Taşınan" diye adlandırılmıştı. Pontoslu Herakleides ise bunu Anakreon'un şiirleriyle çürütür; bu şiirlerde "Taşınan Artemon" adı, Samos savaşından ve o olaylardan birçok nesil önce geçer.

27.3

Ἔφορος δὲ καὶ μηχαναῖς χρήσασθαι τὸν Περικλέα, τὴν καινότητα θαυμάσαντα, Ἀρτέμωνος τοῦ μηχανικοῦ παρόντος, ὃν χωλὸν ὄντα καὶ φορείῳ πρὸς τὰ κατεπείγοντα τῶν ἔργων προσκομιζόμενον ὀνομασθῆναι περιφόρητον. τοῦτο μὲν οὖν Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς ἐλέγχει τοῖς Ἀνακρέοντος ποιήμασιν, ἐν οἷς ὁ περιφόρητος Ἀρτέμων ὀνομάζεται πολλαῖς ἔμπροσθεν ἡλικίαις τοῦ περὶ Σάμον πολέμου καὶ τῶν πραγμάτων ἐκείνων·

27.4Herakleides'e göre Artemon yaşayışı lüks düşkünü, korkular karşısında yumuşak ve ürkek biriydi. Çoğu zaman evde oturur, iki köle yukarıdan bir şey düşmesin diye başının üzerinde tunç bir kalkan tutardı. Dışarı çıkmak zorunda kalırsa yere yakın, asma bir yatakta taşınırdı. Bu yüzden ona "Taşınan" denirmiş.

27.4

τὸν δʼ Ἀρτέμωνά φησι τρυφερόν τινα τῷ βίῳ καὶ πρὸς τοὺς φόβους μαλακὸν ὄντα καὶ καταπλῆγα τὰ πολλὰ μὲν οἴκοι καθέζεσθαι, χαλκῆν ἀσπίδα τῆς κεφαλῆς αὐτοῦ δυεῖν οἰκετῶν ὑπερεχόντων, ὥστε μηδὲν ἐμπεσεῖν τῶν ἄνωθεν, εἰ δὲ βιασθείη προελθεῖν, ἐν κλινιδίῳ κρεμαστῷ παρὰ τὴν γῆν αὐτὴν περιφερόμενον κομίζεσθαι, καὶ διὰ τοῦτο κληθῆναι περιφόρητον.

28.128. Bölüm

Samoslular dokuzuncu ayda teslim olunca Perikles surlarını yıktı, gemilerini aldı ve onlara ağır para cezası verdi. Samoslular cezanın bir kısmını hemen ödedi, kalanını belirli bir sürede ödemeyi taahhüt edip rehine verdi. Samoslu Duris ise bunu tragedyaya çevirerek Atinalıları ve Perikles'i büyük bir vahşilikle suçlar; ne Thukydides ne Ephoros ne de Aristoteles böyle bir şey anlatır.

28.1

ἐνάτῳ δὲ μηνὶ τῶν Σαμίων παραστάντων ὁ Περικλῆς τὰ τείχη καθεῖλε καὶ τὰς ναῦς παρέλαβε καὶ χρήμασι πολλοῖς ἐζημίωσεν, ὧν τὰ μὲν εὐθὺς εἰσήνεγκαν οἱ Σάμιοι, τὰ δʼ ἐν χρόνῳ ῥητῷ ταξάμενοι κατοίσειν ὁμήρους ἔδωκαν. Δοῦρις δʼ ὁ Σάμιος τούτοις ἐπιτραγῳδεῖ πολλὴν ὠμότητα τῶν Ἀθηναίων καὶ τοῦ Περικλέους κατηγορῶν, ἣν οὔτε Θουκυδίδης ἱστόρηκεν οὔτʼ Ἔφορος οὔτʼ Ἀριστοτέλης·

28.2Söyledikleri de doğru görünmüyor: Sözde Perikles, Samos trierarkhlarını ve deniz askerlerini Miletos forumuna götürüp tahtalara bağlamış, on gün sonra bitkin düşmüşken başlarını sopalarla parçalatarak öldürtmüş, sonra cesetlerini gömülmeden atmış.

28.2

ἀλλʼ οὐδʼ ἀληθεύειν ἔοικεν, ὡς ἄρα τοὺς τριηράρχους καὶ τοὺς ἐπιβάτας τῶν Σαμίων εἰς τὴν Μιλησίων ἀγορὰν καταγαγὼν καὶ σανίσι προσδήσας ἐφʼ ἡμέρας δέκα κακῶς ἤδη διακειμένους προσέταξεν ἀνελεῖν, ξύλοις τὰς κεφαλὰς συγκόψαντας, εἶτα προβαλεῖν ἀκήδευτα τὰ σώματα.

28.3Duris, hiçbir kişisel duygusu işin içinde olmayan yerde bile anlatımını gerçek sınırları içinde tutmaya alışkın değildir. Burada vatanının felaketlerini Atinalılara iftira etmek için büsbütün abartmış görünüyor. Perikles Samos'u boyunduruk altına alıp Atina'ya dönünce, savaşta ölenler için görkemli cenaze törenleri düzenledi ve âdet olduğu üzere mezarlar başında yaptığı konuşmayla hayranlık uyandırdı.

28.3

Δοῦρις μὲν οὖν οὐδʼ ὅπου μηδὲν αὐτῷ πρόσεστιν ἴδιον πάθος εἰωθὼς κρατεῖν τὴν διήγησιν ἐπὶ τῆς ἀληθείας, μᾶλλον ἔοικεν ἐνταῦθα δεινῶσαι τὰς τῆς πατρίδος συμφορὰς ἐπὶ διαβολῇ τῶν Ἀθηναίων. ὁ δὲ Περικλῆς καταστρεψάμενος τὴν Σάμον ὡς ἐπανῆλθεν εἰς τὰς Ἀθήνας, ταφάς τε τῶν ἀποθανόντων κατὰ τὸν πόλεμον ἐνδόξους ἐποίησε καὶ τὸν λόγον εἰπών, ὥσπερ ἔθος ἐστίν, ἐπὶ τῶν σημάτων ἐθαυμαστώθη.

28.4Kürsüden inince diğer kadınlar onu selamlayıp galip bir atlet gibi çelenklerle ve kurdelelerle süslediler. Elpinike ise yanına gelip şöyle dedi: "Bunlar hayranlık uyandıran, çelenkleri hak eden işler, Perikles! Kardeşim Kimon gibi Fenikelilerle ya da Medlerle savaşırken değil, müttefik ve akraba bir şehri boyunduruk altına alırken vatandaşlarımızın birçok iyisini mahvettin."

28.4

καταβαίνοντα δʼ αὐτὸν ἀπὸ τοῦ βήματος αἱ μὲν ἄλλαι γυναῖκες ἐδεξιοῦντο καὶ στεφάνοις ἀνέδουν καὶ ταινίαις ὥσπερ ἀθλητὴν νικηφόρον, ἡ δʼ Ἐλπινίκη προσελθοῦσα πλησίον· ταῦτʼ, ἔφη, θαυμαστά, Περίκλεις, καὶ ἄξια στεφάνων, ὃς ἡμῖν πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς ἀπώλεσας πολίτας οὐ Φοίνιξι πολεμῶν οὐδὲ Μήδοις, ὥσπερ οὑμὸς ἀδελφὸς Κίμων, ἀλλὰ σύμμαχον καὶ συγγενῆ πόλιν καταστρεφόμενος.

28.5Elpinike bunları söyleyince Perikles'in hafifçe gülümseyerek Arkhilokhos'un şu dizesini söylediği aktarılır:

Yaşlı hâlinle kokular sürünmezdin.

Ion'a göre Perikles, Samosluları yenince çok büyük bir gurura kapılmış: Agamemnon'un on yılda bir barbar şehrini almasına karşılık kendisi dokuz ayda İonların en önde gelenlerini ve en güçlülerini almıştı.

28.5

ταῦτα τῆς Ἐλπινίκης λεγούσης ὁ Περικλῆς μειδιάσας ἀτρέμα λέγεται τὸ τοῦ Ἀρχιλόχου πρὸς αὐτὴν εἰπεῖν· οὐκ ἂν μύροισι γραῦς ἐοῦσʼ ἠλείφεο. θαυμαστὸν δέ τι καὶ μέγα φρονῆσαι καταπολεμήσαντα τοὺς Σαμίους φησὶν αὐτὸν ὁ Ἴων, ὡς τοῦ μὲν Ἀγαμέμνονος ἔτεσι δέκα βάρβαρον πόλιν, αὐτοῦ δὲ μησὶν ἐννέα τοὺς πρώτους καὶ δυνατωτάτους Ἰώνων ἑλόντος.

28.6Bu iddia yersiz de değildi. Savaş gerçekten belirsizlik ve büyük tehlike taşıyordu; Thukydides'in dediği gibi, Samos şehri denizin hâkimiyetini Atinalılardan almaya çok yaklaşmıştı.

28.6

καὶ οὐκ ἦν ἄδικος ἡ ἀξίωσις, ἀλλʼ ὄντως πολλὴν ἀδηλότητα καὶ μέγαν ἔσχε κίνδυνον ὁ πόλεμος, εἴπερ, ὡς Θουκυδίδης φησί, παρʼ ἐλάχιστον ἦλθε Σαμίων ἡ πόλις ἀφελέσθαι τῆς θαλάττης τὸ κράτος Ἀθηναίους.

29.129. Bölüm

Bundan sonra Peloponnesos Savaşı artık kabarmaya başlamışken Perikles, Korintoslularla savaşan Kerkyralılara yardım göndermesi ve deniz gücü kuvvetli bu adayı yanına alması için halkı ikna etti. Peloponnesosluların her an kendilerine savaş açacaklarını düşünüyordu.

29.1

μετὰ ταῦτα κυμαίνοντος ἤδη τοῦ Πελοποννησιακοῦ πολέμου, Κερκυραίοις πολεμουμένοις ὑπὸ Κορινθίων ἔπεισε τὸν δῆμον ἀποστεῖλαι βοήθειαν καὶ προσλαβεῖν ἐρρωμένην ναυτικῇ δυνάμει νῆσον, ὡς ὅσον οὐδέπω Πελοποννησίων ἐκπεπολεμωμένων πρὸς αὐτούς.

29.2Halk yardım kararı verince Perikles, Kimon'un oğlu Lakedaimonios'u âdeta alay eder gibi yalnız on gemiyle gönderdi. Çünkü Kimon'un ailesinin Lakedaimonlara büyük bir yakınlığı ve dostluğu vardı. Lakedaimonios'un komutanlığında büyük ya da dikkat çekici bir iş yapılmazsa, Lakedaimon taraftarlığı ile daha çok suçlansın diye ona az gemi vermiş ve isteği dışında göndermişti.

29.2

ψηφισαμένου δὲ τοῦ δήμου τὴν βοήθειαν ἀπέστειλε δέκα ναῦς μόνας ἔχοντα Λακεδαιμόνιον, τὸν Κίμωνος υἱόν, οἷον ἐφυβρίζων· πολλὴ γὰρ ἦν εὔνοια καὶ φιλία τῷ Κίμωνος οἴκῳ πρὸς Λακεδαιμονίους. ὡς ἂν οὖν, εἰ μηδὲν ἔργον μέγα μηδʼ ἐκπρεπὲς ἐν τῇ στρατηγίᾳ τοῦ Λακεδαιμονίου γένοιτο, προσδιαβληθείη μᾶλλον εἰς τὸν λακωνισμόν, ὀλίγας αὐτῷ ναῦς ἔδωκε καὶ μὴ βουλόμενον ἐξέπεμψε.

29.3Genel olarak Kimon'un oğullarını sürekli küçük düşürür, adlarının bile Atinalı olmadığını, yabancı olduklarını söylerdi; çünkü birinin adı Lakedaimonios, ötekinin Thessalos, bir diğerinin Eleios'tu. Hepsinin Arkadyalı bir kadından doğduğu düşünülüyordu. Bu on trirem yüzünden Perikles'e kızılmıştı: Yardım isteyenlere küçük bir yardım, suçlayanlara ise büyük bir bahane sağlamıştı. Bunun üzerine Kerkyra'ya daha çok gemi gönderdi, ama bunlar savaştan sonra vardı.

29.3

καὶ ὅλως διετέλει κολούων ὡς μηδὲ τοῖς ὀνόμασι γνησίους, ἀλλʼ ὀθνείους καὶ ξένους, ὅτι τῶν Κίμωνος υἱῶν τῷ μὲν ἦν Λακεδαιμόνιος ὄνομα, τῷ δὲ Θεσσαλός, τῷ δὲ Ἠλεῖος. ἐδόκουν δὲ πάντες ἐκ γυναικὸς Ἀρκαδικῆς γεγονέναι. κακῶς οὖν ὁ Περικλῆς ἀκούων διὰ τὰς δέκα ταύτας τριήρεις, ὡς μικρὰν μὲν βοήθειαν τοῖς δεηθεῖσι, μεγάλην δὲ πρόφασιν τοῖς ἐγκαλοῦσι παρεσχηκώς, ἑτέρας αὖθις ἔστειλε πλείονας εἰς τὴν Κέρκυραν, αἳ μετὰ τὴν μάχην ἀφίκοντο.

29.4Korintoslular kızgındı, Lakedaimon'da Atinalıları suçluyordu. Megaralılar da onlara katıldı; ortak hukuka ve Yunanlar arasında edilen yeminlere aykırı olarak Atinalıların hâkim olduğu bütün pazarlardan ve limanlardan uzak tutulup kovulduklarından yakınıyorlardı. Kendilerine haksızlık ve zorbalık yapıldığını düşünen Aiginalılar ise Atinalıları açıkça suçlamaya cesaret edemediğinden gizlice Lakedaimonlara yakınıyordu. Bu sırada Atina'ya tâbi, Korintos kolonisi Poteidaia şehri de isyan edip kuşatılarak savaşı daha da hızlandırdı.

29.4

χαλεπαίνουσι δὲ τοῖς Κορινθίοις καὶ κατηγοροῦσι τῶν Ἀθηναίων ἐν Λακεδαίμονι προσεγένοντο Μεγαρεῖς, αἰτιώμενοι πάσης μὲν ἀγορᾶς, πάντων δὲ λιμένων, ὧν Ἀθηναῖοι κρατοῦσιν, εἴργεσθαι καὶ ἀπελαύνεσθαι παρὰ τὰ κοινὰ δίκαια καὶ τοὺς γεγενημένους ὅρκους τοῖς Ἕλλησιν· Αἰγινῆται δὲ κακοῦσθαι δοκοῦντες καὶ βίαια πάσχειν ἐποτνιῶντο κρύφα πρὸς τοὺς Λακεδαιμονίους, φανερῶς ἐγκαλεῖν τοῖς Ἀθηναίοις οὐ θαρροῦντες. ἐν δὲ τούτῳ καὶ Ποτίδαια, πόλις ὑπήκοος Ἀθηναίων, ἄποικος δὲ Κορινθίων, ἀποστᾶσα καὶ πολιορκουμένη μᾶλλον ἐπετάχυνε τὸν πόλεμον.

29.5Yine de Atina'ya elçiler gönderiliyor, Lakedaimon kralı Arkhidamos suçlamaların çoğunu uzlaşmaya doğru götürüyor ve müttefikleri yatıştırıyordu. Atinalılar Megara kararnamesini kaldırıp onlarla barışmayı kabul etselerdi, savaş başka sebeplerle çıkmazdı herhalde. Bu yüzden, en çok buna karşı çıkıp halkı Megaralılarla kavgada ısrar etmeye kışkırtan Perikles, savaşın tek sorumlusu olarak görüldü.

29.5

οὐ μὴν ἀλλὰ πρεσβειῶν τε πεμπομένων Ἀθήναζε, καὶ τοῦ βασιλέως τῶν Λακεδαιμονίων Ἀρχιδάμου τὰ πολλὰ τῶν ἐγκλημάτων εἰς διαλύσεις ἄγοντος καὶ τοὺς συμμάχους πραΰνοντος, οὐκ ἂν δοκεῖ συμπεσεῖν ὑπό γε τῶν ἄλλων αἰτιῶν ὁ πόλεμος τοῖς Ἀθηναίοις, εἰ τὸ ψήφισμα καθελεῖν τὸ Μεγαρικὸν ἐπείσθησαν καὶ διαλλαγῆναι πρὸς αὐτούς. διὸ καὶ μάλιστα πρὸς τοῦτο Περικλῆς ἐναντιωθείς, καὶ παροξύνας τὸν δῆμον ἐμμεῖναι τῇ πρὸς τοὺς Μεγαρεῖς φιλονεικία, μόνος ἔσχε τοῦ πολέμου τὴν αἰτίαν.

30.130. Bölüm

Söylendiğine göre bu konuda Lakedaimon'dan Atina'ya elçiler geldiğinde Perikles, kararnamenin yazılı olduğu tabletin kaldırılmasını yasaklayan bir kanun öne sürmüş. Elçilerden Polyalkes şöyle demiş: "O zaman kaldırma, yalnız tableti ters çevir; bunu yasaklayan bir kanun yok." Söz zekice göründüyse de Perikles hiç yumuşamadı.

30.1

λέγουσι δὲ πρεσβείας Ἀθήναζε περὶ τούτων ἐκ Λακεδαίμονος ἀφιγμένης, καὶ τοῦ Περικλέους νόμον τινὰ προβαλλομένου κωλύοντα καθελεῖν τὸ πινάκιον ἐν ᾧ τὸ ψήφισμα γεγραμμένον ἐτύγχανεν, εἰπεῖν Πολυάλκη τῶν πρέσβεων τινά· σὺ δὲ μὴ καθέλῃς, ἀλλὰ στρέψον εἴσω τὸ πινάκιον· οὐ γὰρ ἔστι νόμος ὁ τοῦτο κωλύων. κομψοῦ δὲ τοῦ λόγου φανέντος οὐδέν τι μᾶλλον ὁ Περικλῆς ἐνέδωκεν.

30.2Anlaşılan onda Megaralılara karşı kişisel bir düşmanlık da gizliydi. Ama herkesin bildiği, ortak bir suçlama olarak kutsal araziyi işgal ettiklerini ileri sürdü ve bir habercinin hem onlara hem Lakedaimonlara gönderilip Megaralıları suçlaması için kararname yazdı.

30.2

ὑπῆν μὲν οὖν τις, ὡς ἔοικεν, αὐτῷ καὶ ἰδία πρὸς τοὺς Μεγαρεῖς ἀπέχθεια· κοινὴν δὲ καὶ φανερὰν ποιησάμενος αἰτίαν κατʼ αὐτῶν ἀποτέμνεσθαι τὴν ἱερὰν ὀργάδα, γράφει ψήφισμα κήρυκα πεμφθῆναι πρὸς αὐτοὺς καὶ πρὸς Λακεδαιμονίους τὸν αὐτὸν κατηγοροῦντα τῶν Μεγαρέων.

30.3Bu kararname Perikles'indir ve makul, insancıl bir hakkaniyet içerir. Ama gönderilen haberci Anthemokritos'un Megaralılar yüzünden öldüğü düşünülünce Kharinos onlara karşı bir kararname yazdı: Onlarla antlaşmaya ve haberci gönderilmesine yer bırakmayan bir düşmanlık ilan edildi. Attika'ya ayak basan her Megaralı ölümle cezalandırılacak, komutanlar da atalarından kalma yemini ederken yılda iki kez Megara'ya saldıracaklarına yemin edecekti. Anthemokritos da bugün Dipylon denen Thria Kapısı'nın yanına gömülecekti.

30.3

τοῦτο μὲν οὖν τὸ ψήφισμα Περικλέους ἐστὶν εὐγνώμονος καὶ φιλανθρώπου δικαιολογίας ἐχόμενον· ἐπεὶ δʼ ὁ πεμφθεὶς κῆρυξ Ἀνθεμόκριτος αἰτίᾳ τῶν Μεγαρέων ἀποθανεῖν ἔδοξε, γράφει ψήφισμα κατʼ αὐτῶν Χαρῖνος, ἄσπονδον μὲν εἶναι καὶ ἀκήρυκτον ἔχθραν, ὃς δʼ ἂν ἐπιβῇ τῆς Ἀττικῆς Μεγαρέων θανάτῳ ζημιοῦσθαι, τοὺς δὲ στρατηγούς, ὅταν ὀμνύωσι τὸν πάτριον ὅρκον, ἐπομνύειν ὅτι καὶ δὶς ἀνὰ πᾶν ἔτος εἰς τὴν Μεγαρικὴν ἐμβαλοῦσι· ταφῆναι δʼ Ἀνθεμόκριτον παρὰ τὰς Θριασίας πύλας, αἳ νῦν Δίπυλον ὀνομάζονται.

30.4Megaralılar ise Anthemokritos'un ölümünü reddedip suçu Aspasia'ya ve Perikles'e yüklüyor, Akharnalılar'dan alınma şu ünlü ve bayağı dizeleri kullanıyorlardı:

Megara'ya giden içkiyle sarhoş gençler Fahişe Simaitha'yı kaçırdı; Sonra da Megaralılar, acıdan öfkeye kapılıp Aspasia'nın iki fahişesini kaçırdı.

30.4

Μεγαρεῖς δὲ τὸν Ἀνθεμοκρίτου φόνον ἀπαρνούμενοι τὰς αἰτίας εἰς Ἀσπασίαν καὶ Περικλέα τρέπουσι, χρώμενοι τοῖς περιβοήτοις καὶ δημώδεσι τούτοις ἐκ τῶν Ἀχαρνέων στιχιδίοις· πόρνην δὲ Σιμαίθαν ἰόντες Μεγάραδε νεανίαι κλέπτουσι μεθυσοκότταβοι· κἆθʼ οἱ Μεγαρεῖς ὀδύναις πεφυσιγγωμένοι ἀντεξέκλεψαν Ἀσπασίας πόρνας δύο.

31.131. Bölüm

Başlangıcın nasıl olduğunu bilmek kolay değil, ama kararnamenin kaldırılmamasının sorumluluğunu herkes Perikles'e yükler. Bazıları onun yüksek düşüncesiyle, en iyi olanı gözeterek direndiğini söyler; bu emri bir taviz denemesi, kabul etmeyi de zayıflık itirafı saymıştır. Bazıları ise onun daha çok inatçılık ve kavgacılıkla, gücünü göstermek için Lakedaimonları küçümsediğini söyler.

31.1

τὴν μὲν οὖν ἀρχὴν ὅπως ἔσχεν οὐ ῥᾴδιον γνῶναι, τοῦ δὲ μὴ λυθῆναι τὸ ψήφισμα πάντες ὡσαύτως τὴν αἰτίαν ἐπιφέρουσι τῷ Περικλεῖ. πλὴν οἱ μὲν ἐκ φρονήματος μεγάλου μετὰ γνώμης κατὰ τὸ βέλτιστον ἀπισχυρίσασθαί φασιν αὐτόν, πεῖραν ἐνδόσεως τὸ πρόσταγμα καὶ τὴν συγχώρησιν ἐξομολόγησιν ἀσθενείας ἡγούμενον· οἱ δὲ μᾶλλον αὐθαδείᾳ τινὶ καὶ φιλονεικίᾳ πρὸς ἔνδειξιν ἰσχύος περιφρονῆσαι Λακεδαιμονίων.

31.2En kötü, ama en çok tanığı olan suçlama şöyledir. Heykeltıraş Pheidias, söylendiği gibi, heykeli üstlenmişti. Perikles'in dostu olup onun yanında çok etkili olunca bazıları onu kıskanarak düşmanı oldu, bazıları ise onun üzerinden Perikles'in halk nezdinde nasıl yargılanacağını denemek istedi. Pheidias'ın yardımcılarından Menon adında birini ikna ettiler, Pheidias'ı ihbar edip suçlaması karşılığında dokunulmazlık istesin diye forumda sığınmacı olarak oturttular.

31.2

ἡ δὲ χειρίστη μὲν αἰτία πασῶν, ἔχουσα δὲ πλείστους μάρτυρας, οὕτω πως λέγεται. Φειδίας ὁ πλάστης ἐργολάβος μὲν ἦν τοῦ ἀγάλματος, ὥσπερ εἴρηται, φίλος δὲ τῷ Περικλεῖ γενόμενος καὶ μέγιστον παρʼ αὐτῷ δυνηθεὶς τοὺς μὲν διʼ αὑτὸν ἔσχεν ἐχθροὺς φθονούμενος, οἱ δὲ τοῦ δήμου ποιούμενοι πεῖραν ἐν ἐκείνῳ, ποῖός τις ἔσοιτο τῷ Περικλεῖ κριτής, Μένωνά τινα τῶν Φειδίου συνεργῶν πείσαντες ἱκέτην ἐν ἀγορᾷ καθίζουσιν, αἰτούμενον ἄδειαν ἐπὶ μηνύσει καὶ κατηγορίᾳ τοῦ Φειδίου.

31.3Halk adamı kabul etti, mecliste dava açıldı. Hırsızlık kanıtlanamadı. Çünkü Pheidias, Perikles'in tavsiyesiyle, altını baştan heykele öyle işleyip yerleştirmişti ki hepsi çıkarılıp tartılabilirdi. Perikles de suçlayanlara o zaman bunu yapmalarını söyledi.

31.3

προσδεξαμένου δὲ τοῦ δήμου τὸν ἄνθρωπον καὶ γενομένης ἐν ἐκκλησίᾳ διώξεως, κλοπαὶ μὲν οὐκ ἠλέγχοντο· τὸ γὰρ χρυσίον οὕτως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τῷ ἀγάλματι προσειργάσατο καὶ περιέθηκεν ὁ Φειδίας γνώμῃ τοῦ Περικλέους ὥστε πᾶν δυνατὸν εἶναι περιελοῦσιν ἀποδεῖξαι τὸν σταθμόν, ὃ καὶ τότε τοὺς κατηγόρους ἐκέλευσε ποιεῖν ὁ Περικλῆς.

31.4Ama eserlerinin şanı Pheidias'ı kıskançlıkla ezdi; özellikle de kalkan üzerine Amazonlarla savaşı işlerken iki eliyle taş kaldıran kel yaşlı bir adamın kılığında kendi figürünü yapmış, bir Amazon'la savaşan Perikles'in de çok güzel bir tasvirini koymuştu. Perikles'in yüzünün önünde mızrak kaldıran elin duruşu da, her iki yandan görünen benzerliği örtmeye çalışırcasına ustaca yapılmıştı.

31.4

ἡ δὲ δόξα τῶν ἔργων ἐπίεζε φθόνῳ τὸν Φειδίαν, καὶ μάλισθʼ ὅτι τὴν πρὸς Ἀμαζόνας μάχην ἐν τῇ ἀσπίδι ποιῶν αὑτοῦ τινα μορφὴν ἐνετύπωσε πρεσβύτου φαλακροῦ πέτρον ἐπῃρμένου διʼ ἀμφοτέρων τῶν χειρῶν, καὶ τοῦ Περικλέους εἰκόνα παγκάλην ἐνέθηκε μαχομένου πρὸς Ἀμαζόνα. τὸ δὲ σχῆμα τῆς χειρός, ἀνατεινούσης δόρυ πρὸ τῆς ὄψεως τοῦ Περικλέους, πεποιημένον εὐμηχάνως οἷον ἐπικρύπτειν βούλεται τὴν ὁμοιότητα παραφαινομένην ἑκατέρωθεν.

31.5Pheidias hapse atılıp orada hastalıktan öldü; bazılarına göre Perikles'i karalamak için düşmanları tarafından zehirlendi. İhbarcı Menon'a Glykon'un önergesiyle halk vergi muafiyeti verdi, komutanlara da adamın güvenliğini sağlama görevi verdi.

31.5

ὁ μὲν οὖν Φειδίας εἰς τὸ δεσμωτήριον ἀπαχθεὶς ἐτελεύτησε νοσήσας, ὡς δέ φασιν ἔνιοι, φαρμάκοις, ἐπὶ διαβολῇ τοῦ Περικλέους τῶν ἐχθρῶν παρασκευασάντων. τῷ δὲ μηνυτῇ Μένωνι γράψαντος Γλύκωνος ἀτέλειαν ὁ δῆμος ἔδωκε, καὶ προσέταξε τοῖς στρατηγοῖς ἐπιμελεῖσθαι τῆς ἀσφαλείας τοῦ ἀνθρώπου.

32.132. Bölüm

Bu sıralarda Aspasia dinsizlikle yargılandı. Onu suçlayan komedya şairi Hermippos, bir de Perikles için hür kadınları aynı yerde ağırladığını iddia ediyordu. Diopeithes ise tanrıları tanımayan ya da gök cisimleri üzerine öğreti yayanların ihbar edilmesi için kararname yazdı; Anaksagoras üzerinden kuşkuyu Perikles'e yöneltiyordu.

32.1

περὶ δὲ τοῦτον τὸν χρόνον Ἀσπασία δίκην ἔφευγεν ἀσεβείας, Ἑρμίππου τοῦ κωμῳδοποιοῦ διώκοντος καὶ προσκατηγοροῦντος ὡς Περικλεῖ γυναῖκας ἐλευθέρας εἰς τὸ αὐτὸ φοιτώσας ὑποδέχοιτο. καὶ ψήφισμα Διοπείθης ἔγραψεν εἰσαγγέλλεσθαι τοὺς τὰ θεῖα μὴ νομίζοντας ἢ λόγους περὶ τῶν μεταρσίων διδάσκοντας, ἀπερειδόμενος εἰς Περικλέα διʼ Ἀναξαγόρου τὴν ὑπόνοιαν.

32.2Halk bu iftiraları benimseyip kabul edince, Drakontides'in önergesiyle şu karar alındı: Perikles para hesaplarını Prytanis'lere verecek, yargıçlar oylarını sunaktan alıp şehirde karar vereceklerdi. Hagnon ise bu hükmü kararnameden çıkarıp, davanın bin beş yüz yargıç önünde görülmesini önerdi; suçun hırsızlık, rüşvet ya da haksızlık diye adlandırılması tercihe bırakıldı.

32.2

δεχομένου δὲ τοῦ δήμου καὶ προσιεμένου τὰς διαβολάς, οὕτως ἤδη ψήφισμα κυροῦται, Δρακοντίδου γράψαντος, ὅπως οἱ λόγοι τῶν χρημάτων ὑπὸ Περικλέους εἰς τοὺς Πρυτάνεις ἀποτεθεῖεν, οἱ δὲ δικασταὶ τὴν ψῆφον ἀπὸ τοῦ βωμοῦ φέροντες ἐν τῇ πόλει κρίνοιεν. Ἅγνων δὲ· τοῦτο μὲν ἀφεῖλε τοῦ ψηφίσματος, κρίνεσθαι δὲ τὴν δίκην ἔγραψεν ἐν δικασταῖς χιλίοις καὶ πεντακοσίοις, εἴτε κλοπῆς καὶ δώρων εἴτʼ ἀδικίου βούλοιτό τις ὀνομάζειν τὴν δίωξιν.

32.3Aiskhines'e göre Perikles, dava sırasında onun için gözyaşı dökerek ve yargıçlara yalvararak Aspasia'yı kurtardı. Anaksagoras için ise korkup onu şehirden gönderdi. Pheidias olayı yüzünden halkla arası açılınca da mahkemeden korktu ve gelmek üzere olan, için için yanan savaşı alevlendirdi. Umudu, suçlamaları dağıtmak ve kıskançlığı dindirmekti: Şehir büyük işler ve tehlikeler içinde itibarı ve gücü yüzünden kendisini yalnız ona teslim edecekti. Halkın Lakedaimonlara boyun eğmesine izin vermemesinin sebepleri olarak bunlar söylenir, ama gerçek belli değildir.

32.3

ἀσπασίαν μὲν οὖν ἐξῃτήσατο, πολλὰ πάνυ παρὰ τὴν δίκην, ὡς Αἰσχίνης φησίν, ἀφεὶς ὑπὲρ αὐτῆς δάκρυα καὶ δεηθεὶς τῶν δικαστῶν· Ἀναξαγόραν δὲ φοβηθεὶς ἐξέπεμψεν ἐκ τῆς πόλεως. ὡς δὲ διὰ Φειδίου προσέπταισε τῷ δήμῳ, φοβηθεὶς τὸ δικαστήριον μέλλοντα τὸν πόλεμον καὶ ὑποτυφόμενον ἐξέκαυσεν, ἐλπίζων διασκεδάσειν τὰ ἐγκλήματα καὶ ταπεινώσειν τὸν φθόνον ἐν πράγμασι μεγάλοις καὶ κινδύνοις τῆς πόλεως ἐκείνῳ μόνῳ διὰ τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν δύναμιν ἀναθείσης ἑαυτήν. αἱ μὲν οὖν αἰτίαι διʼ ἃς οὐκ εἴασεν ἐνδοῦναι Λακεδαιμονίοις τὸν δῆμον, αὗται λέγονται, τὸ δʼ ἀληθὲς ἄδηλον.

33.133. Bölüm

Lakedaimonlar, Perikles devrilirse Atinalılarla her konuda daha kolay anlaşacaklarını biliyorlardı; bu yüzden onlardan Kylon lanetini kovmalarını istediler. Thukydides'in anlattığına göre Perikles'in anne tarafından soyu bu lanetle lekeliydi. Ama girişim, onu gönderenlerin beklediğinin tersine döndü: Perikles'e şüphe ve iftira değil, vatandaşlarının gözünde daha da büyük bir güven ve itibar kazandırdı, çünkü düşmanın en çok ondan nefret ettiği ve korktuğu ortaya çıkmıştı.

33.1

οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι γινώσκοντες ὡς ἐκείνου καταλυθέντος εἰς πάντα μαλακωτέροις χρήσονται τοῖς Ἀθηναίοις, ἐκέλευον αὐτοὺς τὸ ἄγος ἐλαύνειν τὸ Κυλώνειον, ᾧ τὸ μητρόθεν γένος τοῦ Περικλέους ἔνοχον ἦν, ὡς Θουκυδίδης ἱστόρηκεν. ἡ δὲ πεῖρα περιέστη τοῖς πέμψασιν εἰς τοὐναντίον· ἀντὶ γὰρ ὑποψίας καὶ διαβολῆς ὁ Περικλῆς ἔτι μείζονα πίστιν ἔσχε καὶ τιμὴν παρὰ τοῖς πολίταις, ὡς μάλιστα μισούντων καὶ φοβουμένων ἐκεῖνον τῶν πολεμίων.

33.2Bu yüzden Arkhidamos Peloponneslileri alıp Attika'ya girmeden önce Perikles Atinalılara şunu bildirdi: Arkhidamos başka her yeri yakıp yıkarken, aralarındaki konukluk bağı yüzünden ya da düşmanlarına iftira fırsatı vermek için onun mülklerine dokunmazsa, toprağını da çiftliklerini de şehre bağışlıyordu.

33.2

διὸ καὶ πρὶν ἐμβαλεῖν εἰς τὴν Ἀττικὴν τὸν Ἀρχίδαμον ἔχοντα τοὺς Πελοποννησίους προεῖπε τοῖς Ἀθηναίοις, ἂν ἄρα τἆλλα δῃῶν ὁ Ἀρχίδαμος ἀπέχηται τῶν ἐκείνου διὰ τὴν ξενίαν τὴν οὖσαν αὐτοῖς, ἢ διαβολῆς τοῖς ἐχθροῖς ἐνδιδοὺς ἀφορμάς, ὅτι τῇ πόλει καὶ τὴν χώραν καὶ τὰς ἐπαύλεις ἐπιδίδωσιν.

33.3Lakedaimonlar böylece müttefikleriyle birlikte büyük bir orduyla, Kral Arkhidamos'un komutasında Attika'ya girdiler. Ülkeyi yağmalayarak Akharnai'ye kadar ilerleyip orada ordugâh kurdular; Atinalıların buna katlanamayacağını, öfke ve gururla karşılarına çıkıp savaşacağını düşünüyorlardı.

33.3

ἐμβάλλουσιν οὖν εἰς τὴν Ἀττικὴν στρατῷ μεγάλῳ Λακεδαιμόνιοι μετὰ τῶν συμμάχων, Ἀρχιδάμου τοῦ βασιλέως ἡγουμένου. καὶ δῃοῦντες τὴν χώραν προῆλθον εἰς Ἀχαρνὰς καὶ κατεστρατοπέδευσαν, ὡς τῶν Ἀθηναίων οὐκ ἀνεξομένων, ἀλλʼ ὑπʼ ὀργῆς καὶ φρονήματος διαμαχουμένων πρὸς αὐτούς.

33.4Ama Perikles'e göre altmış bin Peloponnesli ve Boiotialı ağır piyadeye karşı (ilk saldırıya katılanların sayısı bu kadardı) şehrin ta kendisi için meydan muharebesine girmek çok tehlikeliydi. Savaşmak isteyenleri ve olanlara dayanamayanları şöyle diyerek yatıştırıyordu: Kesilip biçilen ağaçlar çabucak yeniden büyür, ama ölen adamların yerini doldurmak kolay değildir.

33.4

τῷ δὲ Περικλεῖ δεινὸν ἐφαίνετο πρὸς τοὺς ἑξακισμυρίους Πελοποννησίων καὶ Βοιωτῶν ὁπλίτας (τοσοῦτοι γὰρ ἦσαν οἱ τὸ πρῶτον ἐμβαλόντες) ὑπὲρ αὐτῆς τῆς πόλεως μάχην συνάψαι· τοὺς δὲ βουλομένους μάχεσθαι καὶ δυσπαθοῦντας πρὸς τὰ γινόμενα κατεπράϋνε, λέγων ὡς δένδρα μὲν τμηθέντα καὶ κοπέντα φύεται ταχέως, ἀνδρῶν δὲ διαφθαρέντων αὖθις τυχεῖν οὐ ῥᾴδιόν ἐστι.

33.5Görüşüne aykırı bir karara zorlanmaktan korktuğu için halkı meclise toplamıyordu. Açık denizde rüzgâr bastırınca bir gemi kaptanı nasıl her şeyi yerli yerine koyar, halatları gerer, deniz tutan ve korkuya kapılan yolcuların gözyaşlarına, yalvarışlarına aldırmadan tekhnē'sini uygularsa, o da şehri kapatıp güvenlik için her yere nöbetçi yerleştirdikten sonra kendi hesaplarının gereğini yapıyor, ona bağırıp çağıranlara ve kızanlara pek kulak asmıyordu.

33.5

τὸν δὲ δῆμον εἰς ἐκκλησίαν οὐ συνῆγε δεδιὼς βιασθῆναι παρὰ γνώμην, ἀλλʼ ὥσπερ νεὼς κυβερνήτης ἀνέμου κατιόντος ἐν πελάγει θέμενος εὖ πάντα καὶ κατατείνας τὰ ὅπλα χρῆται τῇ τέχνῃ, δάκρυα καὶ δεήσεις ἐπιβατῶν ναυτιώντων καὶ φοβουμένων ἐάσας, οὕτως ἐκεῖνος, τό τε ἄστυ συγκλείσας καὶ καταλαβὼν πάντα φυλακαῖς πρὸς ἀσφάλειαν, ἐχρῆτο τοῖς αὑτοῦ λογισμοῖς, βραχέα φροντίζων τῶν καταβοώντων καὶ δυσχεραινόντων.

33.6Oysa dostlarından pek çoğu yalvararak, düşmanlarından pek çoğu tehdit ve suçlamalarla üstüne geliyordu. Korolar, komutanlığını korkakça, işleri düşmana bırakan bir yönetim diye aşağılayan, onu utandırmak için yazılmış şarkılar ve hicivler söylüyordu. Kleon da artık ona sataşmaya başlamıştı; vatandaşların Perikles'e duyduğu öfkeyi basamak yaparak halk önderliğine yürüyordu.

33.6

καίτοι πολλοὶ μὲν αὐτοῦ τῶν φίλων δεόμενοι προσέκειντο, πολλοὶ δὲ τῶν ἐχθρῶν ἀπειλοῦντες καὶ κατηγοροῦντες, χοροὶ δʼ ᾖδον ᾄσματα καὶ σκώμματα πρὸς αἰσχύνην, ἐφυβρίζοντες αὐτοῦ τὴν στρατηγίαν ὡς ἄνανδρον καὶ προϊεμένην τὰ πράγματα τοῖς πολεμίοις. ἐπεφύετο δὲ καὶ Κλέων ἤδη, διὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνον ὀργῇς τῶν πολιτῶν πορευόμενος ἐπὶ τὴν δημαγωγίαν,

33.7Hermippos'un şu anapaestleri bunu gösterir:

Satirlerin kralı, neden mızrak kaldırmak istemiyorsun da savaş üzerine korkunç sözler ediyorsun, ama altından Teles'in psykhē'si çıkıyor? Kama sert bileği taşında bilenirken dişlerini gıcırdatıyorsun, ateşli Kleon'un ısırığıyla.

33.7

ὡς τἀνάπαιστα ταῦτα δηλοῖ ποιήσαντος Ἑρμίππου· βασιλεῦ σατύρων, τί ποτʼ οὐκ ἐθέλεις δόρυ βαστάζειν, ἀλλὰ λόγους μὲν περὶ τοῦ πολέμου δεινοὺς παρέχεις, ψυχὴ δὲ Τέλητος ὕπεστιν; κἀγχειριδίου δʼ ἀκόνῃ σκληρᾷ παραθηγομένης βρύχεις κοπίδος, δηχθεὶς αἴθωνι Κλέωνι.

34.134. Bölüm

Ama Perikles bu tür şeylerin hiçbirinden etkilenmedi; itibarsızlığa ve nefrete sakince, sessizce katlandı. Yüz gemilik bir donanmayı Peloponnesos'a gönderdi ama kendisi birlikte gitmedi; Peloponnesliler çekilene dek evde kalıp şehri elinde tuttu. Savaştan yine de bunalan halkın gönlünü almak için para dağıtımlarıyla onları toparlıyor, koloni toprağı paylaştıran kararlar öneriyordu: Aiginalıların hepsini sürerek adayı kurası çıkan Atinalılara dağıttı. Düşmanın çektikleri de bir parça avuntu oluyordu.

34.1

πλὴν ὑπʼ οὐδενὸς ἐκινήθη τῶν τοιούτων ὁ Περικλῆς, ἀλλὰ πρᾴως καὶ σιωπῇ τὴν ἀδοξίαν καὶ τὴν ἀπέχθειαν ὑφιστάμενος, καὶ νεῶν ἑκατὸν ἐπὶ τὴν Πελοπόννησον στόλον ἐκπέμπῶν αὐτὸς οὐ συνεξέπλευσεν, ἀλλʼ ἔμεινεν οἰκουρῶν καὶ διὰ χειρὸς ἔχων τὴν πόλιν, ἕως ἀπηλλάγησαν οἱ Πελοποννήσιοι. θεραπεύων δὲ τοὺς πολλοὺς ὅμως ἀσχάλλοντας ἐπὶ τῷ πολέμῳ, διανομαῖς τε χρημάτων ἀνελάμβανε καὶ κληρουχίας ἔγραφεν· Αἰγινήτας γὰρ ἐξελάσας ἅπαντας διένειμε τὴν νῆσον Ἀθηναίων τοῖς λαχοῦσιν. ἦν δέ τις παρηγορία καὶ ἀφʼ ὧν ἔπασχον οἱ πολέμιοι.

34.2Çünkü Peloponnesos'u dolaşan donanma geniş toprakları, köyleri ve küçük şehirleri talan etmişti; kendisi de karadan Megara toprağına girip hepsini harap etti. Buradan da belliydi ki düşman, karada Atinalılara çok zarar verse de denizden onların elinden çok zarar görüyordu; tanrısal bir güç insan hesaplarına karşı çıkmasaydı savaşı bu kadar uzatamaz, Perikles'in baştan öngördüğü gibi çabucak pes ederdi.

34.2

καὶ γὰρ οἱ περιπλέοντες τὴν Πελοπόννησον χώραν τε πολλὴν κώμας τε καὶ πόλεις μικρὰς διεπόρθησαν, καὶ κατὰ γῆν αὐτὸς ἐμβαλὼν εἰς τὴν Μεγαρικὴν ἔφθειρε πᾶσαν. ᾗ καὶ δῆλον ἦν ὅτι πολλὰ μὲν δρῶντες κατὰ γῆν κακὰ τοὺς Ἀθηναίους, πολλὰ δὲ πάσχοντες ὑπʼ ἐκείνων ἐκ θαλάττης, οὐκ ἂν εἰς μῆκος πολέμου τοσοῦτον προὔβησαν, ἀλλὰ ταχέως ἀπεῖπον, ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς ὁ Περικλῆς προηγόρευσεν, εἰ μή τι δαιμόνιον ὑπηναντιώθη τοῖς ἀνθρωπίνοις λογισμοῖς.

34.3Oysa önce veba patladı ve gençliğin, gücün baharındakileri silip süpürdü. Bundan hem bedenleri hem psykhē'leri zarar gören Atinalılar Perikles'e karşı büsbütün azdılar; hastalıktan aklını yitirip hekimine ya da babasına saldıran hastalar gibi ona zarar vermeye kalkıştılar. Düşmanları onları şuna inandırmıştı: Hastalığa sebep, kır halkının şehre doluşmasıydı;

34.3

νῦν δὲ πρῶτον μὲν ἡ λοιμώδης ἐνέπεσε φθορὰ καὶ κατενεμήθη τὴν ἀκμάζουσαν ἡλικίαν καὶ δύναμιν· ὑφʼ ἧς καὶ τὰ σώματα κακούμενοι καὶ τὰς ψυχὰς παντάπασιν ἠγριώθησαν πρὸς τὸν Περικλέα, καὶ καθάπερ ἰατρὸν ἢ πατέρα τῇ νόσῳ παραφρονήσαντες ἀδικεῖν ἐπεχείρησαν, ἀναπεισθέντες ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν ὡς τὴν μὲν νόσον ἡ τοῦ χωριτικοῦ πλήθους εἰς τὸ ἄστυ συμφόρησις ἀπεργάζεται,

34.4yaz mevsiminde kalabalıklar küçük evlerde, boğucu barakalarda üst üste yığılmış, eski temiz ve açık havadaki yaşamlarının yerine kapalı ve aylak bir yaşama mahkûm edilmişti. Bunun sorumlusu da savaş yüzünden kır halkını surların içine boşaltan, ama bu kadar insanı hiçbir işte kullanmayan, sürü gibi kapatılmış hâlde birbirlerinden hastalık kapmalarına göz yuman, onlara ne bir değişiklik ne de bir nefes alma imkânı sağlayan adamdı.

34.4

θέρους ὥρᾳ πολλῶν ὁμοῦ χύδην ἐν οἰκήμασι μικροῖς καὶ σκηνώμασι πνιγηροῖς ἠναγκασμένων διαιτᾶσθαι δίαιταν οἰκουρὸν καὶ ἀργὴν ἀντὶ καθαρᾶς καὶ ἀναπεπταμένης τῆς πρότερον, τούτου δʼ αἴτιος ὁ τῷ πολέμῳ τὸν ἀπὸ τῆς χώρας ὄχλον εἰς τὰ τείχη καταχεάμενος καὶ πρὸς οὐδὲν ἀνθρώποις τοσούτοις χρώμενος, ἀλλʼ ἐῶν ὥσπερ βοσκήματα καθειργμένους ἀναπίμπλασθαι φθορᾶς ἀπʼ ἀλλήλων, καὶ μηδεμίαν μεταβολὴν μηδʼ ἀναψυχὴν ἐκπορίζων.

35.135. Bölüm

Perikles buna çare bulmak ve düşmana da biraz zarar vermek için yüz elli gemi donattı, birçok seçkin ağır piyade ile atlıyı bindirip denize açılmaya hazırlandı. Bu büyüklükte bir güç vatandaşlara büyük umut, düşmana da ondan az olmayan bir korku veriyordu. Gemiler dolmuş, Perikles kendi triresine binmişti ki güneş tutuldu, ortalık karardı ve herkes bunu büyük bir alamet sayarak dehşete kapıldı.

35.1

ταῦτα βουλόμενος ἰᾶσθαι καί τι παραλυπεῖν τοὺς πολεμίους, ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα ναῦς ἐπλήρου, καὶ πολλοὺς καὶ ἀγαθοὺς ὁπλίτας καὶ ἱππέας ἀναβιβασάμενος ἔμελλεν ἀνάγεσθαι, μεγάλην ἐλπίδα τοῖς πολίταις καὶ φόβον οὐκ ἐλάττω τοῖς πολεμίοις ἀπὸ τοσαύτης ἰσχύος παρασχών. ἤδη δὲ πεπληρωμένων τῶν νεῶν καὶ τοῦ Περικλέους ἀναβεβηκότος ἐπὶ τὴν ἑαυτοῦ τριήρη τὸν μὲν ἥλιον ἐκλιπεῖν συνέβη καὶ γενέσθαι σκότος, ἐκπλαγῆναι δὲ πάντας ὡς πρὸς μέγα σημεῖον.

35.2Perikles, dümencinin korkudan ne yapacağını bilemediğini görünce pelerinini onun gözlerinin önüne tuttu, yüzünü örttü ve bunda korkunç bir şey ya da korkunç bir şeyin işaretini görüp görmediğini sordu. Görmediğini söyleyince, "Peki," dedi, "karartmayı yapan şeyin pelerinden büyük olması dışında o olayın bundan ne farkı var?" Bu hikâye filozofların okullarında anlatılır.

35.2

ὁρῶν οὖν ὁ Περικλῆς περίφοβον τὸν κυβερνήτην καὶ διηπορημένον, ἀνέσχε τὴν χλαμύδα πρὸ τῶν ὄψεων αὐτοῦ, καὶ παρακαλύψας ἠρώτησε μή τι δεινὸν ἢ δεινοῦ τινος οἴεται σημεῖον· ὡς δʼ οὐκ ἔφη, τί οὖν, εἶπεν, ἐκεῖνο τούτου διαφέρει, πλὴν ὅτι μεῖζόν τι τῆς χλαμύδος ἐστὶ τὸ πεποιηκὸς τὴν ἐπισκότησιν; ταῦτα μὲν οὖν ἐν ταῖς σχολαῖς λέγεται τῶν φιλοσόφων.

35.3Perikles denize açıldı ama hazırlığına yaraşır hiçbir iş yapamadı. Kutsal Epidauros'u kuşattı, şehir düşecek gibi de görünüyordu, ama hastalık yüzünden başaramadı. Salgın yalnız onları değil, orduyla herhangi bir teması olan herkesi de kırıp geçirdi. Bunun üzerine Perikles, kendisine öfkelenen Atinalıları avutup yüreklendirmeye çalıştı.

35.3

ἐκπλεύσας δʼ οὖν ὁ Περικλῆς οὔτʼ ἄλλο τι δοκεῖ τῆς παρασκευῆς ἄξιον δρᾶσαι, πολιορκήσας τε τὴν ἱερὰν Ἐπίδαυρον ἐλπίδα παρασχοῦσαν ὡς ἁλωσομένην ἀπέτυχε διὰ τὴν νόσον. ἐπιγενομένη γὰρ οὐκ αὐτοὺς μόνον, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὁπωσοῦν τῇ στρατιᾷ συμμίξαντας προσδιέφθειρεν. ἐκ τούτου χαλεπῶς διακειμένους τοὺς Ἀθηναίους πρὸς αὐτὸν ἐπειρᾶτο παρηγορεῖν καὶ ἀναθαρρύνειν.

35.4Ama onların öfkesi, oy taşlarını ellerine alıp yetkiyi kazanarak komutanlığını elinden almadan ve onu para cezasına çarptırmadan dinmedi, fikirleri de değişmedi. Cezayı en düşük gösterenler on beş, en yüksek gösterenler elli talant yazar. Dava kaydında suçlayıcı olarak Idomeneus'a göre Kleon, Theophrastos'a göre Simmias geçer; Pontoslu Herakleides ise Lakratidas der.

35.4

οὐ μὴν παρέλυσε τὴν ὀργὴν οὐδὲ μετέπεισε πρότερον ἢ τὰς ψήφους λαβόντας ἐπʼ αὐτὸν εἰς τὰς χεῖρας καὶ γενομένους κυρίους ἀφελέσθαι τὴν στρατηγίαν καὶ ζημιῶσαι χρήμασιν, ὧν ἀριθμὸν οἱ τὸν ἐλάχιστον πεντεκαίδεκα τάλαντα, πεντήκοντα δʼ οἱ τὸν πλεῖστον γράφουσιν. ἐπεγράφη δὲ τῇ δίκῃ κατήγορος, ὡς μὲν Ἰδομενεὺς λέγει, Κλέων, ὡς δὲ Θεόφραστος, Σιμμίας· ὁ δὲ Ποντικὸς Ἡρακλείδης Λακρατίδαν εἴρηκε.

36.136. Bölüm

Kamu işlerindeki sıkıntı yakında bitecekti; çünkü halk, iğnesini sokan arı gibi, vurduğu darbeyle birlikte öfkesini de ona boşaltmıştı. Ama evinin hâli kötüydü: Vebada yakınlarından çoğunu kaybetmişti, ev halkı da çoktandır geçimsizlikle çalkalanıyordu. Meşru oğullarının büyüğü Ksanthippos tabiatça savurgandı, üstelik Epilykos oğlu Tisandros'un genç ve müsrif kızıyla evliydi. Babasının titizliğine, ona azar azar ve cimrice para vermesine sinirleniyordu.

36.1

τὰ μὲν οὖν δημόσια ταχέως ἔμελλε παύσεσθαι, καθάπερ κέντρον εἰς τοῦτον ἅμα πληγῇ τὸν θυμὸν ἀφεικότων τῶν πολλῶν· τὰ δʼ οἰκεῖα μοχθηρῶς εἶχεν αὐτῷ κατά τε τὸν λοιμὸν οὐκ ὀλίγους ἀποβαλόντι τῶν ἐπιτηδείων καὶ στάσει διατεταραγμένα πόρρωθεν. ὁ γὰρ πρεσβύτατος αὐτοῦ τῶν γνησίων υἱῶν Ξάνθιππος φύσει τε δαπανηρὸς ὢν καὶ γυναικὶ νέᾳ καὶ πολυτελεῖ συνοικῶν, Τισάνδρου θυγατρὶ τοῦ Ἐπιλύκου, χαλεπῶς ἔφερε τὴν τοῦ πατρὸς ἀκρίβειαν γλίσχρα καὶ κατὰ μικρὸν αὐτῷ χορηγοῦντος.

36.2Bir gün dostlarından birine adam gönderip Perikles istiyormuş gibi para aldı. Adam sonradan parayı geri isteyince Perikles üstelik ona dava da açtı. Genç Ksanthippos buna içerleyip babasını kötülemeye başladı. Önce evdeki uğraşlarını ve sofistlerle yaptığı konuşmaları alay konusu ederek dışarı yayıyordu.

36.2

πέμψας οὖν πρός τινα τῶν φίλων ἔλαβεν ἀργύριον ὡς τοῦ Περικλέους κελεύσαντος. ἐκείνου δʼ ὕστερον ἀπαιτοῦντος, ὁ μὲν Περικλῆς καὶ δίκην αὐτῷ προσέλαχε, τὸ δὲ μειράκιον ὁ Ξάνθιππος ἐπὶ τούτῳ χαλεπῶς διατεθεὶς ἐλοιδόρει τὸν πατέρα, πρῶτον μὲν ἐκφέρων ἐπὶ γέλωτι τὰς οἴκοι διατριβὰς αὐτοῦ καὶ τοὺς λόγους οὓς ἐποιεῖτο μετὰ τῶν σοφιστῶν.

36.3Bir pentatloncu, Pharsaloslu Epitimos'a kazara cirit atıp onu öldürünce, Perikles'in bütün bir gününü Protagoras'la, en doğru akıl yürütmeye göre bu felaketin sebebi ciritin mi, atanın mı, yoksa oyunları yönetenlerin mi sayılması gerektiğini tartışmakla geçirdiğini anlatıyordu. Stesimbrotos ayrıca, kendi karısıyla ilgili o iftirayı halk arasına bizzat Ksanthippos'un yaydığını söyler. Delikanlının babasıyla anlaşmazlığı ölümüne kadar onarılmadan sürdü; Ksanthippos vebaya yakalanıp öldü.

36.3

πεντάθλου γάρ τινος ἀκοντίῳ πατάξαντος Ἐπίτιμον τὸν Φαρσάλιον ἀκουσίως καὶ κατακτείναντος, ἡμέραν ὅλην ἀναλῶσαι μετὰ Πρωταγόρου διαποροῦντα πότερον τὸ ἀκόντιον ἢ τὸν βαλόντα μᾶλλον ἢ τοὺς ἀγωνοθέτας κατὰ τὸν ὀρθότατον λόγον αἰτίους χρὴ τοῦ πάθους ἡγεῖσθαι. πρὸς δὲ τούτοις καὶ τὴν περὶ τῆς γυναικὸς διαβολὴν ὑπὸ τοῦ Ξανθίππου φησὶν ὁ Στησίμβροτος εἰς τοὺς πολλοὺς διασπαρῆναι, καὶ ὅλως ἀνήκεστον ἄχρι τῆς τελευτῆς τῷ νεανίσκῳ πρὸς τὸν πατέρα παραμεῖναι τὴν διαφοράν· ἀπέθανε γὰρ ὁ Ξάνθιππος ἐν τῷ λοιμῷ νοσήσας.

36.4Perikles o sırada kız kardeşini, devlet işlerinde en çok işine yarayan hısımlarının ve dostlarının çoğunu da kaybetti. Yine de yılmadı, felaketler karşısında vakarını ve psykhē'sinin büyüklüğünü yitirmedi. Hatta yakınlarından hiçbirinin cenazesinde ağlarken, yas tutarken, mezarı başında görülmedi; ta ki meşru oğullarından sağ kalan son kişi Paralos'u da kaybedene dek.

36.4

ἀπέβαλε δὲ καὶ τὴν ἀδελφὴν ὁ Περικλῆς τότε καὶ τῶν κηδεστῶν καὶ φίλων τοὺς πλείστους καὶ χρησιμωτάτους πρὸς τὴν πολιτείαν. οὐ μὴν ἀπεῖπεν οὐδὲ προὔδωκε τὸ φρόνημα καὶ τὸ μέγεθος τῆς ψυχῆς ὑπὸ τῶν συμφορῶν, ἀλλʼ οὐδὲ κλαίων οὐδὲ κηδεύων οὐδὲ πρὸς τάφῳ τινὸς ὤφθη τῶν ἀναγκαίων, πρίν γε δὴ καὶ τὸν περίλοιπον αὑτοῦ τῶν γνησίων υἱῶν ἀποβαλεῖν Πάραλον.

36.5Bu darbeyle sarsıldı, yine de karakterini korumaya, yüce gönüllülüğünü yitirmemeye çalıştı. Ama ölünün üzerine çelenk bırakırken onu görünce duygusuna yenik düştü; hıçkırıklara boğuldu, yaşları boşandı. Bütün ömründe bir kez olsun böyle bir şey yapmamıştı.

36.5

ἐπὶ τούτῳ δὲ καμφθεὶς ἐπειρᾶτο μὲν ἐγκαρτερεῖν τῷ ἤθει καὶ διαφυλάττειν τὸ μεγαλόψυχον, ἐπιφέρων δὲ τῷ νεκρῷ στέφανον ἡττήθη τοῦ πάθους πρὸς τὴν ὄψιν, ὥστε κλαυθμόν τε ῥῆξαι καὶ πλῆθος ἐκχέαι δακρύων, οὐδέποτε τοιοῦτον οὐδὲν ἐν τῷ λοιπῷ βίῳ πεποιηκώς.

37.137. Bölüm

Şehir savaşta başka komutanları ve hatipleri denedi; ama hiçbirinin o kadar büyük bir önderliğe denk gelecek ağırlığı, güvence verecek itibarı olmadığı görüldü. Bunun üzerine şehir Perikles'i özledi, onu kürsüye ve komutanlık makamına çağırdı. O ise yas yüzünden moralsiz, evinde yatıyordu; Alkibiades ve öteki dostları onu ortaya çıkmaya ikna etti.

37.1

τῆς δὲ πόλεως πειρωμένης τῶν ἄλλων στρατηγῶν εἰς τὸν πόλεμον καὶ ῥητόρων, ὡς δʼ οὐδεὶς βάρος ἔχων ἰσόρροπον οὐδʼ ἀξίωμα πρὸς τοσαύτην ἐχέγγυον ἡγεμονίαν ἐφαίνετο, ποθούσης ἐκεῖνον καὶ καλούσης ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ τὸ στρατήγιον, ἀθυμῶν καὶ κείμενος οἴκοι διὰ τὸ πένθος ὑπʼ Ἀλκιβιάδου καὶ τῶν ἄλλων ἐπείσθη φίλων προελθεῖν.

37.2Halk ona karşı nankörlüğü için özür diledi. O da işleri yeniden üstlenip komutan seçilince, vaktiyle kendisinin getirdiği gayrimeşru çocuklara dair kanunun kaldırılmasını istedi; mirasçısızlıktan evinin adı ve soyu büsbütün tükenmesin diye.

37.2

ἀπολογησαμένου δὲ τοῦ δήμου τὴν ἀγνωμοσύνην πρὸς αὐτόν, ὑποδεξάμενος αὖθις τὰ πράγματα καὶ στρατηγὸς αἱρεθεὶς ᾐτήσατο λυθῆναι τὸν περὶ τῶν νόθων νόμον, ὃν αὐτὸς εἰσενηνόχει πρότερον, ὡς μὴ παντάπασιν ἐρημίᾳ διαδοχῆς τὸν οἶκον ἐκλίποι τοὔνομα καὶ τὸ γένος.

37.3Kanunun hikâyesi şöyleydi. Perikles çok zaman önce, devlet işlerinde gücünün doruğundayken ve dediğimiz gibi meşru oğulları varken, yalnız iki Atinalıdan doğanların Atinalı sayılmasını öngören bir kanun önermişti. Mısır kralı halka hediye olarak kırk bin medimnos buğday gönderip bunun vatandaşlar arasında dağıtılması gerekince, o kanuna dayanılarak, o zamana dek fark edilmemiş ya da göz yumulmuş gayrimeşrulara karşı birçok dava açıldı; birçoğu da şantajcıların tuzağına düştü.

37.3

εἶχε δʼ οὕτω τὰ περὶ τὸν νόμον. ἀκμάζων ὁ Περικλῆς ἐν τῇ πολιτείᾳ πρὸ πάνυ πολλῶν χρόνων, καὶ παῖδας ἔχων, ὥσπερ εἴρηται, γνησίους, νόμον ἔγραψε μόνους Ἀθηναίους εἶναι τοὺς ἐκ δυεῖν Ἀθηναίων γεγονότας. ἐπεὶ δὲ τοῦ βασιλέως τῶν Αἰγυπτίων δωρεὰν τῷ δήμῳ πέμψαντος τετρακισμυρίους πυρῶν μεδίμνους ἔδει διανέμεσθαι τοὺς πολίτας, πολλαὶ μὲν ἀνεφύοντο δίκαι τοῖς νόθοις ἐκ τοῦ γράμματος ἐκείνου τέως διαλανθάνουσι καὶ παρορωμένοις, πολλοὶ δὲ καὶ συκοφαντήμασι περιέπιπτον.

37.4Suçlu bulunup köle olarak satılanların sayısı beş binden biraz azdı; vatandaşlıkta kalıp Atinalı sayılanların sayımı ise on dört bin kırk çıktı.

37.4

ἐπράθησαν δʼ οὖν ἁλόντες ὀλίγῳ πεντακισχιλίων ἐλάττους, οἱ δὲ μείναντες ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ κριθέντες Ἀθηναῖοι μύριοι καὶ τετρακισχίλιοι καὶ τεσσαράκοντα τὸ πλῆθος ἐξητάσθησαν.

37.5Bunca insana karşı uygulanmış bir kanunun, onu öneren kişinin eliyle yeniden kaldırılması ağır bir şeydi. Ama Perikles'in evindeki felaket, o kibrinin ve büyüklenmesinin cezasını çekiyormuş gibi göründüğü için Atinalıların yüreğini yumuşattı. Başına gelenleri hak ettiğini, ama insanca bir merhamete de muhtaç olduğunu düşünerek gayrimeşru oğlunu kendi adını vererek fratria kaydına yazdırmasına izin verdiler. Bu oğlu ise sonradan Arginusai'da Peloponneslileri deniz savaşında yendiği hâlde halk tarafından öteki komutanlarla birlikte öldürüldü.

37.5

ὄντος οὖν δεινοῦ τὸν κατὰ τοσούτων ἰσχύσαντα νόμον ὑπʼ αὐτοῦ πάλιν λυθῆναι τοῦ γράψαντος, ἡ παροῦσα δυστυχία τῷ Περικλεῖ περὶ τὸν οἶκον, ὡς δίκην τινὰ δεδωκότι τῆς ὑπεροψίας καὶ τῆς μεγαλαυχίας ἐκείνης, ἐπέκλασε τοὺς Ἀθηναίους, καὶ δόξαντες αὐτὸν νεμεσητά τε παθεῖν ἀνθρωπίνων τε δεῖσθαι συνεχώρησαν ἀπογράψασθαι τὸν νόθον εἰς τοὺς φράτορας, ὄνομα θέμενον τὸ αὑτοῦ. καὶ τοῦτον μὲν ὕστερον ἐν Ἀργινούσαις καταναυμαχήσαντα Πελοποννησίους ἀπέκτεινεν ὁ δῆμος μετὰ τῶν συστρατήγων.

38.138. Bölüm

Veba o sıralarda Perikles'i de yakalamış görünüyor; ama başkalarındaki gibi keskin ve şiddetli değil, gevşek bir hastalık biçiminde. Çeşitli değişimlerle uzayan bu hastalık bedenini ağır ağır tüketiyor, psykhē'sinin vakarını da aşındırıyordu.

38.1

τότε δὲ τοῦ Περικλέους ἔοικεν ὁ λοιμὸς λαβέσθαι λαβὴν οὐκ ὀξεῖαν, ὥσπερ ἄλλων, οὐδὲ σύντονον, ἀλλὰ βληχρᾷ τινι νόσῳ καὶ μῆκος ἐν ποικίλαις ἐχούσῃ μεταβολαῖς διαχρωμένην τὸ σῶμα σχολαίως καὶ ὑπερείπουσαν τὸ φρόνημα τῆς ψυχῆς.

38.2Nitekim Theophrastos Ahlak Üzerine'de, karakterin talihe göre değişip değişmediğini, beden hâlleriyle sarsılıp aretē'den sapıp sapmadığını tartışırken şunu anlatır: Perikles hastayken onu görmeye gelen dostlarından birine, kadınların boynuna astığı muskayı göstermiş; bu saçmalığa bile katlandığına göre durumunun pek kötü olduğunu anlatmak istemiş.

38.2

ὁ γοῦν Θεόφραστος ἐν τοῖς Ἠθικοῖς διαπορήσας εἰ πρὸς τὰς τύχας τρέπεται τὰ ἤθη καὶ κινούμενα τοῖς τῶν σωμάτων πάθεσιν ἐξίσταται τῆς ἀρετῆς, ἱστόρηκεν ὅτι νοσῶν ὁ Περικλῆς ἐπισκοπουμένῳ τινὶ τῶν φίλων δείξειε περίαπτον ὑπὸ τῶν γυναικῶν τῷ τραχήλῳ περιηρτημένον, ὡς σφόδρα κακῶς ἔχων ὁπότε καὶ ταύτην ὑπομένοι τὴν ἀβελτερίαν.

38.3Ölümü yaklaştığında, vatandaşların en seçkinleri ve sağ kalan dostları başucunda oturuyor, aretē'sinden ve gücünün büyüklüğünden söz ediyor, başardıklarını ve diktiği zafer anıtlarının sayısını anıyorlardı: Şehir adına komutan olarak kazandığı zaferlerle dikilen anıt dokuz taneydi.

38.3

ἤδη δὲ πρὸς τῷ τελευτᾶν ὄντος αὐτοῦ,περικαθήμενοι τῶν πολιτῶν οἱ βέλτιστοι καὶ τῶν φίλων οἱ περιόντες λόγον ἐποιοῦντο τῆς ἀρετῆς καὶ τῆς δυνάμεως, ὅση γένοιτο, καὶ τὰς πράξεις ἀνεμετροῦντο καὶ τῶν τροπαίων τὸ πλῆθος· ἐννέα γὰρ ἦν ἃ στρατηγῶν καὶ νικῶν ἔστησεν ὑπὲρ τῆς πόλεως.

38.4Bunları, artık anlamadığını ve hissini yitirdiğini sanarak kendi aralarında konuşuyorlardı. Oysa o hepsini dikkatle dinliyordu. Herkesin duyacağı biçimde söze girip, talihin de ortak olduğu ve daha önce pek çok komutanın başardığı işler için kendisini övüp anmalarına şaştığını, en güzel ve en büyük şeyi ise söylemediklerini belirtti. "Çünkü benim yüzümden," dedi, "yaşayan hiçbir Atinalı siyah giymedi."

38.4

ταῦτα, ὡς οὐκέτι συνιέντος, ἀλλὰ καθῃρημένου τὴν αἴσθησιν αὐτοῦ, διελέγοντο πρὸς ἀλλήλους· ὁ δὲ πᾶσιν ἐτύγχανε τὸν νοῦν προσεσχηκώς, καὶ φθεγξάμενος εἰς μέσον ἔφη θαυμάζειν ὅτι ταῦτα μὲν ἐπαινοῦσιν αὐτοῦ καὶ μνημονεύουσιν, ἃ καὶ πρὸς τύχην ἐστὶ κοινὰ καὶ γέγονεν ἤδη πολλοῖς στρατηγοῖς, τὸ δὲ κάλλιστον καὶ μέγιστον οὐ λέγουσιν. οὐδεὶς γάρ, ἔφη, διʼ ἐμὲ τῶν ὄντων Ἀθηναίων μέλαν ἱμάτιον περιεβάλετο.

39.139. Bölüm

Bu adam yalnız birçok iş ve büyük nefretler arasında koruduğu hoşgörü ve yumuşak başlılıkla değil, yüksek ruhuyla da hayranlığa değerdir; çünkü kendi güzel işlerinin en iyisi saydığı şey, bunca büyük güce sahipken ne kıskançlığa ne thymos'a boyun eğmemek, hiçbir düşmanına barışılmaz biri gibi davranmamaktı.

39.1

θαυμαστὸς οὖν ὁ ἀνὴρ οὐ μόνον τῆς ἐπιεικείας καὶ πρᾳότητος, ἣν ἐν πράγμασι πολλοῖς καὶ μεγάλαις ἀπεχθείαις διετήρησεν, ἀλλὰ καὶ τοῦ φρονήματος, εἰ τῶν αὑτοῦ καλῶν ἡγεῖτο βέλτιστον εἶναι τὸ μήτε φθόνῳ μήτε θυμῷ χαρίσασθαι μηδὲν ἀπὸ τηλικαύτης δυνάμεως, μηδὲ χρήσασθαί τινι τῶν ἐχθρῶν ὡς ἀνηκέστῳ.

39.2Bana öyle geliyor ki o çocukça ve kibirli lakabı kıskançlıktan uzak ve yakışır kılan tek şey budur: Böylesine iyiliksever bir karakterin, iktidarda böylesine temiz ve lekesiz bir hayatın Olympios diye anılması. Nitekim biz de tanrıların soyunun, iyiliklerin sebebi olup kötülüklerin sebebi olmayan bir tabiatla varlıkları yönetip hükmettiğine inanırız. Şairlerin dediği gibi değil: Onlar en cahilce kanaatlerle kafamızı karıştırır, ama kendi masallarında yakalanırlar.

39.2

καί μοι δοκεῖ τὴν μειρακιώδη καὶ σοβαρὰν ἐκείνην προσωνυμίαν ἓν τοῦτο ποιεῖν ἀνεπίφθονον καὶ πρέπουσαν, οὕτως εὐμενὲς ἦθος καὶ βίον ἐν ἐξουσίᾳ καθαρὸν καὶ ἀμίαντον Ὀλύμπιον προσαγορεύεσθαι, καθάπερ τὸ τῶν θεῶν γένος ἀξιοῦμεν αἴτιον μὲν ἀγαθῶν, ἀναίτιον δὲ κακῶν πεφυκὸς ἄρχειν καὶ βασιλεύειν τῶν ὄντων, οὐχ ὥσπερ οἱ ποιηταὶ συνταράττοντες ἡμᾶς ἀμαθεστάταις δόξαις ἁλίσκονται τοῖς αὑτῶν μυθεύμασι,

39.3Çünkü tanrıların oturduğu yeri sağlam ve sarsılmaz bir yurt diye anarlar; orada ne rüzgâr ne bulut bulunduğunu, yumuşak bir berraklıkla ve en saf ışıkla her zaman aynı şekilde aydınlandığını söylerler, kutlu ve ölümsüz varlıklara en yakışan yaşayışın böylesi olduğu düşüncesiyle. Ama tanrıların kendilerini kargaşa, düşmanlık, öfke ve aklı başında insanlara bile yakışmayan başka duygularla dolu gösterirler. Bu konular ise belki başka bir eserin işidir.

39.3

τὸν μὲν τόπον, ἐν ᾧ τοὺς θεοὺς κατοικεῖν λέγουσιν, ἀσφαλὲς ἕδος καὶ ἀσάλευτον καλοῦντες, οὐ πνεύμασιν, οὐ νέφεσι χρώμενον, ἀλλʼ αἴθρᾳ μαλακῇ καὶ φωτὶ καθαρωτάτῳ τὸν ἅπαντα χρόνον ὁμαλῶς περιλαμπόμενον, ὡς τοιαύτης τινὸς τῷ μακαρίῳ καὶ ἀθανάτῳ διαγωγῆς μάλιστα πρεπούσης, αὐτοὺς δὲ τοὺς θεοὺς ταραχῆς καὶ δυσμενείας καὶ ὀργῆς ἄλλων τε μεστοὺς παθῶν ἀποφαίνοντες οὐδʼ ἀνθρώποις νοῦν ἔχουσι προσηκόντων. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἴσως ἑτέρας δόξει πραγματείας εἶναι.

39.4Olaylar, Perikles'in değerini Atinalılara çabucak hissettirdi ve onu açıkça özletti. Sağlığında gücünü kendilerini gölgelediği için ağır bulanlar, o aradan çıkar çıkmaz başka hatipleri ve halk önderlerini deneyince, ağırbaşlılıkta ondan daha ölçülü, yumuşaklıkta ondan daha vakur bir karakterin gelmediğini itiraf ettiler.

39.4

τοῦ δὲ Περικλέους ταχεῖαν αἴσθησιν καὶ σαφῆ πόθον Ἀθηναίοις ἐνειργάζετο τὰ πράγματα. καὶ γὰρ οἱ ζῶντος βαρυνόμενοι τὴν δύναμιν ὡς ἀμαυροῦσαν αὐτούς, εὐθὺς ἐκ ποδῶν γενομένου πειρώμενοι ῥητόρων καὶ δημαγωγῶν ἑτέρων ἀνωμολογοῦντο μετριώτερον ἐν ὄγκῳ καὶ σεμνότερον ἐν πρᾳότητι μὴ φῦναι τρόπον·

39.5Bir zamanlar monarşi ve tiranlık denip kıskanılan o güç, şimdi devletin kurtarıcı kalesi olduğunu gösterdi. Çünkü devlet işlerine büyük bir çürüme ve yaygın bir kötülük çökmüştü; o bu kötülüğü zayıflatıp bastırarak gizlemiş, iktidarda onarılmaz bir boyuta varmasını engellemişti.

39.5

ἡ δʼ ἐπίφθονος ἰσχὺς ἐκείνη, μοναρχία λεγομένη καὶ τυραννὶς πρότερον, ἐφάνη τότε σωτήριον ἔρυμα τῆς πολιτείας γενομένη· τοσαύτη φθορὰ καὶ πλῆθος ἐπέκειτο κακίας τοῖς πράγμασιν, ἣν ἐκεῖνος ἀσθενῆ καὶ ταπεινὴν ποιῶν ἀπέκρυπτε καὶ κατεκώλυεν ἀνήκεστον ἐν ἐξουσίᾳ γενέσθαι.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…