Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Pelopidas
Πελοπίδας
1.11. Bölüm
Yaşlı Cato, savaşta düşüncesizce atılgan ve gözüpek bir adamı övenlere, aretē'ye çok değer vermek ile hayata az değer vermek arasında fark olduğunu söylemişti; haklıydı. Antigonos'un ordusunda atılgan ama bünyesi zayıf, bedeni bozuk bir asker vardı. Kral solgunluğunun sebebini sorunca adam gizli bir hastalığı olduğunu itiraf etti.
Κάτων ὁ πρεσβύτερος πρός τινας ἐπαινοῦντας ἄνθρωπον ἀλογίστως παράβολον καὶ τολμηρὸν ἐν τοῖς πολεμικοῖς διαφέρειν ἔφη τὸ πολλοῦ τινα τὴν ἀρετὴν ἀξίαν καὶ τὸ μὴ πολλοῦ ἄξιον τὸ ζῆν νομίζειν ὀρθῶς ἀποφαινόμενος. ὁ γοῦν παρʼ Ἀντιγόνῳ στρατευόμενος ἰταμός, φαῦλος δὲ τὴν ἕξιν καὶ τὸ σῶμα διεφθορώς, ἐρομένου τοῦ βασιλέως τὴν αἰτίαν τῆς ὠχρότητος ὡμολόγησέ τινα νόσον τῶν ἀπορρήτων·
1.2Kral onurunu ortaya koyup hekimlere, çaresi varsa hiçbir özeni esirgememelerini buyurdu. Tedavi edilen bu yiğit adam artık tehlikeye atılmaz, çarpışmalarda hiddetlenmez oldu; öyle ki Antigonos da onu kınadı, bu değişime şaştı. Adam sebebini gizlemedi: "Kralım," dedi, "beni sen korkak yaptın; hayatı önemsememe sebep olan o dertlerden kurtararak."
ἐπεὶ δὲ φιλοτιμηθεὶς ὁ βασιλεὺς προσέταξε τοῖς ἰατροῖς, ἐάν τις ᾖ βοήθεια, μηδὲν ἐλλιπεῖν τῆς ἄκρας ἐπιμελείας, οὕτω θεραπευθεὶς ὁ γενναῖος ἐκεῖνος οὐκέτʼ ἦν φιλοκίνδυνος οὐδὲ ῥαγδαῖος ἐν τοῖς ἀγῶσιν, ὥστε καὶ τὸν Ἀντίγονον ἐγκαλεῖν καὶ θαυμάζειν τὴν μεταβολήν. οὐ μὴν ὁ ἄνθρωπος ἀπεκρύψατο τὸ αἴτιον, ἀλλʼ εἶπεν ὦ βασιλεῦ, σύ με πεποίηκας ἀτολμότερον, ἀπαλλάξας ἐκείνων τῶν κακῶν διʼ ἃ τοῦ ζῆν ὠλιγώρουν.
1.3Sybarisli bir adam da bu mantıkla, Spartalıların savaşta ölmeyi önemsemediklerini, çünkü bunca zahmetten ve böyle bir yaşam tarzından kurtulmak istediklerini söylemiş. Lüks ve gevşeklik içinde erimiş Sybarislilere, güzele yönelen hırsları ve şan sevdaları yüzünden ölümden korkmayanların hayattan nefret ettikleri düşünülebilirdi.
πρὸς τοῦτο δὲ φαίνεται καὶ Συβαρίτης ἀνὴρ εἰπεῖν περὶ τῶν Σπαρτιατῶν ὡς οὐ μέγα ποιοῦσι θανατῶντες ἐν τοῖς πολέμοις ὑπὲρ τοῦ τοσούτους πόνους καὶ τοιαύτην ἀποφυγεῖν δίαιταν. ἀλλὰ Συβαρίταις μέν ἐκτετηκόσιν ὑπὸ τρυφῆς καὶ μαλακίας διὰ τὴν πρός τὸ καλὸν ὁρμὴν καὶ φιλοτιμίαν εἰκότως ἐφαίνοντο μισεῖν τὸν βίον οἱ μὴ φοβούμενοι τὸν θάνατον,
1.4Oysa Lakedaimonlulara hem hoş yaşamayı hem de hoş ölmeyi sağlayan aretē'ydi. Şu ağıt bunu gösterir:
Bunlar öldü, güzel olan yaşamak da değil ölmek de değil, ikisini de güzelce tamamlamaktır deyip.
Ölümden kaçmak, kişi hayatı utanç vermeyen bir yoldan istiyorsa kınanacak bir şey değildir; dayanmak da hayata değer vermemekten geliyorsa güzel değildir.
Λακεδαιμονίοις δὲ καὶ ζῆν ἡδέως καὶ θνῄσκειν ἀμφότερα ἀρετὴ παρεῖχεν, ὡς δηλοῖ τὸ ἐπικήδειον· οἵδε γάρ φησιν ἔθανον οὐ τὸ ζῇν θέμενοι καλὸν οὐδὲ τὸ θνῄσκειν, αλλὰ τὸ ταῦτα καλῶς ἀμφότερʼ ἐκτελέσαι. οὔτε γὰρ φυγὴ θανάτου μεμπτόν, ἂν ὀρέγηταί τις τοῦ βίου μὴ αἰσχρῶς, οὔτε ὑπομονὴ καλόν, εἰ μετʼ ὀλιγωρίας γίνοιτο τοῦ ζῆν.
1.5Bu yüzden Homeros en cesur, en savaşçı adamları hep iyi ve güzel silahlanmış olarak savaşa çıkarır. Yunan kanun koyucuları da kılıcını ya da mızrağını değil, kalkanını atanı cezalandırır. Böylece herkesin, özellikle bir şehrin ya da ordunun yöneticisinin, önce düşmana zarar vermeyi değil, kendisinin zarar görmemesini düşünmesi gerektiğini öğretirler.
ὅθεν Ὅμηρος μέν ἀεὶ τοὺς θαρραλεωτάτους καὶ μαχιμωτάτους ἄνδρας εὖ καὶ καλῶς ὡπλισμένους ἐξάγει πρός τοὺς ἀγῶνας, οἱ δὲ τῶν Ἑλλήνων νομοθέται τὸν ῥίψασπιν κολάζουσιν, οὐ τὸν ξίφος οὐδὲ λόγχην προέμενον, διδάσκοντες ὅτι τοῦ μὴ παθεῖν κακῶς πρότερον ἢ τοῦ ποιῆσαι τοὺς πολεμίους ἑκάστῳ μέλειν προσήκει, μάλιστα δὲ ἄρχοντι πόλεως ἢ στρατεύματος.
2.12. Bölüm
Iphikrates'in yaptığı ayrıma göre hafif piyadeler ellere, süvari ayaklara, falanks göğse ve zırha, komutan ise başa benzer. Öyleyse komutan kendini tehlikeye atıp cesaret gösterdiğinde yalnız kendisini değil, kurtuluşu da yıkımı da ona bağlı olan herkesi ihmal etmiş olur. Bu yüzden Kallikratidas, başka bakımlardan büyük bir adam olmasına rağmen, kâhine iyi cevap vermemiştir. Kâhin kurbanların gösterdiği ölümden sakınmasını isteyince, "Sparta bir kişiye bağlı değildir," demişti.
εἰ γὰρ, ὡς Ἰφικράτης διῄρει, χερσὶ μὲν ἐοίκασιν οἱ ψιλοί, ποσὶ δὲ τὸ ἱππικόν, αὐτὴ δὲ ἡ φάλαγξ στέρνῳ καὶ θώρακι, κεφαλῇ δὲ ὁ στρατηγός, οὐχ αὐτοῦ δόξειεν ἂν ἀποκινδυνεύων παραμελεῖν καὶ θρασυνόμενος, ἀλλʼ ἁπάντων, οἷς ἡ σωτηρία γίνεται διʼ αὐτοῦ καὶ τοὐναντίον, ὅθεν ὁ Καλλικρατίδας, καίπερ ὢν τἆλλα μέγας, οὐκ εὖ πρὸς τὸν μάντιν εἶπε· δεομένου γὰρ αὐτοῦ φυλάττεσθαι θάνατον, ὡς τῶν ἱερῶν προδηλούντων, ἔφη μὴ παρʼ· ἕνα εἶναι τὰν Σπάρταν.
2.2Dövüşürken, denizde ya da kara seferinde Kallikratidas tek kişiydi, ama komutan olarak hepsinin gücünü kendinde topluyordu; dolayısıyla onunla bunca şeyin yok olduğu kişi tek kişi değildi. Yaşlı Antigonos daha iyi konuşmuştur. Andros açıklarında deniz savaşına girmek üzereyken biri düşman gemilerinin çok daha fazla olduğunu söyleyince, "Peki beni kaç gemiye karşılık sayacaksın?" demişti. Komutanlığın saygınlığını, olması gerektiği gibi büyük tutuyordu, tecrübe ve aretē ile birleştiğinde tabii; aretē'nin ilk işi de öteki her şeyi koruyanı korumaktır.
μαχόμενος γὰρ εἷς ἦν καὶ πλέων καὶ στρατευόμενος ὁ Καλλικρατίδας, στρατηγῶν δὲ τὴν ἁπάντων εἶχε συλλαβὼν ἐν αὑτῷ δύναμιν, ὥστε οὐκ ἦν εἷς ᾧ τοσαῦτα συναπώλλυτο. βέλτιον δὲ Ἀντίγονος ὁ γέρων, ὅτε ναυμαχεῖν περὶ Ἄνδρον ἔμελλεν, εἰπόντος τινὸς ὡς πολὺ πλείους αἱ τῶν πολεμίων νῆες εἶεν, ἐμὲ δὲ αὐτὸν, ἔφη, πρὸς πόσας ἀντιστήσεις; μέγα τὸ τῆς ἀρχῆς, ὥσπερ ἐστίν, ἀξίωμα ποιῶν μετὰ ἐμπειρίας καὶ ἀρετῆς ταττόμενον, ἧς πρῶτον ἔργον ἐστὶ σῴζειν τὸν ἅπαντα τἆλλα σώζοντα.
2.3Bu yüzden Timotheos da güzel konuşmuştur. Khares, Atinalılara bedenindeki bazı yaraları ve mızrakla delinmiş kalkanını gösterirken, "Ben ise Samos'u kuşattığımda yakınıma bir ok düşünce çok utanmıştım," demişti, "çünkü bunca büyük bir ordunun komutanı için uygun olandan daha çocukça davranmıştım."
διὸ καλῶς ὁ Τιμόθεος, ἐπιδεικνυμένου ποτὲ τοῖς Ἀθηναίοις τοῦ Χάρητος ὠτειλάς τινας ἐν τῷ σώματι καὶ τὴν ἀσπίδα λόγχῃ διακεκομμένην, ἐγὼ δέ, εἶπεν, ὡς λίαν ᾐσχύνθην ὅτι μου πολιορκοῦντος Σάμον ἐγγὺς ἔπεσε βέλος, ὡς μειρακιωδέστερον ἐμαυτῷ χρώμενος ἢ κατὰ στρατηγοῦ καὶ ἡγεμόνα δυνάμεως τοσαύτης.
2.4Komutanın tehlikeye girmesi bütün sonucu büyük ölçüde etkileyecekse elini ve bedenini esirgememeli, iyi komutanın mümkünse yaşlılıktan, olmazsa yaşlıyken ölmesi gerektiğini söyleyenlere aldırmamalıdır. Başarıdan gelecek kazanç küçükse, başarısızlıkta ise her şey onunla birlikte yok olacaksa, kimse komutandan bir askerin işini kendi canını tehlikeye atarak yapmasını beklemez.
ὅπου μὲν γὰρ εἷς τὰ ὅλα μεγάλην φέρει ῥοπὴν ὁ τοῦ στρατηγοῦ κίνδυνος, ἐνταῦθα καὶ χειρὶ καὶ σώματι χρηστέον ἀφειδῶς, χαίρειν φράσαντα τοῖς λέγουσιν ὡς χρὴ τὸν ἀγαθὸν στρατηγὸν μάλιστα μὲν ὑπὸ γήρως, εἰ δὲ μή, γέροντα θνῄσκειν ὅπου δὲ μικρὸν τὸ περιγινόμενον ἐκ τοῦ κατορθώματος, τὸ δὲ πᾶν συναπόλλυται σφαλέντος, οὐδεὶς ἀπαιτεῖ στρατιώτου πρᾶξιν κινδύνῳ πραττομένην στρατηγοῦ.
2.5Pelopidas ile Marcellus'un hayatlarını yazarken bunları önceden söyleme gereği duydum. İkisi de büyük adamlardı ve beklenmedik biçimde düştüler. İkisi de elleriyle çok iyi dövüşen, vatanlarını en parlak komutanlıklarla süslemiş adamlardı. En ağır rakiplerinden Marcellus, anlatıldığına göre, yenilmez Hannibal'ı ilk bozguna uğratan kişiydi; Pelopidas da karada ve denizde hükmeden Lakedaimonluları meydan savaşında yenmişti. Ama ikisi de canlarını esirgemediler, en çok böyle adamların sağ kalıp komuta etmesi gerektiği bir anda hiç düşünmeden hayatlarını feda ettiler. Bu benzerlikler yüzünden hayatlarını yan yana yazdık.
ταῦτα δέ μοι παρέστη προαναφωνῆσαι γράφοντι τὸν Πελοπίδου βίον καὶ τὸν Μαρκέλλου, μεγάλων ἀνδρῶν παραλόγως πεσόντων, καὶ γὰρ χειρὶ χρῆσθαι μαχιμώτατοι γενόμενοι, καὶ στρατηγίαις ἐπιφανεστάταις κοσμήσαντες ἀμφότεροι τὰς πατρίδας, ἔτι δὲ τῶν βαρυτάτων ἀνταγωνιστῶν ὁ μὲν Ἀννίβαν ἀήττητον ὄντα πρῶτος, ὡς λέγεται, τρεψάμενος, ὁ δὲ γῆς καὶ θαλάττης ἄρχοντας Λακεδαιμονίους ἐκ παρατάξεως νικήσας, ἠφείδησαν ἑαυτῶν, σὺν οὐδενὶ λογισμῷ προέμενοι τὸν βίον ὁπηνίκα μάλιστα τοιούτων καιρὸς ἦν ἀνδρῶν σῳζομένων καὶ ἀρχόντων· διόπερ ἡμεῖς ἑπόμενοι ταῖς ὁμοιότησι παραλλήλους ἀνεγράψαμεν αὐτῶν τοὺς βίους.
3.13. Bölüm
Hippoklos oğlu Pelopidas, Epameinondas gibi Thebai'de saygın bir aileden geliyordu. Büyük bir servet içinde büyüdü, henüz gençken parlak bir evi miras aldı ve hak eden ihtiyaç sahiplerine yardım etmeye yöneldi; böylece paranın kölesi değil, gerçekten efendisi olduğunu göstermek istiyordu. Çünkü Aristoteles'in dediği gibi çoğu insandan bir kısmı cimrilikten zenginliklerini kullanmaz, bir kısmı da savurganlıktan kötüye kullanır; böylece bunlar hazların, ötekiler de iş güçlerinin köleliği içinde yaşar.
Πελοπίδᾳ τῷ Ἱππόκλου γένος μὲν ἦν εὐδόκιμον ἐν Θήβαις ὥσπερ Ἐπαμεινώνδᾳ, τραφεὶς δὲ ἐν οὐσίᾳ μεγάλῃ καὶ παραλαβὼν ἔτι νέος λαμπρὸν οἶκον ὥρμησε τῶν δεομένων τοῖς ἀξίοις βοηθεῖν, ἵνα κύριος ἀληθῶς φαίνοιτο χρημάτων γεγονώς, ἀλλὰ μὴ δοῦλος. τῶν γὰρ πολλῶν, ὡς Ἀριστοτέλης φησίν, οἱ μὲν οὐ χρῶνται τῷ πλούτῳ διὰ μικρολογίαν, οἱ δὲ παραχρῶνται διʼ ἀσωτίαν, καὶ δουλεύοντες οὗτοι μὲν ἀεὶ ταῖς ἡδοναῖς, ἐκεῖνοι δὲ ταῖς ἀσχολίαις, διατελοῦσιν.
3.2Herkes Pelopidas'a minnettardı, onun cömertliğinden ve insanseverliğinden yararlanıyordu. Yalnız dostlarından Epameinondas'ı zenginliğine ortak olmaya ikna edemedi. Kendisi ise onun yoksulluğuna ortak oldu: giyimindeki sadelikle, sofrasının mütevazılığıyla, zahmetten kaçınmamasıyla ve seferlerdeki dürüstlüğüyle övünüyordu.
οἱ μὲν οὖν ἄλλοι τῷ Πελοπίδᾳ χάριν ἔχοντες ἐχρῶντο τῇ πρὸς αὐτοὺς ἐλευθεριότητι καὶ φιλανθρωπίᾳ, μόνον δὲ τῶν φίλων τὸν Ἐπαμεινώνδαν οὐκ ἔπειθε τοῦ πλούτου μεταλαμβάνειν αὐτὸς μέντοι μετεῖχε τῆς ἐκείνου πενίας, ἐσθῆτος ἀφελείᾳ καὶ τραπέζης λιτότητι καὶ τῷ πρὸς τοὺς πόνους ἀόκνῳ καὶ κατὰ στρατείας ἀδόλῳ καλλωπιζόμενος,
3.3Euripides'in Kapaneus'u gibi, "serveti çoktu ama zenginliğiyle hiç övünmezdi." Bedenine Thebai'nin en az mal sahibi vatandaşından daha çok harcar görünmekten utanıyordu. Epameinondas ise yoksulluğa alışkındı, babasından kalmaydı; felsefe yaparak ve daha başından yalnız bir hayat seçerek yoksulluğunu daha hafif ve kolay taşınır kıldı.
ὥσπερ ὁ Εὐριπίδου Καπανεύς, ᾧ βίος μὲν ἦν πολύς, ἥκιστα δὲ διʼ ὄλβον γαῦρος ἦν, αἰσχυνόμενος εἰ φανεῖται πλείοσι χρώμενος εἰς τὸ σῶμα τοῦ τὰ ἐλάχιστα κεκτημένου Θηβαίων. Ἐπαμεινώνδας μὲν οὖν συνήθη καὶ πατρῴαν οὖσαν αὐτῷ τὴν πενίαν ἔτι μᾶλλον εὔζωνον καὶ κοῦφον ἐποίησε φιλοσοφῶν καὶ μονότροπον βίον ἀπʼ ἀρχῆς ἑλόμενος·
3.4Pelopidas parlak bir evlilik yapmıştı, çocukları da oldu; ama yine de para işlerini ihmal edip bütün vaktini şehre ayırarak servetini azalttı. Dostları onu uyarıp gerekli bir şeyi, para sahibi olmayı ihmal ettiğini söylediklerinde, topal ve kör bir adamı göstererek, "Evet, gerekli, Zeus hakkı için," demişti, "şu Nikodemos için."
Πελοπίδᾳ δὲ ἦν μὲν γάμος λαμπρός, ἐγένοντο δὲ καὶ παῖδες, ἀλλʼ οὐδὲν ἧττον ἀμελῶν τοῦ χρηματίζεσθαι καὶ σχολάζων τῇ πόλει τὸν ἅπαντα χρόνον ἠλάττωσε τὴν οὐσίαν. τῶν δὲ φίλων νουθετούντων καὶ λεγόντων ὡς ἀναγκαίου πράγματος ὀλιγωρεῖ, τοῦ χρήματα ἔχειν, ἀναγκαίου, νὴ Δίὰ, Νικοδήμῳ τούτῳ, ἔφη, δείξας τινὰ χωλὸν καὶ τυφλόν.
4.14. Bölüm
İkisi de her türlü aretē'ye aynı ölçüde yatkındı; yalnız Pelopidas idmandan, Epameinondas öğrenmekten daha çok hoşlanıyordu. Boş zamanlarını biri güreş alanlarında ve avda, öteki bir şeyler dinleyerek ve felsefe yaparak geçirirdi. İkisinin de şan kazandıran pek çok güzel özelliği vardı, ama aklı başında insanlar, bunca savaşta, komutanlıkta ve siyasi işte hiç lekelenmeden başından sonuna kadar süren dostluk ve iyi niyetlerinden daha büyük bir şey saymazlar.
ἦσαν δὲ καὶ πρὸς πᾶσαν ἀρετὴν πεφυκότες ὁμοίως, πλὴν ὅτι τῷ γυμνάζεσθαι μᾶλλον ἔχαιρε Πελοπίδας, τῷ δὲ μανθάνειν Ἐπαμεινώνδας, καὶ τὰς διατριβὰς ἐν τῷ σχολάζειν ὁ μὲν περὶ παλαίστρας καὶ κυνηγέσια, ὁ δὲ ἀκούων τι καὶ φιλοσοφῶν ἐποιεῖτο. πολλῶν δὲ καὶ καλῶν ὑπαρχόντων ἀμφοτέροις πρὸς δόξαν, οὐδὲν οἱ νοῦν ἔχοντες ἡγοῦνται τηλικοῦτον ἡλίκον τὴν διὰ τοσούτων ἀγώνων καὶ στρατηγιῶν καὶ πολιτειῶν ἀνεξέλεγκτον εὔνοιαν καὶ φιλίαν ἀπʼ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἐμμείνασαν.
4.2Çünkü Aristeides ile Themistokles'in, Kimon ile Perikles'in, Nikias ile Alkibiades'in siyasi hayatlarını, ne kadar çok anlaşmazlık, kıskançlık ve çekememezlikle dolu olduğunu göz önüne alan biri, sonra Pelopidas'ın Epameinondas'a gösterdiği iyi niyete ve saygıya bakarsa, asıl bunları meslektaş ve komutan yoldaşı olarak adlandırmayı doğru ve adil bulur; ötekiler ise düşmandan çok birbirlerini geçmek için yarışıp durmuşlardı.
εἰ γὰρ τις ἀποβλέψας τὴν Ἀριστείδου καὶ Θεμιστοκλέους καὶ Κίμωνος καὶ Περικλέους καὶ Νικίου καὶ Ἀλκιβιάδου πολιτείαν, ὅσων γέγονε μεστὴ διαφορῶν καὶ φθόνων καὶ ζηλοτυπιῶν πρὸς ἀλλήλους, σκέψαιτο πάλιν τὴν Πελοπίδου πρὸς Ἐπαμεινώνδαν εὐμένειαν καὶ τιμήν, τούτους ἂν ὀρθῶς καὶ δικαίως προσαγορεύσειε συνάρχοντας καὶ συστρατήγους ἢ ἐκείνους, οἳ μᾶλλον ἀλλήλων ἢ τῶν πολεμίων ἀγωνιζόμενοι περιεῖναι διετέλεσαν.
4.3Gerçek sebep aretē'leriydi. Yaptıkları işlerden, ardından sert ve geçimsiz bir kıskançlığın geldiği şan ve zenginliği aramıyorlardı. İkisi de daha başından, vatanlarının kendi zamanlarında en parlak ve en büyük hâle geldiğini görmeye dair tanrısal bir aşka tutulmuşlardı. Bu uğurda birbirlerinin başarılarını kendilerininmiş gibi kullanıyorlardı.
αἰτία δὲ ἀληθινὴ μὲν ἦν ἡ ἀρετή, διʼ ἣν οὐ δόξαν, οὐ πλοῦτον ἀπὸ τῶν πράξεων μετιόντες, οἷς ὁ χαλεπὸς καὶ δύσερις ἐμφύεται φθόνος, ἀλλʼ ἔρωτα θεῖον ἀπʼ ἀρχῆς ἐρασθέντες ἀμφότεροι τοῦ τὴν πατρίδα λαμπροτάτην καὶ μεγίστην ἐφʼ ἑαυτῶν ἰδεῖν γενομένην, ὥσπερ ἰδίοις ἐπὶ τοῦτο τοῖς αὑτῶν ἐχρῶντο κατορθώμασιν.
4.4Yine de çoğu kişi aralarındaki bu güçlü dostluğun Mantineia seferinden doğduğunu düşünür. Bu seferde, Lakedaimonlular henüz dost ve müttefikken Thebai'den gönderilen yardım gücü içinde onlarla birlikte savaştılar. Ağır piyadeler arasında yan yana dizilip Arkadyalılarla savaşırken, Lakedaimonluların bulundukları kanadı geri çekildi, çoğu bozguna uğradı. İkisi kalkanlarını birleştirip üzerlerine gelenleri püskürttüler.
οὐ μὴν ἀλλʼ οἵ γε πολλοὶ νομίζουσιν αὐτοῖς τὴν σφοδρὰν φιλίαν ἀπὸ τῆς ἐν Μαντινείᾳ γενέσθαι στρατείας, ἣν συνεστρατεύσαντο Λακεδαιμονίοις, ἔτι φίλοις καὶ συμμάχοις οὖσι, πεμφθείσης ἐκ Θηβῶν βοηθείας, τεταγμένοι γὰρ ἐν τοῖς ὁπλίταις μετʼ ἀλλήλων καὶ μαχόμενοι πρὸς τοὺς Ἀρκάδας, ὡς ἐνέδωκε τὸ κατʼ αὐτοὺς κέρας τῶν Λακεδαιμονίων καὶ τροπὴ τῶν πολλῶν ἐγεγόνει, συνασπίσαντες ἠμύναντο τοὺς ἐπιφερομένους·
4.5Pelopidas önden yedi yara alarak hem dost hem düşman bir yığın cesedin üzerine yıkıldı. Epameinondas onun öldüğünü düşündüğü hâlde bedeninin ve silahlarının başına geçip tek başına birçok kişiye karşı canını ortaya koydu; Pelopidas'ı yerde bırakmaktansa ölmeyi göze almıştı. Kendisi de ağır durumdaydı, göğsünden mızrakla, kolundan kılıçla yaralanmıştı ki öbür kanattan Spartalıların kralı Agesipolis yardıma yetişti ve beklenmedik bir şekilde ikisini de kurtardı.
καὶ Πελοπίδας μὲν ἑπτὰ τραύματα λαβὼν ἐναντία πολλοῖς ἐπικατερρύη νεκροῖς ὁμοῦ φίλοις καὶ πολεμίοις, Ἐπαμεινώνδας δέ, καίπερ ἀβιώτως ἔχειν αὐτὸν ἡγούμενος, ὑπὲρ τοῦ σώματος καὶ τῶν ὅπλων ἔστη προελθών καὶ διεκινδύνευσε πρὸς πολλοὺς μόνος, ἐγνωκὼς ἀποθανεῖν μᾶλλον ἢ Πελοπίδαν ἀπολιπεῖν κείμενον· ἤδη δὲ καὶ τούτου κακῶς ἔχοντος, καὶ λόγχῃ μὲν εἰς τὸ στῆθος, ξίφει δὲ εἰς τὸν βραχίονα τετρωμένου, προσεβοήθησεν ἀπὸ θατέρου κέρως Ἀγησίπολις ὁ βασιλεὺς τῶν Σπαρτιατῶν, καὶ περιεποίησεν ἀνελπίστως αὐτοὺς ἀμφοτέρους·
5.15. Bölüm
Bundan sonra Spartalılar Thebailere sözde dost ve müttefik gibi davranıyor, ama aslında şehrin gururundan ve gücünden şüpheleniyorlardı. En çok da İsmenias ile Androkleidas'ın, özgürlükçü ve halkçı sayılan ve Pelopidas'ın da içinde olduğu grubundan nefret ediyorlardı.
μετὰ δὲ ταῦτα τῶν Σπαρτιατῶν λόγῳ μὲν ὡς φίλοις καὶ συμμάχοις προσφερομένων τοῖς Θηβαίοις, ἔργῳ δὲ τὸ φρόνημα τῆς πόλεως καὶ τὴν δύναμιν ὑφορωμένων, καὶ μάλιστα τὴν Ἰσμηνίου καὶ Ἀνδροκλείδου μισούντων ἑταιρείαν, ἧς μετεῖχεν ὁ Πελοπίδας, φιλελεύθερον ἅμα καὶ δημοτικὴν εἶναι δοκοῦσαν,
5.2Oligarşi yanlısı, zengin, ölçü bilmez adamlar olan Arkhias, Leontidas ve Philippos, ordusuyla oradan geçmekte olan Lakon Phoibidas'ı ikna ettiler: ansızın Kadmeia'yı ele geçirecek, karşılarındakileri sürecek, yönetimi birkaç kişinin elinde toplayıp Lakedaimonluların buyruğuna sokacaktı.
Ἀρχίας καὶ Λεοντίδας καὶ Φίλιππος, ἄνδρες ὀλιγαρχικοὶ καὶ πλούσιοι καὶ μέτριον οὐδὲν φρονοῦντες, ἀναπείθουσι Φοιβίδαν τὸν Λάκωνα μετὰ στρατιᾶς διαπορευόμενον ἐξαίφνης καταλαβεῖν τὴν Καδμείαν καὶ τοὺς ὑπεναντιουμένους αὐτοῖς ἐκβαλόντα πρὸς τὸ Λακεδαιμονίων ὑπήκοον ἁρμόσασθαι διʼ ὀλίγων τὴν πολιτείαν.
5.3Phoibidas buna inandı, Thesmophoria bayramı sırasında hiç beklemeyen Thebailere saldırıp kaleyi ele geçirdi. İsmenias yakalanıp Lakedaimon'a götürüldü ve az sonra öldürüldü. Pelopidas, Pherenikos ve Androkleidas birçok kişiyle birlikte kaçtılar, sürgün ilan edildiler. Epameinondas ise yerinde kaldı; felsefesi yüzünden işe yaramaz, yoksulluğu yüzünden güçsüz sayılıp önemsenmedi.
πεισθέντος δʼ ἐκείνου καὶ μὴ προσδοκῶσι τοῖς Θηβαίοις ἐπιθεμένου Θεσμοφορίων ὄντων, καὶ τῆς ἄκρας κυριεύσαντος, Ἰσμηνίας μὲν συναρπασθεὶς καὶ κομισθεὶς εἰς Λακεδαίμονα μετʼ οὐ πολὺν χρόνον ἀνῃρέθη, Πελοπίδας δὲ καὶ Φερένικος καὶ Ἀνδροκλείδας μετὰ συχνῶν ἄλλων φεύγοντες ἐξεκηρύχθησαν, Ἐπαμεινώνδας δὲ κατὰ χώραν ἔμεινε τῷ καταφρονηθῆναι διὰ μὲν φιλοσοφίαν ὡς ἀπράγμων, διὰ δὲ πενίαν ὡς ἀδύνατος.
6.16. Bölüm
Lakedaimonlular Phoibidas'ı görevden aldılar, ona yüz bin drahmi ceza verdiler, ama Kadmeia'yı yine de garnizonla ellerinde tuttular. Bütün öteki Yunanlar bu tuhaflığa şaşıyordu: yapanı cezalandırıyor, yapılanı onaylıyorlardı. Atalarından gelen yönetimi kaybetmiş, Arkhias ile Leontidas'ın adamlarına köle olmuş Thebailer için bu tiranlıktan kurtulma umudu bile kalmamıştı.
ἐπεὶ δὲ Λακεδαιμόνιοι Φοιβίδαν μὲν ἀφείλοντο τῆς ἀρχῆς καὶ δέκα δραχμῶν μυριάσιν ἐζημίωσαν, τὴν δὲ Καδμείαν οὐδὲν ἧττον φρουρᾷ κατέσχον, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες Ἕλληνες ἐθαύμαζον τὴν ἀτοπίαν, εἰ τὸν μὲν πράξαντα κολάζουσι, τὴν δὲ πρᾶξιν δοκιμάζουσι, τοῖς δὲ Θηβαίοις τὴν πάτριον ἀποβεβληκόσι πολιτείαν καὶ καταδεδουλωμένοις ὑπὸ τῶν περὶ Ἀρχίαν καὶ Λεοντίδαν οὐδὲ ἐλπίσαι περιῆν ἀπαλλαγήν τινα τῆς τυραννίδος,
6.2Bu tiranlığın Sparta hegemonyasınca korunduğunu görüyorlardı; karaya ve denize hükmeden Spartalılar birileri tarafından durdurulmadıkça yıkılamazdı. Yine de Leontidas'ın adamları, sürgünlerin Atina'da yaşadığını, halk tarafından sevildiğini ve iyi kişilerce saygı gördüğünü öğrenince onlara gizlice tuzak kurdular. Tanınmayan adamlar gönderip Androkleidas'ı hileyle öldürttüler, ötekilere ise ulaşamadılar.
ἣν ἑώρων τῇ Σπαρτιατῶν δορυφορουμένην ἡγεμονίᾳ καὶ καταλυθῆναι μὴ δυναμένην, εἰ μή τις ἄρα παύσειε κἀκείνους γῆς καὶ θαλάττης ἄρχοντας, οὐ μὴν ἀλλʼ οἱ περὶ Λεοντίδαν πυνθανόμενοι τοὺς φυγάδας Ἀθήνησι διατρίβειν τῷ τε πλήθει προσφιλεῖς ὄντας καὶ τιμὴν ἔχοντας ὑπὸ τῶν καλῶν καὶ ἀγαθῶν, ἐπεβούλευον αὐτοῖς κρύφα· καὶ πέμψαντες ἀνθρώπους ἀγνῶτας Ἀνδροκλείδαν μὲν ἀποκτιννύουσι δόλῳ, τῶν δὲ ἄλλων διαμαρτάνουσιν.
6.3Lakedaimonlulardan da Atinalılara mektup geldi: sürgünleri kabul etmemeleri, kışkırtmamaları, müttefiklerin ortak düşman ilan ettiği bu adamları sürmeleri emrediliyordu.
ἧκε δὲ καὶ παρὰ Λακεδαιμονίων γράμματα τοῖς Ἀθηναίοις προστάσσοντα μὴ δέχεσθαι μηδὲ παρακινεῖν, ἀλλʼ ἐξελαύνειν τοὺς φυγάδας ὡς κοινοὺς πολεμίους ὑπὸ τῶν συμμάχων ἀποδεδειγμένους.
6.4Ama insanseverlik Atinalılarda atalarından gelen, tabiatlarına işlemiş bir şeydi; ayrıca Thebailerin iyiliğini de ödüyorlardı. Atina halkının geri dönüşünde en büyük pay Thebailerindi: bir Atinalı Boiotia üzerinden tiranlara karşı silah götürürse hiçbir Boiotialının bunu görmeyeceğine ve duymayacağına karar vermişlerdi. Bu yüzden Atinalılar Thebailere hiçbir kötülük yapmadılar.
οἱ μὲν οὖν Ἀθηναῖοι, πρὸς τῷ πάτριον αὐτοῖς καὶ σύμφυτον εἶναι τὸ φιλάνθρωπον, ἀμειβόμενοι τοὺς Θηβαίους μάλιστα συναιτίους γενομένους τῷ δήμῳ τοῦ κατελθεῖν, καὶ ψηφισαμένους, ἐάν τις Ἀθηναίων ἐπὶ τοὺς τυράννους ὅπλα διὰ τῆς Βοιωτίας κομίζῃ, μηδένα Βοιωτὸν ἀκούειν μηδὲ ὁρᾶν, οὐδὲν ἠδίκησαν τοὺς Θηβαίους.
7.17. Bölüm
Pelopidas en gençlerden biri olmasına rağmen sürgünleri tek tek yüreklendiriyor, topluca da konuşuyordu: vatanın köle edilip garnizon altında tutulmasına göz yummak güzel değil, dinen de doğru değildi; kendileri yalnız canlarını kurtarıp yaşamakla yetinerek Atina kararlarına bağlı kalamaz, konuşmayı bilen ve halkı ikna eden herkese durmadan yaltaklanamazlardı.
ὁ δὲ Πελοπίδας, καίπερ ἐν τοῖς νεωτάτοις ὤν, ἰδίᾳ τε καθʼ ἕκαστον ἐξώρμα τῶν φυγάδων, καὶ πρὸς τὸ πλῆθος ἐποιήσατο λόγους, ὡς οὔτε καλὸν οὔτε ὅσιον εἴη δουλεύουσαν τὴν πατρίδα καὶ φρουρουμένην περιορᾶν, αὐτοὺς δὲ μόνον τὸ σῴζεσθαι καὶ διαζῆν ἀγαπῶντας ἐκκρέμασθαι τῶν Ἀθήνησι ψηφισμάτων καὶ θεραπεύειν ὑποπεπτωκότας ἀεὶ τοῖς λέγειν δυναμένοις καὶ πείθειν τὸν ὄχλον,
7.2En büyük uğurda tehlikeyi göze almalı, Thrasybulos'un cesaretini ve aretē'sini örnek almalıydılar: nasıl o önce Thebai'den yola çıkıp Atina'daki tiranları devirdiyse, kendileri de bu kez Atina'dan çıkıp Thebai'yi özgürleştirmeliydiler. Bu sözlerle onları ikna edince Thebai'de kalan dostlara gizlice haber gönderip kararlarını bildirdiler.
ἀλλὰ κινδυνευτέον ὑπὲρ τῶν μεγίστων, παράδειγμα θεμένους τὴν Θρασυβούλου τόλμαν καὶ ἀρετήν, ἵνα, ὡς ἐκεῖνος ἐκ Θηβῶν πρότερον ὁρμηθεὶς κατέλυσε τοὺς ἐν Ἀθήναις τυράννους, οὕτως αὐτοὶ πάλιν ἐξ Ἀθηνῶν προελθόντες ἐλευθερώσωσι τὰς Θήβας, ὡς οὖν ἔπεισε ταῦτα λέγων, πέμπουσιν εἰς Θήβας κρύφα πρὸς τοὺς ὑπολελειμμένους τῶν φίλων τὰ δεδογμένα φράζοντες.
7.3Onlar da destek verdiler. En önde gelenlerden Kharon evini açacağına söz verdi, Phyllidas ise polemarkhlık yapan Arkhias ile Philippos'un kâtipliğini elde etti. Epameinondas gençleri çoktan gururla doldurmuştu. Onlara idman alanlarında Lakedaimonluları tutup güreşmelerini söylüyor, sonra yendikleri için böbürlendiklerini görünce azarlıyordu: gücünde bu kadar üstün oldukları insanlara korkaklıktan köle olmaktan utanmaları gerekirdi.
οἱ δὲ συνεπῄνουν καὶ Χάρων μέν, ὅσπερ ἦν ἐπιφανέστατος, ὡμολόγησε τὴν οἰκίαν παρέξειν, Φιλλίδας δὲ διεπράξατο τῶν περὶ Ἀρχίαν καὶ Φίλιππον γραμματεὺς γενέσθαι πολεμαρχούντων. Ἐπαμεινώνδας δὲ τοὺς νέους πάλαι φρονήματος ἦν ἐμπεπληκώς· ἐκέλευε γὰρ ἐν τοῖς γυμνασίοις ἐπιλαμβάνεσθαι τῶν Λακεδαιμονίων καὶ παλαίειν, εἶτα ὁρῶν ἐπὶ τῷ κρατεῖν καὶ περιεῖναι γαυρουμένους ἐπέπληττεν, ὡς αἰσχύνεσθαι μᾶλλον αὐτοῖς προσῆκον, εἰ δουλεύουσι διʼ ἀνανδρίαν ὧν τοσοῦτον ταῖς ῥώμαις διαφέρουσιν.
8.18. Bölüm
Harekât için gün belirlenince sürgünler şöyle kararlaştırdılar: Pherenikos ötekileri toplayıp Thria ovasında bekleyecek, en gençlerden birkaçı göze alıp önden şehre girecekti. Bunların başına düşman eliyle bir şey gelirse geri kalanlar, çocuklarının ve anne babalarının hiçbir sıkıntı çekmemesi için hepsi birlikte ilgileneceklerdi.
ἡμέρας δὲ πρὸς τὴν πρᾶξιν ὁρισθείσης, ἔδοξε τοῖς φυγάσι τοὺς μὲν ἄλλους συναγαγόντα Φερένικον ἐν τῷ Θριασίῳ περιμένειν, ὀλίγους δὲ τῶν νεωτάτων παραβαλέσθαι προεισελθεῖν εἷς τὴν πόλιν, ἐὰν δέ τι πάθωσιν ὑπὸ τῶν πολεμίων οὗτοι, τοὺς ἄλλους ἐπιμελεῖσθαι πάντας ὅπως μήτε παῖδες αὐτῶν μήτε γονεῖς ἐνδεεῖς ἔσονται τῶν ἀναγκαίων.
8.2Bu görevi önce Pelopidas üstlendi, ardından Melon, Damokleidas ve Theopompos. Bunlar en önde gelen ailelerden adamlardı, başka konularda birbirlerine dostça ve güvenle bağlıydılar, ama şan ve cesaret konusunda hep yarışırlardı. Toplam on iki kişi oldular; kalanlarla vedalaşıp Kharon'a önden bir haberci gönderdiler ve kısa pelerinlerle, av köpekleri ve ağ sırıklarıyla yola çıktılar. Böylece yolda karşılaşanlar şüphelenmeyecek, onların boş boş dolaşıp avlandıklarını sanacaktı.
ὑφίσταται δὲ τὴν πρᾶξιν Πελοπίδας πρῶτος, εἶτα Μέλων καὶ Δαμοκλείδας καὶ Θεόπομπος, ἄνδρες οἴκων τε πρώτων καὶ πρὸς ἀλλήλους τὰ ἄλλα μὲν φιλικῶς καὶ πιστῶς, ὑπὲρ δὲ δόξης καὶ ἀνδρείας ἀεὶ φιλονείκως ἔχοντες, γενόμενοι δὲ οἱ σύμπαντες δώδεκα, καὶ τοὺς ἀπολειπομένους ἀσπασάμενοι, καὶ προπέμψαντες ἄγγελον τῷ Χάρωνι, προῆγον ἐν χλαμυδίοις, σκύλακάς τε θηρατικὰς καὶ στάλικας ἔχοντες, ὡς μηδὲ εἷς ὑποπτεύοι τῶν ἐντυγχανόντων καθʼ ὁδόν, ἀλλʼ ἀλύοντες ἄλλως πλανᾶσθαι καὶ κυνηγεῖν δοκοῖεν.
8.3Gönderdikleri haberci Kharon'a varıp onların yolda olduğunu söyledi. Kharon tehlike yaklaştığında bile kararından dönmedi; iyi bir adamdı, evini onlara açtı. Ama Hipposthenidas adında biri, kötü bir adam değildi, vatanını seviyor, sürgünlere iyi niyet besliyordu, ama anın keskinliğinin ve önündeki işlerin gerektirdiği cesarete sahip değildi. Eline gelen mücadelenin büyüklüğü karşısında başı dönmüş gibi oldu.
ἐπεὶ δὲ ὁ πεμφθεὶς παρʼ αὐτῶν ἄγγελος ἧκε πρὸς τὸν Χάρωνα καὶ καθʼ ὁδὸν ὄντας ἔφραζεν, αὐτὸς μὲν ὁ Χάρων οὐδὲ ὑπὸ τοῦ δεινοῦ πλησιάζοντος ἔτρεψέ τι τῆς γνώμης, ἀλλʼ ἀνὴρ ἀγαθὸς ἦν καὶ παρεῖχε τὴν οἰκίαν, Ἱπποσθενείδας δέ τις, οὐ πονηρὸς μὲν, ἀλλὰ καὶ φιλόπατρις καὶ τοῖς φυγάσιν εὔνους ἄνθρωπος, ἐνδεὴς δὲ τόλμης τοσαύτης ὅσης ὅ τε καιρὸς ὀξὺς ὢν αἵ τε ὑποκείμεναι πράξεις ἀπῄτουν, ὥσπερ ἰλιγγιάσας πρὸς τὸ μέγεθος τοῦ ἀγῶνος ἐν χερσὶ γενομένου,
8.4Lakedaimonluların hâkimiyetini bir şekilde sarsmaya, oradan gelen gücün yıkılışını üstlenmeye, çaresiz sürgün umutlarına güvenmeye kalkıştıklarını aklı güçlükle kavrayabildi. Sessizce eve döndü ve dostlarından birini Melon ve Pelopidas'a gönderip şimdilik ertelemelerini, Atina'ya dönüp daha iyi bir fırsat beklemelerini söyletti. Gönderilen adamın adı Khlidon'du; aceleyle eve gidip atını çıkardı ve dizginini istedi.
καὶ μόλις ποτὲ τῷ λογισμῷ συμφρονήσας ὅτι τρόπον τινὰ τὴν τῶν Λακεδαιμονίων σαλεύουσιν ἀρχὴν καὶ τῆς ἐκεῖθεν δυνάμεως ὑποβάλλονται κατάλυσιν, πιστεύσαντες ἀπόροις καὶ φυγαδικαῖς ἐλπίσιν, ἀπελθὼν οἴκαδε σιωπῇ πέμπει τινὰ τῶν φίλων πρὸς Μέλωνα καὶ Πελοπίδαν, ἀναβαλέσθαι κελεύων ἐν τῷ παρόντι καὶ περιμένειν βελτίονα καιρόν αὖθις ἀπαλλαγέντας εἷς Ἀθήνας. Χλίδων ἦν ὄνομα τῷ πεμφθέντι, καὶ κατὰ σπουδὴν οἴκαδε πρὸς αὑτὸν τραπόμενος καὶ τὸν ἵππον ἐξαγαγών ᾔτει τὸν χαλινόν.
8.5Karısı veremeyeceğini, bir tanıdığa ödünç verdiğini söyleyip şaşırınca önce sövgüler, sonra lanetler başladı. Kadın ona da onu gönderenlere de kötü yol diledi. Khlidon günün büyük kısmını öfkeyle bu kavgada geçirdi, olanı da uğursuzluğa yorup yolculuktan büsbütün vazgeçti, başka bir işe döndü. İşlerin en büyüğü ve en güzeli daha başında fırsatı kaçırmanın eşiğinden böyle döndü.
ἀπορουμένης δὲ τῆς γυναικὸς ὡς οὐκ εἶχε δοῦναι, καὶ χρῆσαί τινὶ τῶν συνήθων λεγούσης, λοιδορίαι τὸ πρῶτον ἦσαν, εἶτα δυσφημίαι, τῆς γυναικὸς ἐπαρωμένης αὐτῷ τε κακὰς ὁδοὺς ἐκείνῳ καὶ τοῖς πέμπουσιν, ὥστε καὶ τὸν Χλίδωνα πολὺ τῆς ἡμέρας ἀναλώσαντα πρὸς τούτοις διʼ ὀργήν, ἅμα δὲ καὶ τὸ συμβεβηκὸς οἰωνισάμενον, ἀφεῖναι τὴν ὁδὸν ὅλως καὶ πρὸς ἄλλο τι τραπέσθαι. παρὰ τοσοῦτον μὲν ἦλθον αἱ μέγισται καὶ κάλλισται τῶν πράξεων εὐθὺς ἐν ἀρχῇ διαφυγεῖν τὸν καιρόν.
9.19. Bölüm
Pelopidas ve yoldaşları çiftçi kılığına girip ayrılarak, henüz gündüzken şehrin farklı yerlerinden içeri süzüldüler. Hava bozulmaya başlamıştı, rüzgâr ve kar vardı; fırtına yüzünden çoğu kişi evlerine sığınmış olduğundan daha kolay gizlendiler. İşi bilmekle görevli olanlar gelenleri karşılayıp hemen Kharon'un evine yerleştirdi. Sürgünlerle birlikte kırk sekiz kişi oldular.
οἱ δὲ περὶ τὸν Πελοπίδαν ἐσθῆτας γεωργῶν μεταλαβόντες καὶ διελόντες αὑτοὺς ἄλλοι κατʼ ἄλλα μέρη τῆς πόλεως παρεισῆλθον ἔτι ἡμέρας οὔσης. ἦν δέ τι πνεῦμα καὶ νιφετός ἀρχομένου τρέπεσθαι τοῦ ἀέρος, καὶ μᾶλλον ἔλαθον καταπεφευγότων ἤδη διὰ τὸν χειμῶνα τῶν πλείστων εἰς τὰς οἰκίας, οἷς δὲ ἦν ἐπιμελὲς τὰ πραττόμενα γινώσκειν, ἀνελάμβανον τοὺς προσερχομένους καὶ καθίστων εὐθὺς εἰς τήν οἰκίαν τὸν Χάρωνος· ἐγένοντο δὲ σὺν τοῖς φυγάσι πεντήκοντα δυοῖν δέοντες.
9.2Tiranların durumu da şöyleydi. Söylediğimiz gibi kâtip Phyllidas her şeyde sürgünlerle iş birliği yapıyordu. O gün için çoktan Arkhias ve arkadaşlarına bir içki meclisi, bir eğlence ve evli kadınlar vadetmişti; amacı onları hazlarla gevşetip sarhoş ederek saldıranlara teslim etmekti.
τὰ δὲ περὶ τοὺς τυράννους οὕτως εἶχε. Φιλλίδας ὁ γραμματεὺς συνέπραττε μὲν, ὥσπερ εἴρηται, πάντα καὶ συνῄδει τοῖς φυγάσιν, εἰς δὲ τήν ἡμέραν ἐκείνην ἐκ παλαιοῦ κατηγγελκὼς τοῖς περὶ τὸν Ἀρχίαν πότον τινὰ καὶ συνουσίαν καὶ γύναια τῶν ὑπάνδρων, ἔπραττεν ὅτι μάλιστα ταῖς ἡδοναῖς ἐκλελυμένους καὶ κατοίνους μεταχειρίσασθαι παρέξειν τοῖς ἐπιτιθεμένοις.
9.3Henüz pek sarhoş olmamışlardı ki sürgünlerin şehirde gizlendiğine dair yalan olmayan ama belirsiz ve kesinlikten uzak bir ihbar geldi. Phyllidas konuyu geçiştirmeye çalıştıysa da Arkhias bir hizmetkâr gönderip Kharon'un derhal gelmesini emretti. Akşam olmuştu; Pelopidas ve arkadaşları içeride hazırlanıyor, zırhlarını giymiş, kılıçlarını kuşanmış bulunuyordu.
οὔπω δὲ πάνυ πόρρω μέθης οὖσιν αὐτοῖς προσέπεσέ τις οὐ ψευδὴς μέν, ἀβέβαιος δὲ καὶ πολλὴν ἀσάφειαν ἔχουσα περὶ τῶν φυγάδων μήνυσις ὡς ἐν τῇ πόλει κρυπτομένων, τοῦ δὲ Φιλλίδου παραφέροντος τὸν λόγον, ὅμως Ἀρχίας ἔπεμψέ τινα τῶν ὑπηρετῶν πρὸς τὸν Χάρωνα, προστάσσων εὐθὺς ἥκειν αὐτόν, ἦν δὲ ἑσπέρα, καὶ συνέταττον ἔνδον αὑτοὺς οἱ περὶ τὸν Πελοπίδαν, ἤδη τεθωρακισμένοι καὶ τὰς μαχαίρας ἀνειληφότες.
9.4Kapı ansızın çalındı. Biri koşup baktı, hizmetkârın Kharon'u polemarkhlardan çağırmaya geldiğini söylediğini duydu ve telaşla içeri bildirdi. Herkes hemen işin ifşa olduğunu, aretē'lerine yaraşır hiçbir şey yapamadan hepsinin mahvolacağını düşündü. Yine de Kharon'un itaat etmesi, şüphe uyandırmadan yöneticilerin karşısına çıkması gerektiğine karar verdiler. Kharon normalde yiğit ve tehlike karşısında metanetli bir adamdı;
ἐξαίφνης δὲ κοπτομένης τῆς θύρας προσδραμών τις, καὶ πυθόμενος τοῦ ὑπηρέτου Χάρωνα μετιέναι παρὰ τῶν πολεμάρχων φάσκοντος, ἀπήγγειλεν εἴσω τεθορυβημένος, καὶ πᾶσιν εὐθὺς παρέστη τήν τε πρᾶξιν ἐκμεμηνῦσθαι καὶ σφᾶς ἅπαντας ἀπολωλέναι, μηδὲ δράσαντάς τι τῆς ἀρετῆς ἄξιον, οὐ μὴν ἀλλʼ ἔδοξεν ὑπακοῦσαι τὸν Χάρωνα καὶ παρασχεῖν ἑαυτὸν δεῖν ἀνυπόπτως τοῖς ἄρχουσιν, ἄλλως μέν ἀνδρώδη καὶ βαρὺν ὄντα τῷ θαρρεῖν παρὰ τὰ δεινά,
9.5ama bu kez onlar yüzünden sarsılmıştı: bunca ve böyle vatandaş ölürse kendisine ihanet şüphesi gelecek diye kaygılanıyordu. Çıkmak üzereyken kadınlar dairesinden oğlunu aldı. Henüz çocuktu, ama güzellikte ve bedensel güçte yaşıtlarının önündeydi. Onu Pelopidas ve arkadaşlarının eline verdi, kendisinde bir hile ya da ihanet görürlerse çocuğa düşman gibi davranmalarını, ona acımamalarını söyledi.
τότε δὲ διʼ ἐκείνους ἐκπεπληγμένον καὶ περιπαθοῦντα, μή τις ὑποψία προδοσίας ἐπʼ αὐτὸν ἔλθῃ τοσούτων ἅμα καὶ τοιούτων πολιτῶν ἀπολομένων. ὡς οὖν ἔμελλεν ἀπιέναι, παραλαβὼν ἐκ τῆς γυναικωνίτιδος τὸν υἱόν, ἔτι μέν ὄντα παῖδα, κάλλει δὲ καὶ ῥώμῃ σώματος πρωτεύοντα τῶν καθʼ ἡλικίαν, ἐνεχείριζε τοῖς περὶ Πελοπίδαν, εἴ τινα δόλον καὶ προδοσίαν αὐτοῦ καταγνοῖεν, ὡς πολεμίῳ χρῆσθαι κελεύων ἐκείνῳ καὶ μὴ φείδεσθαι.
9.6Kharon'un bu acısı ve yüce gönüllülüğü karşısında birçoğunun gözlerinden yaşlar döküldü. Hepsi onu şüpheye düşecek ya da suçlayacak kadar korkak ve o anki durumdan bozulmuş görünmesine kızdılar. Oğlunu kendilerine karıştırmamasını, olacaklardan uzak tutmasını rica ettiler: çocuk kurtulup tiranlardan kaçarsa şehrin ve dostların öcünü almak üzere büyüyebilirdi.
πολλοῖς μέν οὖν αὐτῶν δάκρυα πρὸς τὸ πάθος καὶ τὸ φρόνημα τοῦ Χάρωνος ἐξέπεσε, πάντες δὲ ἠγανάκτουν εἰ δειλὸν οὕτως εἶναί τινα δοκεῖ καὶ διεφθαρμένον ὑπὸ τοῦ παρόντος, ὥστε ὑπονοεῖν ἐκεῖνον ἢ ὅλως αἰτιᾶσθαι καὶ τὸν υἱὸν ἐδέοντο μὴ καταμιγνύειν αὐτοῖς, ἀλλʼ ἐκποδὼν θέσθαι τοῦ μέλλοντος, ὅπως αὐτός γε τῇ πόλει καὶ τοῖς φίλοις τιμωρὸς ὑποτρέφοιτο περισωθεὶς καὶ διαφυγὼν τοὺς τυράννους.
9.7Ama Kharon oğlunu uzaklaştırmayacağını söyledi: babası ve bunca dostuyla hakarete uğramadan ölmekten daha güzel bir hayat ya da kurtuluş görebilir miydi? Tanrılara dua etti, herkesle kucaklaşıp onları yüreklendirdi ve kendine çeki düzen vererek yola çıktı; yüzünün ifadesini ve sesinin tonunu, yaptığı işle en az ilgisi olan biri gibi görünecek şekilde ayarlamıştı.
ὁ δὲ Χάρων τὸν μέν υἱὸν ἀπαλλάξειν οὐκ ἔφη· ποῖον γὰρ αὐτῷ βίον ὁρᾶν ἢ τίνα σωτηρίαν καλλίονα τῆς ὁμοῦ μετὰ πατρὸς καὶ φίλων τοσούτων ἀνυβρίστου τελευτῆς; ἐπευξάμενος δὲ τοῖς θεοῖς καὶ πάντας ἀσπασάμενος καὶ παραθαρρύνας ἀπῄει, προσέχων ἑαυτῷ καὶ ῥυθμίζων σχήματι προσώπου καὶ τόνῳ φωνῆς ἀνομοιότατος οἷς ἔπραττε φανῆναι.
10.110. Bölüm
Kapıya varınca Arkhias ile Phyllidas dışarı çıktılar. Arkhias, "Kharon," dedi, "duyduğuma göre bazı kişiler şehre gizlice girip saklanıyormuş, kimi vatandaşlar da onlarla iş birliği yapıyormuş." Kharon önce sarsıldı, sonra gelenlerin ve onları saklayanların kim olduğunu sordu. Arkhias'ın açık bir şey söyleyemediğini görünce ihbarın işi bilenlerden gelmediğini anladı. "Dikkat edin de boş bir söylenti sizi telaşlandırmasın," dedi. "Yine de araştıracağım, çünkü belki hiçbir şeyi hafife almamak gerekir."
γενομένου δʼ ἐπὶ ταῖς θύραις αὐτοῦ, προῆλθεν ὁ Ἀρχίας, καὶ Φιλλίδας, καὶ εἶπεν· ὦ Χάρων, τινὰς ἀκήκοα παρεληλυθότας ἐν τῇ πόλει κρύπτεσθαι, καὶ συμπράττειν αὐτοῖς ἐνίους τῶν πολιτῶν. καὶ ὁ Χάρων διαταραχθεὶς τὸ πρῶτον, εἶτα ἐρωτήσας τίνες εἰσὶν οἱ παρεληλυθότες καὶ τίνες οἱ κρύπτοντες αὐτούς, ὡς οὐδὲν ἑώρα σαφὲς εἰπεῖν ἔχοντα τὸν Ἀρχίαν, ὑπονοήσας ἀπʼ οὐδενὸς τῶν ἐπισταμένων γεγονέναι τὴν μήνυσιν, ὁρᾶτε τοίνυν, ἔφη, μὴ κενός τις ὑμᾶς διαταράττῃ λόγος, οὐ μὴν ἀλλὰ σκέψομαι· δεῖ γὰρ ἴσως μηδενὸς καταφρονεῖν.
10.2Yanındaki Phyllidas bu sözleri övdü, Arkhias'ı geri götürüp yine bol sek şaraba daldırdı, kadınlarla ilgili umutlarla içki meclisini sürdürdü. Kharon eve dönünce adamları zafer ya da kurtuluş umuduyla değil, parlakça ölüp çok düşman öldürmek üzere hazırlanmış buldu. Pelopidas ve yakınlarına gerçeği söyledi, ötekilere ise Arkhias'ın başka işlerden söz ettiğini uydurup yalan söyledi.
ταῦτα καὶ Φιλλίδας παρὼν ἐπῄνει, καὶ τὸν Ἀρχίαν ἀπαγαγὼν αὖθις εἰς ἄκρατον πολὺν κατέβαλε, καὶ ταῖς περὶ τῶν γυναικῶν ἐλπίσι διεπαιδαγώγει τὸν πότον. ὡς δʼ ἐπανῆλθεν ὁ Χάρων οἴκαδε καὶ διεσκευασμένους τοὺς ἄνδρας εὗρεν οὐχ ὡς ἄν τινα νίκην ἢ σωτηρίαν ἐλπίζοντας, ἀλλʼ ὡς ἀποθανουμένους λαμπρῶς καὶ μετὰ φόνου πολλοῦ τῶν πολεμίων, τὸ μὲν ἀληθὲς αὐτοῖς ἔφραζε τοῖς περὶ τὸν Πελοπίδαν, πρὸς δὲ τοὺς ἄλλους ἐψεύσατο λόγους τινὰς τοῦ Ἀρχίου περὶ πραγμάτων ἑτέρων πλασάμενος.
10.3Birinci fırtına daha geçmeden talih adamların üzerine ikincisini getirdi. Çünkü Atina'dan, hierophantes Arkhias'tan adaşı Arkhias'a, misafir dostuna bir adam bir mektup getirdi. Sonradan anlaşıldığı gibi, mektupta boş ya da uydurma bir şüphe değil, olan biten her şey açıkça yazılıydı.
ἔτι δὲ τοῦ πρώτου παραφερομένου δεύτερον ἐπῆγεν ἡ τύχη χειμῶνα τοῖς ἀνδράσιν. ἧκε γάρ τις ἐξ Ἀθηνῶν παρὰ Ἀρχίου τοῦ ἱεροφάντου πρὸς Ἀρχίαν τὸν ὁμώνυμον, ξένον ὄντα καὶ φίλον, ἐπιστολὴν κομίζων οὐ κενὴν ἔχουσαν οὐδὲ πεπλασμένην ὑπόνοιαν, ἀλλὰ σαφῶς ἕκαστα περὶ τῶν πρασσομένων φάσκουσαν, ὡς ὕστερον ἐπεγνώσθη·
10.4Sarhoş Arkhias'ın yanına götürülen ulak mektubu verip, "Bunu gönderen hemen okumanı istedi, çünkü ciddi meselelerden söz ediyormuş," dedi. Arkhias gülümseyerek, "Ciddi meseleler yarına," dedi. Mektubu alıp yastığının altına koydu ve yine Phyllidas'la sohbetine döndü. Bu söz bir atasözü olarak bugün de Yunanlar arasında dolaşmaktadır.
τότε δὲ μεθύοντι τῷ Ἀρχίᾳ προσαχθεὶς ὁ γραμματοφόρος καὶ τὴν ἐπιστολὴν ἐπιδούς, ὁ ταύτην, ἔφη, πέμψας ἐκέλευσεν εὐθὺς ἀναγνῶναι· περὶ σπουδαίων γάρ τινων γεγράφθαι. καὶ ὁ Ἀρχίας μειδιάσας, οὐκοῦν εἰς αὔριον ἔφη, τὰ σπουδαῖα. καὶ τὴν ἐπιστολὴν δεξάμενος ὑπὸ τὸ προσκεφάλαιον ὑπέθηκεν, αὐτὸς δὲ πάλιν τῷ Φιλλίδᾳ περὶ ὧν ἐτύγχανον διαλεγόμενοι προσεῖχεν. ὁ μὲν οὖν λόγος οὗτος ἐν παροιμίας τάξει περιφερόμενος μέχρι νῦν διασῴζεται παρὰ τοῖς Ἕλλησι.
11.111. Bölüm
Harekâtın zamanının geldiği anlaşılınca ikiye ayrılıp yola çıktılar. Pelopidas ile Damokleidas yakın oturan Leontidas ve Hypates'e, Kharon ile Melon ise Arkhias ve Philippos'a gitti. Bunlar zırhlarının üstüne kadın elbiseleri giymiş, yüzlerini gölgeleyen gür köknar ve çam çelenkleri takmışlardı.
τῆς δὲ πράξεως δοκούσης ἔχειν ἤδη τὸν οἰκεῖον καιρόν, ἐξώρμων δίχα διελόντες αὑτούς, οἱ μὲν περὶ Πελοπίδαν καὶ Δαμοκλείδαν ἐπὶ τὸν Λεοντίδαν καὶ τὸν Ὑπάτην ἐγγὺς ἀλλήλων οἰκοῦντας, Χάρων δὲ καὶ Μέλων ἐπὶ τὸν Ἀρχίαν καὶ Φίλιππον, ἐσθῆτας ἐπενδεδυμένοι γυναικείας τοῖς θώραξι, καὶ δασεῖς στεφάνους ἐλάτης τε καὶ πεύκης περικείμενοι κατασκιάζοντας τὰ πρόσωπα.
11.2Bu yüzden şölen salonunun kapısına ilk geldiklerinde içeridekiler uzun süredir bekledikleri kadınların geldiğini sanıp el çırptılar, gürültü ettiler. Ama şölene baştan başa bakıp oturanların her birini iyice tespit ettikten sonra kılıçlarını çektiler, masaların arasından Arkhias ile Philippos'un üzerine atıldılar; kim oldukları ortaya çıktı.
διὸ καὶ ταῖς θύραις τοῦ συμποσίου τὸ πρῶτον ἐπιστάντες, κρότον ἐποίησαν καὶ θόρυβον οἰομένων ἃς πάλαι προσεδόκων γυναῖκας ἥκειν. ἐπεὶ δὲ περιβλέψαντες ἐν κύκλῳ τὸ συμπόσιον καὶ τῶν κατακεκλιμένων ἕκαστον ἀκριβῶς καταμαθόντες ἐσπάσαντο τὰς μαχαίρας, καὶ φερόμενοι διὰ τῶν τραπεζῶν ἐπὶ τὸν Ἀρχίαν καὶ Φίλιππον ἐφάνησαν οἵπερ ἦσαν,
11.3Phyllidas oturanlardan birkaçını sessiz kalmaya ikna etti. Polemarkhlarla birlikte karşı koymaya kalkıp ayağa fırlayanları ise sarhoş olduklarından pek zorlanmadan öldürdüler. Pelopidas'ın adamlarının işi daha zordu: ayık ve tehlikeli bir adam olan Leontidas'ın üzerine gidiyorlardı, üstelik onu uyumuş, evini kapalı buldular. Uzun süre kapıyı çaldılar, kimse cevap vermedi.
ὀλίγους μὲν ὁ Φιλλίδας τῶν κατακειμένων ἔπεισεν ἡσυχίαν ἄγειν, τοὺς δὲ ἄλλους ἀμύνεσθαι μετὰ τῶν πολεμάρχων ἐπιχειροῦντας καὶ συνεξανισταμένους διὰ τὴν μέθην οὐ πάνυ χαλεπῶς ἀπέκτειναν. τοῖς δὲ περὶ τὸν Πελοπίδαν ἐργωδέστερον ἀπήντα τὸ πρᾶγμα· καὶ γὰρ ἐπὶ νήφοντα καὶ δεινὸν ἄνδρα τὸν Λεοντίδαν ἐχώρουν, καὶ κεκλεισμένην τὴν οἰκίαν εὗρον ἤδη καθεύδοντος, καὶ πολὺν χρόνον κόπτουσιν αὐτοῖς ὑπήκουεν οὐδείς.
11.4Sonunda hizmetkâr güçlükle duyup içeriden geldi, sürgüyü açtı. Kapı biraz gevşer gevşemez hep birlikte içeri daldılar, köleyi yere devirip yatak odasına koştular. Leontidas gürültüden ve koşuşturmadan olanı anlayıp yerinden fırladı ve hançerini çekti;
μόλις δέ ποτε τοῦ θεράποντος αἰσθομένου προϊόντος ἔνδοθεν καὶ τὸν μοχλὸν ἀφαιροῦντος, ἅμα τῷ πρῶτον ἐνδοῦναι καὶ χαλάσαι τὰς θύρας ἐμπεσόντες ἀθρόοι καὶ τὸν οἰκέτην ἀνατρέψαντες ἐπὶ τὸν θάλαμον ὥρμησαν. ὁ δὲ Λεοντίδας αὐτῷ τεκμαιρόμενος τῷ κτύπῳ καὶ δρόμῳ τὸ γιγνόμενον, ἐσπάσατο μὲν τὸ ἐγχειρίδιον ἐξαναστάς,
11.5ama lambaları devirip adamları karanlıkta birbirine düşürmeyi akıl edemedi. Bol ışıkta görünerek odanın kapısında karşılarına çıktı, ilk giren Kephisodoros'u vurup yere serdi. O düşünce ikinci sıradaki Pelopidas'la boğuşmaya başladı. Kapının darlığı ve yerde yatan Kephisodoros'un cesedi kavgayı güçleştiriyordu.
ἔλαθε δὲ αὐτὸν καταβαλεῖν τὰ λύχνα καὶ διὰ σκότους αὐτοὺς ἑαυτοῖς περιπετεῖς ποιῆσαι τοὺς ἄνδρας, ἐν δὲ φωτὶ πολλῷ καθορώμενος, ὑπήντα πρὸς τὰς θύρας αὐτοῖς τοῦ θαλάμου, καὶ τὸν πρῶτον εἰσιόντα Κηφισόδωρον πατάξας κατέβαλε, πεσόντος δὲ τούτου δευτέρῳ συνεπλέκετο τῷ Πελοπίδᾳ· καὶ τὴν μάχην χαλεπὴν ἐποίει καὶ δύσεργον ἡ στενότης τῶν θυρῶν καὶ κείμενος ἐμποδὼν ἤδη νεκρὸς ὁ Κηφισόδωρος.
11.6Sonunda Pelopidas üstün geldi. Leontidas'ı öldürüp yanındakilerle hemen Hypates'e gitti. Eve aynı şekilde daldılar; Hypates hemen fark edip komşularına kaçtı, ama peşinden yetiştiler, yakalayıp öldürdüler.
ἐκράτησε δʼ οὖν ὁ Πελοπίδας, καὶ κατεργασάμενος τὸν Λεοντίδαν ἐπὶ τὸν Ὑπάτην εὐθὺς ἐχώρει μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ. καὶ παρεισέπεσον μὲν εἰς τὴν οἰκίαν ὁμοίως, αἰσθόμενον δὲ ταχέως καὶ καταφυγόντα πρὸς τοὺς γείτονας, ἐκ ποδῶν διώξαντες εἷλον καὶ διέφθειραν.
12.112. Bölüm
Bunları yaptıktan sonra Melon'un adamlarıyla birleştiler ve Attika'da kalan sürgünlere haber gönderdiler. Vatandaşları özgürlüğe çağırdılar, gelenleri stoalardan indirilen ganimetlerle silahlandırdılar, çevredeki mızrakçı ve kılıççı dükkânlarını kırıp açtılar.
διαπραξάμενοι δὲ ταῦτα καὶ τοῖς περὶ Μέλωνα συμβαλόντες ἔπεμψαν μὲν εἰς τὴν Ἀττικὴν ἐπὶ τοὺς ὑπολελειμμένους ἐκεῖ τῶν φυγάδων, ἐκάλουν δὲ τοὺς πολίτας ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν, καὶ τοὺς προσιόντας ὥπλιζον, ἀφαιροῦντες ἀπὸ τῶν στοῶν τὰ περικείμενα σκῦλα, καὶ τὰ περὶ τὴν οἰκίαν ἐργαστήρια δορυξόων καὶ μαχαιροποιῶν ἀναρρηγνύντες.
12.2Epameinondas ile Gorgidas gençlerden pek çoğunu ve yaşlıların en iyilerini toplayıp silahlarıyla yardıma geldiler. Bütün şehir ayaklanmıştı, büyük bir kargaşa vardı, evlerde ışıklar yanıyor, insanlar birbirine koşuyordu. Ama halk henüz bir araya gelmemişti; olanlardan dehşete düşmüş, açık bir şey bilmeden günün doğmasını bekliyorlardı.
ἧκον δὲ βοηθοῦντες αὐτοῖς μετὰ τῶν ὅπλων οἱ περὶ Ἐπαμεινώνδαν καὶ Γοργίδαν, συνειλοχότες οὐκ ὀλίγους τῶν νέων καὶ τῶν πρεσβυτέρων τοὺς βελτίστους, ἡ δὲ πόλις ἤδη μὲν ἀνεπτόητο πᾶσα, καὶ πολὺς θόρυβος ἦν καὶ φῶτα περὶ τὰς οἰκίας καὶ διαδρομαὶ πρὸς ἀλλήλους, οὔπω δὲ συνειστήκει τὸ πλῆθος, ἀλλʼ ἐκπεπληγμένοι πρὸς τὰ γινόμενα καὶ σαφὲς οὐδὲν εἰδότες ἡμέραν περιέμενον.
12.3Lakedaimonlu komutanlar hemen koşup saldırmamakla hata etmiş sayılırlar. Çünkü garnizon bin beş yüz kişi kadardı ve şehirden de pek çok kişi yanlarına koşuyordu. Ama bağırışlardan, ateşlerden ve her yandan gelen kalabalıktan korkup yerlerinde kaldılar, yalnızca Kadmeia'yı tuttular.
ὅθεν ἁμαρτεῖν οἱ τῶν Λακεδαιμονίων ἄρχοντες ἔδοξαν εὐθὺς οὐκ ἐπιδραμόντες οὐδὲ συμβαλόντες, αὐτὴ μὲν ἡ φρουρὰ περὶ χιλίους πεντακοσίους ὄντες, ἐκ δὲ τῆς πόλεως πρὸς αὐτοὺς πολλῶν συντρεχόντων, ἀλλὰ τὴν βοὴν καὶ τὰ πυρὰ καὶ τὸν ὄχλον χωροῦντα πανταχόθεν πολὺν φοβηθέντες ἡσύχαζον, αὐτὴν τὴν Καδμείαν κατέχοντες.
12.4Gün doğarken sürgünler Attika'dan silahlı olarak geldiler, halk da mecliste toplandı. Epameinondas ile Gorgidas, Pelopidas ve yoldaşlarını içeri getirdiler; çevrelerinde rahipler kutsal şeritler uzatıyor, vatandaşları vatana ve tanrılara yardıma çağırıyordu. Bunu gören meclis, onları velinimet ve kurtarıcı olarak karşılayıp alkış ve bağırışlarla ayağa kalktı.
ἅμα δὲ ἡμέρᾳ παρῆσαν μὲν ἐκ τῆς Ἀττικῆς οἱ φυγάδες ὡπλισμένοι, συνήθροιστο δὲ εἰς τὴν ἐκκλησίαν ὁ δῆμος. εἰσῆγον δὲ τοὺς περὶ Πελοπίδαν Ἐπαμεινώνδας καὶ Γοργίδας ὑπὸ τῶν ἱερέων περιεχομένους στέμματα προτεινόντων καὶ παρακαλούντων τοὺς πολίτας τῇ πατρίδι καὶ τοῖς θεοῖς βοηθεῖν, ἡ δʼ ἐκκλησία ὀρθὴ πρὸς τὴν ὄψιν μετὰ κρότου καὶ βοῆς ἐξανέστη, δεχομένων τοὺς ἄνδρας ὡς εὐεργέτας καὶ σωτῆρας.
13.113. Bölüm
Bunun üzerine Pelopidas, Melon ve Kharon'la birlikte boiotarkh seçildi. Hemen akropolisi çevreleyip her yönden saldırılar düzenledi, Sparta'dan ordu gelmeden Lakedaimonluları çıkarmaya, Kadmeia'yı özgürleştirmeye çalışıyordu.
ἐκ δὲ τούτου βοιωτάρχης αἱρεθεὶς μετὰ Μέλωνος καὶ Χάρωνος ὁ Πελοπίδας εὐθὺς ἀπετείχιζε τὴν ἀκρόπολιν καὶ προσβολὰς ἐποιεῖτο πανταχόθεν, ἐξελεῖν σπουδάζων τοὺς Λακεδαιμονίους καὶ τὴν Καδμείαν ἐλευθερῶσαι πρὶν ἐκ Σπάρτης στρατὸν ἐπελθεῖν.
13.2Onları antlaşmayla bıraktığına öyle az bir süreyle yetişti ki, garnizon daha Megara'dayken büyük bir orduyla Thebai'ye yürüyen Kleombrotos'la karşılaştı. Thebai'deki üç harmostun ikisini, Herippidas ile Arkissos'u Spartalılar yargılayıp idam ettiler. Üçüncüsü Lysanoridas'a ise çok büyük para cezası verildi ve Peloponnesos'u terk etti.
καὶ παρὰ τοσοῦτον ἔφθασεν ἀφεὶς ὑποσπόνδους τοὺς ἄνδρας ὅσον ἐν Μεγάροις οὖσιν αὐτοῖς ἀπαντῆσαι Κλεόμβροτον ἐπὶ τὰς Θήβας ἐλαύνοντα μετὰ μεγάλης δυνάμεως, οἱ δὲ Σπαρτιᾶται, τριῶν ἁρμοστῶν γενομένων ἐν Θήβαις, Ἡριππίδαν μὲν καὶ Ἄρκισσον ἀπέκτειναν κρίναντες, ὁ δὲ τρίτος Λυσανορίδας χρήμασι πολλοῖς ζημιωθεὶς αὑτὸν ἐκ τῆς Πελοποννήσου μετέστησε.
13.3Bu olay, adamların aretē'si, tehlikeleri ve mücadeleleri bakımından Thrasybulos'unkine çok benzediğinden ve talih tarafından da aynı şekilde yönetildiğinden Yunanlar buna onun kardeşi adını verdi. Sayıca çok daha az, daha güçlülere karşı kimsesiz kalmış, cesaret ve zekâsıyla üstün gelip vatanlarına daha büyük iyilikler sağlayan başka insanları söylemek kolay değildir.
ταύτην τὴν πρᾶξιν ἀρεταῖς μὲν ἀνδρῶν καὶ κινδύνοις καὶ ἀγῶσι παραπλησίαν τῇ Θρασυβούλου γενομένην, καὶ βραβευθεῖσαν ὁμοίως ὑπὸ τῆς τύχης, ἀδελφὴν ἐκείνης προσηγόρευον οἱ Ἕλληνες, οὐ γὰρ ἔστι ῥᾳδίως ἑτέρους εἰπεῖν οἳ πλειόνων ἐλάττους καὶ δυνατωτέρων ἐρημότεροι τόλμῃ καὶ δεινότητι κρατήσαντες αἴτιοι μειζόνων ἀγαθῶν ταῖς πατρίσι κατέστησαν.
13.4İşlerin aldığı yön bu olayı daha da şanlı kıldı. Çünkü Sparta'nın itibarını yıkan, karaya ve denize hükmetmelerine son veren savaş, o geceden doğmuştur. O gece Pelopidas ne bir kale ne bir sur ne de bir akropolis ele geçirdi; yalnızca on iki kişiyle bir eve girdi, ama gerçeği mecazla söylemek gerekirse, Lakedaimon hegemonyasının çözülmez ve kırılmaz sanılan bağlarını çözdü ve parçaladı.
ἐνδοξοτέραν δὲ ταύτην ἐποίησεν ἡ μεταβολὴ τῶν πραγμάτων, ὁ γὰρ καταλύσας τὸ τῆς Σπάρτης ἀξίωμα καὶ παύσας ἄρχοντας αὐτοὺς γῆς τε καὶ θαλάττης πόλεμος ἐξ ἐκείνης ἐγένετο τῆς νυκτός, ἐν ᾗ Πελοπίδας οὐ φρούριον, οὐ τεῖχος, οὐκ ἀκρόπολιν καταλαβών, ἀλλʼ εἰς οἰκίαν δωδέκατος κατελθών, εἰ δεῖ μεταφορᾷ τὸ ἀληθὲς εἰπεῖν, ἔλυσε καὶ διέκοψε τοὺς δεσμοὺς τῆς Λακεδαιμονίων ἡγεμονίας, ἀλύτους καὶ ἀρρήκτους εἶναι δοκοῦντας.
14.114. Bölüm
Lakedaimonlular büyük bir orduyla Boiotia'ya girince Atinalılar dehşete kapılıp Thebailerle ittifakı bozdular. Boiotia yanlılarını mahkemeye çıkardılar, kimini idam ettiler, kimini sürdüler, kimine de para cezası verdiler. Kimse yardıma gelmeyince Thebailerin işi kötü görünüyordu. O sırada Pelopidas ile Gorgidas boiotarkhtı. Atinalıları yeniden Lakedaimonlulara karşı çatıştırmayı düşünüp şöyle bir plan yaptılar.
ἐπεὶ τοίνυν στρατῷ μεγάλῳ Λακεδαιμονίων εἰς τήν Βοιωτίαν ἐμβαλόντων οἱ Ἀθηναῖοι περίφοβοι γενόμενοι τήν τε συμμαχίαν ἀπείπαντο τοῖς Θηβαίοις καὶ τῶν βοιωτιαζόντων εἰς τὸ δικαστήριον παραγαγόντες τοὺς μὲν ἀπέκτειναν, τοὺς δʼ ἐφυγάδευσαν, τοὺς δὲ χρήμασιν ἐζημίωσαν, ἐδόκει δὲ κακῶς ἔχειν τὰ τῶν Θηβαίων πράγματα μηδενὸς αὐτοῖς βοηθοῦντος, ἔτυχε μὲν ὁ Πελοπίδας μετὰ Γοργίδου βοιωταρχῶν, ἐπιβουλεύοντες δὲ συγκροῦσαι πάλιν τοὺς Ἀθηναίους τοῖς Λακεδαιμονίοις τοιόνδε τι μηχανῶνται.
14.2Sphodrias adında bir Spartalı vardı. Savaşlarda ünlü ve parlak bir adamdı, ama hafif kafalıydı, boş umutlar ve akılsız bir hırsla doluydu. Thespiai'de, Thebailerden kopanları kabul edip desteklemek için bir birlikle bırakılmıştı. Pelopidas ve arkadaşları dostlarından bir tüccarı gizlice ona para ve sözlerle gönderdi; sözler paradan daha ikna ediciydi: büyük işlere girişmeli, Atinalılar nöbette değilken ansızın saldırıp Peiraieus'u ele geçirmeliydi.
Σφοδρίας, ἀνὴρ Σπαρτιάτης, εὐδόκιμος μὲν ἐν τοῖς πολεμικοῖς καὶ λαμπρός, ὑπόκουφος δὲ τήν γνώμην καὶ κενῶν ἐλπίδων καὶ φιλοτιμίας ἀνοήτου μεστός, ἀπελείφθη περὶ Θεσπιὰς μετὰ δυνάμεως τοὺς ἀφισταμένους τῶν Θηβαίων δέχεσθαι καὶ βοηθεῖν. πρὸς τοῦτον ὑποπέμπουσιν οἱ περὶ τὸν Πελοπίδαν ἰδίᾳ ἔμπορόν τινα τῶν φίλων, χρήματα κομίζοντα καὶ λόγους, οἳ τῶν χρημάτων μᾶλλον ἀνέπεισαν αὐτόν ὡς χρὴ πραγμάτων ἅψασθαι μεγάλων καὶ τὸν Πειραιᾶ καταλαβεῖν, ἀπροσδόκητον ἐπιπεσόντα μὴ φυλαττομένοις τοῖς Ἀθηναίοις·
14.3Lakedaimonlular için Atina'yı ele geçirmekten daha hoş bir şey olamazdı; Thebailer de Atinalılara küs olduklarından, onları hain saydıklarından yardıma gelmezlerdi. Sonunda Sphodrias ikna oldu, askerleri alıp gece Attika'ya girdi. Eleusis'e kadar ilerledi, ama orada askerler korkuya kapılınca niyeti ortaya çıktı ve Spartalıların başına hiç de küçük ve kolay olmayan bir savaş açarak Thespiai'ye döndü.
Λακεδαιμονίοις τε γὰρ οὐδὲν οὕτως ἔσεσθαι κεχαρισμένον ὡς λαβεῖν τὰς Ἀθήνας, Θηβαίους τε χαλεπῶς ἔχοντας αὐτοῖς καὶ προδότας νομίζοντας οὐκ ἐπιβοηθήσειν. τέλος δὲ συμπεισθεὶς ὁ Σφοδρίας καὶ τοὺς στρατιώτας ἀναλαβών, νυκτὸς εἰς τήν Ἀττικὴν ἐνέβαλε. καὶ μέχρι μὲν Ἐλευσῖνος προῆλθεν, ἐκεῖ δὲ τῶν στρατιωτῶν ἀποδειλιασάντων φανερὸς γενόμενος, καὶ συνταράξας οὐ φαῦλον οὐδὲ ῥᾴδιον τοῖς Σπαρτιάταις πόλεμον, ἀνεχώρησεν εἰς Θεσπιάς.
15.115. Bölüm
Bundan sonra Atinalılar yeniden büyük bir hevesle Thebailerle ittifak yaptılar, denize hâkim oldular, dolaşıp ayrılık eğilimindeki Yunanları kendilerine çektiler. Thebailer de Boiotia'da kendi başlarına Lakedaimonlularla her fırsatta çatışıyor, kendileri küçük ama büyük bir talim ve alıştırma niteliği taşıyan savaşlar yapıyorlardı.
ἐκ τούτου πάλιν προθυμότατα Ἀθηναῖοι τοῖς Θηβαίοις συνεμάχουν, καί τῆς θαλάττης ἀντελαμβάνοντο, καί περιϊόντες ἐδέχοντο καί προσήγοντο τοὺς ἀποστατικῶς τῶν Ἑλλήνων ἔχοντας. οἱ δὲ Θηβαῖοι καθʼ αὑτοὺς ἐν τῇ Βοιωτίᾳ συμπλεκόμενοι τοῖς Λακεδαιμονίοις ἑκάστοτε, καί μαχόμενοι μάχας αὐτὰς μὲν οὐ μεγάλας, μεγάλην δὲ τὴν μελέτην ἐχούσας καί τὴν ἄσκησιν.
15.2Bu savaşlar yiğitlik ruhlarını körüklüyor, bedenlerini güçlendiriyor, mücadelelerden hem tecrübe hem alışkanlık hem de özgüven kazanıyorlardı. Bu yüzden Spartalı Antalkidas'ın, Agesilaos Boiotia'dan yaralı dönünce ona şöyle dediği söylenir: "Thebailerin savaşmayı bilmedikleri hâlde onlara savaşmayı öğretmenin karşılığını güzel alıyorsun."
ἐξερριπίζοντο τοῖς θυμοῖς καί διεπονοῦντο τοῖς σώμασιν, ἐμπειρίαν ἅμα τῇ συνηθείᾳ καὶ φρόνημα προσλαμβάνοντες ἐκ τῶν ἀγώνων. διὸ καί φασιν Ἀνταλκίδαν τὸν Σπαρτιάτην, ὡς Ἀγησίλαος ἐπανῆλθεν ἐκ Βοιωτίας τετρωμένος, εἰπεῖν πρὸς αὐτόν ἦ καλὰ διδασκάλια παρὰ Θηβαίων ἀπολαμβάνεις, μὴ βουλομένους αὑτοὺς πολεμεῖν καί μάχεσθαι διδάξας.
15.3Oysa gerçek öğretmen Agesilaos değildi. Thebaileri zamanında ve akıllıca, tecrübeli avcıların av köpeklerini sürdüğü gibi düşmanın üzerine sürüp sonra zaferin ve özgüvenin tadını aldırarak güvenle geri çekenlerdi. Bunların en büyük ünü Pelopidas'a aitti. Onu ilk kez silahların komutanı seçtikleri günden itibaren her yıl yeniden seçmekten vazgeçmediler; ölümüne kadar ya kutsal birliği yönetti ya da çoğu zaman boiotarkhlık yaptı.
ἦν δὲ ὡς ἀληθῶς διδάσκαλος οὐκ Ἀγησίλαος, ἀλλʼ οἱ σὺν καιρῷ καί μετὰ λογισμοῦ τοὺς Θηβαίους ὥσπερ σκύλακας ἐμπείρως προσβάλλοντες τοῖς πολεμίοις, εἶτα γευσαμένους νίκης καί φρονήματος ἀσφαλῶς ἀπάγοντες ὧν μεγίστην δόξαν εἶχεν ὁ Πελοπίδας, ἀφʼ ἧς γὰρ εἵλοντο πρῶτον ἡγεμόνα τῶν ὅπλων, οὐκ ἐπαύσαντο καθʼ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἄρχοντα χειροτονοῦντες, ἀλλʼ ἢ τὸν ἱερὸν λόχον ἄγων ἢ τὰ πλεῖστα βοιωταρχῶν ἄχρι τῆς τελευτῆς ἔπραττεν.
15.4Plataia ve Thespiai yakınlarında da Lakedaimonlular yenilip kaçtılar; Kadmeia'yı ele geçiren Phoibidas orada öldü. Pelopidas Tanagra'da da pek çoğunu bozguna uğratıp harmost Panthoidas'ı öldürdü. Ama bu çarpışmalar kazananları gurura ve cesarete taşısa da, kaybedenlerin iradesini tamamen kırmadı.
ἐγένοντο μὲν οὖν καί περὶ Πλαταιὰς καί Θεσπιὰς ἧτται καί φυγαὶ τῶν Λακεδαιμονίων, ὅπου καί Φοιβίδας ὁ τὴν Καδμείαν καταλαβὼν ἀπέθανε, πολλοὺς δὲ καί πρὸς Τανάγρᾳ τρεψάμενος αὐτῶν καί Πανθοίδαν τὸν ἁρμοστὴν ἀνεῖλεν. ἀλλʼ οὗτοι μὲν οἱ ἀγῶνες ὥσπερ τοὺς κρατοῦντας εἰς φρόνημα καί θάρσος προῆγον, οὕτως τῶν ἡσσωμένων οὐ παντάπασιν ἐδουλοῦντο τὴν γνώμην·
15.5Çünkü bunlar ne meydan savaşı ne de açık düzenli, kurallı savaşlardı; fırsat kolluyor, kaçış ve takiplerle saldırıp çarpışarak başarı kazanıyorlardı.
οὐ γὰρ ἐκ παρατάξεως ἦσαν οὐδὲ μάχης ἐμφανῆ κατάστασιν ἐχούσης καί νόμιμον, ἐκδρομὰς δὲ προσκαίρους τιθέμενοι, καί φυγὰς ἢ διώξεις ἐπιχειροῦντες αὐτοῖς καί συμπλεκόμενοι κατώρθουν.
16.116. Bölüm
Tegyra'daki savaş, bir bakıma Leuktra'nın ön gösterisi oldu ve Pelopidas'ın şanını çok yükseltti; çünkü bu başarıda ne komutan arkadaşlarına bir hak iddiası ne de düşmanlara yenilgi için bir bahane bıraktı. Orkhomenos şehri Spartalıların yanında yer almış, güvenlik için iki mora kabul etmişti. Pelopidas şehre karşı hep bir plan kuruyor, fırsat kolluyordu.
ὁ δὲ περὶ Τεγύρας τρόπον τινὰ τοῦ Λευκτρικοῦ προαγὼν γενόμενος μέγαν ἦρε δόξῃ τὸν Πελοπίδαν, οὔτε πρὸς κατόρθωμα τοῖς συστρατήγοις ἀμφισβήτησιν οὔτε τῆς ἥττης πρόφασιν τοῖς πολεμίοις ἀπολιπών. τῇ γὰρ Ὀρχομενίων πόλει τὰ Σπαρτιατῶν ἑλομένῃ καὶ δύο δεδεγμένῃ μόρας αὐτῶν ὑπὲρ ἀσφαλείας ἐπεβούλευε μὲν ἀεὶ καὶ παρεφύλαττε καιρόν,
16.2Muhafızların Lokris'e bir sefere çıktığını duyunca Orkhomenos'u boş bulup alabileceğini umarak kutsal birliği ve az sayıda atlıyı yanına alıp yola çıktı. Şehre yaklaşınca Sparta'dan yeni bir garnizonun geldiğini öğrendi ve ordusunu geri çekti; dağ eteği boyunca dolaşan tek geçilebilir yol olan Tegyra üzerinden dönüyordu.
ὡς δὲ ἤκουσε τοῖς φρουροῖς εἰς τὴν Λοκρίδα γεγενῆσθαι στρατείαν ἐλπίσας ἔρημον αἱρήσειν τὸν Ὀρχομενὸν ἐστράτευσεν, ἔχων μεθʼ ἑαυτοῦ τὸν ἱερὸν λόχον καὶ τῶν ἱππέων οὐ πολλούς, ἐπεὶ δὲ πρὸς τὴν πόλιν προσαγαγὼν εὗρεν ἥκουσαν ἐκ Σπάρτης διαδοχὴν τῆς φρουρᾶς, ἀπῆγεν ὀπίσω τὸ στράτευμα πάλιν διὰ Τεγυρῶν, ᾗ μόνῃ βάσιμον ἦν κύκλῳ παρὰ τὴν ὑπώρειαν.
16.3Çünkü ara bölgenin tamamını Melas ırmağı geçilmez kılıyordu; ırmak kaynaklarından itibaren gemiyle geçilebilen bataklıklara ve göllere yayılıyordu. Bataklıkların biraz aşağısında Tegyralı Apollon'un tapınağı ve bir kâhinlik vardır. Bu kâhinlik pek uzun zaman önce terk edilmiş değildir; Med savaşlarına kadar, Ekhekrates'in kâhinliği sırasında, parlak bir dönemdeydi. Tanrının burada doğduğu anlatılır; yakındaki dağın adı Delos'tur ve Melas'ın sularının yayılışı onun eteğinde biter.
τὴν γὰρ διὰ μέσου πᾶσαν ὁ Μέλας ποταμός εὐθὺς ἐκ πηγῶν εἰς ἕλη πλωτὰ καὶ λίμνας διασπειρόμενος ἄπορον ἐποίει. μικρὸν δὲ ὑπὸ τὰ ἕλη νεώς ἐστιν Ἀπόλλωνος Τεγυραίου καὶ μαντεῖον ἐκλελειμμένον οὐ πάνυ πολὺν χρόνον, ἀλλʼ ἄχρι τῶν Μηδικῶν ἤκμαζε, τὴν προφητείαν Ἐχεκράτους ἔχοντος, ἐνταῦθα μυθολογοῦσι τὸν θεὸν γενέσθαι· καὶ τὸ μὲν πλησίον ὄρος Δῆλος καλεῖται, καὶ πρὸς αὐτὸ καταλήγουσιν αἱ τοῦ Μέλανος διαχύσεις,
16.4Tapınağın arkasından, tatlılığı, bolluğu ve soğukluğuyla hayret verici suyu olan iki kaynak fışkırır. Bunlara bugün de Palmiye ve Zeytin diyoruz; çünkü tanrıça iki ağaç arasında değil, iki su arasında doğurmuştur. Ptoion da yakındadır; orada tanrıçanın ansızın beliren bir yaban domuzundan ürktüğü söylenir. Python ve Tityos ile ilgili yerler de aynı şekilde tanrının doğumuna bağlanır.
ὀπίσω δὲ τοῦ ναοῦ δύο ῥήγνυνται πηγαὶ γλυκύτητι καὶ πλήθει καὶ ψυχρότητι θαυμαστοῦ νάματος, ὧν τὸ μὲν Φοίνικα, τὸ δὲ Ἐλαίαν ἄχρι νῦν ὀνομάζομεν, οὐ φυτῶν μεταξὺ δυεῖν, ἀλλὰ ῥείθρων τῆς θεοῦ λοχευθείσης. καὶ γὰρ τὸ Πτῷον ἐγγύς, ὅθεν αὐτὴν ἀναπτοηθῆναι προφανέντος ἐξαίφνης κάπρου λέγουσι, καὶ τὰ περὶ Πύθωνα καὶ Τιτυὸν ὡσαύτως οἱ τόποι τῇ γενέσει τοῦ θεοῦ συνοικειοῦσι.
16.5Kanıtların çoğunu geçiyorum. Çünkü atalardan gelen rivayet bu tanrıyı, Herakles ve Dionysos gibi aretē ile değişerek ölümlülüğü ve acıya tabi olmayı bırakıp sonradan ölümsüz olan doğmuş daimōn'lar arasına koymaz. O, bu kadar büyük konularda en akıllı ve en eski kişilerin söylediklerine bakmak gerekirse, ezelî ve doğmamış olanlardan biridir.
τὰ γὰρ πλεῖστα παραλείπω τῶν τεκμηρίων· οὐ γὰρ ἐν τοῖς ἐκ μεταβολῆς ἀθανάτοις γενομένοις γεννητοῖς ὁ πάτριος λόγος τὸν θεὸν τοῦτον ἀπολείπει δαίμοσιν, ὥσπερ Ἡρακλέα καὶ Διόνυσον, ἐκ μεταβολῆς ἀρετῇ τὸ θνητὸν καὶ παθητὸν ἀποβαλόντας, ἀλλὰ τῶν ἀϊδίων καὶ ἀγεννήτων εἷς ἐστιν, εἰ δεῖ τοῖς ὑπὸ τῶν φρονιμωτάτων καὶ παλαιοτάτων λεγομένοις τεκμαίρεσθαι περὶ τῶν τηλικούτων.
17.117. Bölüm
Thebailer Orkhomenos'tan dönerken, Lakedaimonlular da karşı yönden Lokris'ten gelirken Tegyra'da aynı anda karşılaştılar. Dar geçitten çıktıkları görülür görülmez biri Pelopidas'a koşup, "Düşmanın eline düştük," dedi. Pelopidas, "Neden onlar bizim elimize düşmüş olmasın?" diye cevap verdi.
εἰς δʼ οὖν Τεγύρας οἱ Θηβαῖοι κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἐκ τῆς Ὀρχομενίας ἀπιόντες καί οἱ Λακεδαιμόνιοι συνέπιπτον, ἐξ ἐναντίας αὐτοῖς ἐκ τῆς Λοκρίδος ἀναζευγνύντες. ὡς δὲ πρῶτον ὤφθησαν τὰ στενὰ διεκβάλλοντες, καί τις εἶπε τῷ Πελοπίδᾳ προσδραμών· ἐμπεπτώκαμεν εἰς τοὺς πολεμίους, τί μᾶλλον, εἶπεν, ἢ εἰς ἡμᾶς ἐκεῖνοι;
17.2Bütün atlıların arkadan öne geçip önce saldırmasını emretti. Kendisi üç yüz ağır piyadeyi dar bir kitle hâlinde topladı; böylece saldırdığı noktada sayıca üstün düşmanı yarabileceğini umuyordu. Lakedaimonlular iki moraydı. Mora, Ephoros'a göre beş yüz, Kallisthenes'e göre yedi yüz, Polybios ve başkalarına göre ise dokuz yüz kişidir.
καί τὴν μὲν ἵππον εὐθὺς πᾶσαν ἐκέλευσε παρελαύνειν ἀπʼ οὐρᾶς ὡς προεμβαλοῦσαν, αὐτὸς δὲ τοὺς ὁπλίτας τριακοσίους ὄντας εἰς ὀλίγον συνήγαγεν, ἐλπίζων καθʼ ὃ προσβάλοι μάλιστα διακόψειν ὑπερβάλλοντας πλήθει τοὺς πολεμίους. ἦσαν δὲ δύο μόραι Λακεδαιμονίων, τὴν δὲ μόραν Ἔφορος μὲν ἄνδρας εἶναι πεντακοσίους φησί, Καλλισθένης δʼ ἑπτακοσίους, ἄλλοι δέ τινες ἐνακοσίους, ὧν Πολύβιός ἐστι.
17.3Spartalı polemarkhlar Gorgoleon ve Theopompos cesaretle Thebailerin üzerine atıldı. Saldırı daha çok iki tarafın komutanlarının bulunduğu yerde, öfke ve şiddetle gerçekleşti. Önce Lakedaimon polemarkhları Pelopidas'la çarpışıp düştüler.
καὶ θαρροῦντες οἱ πολέμαρχοι τῶν Σπαρτιατῶν Γοργολέων καί Θεόπομπος ὥρμησαν ἐπὶ τοὺς Θηβαίους, γενομένης δέ πως μάλιστα τῆς ἐφόδου κατʼ αὐτοὺς τοὺς ἄρχοντας ἀπʼ ἀμφοτέρων μετὰ θυμοῦ καί βίας, πρῶτον μὲν οἱ πολέμαρχοι τῶν Λακεδαιμονίων τῷ Πελοπίδᾳ συρράξαντες ἔπεσον·
17.4Sonra çevrelerindekiler vurulup ölünce bütün ordu korkuya kapıldı, Thebailerin ileri geçip sıyrılmak istediklerini sanıp iki yana açıldı. Ama Pelopidas açılan yoldan direnenlerin üzerine yürüyüp öldürerek geçince hepsi başını alıp kaçtı. Takip uzun sürmedi; çünkü Thebailer yakında bulunan Orkhomenoslulardan ve Lakedaimon yedek birliğinden korkuyordu.
ἔπειτα τῶν περὶ ἐκείνους παιομένων καί ἀποθνῃσκόντων ἅπαν εἰς φόβον κατέστη τὸ στράτευμα, καί διέσχε μὲν ἐπʼ ἀμφότερα τοῖς Θηβαίοις, ὡς διεκπεσεῖν εἰς τοὔμπροσθεν καί διεκδῦναι βουλομένοις, ἐπεὶ δὲ τὴν δεδομένην ὁ Πελοπίδας ἡγεῖτο πρὸς τοὺς συνεστῶτας καί διεξῄει φονεύων, οὕτω πάντες προτροπάδην ἔφευγον. ἐγένετο δὲ οὐκ ἐπὶ πολὺν τόπον ἡ δίωξις· ἐφοβοῦντο γὰρ ἐγγὺς ὄντας οἱ Θηβαῖοι τοὺς Ὀρχομενίους καί τὴν διαδοχὴν τῶν Λακεδαιμονίων.
17.5Güç kullanarak yenecek ve bozguna uğramış bütün ordunun içinden geçecek kadarını başardılar. Bir zafer anıtı dikip ölülerin silahlarını soyduktan sonra gururla evlerine döndüler. Çünkü görünüşe göre bunca Yunan ve barbar savaşında Lakedaimonlular ilk kez bu savaşta sayıca üstünken daha azına yenilmişti, hatta meydan savaşında eşit sayıda düşmana bile yenilmemişlerdi.
ὅσον δὲ νικῆσαι κατὰ κράτος καί διεξελθεῖν διὰ παντὸς ἡσσωμένου τοῦ στρατεύματος, ἐξεβιάσαντο· καί στήσαντες τρόπαιον καί νεκροὺς σκυλεύσαντες ἀνεχώρησαν ἐπʼ οἴκου μέγα φρονοῦντες. ἐν γὰρ τοσούτοις, ὡς ἔοικε, πολέμοις Ἑλληνικοῖς καί βαρβαρικοῖς πρότερον οὐδέποτε Λακεδαιμόνιοι πλείονες ὄντες ὑπʼ ἐλαττόνων ἐκρατήθησαν, ἀλλʼ οὐδὲ ἴσοι πρὸς ἴσους ἐκ παρατάξεως συμβαλόντες.
17.6Bu yüzden gururları karşı konulmazdı, karşılarına çıkanları şanlarıyla dehşete düşürüyorlardı; onlar da eşit güçle Spartalılarla baş edebileceklerini aklından bile geçirmiyordu. Ama bu savaş, ilk kez öteki Yunanlara da, dövüşçü ve savaşçı adamların yalnız Eurotas'tan ya da Babyka ile Knakion arasından çıkmadığını öğretti. Gençlerin çirkin şeylerden utandığı, güzel şeyler için cesaret etmeye istekli olduğu, tehlikelerden çok kınanmaktan kaçındığı yerde yetişenler, düşmanlar için en korkunç olanlardır.
ὅθεν ἦσαν ἀνυπόστατοι τὰ φρονήματα, καί τῇ δόξῃ καταπληττόμενοι τοὺς ἀντιταττομένους, οὐδὲ αὐτοὺς ἀξιοῦντας ἀπʼ ἴσης δυνάμεως τὸ ἴσον φέρεσθαι Σπαρτιάταις, εἰς χεῖρας συνέστησαν, ἐκείνη δὲ ἡ μάχη πρώτη καί τοὺς ἄλλους ἐδίδαξεν Ἕλληνας ὡς οὐχ ὁ Εὐρώτας οὐδʼ ὁ μεταξὺ Βαβύκας καί Κνακιῶνος τόπος ἄνδρας ἐκφέρει μαχητὰς καί πολεμικούς, ἀλλὰ παρʼ οἷς ἂν αἰσχύνεσθαι τὰ αἰσχρὰ καί τολμᾶν ἐπὶ τοῖς καλοῖς ἐθέλοντες ἐγγένωνται νέοι καί τοὺς ψόγους τῶν κινδύνων μᾶλλον φεύγοντες, οὗτοι φοβερώτατοι τοῖς ἐναντίοις εἰσί.
18.118. Bölüm
Anlatıldığına göre kutsal birliği ilk kez Gorgidas üç yüz seçme askerden kurdu. Şehir onlara Kadmeia'da ordugâh kurarak talim yapmaları ve yaşamaları için imkân sağladı. Bu yüzden onlara "şehir birliği" deniyordu; çünkü o zamanlar insanlar akropolislere genellikle şehir derlerdi. Bazıları bu birliğin âşıklardan ve sevgililerden kurulduğunu söyler.
τὸν δʼ ἱερὸν λόχον, ὥς φασι, συνετάξατο Γοργίδας πρῶτος ἐξ ἀνδρῶν ἐπιλέκτων τριακοσίων, οἷς ἡ πόλις ἄσκησιν καὶ δίαιταν ἐν τῇ Καδμείᾳ στρατοπεδευομένοις παρεῖχε, καὶ διὰ τοῦθʼ ὁ ἐκ πόλεως λόχος ἐκαλοῦντο· τὰς γὰρ ἀκροπόλεις ἐπιεικῶς οἱ τότε πόλεις ὠνόμαζον. ἔνιοι δέ φασιν ἐξ ἐραστῶν καὶ ἐρωμένων γενέσθαι τὸ σύστημα τοῦτο.
18.2Pammenes'in şakayla söylediği bir söz de anlatılır: Homeros'un Nestor'unun Yunanları boylara ve kardeşliklere göre dizmesini,
kardeşlik kardeşliğe, boylar boylara yardım etsin diye
öğütlemesinin iyi bir taktik olmadığını, âşığı sevgilisinin yanına dizmek gerektiğini söylemiş. Çünkü boydaşlar boydaşlarını, kardeşlik üyeleri kardeşlik üyelerini tehlike anında pek önemsemez; ama aşk dostluğuyla birleşmiş bir birlik çözülmez ve kırılmazdır. Biri sevgilisini sevdiği, öteki âşığından utandığı için birbirleri uğruna tehlikede dayanırlar.
καὶ Παμμένους ἀπομνημονεύεταί τι μετὰ παιδιᾶς εἰρημένον· οὐ γὰρ ἔφη τακτικὸν εἶναι τὸν Ὁμήρου Νέστορα κελεύοντα κατὰ φῦλα καὶ φρήτρας συλλοχίζεσθαι τοὺς Ἕλληνας, ὡς φρήτρη φρήτρηφιν ἀρήγῃ, φῦλα δὲ φύλοις, δέον ἐραστὴν παρʼ ἐρώμενον τάττειν. φυλέτας μὲν γὰρ φυλετῶν καὶ φράτορας φρατόρων οὐ πολὺν λόγον ἔχειν ἐν τοῖς δεινοῖς, τὸ δʼ ἐξ ἐρωτικῆς φιλίας συνηρμοσμένον στῖφος ἀδιάλυτον εἶναι καὶ ἄρρηκτον, ὅταν οἱ μὲν ἀγαπῶντες τοὺς ἐρωμένους, οἱ δὲ αἰσχυνόμενοι τοὺς ἐρῶντας ἐμμένωσι τοῖς δεινοῖς ὑπὲρ ἀλλήλων.
18.3Bunda şaşılacak bir şey yoktur. Çünkü insanlar yanlarında olmasalar bile bu kişilerden, yanlarında bulunan başkalarından daha çok çekinirler. Nitekim yere düşen adam, düşmanı onu öldürmek üzereyken, "Sevgilim ölümü sırtımdan yaralanmış görüp utanmasın," diyerek kılıcını göğsünden sokması için yalvarmıştı.
καὶ τοῦτο θαυμαστὸν οὐκ ἔστιν, εἴγε δὴ καὶ μὴ παρόντας αἰδοῦνται μᾶλλον ἑτέρων παρόντων, ὡς ἐκεῖνος ὁ τοῦ πολεμίου κείμενον αὑτὸν ἐπισφάττειν μέλλοντος δεόμενος καὶ ἀντιβολῶν διὰ τοῦ στέρνου διεῖναι τὸ ξίφος, ὅπως, ἔφη, μή με νεκρὸν ὁ ἐρώμενος ὁρῶν κατὰ νώτου τετρωμένον αἰσχυνθῇ.
18.4Herakles'in sevgilisi Iolaos'un da onun görevlerini paylaştığı, yanında kalkan taşıdığı söylenir. Aristoteles, kendi zamanında bile Iolaos'un mezarında âşıkların ve sevgililerin sözleştiğini söyler. Bu birliğe kutsal denmesi de muhtemelen Platon'un âşığa "tanrı dolu dost" demesiyle aynı sebeptendir.
λέγεται δὲ καὶ τὸν Ἰόλεων τοῦ Ἡρακλέους ἐρώμενον ὄντα κοινωνεῖν τῶν ἄθλων καὶ παρασπίζειν. Ἀριστοτέλης δὲ καὶ καθʼ αὑτὸν ἔτι φησὶν ἐπὶ τοῦ τάφου τοῦ Ἰόλεω τὰς καταπιστώσεις ποιεῖσθαι τοὺς ἐρωμένους καὶ τοὺς ἐραστάς. εἰκὸς οὖν καὶ τὸν λόχον ἱερὸν προσαγορεύεσθαι, καθότι καὶ Πλάτων ἔνθεον φίλον τὸν ἐραστὴν προσεῖπε.
18.5Bu birliğin Khaironeia savaşına kadar yenilmez kaldığı söylenir. Savaştan sonra Philippos ölüleri incelerken üç yüz kişinin yattığı yerde durdu. Hepsi silahlarıyla, karşıdan sarisalara göğüs germiş, birbirine karışmış hâlde yatıyordu. Hayrete düştü, bunun âşıklar ve sevgililerden oluşan birlik olduğunu öğrenince ağladı ve "Bunların çirkin bir şey yaptığından ya da çektiğinden şüphelenenler kahrolsun," dedi.
λέγεται δὲ διαμεῖναι μέχρι τῆς ἐν Χαιρωνείᾳ μάχης ἀήττητον· ὡς δὲ μετὰ τὴν μάχην ἐφορῶν τοὺς νεκροὺς ὁ Φίλιππος ἔστη κατὰ τοῦτο τὸ χωρίον ἐν ᾧ συνετύγχανε κεῖσθαι τοὺς τριακοσίους, ἐναντίους ἀπηντηκότας ταῖς σαρίσαις ἅπαντας ἐν τοῖς ὅπλοις καὶ μετʼ ἀλλήλων ἀναμεμιγμένους, θαυμάσαντα καὶ πυθόμενον ὡς ὁ τῶν ἐραστῶν καὶ τῶν ἐρωμένων οὗτος εἴη λόχος, δακρῦσαι καὶ εἰπεῖν ἀπόλοιντο κακῶς οἱ τούτους τι ποιεῖν ἢ πάσχειν αἰσχρὸν ὑπονοοῦντες.
19.119. Bölüm
Thebailerin aşk ilişkilerindeki alışkanlığının başlangıcı, şairlerin söylediği gibi Laios'un başına gelenler değildir. Asıl sebep, kanun koyucularının onların tabiattan öfkeli ve sert yapılarını çocukluktan itibaren gevşetip yumuşatmak istemeleridir. Bu yüzden her ciddi işe ve eğlenceye aulos'u kattılar, ona şeref ve öncelik verdiler; güreş alanlarında da aşkı parlak bir şekilde beslediler, böylece gençlerin karakterlerini yumuşatıp birbirine kaynaştırdılar.
ὅλως δὲ τῆς περὶ τοὺς ἐραστὰς συνηθείας οὐχ, ὥσπερ οἱ ποιηταὶ λέγουσι, Θηβαίοις τὸ Λαΐου πάθος ἀρχὴν παρέσχεν, ἀλλʼ οἱ νομοθέται τὸ φύσει θυμοειδὲς αὐτῶν καὶ ἄκρατον ἀνιέναι καὶ ἀνυγραίνειν εὐθὺς ἐκ παίδων βουλόμενοι, πολὺν μὲν ἀνεμίξαντο καὶ σπουδῇ καὶ παιδιᾷ πάσῃ τὸν αὐλόν, εἰς τιμὴν καὶ προεδρίαν ἄγοντες, λαμπρὸν δὲ τὸν ἔρωτα ταῖς παλαίστραις ἐνεθρέψαντο, συγκεραννύντες τὰ ἤθη τῶν νέων.
19.2Bu amaçla Ares ile Aphrodite'in kızı olduğu söylenen tanrıçayı şehre doğru bir şekilde bağladılar. Düşünceleri şuydu: savaşçılık ve kavgacılık, ikna ve zarafetin payına düşenle en çok birlikte yaşadığı yerde, Harmonia sayesinde her şey en uyumlu ve en düzenli devlete dönüşür.
ὀρθῶς δὲ πρὸς τοῦτο καὶ τὴν ἐξ Ἄρεως καὶ Ἀφροδίτης γεγονέναι λεγομένην θεὸν τῇ πόλει συνῳκείωσαν, ὡς, ὅπου τὸ μαχητικὸν καὶ πολεμικὸν μάλιστα τῷ μετέχοντι πειθοῦς καὶ χαρίτων ὁμιλεῖ καὶ σύνεστιν, εἰς τὴν ἐμμελεστάτην καὶ κοσμιωτάτην πολιτείαν διʼ Ἁρμονίας καθισταμένων ἁπάντων.
19.3Gorgidas bu kutsal birliği ön saflara dağıtıp bütün ağır piyade falanksının önüne koyduğundan, adamların aretē'si göze çarpmıyor, gücü ortak bir iş için kullanılamıyordu; çünkü dağılmış ve daha kötülerle iyice karışmıştı. Pelopidas ise Tegyra'da aretē'lerini, onlar kendi çevresinde ayrı dövüşürken parladığını görünce artık ayırmadı, dağıtmadı. Tek bir beden gibi kullanarak en büyük mücadelelerde önden tehlikeye atıldı.
τὸν οὖν ἱερὸν λόχον τοῦτον ὁ μὲν Γοργίδας διαιρῶν εἰς τὰ πρῶτα ζυγά καὶ παρʼ ὅλην τὴν φάλαγγα τῶν ὁπλιτῶν προβαλλόμενος ἐπίδηλον οὐκ ἐποίει τὴν ἀρετὴν τῶν ἀνδρῶν, οὐδʼ ἐχρῆτο τῇ δυνάμει πρὸς κοινὸν ἔργον, ἅτε δὴ διαλελυμένῃ καὶ πρὸς πολὺ μεμιγμένῃ τὸ φαυλότερον, ὁ δὲ Πελοπίδας, ὡς ἐξέλαμψεν αὐτῶν ἡ ἀρετὴ περὶ Τεγύρας, καθαρῶς καὶ περὶ αὐτὸν ἀγωνισαμένων, οὐκέτι διεῖλεν οὐδὲ διέσπασεν, ἀλλʼ ὥσπερ σώματι χρώμενος ὅλῳ προεκινδύνευε τοῖς μεγίστοις ἀγῶσιν.
19.4Atlar, arabaya koşulduklarında yalnız başlarına koşturulduklarından daha hızlı koşar. Bunun sebebi, birlikte çarparak havayı daha çok yarmaları değil, birbirleriyle yarışın ve rekabetin içlerindeki ateşi körüklemesidir. Pelopidas da iyi insanların, birbirlerine güzel işler için imrenme aşılayarak ortak işe en yararlı ve en hevesli olacaklarını düşünüyordu.
ὥσπερ γὰρ οἱ ἵπποι θᾶσσον ὑπὸ τοῖς ἅρμασιν ἢ καθʼ αὑτοὺς ἐλαυνόμενοι θέουσιν, οὐχ ὅτι μᾶλλον ἐμπίπτοντες ἐκβιάζονται τὸν ἀέρα τῷ πλήθει ῥηγνύμενον, ἀλλʼ ὅτι συνεκκαίει τὸν θυμὸν ἡ μετʼ ἀλλήλων ἅμιλλα καὶ τὸ φιλόνεικον, οὕτως ᾤετο τοὺς ἀγαθοὺς ζῆλον ἀλλήλοις καλῶν ἔργων ἐνιέντας ὠφελιμωτάτους εἰς κοινὸν ἔργον εἶναι καὶ προθυμοτάτους.
20.120. Bölüm
Lakedaimonlular bütün Yunanlarla barış yapıp savaşı yalnız Thebailere yönelttiler. Kral Kleombrotos on bin ağır piyade ve bin atlıyla ülkeye girdi. Thebailer için tehlike artık öncekiler gibi değildi; şehrin dağıtılacağı açıkça tehditle ilan edilmişti ve Boiotia'yı hiç görülmemiş bir korku sarmıştı. Pelopidas evden çıkarken karısı onu uğurlayıp ağlayarak kendini korumasını rica etti.
ἐπεὶ δὲ Λακεδαιμόνιοι πᾶσι τοῖς Ἕλλησιν εἰρήνην συνθέμενοι πρὸς μόνους Θηβαίους ἐξήνεγκαν τὸν πόλεμον, ἐνεβεβλήκει δὲ Κλεόμβροτος ὁ βασιλεύς ἄγων ὁπλίτας μυρίους, ἱππεῖς δὲ χιλίους, ὁ δὲ κίνδυνος οὐ περὶ ὧν πρότερον ἦν Θηβαίοις, ἀλλʼ ἄντικρυς ἀπειλὴ καὶ καταγγελία διοικισμοῦ, καὶ φόβος οἷος οὔπω τὴν Βοιωτίαν κατεῖχεν, ἐξιὼν μὲν ἐκ τῆς οἰκίας ὁ Πελοπίδας, καὶ τῆς γυναικὸς ἐν τῷ προπέμπειν δακρυούσης καὶ παρακαλούσης σῴζειν ἑαυτόν,
20.2Pelopidas, "Kadın," dedi, "bu öğüt sıradan insanlara verilir, yöneticilere ise başkalarını korumaları öğütlenir." Orduya vardığında boiotarkhları anlaşmazlık içinde buldu ve savaşmak gerektiği yolunda oy veren Epameinondas'a ilk o katıldı. Boiotarkh seçilmemişti, ama kutsal birliğin komutanıydı ve vatanına özgürlüğü için bunca güvence vermiş bir adama yaraşır bir itibar görüyordu.
ταῦτα, εἶπεν, ὦ γύναι, τοῖς ἰδιώταις χρὴ παραινεῖν, τοῖς δὲ ἄρχουσιν ὅπως τοὺς ἄλλους σῴζωσιν· ἐλθὼν δὲ εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ τοὺς βοιωτάρχας καταλαβὼν οὐχ ὁμογνωμονοῦντας, πρῶτος Ἐπαμεινώνδᾳ προσέθετο γνώμην ψηφιζομένῳ διὰ μάχης ἰέναι τοῖς πολεμίοις, βοιωτάρχης μὲν οὐκ ἀποδεδειγμένος, ἄρχων δὲ τοῦ ἱεροῦ λόχου, καὶ πιστευόμενος, ὡς ἦν δίκαιον ἄνδρα τηλικαῦτα δεδωκότα τῇ πατρίδι σύμβολα εἰς τὴν ἐλευθερίαν.
20.3Tehlikeyi göze almaya karar verilip Leuktra'da Lakedaimonlulara karşı ordugâh kurdular. Pelopidas uykusunda onu çok rahatsız eden bir rüya gördü. Leuktra ovasında Skedasos'un kızlarının mezarları vardır; yerin adına göre onlara Leuktralı Kızlar denir. Spartalı misafirlerin tecavüzüne uğradıktan sonra orada gömülmüşlerdi.
ὡς οὖν ἐδέδοκτο διακινδυνεύειν καὶ περὶ τὰ Λεῦκτρα τοῖς Λακεδαιμονίοις ἀντεστρατοπέδευον, ὄψιν εἶδε κατὰ τοὺς ὕπνους ὁ Πελοπίδας εὖ μάλα διαταράξασαν αὐτόν, ἔστι γὰρ ἐν τῷ Λευκτρικῷ πεδίῳ τὰ σήματα τῶν τοῦ Σκεδάσου θυγατέρων, ἃς Λευκτρίδας καλοῦσι διὰ τὸν τόπον· ἐκεῖ γὰρ αὐταῖς ὑπὸ ξένων Σπαρτιατῶν βιασθείσαις συνέβη ταφῆναι.
20.4Bu kadar ağır ve kanunsuz bir suçtan sonra babaları Lakedaimon'da adalet bulamayınca Spartalılara lanet edip kızların mezarları üzerinde kendini öldürdü. Kehanetler ve sözler Spartalılara durmadan Leuktra öfkesinden sakınmalarını söylüyordu, ama çoğu bunu pek anlamıyor, yerin neresi olduğundan emin olamıyordu. Çünkü Lakonya'da deniz kıyısında Leuktron adında küçük bir kasaba, Arkadya'da Megalopolis yakınında da aynı adda bir yer vardır. Bu felaket Leuktra savaşından çok daha önce olmuştu.
γενομένης δὲ χαλεπῆς οὕτω καὶ παρανόμου πράξεως, ὁ μὲν πατήρ, ὡς οὐκ ἔτυχεν ἐν Λακεδαίμονι δίκης, ἀρὰς κατὰ τῶν Σπαρτιατῶν ἀρασάμενος ἔσφαξεν ἑαυτὸν ἐπὶ τοῖς τάφοις τῶν παρθένων, χρησμοὶ δὲ καὶ λόγια τοῖς Σπαρτιάταις ἀεὶ προὔφαινον εὐλαβεῖσθαι καὶ φυλάττεσθαι τὸ Λευκτρικὸν μήνιμα, μὴ πάνυ τῶν πολλῶν συνιέντων, ἀλλʼ ἀμφιγνοούντων τὸν τόπον, ἐπεὶ καὶ τῆς Λακωνικῆς πολίχνιον πρὸς τῇ θαλάσσῃ Λεῦκτρον ὀνομάζεται, καὶ πρὸς Μεγάλῃ πόλει τῆς Ἀρκαδίας τόπος ἐστὶν ὁμώνυμος, τὸ μὲν οὖν πάθος τοῦτο πολὺ τῶν Λευκτρικῶν ἦν παλαιότερον.
21.121. Bölüm
Pelopidas ordugâhta uyurken kızların mezarların çevresinde ağlayıp Spartalılara lanet ettiğini, Skedasos'un da düşmana üstün gelmek istiyorsa kızlara sarışın bir bakire kurban etmesini söylediğini gördü. Bu emir ona korkunç ve kanunsuz göründü; kalkıp kâhinlere ve komutanlara açtı.
ὁ δὲ Πελοπίδας ἐν τῷ στρατοπέδῳ κατακοιμηθεὶς ἔδοξε τάς τε παῖδας ὁρᾶν περὶ τὰ μνήματα θρηνούσας καὶ καταρωμένας τοῖς Σπαρτιάταις, τόν τε Σκέδασον κελεύοντα ταῖς κόραις σφαγιάσαι παρθένον ξανθήν, εἰ βούλοιτο τῶν πολεμίων ἐπικρατῆσαι. δεινοῦ δὲ καὶ παρανόμου τοῦ προστάγματος αὐτῷ φανέντος ἐξαναστὰς ἐκοινοῦτο τοῖς τε μάντεσι καὶ τοῖς ἄρχουσιν.
21.2Bir kısmı bunu görmezden gelmemesi, itaat etmesi gerektiğini söyledi. Eskilerden Kreon'un oğlu Menoikeus'u ve Herakles'in kızı Makaria'yı, sonrakilerden de Lakedaimonluların öldürdüğü ve bir kehanet gereği derisi krallar tarafından saklanan bilge Pherekydes'i, kehanete uyarak Yunanistan için kendini adeta önceden kurban eden Leonidas'ı örnek gösteriyorlardı.
ὧν οἱ μὲν οὐκ εἴων παραμελεῖν οἱ δʼ· ἀπειθεῖν, τῶν μὲν παλαιῶν προφέροντες Μενοικέα τόν Κρέοντος καὶ Μακαρίαν τὴν Ἡρακλέους, τῶν δʼ ὕστερον Φερεκύδην τε τόν σοφὸν ὑπὸ Λακεδαιμονίων ἀναιρεθέντα καὶ τὴν δορὰν αὐτοῦ κατά τι λόγιον ὑπὸ τῶν βασιλέων φρουρουμένην, Λεωνίδαν τε τῷ χρησμῷ τρόπον τινὰ προθυσάμενον ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος,
21.3Salamis deniz savaşından önce Themistokles'in Omestes Dionysos'a kurban ettiği adamları da söylediler: sonraki başarılar o kurbanları haklı çıkarmıştı. Buna karşılık Agesilaos, Agamemnon'la aynı yerden aynı düşmana sefere çıkarken tanrıça onun kızını kurban istemiş, bu rüyayı Aulis'te görmüştü. Ama kızını vermemiş, yumuşayarak seferi şansız ve sonuçsuz bir biçimde sona erdirmişti.
ἔτι δὲ τοὺς ὑπὸ Θεμιστοκλέους σφαγιασθέντας Ὠμηστῇ Διονύσῳ πρὸ τῆς ἐν Σαλαμῖνι ναυμαχίας· ἐκείνοις γὰρ ἐπιμαρτυρῆσαι τὰ κατορθώματα· τοῦτο δέ, ὡς Ἀγησίλαον ἀπὸ τῶν αὐτῶν Ἀγαμέμνονι τόπων ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς στρατευόμενον πολεμίους ᾔτησε μὲν ἡ θεὸς τὴν θυγατέρα σφάγιον καὶ ταύτην εἶδε τὴν ὄψιν ἐν Αὐλίδι κοιμώμενος, ὁ δʼ οὐκ ἔδωκεν, ἀλλʼ ἀπομαλθακωθεὶς κατέλυσε τὴν στρατείαν ἄδοξον καὶ ἀτελῆ γενομένην.
21.4Ötekiler ise tersini savundular: böyle barbarca ve kanunsuz bir kurban, bizden üstün olan güçlerin hiçbirinin hoşuna gitmezdi. Hüküm süren Typhonlar ya da Devler değil, bütün tanrıların ve insanların babasıydı. İnsan kanından ve öldürmekten hoşlanan daimōn'lara inanmak ahmaklık olabilirdi; böyle varlıklar varsa da güçsüz sayılıp önemsenmemeliydi. Çünkü bu tuhaf ve ağır arzular ancak psykhē'nin zayıflığından ve bozukluğundan doğar, onda yerleşirdi.
οἱ δὲ τοὐναντίον ἀπηγόρευον, ὡς οὐδενὶ τῶν κρειττόνων καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ἀρεστὴν οὖσαν οὕτω βάρβαρον καὶ παράνομον θυσίαν· οὐ γὰρ τοὺς Τυφῶνας ἐκείνους οὐδὲ τοὺς Γίγαντας ἄρχειν, ἀλλὰ τόν πάντων πατέρα θεῶν καὶ ἀνθρώπων· δαίμονας δὲ χαίροντας ἀνθρώπων αἵματι καὶ φόνῳ πιστεύειν μὲν ἴσως ἐστὶν ἀβέλτερον, ὄντων δὲ τοιούτων ἀμελητέον ὡς ἀδυνάτων· ἀσθενείᾳ γὰρ καὶ μοχθηρίᾳ ψυχῆς ἐμφύεσθαι καὶ παραμένειν τάς ἀτόπους καὶ χαλεπὰς ἐπιθυμίας.
22.122. Bölüm
Önde gelenler bunları tartışırken, Pelopidas da en büyük tereddüt içindeyken, sürüden kaçan bir kısrak silahlar arasından koşarak gelip tam onların yanında durdu. Herkes yelesinin parlak ateş rengi kızıllığına, gururuna, heybetine ve sesindeki cesarete bakıyordu.
ἐν τοιούτοις οὖν διαλόγοις τῶν πρώτων ὄντων, καὶ μάλιστα τοῦ Πελοπίδου διαποροῦντος, ἵππων ἐξ ἀγέλης πῶλος ἀποφυγοῦσα καὶ φερομένη διὰ τῶν ὅπλων, ὡς ἦν θέουσα κατʼ αὐτοὺς ἐκείνους, ἐπέστη· καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις θέαν παρεῖχεν ἥ τε χρόα στίλβουσα τῆς χαίτης πυρσότατον ἥ τε γαυρότης καὶ τὸ σοβαρὸν καὶ τεθαρρηκὸς τῆς φωνῆς,
22.2Kâhin Theokritos durumu kavrayıp Pelopidas'a seslendi: "Kurbanın geldi, ey saygıdeğer adam! Başka bakire beklemeyelim, tanrının verdiği şeyi kabul edip kullan." Bunun üzerine kısrağı alıp kızların mezarlarına götürdüler; dua edip taçlandırdıktan sonra kestiler. Kendileri sevinçliydi, orduya da Pelopidas'ın rüyasını ve kurbanı haber verdiler.
Θεόκριτος δὲ ὁ μάντις συμφρονήσας ἀνεβόησε πρὸς τὸν Πελοπίδαν ἥκει σοι τὸ ἱερεῖον, ὦ δαιμόνιε, καὶ παρθένον ἄλλην μὴ περιμένωμεν, ἀλλὰ χρῶ δεξάμενος ἣν ὁ θεὸς δίδωσιν. ἐκ τούτου λαβόντες τὴν ἵππον ἐπὶ τοὺς τάφους ἦγον τῶν παρθένων, καὶ κατευξάμενοι καὶ καταστέψαντες ἐνέτεμον αὐτοί τε χαίροντες καὶ λόγον εἰς τὸ στρατόπεδον περὶ τῆς ὄψεως τοῦ Πελοπίδου καὶ τῆς θυσίας διδόντες.
23.123. Bölüm
Savaşta Epameinondas falanksını çapraz bir şekilde sola doğru çekiyordu; amacı Spartalıların sağ kanadını öteki Yunanlardan olabildiğince uzaklaştırmak ve topluca kanada saldırıp Kleombrotos'u zorla geri atmaktı. Düşmanlar bunu anlayınca düzenlerini değiştirmeye başladılar.
ἐν δὲ τῇ μάχῃ τοῦ Ἐπαμεινώνδου τὴν φάλαγγα λοξὴν ἐπὶ τὸ εὐώνυμον ἕλκοντος, ὅπως τῶν ἄλλων Ἑλλήνων ἀπωτάτω γένηται τὸ δεξιὸν τῶν Σπαρτιατῶν καὶ τὸν Κλεόμβροτον ἐξώσῃ προσπεσὼν ἀθρόως κατὰ κέρας καὶ βιασάμενος, οἱ μὲν πολέμιοι καταμαθόντες τὸ γινόμενον ἤρξαντο μετακινεῖν τῇ τάξει σφᾶς αὐτοὺς,
23.2Sağ kanadı açıp döndürerek Epameinondas'ı sayılarının üstünlüğüyle kuşatmak istiyorlardı. Pelopidas bu sırada öne fırladı, üç yüz kişisini toplayıp koşarak Kleombrotos kanadını uzatmadan ve düzenini yeniden toplayıp kapatmadan yetişti ve yerleşememiş, kendi aralarında karışmış Lakedaimonlulara saldırdı.
καὶ τὸ δεξιὸν ἀνέπτυσσον καὶ περιῆγον ὡς κυκλωσόμενοι καὶ περιβαλοῦντες ὑπὸ πλήθους τὸν Ἐπαμεινώνδαν, ὁ δὲ Πελοπίδας ἐν τούτῳ προεξέδραμε, καὶ συστρέψας τοὺς τριακοσίους δρόμῳ φθάνει πρὶν ἀνατεῖναι τὸν Κλεόμβροτον τὸ κέρας ἢ συναγαγεῖν πάλιν εἰς τὸ αὐτὸ καὶ συγκλεῖσαι τὴν τάξιν, οὐ καθεστῶσιν, ἀλλὰ θορυβουμένοις διʼ ἀλλήλων τοῖς Λακεδαιμονίοις ἐπιβαλών.
23.3Oysa Spartalılar savaş sanatının en usta işçileri ve hocalarıydı. Kendilerini en çok düzen bozulunca dağılmamaya ve telaşa kapılmamaya alıştırmış, eğitmişlerdi. Herkes herkesi kumandan ve yan arkadaşı olarak görüyor, tehlike nerede bir araya getirirse orada yerini alıp birleşiyor ve aynı şekilde savaşabiliyordu.
καίτοι πάντων ἄκροι τεχνῖται καὶ σοφισταὶ τῶν πολεμικῶν ὄντες οἱ Σπαρτιᾶται πρὸς οὐδὲν οὕτως ἐπαίδευον αὑτοὺς καὶ συνείθιζον, ὡς τὸ μὴ πλανᾶσθαι μηδὲ ταράττεσθαι τάξεως διαλυθείσης, ἀλλὰ χρώμενοι πᾶσι πάντες ἐπιστάταις καὶ ζευγίταις, ὅποι ποτὲ καὶ συνίστησιν ὁ κίνδυνος, καταλαμβάνειν καὶ συναρμόττειν καὶ μάχεσθαι παραπλησίως.
23.4Ama o gün Epameinondas'ın falanksı yalnız onların üzerine gelip ötekileri geride bırakınca, Pelopidas da inanılmaz bir hız ve cesaretle silahların arasına dalınca, Spartalıların hem gururu hem de bilgisi öyle bozuldu ki daha önce hiç görülmemiş bir bozgun ve kırım yaşadılar. Bu yüzden Pelopidas boiotarkh olmadığı ve küçük bir birliğe kumanda ettiği hâlde, boiotarkh olan ve bütün orduya komuta eden Epameinondas'la o zaferin ve başarının şanını eşit olarak paylaştı.
τότε δὲ ἡ τοῦ Ἐπαμεινώνδου φάλαγξ ἐπιφερομένη μόνοις ἐκείνοις καὶ παραλλάττουσα τοὺς ἄλλους, ὅ τε Πελοπίδας μετὰ τάχους ἀπίστου καὶ τόλμης ἐν τοῖς ὅπλοις γενόμενος, συνέχεον τά τε φρονήματα καὶ τὰς ἐπιστήμας αὐτῶν οὕτως ὥστε φυγὴν καὶ φόνον Σπαρτιατῶν ὅσον οὔπω πρότερον γενέσθαι, διὸ τῷ Ἐπαμεινώνδᾳ βοιωταρχοῦντι μὴ βοιωταρχῶν, καὶ πάσης ἡγουμένῳ τῆς δυνάμεως μικροῦ μέρους ἄρχων. ἴσον ἠνέγκατο δόξης τῆς νίκης ἐκείνης καὶ τοῦ κατορθώματος.
24.124. Bölüm
Sonra ikisi de boiotarkh olarak Peloponnesos'a girdiler ve halkların çoğunu yanlarına çektiler; Elis'i, Argos'u, bütün Arkadya'yı ve Lakonya'nın büyük kısmını Lakedaimonlulardan koparttılar. Oysa kışın gündönümü en sert dönemiydi, son ayın bitmesine birkaç gün kalmıştı. İlk ayın başında yönetimi başkalarının devralması gerekiyordu, devretmeyen ölümle cezalandırılırdı.
εἰς μέντοι Πελοπόννησον ἀμφότεροι βοιωταρχοῦντες ἐνέβαλον καὶ τῶν ἐθνῶν τὰ πλεῖστα προσήγοντο, Λακεδαιμονίων ἀποστήσαντες Ἦλιν, Ἄργος, Ἀρκαδίαν σύμπασαν, αὐτῆς τῆς Λακωνικῆς τὰ πλεῖστα, καίτοι χειμῶνος μὲν ἦσαν αἱ περὶ τροπὰς ἀκμαί, μηνὸς δὲ τοῦ τελευταίου φθίνοντος ὀλίγαι περιῆσαν ἡμέραι, καὶ τὴν ἀρχὴν ἔδει παραλαμβάνειν ἑτέρους εὐθὺς ἱσταμένου τοῦ πρώτου μηνός, ἢ θνῄσκειν τοὺς μὴ παραδιδόντας.
24.2Öteki boiotarkhlar bu kanundan korkarak, kıştan da kaçarak orduyu eve götürmek için acele ediyorlardı. Ama Pelopidas, Epameinondas'a ilk oyunu veren kişi oldu, vatandaşları da yüreklendirdi; Sparta'ya yürüdüler ve Eurotas'ı geçtiler. Pek çok şehirlerini aldılar, bütün ülkeyi denize kadar yağmaladılar. Yetmiş bin kişilik bir Yunan ordusuna komuta ediyorlardı ve Thebailer bunun on ikide birinden azını oluşturuyordu.
οἱ δὲ ἄλλοι βοιωτάρχαι καὶ τὸν νόμον δεδιότες τοῦτον καὶ τὸν χειμῶνα φεύγοντες ἀπάγειν ἔσπευδον ἐπʼ οἴκου τὸ στράτευμα, Πελοπίδας δὲ πρῶτος Ἐπαμεινώνδᾳ γενόμενος σύμψηφος καὶ συμπαρορμήσας τοὺς πολίτας ἦγεν ἐπὶ τὴν Σπάρτην καὶ διεβίβαζε τὸν Εὐρώταν. καὶ πολλὰς μὲν ᾕρει πόλεις αὐτῶν, πᾶσαν δὲ τὴν χώραν ἐπόρθει μέχρι θαλάττης, ἡγούμενος ἑπτὰ μυριάδων Ἑλληνικῆς στρατιᾶς, ἧς ἔλαττον ἢ δωδέκατον ἦσαν αὐτοὶ Θηβαῖοι μέρος.
24.3Ama bu adamların şanı, ortak bir karar ya da oylama olmadan müttefiklerin sessizce onların ardından gitmesini sağlıyordu. Çünkü görünüşe göre ilk ve en güçlü kanun, kurtulmaya muhtaç olanın başına tabiatça, kurtarabilecek olanı yönetici olarak verir. Gemidekiler havanın iyi olduğu zamanda ya da kıyıda demirliyken kaptanlara küstahça, cüretle davranabilirler; ama fırtına ve tehlike basınca gözlerini onlara çevirir, umutlarını onlara bağlarlar.
ἀλλʼ ἡ δόξα τῶν ἀνδρῶν ἄνευ δόγματος κοινοῦ καὶ ψηφίσματος ἐποίει τοὺς συμμάχους ἕπεσθαι σιωπῇ πάντας ἡγουμένοις ἐκείνοις. ὁ γὰρ πρῶτος, ὡς ἔοικε, καὶ κυριώτατος νόμος τῷ σῴζεσθαι δεομένῳ τὸν σῴζειν δυνάμενον ἄρχοντα κατὰ φύσιν ἀποδίδωσι· κἂν ὥσπερ οἱ πλέοντες εὐδίας οὔσης ἢ παρʼ ἀκτὴν ὁρμοῦντες ἀσελγῶς προσενεχθῶσι τοῖς κυβερνήταις καὶ θρασέως, ἅμα τῷ χειμῶνα καὶ κίνδυνον καταλαμβάνειν πρὸς ἐκείνους ἀποβλέπουσι καὶ τὰς ἐλπίδας ἐν ἐκείνοις ἔχουσι.
24.4Nitekim Argoslular, Elisliler ve Arkadyalılar mecliste hegemonya için Thebailerle kavga edip anlaşamıyorlardı; ama bizzat çarpışmalarda ve tehlike anında kendi istekleriyle onların komutanlarının sözünü dinleyip ardından gidiyorlardı.
καὶ γὰρ Ἀργεῖοι καὶ Ἠλεῖοι καὶ Ἀρκάδες ἐν τοῖς συνεδρίοις ἐρίζοντες καὶ διαφερόμενοι πρὸς τοὺς Θηβαίους ὑπὲρ ἡγεμονίας, ἐπʼ αὐτῶν τῶν ἀγώνων καὶ παρὰ τὰ δεινὰ τοῖς ἐκείνων αὐθαιρέτως πειθόμενοι στρατηγοῖς ἠκολούθουν.
24.5Bu seferde bütün Arkadya'yı tek bir güçte birleştirdiler. Spartalıların elindeki Messenia topraklarını ayırıp eski Messenialıları çağırıp geri getirdiler ve Ithome'yi yeniden iskân ettiler. Eve dönerken Kenkhreai üzerinden geçerken dar geçitlerde çatışmaya girip yollarını kesmeye çalışan Atinalıları da yendiler.
ἐν ἐκείνῃ τῇ στρατείᾳ πᾶσαν μὲν Ἀρκαδίαν εἰς μίαν δύναμιν συνέστησαν, τὴν δὲ Μεσσηνίαν χώραν νεμομένων Σπαρτιατῶν ἀποτεμόμενοι τοὺς παλαιοὺς Μεσσηνίους ἐκάλουν καὶ κατῆγον Ἰθώμην συνοικίσαντες, ἀπιόντες δὲ ἐπʼ οἴκου διὰ Κεγχρεῶν Ἀθηναίους ἐνίκων ἐπιχειροῦντας ἁψιμαχεῖν περὶ τὰ στενὰ καὶ κωλύειν τὴν πορείαν.
25.125. Bölüm
Bu başarılar üzerine herkes onların aretē'sini çok sevip talihlerine hayran kalıyordu. Ama adamların şanıyla birlikte büyüyen, vatandaşlar arasına özgü kıskançlık onlara güzel ve yakışır bir karşılama hazırlamadı. Çünkü ikisi de dönünce idamla yargılandılar. Kanun, Bukation denen ilk ayda boiotarkhlığın başkalarına devredilmesini emrediyordu; onlar ise dört ay daha görevde kalmışlar, bu sürede Messene, Arkadya ve Lakonya işlerini düzenlemişlerdi.
ἐπὶ δὲ τούτοις οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ὑπερηγάπων τὴν ἀρετὴν καὶ τὴν τύχην ἐθαύμαζον, ὁ δὲ συγγενὴς καὶ πολιτικὸς φθόνος ἅμα τῇ δόξῃ τῶν ἀνδρῶν συναυξόμενος οὐ καλὰς οὐδὲ πρεπούσας ὑποδοχὰς παρεσκεύαζεν αὐτοῖς. θανάτου γὰρ ἀμφότεροι δίκας ἔφυγον ἐπανελθόντες, ὅτι τοῦ νόμου κελεύοντος ἐν τῷ πρώτῳ μηνὶ παραδοῦναι τὴν βοιωταρχίαν ἑτέροις, ὃν Βουκάτιον ὀνομάζουσι, τέτταρας ὅλους προσεπεβάλοντο μῆνας, ἐν οἷς τὰ περὶ Μεσσήνην καὶ Ἀρκαδίαν καὶ τὴν Λακωνικὴν διῴκησαν.
25.2Önce Pelopidas mahkemeye çıkarıldı, bu yüzden daha çok tehlikeye girdi; ama ikisi de beraat etti. Epameinondas bu iftirayı ve sınamayı sakin karşıladı; siyasette kötülüğe katlanmayı cesaretin ve yüce gönüllülüğün büyük bir parçası sayıyordu. Pelopidas ise tabiatça daha öfkeliydi, dostları da düşmanlarından öç alması için onu kışkırtıyordu; şöyle bir fırsat yakaladı.
εἰσήχθη μὲν οὖν πρότερος εἰς τὸ δικαστήριον Πελοπίδας, διὸ καὶ μᾶλλον ἐκινδύνευσεν, ἀμφότεροι δὲ ἀπελύθησαν. τὸ δὲ συκοφάντημα καὶ τὴν πεῖραν Ἐπαμεινώνδας ἤνεγκε πρᾴως, μέγα μέρος ἀνδρείας καὶ μεγαλοψυχίας τὴν ἐν τοῖς πολιτικοῖς ἀνεξικακίαν ποιούμενος, Πελοπίδας δὲ καὶ φύσει θυμοειδέστερος ὤν, καὶ παροξυνόμενος ὑπὸ τῶν φίλων ἀμύνασθαι τοὺς ἐχθρούς, ἐπελάβετο τοιαύτης αἰτίας.
25.3Hatip Menekleidas, Pelopidas ve Melon'la birlikte Kharon'un evinde toplananlardan biriydi. Thebailerin kendisine eşit değer vermemesi üzerine, konuşmada çok usta, ama ahlakça şımarık ve kötü niyetli olduğundan, yeteneğini daha üstün insanlara iftira atmak için kullanmaya başladı. O davadan sonra da vazgeçmedi.
Μενεκλείδας ὁ ῥήτωρ ἦν μὲν εἷς τῶν μετὰ Πελοπίδου καὶ Μέλωνος εἰς τὴν Χάρωνος οἰκίαν συνελθόντων, ἐπεὶ δὲ τῶν ἴσων οὐκ ἠξιοῦτο παρὰ τοῖς Θηβαίοις, δεινότατος μὲν ὢν λέγειν, ἀκόλαστος δὲ καὶ κακοήθης τὸν τρόπον, ἐχρῆτο τῇ φύσει πρὸς τὸ συκοφαντεῖν καὶ διαβάλλειν τοὺς κρείττονας, οὐδὲ μετὰ δίκην ἐκείνην παυσάμενος.
25.4Epameinondas'ı boiotarkhlıktan düşürdü, uzun süre siyaseten alt etti. Pelopidas'ı ise halk önünde kötülemeyi başaramadı, onu Kharon'la çatıştırmaya çalıştı. Kıskançlığın ortak bir tesellisi vardır: kendileri onlardan üstün görünemeyince bu kişileri başkalarından daha kötü gösterirler. Menekleidas da halk önünde durmadan Kharon'un işlerini büyütüyor, komutanlıklarını ve zaferlerini övüyordu.
Ἐπαμεινώνδαν μὲν οὖν ἐξέκρουσε τῆς βοιωταρχίας καὶ κατεπολιτεύσατο πολὺν χρόνον, Πελοπίδαν δὲ πρὸς μὲν τὸν δῆμον οὐκ ἴσχυσε διαβαλεῖν, ἐπεχείρει δὲ συγκροῦσαι τῷ Χάρωνι· καὶ κοινήν τινα τοῦ φθόνου παραμυθίαν ἔχοντος, ἂν ὧν αὐτοὶ μὴ δύνανται βελτίους φανῆναι, τούτους ἁμῶς γέ πως ἑτέρων ἀποδείξωσι κακίους, πολὺς ἦν πρὸς τὸν δῆμον αὔξων τὰ τὸν Χάρωνος ἔργα, καὶ τὰς στρατηγίας τὰς ἐκείνου καὶ τὰς νίκας ἐγκωμιάζων.
25.5Leuktra'dan önce Kharon'un komutasında Plataia yakınlarında kazanılan süvari savaşı için şöyle bir adak yapmaya çalıştı. Kyzikoslu Androkydes şehirden başka bir savaşın resmini yapma işini almış, eserini Thebai'de sürdürüyordu. Ayaklanma olup savaş başlayınca bitmesine az kalan bu tablo Thebailerin elinde kalmıştı.
τῆς δὲ πρὸς Πλαταιὰς ἱππομαχίας, ἣν πρὸ τῶν Λευκτρικῶν ἐνίκησαν ἡγουμένου Χάρωνος, ἐπεχείρησεν ἀνάθημα τοιόνδε ποιῆσαι. Ἀνδροκύδης ὁ Κυζικηνὸς ἐκλαβὼν παρὰ τῆς πόλεως πίνακα γράψαι μάχης ἑτέρας, ἐπετέλει τὸ ἔργον ἐν Θήβαις γενομένης δὲ τῆς ἀποστάσεως καὶ τοῦ πολέμου συμπεσόντος, οὐ πολὺ τοῦ τέλος ἔχειν ἐλλείποντα τὸν πίνακα παρʼ ἑαυτοῖς οἱ Θηβαῖοι κατέσχον.
25.6Menekleidas, tabloyu adayıp üzerine Kharon'un adını yazmaları için onları ikna etti; böylece Pelopidas ile Epameinondas'ın şanını gölgelemeyi umuyordu. Ama bunca büyük savaşın yanında tek bir iş ve tek bir zaferle yetinen bu hırs ahmakçaydı. O savaşta Gerandas adında önemsiz bir Spartalı ile kırk adamının düştüğü, başka büyük bir şey yapılmadığı söylenir.
τοῦτον οὖν ὁ Μενεκλείδας ἔπεισεν ἀναθέντας ἐπιγράψαι τοὔνομα τοῦ Χάρωνος, ὡς ἀμαυρώσων τὴν Πελοπίδου καὶ Ἐπαμεινώνδου δόξαν. ἦν δὲ ἀβέλτερος ἡ φιλοτιμία, παρὰ τοσούτους καὶ τηλικούτους ἀγῶνας ἑνὸς ἔργου καὶ μιᾶς νίκης ἀγαπωμένης, ἐν ᾗ Γεράνδαν τινὰ τῶν ἀσήμων Σπαρτιατῶν καὶ τεσσαράκοντα μετʼ αὐτοῦ πεσεῖν, ἄλλο δὲ οὐδὲν μέγα πραχθῆναι λέγουσι.
25.7Pelopidas bu kararı kanuna aykırılıktan dava etti. Thebailer için kişilere özel şeref vermenin atadan gelen bir âdet olmadığını, zafer adının bütün vatana ait olması gerektiğini savundu. Dava boyunca Kharon'u esirgemeden övdü, Menekleidas'ın kıskanç ve kötü biri olduğunu ortaya koydu, Thebailere hiç güzel bir iş yapmamışlar mı diye sordu. Menekleidas para cezasına çarptırıldı; miktarı çok yüksek olduğundan ödeyemedi ve sonradan yönetimi devirmeye kalkıştı. Bu olaylar hayatını anlamak için de bir fikir verir.
τοῦτο τὸ ψήφισμα γράφεται Πελοπίδας παρανόμων, ἰσχυριζόμενος ὅτι Θηβαίοις οὐ πάτριον ἦν ἰδίᾳ κατʼ ἄνδρα τιμᾶν, ἀλλὰ τῇ πατρίδι κοινῶς τὸ τῆς νίκης ὄνομα σῴζειν. καὶ τὸν μὲν Χάρωνα παρὰ πᾶσαν τὴν δίκην ἐγκωμιάζων ἀφθόνως διετέλεσε, τὸν δὲ Μενεκλείδαν βάσκανον καὶ πονηρὸν ἐξελέγχων, καὶ τοὺς Θηβαίους ἐρωτῶν εἰ μηδὲν αὐτοῖς καλὸν πέπρακται, ὥστε Μενεκλείδαν ζημιῶσαι χρήμασιν, ἃ μὴ δυνάμενος ἐκτῖσαι διὰ πλῆθος, ὕστερον ἐπεχείρησε κινῆσαι καὶ μεταστῆσαι τὴν πολιτείαν. ταῦτα μὲν οὖν ἔχει τινὰ καὶ τοῦ βίου ἀποθεώρησιν.
26.126. Bölüm
Pherai tiranı Alexandros, Thessalyalıların çoğuyla açıkça savaşıyor, hepsine karşı da tuzak kuruyordu. Şehirler Thebai'ye elçiler gönderip komutan ve kuvvet istediler. Pelopidas, Epameinondas'ın Peloponnesos işleriyle uğraştığını görünce kendini Thessalyalılara adadı; ne kendi bilgi ve gücünün boşta kalmasına göz yumabiliyor, ne de Epameinondas'ın bulunduğu yerde başka bir komutana gerek olduğunu düşünüyordu.
ἐπεὶ δὲ Ἀλεξάνδρου τοῦ Φερῶν τυράννου πολεμοῦντος μὲν ἐκ προδήλου πολλοῖς Θετταλῶν, ἐπιβουλεύοντος δὲ πᾶσιν, ἐπρέσβευσαν εἰς Θήβας αἱ πόλεις στρατηγὸν αἰτούμεναι καὶ δύναμιν, ὁρῶν ὁ Πελοπίδας τὸν Ἐπαμεινώνδαν τὰς ἐν Πελοποννήσῳ πράξεις διοικεῖν, αὐτὸς ἑαυτὸν ἐπέδωκε καὶ προσένειμε τοῖς Θεσσαλοῖς, μήτε τήν ἰδίαν ἐπιστήμην καὶ δύναμιν ἀργοῦσαν περιορᾶν ὑπομένων, μήτε ὅπου πάρεστιν Ἐπαμεινώνδας ἑτέρου δεῖσθαι στρατηγοῦ νομίζων.
26.2Ordusuyla Thessalya'ya gidip Larissa'yı hemen ele geçirdi. Alexandros gelip yalvarınca onu uzlaştırmaya, tirandan Thessalyalılar için yumuşak ve kanuna bağlı bir yönetici yapmaya çalıştı. Ama adam iflah olmaz ve vahşiydi, büyük bir zalimlik, küstahlık ve açgözlülükle suçlanıyordu. Pelopidas ona sert ve kızgın davranınca muhafızlarıyla birlikte kaçıp gitti.
ὡς οὖν ἐστράτευσεν ἐπὶ Θεσσαλίαν μετὰ δυνάμεως, τήν τε Λάρισσαν εὐθὺς παρέλαβε, καὶ τὸν Ἀλέξανδρον ἐλθόντα καὶ δεόμενον διαλλάττειν ἐπειρᾶτο καὶ ποιεῖν ἐκ τυράννου πρᾷον ἄρχοντα τοῖς Θεσσαλοῖς καὶ νόμιμον. ὡς δὲ ἦν ἀνήκεστος καὶ θηριώδης καὶ πολλὴ μὲν ὠμότης αὐτοῦ, πολλὴ δὲ ἀσέλγεια καὶ πλεονεξία κατηγορεῖτο, τραχυνομένου τοῦ Πελοπίδου πρὸς αὐτὸν καὶ χαλεπαίνοντος ἀποδρὰς ᾤχετο μετὰ τῶν δορυφόρων.
26.3Pelopidas, Thessalyalılara tirandan büyük bir güvenlik ve aralarında birlik bırakarak Makedonya'ya geçti. Orada Ptolemaios, Makedon kralı Alexandros'la savaşıyordu. İkisi de onu arabulucu, hakem ve haksızlığa uğrayan tarafın müttefiki ve yardımcısı olması için çağırmıştı.
ὁ δὲ Πελοπίδας ἄδειάν τε πολλὴν ἀπὸ τοῦ τυράννου τοῖς Θεσσαλοῖς ἀπολιπὼν καὶ πρὸς ἀλλήλους ὁμόνοιαν, αὐτὸς εἰς Μακεδονίαν ἀπῆρε, Πτολεμαίου μὲν Ἀλεξάνδρῳ τῷ βασιλεύοντι τῶν Μακεδόνων πολεμοῦντος, ἀμφοτέρων δὲ μεταπεμπομένων ἐκεῖνον ὡς διαλλακτὴν καὶ δικαστὴν καὶ σύμμαχον καὶ βοηθὸν τοῦ δοκοῦντος ἀδικεῖσθαι γενησόμενον.
26.4Gidip anlaşmazlıkları çözdü, sürgünleri geri getirdi, kralın kardeşi Philippos'u ve en önde gelen ailelerden otuz çocuğu rehin alıp Thebai'ye yerleştirdi. Böylece Thebai işlerinin gücünün şanı ve adaletinin güveniyle ne kadar uzağa ulaştığını Yunanlara göstermiş oldu.
ἐλθὼν δὲ καὶ διαλύσας τὰς διαφορὰς καὶ καταγαγὼν τοὺς φεύγοντας, ὅμηρον ἔλαβε τὸν ἀδελφὸν τοῦ βασιλέως Φίλιππον καὶ τριάκοντα παῖδας ἄλλους τῶν ἐπιφανεστάτων, καὶ κατέστησεν εἰς Θήβας, ἐπιδειξάμενος τοῖς Ἕλλησιν ὡς πόρρω διήκει τὰ Θηβαίων πράγματα τῇ δόξῃ τῆς δυνάμεως καὶ τῇ πίστει τῆς δικαιοσύνης.
26.5Bu Philippos, sonradan Yunanların özgürlüğüne karşı savaşacak olan Philippos'tu; o zaman çocuktu ve Thebai'de Pammenes'in yanında yaşıyordu. Bu yüzden Epameinondas'ın hayranı olduğu sanılır. Belki onun savaşlardaki ve komutanlıktaki etkinliğini görmüştü; bu ise adamın aretē'sinin küçük bir parçasıydı. Asıl büyüklüğünü sağlayan kendine hâkim olma, adalet, yüce gönüllülük ve yumuşaklıktan ise Philippos ne tabiatça ne de taklitle bir pay aldı.
οὗτος ἦν Φίλιππος ὁ τοῖς Ἕλλησιν ὕστερον πολεμήσας ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας, τότε δὲ παῖς ὢν ἐν Θήβαις παρὰ Παμμένει δίαιταν εἶχεν. ἐκ δὲ τούτου καὶ ζηλωτὴς γεγονέναι ἔδοξεν Ἐπαμεινώνδου, τὸ περὶ τοὺς πολέμους καὶ τὰς στρατηγίας δραστήριον ἴσως κατανοήσας, ὃ μικρὸν ἦν τῆς τοῦ ἀνδρὸς ἀρετῆς μόριον, ἐγκρατείας δὲ καὶ δικαιοσύνης καὶ μεγαλοψυχίας καὶ πρᾳότητος, οἷς ἦν ἀληθῶς μέγας ἐκεῖνος, οὐδὲν οὔτε φύσει Φίλιππος οὔτε μιμήσει μετέσχε.
27.127. Bölüm
Bundan sonra Thessalyalılar yine Pheraili Alexandros'tan, şehirleri kışkırttığından yakındılar ve Pelopidas, İsmenias'la birlikte elçi olarak gönderildi. Yanında memleketten kuvvet getirmemişti, savaş beklemiyordu; acil durum yüzünden Thessalyalıların kendilerini kullanmak zorunda kaldı.
μετὰ δὲ ταῦτα πάλιν τῶν Θετταλῶν αἰτιωμένων τὸν Φεραῖον Ἀλέξανδρον ὡς διαταράττοντα τὰς πόλεις, ἀπεστάλη Μετὰ Ἰσμηνίου πρεσβεύων ὁ Πελοπίδας· καὶ παρῆν οὔτε οἴκοθεν ἄγων δύναμιν οὔτε πόλεμον προσδοκήσας, αὐτοῖς δὲ τοῖς Θετταλοῖς χρῆσθαι πρὸς τὸ κατεπεῖγον τῶν πραγμάτων ἀναγκαζόμενος.
27.2Bu sırada Makedonya işleri yine karıştı: Ptolemaios kralı öldürüp iktidarı ele geçirmişti, ölenin dostları Pelopidas'ı çağırıyordu. Olaylara müdahale etmek istiyor, ama kendi askerleri yoktu; oradan bazı paralı askerler alıp hemen Ptolemaios'un üzerine yürüdü.
ἐν τούτῳ δὲ πάλιν τῶν κατὰ Μακεδονίαν ταραττομένων ὁ γὰρ Πτολεμαῖος ἀνῃρήκει τὸν βασιλέα καὶ τὴν ἀρχὴν κατέσχεν, οἱ δὲ φίλοι τοῦ τεθνηκότος ἐκάλουν τὸν Πελοπίδαν , βουλόμενος μὲν ἐπιφανῆναι τοῖς πράγμασιν, ἰδίους δὲ στρατιώτας οὐκ ἔχων, μισθοφόρους τινὰς αὐτόθεν προσλαβόμενος Μετὰ τούτων εὐθὺς ἐβάδιζεν ἐπὶ τὸν Πτολεμαῖον.
27.3Birbirlerine yaklaşınca Ptolemaios paralı askerleri parayla yoldan çıkarıp kendi yanına geçirdi. Ama Pelopidas'ın şanından ve adından korkup onu kendinden üstün biri olarak karşıladı, elini sıkıp yalvardı. İktidarı ölenin kardeşleri için koruyacağına, Thebailerle aynı dostlara ve düşmanlara sahip olacağına söz verdi. Rehin olarak da oğlu Philoxenos'u ve elli arkadaşını verdi.
ὡς δʼ ἐγγὺς ἀλλήλων ἐγένοντο, τοὺς μὲν μισθοφόρους Πτολεμαῖος χρήμασι διαφθείρας ἔπεισεν ὡς αὐτὸν μεταστῆναι, τοῦ δὲ Πελοπίδου τὴν δόξαν αὐτὴν καὶ τοὔνομα δεδοικώς ἀπήντησεν ὡς κρείσσονι, καὶ δεξιωσάμενος καὶ δεηθεὶς ὡμολόγησε τὴν μὲν ἀρχὴν τοῖς τοῦ τεθνηκότος ἀδελφοῖς διαφυλάξειν, Θηβαίοις δὲ τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν ἕξειν καὶ φίλον ὁμήρους δʼ ἐπὶ τούτοις τὸν υἱὸν Φιλόξενον ἔδωκε καὶ πεντήκοντα τῶν ἑταίρων.
27.4Pelopidas bunları Thebai'ye gönderdi. Paralı askerlerin ihanetine çok kızmıştı. Paralarının çoğunun, çocuklarının ve kadınlarının Pharsalos'ta bulunduğunu öğrendi; bunları ele geçirirse uğradığı hakaretin bedelini fazlasıyla alacaktı. Birkaç Thessalyalı toplayıp Pharsalos'a gitti.
τούτους μὲν οὖν ἀπέστειλεν εἰς Θήβας ὁ Πελοπίδας, αὐτὸς δὲ βαρέως φέρων τὴν τῶν μισθοφόρων προδοσίαν, καὶ πυνθανόμενος τὰ πλεῖστα τῶν χρημάτων αὐτοῖς καὶ παῖδας καὶ γυναῖκας ἀποκεῖσθαι περὶ Φάρσαλον, ὥστε τούτων κρατήσας ἱκανὴν δίκην ὧν καθύβρισται λήψεσθαι, συναγαγὼν τῶν Θεσσαλῶν τινας ἧκεν εἰς Φάρσαλον.
27.5Daha yeni varmıştı ki tiran Alexandros ordusuyla göründü. Pelopidas ve yanındakiler onun kendini savunmak için geldiğini sanıp yanına gittiler. Onun cani ve iğrenç bir adam olduğunu biliyorlardı, ama Thebai'nin saygınlığı ve kendi şanları yüzünden başlarına bir şey gelmeyeceğini umuyorlardı.
ἀρτίως δʼ αὐτοῦ παρεληλυθότος Ἀλέξανδρος ὁ τύραννος ἐπεφαίνετο Μετὰ τῆς δυνάμεως. καὶ νομίσαντες οἱ περὶ τὸν Πελοπίδαν ἀπολογησόμενον ἥκειν ἐβάδιζον αὐτοὶ πρὸς αὐτόν, ἐξώλη μὲν ὄντα καὶ μιαιφόνον εἰδότες, διὰ δὲ τὰς Θήβας καὶ τὸ περὶ αὐτοὺς ἀξίωμα καὶ δόξαν οὐδὲν ἂν παθεῖν προσδοκήσαντες.
27.6Oysa o, onları silahsız ve yalnız gelirken görünce hemen yakaladı, Pharsalos'u ele geçirdi. Bütün tebaasına dehşet ve korku saldı; bu kadar büyük bir haksızlık ve küstahlıktan sonra artık kimseyi esirgemeyeceği, önüne çıkan insanlara ve işlere kendi hayatından umudunu kesmiş biri gibi davranacağı düşünülüyordu.
ὁ δέ, ὡς εἶδεν ἀνόπλους καὶ μόνους προσιόντας, ἐκείνους μὲν εὐθὺς συνέλαβε, τὴν δὲ Φάρσαλον κατέσχε, φρίκην δὲ καὶ φόβον ἐνειργάσατο τοῖς ὑπηκόοις πᾶσιν ὥς γε μετά τὴν τηλικαύτην ἀδικίαν καὶ τόλμαν ἀφειδήσων ἁπάντων, καὶ χρησόμενος οὕτω τοῖς παραπίπτουσιν ἀνθρώποις καὶ πράγμασιν ὡς τότε γε κομιδῇ τὸν ἑαυτοῦ βίον ἀπεγνωκώς.
28.128. Bölüm
Thebailer bunu duyunca çok kızdılar ve hemen bir ordu gönderdiler; Epameinondas'a duydukları bir öfke yüzünden başka komutanlar seçmişlerdi. Tiran, Pelopidas'ı Pherai'ye götürüp başlangıçta isteyenlerin onunla görüşmesine izin verdi; felaketin onu acınası ve aşağılanmış hâle getirdiğini düşünüyordu.
οἱ μὲν οὖν Θηβαῖοι ταῦτα ἀκούσαντες ἔφερόν βαρέως καὶ στρατιὰν ἐξέπεμπον εὐθύς, διʼ ὀργήν τινα πρὸς τὸν Ἐπαμεινώνδαν ἑτέρους ἀποδείξαντες ἄρχοντας, τὸν δὲ Πελοπίδαν εἰς τὰς Φερὰς ἀπαγαγὼν ὁ τύραννος τὸ μὲν πρῶτον εἴα τοὺς βουλομένους αὐτῷ διαλέγεσθαι, νομίζων ἐλεεινὸν γεγονέναι καὶ ταπεινὸν ὑπὸ τῆς συμφορᾶς·
28.2Ama Pelopidas yakınan Pherailere cesaretlenmelerini, tiranın tam şimdi cezasını çekeceğini söyledi. Tirana da haber gönderdi: Zavallı, hiç suçu olmayan vatandaşları her gün işkenceyle öldürürken, kaçarsa kendisinden en çok öcünü alacağını bildiği adamı sağ bırakması garipti.
ἐπεὶ δὲ τοὺς μὲν Φεραίους ὁ Πελοπίδας ὀδυρομένους παρεκάλει θαρρεῖν, ὡς νῦν μάλιστα δώσοντος τοῦ τυράννου δίκην, πρὸς δὲ αὐτὸν ἐκεῖνον ἀποστείλας ἔλεγεν ὡς ἄτοπός ἐστι τοὺς μὲν ἀθλίους πολίτας καὶ μηδὲν ἀδικοῦντας ὁσημέραι στρεβλῶν καὶ φονεύων, αὐτοῦ δὲ φειδόμενος, ὃν μάλιστα γινώσκει τιμωρησόμενον αὐτὸν ἄνπερ διαφύγῃ,
28.3Tiran onun gururuna ve korkusuzluğuna şaşıp, "Pelopidas neden ölmek için acele ediyor?" dedi. Pelopidas bunu duyunca, "Sen tanrıların daha da nefret ettiği biri olup daha çabuk yok olasın diye," dedi. Bunun üzerine dışarıdakilerin onunla görüşmesini yasakladı. Iason'un kızı, Alexandros'un karısı Thebe, nöbetçilerden Pelopidas'ın cesaretini ve soyluluğunu duyunca bu adamı görmek ve konuşmak istedi.
θαυμάσας τὸ φρόνημα καὶ τὴν ἄδειαν αὐτοῦ, τί δέ, φησὶ, σπεύδει Πελοπίδας ἀποθανεῖν; κἀκεῖνος ἀκούσας, ὅπως, εἶπε, σὺ τάχιον ἀπολῇ, μᾶλλον ἢ νῦν θεομισὴς γενόμενος. ἐκ τούτου διεκώλυσεν ἐντυγχάνειν αὐτῷ τοὺς ἐκτός. ἡ δὲ Θήβη, θυγάτηρ μὲν Ἰάσονος οὖσα, γυνὴ δὲ Ἀλεξάνδρου, πυνθανομένη παρὰ τῶν φυλαττόντων Πελοπίδαν τὸ θαρραλέον αὐτοῦ καὶ γενναῖον, ἐπεθύμησεν ἰδεῖν τὸν ἄνδρα καὶ προσειπεῖν.
28.4Yanına geldi. Bir kadın olarak bu kadar büyük bir felaket içinde karakterinin büyüklüğünü hemen göremedi; saçından, giysisinden ve yaşayış tarzından onun acı içinde olduğunu, şanına yakışmayan şeyler çektiğini anlayıp ağladı. Pelopidas önce onun kim olduğunu bilmediğinden şaşırdı, öğrenince ona babasının adıyla hitap etti; çünkü Iason'un yakın dostuydu. Thebe, "Karına acıyorum," deyince Pelopidas, "Ben de sana," dedi, "çünkü zincire vurulmadığın hâlde Alexandros'a katlanıyorsun."
ὡς δὲ ἦλθε πρὸς αὐτόν καὶ ἅτε δὴ γυνὴ τὸ μὲν μέγεθος τοῦ ἤθους οὐκ εὐθὺς ἐν τοσαύτῃ συμφορᾷ κατεῖδε, κουρᾷ δὲ καὶ στολῇ καὶ διαίτῃ τεκμαιρομένη λυπρὰ καὶ μὴ πρέποντα τῇ δόξῃ πάσχειν αὐτόν ἀπεδάκρυσε, τὸ μὲν πρῶτον ἀγνοῶν ὁ Πελοπίδας τίς εἴη γυναικῶν, ἐθαύμαζεν, ὡς δὲ ἔγνω, προσηγόρευσεν αὐτὴν πατρόθεν ἦν γὰρ τῷ Ἰάσονι συνήθης καὶ φίλος, εἰπούσης δὲ ἐκείνης, ἐλεῶ σου τὴν γυναῖκα, καὶ γὰρ ἐγώ σε, εἶπεν, ὅτι ἄδετος οὖσα ὑπομένεις Ἀλέξανδρον.
28.5Bu söz kadını bir şekilde etkiledi. Çünkü tiranın zalimliğinden ve küstahlığından bıkmıştı; adam öteki edepsizliklerinin yanında onun en küçük kardeşini de istismar etmişti. Bu yüzden sürekli Pelopidas'ı görmeye gidip çektiklerini açıkça anlattıkça Alexandros'a karşı öfke, cesaret ve düşmanlıkla doldu.
οὗτος ἔθιγέ πως ὁ λόγος τῆς γυναικός· ἐβαρύνετο γὰρ τὴν ὠμότητα καὶ τὴν ὕβριν τοῦ τυράννου, μετὰ τῆς ἄλλης ἀσελγείας καὶ τὸν νεώτατον αὐτῆς τῶν ἀδελφῶν παιδικὰ πεποιημένου. διὸ καὶ συνεχῶς φοιτῶσα πρὸς τὸν Πελοπίδαν καὶ παρρησιαζομένη περὶ ὧν ἔπασχεν ὑπεπίμπλατο θυμοῦ καὶ φρονήματος καὶ δυσμενείας πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον.
29.129. Bölüm
Thebai komutanları Thessalya'ya girip hiçbir şey yapamadılar, tecrübesizlik ya da talihsizlik yüzünden utanç içinde geri çekildiler. Şehir her birine on bin drahmi ceza verdi ve Epameinondas'ı bir orduyla gönderdi.
ἐπεὶ δὲ οἱ στρατηγοὶ τῶν Θηβαίων εἰς τὴν Θετταλίαν ἐμβαλόντες ἔπραξαν οὐδέν, ἀλλὰ διʼ ἀπειρίαν ἢ δυστυχίαν αἰσχρῶς ἀνεχώρησαν, ἐκείνων μὲν ἕκαστον ἡ πόλις μυρίαις δραχμαῖς ἐζημίωσεν, Ἐπαμεινώνδαν δὲ μετὰ δυνάμεως ἀπέστειλεν.
29.2Hemen Thessalyalılar arasında büyük bir hareket başladı, komutanın şanı onları coşturdu. Tiranın işleri, mahvolmak için küçük bir itişe bakıyordu. Çevresindeki komutanları ve dostlarını büyük bir korku sarmıştı, tebaa ise ayrılmak için can atıyor, tiranın cezasını çektiğini artık göreceği için gelecekten sevinç duyuyordu.
εὐθὺς οὖν κίνησίς τις μεγάλη Θετταλῶν ἦν ἐπαιρομένων πρὸς τὴν δόξαν τοῦ στρατηγοῦ, καὶ τὰ πράγματα τοῦ τυράννου ῥοπῆς ἐδεῖτο μικρᾶς ἀπολωλέναι· τοσοῦτος ἐνεπεπτώκει φόβος τοῖς περὶ αὐτὸν ἡγεμόσι καὶ φίλοις, τοσαύτη δὲ τοὺς ὑπηκόους ὁρμὴ πρὸς ἀπόστασιν εἶχε καὶ χαρὰ τοῦ μέλλοντος, ὡς νῦν ἐποψομένους δίκην διδόντα τὸν τύραννον.
29.3Ama Epameinondas kendi şanını Pelopidas'ın kurtuluşundan sonraya koydu. İşler karışırsa Alexandros'un umutsuzluğa kapılıp vahşi bir hayvan gibi ona saldırmasından korkuyordu. Bu yüzden savaşı ağırdan aldı; çevrede dolaşarak, hazırlık ve bekleyişle tirana baskı yapıyor ve onu sıkıştırıyordu. Hem küstahlığını, kibrini kırmak hem de acımasızlığını ve öfkesini kışkırtmamak istiyordu.
οὐ μὴν ἀλλʼ Ἐπαμεινώνδας τὴν αὐτοῦ δόξαν ἐν ὑστέρῳ τῆς Πελοπίδου σωτηρίας τιθέμενος, καὶ δεδοικὼς μὴ τῶν πραγμάτων ταραχθέντων ἀπογνοὺς ἑαυτὸν Ἀλέξανδρος ὥσπερ θηρίον τράπηται πρὸς ἐκεῖνον, ἐπῃωρεῖτο τῷ πολέμῳ, καὶ κύκλῳ περιϊὼν, τῇ παρασκευῇ καὶ τῇ μελλήσει κατεσκεύαζε καὶ συνέστελλε τὸν τύραννον, ὡς μήτε ἀντεῖναι τὸ αὔθαδες αὐτοῦ καὶ θρασυνόμενον μήτε τὸ πικρὸν καὶ θυμοειδὲς ἐξερεθίσαι,
29.4Çünkü onun zalimliğini, güzele ve adalete ne kadar aldırmadığını duymuştu: insanları diri diri gömüyor, başkalarına yaban domuzu ve ayı postları giydirip üzerlerine av köpekleri salarak parçalatıyor ya da mızrakla vuruyor, bununla eğleniyordu. Müttefik ve dost şehirler Meliboia ve Skotussa toplantı hâlindeyken muhafızlarıyla çevirip gençleri bütün olarak öldürmüştü. Amcası Polyphron'u öldürdüğü mızrağı kutsayıp çelenklerle süslemiş, ona bir tanrıymış gibi kurban kesiyor, Tykhon adıyla çağırıyordu.
πυνθανόμενος τὴν ὠμότητα καὶ τὴν ὀλιγωρίαν τῶν καλῶν καὶ δικαίων, ὡς ζῶντας μὲν ἀνθρώπους κατώρυττεν, ἑτέροις δὲ δέρματα συῶν ἀγρίων καὶ ἄρκτων περιτιθεὶς καὶ τοὺς θηρατικοὺς ἐπάγων κύνας καὶ διέσπα καὶ κατηκόντιζε, παιδιᾷ ταύτῃ χρώμενος, Μελιβοίᾳ δὲ καὶ Σκοτούσῃ, πόλεσιν ἐνσπόνδοις καὶ φίλαις, ἐκκλησιαζούσαις περιστήσας ἅμα τοὺς δορυφόρους ἡβηδὸν ἀπέσφαξε, τὴν δὲ λόγχην ᾗ Πολύφρονα τὸν θεῖον ἀπέκτεινε καθιερώσας καὶ καταστέψας, ἔθυεν ὥσπερ θεῷ καὶ Τύχωνα προσηγόρευε.
29.5Bir keresinde Euripides'in Troyalı Kadınlar'ını oynayan bir trajedi oyuncusunu izlerken tiyatrodan çıkıp gitti, sonra adama haber göndererek cesaretini yitirmemesini, bu yüzden daha kötü oynamamasını söyledi: onu küçümsediği için çıkmamış, vatandaşlarından utandığı için çıkmıştı; kendi öldürdüklerine hiç acımamışken Hekabe ile Andromakhe'nin felaketlerine ağlarken görünmek istememişti.
τραγῳδὸν δέ ποτε θεώμενος Εὐριπίδου Τρῳάδας ὑποκρινόμενον ᾤχετο ἀπιὼν ἐκ τοῦ θεάτρου, καὶ πέμψας πρὸς αὐτὸν ἐκέλευε θαρρεῖν καὶ μηδὲν ἀγωνίζεσθαι διὰ τοῦτο χεῖρον, οὐ γὰρ ἐκείνου καταφρονῶν ἀπελθεῖν, ἀλλʼ αἰσχυνόμενος τοὺς πολίτας, εἰ μηδένα πώποτε τῶν ὑπʼ αὐτοῦ φονευομένων ἠλεηκώς, ἐπὶ τοῖς Ἑκάβης καὶ Ἀνδρομάχης κακοῖς ὀφθήσεται δακρύων.
29.6Bu adam, Epameinondas'ın komutanlığının şanından, adından ve görünüşünden dehşete düştü,
köle horoz gibi kanadını eğip sindi
ve hemen kendini savunacak adamları gönderdi. Epameinondas, böyle bir adamla Thebailerin barış ve dostluk yapmasına dayanamadı; yalnızca otuz günlük bir ateşkes yaptı, Pelopidas ile İsmenias'ı alıp geri döndü.
οὗτος μέντοι τὴν δόξαν αὐτὴν καὶ τοὔνομα καὶ τὸ πρόσχημα τῆς Ἐπαμεινώνδου στρατηγίας καταπλαγείς, ἔπτηξʼ ἀλέκτωρ δοῦλος ὣς κλίνας πτερόν, καὶ τοὺς ἀπολογησομένους ταχὺ πρὸς αὐτὸν ἔπεμπεν. ὁ δὲ συνθέσθαι μὲν εἰρήνην καὶ φιλίαν πρὸς τοιοῦτον ἄνδρα Θηβαίοις οὐχ ὑπέμεινε, σπεισάμενος δέ τριακονθημέρους ἀνοχὰς τοῦ πολέμου καὶ λαβὼν τὸν Πελοπίδαν καὶ τὸν Ἰσμηνίαν ἀνεχώρησεν.
30.130. Bölüm
Thebailer, Lakedaimonlular ve Atinalılardan ittifak için Büyük Kral'a elçiler gittiğini öğrenince kendileri de Pelopidas'ı gönderdiler; bu karar onun şanı bakımından çok isabetliydi. Önce, kralın eyaletlerinden geçerken adı ve ünü her yana yayılmıştı. Çünkü Lakedaimonlulara karşı mücadelelerinin şanı Asya'da ağır ağır ya da az yol almış değildi.
οἱ δὲ Θηβαῖοι παρὰ τῶν Λακεδαιμονίων καὶ τῶν Ἀθηναίων αἰσθόμενοι πρὸς τὸν μέγαν βασιλέα πρέσβεις ἀναβαίνοντας ὑπὲρ συμμαχίας, ἔπεμψαν καὶ αὐτοὶ Πελοπίδαν, ἄριστα βουλευσάμενοι πρὸς τὴν δόξαν αὐτοῦ. πρῶτον μὲν γὰρ ἀνέβαινε διὰ τῶν βασιλέως ἐπαρχιῶν ὀνομαστὸς ὢν καὶ περιβόητος· οὐ γὰρ ἠρέμα διῖκτο τῆς Ἀσίας οὐδʼ ἐπὶ μικρὸν ἡ δόξα τῶν πρὸς Λακεδαιμονίους ἀγώνων,
30.2Leuktra savaşıyla ilgili ilk haber oraya ulaştıktan sonra, sürekli yeni bir başarı eklendikçe bu şan büyüyüp yükselerek en uzaklara kadar yayılmıştı. Sonra kapılarda duran satraplar, generaller ve komutanlar onu görünce hayranlıkla konuştular: Lakedaimonluları karadan ve denizden süren, kısa süre önce Agesilaos eliyle Büyük Kral'a ve Perslere karşı Susa ve Ekbatana için savaşa girişen Sparta'yı Taygetos ile Eurotas'ın arasına sıkıştıran adam buydu.
ἀλλʼ, ὡς πρῶτος περὶ τῆς ἐν Λεύκτροις μάχης ἐξέδραμε λόγος, ἀεί τινος καινοῦ προστιθεμένου κατορθώματος αὐξανομένη καὶ ἀναβαίνουσα πορρωτάτω κατέσχεν ἔπειτα τοῖς ἐπὶ θύραις σατράπαις καὶ στρατηγοῖς καὶ ἡγεμόσιν ὀφθείς θαῦμα καὶ λόγον παρέσχεν, ὡς οὗτος ἀνήρ ἐστιν ὁ γῆς καὶ θαλάττης ἐκβαλὼν Λακεδαιμονίους καὶ συστείλας ὑπὸ Ταΰγετον καὶ τὸν Εὐρώταν τὴν Σπάρτην τὴν ὀλίγον ἔμπροσθεν βασιλεῖ τῷ μεγάλῳ καὶ Πέρσαις διʼ Ἀγησιλάου τὸν περὶ Σούσων καὶ Ἐκβατάνων ἐπαραμένην πόλεμον.
30.3Artaxerxes de buna seviniyor, Pelopidas'a şanı için hayran oluyor, şereflerle onu yüceltiyordu. Çünkü en büyük insanlar tarafından mesut sayıldığı ve yaltaklanıldığı görülsün istiyordu. Yüzünü görüp sözlerini dinleyince, Atinalıların sözlerinden daha sağlam, Lakedaimonluların sözlerinden daha sade olduklarını anladı.
ταῦτʼ οὖν ὁ Ἀρταξέρξης ἔχαιρε, καὶ τὸν Πελοπίδαν ἐθαύμαζε ἐπὶ τῇ δόξῃ καὶ μέγαν ἐποίει ταῖς τιμαῖς, ὑπὸ τῶν μεγίστων εὐδαιμονίζεσθαι καὶ θεραπεύεσθαι βουλόμενος δοκεῖν. ἐπεὶ δὲ καὶ τὴν ὄψιν αὐτοῦ εἶδε καὶ τοὺς λόγους κατενόησε, τῶν μὲν Ἀττικῶν βεβαιοτέρους, τῶν δὲ Λακεδαιμονίων ἁπλουστέρους ὄντας,
30.4Bu yüzden onu daha da çok sevdi. Krallara özgü bir duyguya kapılarak adama olan saygısını gizlemedi, ona en büyük payı verdiği öteki elçilerin de gözünden kaçmadı. Oysa Yunanlar arasında en çok Lakedaimonlu Antalkidas'a saygı gösterdiği düşünülür; içerken başına koyduğu çelengi kokuya batırıp ona göndermişti.
ἔτι μᾶλλον ἠγάπησε, καὶ πάθος βασιλικὸν παθὼν οὐκ ἀπεκρύψατο τὴν πρὸς τὸν ἄνδρα τιμήν, οὐδʼ ἔλαθε τοὺς ἄλλους πρέσβεις πλεῖστον νέμων ἐκείνῳ. καίτοι δοκεῖ μάλιστα τῶν Ἑλλήνων Ἀνταλκίδαν τιμῆσαι τὸν Λακεδαιμόνιον, ὅτι τὸν στέφανον, ὃν πίνων περιέκειτο, βάψας εἰς μύρον ἀπέστειλε.
30.5Pelopidas'a bu kadar laubali davranmadı, ama âdet olanların en parlak ve en büyük armağanlarını gönderdi ve isteklerini onayladı: Yunanlar özerk olacak, Messene yeniden iskân edilecek, Thebailer kralın atadan gelen dostu sayılacaktı. Bu cevaplarla, armağanlardan da yalnız dostluk ve iyilik işareti olanları kabul ederek yola çıktı. Bu da öteki elçileri en çok zor durumda bıraktı.
Πελοπίδᾳ δὲ οὕτω μὲν οὐκ ἐνετρύφησε, δῶρα δὲ λαμπρότατα καὶ μέγιστα τῶν νομιζομένων ἐξέπεμψε καὶ τὰς ἀξιώσεις ἐπεκύρωσεν, αὐτονόμους μὲν εἶναι τοὺς Ἕλληνας, οἰκεῖσθαι δὲ Μεσσήνην, Θηβαίους δὲ πατρικοὺς φίλους νομίζεσθαι βασιλέως. ταύτας ἔχων τὰς ἀποκρίσεις, τῶν δὲ δώρων οὐδὲν ὅ τι μὴ χάριτος ἦν σύμβολον καὶ φιλοφροσύνης δεξάμενος, ἀνέζευξεν· ὃ καὶ μάλιστα τοὺς ἄλλους πρέσβεις διέβαλε.
30.6Atinalılar Timagoras'ı yargılayıp idam ettiler. Bu, armağanların çokluğu yüzündense doğru ve adildi. Çünkü yalnız altın ve gümüş almamıştı; pahalı bir yatak ve Yunanlar yatak yapmasını bilmiyormuş gibi onu serecek hizmetkârlar, üstelik sözde bir hastalığı için inek sütüne ihtiyacı olduğundan seksen inek ve çobanlar almıştı. Sonunda bir tahtırevanla denize kadar götürüldü, taşıyanlara da kral tarafından dört talent ücret ödendi. Ama anlaşılan Atinalıları asıl kızdıran rüşvet değildi.
Τιμαγόραν γοῦν Ἀθηναῖοι κρίναντες ἀπέκτειναν, εἰ μὲν ἐπὶ τῷ πλήθει τῶν δωρεῶν, ὀρθῶς καὶ δικαίως· οὐ γὰρ μόνον χρυσίον οὐδʼ ἀργύριον ἔλαβεν, ἀλλὰ καὶ κλίνην πολυτελῆ καὶ στρώτας θεράποντας, ὡς τῶν Ἑλλήνων οὐκ ἐπισταμένων, ἔτι δὲ βοῦς ὀγδοήκοντα καὶ βουκόλους, ὡς δὴ πρὸς ἀρρωστίαν τινὰ γάλακτος βοείου δεόμενος, τέλος δὲ κατέβαινεν ἐπὶ θάλασσαν ἐν φορείῳ κομιζόμενος, καὶ τέσσαρα τάλαντα τοῖς κομίζουσι μισθὸς ἐδόθη παρὰ βασιλέως· ἀλλʼ ἔοικεν οὐχ ἡ δωροδοκία μάλιστα παροξῦναι τοὺς Ἀθηναίους.
30.7Çünkü bir keresinde kalkan taşıyıcı Epikrates kraldan armağan aldığını inkâr etmemiş, üstelik dokuz arkhon yerine her yıl halktan ve yoksullardan dokuz kişinin krala elçi seçilmesi için karar önereceğini söylemişti, böylece armağan alıp zenginleşeceklerdi. Halk buna gülmüştü. Atinalıları asıl öfkelendiren, her şeyin Thebailerin lehine olmasıydı. Pelopidas'ın şanının, her zaman silah gücüne yaltaklanan bir adamın yanında ne kadar çok hitabet ve sözden üstün olduğunu düşünmediler.
Ἐπικράτους γοῦν ποτε τοῦ σακεσφόρου μήτε ἀρνουμένου δῶρα δέξασθαι παρὰ βασιλέως, ψήφισμά τε γράφειν φάσκοντος ἀντὶ τῶν ἐννέα ἀρχόντων χειροτονεῖσθαι κατʼ ἐνιαυτὸν ἐννέα πρέσβεις πρὸς βασιλέα τῶν δημοτικῶν καὶ πενήτων, ὅπως λαμβάνοντες εὐπορῶσιν, ἐγέλασεν ὁ δῆμος· ἀλλʼ ὅτι Θηβαίοις ἐγεγόνει πάντα χαλεπῶς ἔφερον, οὐ λογιζόμενοι τὴν Πελοπίδου δόξαν, ὅσων ἦν ῥητορειῶν καὶ λόγων κρείττων παρʼ ἀνθρώπῳ θεραπεύοντι τοὺς τῶν ὅπλων ἀεὶ κρατοῦντας.
31.131. Bölüm
Bu elçilik, Messene'nin yeniden kurulmasını ve öteki Yunanlıların özerkliğini sağladığı için, döndüğünde Pelopidas'a halkın gözünde hatırı sayılır bir sevgi kazandırdı. Bu sırada Pheraili Alexandros yeniden kendi tabiatına dönmüş, Thessalya şehirlerinin birçoğunu koparıp almış, Phthiotisli Akhalar'ın tamamına ve Magnesia halkına garnizon yerleştirmişti. Şehirler Pelopidas'ın dönmekte olduğunu öğrenir öğrenmez Thebai'ye elçi gönderip bir ordu ve bu orduya komutan olarak da onu istediler.
ἡ μὲν οὖν πρεσβεία τῷ Πελοπίδᾳ προσέθηκεν οὐ μικρὰν εὔνοιαν ἐπανελθόντι, διὰ τὸν Μεσσήνης συνοικισμὸν καὶ τὴν τῶν ἄλλων Ἑλλήνων αὐτονομίαν· Ἀλεξάνδρου δὲ τοῦ Φεραίου πάλιν εἰς τὴν αὐτοῦ φύσιν ἀναδραμόντος καὶ Θεσσαλῶν μὲν οὐκ ὀλίγας περικόπτοντος πόλεις, Φθιώτας δὲ Ἀχαιοὺς ἅπαντας καὶ τὸ Μαγνήτων ἔθνος ἔμφρουρον πεποιημένου, πυνθανόμεναι Πελοπίδαν ἐπανήκειν αἱ πόλεις εὐθὺς ἐπρέσβευον εἰς Θήβας αἰτούμεναι δύναμιν καὶ στρατηγὸν ἐκεῖνον.
31.2Thebailer bunu seve seve oyladı; kısa sürede her şey hazırlandı, komutan tam yola çıkacakken güneş tutuldu ve gündüz vakti şehri karanlık kapladı. Pelopidas, herkesin bu görünüm karşısında sarsıldığını görünce, korkuya kapılmış, umudunu yitirmiş insanları zorlamanın doğru olmayacağını, yedi bin vatandaşı da tehlikeye atmaması gerektiğini düşündü.
ψηφισαμένων δὲ τῶν Θηβαίων προθύμως, καὶ ταχὺ πάντων ἑτοίμων γενομένων καὶ τοῦ στρατηγοῦ περὶ ἔξοδον ὄντος, ὁ μὲν ἥλιος ἐξέλιπε καὶ σκότος ἐν ἡμέρᾳ τὴν πόλιν ἔσχεν, ὁ δὲ Πελοπίδας ὁρῶν πρὸς τὸ φάσμα συντεταραγμένους ἅπαντας οὐκ ᾤετο δεῖν βιάζεσθαι καταφόβους καὶ δυσέλπιδας ὄντας, οὐδὲ ἀποκινδυνεύειν ἑπτακισχιλίοις πολίταις,
31.3Bunun yerine yalnız kendini Thessalyalıların hizmetine verdi; gönüllü üç yüz süvariyle paralı askerleri yanına alıp yola koyuldu. Kâhinler buna izin vermiyordu, öteki vatandaşlar da hevesini paylaşmıyordu; çünkü gökte beliren işaret büyük bir işaretti ve parlak bir adamı hedef alıyor gibi görünüyordu. Ama gördüğü hakaretlerin öfkesiyle Alexandros'a karşı zaten daha da kızgındı; Thebe ile yaptığı konuşmalardan da, adamın evinin artık hasta ve çürümüş olduğunu göreceğini umuyordu.
ἀλλʼ ἑαυτὸν μόνον τοῖς Θεσσαλοῖς ἐπιδούς καὶ τριακοσίους τῶν ἱππέων ἐθελοντὰς ἀναλαβὼν καὶ ξένους ἐξώρμησεν, οὔτε τῶν μάντεων ἐώντων οὔτε τῶν ἄλλων συμπροθυμουμένων πολιτῶν μέγα γὰρ ἐδόκει καὶ πρὸς ἄνδρα λαμπρὸν ἐξ οὐρανοῦ γεγονέναι σημεῖον. ὁ δὲ ἦν μὲν καὶ διʼ ὀργὴν ὧν καθύβριστο θερμότερος ἐπὶ τὸν Ἀλέξανδρον, ἤλπιζε δὲ καὶ τὴν οἰκίαν αὐτοῦ νοσοῦσαν ἤδη καὶ διεφθαρμένην εὑρήσειν ἐξ ὧν διείλεκτο τῇ Θήβῃ.
31.4Onu en çok çeken ise girişimin güzelliğiydi. Lakedaimonlular Sicilya tiranı Dionysios'a komutanlar ve valiler gönderdiği, Atinalılar Alexandros'tan para alıp ona velinimet diye tunç heykel diktiği bir zamanda, Yunanlılara şunu göstermek istiyor, bunu şeref meselesi yapıyordu: tiranlık altındakiler uğruna sefere çıkan ve Yunanlılar arasındaki kanunsuz, zorba hâkimiyetleri yıkan yalnız Thebailerdi.
μάλιστα δʼ αὐτὸν καὶ παρεκάλει τὸ τῆς πράξεως κάλλος, ἐπιθυμοῦντα καὶ φιλοτιμούμενον, ἐν οἷς χρόνοις Λακεδαιμόνιοι Διονυσίῳ τῷ Σικελίας τυράννῳ στρατηγοὺς καὶ ἁρμοστὰς ἔπεμπον, Ἀθηναῖοι δὲ μισθοδότην Ἀλέξανδρον εἶχον καὶ χαλκοῦν ἵστασαν ὡς εὐεργέτην, τότε τοῖς Ἕλλησιν ἐπιδεῖξαι Θηβαίους μόνους ὑπὲρ τῶν τυραννουμένων στρατευομένους καὶ καταλύοντας ἐν τοῖς Ἕλλησι τὰς παρανόμους καὶ βιαίους δυναστείας.
32.132. Bölüm
Pharsalos'a gelip kuvvetlerini topladıktan sonra hemen Alexandros'un üzerine yürüdü. Alexandros, Pelopidas'ın yanındaki Thebailerin az olduğunu, kendisinin ise Thessalyalıların iki katından fazla ağır piyadesi bulunduğunu görünce onu karşılamak üzere Thetideion'a doğru ilerledi. Biri Pelopidas'a tiranın büyük bir orduyla geldiğini söyleyince, "Daha iyi," dedi, "daha çok adam yeneriz."
ὡς οὖν εἰς Φάρσαλον ἐλθὼν ἤθροισε τὴν δύναμιν, εὐθὺς ἐβάδιζεν ἐπὶ τὸν Ἀλέξανδρον. ὁ δὲ Θηβαίους μὲν ὀλίγους περὶ τὸν Πελοπίδαν ὁρῶν, αὐτὸς δὲ πλείους ἔχων ἢ διπλασίους ὁπλίτας τῶν Θεσσαλῶν ἀπήντα πρὸς τὸ Θετίδειον. εἰπόντος δέ τινος τῷ Πελοπίδᾳ πολλοὺς ἔχοντα τὸν τύραννον ἐπέρχεσθαι, βέλτιον, ἔφη, πλείονας γὰρ νικήσομεν.
32.2İki ordunun arasında, Köpek Başları denen yerde, yamaçları dik yüksek tepeler ortaya doğru uzanıyordu; iki taraf da piyadeleriyle bu tepeleri tutmaya atıldı. Pelopidas sayıca çok ve yiğit olan süvarilerini düşman süvarilerinin üzerine saldı. Bunlar üstün gelip kaçanların peşi sıra ovaya indiler; ama Alexandros tepeleri ondan önce tutmuştu.
ἀνατεινόντων δὲ πρὸς τὸ μέσον κατὰ τὰς καλουμένας Κυνὸς κεφαλὰς λόφων περικλινῶν καὶ ὑψηλῶν, ὥρμησαν ἀμφότεροι τούτους καταλαβεῖν τοῖς πεζοῖς. τοὺς δʼ ἱππεῖς ὁ Πελοπίδας πολλοὺς κἀγαθοὺς ὄντας ἐφῆκε τοῖς ἱππεῦσι τῶν πολεμίων, ὡς δὲ οὗτοι μὲν ἐκράτουν καὶ συνεξέπεσον εἰς τὸ πεδίον τοῖς φεύγουσιν, ὁ δὲ Ἀλέξανδρος ἔφθη τοὺς λόφους καταλαβών,
32.3Thessalya ağır piyadeleri arkadan gelip sarp ve yüksek mevzileri zorlamaya girişince üzerlerine atıldı, öndekileri öldürdü; geri kalanlar da yaralanıp bir şey yapamaz oldu. Pelopidas bunu görünce süvarilerini geri çağırdı, düşmanın hâlâ dağılmamış birliklerine saldırmalarını emretti; kendisi de hemen kalkanını kapıp koşarak tepelerde çarpışanların yanına gitti.
τοῖς ὁπλίταις τῶν Θεσσαλῶν ὕστερον ἐπερχομένοις καὶ πρὸς ἰσχυρὰ καὶ μετέωρα χωρία βιαζομένοις ἐμβαλὼν ἔκτεινε τοὺς πρώτους, οἱ δὲ ἄλλοι πληγὰς λαβόντες οὐδὲν ἔπρασσον. κατιδὼν οὖν ὁ Πελοπίδας τοὺς μὲν ἱππεῖς ἀνεκαλεῖτο καὶ πρὸς τὸ συνεστηκὸς τῶν πολεμίων ἐλαύνειν ἐκέλευεν, αὐτὸς δὲ συνέμιξε δρόμῳ τοῖς περὶ τοὺς λόφους μαχομένοις εὐθὺς τὴν ἀσπίδα λαβών.
32.4Arkadakilerin arasından yol açıp en öne geçti ve herkese öyle bir güç ve şevk aşıladı ki, düşman da karşısına bedenleri ve ruhları değişmiş başka insanların çıktığını sandı. İki üç saldırıyı püskürttüler; ama bunların da gürbüz bir kuvvetle üzerlerine çıktığını, süvarilerin kovalamadan döndüğünü görünce gerilemeye başladılar, yüzlerini düşmana dönük tutarak adım adım çekildiler.
καὶ διὰ τῶν ὄπισθεν ὠσάμενος εἰς τοὺς πρώτους τοσαύτην ἐνεποίησε ῥώμην καὶ προθυμίαν ἅπασιν ὥστε καὶ τοῖς πολεμίοις ἑτέρους δοκεῖν γεγονότας καὶ σώμασι καὶ ψυχαῖς ἐπέρχεσθαι. καὶ δύο μὲν ἢ τρεῖς ἀπεκρούσαντο προσβολάς, ὁρῶντες δὲ καὶ τούτους ἐπιβαίνοντας εὐρώστως καὶ τὴν ἵππον ἀπὸ τῆς διώξεως ἀναστρέφουσαν εἶξαν, ἐπὶ σκέλος ποιούμενοι τὴν ἀναχώρησιν.
32.5Pelopidas tepelerin üstünden bütün düşman ordusunu gözden geçirdi; henüz kaçmaya başlamamıştı ama şimdiden gürültü ve karışıklık içindeydi. Durup Alexandros'u arayarak çevresine bakındı. Onu sağ kanatta paralı askerlerine cesaret verip saflarını düzene sokarken görünce öfkesini aklıyla zapt edemedi.
ὁ δέ Πελοπίδας ἀπὸ τῶν ἄκρων κατιδὼν ἅπαν τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων οὔπω μὲν εἰς φυγὴν τετραμμένον, ἤδη δὲ θορύβου καὶ ταραχῆς ἀναπιμπλάμενον, ἔστη καὶ περιέβλεψεν αὐτὸν ζητῶν τὸν Ἀλέξανδρον. ὡς δʼ εἶδεν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ παραθαρρύνοντα καὶ συντάττοντα τοὺς μισθοφόρους, οὐ κατέσχε τῷ λογισμῷ τὴν ὀργήν,
32.6Görür görmez alevlendi, bedenini de işin idaresini de thymos'una teslim etti; ötekilerden çok ileri fırlayıp bağırarak, tirana meydan okuyarak üzerine atıldı. Tiran saldırıyı karşılamadı, göğüs de germedi; koruma askerlerinin yanına kaçıp aralarına gizlendi. Paralı askerlerin ilk göğüs göğüse gelenlerini Pelopidas geri püskürttü, kimilerini yaralayıp öldürdü.
ἀλλὰ πρὸς τὴν βλέψιν ἀναφλεχθείς καὶ τῷ θυμῷ παραδοὺς τὸ σῶμα καὶ τὴν ἡγεμονίαν τῆς πράξεως, πολὺ πρὸ τῶν ἄλλων ἐξαλόμενος ἐφέρετο βοῶν καὶ προκαλούμενος τὸν τύραννον. ἐκεῖνος μὲν οὖν οὐκ ἐδέξατο τὴν ὁρμὴν οὐδὲ ὑπέμεινεν, ἀλλʼ ἀναφυγὼν πρὸς τοὺς δοφυφόρους ἐνέκρυψεν ἑαυτόν, τῶν δὲ μισθοφόρων οἱ μὲν πρῶτοι συμβαλόντες εἰς χεῖρας ἀνεκόπησαν ὑπὸ τοῦ Πελοπίδου, τινὲς δὲ καὶ πληγέντες ἐτελεύτησαν,
32.7Ama çoğu uzaktan mızraklarını zırhının içine saplayarak onu yaralıyordu. Sonunda Thessalyalılar onun için büyük bir korkuya kapılarak tepelerden koşup yardıma geldiler, ama o artık yere düşmüştü. Süvariler de yetişip bütün saf düzenini bozguna uğrattı, uzun uzun kovaladılar, üç binden fazla adam öldürüp araziyi ölülerle doldurdular.
οἱ δὲ πολλοὶ τοῖς δόρασι πόρρωθεν διὰ τῶν ὅπλων τύπτοντες αὐτὸν κατετραυμάτιζον, ἕως οἱ Θεσσαλοὶ περιπαθήσαντες ἀπὸ τῶν λόφων δρόμῳ προσεβοήθησαν, ἤδη πεπτωκότος, οἵ τε ἱππεῖς προσελάσαντες ὅλην ἐτρέψαντο τὴν φάλαγγα καὶ διώξαντες ἐπὶ πλεῖστον ἐνέπλησαν νεκρῶν τὴν χώραν, πλέον ἢ τρισχιλίους καταβαλόντες.
33.133. Bölüm
Orada bulunan Thebailerin Pelopidas'ın ölümüne yanmaları, ona baba, kurtarıcı, en büyük ve en güzel iyiliklerin öğretmeni demeleri pek şaşılacak bir şey değildi. Ama Thessalyalılar ve müttefikler, kararlarıyla insan aretē'sine yaraşan bütün şerefleri aştıktan başka, ona olan minnetlerini duygularıyla daha da açık gösterdiler.
τὸ μὲν οὖν Θηβαίων τοὺς παρόντας ἐπὶ τῇ τοῦ Πελοπίδου τελευτῇ βαρέως φέρειν, πατέρα καὶ σωτῆρα καὶ διδάσκαλον τῶν μεγίστων καὶ καλλίστων ἀγαθῶν ἀποκαλοῦντας ἐκεῖνον, οὐ πάνυ θαυμαστὸν ἦν· οἱ δὲ Θεσσαλοὶ καὶ οἱ σύμμαχοι πᾶσαν ἀνθρωπίνῃ πρέπουσαν ἀρετῇ τιμὴν τοῖς ψηφίσμασιν ὑπερβαλόντες, ἔτι μᾶλλον ἐπεδείξαντο τοῖς πάθεσι τὴν πρὸς τὸν ἄνδρα χάριν,
33.2Anlatıldığına göre çarpışmada bulunanlar onun öldüğünü öğrendiklerinde ne zırhlarını çıkardılar, ne atlarının gemini aldılar, ne de yaralarını sardılar; savaşın sıcağıyla, silahlarıyla, sanki ölü duyabilirmiş gibi naaşın yanına gittiler. Düşmandan aldıkları ganimeti bedenin çevresine yığdılar, atlarının yelelerini, kendi saçlarını kestiler.
τοὺς μὲν γὰρ παραγεγονότας τῷ ἔργῳ λέγουσι μήτε θώρακα θέσθαι μήτε ἵππον ἐκχαλινῶσαι μήτε τραῦμα δήσασθαι πρότερον, ὡς ἐπύθοντο τὴν ἐκείνου τελευτήν, ἀλλὰ μετὰ τῶν ὅπλων θερμοὺς ἰόντας ἐπὶ τὸν νεκρόν ὥσπερ αἰσθανόμενον, τὰ τῶν πολεμίων κύκλῳ περὶ τὸ σῶμα σωρεύειν λάφυρα, κεῖραι δὲ ἵππους, κείρασθαι δὲ καὶ αὐτούς.
33.3Çoğu çadırına çekildiğinde ne ateş yaktı ne yemek yedi. Bütün orduyu bir sessizlik ve keder kaplamıştı; en parlak, en büyük zaferi kazanmış insanlar değil de tirana yenilip köle olmuş insanlar gibiydiler.
ἀπιόντας δὲ πολλοὺς ἐπὶ σκηνὰς μήτε πῦρ ἀνάψαι μήτε δεῖπνον ἑλέσθαι, σιγὴν δὲ καὶ κατήφειαν εἶναι τοῦ στρατοπέδου παντός, ὥσπερ οὐ νενικηκότων ἐπιφανεστάτην νίκην καὶ μεγίστην, ἀλλʼ ἡττημένων ὑπὸ τοῦ τυράννου καὶ καταδεδουλωμένων.
33.4Haber şehirlere ulaşınca yöneticiler, beraberlerinde delikanlılar, çocuklar ve rahiplerle, zafer anıtları, çelenkler ve altın zırh takımları taşıyarak naaşı karşılamaya geldiler. Beden götürülmek üzereyken Thessalyalıların en yaşlıları gelip Thebailerden ölüyü kendi elleriyle gömmeyi istediler. İçlerinden biri şöyle dedi: "Müttefikler, sizden öyle bir lütuf istiyoruz ki bu kadar büyük bir felakette bize hem şeref olsun hem teselli.
ἐκ δὲ τῶν πόλεων, ὡς ἀπηγγέλθη ταῦτα, παρῆσαν αἵ τε ἀρχαὶ καὶ μετʼ αὑτῶν ἔφηβοι καὶ παῖδες καὶ ἱερεῖς πρὸς τὴν ὑποδοχὴν τοῦ σώματος, τρόπαια καὶ στεφάνους καὶ πανοπλίας χρυσᾶς ἐπιφέροντες. ὡς δὲ ἔμελλεν ἐκκομίζεσθαι τὸ σῶμα, προσελθόντες οἱ πρεσβύτατοι τῶν Θεσσαλῶν ᾐτοῦντο τοὺς Θηβαίους διʼ αὑτῶν θάψαι τὸν νεκρόν. εἷς δὲ αὑτῶν ἔλεγεν· ἄνδρες σύμμαχοι, χάριν αἰτοῦμεν παρʼ ὑμῶν κόσμον ἡμῖν ἐπὶ ἀτυχίᾳ τοσαύτῃ καὶ παραμυθίαν φέρουσαν.
33.5Thessalyalılar artık Pelopidas'ı sağken uğurlayamayacak, hak ettiği şerefleri o duyacak hâldeyken ona veremeyecek. Ama ölüye dokunmamıza, bedeni kendi ellerimizle süsleyip gömmemize izin verirseniz, bu felaketin Thessalyalılar için Thebailerden daha büyük olduğuna inandığınızı göstermiş olursunuz. Çünkü siz yalnız iyi bir komutanı yitirdiniz; biz hem onu hem de özgürlüğümüzü yitirdik. Pelopidas'ı size geri veremedikten sonra sizden başka bir komutan istemeye nasıl yüzümüz olur?" Thebailer bunu kabul ettiler.
οὐ γὰρ ζῶντα Θεσσαλοὶ Πελοπίδαν προπέμψουσιν, οὐδὲ αἰσθανομένῳ τὰς ἀξίας τιμὰς ἀποδώσουσιν, ἀλλʼ ἐὰν ψαῦσαί τε τοῦ νεκροῦ τύχωμεν καὶ διʼ αὑτῶν κοσμῆσαι καὶ θάψαι τὸ σῶμα, δόξομεν ὑμῖν οὐκ ἀπιστεῖν ὅτι μείζων ἡ συμφορὰ γέγονε Θετταλοῖς ἢ Θηβαίοις· ὑμῖν μὲν γὰρ ἡγεμόνος ἀγαθοῦ μόνον, ἡμῖν δὲ καὶ τούτου καὶ τῆς ἐλευθερίας στέρεσθαι συμβέβηκε. πῶς γὰρ ἔτι τολμήσομεν αἰτῆσαι στρατηγὸν ἄλλον παρʼ ὑμῶν οὐκ ἀποδόντες Πελοπίδαν; ταῦτα μὲν οἱ Θηβαῖοι συνεχώρησαν.
34.134. Bölüm
Parlaklığın fildişinde, altında, erguvanda olduğunu düşünmeyenlere göre bu cenazeden daha parlağı görülmemiştir. Philistos ise Dionysios'un cenazesini övüp yüceltir; ona göre bu cenaze, tiranlık denen büyük tragedyanın gösterişli kapanış sahnesiydi.
ἐκείνων δὲ τῶν ταφῶν οὐ δοκοῦσιν ἕτεραι λαμπρότεραι γενέσθαι τοῖς τὸ λαμπρὸν οὐκ ἐν ἐλέφαντι καὶ χρυσῷ καὶ πορφύραις εἶναι νομίζουσιν, ὥσπερ Φίλιστος ὑμνῶν καὶ θαυμάζων τὴν Διονυσίου ταφήν, οἷον τραγῳδίας μεγάλης τῆς τυραννίδος ἐξόδιον θεατρικὸν γενομένην.
34.2Büyük İskender de Hephaistion öldüğünde yalnız atların ve katırların yelelerini kestirmekle kalmadı, surların mazgallarını bile yıktırdı; şehirler eski görünümlerinin yerine yas tutan, saçı kesilmiş, şerefsiz bir kılığa bürünmüş gibi görünsün istiyordu. Ama bunlar efendilerin buyruklarıydı, büyük bir zorlamayla, buyruğa uyanların kıskançlığı ve zorlananların nefreti içinde yerine getiriliyordu. Bu yüzden minnet de şeref de sayılmazlardı; barbarca bir azametin, sefahatin ve böbürlenmenin, serveti boş ve imrenilmeyecek şeylere harcayanların gösterisiydi.
Ἀλέξανδρος δὲ ὁ μέγας Ἡφαιστίωνος ἀποθανόντος οὐ μόνον ἵππους ἔκειρε καὶ ἡμιόνους, ἀλλὰ καὶ τὰς ἐπάλξεις ἀφεῖλε τῶν τειχῶν, ὡς ἂν δοκοῖεν αἱ πόλεις πενθεῖν, ἀντὶ τῆς πρόσθεν μορφῆς κούριμον σχῆμα καὶ ἄτιμον ἀναλαμβάνουσαι. ταῦτα μὲν οὖν προστάγματα δεσποτῶν ὄντα, καὶ μετὰ πολλῆς ἀνάγκης περαινόμενα καὶ μετὰ φθόνου τῶν τυχόντων καὶ μίσους τῶν βιαζομένων, οὐδεμιᾶς χάριτος ἦν οὐδὲ τιμῆς, ὄγκου δὲ βαρβαρικοῦ καὶ τρυφῆς καὶ ἀλαζονείας ἐπίδειξις, εἰς κενὰ καὶ ἄζηλα τὴν περιουσίαν διατιθεμένων·
34.3Oysa burada halktan bir adam yabancı toprakta ölmüştü. Yanında ne karısı vardı, ne çocukları, ne akrabaları; kimse rica etmemiş, kimse zorlamamıştı. Yine de bunca halk ve şehir onu uğurlamak, cenazesine katılmak, ona çelenk sunmak için birbiriyle yarışıyordu. Böyle bir adam haklı olarak saadetin en eksiksiz övgüsüne ermiş sayıldı.
ἀνὴρ δὲ δημοτικὸς ἐπὶ ξένης τεθνηκώς, οὐ γυναικός, οὐ παίδων, οὐ συγγενῶν παρόντων, οὐ δεομένου τινός, οὐκ ἀναγκάζοντος, ὑπὸ δήμων τοσούτων καὶ πόλεων ἁμιλλωμένων προπεμπόμενος καὶ συνεκκομιζόμενος καὶ στεφανούμενος, εἰκότως ἐδόκει τὸν τελειότατον ἀπέχειν εὐδαιμονισμόν.
34.4Çünkü Aisopos'un dediği gibi, talihlilerin ölümü en ağır ölüm değil, en kutlu ölümdür; iyi insanların başarılarını güvenli bir yere koyar, talihe de değişecek bir yer bırakmaz. Bu sebeple Lakedaimonlu daha doğru söylemişti: Oğullarının Olympia'da çelenk giydiğini, torunlarını da aynı şekilde gören Olympia galibi Diagoras'ı selamlarken "Öl artık Diagoras," demişti, "Olympos'a çıkacak değilsin ya."
οὐ γάρ, ὡς Αἴσωπος ἔφασκε, χαλεπώτατός ἐστιν ὁ τῶν εὐτυχούντων θάνατος, ἀλλὰ μακαριώτατος, εἰς ἀσφαλῆ χώραν τὰς εὐπραξίας κατατιθέμενος τῶν ἀγαθῶν καὶ τύχην μεταβάλλεσθαι μὴ ἀπολείπων. διὸ βέλτιον ὁ Λάκων τὸν Ὀλυμπιονίκην Διαγόραν, ἐπιδόντα μὲν υἱοὺς στεφανουμένους Ὀλυμπίασιν, ἐπιδόντα δʼ υἱωνοὺς καὶ θυγατριδοῦς, ἀσπασάμενος, κάτθανε, εἶπε, Διαγόρα· οὐκ εἰς τὸν Ὄλυμπον ἀναβήσῃ.
34.5Bana kalırsa hiç kimse, bütün Olympia ve Pythia zaferlerini bir araya getirse bile, bunları Pelopidas'ın tek bir mücadelesiyle kıyaslamaya kalkışmazdı. Bu mücadelelerin birçoğuna girip başarıyla çıkmış, hayatının büyük kısmını şan ve şeref içinde geçirmişti; sonunda, on üçüncü boiotarkhlığında, tiran öldürmeyle kaynaşmış bir kahramanlık sergilerken Thessalyalıların özgürlüğü uğruna öldü.
τὰς δὲ Ὀλυμπιακὰς καὶ Πυθικὰς νίκας οὐκ ἂν, οἶμαί, τις εἰς τὸ αὐτὸ συνθεὶς ἁπάσας ἑνὶ τῶν Πελοπίδου παραβαλεῖν ἀγώνων ἀξιώσειεν, οὓς πολλοὺς ἀγωνισάμενος καὶ κατορθώσας, καὶ τοῦ βίου τὸ πλεῖστον ἐν δόξῃ καὶ τιμῇ βιώσας, τέλος ἐν τῇ τρισκαιδεκάτῃ βοιωταρχίᾳ, τυραννοκτονίᾳ μεμιγμένην ἀριστείαν ἀριστεύων, ὑπὲρ τῆς τῶν Θεσσαλῶν ἐλευθερίας ἀπέθανεν.
35.135. Bölüm
Ölümü müttefiklerini çok üzdü ama daha da çok yararlarına oldu. Thebailer, Pelopidas'ın öldüğünü öğrenir öğrenmez intikamı hiç ertelemeden, Malkitas ile Diogeiton'un komutasında yedi bin ağır piyade ve yedi yüz süvariyle hızla sefere çıktılar.
ὁ δὲ θάνατος αὐτοῦ μεγάλα μὲν ἐλύπησε τοὺς συμμάχους, μείζονα δὲ ὠφέλησε. Θηβαῖοι γὰρ, ὡς ἐπύθοντο τὴν τοῦ Πελοπίδου τελευτήν, οὐδεμίαν ἀναβολὴν ποιησάμενοι τῆς τιμωρίας κατὰ τάχος ἐστράτευσαν ὁπλίταις ἑπτακισχιλίοις, ἱππεῦσι δʼ ἑπτακοσίοις, ἡγουμένου Μαλκίτου καὶ Διογείτονος.
35.2Alexandros'u gücü kırılmış, kuvveti azalmış buldular ve onu şuna zorladılar: Thessalyalılara elindeki şehirlerini geri verecek, Magnesialıları ve Phthiotisli Akhalar'ı serbest bırakıp garnizonlarını çekecek, Thebailer kimin üzerine yürüyüp emrederlerse onların ardından gideceğine de yemin edecekti. Thebailer bununla yetindi; ama az sonra Pelopidas için tanrılara nasıl ceza ödediğini anlatacağım.
καταλαβόντες δὲ συνεσταλμένον καὶ περικεκομμένον τῆς δυνάμεως Ἀλέξανδρον ἠνάγκασαν Θεσσαλοῖς μὲν ἀποδοῦναι τὰς πόλεις ἃς εἶχεν αὐτῶν, Μάγνητας δὲ καὶ Φθιώτας Ἀχαιοὺς ἀφεῖναι καὶ τὰς φρουρὰς ἐξαγαγεῖν, ὀμόσαι δὲ αὐτὸν ἐφʼ οὓς ἂν ἡγῶνται Θηβαῖοι καὶ κελεύσωσιν ἀκολουθήσειν. Θηβαῖοι μὲν οὖν τούτοις ἠρκέσθησαν ἣν δὲ ὀλίγον ὕστερον τοῖς θεοῖς ὑπὲρ Πελοπίδου δίκην ἔδωκε διηγήσομαι.
35.3Daha önce söylendiği gibi, Pelopidas Alexandros'un karısı Thebe'ye her şeyden önce tiranlığın dışarıya vuran parlaklığından ve debdebesinden korkmamayı öğretmişti, çünkü kadın silahların ve muhafızların içinde yaşıyordu. Thebe de kocasının güvensizliğinden korkup zalimliğinden nefret ettiği için üç erkek kardeşiyle, Tisiphonos, Peitholaos ve Lykophron'la anlaşarak şöyle bir teşebbüste bulundu.
Θήβην τὴν συνοικοῦσαν αὐτῷ πρῶτον μὲν, ὡς εἴρηται, Πελοπίδας ἐδίδαξε μὴ φοβεῖσθαι τὴν ἔξω λαμπρότητα καὶ παρασκευὴν τῆς τυραννίδος, ἐντὸς τῶν ὅπλων καὶ τῶν φυλακῶν οὖσαν ἔπειτα δὲ φοβουμένη τὴν ἀπιστίαν αὐτοῦ καὶ μισοῦσα τὴν ὠμότητα, συνθεμένη μετὰ τῶν ἀδελφῶν, τριῶν ὄντων, Τισιφόνου, Πειθολάου, Λυκόφρονος, ἐπεχείρει τόνδε τὸν τρόπον.
35.4Tiranın evinin geri kalanı geceleri nöbet tutan muhafızlarla doluydu; yattıkları oda ise üst kattaydı ve kapısının önünde bağlı bir köpek bekliyordu. Bu köpek yalnız ikisi ile onu besleyen bir köle dışında herkes için ürkütücüydü. Thebe harekete geçeceği vakit kardeşlerini gündüzden yakındaki bir odaya gizledi.
τὴν μὲν ἄλλην οἰκίαν τοῦ τυράννου κατεῖχον αἱ φυλακαὶ τῶν παρανυκτερευόντων, ὁ δὲ θάλαμος, ἐν ᾧ καθεύδειν εἰώθεσαν, ὑπερῷος ἦν, καὶ πρὸ αὐτοῦ φυλακὴν εἶχε κύων δεδεμένος, πᾶσι φοβερὸς πλὴν αὐτοῖς ἐκείνοις καὶ ἑνὶ τῶν οἰκετῶν τῷ τρέφοντι. καθʼ ὃν οὖν ἔμελλε καιρὸν ἐπιχειρεῖν ἡ Θήβη, τοὺς μὲν ἀδελφοὺς ἀφʼ ἡμέρας εἶχε πλησίον ἐν οἴκῳ τινὶ κεκρυμμένους,
35.5Her zamanki gibi Alexandros'un artık uyumakta olduğu odaya tek başına girdi, az sonra yine çıktı. Köleye köpeği dışarı götürmesini buyurdu, Alexandros'un sessizlik içinde dinlenmek istediğini söyledi. Merdivene de delikanlılar çıkarken gürültü olmasın diye yün serdi.
εἰσελθοῦσα δέ, ὥσπερ εἰώθει, μόνη πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον ἤδη καθεύδοντα καὶ μετὰ μικρὸν πάλιν προελθοῦσα, τῷ μὲν οἰκέτῃ προσέταξεν ἀπάγειν ἔξω τὸν κύνα· βούλεσθαι γὰρ ἀναπαύεσθαι μεθʼ ἡσυχίας ἐκεῖνον· αὐτὴ δὲ τὴν κλίμακα φοβουμένη μὴ κτύπον παράσχῃ τῶν νεανίσκων ἀναβαινόντων ἐρίοις κατεστόρεσεν·
35.6Sonra kardeşlerini kılıçlarıyla yukarı çıkardı, kapının önüne dikti ve içeri kendisi girdi. Başucunda asılı duran kılıcı alıp adamın uykuya dalmış olduğuna işaret olarak onlara gösterdi. Delikanlılar dehşete düştü, ürküp çekindiler. Bunun üzerine onları azarladı ve öfkeyle Alexandros'u kendi eliyle uyandırıp işi haber vereceğine yemin etti; böylece utanıp korkan delikanlıları içeri soktu, yatağın çevresine dizdi, lambayı da yaklaştırdı.
εἶτα οὕτως ἀναγαγοῦσα τοὺς ἀδελφοὺς ξιφήρεις καὶ στήσασα πρὸ τῶν θυρῶν εἰσῆλθεν αὐτή, καὶ καθελοῦσα τὸ ξίφος ὑπὲρ τῆς κεφαλῆς κρεμάμενον σημεῖον εἶναι τοῦ κατέχεσθαι τὸν ἄνδρα καὶ καθεύδειν ἔδειξεν. ἐκπεπληγμένων δὲ τῶν νεανίσκων καὶ κατοκνούντων, κακίζουσα καὶ διομνυμένη μετʼ ὀργῆς αὐτὴ τὸν Ἀλέξανδρον ἐξεγείρασα μηνύσειν τὴν πρᾶξιν, αἰσχυνθέντας αὐτοὺς ἅμα καὶ φοβηθέντας εἰσήγαγε καὶ περιέστησε τῇ κλίνῃ, προσφέρουσα τὸν λύχνον.
35.7Biri ayaklarını bastırarak tuttu, biri saçlarından kavrayıp başını geriye büktü, üçüncüsü de kılıçla vurarak işini bitirdi. Ölümünün çabukluğu bakımından belki hak ettiğinden kolay ölmüştü; ama tiranlar arasında karısının elinden ölen tek ya da ilk kişi olduğu için, ölümden sonra da bedeni sokağa atılıp Pherailer tarafından çiğnenerek aşağılandığı için, işlediği suçlara denk bir ceza çektiği düşünüldü.
τῶν δὲ ὁ μὲν τοὺς πόδας κατεῖχε πιέσας, ὁ δὲ τὴν κεφαλὴν λαβόμενος τῶν τριχῶν ἀνέκλασεν, ὁ δὲ τρίτος τῷ ξίφει τύπτων αὐτὸν διεχρήσατο, τῷ μὲν τάχει τῆς τελευτῆς πρᾳότερον ἴσως ἢ προσῆκον ἦν ἀποθανόντα, τῷ δὲ μόνον ἢ πρῶτον τυράννων ὑπὸ γυναικὸς ἰδίας ἀπολέσθαι, καὶ τῇ μετὰ θάνατον αἰκίᾳ τοῦ σώματος ῥιφέντος καὶ πατηθέντος ὑπὸ τῶν Φεραίων, ἄξια πεπονθέναι δόξαντα τῶν παρανομημάτων.