Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Marcellus
Μάρκελλος
1.11. Bölüm
Rivayete göre Romalılar arasında beş kez konsül olan Marcus Claudius, Marcus'un oğluydu ve ailesinde Marcellus diye anılan ilk kişiydi. Poseidonios'a göre bu ad "Ares'e ait" demektir. Gerçekten de savaş tecrübesine sahip, bedence güçlü, eli ağır, tabiatça savaşçı bir adamdı; çarpışmalarda da büyük bir atılganlık ve gururla kendini gösterirdi.
Μᾶρκον δὲ Κλαύδιον τὸν πεντάκις ὑπατεύσαντα Ῥωμαίων Μάρκου μὲν υἱὸν γενέσθαι λέγουσι, κληθῆναι δὲ τῶν ἀπὸ τῆς οἰκίας πρῶτον Μάρκελλον, ὅπερ ἐστὶν Ἀρήϊον, ὥς φησι Ποσειδώνιος. ἦν γὰρ τῇ μὲν ἐμπειρίᾳ πολεμικός, τῷ δὲ σώματι ῥωμαλέος, τῇ δὲ χειρὶ πλήκτης, τῇ δὲ φύσει φιλοπόλεμος κἀν τούτῳ δὴ πολὺ τὸ γαῦρον καὶ ἀγέρωχον ἐπιφαίνων ἐν τοῖς ἀγῶσι,
1.2Öte yandan başka davranışlarında ölçülü ve insancıldı. Yunan terbiyesine ve söz sanatına, bunlarda başarılı olanlara saygı ve hayranlık duyacak ölçüde tutkundu; kendisi ise işlerinin çokluğu yüzünden öğrenip uygulamak istediği yere varamamıştı. Çünkü Homeros'un dediği gibi tanrı bazı insanlara
gençlikten yaşlılığa dek çetin savaşları sürdürmeyi verdiyse,
o zamanın önde gelen Romalılarına da vermişti.
τῷ δὲ ἄλλῳ τρόπῳ σώφρων, φιλάνθρωπος, Ἑλληνικῆς παιδείας καὶ λόγων ἄχρι τοῦ τιμᾶν καὶ θαυμάζειν τοὺς κατορθοῦντας ἐραστής, αὐτὸς δὲ ὑπʼ ἀσχολιῶν ἐφʼ ὅσον ἦν πρόθυμος ἀσκῆσαι καὶ μαθεῖν οὐκ ἐξικόμενος. εἰ γὰρ ἄλλοις τισὶν ἀνθρώποις ὁ θεός, ὥσπερ Ὅμηρος εἴρηκεν, ἐκ νεότητος ἔδωκε καὶ εἰς γῆρας τολυπεύειν ἀργαλέους πολέμους, καὶ τοῖς τότε πρωτεύουσι Ῥωμαίων,
1.3Bunlar gençliklerinde Sicilya'da Kartacalılarla, olgunluk çağında bizzat İtalya'yı korumak için Galatlarla savaşmış, yaşlanınca yine Hannibal ve Kartacalılarla uğraşmak zorunda kalmışlardı. Çoğu insan gibi yaşlılıkları yüzünden seferden kurtulamıyor, soyları ve aretē'leri gereği savaşlara komutan ve önder olarak çağrılıyorlardı.
οἳ νέοι μὲν ὄντες περὶ Σικελίαν Καρχηδονίοις, ἀκμάζοντες δὲ Γαλάταις ὑπὲρ αὐτῆς Ἰταλίας ἐπολέμουν, ἤδη δὲ γηρῶντες Ἀννίβᾳ πάλιν συνείχοντο καὶ Καρχηδονίοις, οὐκ ἔχοντες, ὥσπερ οἱ πολλοὶ, διὰ γῆρας ἀνάπαυσιν στρατειῶν, ἀλλʼ ἐπὶ στρατηγίας πολέμων καὶ ἡγεμονίας κατʼ εὐγένειαν καὶ ἀρετὴν ἀγόμενοι.
2.12. Bölüm
Marcellus hiçbir savaş türünde ne tembel ne de talimsizdi; ama kendini en çok teke tek dövüşte aştı: hiçbir meydan okumadan kaçmadı, meydan okuyanların hepsini öldürdü. Sicilya'da tehlikeye düşen kardeşi Otacilius'u kalkanıyla koruyup üzerine gelenleri öldürerek kurtardı.
Μάρκελλος δὲ πρὸς οὐδὲν μὲν ἦν μάχης εἶδος ἀργὸς οὐδὲ ἀνάσκητος, αὐτὸς δʼ ἑαυτοῦ κράτιστος ἐν τῷ μονομαχεῖν γενόμενος οὐδεμίαν πρόκλησιν ἔφυγε, πάντας δὲ τοὺς προκαλεσαμένους ἀπέκτεινεν. ἐν δὲ Σικελίᾳ τὸν ἀδελφὸν Ὀτακίλιον κινδυνεύοντα διέσωσεν ὑπερασπίσας καὶ ἀποκτείνας τοὺς ἐπιφερομένους.
2.2Bunlara karşılık henüz gençken komutanlardan çelenkler ve ödüller aldı; ünü arttıkça halk onu aedilis'lerin daha seçkin sınıfına, rahipler de augur'luğa seçti. Bu, kuş kehanetini gözetip denetleme görevini kanunun özellikle kendisine verdiği bir rahiplik türüdür.
ἀνθʼ ὧν ὄντι μὲν ἔτι νέῳ στέφανοι καὶ γέρα παρὰ τῶν στρατηγῶν ἦσαν, εὐδοκιμοῦντα δὲ μᾶλλον ἀγορανόμον μὲν ἀπέδειξε τῆς ἐπιφανεστέρας τάξεως ὁ δῆμος, οἱ δὲ ἱερεῖς αὔγουρα. τοῦτο δʼ ἐστὶν ἱερωσύνης εἶδος, ᾧ μάλιστα τὴν ἀπʼ οἰωνῶν μαντικὴν ἐπιβλέπειν καὶ παραφυλάττειν νόμος δέδωκεν.
2.3Aedilis'liği sırasında istemediği bir davayı açmak zorunda kaldı. Kendi adını taşıyan, henüz çocuk yaşta bir oğlu vardı; itidali ve terbiyesiyle vatandaşların gözünde seçkin bir çocuktu. Marcellus'un görevdaşı, ahlaksız ve küstah bir adam olan Capitolinus çocuğa kötü niyetle yanaştı. Çocuk ilk seferinde onu tek başına geri çevirdi; adam yine girişince durumu babasına anlattı. Marcellus buna çok öfkelendi ve adamı senatoya şikâyet etti.
ἠναγκάσθη δὲ ἀγορανομῶν δίκην ἀβούλητον εἰσενεγκεῖν. ἦν γὰρ αὐτῷ παῖς ὁμώνυμος ἐν ὥρᾳ, τὴν ὄψιν ἐκπρεπής, οὐχ ἧττον δὲ τῷ σωφρονεῖν καὶ πεπαιδεῦσθαι περίβλεπτος ὑπὸ τῶν πολιτῶν τούτῳ Καπετωλῖνος ὁ τοῦ Μαρκέλλου συνάρχων, ἀσελγὴς ἀνὴρ καὶ θρασύς, ἐρῶν λόγους προσήνεγκε. τοῦ δὲ παιδὸς τὸ μὲν πρῶτον αὐτοῦ καθʼ ἑαυτὸν ἀποτριψαμένου τὴν πεῖραν, ὡς δὲ αὖθις ἐπεχείρησε κατειπόντος πρὸς τὸν πατέρα, βαρέως ἐνεγκὼν ὁ Μάρκελλος προσήγγειλε τῇ βουλῇ τὸν ἄνθρωπον.
2.4Capitolinus işten sıyrılmak için birçok kaçamak ve itiraz yolu buldu, halk tribunlarına başvurdu. Onlar başvurusunu reddedince suçlamayı inkâr ederek kurtulmaya çalıştı. Olayın hiçbir tanığı olmadığından senato çocuğu çağırmaya karar verdi. Çocuk geldiğinde yüzünün kızarmasını, gözyaşlarını, dinmeyen öfkesine karışan utancını görünce başka hiçbir delil aramadan adamı suçlu buldular ve Capitolinus'u para cezasına çarptırdılar. Marcellus bu parayla gümüş sunu kapları yaptırıp tanrılara adadı.
ὁ δὲ πολλὰς μὲν ἀποδράσεις καὶ παραγραφὰς ἐμηχανᾶτο, τοὺς δημάρχους ἐπικαλούμενος, ἐκείνων δὲ μὴ προσδεχομένων τὴν ἐπίκλησιν ἀρνήσει τὴν αἰτίαν ἔφευγε, καὶ μάρτυρος οὐδενὸς τῶν λόγων γεγονότος ἔδοξε μεταπέμπεσθαι τὸν παῖδα τῇ βουλῇ, παραγενομένου δʼ ἰδόντες ἐρύθημα καὶ δάκρυον καὶ μεμιγμένον ἀπαύστῳ τῷ θυμουμένῳ τὸ αἰδούμενον, οὐδενὸς ἄλλου δεηθέντες τεκμηρίου κατεψηφίσαντο καὶ χρήμασιν ἐζημίωσαν Καπετωλῖνον, ἐξ ὧν ὁ Μάρκελλος ἀργυρᾶ λοιβεῖα ποιησάμενος τοῖς θεοῖς καθιέρωσεν.
3.13. Bölüm
Kartacalılarla birinci savaş yirmi ikinci yılında sona erince Roma'yı yeniden Galat savaşlarının başlangıcı bekliyordu. İtalya'nın Alplerin eteğindeki bölgesinde yaşayan Kelt halkı İnsubrlar kendi başlarına da güçlüydü; yine de kuvvet topluyor, Gaisatai denen paralı Galat savaşçılarını çağırıyorlardı.
ἐπεὶ δὲ τοῦ πρώτου τῶν Καρχηδονίων πολέμων ἔτει δευτέρῳ καὶ εἰκοστῷ συναιρεθέντος ἀρχαὶ πάλιν Γαλατικῶν ἀγώνων διεδέχοντο τὴν Ῥώμην, οἱ δὲ τὴν ὑπαλπείαν νεμόμενοι τῆς Ἰταλίας Ἴνσομβρες, Κελτικὸν ἔθνος, μεγάλοι καὶ καθʼ ἑαυτοὺς ὄντες, δυνάμεις ἐκάλουν, καὶ μετεπέμποντο Γαλατῶν τοὺς μισθοῦ στρατευομένους, οἳ Γαισάται καλοῦνται,
3.2Kelt savaşının Libya savaşıyla aynı zamana denk gelmemesi şaşılacak bir şey, büyük bir talih sayılıyordu. Galatlar sanki güreşte yedek bekleyen bir pehlivan gibi, ötekiler dövüşürken doğru dürüst ve haklı biçimde yerlerinde durmuş, ancak şimdi soyunup galiplere, onlar da artık boşa çıkmışken, meydan okuyorlardı. Yine de büyük korku uyandıran iki şey vardı: bir yandan bu ülke, savaşın komşuda, sınırın dibinde olacağı anlamına geliyordu; öte yandan Galatların eski ünü vardı. Romalıların en çok korktuğu halk onlar olsa gerekti, çünkü şehirlerini onların eline bırakmak zorunda kalmışlardı.
θαυμαστὸν μὲν ἐδόκει καὶ τύχης ἀγαθῆς γενέσθαι τὸ μὴ συρραγῆναι τὸν Κελτικὸν εἰς τὸ αὐτὸ τῷ Λιβυκῷ πόλεμον, ἀλλʼ ὥσπερ ἐφεδρείαν εἰληφότας τοὺς Γαλάτας, ὀρθῶς καὶ δικαίως ἀτρεμήσαντας μαχομένων ἐκείνων, οὕτω τότε δὴ τοῖς νενικηκόσιν ἐπαποδύεσθαι καὶ προκαλεῖσθαι σχολὴν ἄγοντας· οὐ μὴν ἀλλὰ μέγαν ἥ τε χώρα παρεῖχε φόβον, διὰ τὴν γειτνίασιν ὁμόρῳ καὶ προσοίκῳ πολέμῳ συνοισομένοις, καὶ τὸ παλαιὸν ἀξίωμα τῶν Γαλατῶν, οὓς μάλιστα Ῥωμαῖοι δεῖσαι δοκοῦσιν, ἅτε δὴ καὶ τὴν πόλιν ὑπʼ αὐτῶν ἀποβαλόντες,
3.3O günden sonra da rahiplerin askerlikten muaf olacağına, ancak yeni bir Galat savaşı çıkarsa bunun geçerli olmayacağına dair bir kanun koymuşlardı. Korkularını yapılan hazırlıklar da gösteriyordu: rivayete göre ne daha önce ne de sonra aynı anda bu kadar on binlerce Romalı silah altına alınmıştır. Kurbanlarda yapılan yenilikler de bunu gösteriyordu.
ἐξ ἐκείνου δὲ καὶ θέμενοι νόμον ἀτελεῖς εἶναι στρατείας τοὺς ἱερέας, πλὴν εἰ μὴ Γαλατικὸς πάλιν ἐπέλθοι πόλεμος. ἐδήλου δὲ καὶ τὸν φόβον αὐτῶν ἥ τε παρασκευὴ μυριάδες γὰρ ἐν ὅπλοις ἅμα τοσαῦται Ῥωμαίων οὔτε πρότερον οὔτε ὕστερον γενέσθαι λέγονται καὶ τὰ περὶ τὰς θυσίας καινοτομούμενα·
3.4Çünkü Romalılar barbarca ve yabancı âdetlere bağlı değillerdi, kanaatlerinde de son derece Yunanlılar gibi, tanrılara karşı yumuşak bir tutum içindeydiler. Ama savaş patlayınca Sibylla kitaplarından bazı kehanetlere boyun eğmek zorunda kaldılar ve Sığır Pazarı denen yerde bir erkek ve bir kadın Yunanlı ile yine bir erkek ve bir kadın Galatı canlı canlı gömdüler. Bugün de kasım ayında bu Yunanlılar ve Galatlar için gizli, kimsenin görmediği törenler yaparlar.
βαρβαρικὸν μὲν γὰρ οὐδὲν οὐδʼ ἔκφυλον ἐπιτηδεύοντες, ἀλλʼ ὡς ἔνι μάλιστα ταῖς δόξαις Ἑλληνικῶς διακείμενοι καὶ πρᾴως πρὸς τὰ θεῖα, τότε τοῦ πολέμου συμπεσόντος ἠναγκάσθησαν εἶξαι λογίοις τισὶν ἐκ τῶν Σιβυλλείων, καὶ δύο μὲν Ἕλληνας, ἄνδρα καὶ γυναῖκα, δύο δὲ Γαλάτας ὁμοίως ἐν τῇ καλουμένῃ βοῶν ἀγορᾷ κατορύξαι ζῶντας, οἷς ἔτι καὶ νῦν ἐν τῷ Νοεμβρίῳ μηνὶ δρῶσιν Ἕλλησι καὶ Γαλάταις ἀπορρήτους καὶ ἀθεάτους ἱερουργίας.
4.14. Bölüm
İlk çarpışmalar Romalılara büyük zaferler de, ağır yenilgiler de getirdi ama kesin bir sonuca ulaşmadı. Konsüller Flaminius ve Furius büyük kuvvetlerle İnsubrların üzerine sefere çıktıklarında, Picenum bölgesinden akan ırmağın kan aktığı görüldü, Ariminum şehri yakınlarında üç ay belirdiği söylendi.
οἱ μὲν οὖν πρῶτοι τῶν ἀγώνων νίκας τε μεγάλας καὶ σφάλματα τοῖς Ῥωμαίοις ἐνέγκαντες εἰς οὐδὲν ἐτελεύτησαν πέρας βέβαιον Φλαμινίου δὲ καὶ Φουρίου τῶν ὑπάτων μεγάλαις ἐκστρατευσάντων δυνάμεσιν ἐπὶ τοὺς Ἴνσομβρας, ὤφθη μὲν αἵματι ῥέων ὁ διὰ τῆς Πικηνίδος χώρας ποταμός, ἐλέχθη δὲ τρεῖς σελήνας φανῆναι περὶ πόλιν Ἀρίμινον,
4.2Konsül seçimlerinde kuş işaretlerini gözeten rahipler de konsüllerin ilanının uğursuz ve kötü işaretler altında yapıldığını kesin olarak bildirdiler. Senato hemen orduya mektup gönderip konsülleri geri çağırdı: bir an önce dönüp görevi bıraksınlar, konsül sıfatıyla düşmana karşı hiçbir şey yapmasınlar.
οἱ δὲ ἐπὶ ταῖς ὑπατικαῖς ψηφοφορίαις παραφυλάττοντες οἰωνοὺς ἱερεῖς διεβεβαιοῦντο μοχθηρὰς καὶ δυσόρνιθας αὐτοῖς γεγονέναι τὰς τῶν ὑπάτων ἀναγορεύσεις, εὐθὺς οὖν ἔπεμψεν ἡ σύγκλητος ἐπὶ τὸ στρατόπεδον γράμματα καλοῦσα καὶ μεταπεμπομένη τοὺς ὑπάτους, ὅπως ἐπανελθόντες ᾗ τάχιστα τὴν ἀρχὴν ἀπείπωνται καὶ μηδὲν ὡς ὕπατοι φθάσωσι πρᾶξαι πρὸς τοὺς πολεμίους.
4.3Flaminius mektubu aldı ama barbarlarla çarpışıp onları bozguna uğratmadan ve topraklarını yağmalamadan açmadı. Bol ganimetle döndüğünde halk onu karşılamaya çıkmadı. Çağrıldığı hâlde hemen itaat etmediği, mektuba uymadığı, tersine bunu küçümseyip hor gördüğü için zaferini geri almaya ramak kaldı. Zafer alayını yapmasına izin verdiler ama ardından görevdaşıyla birlikte konsüllükten yeminle çekilmeye zorlayarak onu sıradan bir vatandaş yaptılar.
ταῦτα δεξάμενος τὰ γράμματα Φλαμίνιος οὐ πρότερον ἔλυσεν ἢ μάχῃ συνάψας τρέψασθαι τοὺς βαρβάρους καὶ τὴν χώραν αὐτῶν ἐπιδραμεῖν. ὡς οὖν ἐπανῆλθε μετὰ πολλῶν λαφύρων, οὐκ ἀπήντησεν ὁ δῆμος, ἀλλʼ ὅτι καλούμενος οὐκ εὐθὺς ὑπήκουσεν οὐδʼ ἐπείσθη τοῖς γράμμασιν, ἀλλʼ ἐνύβρισε καὶ κατεφρόνησε, μικροῦ μὲν ἐδέησεν ἀποψηφίσασθαι τὸν θρίαμβον αὐτοῦ, θριαμβεύσαντα δὲ ἰδιώτην ἐποίησεν, ἀναγκάσας ἐξομόσασθαι τὴν ὑπατείαν μετὰ τοῦ συνάρχοντος.
4.4Romalılarda her iş tanrıya böylesine bağlanırdı. En büyük başarılarda bile kehanetlerin ve atadan kalma âdetlerin küçümsenmesini kabul etmezlerdi; şehrin selameti için yöneticilerin tanrısal şeylere saygı duymasını düşmanı yenmelerinden daha önemli sayarlardı.
οὕτω πάντα τὰ πράγματα Ῥωμαίοις εἰς τὸν θεὸν ἀνήγετο, μαντειῶν δὲ καὶ πατρίων ὑπεροψίαν οὐδʼ ἐπὶ ταῖς μεγίσταις εὐπραξίαις ἀπεδέχοντο, μεῖζον ἡγούμενοι πρὸς σωτηρίαν πόλεως τὸ θαυμάζειν τὰ θεῖα τοὺς ἄρχοντας τὸν κρατεῖν τῶν πολεμίων.
5.15. Bölüm
Cesareti ve soyluluğuyla Romalılardan hiç kimseden az sevgi görmemiş bir adam olan Tiberius Sempronius, konsüllüğü sırasında halefleri olarak Scipio Nasica'yı ve Gaius Marcius'u ilan etmişti. Bunlar eyaletlerini ve ordularını çoktan almışken, rahiplik kayıtlarını okurken atadan kalma âdetlerden birini gözden kaçırdığını fark etti. Âdet şuydu:
Τιβέριος οὖν Σεμπρώνιος, ἀνὴρ διʼ ἀνδρείαν καὶ καλοκαγαθίαν οὐδενὸς ἧττον ἀγαπηθεὶς ὑπὸ Ῥωμαίων, ἀπέδειξε μὲν ὑπατεύων διαδόχους Σκηπίωνα Νασικᾶν καὶ Γάϊον Μάρκιον, ἤδη δὲ ἐχόντων αὐτῶν ἐπαρχίας καὶ στρατεύματα, ἱερατικοῖς ὑπομνήμασιν ἐντυχὼν εὗρεν ἠγνοημένον ὑφʼ αὑτοῦ τι τῶν πατρίων. ἦν δὲ τοιοῦτον·
5.2Bir yönetici şehir dışında kuş işaretlerini gözlemek için kiraladığı evde ya da çadırda otururken, kesin işaretler görülmeden önce herhangi bir sebeple şehre dönmek zorunda kalırsa, önceden kiraladığı yeri bırakıp başka bir yer tutması ve gözlemi oradan baştan alması gerekirdi. Anlaşılan Tiberius bunu bilmiyordu; aynı yeri iki kez kullanıp o adamları konsül ilan etti. Sonradan hatasını öğrenince durumu senatoya bildirdi.
ὅταν ἄρχων ἐπʼ ὄρνισι καθεζόμενος ἔξω πόλεως οἶκον ἢ σκηνὴν μεμισθωμένος ὑπʼ αἰτίας τινὸς ἀναγκασθῇ μήπω γεγονότων σημείων βεβαίων ἐπανελθεῖν εἰς πόλιν, ἀφεῖναι χρῆν τὸ προμεμισθωμένον οἴκημα καὶ λαβεῖν ἕτερον, ἐξ οὗ ποιήσεται τὴν θέαν αὖθις ἐξ ὑπαρχῆς, τοῦτο ἔλαθεν, ὡς ἔοικε, τὸν Τιβέριον, καὶ δὶς τῷ αὐτῷ χρησάμενος ἀπέδειξε τοὺς εἰρημένους ἄνδρας ὑπάτους. ὕστερον δὲ γνοὺς τὴν ἁμαρτίαν ἀνήνεγκε πρὸς τὴν σύγκλητον.
5.3Senato bu kadar küçük bir eksikliği hafife almadı, adamlara yazdı. Onlar da eyaletlerini bırakıp hızla Roma'ya döndüler ve görevlerini bıraktılar. Ama bu olay daha sonra yaşandı. Aynı dönemde iki seçkin rahip de rahipliklerinden edildi: Cornelius Cethegus kurbanın iç organlarını sırasına uymayan biçimde sunduğu için,
ἡ δὲ οὐ κατεφρόνησε τοῦ κατὰ μικρὸν οὕτως ἐλλείμματος, ἀλλʼ ἔγραψε τοῖς ἀνδράσι· καὶ ἐκεῖνοι τὰς ἐπαρχίας ἀπολιπόντες ἐπανῆλθον εἰς Ῥώμην ταχὺ καὶ κατέθεντο τὴν ἀρχήν. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον ἐπράχθη· περὶ δὲ τοὺς αὐτοὺς ἐκείνους χρόνους καὶ δύο ἱερεῖς ἐπιφανέστατοι τὰς ἱερωσύνας ἀφῃρέθησαν, Κορνήλιος μὲν Κέθηγος ὅτι τὰ σπλάγχνα τοῦ ἱερείου παρὰ τάξιν ἐπέδωκε,
5.4Quintus Sulpicius de kurban keserken flamen denen rahiplerin taktığı sivri başlık başından kaydığı için. Diktatör Minucius, Gaius Flaminius'u süvari komutanı ilan ettiği sırada sorex dedikleri farenin cıyaklaması duyulunca onları görevden aldılar, yerlerine yenilerini getirdiler. Bu kadar küçük şeylerde böyle titizlik gösterirlerken, batıl inanca kapılmıyorlar, yalnızca atadan kalma âdetlerin hiçbirini değiştirmiyor, onlardan sapmıyorlardı.
Κούϊντος δὲ Σουλπίκιος ἐπὶ τῷ θύοντος αὐτοῦ τὸν κορυφαῖον ἀπορρυῆναι τῆς κεφαλῆς πῖλον, ὃν οἱ καλούμενοι φλαμίνιοι φοροῦσι. Μινουκίου δὲ δικτάτορος ἵππαρχον ἀποδείξαντος Γάϊον Φλαμίνιον, ἐπεὶ τρισμὸς ἠκούσθη μυὸς ὃν σόρικα καλοῦσιν, ἀποψηφισάμενοι τούτους αὖθις ἑτέρους κατέστησαν, καὶ τὴν ἐν οὕτω μικροῖς ἀκρίβειαν φυλάττοντες οὐδεμιᾷ προσεμίγνυσαν δεισιδαιμονίᾳ, τῷ μηδὲν ἀλλάττειν μηδὲ παρεκβαίνειν τῶν πατρίων.
6.16. Bölüm
Flaminius ve görevdaşı yeminle görevden çekildikten sonra interrex denen görevliler aracılığıyla Marcellus konsül ilan edildi. Göreve gelince görevdaşı olarak Gnaeus Cornelius'u ilan etti. Söylendiğine göre Galatlar uzlaşmaya yanaşan birçok teklifte bulunmuş, senato da barıştan yana olmuş, ama Marcellus halkı savaşa kışkırtmıştı.
Ὡς δʼ οὖν ἐξωμόσαντο τὴν ἀρχὴν οἱ περὶ τὸν Φλαμίνιον, διὰ τῶν καλουμένων μεσοβασιλέων ὕπατος ἀποδείκνυται Μάρκελλος, καὶ παραλαβὼν τὴν ἀρχὴν ἀποδείκνυσιν αὑτῷ συνάρχοντα Γναῖον Κορνήλιον. ἐλέχθη μὲν οὖν ὡς πολλὰ συμβατικὰ τῶν Γαλατῶν λεγόντων, καὶ τῆς βουλῆς εἰρηναῖα βουλομένης, ὁ Μάρκελλος ἐξετράχυνε τὸν δῆμον ἐπὶ τὸν πόλεμον·
6.2Yine de barış yapılmış olsa bile savaşı Gaisatai yenilemiş görünüyor. Bunlar Alpleri aşıp İnsubrları ayaklandırdılar. Otuz bin kişilerdi, kat kat kalabalık olan İnsubrlarla birleştiler ve büyük bir özgüvenle hemen Po ırmağının kuzeyinde kurulu Acerrae şehrine yürüdüler. Oradan Gaisatai'nin kralı Britomatus on bin adam alıp Po çevresindeki toprakları yağmalamaya koyuldu.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ γενομένης εἰρήνης ἀνακαινίσαι τὸν πόλεμον οἱ Γαισάται δοκοῦσι, τὰς Ἄλπεις ὑπερβαλόντες καὶ τοὺς Ἰνσόμβρους ἐπάραντες· τρισμύριοι γὰρ ὄντες προσεγένοντο πολλαπλασίοις ἐκείνοις οὖσι καὶ μέγα φρονοῦντες εὐθὺς ἐπʼ Ἀκέρρας ὥρμησαν, πόλιν ὑπὲρ ποταμοῦ Πάδου ἀνῳκισμένην. ἐκεῖθεν δὲ μυρίους τῶν Γαισατῶν ὁ βασιλεὺς Βριτόματος ἀναλαβὼν τὴν περὶ Πάδον χώραν ἐπόρθει.
6.3Marcellus bunu öğrenince görevdaşını bütün piyade ve ağır kuvvetle, süvarilerin de üçte biriyle Acerrae önünde bıraktı. Kendisi kalan süvarileri ve en hafif silahlı piyadelerden yaklaşık altı yüz kişiyi alıp gece gündüz durmaksızın yol aldı. Sonunda Clastidium denen, kısa süre önce Romalılara boyun eğmiş Galat köyü yakınlarında on bin Gaisatai'ye yetişti.
ταῦτα Μάρκελλος πυθόμενος τὸν μὲν συνάρχοντα πρὸς Ἀκέρραις ἀπέλιπε τὴν πεζὴν καὶ βαρεῖαν ὁμοῦ πᾶσαν ἔχοντα δύναμιν καὶ τῶν ἱππέων μέρος τρίτον, αὐτὸς δὲ τοὺς λοιποὺς ἱππεῖς ἀναλαβὼν καὶ τοὺς ἐλαφροτάτους τῶν ὁπλιτῶν περὶ ἑξακοσίους ἤλαυνεν, οὔτε ἡμέρας οὔτε νυκτὸς ἀνιεὶς τὸν δρόμον, ἕως ἐπέβαλε τοῖς μυρίοις Γαισάταις περὶ τὸ καλούμενον Κλαστίδιον, Γαλατικὴν κώμην οὐ πρὸ πολλοῦ Ῥωμαίοις ὑπήκοον γεγενημένην.
6.4Askerlerini toparlayıp dinlendirecek vakti olmadı; çünkü geldiğini barbarlar hemen fark etti. Yanındaki piyadeler çok azdı, küçümsendi; süvarisine de Keltler hiç aldırmadı. Çünkü süvari savaşında en güçlüleriydi, en çok bununla öne çıktıklarına inanılıyordu, o sırada da Marcellus'tan sayıca çok üstündüler. Kralları önde at sürerek, onu ezip geçecekmiş gibi büyük bir hızla ve korkunç tehditlerle hemen üzerine atıldılar.
ἀναλαβεῖν δὲ καὶ διαναπαῦσαι τὸν στρατὸν οὐχ ὑπῆρξεν αὐτῷ· ταχὺ γὰρ αἴσθησιν τοῖς βαρβάροις ἀφικόμενος παρέσχε, καὶ κατεφρονήθη πεζῶν μὲν ὀλίγων παντάπασιν ὄντων σὺν αὐτῷ, τὸ δʼ ἱππικὸν ἐν οὐδενὶ λόγῳ τῶν Κελτῶν τιθεμένων, κράτιστοι γὰρ ὄντες ἱππομαχεῖν καὶ μάλιστα τούτῳ διαφέρειν δοκοῦντες, τότε καὶ πλήθει πολὺ τὸν Μάρκελλον ὑπερέβαλλον. εὐθὺς οὖν ἐπʼ αὐτὸν ὡς ἀναρπασόμενοι μετὰ βίας πολλῆς καὶ δεινῶν ἀπειλῶν ἐφέροντο, τοῦ βασιλέως προϊππεύοντος.
6.5Marcellus, azınlıkta olduğu için kuşatılıp sarılmamak amacıyla süvari bölüklerini uzağa çekti, kanadını ince ince yayarak çevreye doğru sürdü ve düşmana az bir mesafe kalana kadar böyle gitti. Tam saldırıya geçmek üzere dönerken, atı düşmanın azgın hâlinden ürküp yön değiştirdi ve Marcellus'u zorla geriye götürmeye başladı.
ὁ δὲ Μάρκελλος, ὡς μὴ φθαῖεν αὐτὸν ἐγκυκλωσάμενοι καὶ περιχυθέντες ὀλιγοστὸν ὄντα, τὰς ἴλας ἦγε πόρρω τῶν ἱππέων καὶ περιήλαυνε, λεπτὸν ἐκτείνων τὸ κέρας, ἄχρι οὗ μικρὸν ἀπέσχε τῶν πολεμίων, Ἤδη δέ πως εἰς ἐμβολὴν ἐπιστρέφοντος αὐτοῦ συντυγχάνει τὸν ἵππον πτυρέντα τῇ γαυρότητι τῶν πολεμίων ἀποτραπέσθαι καὶ βίᾳ φέρειν ὀπίσω τὸν Μάρκελλον.
6.6Marcellus bunun Romalılar arasında batıl inançtan bir kargaşa yaratmasından korkarak dizginle atı hemen sola çevirdi, sonra düşmana doğru döndürüp güneşe kendisi secde etti; sanki bu dönüşü rastlantıyla değil, bunun için yapmış gibi. Çünkü Romalılarda tanrılara dönerek tapınmak âdettir. Düşmanla çarpışmaya girmek üzereyken de Zeus Feretrius'a, düşmanın en güzel silahlarını ona adayacağına dair dua etti.
ὁ δὲ τοῦτο δείσας μὴ ταραχὴν ἐκ δεισιδαιμονίας τοῖς Ῥωμαίοις ἐνεργάσηται, ταχὺ περισπάσας ἐφʼ ἡνίαν τῷ χαλινῷ καὶ περιστρέψας τὸν ἵππον ἐναντίον τοῖς πολεμίοις, τὸν ἥλιον αὐτὸς προσεκύνησεν, ὡς δὴ μὴ κατὰ τύχην, ἀλλʼ ἕνεκα τούτου τῇ περιαγωγῇ χρησάμενος· οὕτω γὰρ ἔθος ἐστὶ Ῥωμαίοις προσκυνεῖν τοὺς θεοὺς περιστρεφομένοις, καὶ αὐτὸν ἤδη προσμιγνύντα τοῖς ἐναντίοις προσεύξασθαι τῷ Φερετρίῳ Διῒ τὰ κάλλιστα τῶν παρὰ τοῖς πολεμίοις ὅπλων καθιερώσειν.
7.17. Bölüm
Tam o sırada Galatların kralı onu fark etti, nişanlarından bu adamın komutan olduğunu anladı. Ötekilerden çok ileri atını sürüp karşısına çıktı, meydan okuyan bir savaş narası atıyor, mızrağını sallıyordu. Boyuyla Galatlar arasında öne çıkan bir adamdı; gümüş, altın, boyalar ve her türlü işlemeyle süslü zırh takımıyla şimşek gibi parıldıyordu.
ἐν τούτῳ δὲ κατιδὼν ὁ τῶν Γαλατῶν βασιλεὺς καὶ τεκμηράμενος ἀπὸ τῶν συμβόλων ἄρχοντα τοῦτον εἶναι, πολὺ πρὸ τῶν ἄλλων ἐξελάσας τὸν ἵππον ὑπηντίασεν, ἅμα τῇ φωνῇ προκλητικὸν ἐπαλαλάζων καὶ τὸ δόρυ κραδαίνων, ἀνὴρ μεγέθει τε σώματος ἔξοχος Γαλατῶν, καὶ πανοπλίᾳ ἐν ἀργύρῳ καὶ χρυσῷ καὶ βαφαῖς καὶ πᾶσι ποικίλμασιν, ὥσπερ ἀστραπῇ, διαφέρων στιλβούσῃ.
7.2Marcellus saflara bakınca en güzel silahların bunlar olduğunu düşündü, tanrıya yaptığı adağın da bunlar için olduğuna hükmetti. Adamın üzerine atıldı, mızrağıyla zırhını delip atının hızıyla bastırarak onu canlı olarak yere devirdi, ikinci ve üçüncü darbeyle hemen öldürdü.
ὡς οὖν ἐπιβλέψαντι τὴν φάλαγγα τῷ Μαρκέλλῳ ταῦτα τῶν ὅπλων ἔδοξε κάλλιστα καὶ κατὰ τούτων ὑπέλαβε πεποιῆσθαι τῷ θεῷ τὴν κατευχήν, ὥρμησεν ἐπὶ τὸν ἄνδρα, καὶ τῷ δόρατι διακόψας τὸν θώρακα καὶ συνεπερείσας τῇ ῥύμῃ τοῦ ἵππου ζῶντα μὲν αὐτὸν περιέτρεψε, δευτέραν δὲ καὶ τρίτην πληγὴν ἐνεὶς εὐθὺς ἀπέκτεινεν.
7.3Atından atladı, ölünün silahlarına elleriyle dokundu ve göğe dönerek şöyle dedi: "Ey savaşlarda ve çarpışmalarda komutanların ve önderlerin büyük işlerini ve eylemlerini gözeten Zeus Feretrius! Seni tanık gösteriyorum: Romalıların üçüncü başkomutanı olarak bir başkomutanı, bir kralı, kendi elimle bu adamı alt edip öldürdüm, ganimetin ilk ve en güzelini sana adıyorum. Sen de savaşın kalanında bize aynı talihi ver."
ἀποπηδήσας δὲ τοῦ ἵππου, καὶ τῶν ὅπλων τοῦ νεκροῦ ταῖς χερσὶν ἐφαψάμενος, πρὸς τὸν οὐρανὸν εἶπεν· ὦ μεγάλα στρατηγῶν καὶ ἡγεμόνων ἔργα καὶ πράξεις ἐπιβλέπων ἐν πολέμοις καὶ μάχαις Φερέτριε Ζεῦ, μαρτύρομαί σε Ῥωμαίων τρίτος ἄρχων ἄρχοντα καὶ βασιλέα στρατηγὸς ἰδίᾳ χειρὶ τόνδε τὸν ἄνδρα κατεργασάμενος καὶ Κτείνας σοὶ καθιεροῦν τὰ πρῶτα καὶ κάλλιστα τῶν λαφύρων, σὺ δὲ δίδου τύχην ὁμοίαν ἐπὶ τὰ λοιπὰ τοῦ πολέμου προτρεπομένοις.
7.4Ardından süvariler çarpışmaya girdi; yalnız süvarilerle değil, onlarla birlikte saldıran piyadelerle de dövüştüler ve hem biçim hem tarz bakımından olağanüstü, beklenmedik bir zafer kazandılar. Rivayete göre ne önce ne sonra bu kadar az süvari bu kadar çok süvariyi ve piyadeyi birden yenmiştir. Marcellus adamların çoğunu öldürüp silahlara ve mallara el koyduktan sonra, Galat şehirlerinin en büyüğü ve en kalabalığı yakınlarında Keltlerle güçlükle savaşan görevdaşının yanına döndü.
ἐκ τούτου συνέμισγον οἱ ἱππεῖς οὐ διακεκριμένοις τοῖς ἱππεῦσιν, ἀλλὰ καὶ πρὸς τοὺς πεζοὺς ὁμοῦ προσφερομένους μαχόμενοι, καὶ νικῶσι νίκην ἰδέᾳ τε καὶ τρόπῳ περιττὴν καὶ παράδοξον ἱππεῖς γὰρ ἱππεῖς καὶ πεζοὺς ἅμα τοσοῦτοι τοσούτους οὔτε πρότερον οὔτε ὕστερον νικῆσαι λέγονται, Κτείνας δὲ τοὺς πλείστους καὶ κρατήσας ὅπλων καὶ χρημάτων ἐπανῆλθε πρὸς τὸν συνάρχοντα μοχθηρῶς πολεμοῦντα Κελτοῖς περὶ πόλιν μεγίστην καὶ πολυανθρωποτάτην τῶν Γαλατικῶν.
7.5Şehrin adı Mediolanum'dur; oradaki Keltler onu başkentleri sayar. Bu yüzden şehir için şiddetle çarpışıyor, Cornelius'u sanki onu kuşatırmış gibi sıkıştırıyorlardı. Marcellus gelince, Gaisatai de kralın yenilip öldüğünü öğrenip çekildiler; Mediolanum alındı, öteki şehirleri de Keltler kendileri teslim etti, bütün işlerini Romalılara bıraktılar. Barış ölçülü şartlarla yapıldı.
Μεδιόλανον καλεῖται, καὶ μητρόπολιν αὐτὴν οἱ τῇδε Κελτοὶ νομίζουσιν· ὅθεν ἐκθύμως μαχόμενοι περὶ αὐτῆς ἀντεπολιόρκουν τὸν Κορνήλιον. ἐπελθόντος δὲ Μαρκέλλου, καὶ τῶν Γαισατῶν, ὡς ἐπύθοντο τὴν τοῦ βασιλέως ἧτταν καὶ τελευτήν, ἀπελθόντων, τὸ μὲν Μεδιόλανον ἁλίσκεται, τὰς δὲ ἄλλας πόλεις αὐτοὶ παραδιδόασιν οἱ Κελτοὶ καὶ τὰ καθʼ ἑαυτοὺς ἐπιτρέπουσι πάντα Ῥωμαίοις. καὶ τούτοις μὲν ἦν εἰρήνη μετρίων τυχοῦσι.
8.18. Bölüm
Senato zaferi yalnız Marcellus'a oyladı. Onun alayı, başka bakımlardan da parlaklığı, zenginliği, ganimeti ve iri cüsseli esirleriyle az görülür bir hayranlık uyandırıyordu; ama en hoş ve en yeni seyir, onun bizzat barbarın zırh takımını tanrıya götürmesiydi.
ψηφισαμένης δὲ τῆς συγκλήτου μόνῳ Μαρκέλλῳ θρίαμβον, εἰσήλαυνε τῇ μὲν ἄλλῃ λαμπρότητι καὶ πλούτῳ καὶ λαφύροις καὶ σώμασιν ὑπερφυέσιν αἰχμαλώτων ἐν ὀλίγοις θαυμαστός, ἥδιστον δὲ πάντων θέαμα καὶ καινότατον ἐπιδεικνύμενος αὑτὸν κομίζοντα τῷ θεῷ τὴν τοῦ βαρβάρου πανοπλίαν.
8.2Dümdüz, büyük bir meşe gövdesi kesip düzeltmiş, bir zafer anıtı gibi bezeyip ganimeti üzerine asmış, her parçayı düzgünce yerleştirip uydurmuştu. Alay ilerlerken bunu kaldırıp dört atlı arabaya bindi ve zafer anıtı taşıyan bir heykel gibi şehrin içinden geçti; zamanının en güzel ve en göz alıcı görüntüsüydü bu. Ordu da en güzel silahlarını kuşanmış, tanrıya ve komutana yazılmış şarkılar ve zafer ilahileri söyleyerek ardından geliyordu.
δρυὸς γὰρ εὐκτεάνου πρέμνον ὄρθιον καὶ μέγα τεμών καὶ ἀσκήσας ὥσπερ τρόπαιον ἀνεδήσατο καὶ κατήρτησεν ἐξ αὐτοῦ τὰ λάφυρα, κόσμῳ διαθεὶς καὶ περιαρμόσας ἕκαστον. προϊούσης δὲ τῆς πομπῆς ἀράμενος αὐτὸς ἐπέβη τοῦ τεθρίππου, καὶ τροπαιοφόρον ἄγαλμα τῶν ἐπʼ ἐκείνου κάλλιστον καὶ διαπρεπέστατον ἐπόμπευε διὰ τῆς πόλεως, ὁ δὲ στρατὸς εἵπετο καλλίστοις ὅπλοις κεκοσμημένος, ᾄδων ἅμα πεποιημένα μέλη καὶ παιᾶνας ἐπινικίους εἷς τὸν θεὸν καὶ τὸν στρατηγόν.
8.3Böylece ilerleyip Zeus Feretrius tapınağına girdi, ganimeti dikip adadı. Bunu yapan üçüncü ve bizim çağımıza kadar son kişidir. İlk ganimeti Romulus Caenina kralı Acron'dan, ikincisini Cossus Cornelius Tyrrhenialı Tolumnius'tan, onlardan sonra Marcellus Galat kralı Britomatus'tan almıştır; Marcellus'tan sonra ise hiç kimse.
οὕτω δὲ προβὰς καὶ παρελθὼν εἷς τὸν νεὼν τοῦ Φερετρίου Διός, ἀνέστησε καὶ καθιέρωσε, τρίτος καὶ τελευταῖος ἄχρι τοῦ καθʼ ἡμᾶς αἰῶνος, πρῶτος μὲν γὰρ ἀνήνεγκε σκῦλα Ῥωμύλος ἀπὸ Ἄκρωνος τοῦ Καινινήτου, δεύτερος δὲ Κόσσος Κορνήλιος ἀπὸ Τολουμνίου Τυρρηνοῦ, μετὰ δὲ τούτους Μάρκελλος ἀπὸ Βριτομάτου, βασιλέως Γαλατῶν, μετὰ δὲ Μάρκελλον οὐδὲ εἷς.
8.4Ganimetin sunulduğu tanrıya Zeus Feretrius denir. Kimilerine göre bu ad, sedye üzerinde taşınan zafer anıtından gelir; çünkü o zamanlar Latinceye hâlâ çok Yunanca karışmıştı. Kimileri de bunun yıldırım atan Zeus'un lakabı olduğunu söyler; Romalılar vurmaya ferire der. Başkaları ise adın düşmana indirilen darbeden geldiğini söyler; bugün de savaşlarda düşmanı kovalarken birbirlerine sık sık feri, yani "vur" diye seslenirler. Ganimete genelde spolia, bu tür ganimete özel olarak opima derler.
καλεῖται δὲ ὁ μὲν θεὸς ᾧ πέμπεται Φερέτριος Ζεύς, ὡς μὲν ἔνιοί φασὶν, ἀπὸ τοῦ φερετρευομένου τροπαίου, κατὰ τὴν Ἑλληνίδα γλῶσσαν ἔτι πολλὴν τότε συμμεμιγμένην τῇ Λατίνων, ὡς δὲ ἕτεροι, Διός ἐστιν ἡ προσωνυμία κεραυνοβολοῦντος. τὸ γὰρ τύπτειν φερῖρε οἱ Ῥωμαῖοι καλοῦσιν. ἄλλοι δὲ παρὰ τὴν τοῦ πολεμίου πληγὴν γεγονέναι τοὔνομα λέγουσι· καὶ γὰρ νῦν ἐν ταῖς μάχαις, ὅταν διώκωσι τοὺς πολεμίους, πυκνὸν τὸ φέρι, τουτέστι παῖε, παρεγγυῶσιν ἀλλήλοις. τὰ δὲ σκῦλα σπόλια μὲν κοινῶς, ἰδίως δὲ ὀπίμια ταῦτα καλοῦσι.
8.5Yine de kayıtlara göre Numa Pompilius birinci, ikinci ve üçüncü opima'dan söz eder; birinciden alınanın Zeus Feretrius'a, ikincinin Ares'e, üçüncünün Quirinus'a adanmasını, ödül olarak birincinin üç yüz, ikincinin iki yüz, üçüncünün yüz as almasını buyurur. Ama yaygın görüş yalnız şunları opima sayar: meydan savaşında alınan ve bir komutanın başka bir komutanı öldürerek aldığı ilk ganimet. Bu konuda bu kadarı yeter.
καίτοι φασὶν ἐν τοῖς ὑπομνήμασι Νομᾶν Πομπίλιον καὶ πρώτων ὀπιμίων καὶ δευτέρων καὶ τρίτων μνημονεύειν, τὰ μὲν πρῶτα ληφθέντα τῷ Φερετρίῳ Διῒ κελεύοντα καθιεροῦν, τὰ δεύτερα δὲ τῷ Ἄρει, τὰ δὲ τρίτα τῷ Κυρίνῳ, καὶ λαμβάνειν γέρας ἀσσάρια τριακόσια τὸν πρῶτον, τὸν δὲ δεύτερον διακόσια, τὸν δὲ τρίτον ἑκατόν, ὁ μέντοι πολὺς οὗτος ἐπικρατεῖ λόγος, ὡς ἐκείνων μόνων ὀπιμίων ὄντων, ὅσα καὶ παρατάξεως οὔσης καὶ πρῶτα καὶ στρατηγοῦ στρατηγὸν ἀνελόντος. περὶ μὲν οὖν τούτων ἐπὶ τοσοῦτον.
8.6Romalılar bu zaferi ve savaşın sona ermesini öyle sevinçle karşıladılar ki Delphoi'ye, Pythios'a şükran olarak […] librelik altın bir krater gönderdiler, ganimetten müttefik şehirlere cömertçe pay ayırdılar, dostları ve müttefikleri Syrakusai kralı Hieron'a da büyük bir pay gönderdiler.
οἱ δὲ Ῥωμαῖοι τὴν νίκην ἐκείνην καὶ τοῦ πολέμου τὴν κατάλυσιν οὕτως ὑπερηγάπησαν ὥστε καὶ τῷ Πυθίῳ χρυσοῦν κρατῆρα ἀπὸ λιτρῶν […] εἷς Δελφοὺς ἀποστεῖλαι χαριστήριον, καὶ τῶν λαφύρων ταῖς τε συμμαχίσι μεταδοῦναι πόλεσι λαμπρῶς, καὶ πρὸς Ἱέρωνα πολλὰ πέμψαι, τὸν Συρακουσίων βασιλέα, φίλον ὄντα καὶ σύμμαχον.
9.19. Bölüm
Hannibal İtalya'ya girince Marcellus bir donanmanın başında Sicilya'ya gönderildi. Sonra Cannae felaketi yaşandı, savaşta on binlerce Romalı öldü, kurtulan az sayıda kişi Canusium'a sığındı; ordunun en güçlü kısmını yok eden Hannibal'in hemen Roma üzerine yürümesi bekleniyordu.
Ἀννίβου δὲ ἐμβαλόντος εἰς Ἰταλίαν ἐπέμφθη μὲν ὁ Μάρκελλος ἐπὶ Σικελίαν στόλον ἄγων ἐπεὶ δὲ ἡ περὶ Κάννας ἀτυχία συνέπεσε καὶ Ῥωμαίων οὐκ ὀλίγαι μυριάδες ἐν τῇ μάχῃ διεφθάρησαν, ὀλίγοι δὲ σωθέντες εἰς Κανύσιον συνεπεφεύγεσαν, ἦν δὲ προσδοκία τὸν Ἀννίβαν εὐθὺς ἐπὶ τὴν Ῥώμην ἐλᾶν, ὅπερ ἦν κράτιστον τῆς δυνάμεως ἀνῃρηκότα,
9.2Marcellus önce şehri korumak için gemilerinden bin beş yüz adam gönderdi, sonra senatonun kararını alınca Canusium'a gitti. Orada toplanan askerleri devraldı ve ülkeyi bırakmayacağını göstermek için onları sur dışına çıkardı. Romalıların önderlik yetenekli güçlü adamlarının kimi savaşlarda ölmüştü. En çok güven ve akıl sahibi sayılan Fabius Maximus'un ise, zarar görmemek için aşırı hesapçı davranmasını işlerde gevşeklik ve korkaklık diye eleştiriyorlardı.
πρῶτον μὲν ὁ Μάρκελλος ἀπὸ τῶν νεῶν ἔπεμψε τῇ πόλει φυλακὴν πεντακοσίους καὶ χιλίους ἄνδρας, ἔπειτα δόγμα τῆς βουλῆς δεξάμενος εἰς Κανύσιον παρῆλθε, καὶ τοὺς ἐκεῖ συνειλεγμένους παραλαβὼν ἐξήγαγε τῶν ἐρυμάτων ὡς οὐ προησόμενος τὴν χώραν. Ῥωμαίοις δὲ τῶν ἡγεμονικῶν καὶ δυνατῶν ἀνδρῶν οἱ μὲν ἐτεθνήκεσαν ἐν ταῖς μάχαις, Φαβίου δὲ Μαξίμου τοῦ πλεῖστον ἔχοντος ἀξίωμα πίστεως καὶ συνέσεως, τὸ λίαν ἀπηκριβωμένον ἐν τοῖς ὑπὲρ τοῦ μὴ παθεῖν λογισμοῖς ὡς ἀργὸν ἐπὶ τὰς πράξεις καὶ ἄτολμον ᾐτιῶντο·
9.3Onun güvenliği sağlamaya yeten ama düşmanı püskürtmeye yetmeyen bir komutan olduğunu düşünerek gözlerini Marcellus'a çevirdiler. Marcellus'un atılganlığını ve eylemciliğini Fabius'un temkini ve öngörüsüyle karıştırıp uydurarak, kimi zaman ikisini birlikte konsül seçiyor, kimi zaman sırayla birini konsül, ötekini prokonsül olarak gönderiyorlardı.
καὶ νομίζοντες ἀποχρῶντα τοῦτον ἔχειν πρὸς ἀσφάλειαν, οὐ διαρκῆ δὲ πρὸς ἄμυναν στρατηγόν, ἐπὶ τὸν Μάρκελλον ἀφεώρων, καὶ τὸ θαρραλέον αὐτοῦ καὶ δραστήριον πρὸς τὴν ἐκείνου κεραννύντες καὶ ἁρμόττοντες εὐλάβειαν καὶ πρόνοιαν, ποτὲ μὲν ἀμφοτέρους ἅμα χειροτονοῦντες ὑπάτους, ποτὲ δὲ ἐν μέρει, τὸν μὲν ὕπατον, τὸν δὲ ἀνθύπατον, ἐξέπεμπον.
9.4Poseidonios'a göre Fabius'a kalkan, Marcellus'a kılıç deniyordu. Hannibal'in kendisi de Fabius'tan bir lala gibi, Marcellus'tan ise bir rakip gibi korktuğunu söylerdi: biri onu kötülük yapmaktan alıkoyuyor, öteki ona kötülük de ediyordu.
ὁ δὲ Ποσειδώνιός φησι τὸν μὲν Φάβιον θυρεὸν καλεῖσθαι, τὸν δὲ Μάρκελλον ξίφος, αὐτὸς δὲ ὁ Ἀννίβας ἔλεγε τὸν μὲν Φάβιον ὡς παιδαγωγὸν φοβεῖσθαι, τὸν δὲ Μάρκελλον ὡς ἀνταγωνιστήν ὑφʼ οὗ μὲν γὰρ κωλύεσθαι κακόν τι ποιεῖν, ὑφʼ οὗ δὲ καὶ πάσχειν.
10.110. Bölüm
Hannibal'in zaferleri askerlerinde büyük bir gevşeklik ve küstahlık yaratmıştı. Marcellus önce ordugâhtan dağılıp ülkeyi yağmalayanlara saldırarak onları biçti, ordusunu yavaş yavaş eritti. Sonra Neapolis ve Nola'ya yardıma gitti. Zaten Romalılara bağlı olan Neapolislilerin güvenini pekiştirdi. Nola'ya girdiğinde ise bir iç çekişmeyle karşılaştı: Hannibal'den yana olan halkı senato ne yola getirebiliyor ne de yatıştırabiliyordu.
πρῶτον μὲν οὖν ἀνέσεως πολλῆς καί θρασύτητος ἐκ τοῦ κρατεῖν τοῦ Ἀννίβαν τοῖς στρατιώταις ἐγγενομένης, τοὺς ἀποσκιδναμένους τοῦ στρατοπέδου καί κατατρέχοντας τὴν χώραν ἐπιτιθέμενος κατέκοπτε καί ὑπανήλισκε τῆς δυνάμεως· ἔπειτα πρὸς Νέαν πόλιν καί Νῶλαν βοηθήσας Νεαπολίτας μὲν ἐπέρρωσεν αὐτοὺς καθʼ ἑαυτοὺς βεβαίους ὄντας Ῥωμαίοις, εἷς δὲ Νῶλαν εἰσελθὼν στάσιν εὗρε, τῆς βουλῆς τὸν δῆμον ἀννιβίζοντα μεταχειρίσασθαι καί καταρτίσαι μὴ δυναμένης.
10.2Şehirde soyluluğuyla birinci, cesaretiyle ünlü Bandius adında bir adam vardı. Cannae'de göz kamaştırıcı bir mücadele vermiş, birçok Kartacalı öldürmüş, sonunda vücudu oklarla dolu olarak ölülerin arasında bulunmuştu. Hannibal ona hayran kalarak onu fidyesiz bırakmakla kalmamış, hediyeler de vermiş, kendine dost ve misafir edinmişti.
ἦν γὰρ τις ἀνὴρ εὐγενείᾳ, τε πρωτεύων ἐν τῇ πόλει καί κατʼ ἀνδρείαν ἐπιφανής, ὄνομα Βάνδιος· τοῦτον ἐν Κάνναις περιόπτως ἀγωνισάμενον καί πολλοὺς μὲν ἀνελόντα τῶν Καρχηδονίων, τέλος δὲ αὐτὸν ἐν τοῖς νεκροῖς εὑρεθέντα πολλῶν βελῶν κατάπλεων τὸ σῶμα, θαυμάσας ὁ Ἀννίβας οὐ μόνον ἀφῆκεν ἄνευ λύτρων, ἀλλὰ καί δῶρα προσέθηκε καί φίλον ἐποιήσατο καί ξένον.
10.3Bandius bu iyiliğe karşılık Hannibal'in en gayretli yandaşlarından biri olmuş, gücünü kullanarak halkı ayaklanmaya sürüklüyordu. Marcellus, böylesine parlak talihli, Romalıların en büyük savaşlarını paylaşmış bir adamı öldürmeyi günah sayıyordu. Tabiatça insancıl olduktan başka, şeref düşkünü bir karakteri sohbetle kazanmayı da bilirdi. Bir gün Bandius onu selamlayınca kim olduğunu sordu; aslında çoktan biliyordu, ama konuşmaya bir başlangıç, bir bahane arıyordu.
ἀμειβόμενος οὖν τὴν χάριν ὁ Βάνδιος εἷς ἦν τῶν ἀννιβιζόντων προθύμως, καί τὸν δῆμον ἰσχύων ἐξῆγε πρὸς ἀπόστασιν. ὁ δὲ Μάρκελλος ἀνελεῖν μὲν ἄνδρα λαμπρὸν οὕτω τὴν τύχην καί κεκοινωνηκότα τῶν μεγίστων Ῥωμαίοις ἀγώνων οὐχ ὅσιον ἡγεῖτο, πρὸς δὲ τῷ φύσει φιλανθρώπῳ καί πιθανὸς ὢν ὁμιλίᾳ προσάγεσθαι φιλότιμον ἦθος, ἀσπασαμένου ποτε τὸν Βανδίου αὐτὸν ἠρώτησεν ὅστις ἀνθρώπων εἴη, πάλαι μὲν εὖ εἰδώς, ἀρχὴν δὲ καί πρόφασιν ἐντεύξεως ζητῶν.
10.4"Lucius Bandius," deyince Marcellus sevinip şaşırmış gibi, "Demek o Bandius sensin!" dedi. "Cannae'de savaşanlar arasında en çok Roma'da senden söz ediliyor. Komutan Paulus Aemilius'u bırakmayan tek kişi olduğunu, ona atılan okların çoğunu kendi bedenine alıp göğüslediğini söylüyorlar."
ὡς γὰρ εἶπε, Λεύκιος Βάνδιος, οἷον ἡσθεὶς καί θαυμάσας ὁ Μάρκελλος, ἦ γὰρ ἐκεῖνος, ἔφη, σὺ Βάνδιος, οὗ πλεῖστος ἐν Ῥώμῃ λόγος τῶν ἐν Κάνναις ἀγωνισαμένων, ὡς μόνου Παῦλον Αἰμίλιον τὸν ἄρχοντα μὴ προλιπόντος, ἀλλὰ τὰ πλεῖστα τῶν ἐκείνῳ φερομένων βελῶν ὑποστάντος τῷ σώματι καί ἀναδεξαμένου;
10.5Bandius öyle olduğunu söyleyip yaralarından bazılarını gösterince, "Bize olan dostluğunun bunca işaretini taşıdığın hâlde neden hemen yanımıza gelmedin?" dedi. "Yoksa dostlarının aretē'sini kötü mü ödüyoruz sanıyorsun, oysa aretē düşmanlarımız arasında bile şereflidir." Böyle iltifat edip elini sıktıktan sonra ona bir savaş atı ve beş yüz gümüş drahmi hediye etti.
φήσαντος δὲ τοῦ Βανδίου καί τι καί παραφήναντος αὐτῷ τῶν τραυμάτων, εἶτα, ἔφη, τηλικαῦτα γνωρίσματα φέρων τῆς πρὸς ἡμᾶς φιλίας οὐκ εὐθὺς προσῄεις; ἢ κακοί σοι δοκοῦμεν ἀρετὴν ἀμείβεσθαι φίλων οἷς ἐστι τιμὴ καί παρὰ τοῖς πολεμίοις; ταῦτα φιλοφρονηθεὶς καί δεξιωσάμενος ἵππον τε δωρεῖται πολεμιστὴν αὐτῷ καὶ δραχμὰς ἀργυρίου πεντακοσίας.
11.111. Bölüm
Bundan sonra Bandius Marcellus'un en sadık yardımcısı ve müttefiki, karşı görüşte olanların da en korkunç ihbarcısı ve suçlayıcısı oldu. Bunlar çoktu; Romalılar düşmanın üzerine çıkınca ağırlıklarını yağmalamayı tasarlıyorlardı.
ἐκ τούτου βεβαιότατος μὲν ἦν Μαρκέλλῳ παραστάτης καὶ σύμμαχος, δεινότατος δὲ μηνυτὴς καὶ κατήγορος τῶν τἀναντία φρονούντων ὁ Βάνδιος. ἦσαν δὲ πολλοί, καὶ διενοοῦντο τῶν Ῥωμαίων ἐπεξιόντων τοῖς πολεμίοις αὐτοὶ διαρπάσαι τὰς ἀποσκευάς.
11.2Marcellus bu yüzden kuvvetlerini içeride düzenledi, yük hayvanlarını kapıların yanına yerleştirdi, Nolalılara da tellal aracılığıyla surlara yaklaşmayı yasakladı. Böylece surlarda silahlı kimse görünmüyordu; bu da Hannibal'i şehir içinde karışıklık olduğu sanısıyla düzensiz biçimde yaklaşmaya çekti. O sırada Marcellus karşısındaki kapıyı açtırıp süvarilerinin en seçkinlerini yanına alarak dışarı fırladı, düşmana önden saldırıp göğüs göğüse çarpışmaya girdi.
διὸ συντάξας ὁ Μάρκελλος τὴν δύναμιν ἐντός παρὰ τὰς πύλας ἔστησε τὰ σκευοφόρα, καὶ τοῖς Νωλανοῖς διὰ κηρύγματος ἀπεῖπε πρὸς τὰ τείχη προσπελάζειν. ἦν οὖν ὅπλων ἐρημία καὶ τὸν Ἀννίβαν ἐπεσπάσατο προσάγειν ἀτακτότερον, ὡς τῶν ἐν τῇ πόλει ταραττομένων. ἐν τούτῳ δὲ τὴν καθʼ αὑτὸν πύλην ἀναπετάσαι κελεύσας ὁ Μάρκελλος ἐξήλασεν, ἔχων μεθʼ ἑαυτοῦ τῶν ἱπποτῶν τοὺς λαμπροτάτους, καὶ προσπεσὼν κατὰ στόμα συνείχετο τοῖς πολεμίοις.
11.3Az sonra piyadeler başka bir kapıdan koşarak ve bağırarak çıktılar. Hannibal bunlara karşı kuvvetlerini böldüğü sırada üçüncü kapı açıldı, geri kalanlar da oradan fırlayıp her yandan saldırdılar. Beklenmedik saldırıdan sersemlemiş düşman, sonradan gelenler yüzünden karşısındakilere de doğru dürüst karşı koyamıyordu. Hannibal'in askerleri işte o zaman ilk kez Romalılara karşı geri çekildi; çok kan ve yaralar içinde ordugâhlarına doğru sürüldüler.
μετʼ ὀλίγον δʼ οἱ πεζοὶ καθʼ ἑτέραν πύλην ἐχώρουν μετὰ δρόμου καὶ βοῆς· καὶ πρὸς τούτους αὖθις αὖ τοῦ Ἀννίβᾳ μερίζοντος τὴν δύναμιν ἡ τρίτη τῶν πυλῶν ἀνεῴγνυτο, καὶ διʼ αὐτῆς ἐξέθεον οἱ λοιποὶ καὶ προσέκειντο πανταχόθεν ἐκπεπληγμένοις τῷ ἀπροσδοκήτῳ καὶ κακῶς ἀμυνομένοις τοὺς ἐν χερσὶν ἤδη διὰ τοὺς ὕστερον ἐπιφερομένους, κἀνταῦθα πρῶτον οἱ σὺν Ἀννίβᾳ Ῥωμαίοις ἐνέδωκαν, ὠθούμενοι φόνῳ πολλῷ καὶ τραύμασι πρὸς τὸ στρατόπεδον.
11.4Rivayete göre beş binden fazla adam kaybettiler, Romalılardan ise beş yüzden fazlasını öldüremediler. Livius ise yenilginin bu kadar büyük olduğunu, düşmandan bu kadar kişinin öldüğünü kesin olarak söylemiyor; ama bu savaşın Marcellus'a büyük ün, felaketlerden sonra Romalılara da şaşılacak bir cesaret kazandırdığını belirtiyor. Artık karşılarında yenilmez, karşı konulmaz bir düşman değil, zarar da görebilen bir düşman vardı.
λέγονται γὰρ ὑπὲρ πεντακισχιλίους ἀποθανεῖν, ἀποκτεῖναι δὲ Ῥωμαίων οὐ πλείονας ἢ πεντακοσίους, ὁ δὲ Λίβιος οὕτω μὲν οὐ διαβεβαιοῦται γενέσθαι μεγάλην ἧτταν οὐδὲ πεσεῖν νεκροὺς τοσούτους τῶν πολεμίων, κλέος δὲ μέγα Μαρκέλλῳ καὶ Ῥωμαίοις ἐκ κακῶν θάρσος ἀπὸ τῆς μάχης ἐκείνης ὑπάρξαι θαυμαστόν, οὐχ ὡς πρὸς ἄμαχον οὐδὲ ἀήττητον, ἀλλά τι καὶ παθεῖν δυνάμενον διαγωνιζομένοις πολέμιον.
12.112. Bölüm
Bu yüzden konsüllerden biri ölünce halk o sırada orada olmayan Marcellus'u yerine çağırdı, yöneticilere rağmen seçimi Marcellus ordudan gelene kadar erteletti. Bütün oylarla konsül seçildi. Ama gök gürledi, rahipler işareti uğursuz saydı, yine de halktan çekindikleri için açıkça engel olmaya cesaret edemediler. Bunun üzerine Marcellus görevi yeminle kendisi bıraktı.
διὸ καὶ θατέρου τῶν ὑπάτων ἀποθανόντος ἐκάλει Μάρκελλον ὁ δῆμος ἐπὶ τὴν διαδοχὴν ἀπόντα, καὶ βίᾳ τῶν ἀρχόντων ὑπερέθετο τὴν κατάστασιν ἕως ἐκεῖνος ἦλθεν ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου. καὶ πάσαις μὲν ἀπεδείχθη ταῖς ψήφοις ὕπατος, ἐπιβροντήσαντος δὲ τοῦ θεοῦ καὶ τῶν ἱερέων οὐκ αἴσιον τιθεμένων τὸ σημεῖον, ἐμφανῶς δὲ κωλύειν ὀκνούντων καὶ δεδιότων τὸν δῆμον, αὐτὸς ἐξωμόσατο τὴν ἀρχήν.
12.2Yine de seferden kaçmadı; prokonsül ilan edilerek tekrar Nola önündeki ordugâha döndü, Fenikelinin tarafını tutanları cezalandırdı. Hannibal ona karşı hızla yardıma geldi. Marcellus'un meydan savaşına çağrısını kabul etmedi; ama ordusunun çoğunu yağmaya gönderip artık savaş beklemediği sırada Marcellus üzerine çıktı. Deniz savaşlarında kullanılan uzun mızrakları piyadelere dağıtmış, Kartacalıları uzaktan mızrakla vurmayı öğretmişti, çünkü onlar mızrak atıcı değildi, kısa elde tutulan mızraklar kullanıyorlardı.
οὐ μέντοι τὴν στρατείαν ἔφυγεν, ἀλλʼ ἀνθύπατος ἀναγορευθεὶς καὶ πάλιν πρὸς Νῶλαν ἐπανελθὼν εἰς τὸ στρατόπεδον κακῶς ἐποίει τοὺς ᾑρημένους τὰ τοῦ Φοίνικος, ὡς δὲ ὀξεῖαν ἐπʼ αὐτὸν θέμενος βοήθειαν ἐκεῖνος ἧκε, προκαλουμένῳ μὲν ἐκ παρατάξεως οὐκ ἠβουλήθη διαγωνίσασθαι, τρέψαντι δὲ τὸ πλεῖστον ἐφʼ ἁρπαγὴν τοῦ στρατοῦ καὶ μηκέτι προσδεχομένῳ μάχην ἐπεξῆλθε, διαδοὺς δόρατα τῶν ναυμάχων μεγάλα τοῖς πεζοῖς, καὶ διδάξας πόρρωθεν συντηροῦσι παίειν τοὺς Καρχηδονίους, ἀκοντιστὰς μὲν οὐκ ὄντας αἰχμαῖς δὲ χρωμένους ἐκ χειρὸς βραχείαις.
12.3Bu sebeple çarpışanların hepsi o gün Romalılara sırt dönüp hiçbir bahaneye yer bırakmayan bir kaçışla kaçmış görünüyor. Beş bin ölü, altı yüz esir verdiler, filleri de dördü öldü, ikisi canlı ele geçti. En önemlisi, savaştan üç gün sonra İberler ve Numidyalılardan oluşan üç yüzden fazla karışık süvari saf değiştirdi. Hannibal'in başına daha önce böyle bir şey gelmemişti; çok çeşitli halklardan derlenmiş barbar ordusunu uzun süredir aynı düşüncede tutmayı başarmıştı. Bu askerler ömürleri boyunca hem Marcellus'a hem ondan sonraki komutanlara sadık kaldı.
διὸ καὶ δοκοῦσι τότε δεῖξαι τὰ νῶτα Ῥωμαίοις ὅσοι συνέβαλον καὶ φυγὴν ἀπροφάσιστον φυγεῖν, ἀποβαλόντες ἐξ ἑαυτῶν νεκροὺς μὲν γενομένους πεντακισχιλίους, αἰχμαλώτους δὲ ἑξακοσίους, καὶ τῶν ἐλεφάντων τέσσαρας μὲν πεσόντας, δύο δὲ ζωοὺς ἁλόντας. ὃ δʼ ἦν μέγιστον, ἡμέρᾳ τρίτῃ μετὰ τὴν μάχην ἱππεῖς Ἰβήρων καὶ Νομάδων μιγάδες αὐτομολοῦσιν ὑπὲρ τοὺς τριακοσίους, οὔπω πρότερον Ἀννίβα τοῦτο παθόντος, ἀλλʼ ἐκ ποικίλων καὶ πολυτρόπων συνηρμοσμένον ἐθνῶν βαρβαρικὸν στράτευμα πλεῖστον χρόνον ἐν μιᾷ γνώμῃ διαφυλάξαντος. οὗτοι μὲν οὖν πιστοὶ παρέμειναν εἰς ἅπαν αὐτῷ τε τῷ Μαρκέλλῳ καὶ τοῖς μετʼ αὐτὸν στρατηγοῖς.
13.113. Bölüm
Marcellus üçüncü kez konsül seçilince Sicilya'ya gitti. Çünkü Hannibal'in savaştaki başarıları Kartacalıları adayı yeniden ele geçirmeye özendirmişti; özellikle tiran Hieronymos'un ölümünden sonra Syrakusai'de işler karışmıştı. Bu yüzden Romalıların oraya daha önce gönderilmiş bir kuvveti ve komutanı Appius da vardı.
ὁ δὲ Μάρκελλος ἀποδειχθεὶς ὕπατος τὸ τρίτον εἰς Σικελίαν ἔπλευσεν. αἱ γὰρ Ἀννίβου περὶ τὸν πόλεμον εὐπραξίαι Καρχηδονίους ἐπῆραν αὖθις ἀντιλαμβάνεσθαι τῆς νήσου, μάλιστα τεταραγμένων τῶν περὶ τὰς Συρακούσας μετὰ τὴν Ἱερωνύμου τοῦ τυράννου τελευτήν. διὸ καὶ Ῥωμαίων ἦν ἐκεῖ προαπεσταλμένη δύναμις καὶ στρατηγὸς Ἄππιος.
13.2Marcellus bu kuvveti devralırken, şöyle bir felakete uğramış çok sayıda Romalı ayaklarına kapandı. Cannae'de Hannibal'e karşı savaşanların kimi kaçmış, kimi canlı olarak ele geçirilmişti; öyle kalabalıktı ki Romalıların elinde surları koruyacak adam bile kalmamış sanılıyordu.
ταύτην παραλαμβάνοντι τῷ Μαρκέλλῳ προσπίπτουσι Ῥωμαῖοι πολλοί συμφορᾷ κεχρημένοι τοιαύτῃ, τῶν περὶ Κάννας παραταξαμένων πρὸς Ἀννίβαν οἱ μὲν ἔφυγον, οἱ δὲ ζῶντες ἥλωσαν, τοσοῦτον πλῆθος ὡς δοκεῖν Ῥωμαίοις ὑπολελεῖφθαι μηδὲ τοὺς τὰ τείχη διαφυλάξοντας.
13.3Yine de Romalıların öyle bir kararlılığı ve yüce gönüllülüğü vardı ki Hannibal esirleri küçük bir fidyeyle geri vermeyi önerdiğinde kabul etmediler, reddettiler; bu esirlerin kimi öldürüldü, kimi İtalya dışına satıldı, buna göz yumdular. Kaçarak canını kurtaranların çoğunu da Sicilya'ya gönderdiler, Hannibal'le savaş sürdükçe İtalya'ya ayak basmalarını yasakladılar.
τοῖς δὲ ἄρα τοσοῦτο τοῦ φρονήματος καὶ μεγαλοψυχίας περιῆν ὥστε τοὺς μὲν αἰχμαλώτους ἐπὶ μικροῖς λύτροις ἀποδιδόντος Ἀννίβου μὴ λαβεῖν, ἀλλʼ ἀποψηφίσασθαι καὶ περιϊδεῖν τοὺς μὲν ἀναιρεθέντας, τοὺς δὲ πραθέντας ἔξω τῆς Ἰταλίας, τῶν δὲ φυγῇ περιγενομένων τὸ πλῆθος εἰς Σικελίαν ἀποστεῖλαι, διακελευσαμένους Ἰταλίας μὴ ἐπιβαίνειν ἕως πολεμοῦσι πρὸς Ἀννίβαν.
13.4İşte bu insanlar Marcellus gelince toplu hâlde ayaklarına kapanıp yere yattılar, bağırış ve gözyaşları içinde şerefli bir askerlik görevi istediler, o bozgunun korkaklıklarından değil bir talihsizlikten doğduğunu eylemleriyle göstereceklerine söz verdiler. Marcellus onlara acıdı, senatoya yazıp ordudaki eksikliklerin bunlardan tamamlanmasını istedi.
οὗτοι δὴ τῷ Μαρκέλλῳ παραγενομένῳ προσπεσόντες ἀθρόοι, καὶ χαμαὶ καταβαλόντες αὑτούς, ᾔτουν τάξιν ἐπιτίμου στρατείας μετὰ πολλῆς βοῆς καὶ δακρύων, ἐπαγγελλόμενοι δείξειν διʼ ἔργων ἀτυχίᾳ τινὶ μᾶλλον ἢ διʼ ἀναν- δρίαν αὐτῶν τὴν τροπὴν ἐκείνην γενομένην. οἰκτείρας οὖν αὐτοὺς ὁ Μάρκελλος ἔγραψε πρὸς τὴν σύγκλητον αἰτούμενος ἐκ τούτων ἀεὶ τῆς στρατιᾶς τὸ ἐπιλεῖπον ἀναπληροῦν.
13.5Uzun görüşmelerden sonra senato şu kararı verdi: Romalıların kamu işlerinde korkaklara ihtiyacı yoktur; Marcellus onları kullanmak istiyorsa kullanabilir, ama bunlardan hiçbirine cesaret için verilen çelenk ve ödüller verilmeyecektir. Bu karar Marcellus'u üzdü. Sicilya'daki savaştan sonra döndüğünde, bunca büyük hizmetine karşılık bu kadar vatandaşın talihsizliğini düzeltmesine izin vermediği için senatoyu kınadı.
λόγων δὲ πολλῶν γενομένων ἐποιήσατο γνώμην ἡ βουλή μηδὲν εἰς δημόσια πράγματα δεῖσθαι Ῥωμαίους ἀνθρώπων ἀνάνδρων εἰ δὲ βούλεται χρῆσθαι Μάρκελλος αὐτοῖς ἴσως, μηδενὸς τῶν ἐπʼ ἀνδρείᾳ νομιζομένων στεφάνων καὶ γερῶν τυχεῖν ὑπάρχοντος, τοῦτο τὸ δόγμα Μάρκελλον ἠνίασε, καὶ μετὰ τὸν ἐν Σικελίᾳ πόλεμον ἐπανελθών ἐμέμψατο τὴν βουλήν, ὡς ἀντὶ πολλῶν καὶ μεγάλων οὐ παρασχοῦσαν αὐτῷ τοσούτων δυστυχίαν ἐπανορθώσασθαι πολιτῶν.
14.114. Bölüm
O sırada Sicilya'da önce Syrakusai komutanı Hippokrates ona zarar verdi; bu adam Kartacalılara yaranmak ve kendine tiranlık kazanmak için Leontinoi önünde birçok Romalıyı öldürmüştü. Marcellus Leontinoi şehrini zorla aldı; Leontinoililere dokunmadı ama eline geçen firarileri kırbaçlatıp öldürttü.
τότε δʼ ἐν Σικελίᾳ πρῶτον μὲν ἀδικηθεὶς ὑπὸ Ἱπποκράτους στρατηγοῦ στρατηγοῦ, ὃς Καρχηδονίοις χαριζόμενος καὶ τυραννίδα κτώμενος αὑτῷ πολλοὺς διέφθειρε Ῥωμαίων πρὸς Λεοντίνοις, εἷλε τὴν τῶν Λεοντίνων πόλιν κατὰ κράτος, καὶ Λεοντίνους μὲν οὐκ ἠδίκησε, τῶν δὲ αὐτομόλων ὅσους ἔλαβε μαστιγώσας ἀπέκτεινε.
14.2Hippokrates önce Syrakusai'ye Marcellus'un Leontinoililerin bütün yetişkinlerini boğazladığı haberini yaydı, sonra paniğe kapılmış şehre saldırıp orayı ele geçirdi. Marcellus bunun üzerine bütün ordusuyla Syrakusai'ye yürüdü. Yakınında ordugâh kurup Leontinoi'de olanları anlatmaları için elçiler gönderdi. Ama Syrakusaililer ikna olmadığından bunun bir faydası olmadı; çünkü iktidar Hippokrates ve adamlarındaydı.
τοῦ δʼ Ἱπποκράτους πρῶτον μὲν λόγον εἰς τὰς Συρακούσας προπέμψαντος ὡς Λεοντίνους ἡβηδὸν ἀποσφάττει Μάρκελλος, ἔπειτα δὲ τεταραγμένοις ἐπιπεσόντος καὶ τὴν πόλιν καταλαβόντος, ἄρας Μάρκελλος τῷ στρατῷ παντὶ πρὸς τὰς Συρακούσας ἐχώρει. καὶ καταστρατοπεδεύσας πλησίον εἰσέπεμψε μὲν πρέσβεις περὶ τῶν ἐν Λεοντίνοις διδάξοντας, ὡς δὲ οὐδὲν ἦν ὄφελος μὴ πειθομένων Συρακουσίων (ἐκράτουν γὰρ οἱ περὶ τὸν Ἱπποκράτην),
14.3Bunun üzerine karadan ve denizden aynı anda saldırıya geçti. Piyadeyi Appius yönetiyordu; kendisi de her çeşit silah ve mermiyle dolu altmış beşli kadırgayla, birbirine bağlanmış sekiz geminin oluşturduğu büyük bir platformun üzerine kurulu bir kuşatma aracıyla surlara doğru yol aldı. Hazırlığının büyüklüğüne ve parlaklığına, kendi ününe güveniyordu. Ama anlaşılan Arkhimedes ve onun makineleri için bunların hiçbir önemi yoktu.
προσβολὰς ἐποιεῖτο κατὰ γῆν ἅμα καὶ κατὰ θάλατταν, Ἀππίου μὲν τὸν πεζὸν ἐπάγοντος στρατόν, αὐτὸς δὲ πεντήρεις ἔχων ἑξήκοντα παντοδαπῶν ὅπλων καὶ βελῶν πλήρεις, ὑπὲρ δὲ μεγάλου ζεύγματος νεῶν ὀκτὼ πρὸς ἀλλήλας συνδεδεμένων μηχανὴν ἄρας ἐπέπλει πρὸς τὸ τεῖχος, τῷ πλήθει καὶ τῇ λαμπρότητι τῆς παρασκευῆς καὶ τῇ δόξῃ τῇ περὶ αὑτὸν πεποιθώς· ἧς ἄρα λόγος οὐδεὶς ἦν Ἀρχιμήδει καὶ τοῖς Ἀρχιμήδους μηχανήμασιν.
14.4Bu adam makinelerini ciddiye değer bir uğraş olarak görmüyordu; çoğu, geometrinin oyunu olarak yan iş diye ortaya çıkmıştı. Daha önce kral Hieron bu işe heves etmiş, Arkhimedes'i tekhnē'sinin bir kısmını akılla kavranan şeylerden cisimlere çevirmeye, ispatı bir şekilde his yoluyla pratik ihtiyaçlarla karıştırıp halkın anlayacağı hâle getirmeye razı etmişti.
ὧν ὡς μὲν ἔργον ἄξιον σπουδῆς οὐδὲν ὁ ἀνὴρ προὔθετο, γεωμετρίας δὲ παιζούσης ἐγεγόνει πάρεργα τὰ πλεῖστα, πρότερον φιλοτιμηθέντος Ἱέρωνος τοῦ βασιλέως καὶ πείσαντος Ἀρχιμήδη τρέψαι τι τῆς τέχνης ἀπὸ τῶν νοητῶν ἐπὶ τὰ σωματικά καὶ τὸν λόγον ἁμῶς γέ πως διʼ αἰσθήσεως μίξαντα ταῖς χρείαις ἐμφανέστερον καταστῆσαι τοῖς πολλοῖς.
14.5Bu çok sevilen ve meşhur makine ilmini başlatanlar Eudoksos ve Arkhytas çevresindeki kişilerdi. Geometriyi inceliklerle süslüyor, mantıksal ve çizgisel ispatla kolay çözülemeyen problemleri duyulur, araçlı örneklerle destekliyorlardı. Örneğin çizimlerin çoğunda gerekli bir temel olan iki orantılı orta problemini ikisi de araçlı yapılara taşımış, eğri çizgilerden ve kesitlerden belirli orta çiziciler uydurmuşlardı.
τὴν γὰρ ἀγαπωμένην ταύτην καὶ περιβόητον ὀργανικὴν ἤρξαντο μὲν κινεῖν οἱ περὶ Εὔδοξον καὶ Ἀρχύταν, ποικίλλοντες τῷ γλαφυρῷ γεωμετρίαν, καὶ λογικῆς καὶ γραμμικῆς ἀποδείξεως οὐκ εὐποροῦντα προβλήματα διʼ αἰσθητῶν καὶ ὀργανικῶν παραδειγμάτων ὑπερείδοντες, ὡς τὸ περὶ δύο μέσας ἀνὰ λόγον πρόβλημα καὶ στοιχεῖον ἐπὶ πολ λὰ τῶν γραφομένων ἀναγκαῖον εἰς ὀργανικὰς ἐξῆγον ἀμφότεροι κατασκευάς, μεσογράφους τινὰς ἀπὸ καμπύλων γραμμῶν καὶ τμημάτων μεθαρμόζοντες·
14.6Ama Platon buna kızdı ve onlarla tartışarak geometrinin iyiliğini yok edip bozduklarını, onu cisimsiz ve düşünülür şeylerden duyulur şeylere kaçırdığını, üstelik çok fazla ve kaba zanaat gerektiren cisimlere başvurduğunu söyledi. Böylece mekanik geometriden ayrılıp düştü, uzun süre felsefenin hor gördüğü bir şey olarak askerî sanatlardan biri hâline geldi.
ἐπεὶ δὲ Πλάτων ἠγανάκτησε καὶ διετείνατο πρὸς αὐτούς ὡς ἀπολλύντας καὶ διαφθείροντας τὸ γεωμετρίας ἀγαθόν, ἀπὸ τῶν ἀσωμάτων καὶ νοητῶν ἀποδιδρασκούσης ἐπὶ τὰ αἰσθητά, καὶ προσχρωμένης αὖθις αὖ σώμασι πολλῆς καὶ φορτικῆς βαναυσουργίας δεομένοις, οὕτω διεκρίθη γεωμετρίας ἐκπεσοῦσα μηχανική, καὶ περιορωμένη πολὺν χρόνον ὑπὸ φιλοσοφίας μία τῶν στρατιωτίδων τεχνῶν ἐγεγόνει.
14.7Yine de Arkhimedes, kral Hieron'un akrabası ve dostu olduğu için ona, verilen bir kuvvetle verilen herhangi bir yükün hareket ettirilebileceğini yazdı. Söylendiğine göre ispatının gücüne güvenerek delikanlıca bir öz güvenle, başka bir yeryüzü olsa oraya geçip bu yeryüzünü hareket ettirebileceğini söyledi.
καὶ μέντοι καὶ Ἀρχιμήδης, Ἱέρωνι τῷ βασιλεῖ συγγενὴς ὢν καὶ φίλος, ἔγραψεν ὡς τῇ δοθείσῃ δυνάμει τὸ δοθὲν βάρος κινῆσαι δυνατόν ἐστι· καὶ νεανιευσάμενος, ὥς φασι, ῥώμῃ τῆς ἀποδείξεως εἶπεν ὡς, εἰ γῆν εἶχεν ἑτέραν, ἐκίνησεν ἂν ταύτην μεταβὰς εἰς ἐκείνην.
14.8Hieron buna şaştı ve problemi işe dökmesini, büyük bir şeyin küçük bir kuvvetle hareket ettirildiğini göstermesini rica etti. Arkhimedes kral donanmasından, büyük emek ve çok elle karaya çekilmiş üç direkli bir yük gemisini seçti, içine birçok insan ve her zamanki yükünü koydu. Sonra uzakta oturup hiç acele etmeden, elindeki bir makara düzeninin ucunu yavaşça sallayarak gemiyi kendine doğru çekti; gemi sanki denizde kayar gibi düzgünce, hiç takılmadan geliyordu.
θαυμάσαντος δὲ τοῦ Ἱέρωνος, καὶ δεηθέντος εἰς ἔργον ἐξαγαγεῖν τὸ πρόβλημα καὶ δεῖξαί τι τῶν μεγάλων κινούμενον ὑπὸ σμικρᾶς δυνάμεως, ὁλκάδα τριάρμενον τῶν βασιλικῶν πόνῳ μεγάλῳ καὶ χειρὶ πολλῇ νεωλκηθεῖσαν, ἐμβαλὼν ἀνθρώπους τε πολλοὺς καὶ τὸν συνήθη φόρτον, αὐτὸς ἄπωθεν καθήμενος, οὐ μετὰ σπουδῆς, ἀλλὰ ἠρέμα τῇ χειρὶ σείων ἀρχήν τινα πολυσπάστου προσηγάγετο λείως καὶ ἀπταίστως καὶ ὥσπερ διὰ θαλάττης ἐπιθέουσαν.
14.9Kral buna hayran kaldı, tekhnē'nin gücünü anladı ve Arkhimedes'i her tür kuşatmaya karşı hem savunma hem saldırı makineleri yapmaya ikna etti. Hieron bunları hiç kullanmadı, hayatının çoğunu savaşsız, şenlik içinde geçirdi; ama şimdi bu hazırlık Syrakusaililerin işine yaradı, yanında da onu yapan usta vardı.
ἐκπλαγεὶς οὖν ὁ βασιλεὺς καὶ συννοήσας τῆς τέχνης τὴν δύναμιν, ἔπεισε τὸν Ἀρχιμήδην ὅπως αὐτῷ τὰ μὲν ἀμυνομένῳ, τὰ δʼ ἐπιχειροῦντι μηχανήματα κατασκευάσῃ πρὸς πᾶσαν ἰδέαν πολιορκίας, οἷς αὐτὸς μὲν οὐκ ἐχρήσατο, τοῦ βίου τὸ πλεῖστον ἀπόλεμον καὶ πανηγυρικὸν βιώσας, τότε δʼ ὑπῆρχε τοῖς Συρακουσίοις εἰς δέον ἡ παρασκευή καὶ μετὰ τῆς παρασκευῆς ὁ δημιουργός.
15.115. Bölüm
Romalılar iki taraftan saldırınca Syrakusaililerde dehşet ve korkudan bir sessizlik oldu; bu kadar büyük bir güce ve zora hiçbir şeyin dayanamayacağını sanıyorlardı. Ama Arkhimedes makineleri çalıştırınca piyadelerin üzerine aynı anda çeşit çeşit mermiler ve kocaman taşlar yağdı. Bunlar uğultuyla ve inanılmaz bir hızla düşüyordu; ağırlığına hiçbir şey dayanamıyor, altında kalanlar yığın yığın devriliyor, saflar bozuluyordu.
ὡς οὖν προσέβαλον οἱ Ῥωμαῖοι διχόθεν, ἔκπληξις ἦν τῶν Συρακουσίων καὶ σιγὴ διὰ δέος, μηδὲν ἂν ἀνθέξειν πρὸς βίαν καὶ δύναμιν οἰομένων τοσαύτην. σχάσαντος δὲ τὰς μηχανὰς τοῦ Ἀρχιμήδους ἅμα τοῖς μὲν πεζοῖς ἀπήντα τοξεύματά τε παντοδαπὰ καὶ λίθων ὑπέρογκα μεγέθη, ῥοίζῳ καὶ τάχει καταφερομένων ἀπίστῳ, καὶ μηδενὸς ὅλως τὸ βρῖθος στέγοντος ἀθρόους ἀνατρεπόντων τοὺς ὑποπίπτοντας καὶ τὰς τάξεις συγχεόντων,
15.2Gemilere gelince, surlardan birdenbire uzanan direkler bunların üzerinde dikiliyor, kimini yukarıdan bastıran ağırlıkla itip dibe batırıyordu. Kimini demir ellerle ya da turna gagasına benzeyen kancalarla pruvadan kaldırıp kıçı üstü dikine suya gömüyordu. Kimi de içeriden gergi halatlarıyla döndürülerek surun altındaki yalçın kayalıklara çarpılıyor, gemi parçalanırken üzerindeki askerlerin çoğu ölüyordu.
ταῖς δὲ ναυσὶν ἀπὸ τῶν τειχῶν ἄφνω ὑπεραιωρούμεναι κεραῖαι τὰς μὲν ὑπὸ βρίθους στηρίζοντος ἄνωθεν ὠθοῦσαι κατέδυον εἰς βυθόν, τὰς δὲ χερσὶ σιδηραῖς ἢ στόμασιν εἰκασμένοις γεράνων ἀνασπῶσαι πρῴραθεν ὀρθὰς ἐπὶ πρύμναν ἐβάπτιζον, ἢ διʼ ἀντιτόνων ἔνδον ἐπιστρεφόμεναι καὶ περιαγόμεναι τοῖς ὑπὸ τὸ τεῖχος πεφυκόσι κρημνοῖς καὶ σκοπέλοις προσήρασσον, ἅμα φθόρῳ πολλῷ τῶν ἐπιβατῶν συντριβομένων.
15.3Çoğu kez bir gemi denizden havaya kaldırılır, asılı hâlde şuraya buraya döndürülürdü; korkunç bir manzaraydı. Adamlar sapandan atılır gibi savrulup gemi boşalınca, gemi ya sura çarpılır ya da kavrayan el bırakınca aşağı kayardı. Marcellus'un platform üzerinde getirdiği makineye ise müzik aletine benzediği için sambyke deniyordu.
πολλάκις δὲ μετέωρος ἐξαρθεῖσα ναῦς ἀπὸ τῆς θαλάσσης δεῦρο κἀκεῖσε περιδινουμένη καὶ κρεμαμένη θέαμα φρικῶδες ἦν, μέχρι οὗ τῶν ἀνδρῶν ἀπορριφέντων καὶ διασφενδονηθέντων κενὴ προσπέσοι τοῖς τείχεσιν ἢ περι· ολίσθοι τῆς λαβῆς ἀνείσης. ἣν δὲ ὁ Μάρκελλος ἀπὸ τοῦ ζεύγματος ἐπῆγε μηχανήν, σαμβύκη μὲν ἐκαλεῖτο διʼ ὁμοιότητά τινα σχήματος πρὸς τὸ μουσικὸν ὄργανον,
15.4Bu makine sura doğru daha uzaktayken on talant ağırlığında bir taş fırladı, ardından ikincisi ve üçüncüsü geldi. Bunlar büyük bir gürültü ve dalga kaldırarak makineye çarptı, tabanını ezdi, platformun bağlantılarını sarsıp parçaladı. Çaresiz kalan Marcellus gemileriyle hızla uzaklaştı, piyadelere de geri çekilme emri verdi.
ἔτι δὲ ἄπωθεν αὐτῆς προσφερομένης πρὸς τὸ τεῖχος ἐξήλατο λίθος δεκατάλαντος ὁλκήν, εἶτα ἕτερος ἐπὶ τούτῳ καὶ τρίτος, ὧν οἱ μὲν αὐτῇ ἐμπεσόντες μεγάλῳ κτύπῳ καὶ κλύδωνι τῆς μηχανῆς τήν τε βάσιν συνηλόησαν καὶ τὸ γόμφωμα διέσεισαν καὶ διέσπασαν τοῦ ζεύγματος, ὥστε τὸν Μάρκελλον ἀπορούμενον αὐτόν τε ταῖς ναυσὶν ἀποπλεῖν κατὰ τάχος καὶ τοῖς πεζοῖς ἀναχώρησιν παρεγγυῆσαι.
15.5Görüşmelerde, mümkünse henüz geceyken surlara yaklaşmaya karar verdiler. Çünkü Arkhimedes'in kullandığı halatların gücüyle mermiler başlarının üzerinden geçecek, yakından ise atış mesafesi olmadığından tamamen işe yaramaz olacaktı. Ama anlaşılan Arkhimedes buna da çoktan hazırlanmıştı: her mesafeye uygun hareketlerle çalışan aletler ve kısa mermiler hazırlamıştı. Sur boyunca küçük ama sık sık mazgallar açılmış, bunların ardına kısa menzilli, yakından vurabilen akrepler yerleştirilmişti; düşman bunları göremiyordu.
βουλευομένοις δὲ ἔδοξεν αὐτοῖς ἔτι νυκτὸς, ἂν δύνωνται, προσμῖξαι τοῖς τείχεσι· τοὺς γὰρ τόνους, οἷς χρῆσθαι τὸν Ἀρχιμήδην, ῥύμην ἔχοντας ὑπερπετεῖς ποιήσεσθαι τὰς τῶν βελῶν ἀφέσεις, ἐγγύθεν δὲ καὶ τελέως ἀπράκτους εἶναι διάστημα τῆς πληγῆς οὐκ ἐχούσης. ὁ δʼ ἦν, ὡς ἔοικεν, ἐπὶ ταῦτα πάλαι παρεσκευασμένος ὀργάνων τε συμμέτρους πρὸς πᾶν διάστημα κινήσεις καὶ βέλη βραχέα, καὶ διὰ τὸ τεῖχος οὐ μεγάλων, πολλῶν δὲ καὶ συνεχῶν τρημάτων ὄντων, οἱ σκορπίοι βραχύτονοι μέν, ἐγγύθεν δὲ πλῆξαι παρεστήκεσαν ἀόρατοι τοῖς πολεμίοις.
16.116. Bölüm
Romalılar fark edilmediklerini sanarak yaklaştıklarında yine birçok mermi ve darbeyle karşılaştılar. Başlarının üzerinden taşlar dimdik aşağı düşüyor, surun her yerinden oklar fırlıyordu. Geri çekildiler.
ὡς οὖν προσέμιξαν οἰόμενοι λανθάνειν, αὖθις αὖ βέλεσι πολλοῖς ἐντυγχάνοντες καὶ πληγαῖς, πετρῶν μὲν ἐκ κεφαλῆς ἐπʼ αὐτοὺς φερομένων ὥσπερ πρὸς κάθετον, τοῦ δὲ τείχους τοξεύματα πανταχόθεν ἀναπέμποντος, ἀνεχώρουν ὀπίσω.
16.2Uzun bir sıra hâlinde çekilirken de mermiler peşlerinden gelip onlara yetişiyordu. Birçoğu öldü, gemiler de birbirine çarptı; düşmana karşılık vermeleri mümkün değildi. Çünkü Arkhimedes aletlerinin çoğunu surun gerisine yerleştirmişti. Görünmeyen bir yerden üzerlerine sayısız bela yağan Romalılar tanrılara karşı savaşıyor gibiydiler.
κἀνταῦθα πάλιν αὐτῶν εἰς μῆκος ἐκτεταγμένων, βελῶν ἐκθεόντων καὶ καταλαμβανόντων ἀπιόντας ἐγίνετο πολὺς μὲν αὐτῶν φθόρος, πολὺς δὲ τῶν νεῶν συγκρουσμός, οὐδὲν ἀντιδρᾶσαι τοὺς πολεμίους δυναμένων, τὰ γὰρ πλεῖστα τῶν ὀργάνων ὑπὸ τὸ τεῖχος ἐσκευοποίητο τῷ Ἀρχιμήδει, καὶ θεομαχοῦσιν ἐῴκεσαν οἱ Ῥωμαῖοι, μυρίων αὐτοῖς κακῶν ἐξ ἀφανοῦς ἐπιχεομένων.
17.117. Bölüm
Yine de Marcellus kaçıp kurtuldu. Yanındaki usta ve mühendislere şaka yollu şöyle dedi: "Şu geometrici Briareos'la savaşmaktan vazgeçmeyecek miyiz? Gemilerimizi denizden kepçe gibi daldırıp çıkarıyor, sambyke'mi tokatlayarak yüz karası hâlde kovdu, bu kadar mermiyi birden üzerimize yağdırarak efsanedeki yüz kollu devleri de aşıyor."
οὐ μὴν ἀλλʼ ὁ Μάρκελλος ἀπέφυγέ τε καὶ τοὺς σὺν ἑαυτῷ σκώπτων τεχνίτας καὶ μηχανοποιοὺς ἔλεγεν οὐ παυσόμεθα πρὸς τὸν γεωμετρικὸν τοῦτον Βριάρεων πολεμοῦντες, ὃς ταῖς μὲν ναυσὶν ἡμῶν κυαθίζει ἐκ τῆς θαλάσσης, τὴν δὲ σαμβύκην ῥαπίζων μετʼ αἰσχύνης ἐκβέβληκε, τοὺς δὲ μυθικοὺς ἑκατόγχειρας ὑπεραίρει τοσαῦτα βάλλων ἅμα βέλη καθʼ ἡμῶν;
17.2Gerçekten de bütün Syrakusaililer, Arkhimedes'in düzeneğinin bedeni gibiydi; her şeyi harekete geçiren ve döndüren ruh ise tek başına oydu. Öteki silahlar öylece duruyordu; şehir o sırada savunma için de güvenlik için de yalnız onun silahlarını kullanıyordu.
τῷ γὰρ ὄντι πάντες οἱ λοιποὶ Συρακούσιοι σῶμα τῆς Ἀρχιμήδους παρασκευῆς ἦσαν, ἡ δὲ κινοῦσα πάντα καὶ στρέφουσα ψυχὴ μία, τῶν μὲν ἄλλων ὅπλων ἀτρέμα κειμένων, μόνοις δὲ τοῖς ἐκείνου τότε τῆς πόλεως χρωμένης καὶ πρὸς ἄμυναν καὶ πρὸς ἀσφάλειαν.
17.3Sonunda Marcellus, Romalıların öyle korkuya kapıldığını gördü ki surun üzerinden küçük bir halat ya da bir tahta parçası uzandığını görseler, "İşte, Arkhimedes üzerimize bir makine çeviriyor!" diye bağırıp dönüp kaçıyorlardı. Bu yüzden her türlü çarpışmadan ve saldırıdan vazgeçti, geri kalan kuşatmayı zamana bıraktı. Yine de Arkhimedes'in ruhu öylesine büyük ve derindi, zihninde öyle bir bilgi hazinesi taşıyordu ki kendisine insani değil de tanrısal bir akıl şanı kazandıran bu icatlar hakkında
τέλος δὲ τοὺς Ῥωμαίους οὕτω περιφόβους γεγονότας ὁρῶν ὁ Μάρκελλος ὥστʼ, εἰ καλῴδιον ἢ ξύλον ὑπὲρ τοῦ τείχους μικρὸν ὀφθείη προτεινόμενον, τοῦτο ἐκεῖνο, μηχανήν τινα κινεῖν ἐπʼ αὐτοὺς Ἀρχιμήδη βοῶντας ἀποτρέπεσθαι καὶ φεύγειν, ἀπέσχετο μάχης ἁπάσης καὶ προσβολῆς, τὸ λοιπὸν ἐπὶ τῷ χρόνῳ τὴν πολιορκίαν θέμενος. τηλικοῦτον μέντοι φρόνημα καὶ βάθος ψυχῆς καὶ τοσοῦτον ἐκέκτητο θεωρημάτων πλοῦτον Ἀρχιμήδης ὥστε, ἐφʼ οἷς ὄνομα καὶ δόξαν οὐκ ἀνθρωπίνης, ἀλλὰ δαιμονίου τινὸς ἔσχε συνέσεως,
17.4hiçbir yazı bırakmak istemedi. Mekanikle uğraşmayı ve genel olarak pratik ihtiyaca dokunan her sanatı bayağı ve zanaatkârca saydı; bütün hırsını yalnızca güzellik ve yüksekliğin zorunlu ihtiyaçla hiç karışmadığı şeylere verdi. Bunlar başka hiçbir şeyle kıyaslanamaz, konuyla ispat arasında adeta bir yarış doğururdu: biri büyüklüğü ve güzelliği, öteki olağanüstü kesinliği ve gücü sunardı.
μηθὲν ἐθελῆσαι σύγγραμμα περὶ τούτων ἀπολιπεῖν, ἀλλὰ τὴν περὶ τὰ μηχανικὰ πραγματείαν καὶ πᾶσαν ὅλως τέχνην χρείας ἐφαπτομένην ἀγεννῆ καὶ βάναυσον ἡγησάμενος, εἰς ἐκεῖνα καταθέσθαι μόνα τὴν αὐτοῦ φιλοτιμίαν οἷς τὸ καλὸν καὶ περιττὸν ἀμιγὲς τοῦ ἀναγκαίου πρόσεστιν, ἀσύγκριτα μὲν ὄντα τοῖς ἄλλοις, ἔριν δὲ παρέχοντα πρὸς τὴν ὕλην τῇ ἀποδείξει, τῆς μὲν τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος, τῆς δὲ τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὴν δύναμιν ὑπερφυῆ παρεχομένης·
17.5Çünkü geometride daha zor ve daha ağır konuların bu kadar basit ve temiz ilkelerle işlendiği başka bir eser bulunamaz. Kimileri bunu adamın doğuştan yeteneğine bağlar, kimileri de aşırı çabayla her şeyin kolayca ve zahmetsizce yapılmış gibi göründüğünü düşünür. Kişi kendi başına araştırarak ispatı bulamaz; ama öğrenir öğrenmez kendisi de bulabilirmiş gibi bir kanaat doğar içinde. O kadar düz ve kısa bir yol gösterilen sonuca götürür.
οὐ γὰρ ἔστιν ἐν γεωμετρίᾳ χαλεπωτέρας καὶ βαρυτέρας ὑποθέσεις ἐν ἁπλουστέροις λαβεῖν καὶ καθαρωτέροις στοιχείοις γραφομένας, καὶ τοῦθʼ οἱ μὲν εὐφυΐᾳ τοῦ ἀνδρὸς προσάπτουσιν, οἱ δὲ ὑπερβολῇ τινι πόνου νομίζουσιν ἀπόνως πεποιημένῳ καὶ ῥᾳδίως ἕκαστον ἐοικὸς γεγονέναι· ζητῶν μὲν γὰρ οὐκ ἄν τις εὕροι διʼ αὐτοῦ τὴν ἀπόδειξιν, ἅμα δὲ τῇ μαθήσει παρίσταται δόξα τοῦ κἂν αὐτὸν εὑρεῖν οὕτω λείαν ὁδὸν ἄγει καὶ ταχεῖαν ἐπὶ τὸ δεικνύμενον.
17.6Bu yüzden onun hakkında söylenenlere inanmamak mümkün değildir: Evinde yaşayan bir Siren'in büyüsüne kapılmış gibi yemek yemeyi unuturdu, vücuduna bakmayı ihmal ederdi. Çoğu kez zorla sürüklenerek yağlanmaya ve yıkanmaya götürülürdü; orada ocağın küllerine geometri şekilleri çizer, yağlanmış bedeninin üzerine parmağıyla çizgiler geçirirdi. Büyük bir hazza kapılmıştı, gerçekten de Musalar onu ele geçirmişti.
οὔκουν οὐδὲ ἀπιστῆσαι τοῖς περὶ αὐτοῦ λεγομένοις ἐστίν, ὡς ὑπʼ οἰκείας δή τινος καὶ συνοίκου θελγόμενος ἀεὶ σειρῆνος ἐλέληστο καὶ σίτου καὶ θεραπείας σώματος ἐξέλειπε, βίᾳ δὲ πολλάκις ἑλκόμενος ἐπʼ ἄλειμμα καὶ λουτρόν, ἐν ταῖς ἐσχάραις ἔγραφε σχήματα τῶν γεωμετρικῶν, καὶ τοῦ σώματος ἀληλιμμένου διῆγε τῷ δακτύλῳ γραμμάς, ὑπὸ ἡδονῆς μεγάλης κάτοχος ὢν καὶ μουσόληπτος ἀληθῶς.
17.7Birçok güzel buluş yaptığı hâlde, ölümünden sonra mezarının üzerine küreyi içine alan bir silindir konmasını ve üzerine kapsayan cismin kapsanana oranının yazılmasını dostlarından ve akrabalarından rica ettiği söylenir.
πολλῶν δὲ καὶ καλῶν εὑρετὴς γεγονώς λέγεται τῶν φίλων δεηθῆναι καὶ τῶν συγγενῶν ὅπως αὐτοῦ μετὰ τὴν τελευτὴν ἐπιστήσωσι τῷ τάφῳ τὸν περιλαμβάνοντα τὴν σφαῖραν ἐντὸς κύλινδρον, ἐπιγράψαντες τὸν λόγον τῆς ὑπεροχῆς τοῦ περιέχοντος στερεοῦ πρὸς τὸ περιεχόμενον.
18.118. Bölüm
Böylece Arkhimedes elinden geldiğince hem kendini hem şehri yenilmez tuttu. Marcellus kuşatma sırasında Sicilya'nın en eski şehirlerinden Megara'yı aldı; Akrillai yakınlarındaki Hippokrates ordugâhını da ele geçirdi, siper kazarlarken üzerlerine atılıp sekiz binden fazla adam öldürdü. Sicilya'nın büyük kısmını dolaştı, birçok şehri Kartacalılardan kopardı, karşısına çıkmaya cesaret edenleri bütün savaşlarda yendi.
Ἀρχιμήδης μὲν οὖν τοιοῦτος γενόμενος ἀήττητον ἑαυτόν τε καὶ τὴν πόλιν, ὅσον ἐφʼ ἑαυτῷ, διεφύλαξε. τῆς δὲ πολιορκίας διὰ μέσου Μάρκελλος εἷλε μὲν Μεγαρέας, πόλιν ἐν ταῖς παλαιοτάταις τῶν Σικελιωτίδων, εἷλε δὲ τὸ Ἱπποκράτους πρὸς Ἀκρίλλαις στρατόπεδον, καὶ κατέκτεινεν ὑπὲρ ὀκτακισχιλίους ἐπιπεσὼν χάρακα βαλλομένοις, ἐπέδραμε δὲ πολλὴν Τῆς Σικελίας καὶ πόλεις ἀπέστησε Καρχηδονίων καὶ μάχας ἐνίκησε πάσας τοὺς ἀντιταχθῆναι τολμήσαντας.
18.2Zaman geçince Syrakusai'den denize açılan Damippos adında bir Spartalıyı esir aldı. Syrakusaililer adamı fidyeyle geri almak isteyince, bu konuda sık sık görüşüp anlaşmalar yaparken gözüne bir kule ilişti. Kule gevşek korunuyordu, gizlice adam alabilecek durumdaydı, yanındaki sura da çıkılabiliyordu.
χρόνῳ δὲ προϊόντι Δάμιππόν τινα Σπαρτιάτην ἐκ Συρακουσῶν λαβὼν ἐκπλέοντα αἰχμάλωτον, ἀξιούντων ἐπὶ λύτροις τῶν Συρακοσίων κομίσασθαι τὸν ἄνδρα, πολλάκις ὑπὲρ τούτου διαλεγόμενος καὶ συντιθέμενος πύργον τινὰ κατεσκέψατο φυλαττόμενον μὲν ἀμελῶς, ἄνδρας δὲ δυνάμενον δέξασθαι κρύφα, τοῦ τείχους ἐπιβατοῦ παρʼ αὐτὸν ὄντος.
18.3Sık sık kuleye gidip konuşurken yüksekliğini iyice kestirdi, merdivenler hazırlattı. Syrakusaililerin Artemis bayramı yaptığı, kendilerini içkiye ve eğlenceye verdiği bir geceyi kolladı. Fark edilmeden yalnız kuleyi değil, gün doğmadan çevredeki surları da silahlı askerlerle doldurdu ve Hexapyla'yı yarıp açtı.
ὡς οὖν τό τε ὕψος ἐκ τοῦ πολλάκις προσιέναι καὶ διαλέγεσθαι πρὸς τὸν πύργον εἰκάσθη καλῶς καὶ κλίμακες παρεσκευάσθησαν, ἑορτὴν Ἀρτέμιδι τοὺς Συρακουσίους ἄγοντας καὶ πρὸς οἶνον ὡρμημένους καὶ παιδιὰν παραφυλάξας, ἔλαθεν οὐ μόνον τὸν πύργον κατασχών, ἀλλὰ καὶ κύκλῳ τὸ τεῖχος παρεμπλήσας ὅπλων πρὶν ἡμέραν γενέσθαι, καὶ τὰ Ἑξάπυλα διακόψας.
18.4Syrakusaililer durumu anlayıp kıpırdanmaya, paniğe kapılmaya başlayınca her yerden aynı anda boru çaldırdı. Şehrin hiçbir bölümü alınmamış kalmamış gibi büyük bir kaçış ve korku yarattı. Oysa en güçlü, en güzel ve en büyük bölüm hâlâ yerindeydi: buna Akhradine denir, çünkü dış şehre karşı surla çevrilidir; dış şehrin bir kısmına Neapolis, bir kısmına Tykhe adı verilir.
ἀρχομένων δὲ κινεῖσθαι καὶ ταράττεσθαι τῶν Συρακουσίων πρὸς τὴν αἴσθησιν, ἅμα πανταχόθεν ταῖς σάλπιγξι χρῆσθαι κελεύσας φυγὴν ἐποίησε πολλὴν καὶ φόβον, ὡς οὐδενὸς μέρους ἀναλώτου μένοντος, ἔμενε δὲ τὸ καρτερώτατον καὶ κάλλιστον καὶ μέγιστον Ἀχραδινὴ καλεῖται διὰ τὸ τετειχίσθαι πρὸς τὴν ἔξω πόλιν, ἧς τὸ μὲν Νέαν, τὸ δὲ Τύχην ὀνομάζουσι.
19.119. Bölüm
Buralar da ele geçirilince Marcellus gün ağarırken Hexapyla'dan şehre indi; emrindeki komutanlar onu kutluyordu. Ama anlatıldığına göre yukarıdan şehrin büyüklüğünü ve güzelliğini görünce uzun uzun ağladı, olacaklara acıdı; şehrin az sonra ordusu tarafından yağmalanınca nasıl bir görünümden nasıl bir görünüme döneceğini düşündü.
καὶ τούτων ἐχομένων ἅμα φάει διὰ τῶν Ἑξαπύλων ὁ Μάρκελλος κατῄει, μακαριζόμενος ὑπὸ τῶν ὑφʼ ἑαυτὸν ἡγεμόνων. αὐτός μέντοι λέγεται κατιδὼν ἄνωθεν καὶ περισκεψάμενος τῆς πόλεως τὸ μέγεθος καὶ τὸ κάλλος ἐπὶ πολὺ δακρῦσαι τῷ μέλλοντι γίνεσθαι συμπαθήσας, ἐννοήσας οἷον ἐξ οἵου σχῆμα καὶ μορφὴν ἀμείψει μετὰ μικρόν ὑπὸ τοῦ στρατοπέδου διαφορηθεῖσα.
19.2Çünkü komutanların hiçbiri askerlerin yağma yapma isteğine karşı çıkmaya cesaret edemiyordu; çoğu şehrin yakılıp yıkılmasını da istiyordu. Marcellus bu öneriyi hiç kabul etmedi; ama çok isteksizce, zorlanarak mal ve köleleri yağmalamalarına izin verdi. Hür kişilere dokunmayı yasakladı, hiçbir Syrakusailiyi öldürmemelerini, onlara hakaret etmemelerini, onları köleleştirmemelerini emretti.
τῶν γὰρ ἡγεμόνων οὐδεὶς μὲν ἦν ὁ τολμῶν ἐναντιοῦσθαι τοῖς στρατιώταις αἰτουμένοις διʼ ἁρπαγῆς ὠφεληθῆναι, πολλοὶ δὲ καὶ πυρπολεῖν καὶ κατασκάπτειν ἐκέλευον. ἀλλὰ τοῦτον μὲν οὐδὲ ὅλως προσήκατο τὸν λόγον ὁ Μάρκελλος, μάλα δὲ ἄκων βιασθεὶς ἔδωκεν ἀπὸ χρημάτων καὶ ἀνδραπόδων ὠφελεῖσθαι, τῶν δὲ ἐλευθέρων σωμάτων ἀπεῖπεν ἅψασθαι, καὶ διεκελεύσατο μήτε ἀποκτεῖναί τινα μήτε αἰσχῦναι μήτε ἀνδραποδίσασθαι Συρακουσίων.
19.3Bu kadar ölçülü davranmış görünse de şehrin acıklı bir felaket yaşadığını düşünüyordu. Bu kadar büyük bir sevinç içinde bile ruhu, bunca büyük ve parlak bir saadetin kısa sürede yok oluşunu görmenin acısını, ortak üzüntüsünü dışarı vuruyordu. Söylendiğine göre yağmalanan zenginlik sonraki Kartaca yağmasından az değildi. Çok geçmeden ihanetle düşen şehrin geri kalanını da askerler zorla yağmaladı, yalnız kraliyet hazinesi hariç; o da devlet hazinesine ayrıldı.
οὐ μὴν ἀλλὰ καίπερ οὕτω μετριάσαι δόξας οἰκτρὰ πάσχειν ἡγεῖτο τήν πόλιν, καὶ τὸ συμπαθοῦν καὶ τὸ συναλγοῦν ὅμως ἐν τοσούτῳ μεγέθει χαρᾶς ἡ ψυχὴ διέφαινεν ὁρῶντος ἐν βραχεῖ χρόνῳ πολλῆς καὶ λαμπρᾶς ἀφανισμὸν εὐδαιμονίας, λέγεται γὰρ οὐκ ἐλάττονα τοῦτον ἢ τὸν ὕστερον ἀπὸ Καρχηδόνος διαφορηθέντα πλοῦτον γενέσθαι· καὶ γὰρ τήν ἄλλην πόλιν οὐ μετὰ πολὺν χρόνον ἁλοῦσαν ἐκ προδοσίας ἐβιάσαντο διαρπάσαι, πλὴν τῶν βασιλικῶν χρημάτων· ταῦτα δὲ εἰς τὸ δημόσιον ἐξῃρέθη.
19.4Marcellus'u en çok Arkhimedes'in akıbeti üzdü. Arkhimedes o sırada tek başına bir şekil üzerinde bir şey inceliyordu. Zihnini de gözlerini de bu araştırmaya vermiş olduğundan Romalıların akınını ve şehrin düşüşünü fark etmedi. Birden başına bir asker dikildi ve Marcellus'un yanına gelmesini buyurdu. Arkhimedes problemi bitirip ispata bağlamadan gelmek istemedi.
μάλιστα δὲ τὸ Ἀρχιμήδους πάθος ἠνίασε Μάρκελλον. ἔτυχε μὲν γὰρ αὐτός τι καθʼ ἑαυτὸν ἀνασκοπῶν ἐπὶ διαγράμματος· καὶ τῇ θεωρίᾳ δεδωκὼς ἅμα τήν τε διάνοιαν καὶ τήν πρόσοψιν οὐ προῄσθετο τήν καταδρομὴν τῶν Ῥωμαίων οὐδὲ τήν ἅλωσιν τῆς πόλεως, ἄφνω δὲ ἐπιστάντος αὐτῷ στρατιώτου καὶ κελεύοντος ἀκολουθεῖν πρὸς Μάρκελλον οὐκ ἐβούλετο πρὶν ἢ τελέσαι τὸ πρόβλημα καὶ καταστῆσαι πρὸς τήν ἀπόδειξιν.
19.5Asker öfkelenip kılıcını çekti ve onu öldürdü. Başkaları ise Romalının hemen kılıç çekmiş bir hâlde onu öldürmek üzere başına dikildiğini, Arkhimedes'in onu görünce araştırmayı yarım ve görülmemiş bırakmamak için biraz beklemesini yalvardığını, ama adamın aldırmayıp onu öldürdüğünü anlatır.
ὁ δὲ ὀργισθεὶς καὶ σπασάμενος τὸ ξίφος ἀνεῖλεν αὐτόν. ἕτεροι μὲν οὖν λέγουσιν ἐπιστῆναι μὲν εὐθὺς ὡς ἀποκτενοῦντα ξιφήρη τὸν Ῥωμαῖον, ἐκεῖνον δʼ ἰδόντα δεῖσθαι καὶ ἀντιβολεῖν ἀναμεῖναι βραχὺν χρόνον, ὡς μὴ καταλίπῃ τὸ ζητούμενον ἀτελὲς καὶ ἀθεώρητον, τὸν δὲ οὐ φροντίσαντα διαχρήσασθαι.
19.6Üçüncü bir anlatıma göre de Arkhimedes matematik aletlerini, güneş saatlerini, küreleri ve güneşin büyüklüğünü görüşe göre ölçmeye yarayan açıölçerleri Marcellus'a götürürken askerlerle karşılaştı; kutuda altın taşıdığını sanarak onu öldürdüler. Ama Marcellus'un buna üzüldüğü, adamı öldüreni uğursuz biri gibi gözden çıkarıp yanından uzaklaştırdığı, akrabalarını bulup onurlandırdığı konusunda herkes hemfikirdir.
καὶ τρίτος ἐστὶ λόγος, ὡς κομίζοντι πρὸς Μάρκελλον αὐτῷ τῶν μαθηματικῶν ὀργάνων σκιόθηρα καὶ σφαίρας καὶ γωνίας, αἷς ἐναρμόττει τὸ τοῦ ἡλίου μέγεθος πρὸς τήν ὄψιν, στρατιῶται περιτυχόντες καὶ χρυσίον ἐν τῷ τεύχει δόξαντες φέρειν ἀπέκτειναν. ὅτι μέντοι Μάρκελλος ἤλγησε καὶ τὸν αὐτόχειρα τοῦ ἀνδρὸς ἀπεστράφη καθάπερ ἐναγῆ, τοὺς δὲ οἰκείους ἀνευρὼν ἐτίμησεν, ὁμολογεῖται.
20.120. Bölüm
Yabancılar Romalıları savaşta ustalıklı ve çarpışmada korkunç insanlar olarak görüyordu; ama hakkaniyet, insanlık ve genel olarak siyasi aretē konusunda örnek vermemişlerdi. Görünüşe göre Yunanlılara Romalıların daha adil olduğunu ilk gösteren o zaman Marcellus oldu.
τῶν δὲ Ῥωμαίων τοῖς ἐκτὸς ἀνθρώποις δεινῶν μὲν εἶναι πόλεμον μεταχειρίσασθαι καὶ φοβερῶν εἰς χεῖρας ἐλθεῖν νομιζομένων, εὐγνωμοσύνης δὲ καὶ φιλανθρωπίας καὶ ὅλως πολιτικῆς ἀρετῆς ὑποδείγματα μὴ δεδωκότων, πρῶτος δοκεῖ τότε Μάρκελλος ὑποδεῖξαι τοῖς Ἕλλησι δικαιοτέρους Ῥωμαίους.
20.2Çünkü kendisiyle karşılaşanlara öyle davrandı, şehirlere ve bireylere o kadar iyilik yaptı ki Enna'da, Megara'da ya da Syrakusai'de yakışıksız bir şey yapılmışsa bile bunun suçu yapanlardan çok uğrayanlarda aranıyordu. Birçok örnekten yalnız birini anacağım. Sicilya'da büyük olmayan ama çok eski bir şehir olan Engyion, Analar denen tanrıçaların görünmesiyle ünlüdür.
οὕτω γὰρ ἐχρῆτο τοῖς συμβάλλουσι καὶ τοσαῦτα καὶ πόλεις καὶ ἰδιώτας εὐεργέτησεν ὥστε, εἴ τι περὶ Ἔνναν ἢ Μεγαρεῖς ἢ Συρακουσίους ἔργον ἦν εἰργασμένον οὐκ ἐπιεικὲς αὐτοῖς, τοῦτο τῶν πεπονθότων αἰτίᾳ μᾶλλον ἢ τῶν πεποιηκότων δοκεῖν γεγονέναι. μνησθήσομαι δὲ ἑνὸς ἀπὸ πολλῶν, πόλις ἐστι τῆς Σικελίας Ἐγγύϊον οὐ μεγάλη, ἀρχαία δὲ πάνυ καὶ διὰ θεῶν ἐπιφάνειαν ἔνδοξος, ἃς καλοῦσι Ματέρας.
20.3Tapınağın Giritliler tarafından kurulduğu söylenir; orada bazı mızraklar ve tunç miğferler gösterilirdi, kimilerinde Meriones'in, kimilerinde Ulixes'in, yani Odysseus'un adı yazılıydı; bunlar tanrıçalara adanmıştı. Şehir hevesle Kartaca'dan yanaydı. Vatandaşların ileri geleni Nikias halk meclisinde açıkça konuşarak, muhaliflerinin yanıldığını göstererek şehri Romalılardan yana geçmeye ikna etmeye çalıştı.
ἵδρυμα λέγεται Κρητῶν γενέσθαι τὸ ἱερόν καὶ λόγχας τινὰς ἐδείκνυσαν καὶ κράνη χαλκᾶ, τὰ μὲν ἔχοντα Μηριόνου, τὰ δὲ Οὐλίξου, τουτέστιν Ὀδυσσέως, ἐπιγραφάς, ἀνατεθεικότων ταῖς θεαῖς. ταύτην προθυμότατα καρχηδονίζουσαν Νικίας, ἀνὴρ πρῶτος τῶν πολιτῶν, ἔπειθε μεταθέσθαι πρὸς Ῥωμαίους, ἀναφανδὸν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις παρρησιαζόμενος καὶ κακῶς φρονοῦντας ἐξελέγχων τοὺς ὑπεναντίους.
20.4Onun gücünden ve ününden korkanlar kendisini yakalayıp Fenikelilere teslim etmeye karar verdiler. Nikias gizlice gözetlendiğini anlayınca Analar hakkında uygunsuz sözleri açık açık söylemeye başladı; tanrıçaların bilinen görünmesine ve ününe inanmadığını, bunları küçümsediğini gösterecek çok şey yaptı. Düşmanları buna seviniyordu, çünkü başına gelecekler için en büyük sebebi kendi eliyle hazırlıyordu.
οἱ δὲ φοβούμενοι τὴν δύναμιν αὐτοῦ καὶ τὴν δόξαν ἐβουλεύσαντο συναρπάσαι καὶ παραδοῦναι τοῖς Φοίνιξιν. αἰσθόμενος οὖν ὁ Νικίας ἤδη καὶ παραφυλαττόμενον ἀδήλως ἑαυτόν, ἐξέφερεν ἐν φανερῷ λόγους περὶ τῶν Ματέρων ἀνεπιτηδείους, καὶ πολλὰ πρὸς τὴν νομιζομένην ἐπιφάνειαν καὶ δόξαν ὡς ἀπιστῶν καὶ καταφρονῶν ἔπραττεν, ἡδομένων τῶν ἐχθρῶν ὅτι τὴν μεγίστην αἰτίαν αὐτὸς ἐφʼ ἑαυτὸν ὧν πείσεται παρεῖχε.
20.5Tutuklama hazırlıkları tamamlandığında vatandaşlar meclisi toplanmıştı. Nikias halka bir şey söyleyip öğüt verirken birden kendini yere attı. Doğal olarak şaşkın bir sessizlik oldu. Biraz sonra başını kaldırıp sağa sola çevirdi, titrek ve boğuk bir sesle konuşmaya başladı, sesini yavaş yavaş yükseltip sertleştirdi. Bütün tiyatronun ürperti ve sessizlik içinde olduğunu görünce üstündeki pelerini fırlattı, gömleğini yırttı, yarı çıplak ayağa fırlayıp Analar'ın onu kovaladığını haykırarak tiyatronun çıkışına koştu.
γεγονότων δὲ τῶν πρὸς τὴν σύλληψιν ἑτοίμων ἦν μὲν ἐκκλησία τῶν πολιτῶν, ὁ δὲ Νικίας μεταξύ τι λέγων καὶ συμβουλεύων πρὸς τὸν δῆμον ἐξαίφνης ἀφῆκεν εἰς τὴν γῆν τὸ σῶμα, καὶ μικρὸν διαλιπών, οἷον εἰκὸς, ἡσυχίας σὺν ἐκπλήξει γενομένης, τὴν κεφαλὴν ἐπάρας καὶ περιενεγκὼν, ὑποτρόμῳ φωνῇ καὶ βαρείᾳ, κατὰ μικρὸν συντείνων καὶ παροξύνων τὸν ἦχον, ὡς ἑώρα φρίκῃ καὶ σιωπῇ κατεχόμενον τὸ θέατρον, ἀπορρίψας τὸ ἱμάτιον καὶ περιρρηξάμενος τὸν χιτωνίσκον, ἡμίγυμνος ἀναπηδήσας ἔθεε πρὸς τὴν ἔξοδον τοῦ θεάτρου, βοῶν ὑπὸ τῶν Ματέρων ἐλαύνεσθαι.
20.6Kimse ona dokunmaya, önüne çıkmaya cesaret edemedi, herkes batıl inançla yoldan çekildi. Böylece kapılara koştu, cinlenmiş ve aklını yitirmiş birine yakışan hiçbir sesten, hiçbir hareketten geri durmadı. Kocasının sırrını bilen ve hilesine ortak olan karısı da çocuklarını alıp önce tanrıların tapınağına sığınarak yalvarırmış gibi yerlerde süründü, sonra başıboş dolaşan kocasını arıyormuş gibi yaparak kimse engel olmadan güven içinde şehirden çıktı.
μηδενὸς δὲ τολμῶντος ἅψασθαι μηδὲ ἀπαντῆσαι διὰ δεισιδαιμονίαν, ἀλλʼ ἐκτρεπομένων, ἐπὶ τὰς πύλας ἐξέδραμεν, οὔτε φωνῆς τινος οὔτε κινήσεως πρεπούσης δαιμονῶντι καὶ παραφρονοῦντι φεισάμενος. ἡ δὲ γυνὴ συνειδυῖα καὶ συντεχνάζουσα τῷ ἀνδρί, λαβοῦσα τὰ παιδία πρῶτον μὲν ἱκέτις προσεκυλινδεῖτο τοῖς μεγάροις τῶν θεῶν, ἔπειτα πλανώμενον ἐκεῖνον προσποιουμένη ζητεῖν κωλύοντος οὐδενὸς ἀσφαλῶς ἀπῆλθεν ἐκ τῆς πόλεως.
20.7Böylece Syrakusai'ye, Marcellus'un yanına sağ salim ulaştılar. Engyionlular birçok taşkınlık ve suç işlemişlerdi; Marcellus gelip hepsini zincire vurdu, cezalandırmak üzereydi. Nikias yanına gelip ağladı, sonunda ellerine ve dizlerine sarılarak düşmanlarından başlayıp vatandaşları için af diledi. Marcellus yumuşadı, hepsini serbest bıraktı, şehre hiç dokunmadı; Nikias'a da çok toprak ve çok hediye verdi. Bunları filozof Poseidonios anlatmıştır.
καὶ διεσώθησαν μὲν οὕτως εἰς Συρακούσας πρὸς Μάρκελλον ἐπεὶ δὲ πολλὰ τοὺς Ἐγγυΐους ὑβρίσαντας καὶ πλημμελήσαντας ἐλθὼν Μάρκελλος ἔδησε πάντας ὡς τιμωρησόμενος, ὁ δὲ Νικίας ἐδάκρυσε παρεστώς, τέλος δὲ χειρῶν καὶ γονάτων ἁπτόμενος παρῃτεῖτο τοὺς πολίτας, ἀπὸ τῶν ἐχθρῶν ἀρξάμενος, ἐπικλασθεὶς ἀφῆκε πάντας καὶ τὴν πόλιν οὐδὲν ἠδίκησε, τῷ δὲ Νικίᾳ χώραν τε πολλὴν καὶ δωρεὰς πολλὰς ἔδωκε. ταῦτα μὲν οὖν Ποσειδώνιος ὁ φιλόσοφος ἱστόρησε.
21.121. Bölüm
Romalılar Marcellus'u kendi topraklarındaki, sınırlarının içindeki savaş için geri çağırınca, dönüşünde Syrakusai'deki adakların çoğunu ve en güzellerini beraberinde götürdü; bunlar hem kendi zafer alayında gösterilecek, hem de şehri süsleyecekti. Çünkü Roma daha önce ne ince, zarif şeylere sahipti ne de onları tanırdı; o çok sevilen incelik ve hoşluk orada yoktu.
τὸν δὲ Μάρκελλον ἀνακαλουμένων τῶν Ῥωμαίων ἐπὶ τὸν ἐγχώριον καὶ σύνοικον πόλεμον, ἐπανερχόμενος τὰ πλεῖστα καὶ κάλλιστα τῶν ἐν Συρακούσαις ἐκίνησεν ἀναθημάτων, ὡς αὐτῷ τε πρὸς τὸν θρίαμβον ὄψις εἴη καὶ τῇ πόλει κόσμος. οὐδὲν γὰρ εἶχεν οὐδʼ ἐγίνωσκε πρότερον τῶν κομψῶν καὶ περιττῶν, οὐδὲ ἦν ἐν αὐτῇ τὸ χάριεν τοῦτο καὶ γλαφυρὸν ἀγαπώμενον,
21.2Barbar silahları ve kanlı ganimetlerle doluydu, zaferlerin hatıraları ve anıtlarla çevriliydi. Bu, ne neşeli ne de korkusuz bir manzaraydı; korkak ve sefih seyircilere göre değildi. Epameinondas Boiotia ovasına Ares'in dans yeri, Ksenophon Ephesos'a savaş tezgâhı demişti; bana kalırsa aynı şekilde o zamanın Roma'sına da Pindaros'la "savaşı derin Ares'in kutsal alanı" denebilirdi.
ὅπλων δὲ βαρβαρικῶν καὶ λαφύρων ἐναίμων ἀνάπλεως οὖσα καὶ περιεστεφανωμένη θριάμβων ὑπομνήμασι καὶ τροπαίοις οὐχ ἱλαρὸν οὐδʼ ἄφοβον οὐδὲ δειλῶν ἦν θέαμα καὶ τρυφώντων θεατῶν, ἀλλʼ ὥσπερ Ἐπαμεινώνδας τὸ Βοιώτιον πεδίον Ἄρεως ὀρχήστραν, Ξενοφῶν δὲ τὴν Ἔφεσον πολέμου ἐργαστήριον, οὕτως ἄν μοι δοκεῖ τις τότε τὴν Ῥώμην κατὰ Πίνδαρον βαθυπτολέμου τέμενος Ἄρεως προσειπεῖν.
21.3Bu yüzden Marcellus halk arasında daha çok ün kazandı, çünkü şehri haz veren, Yunan zarafeti ve inandırıcılığı taşıyan görüntülerle süslemişti. Yaşlılar arasında ise Fabius Maximus daha saygındı; çünkü o Tarentum'u aldığında böyle hiçbir şeye dokunmamış, götürmemişti. Öteki malları ve serveti çıkarmış ama heykellerin yerinde kalmasına izin vermiş, şu ünlü sözü söylemişti:
διὸ καὶ μᾶλλον εὐδοκίμησε παρὰ μὲν τῷ δήμῳ Μάρκελλος ἡδονὴν ἐχούσαις καὶ χάριν Ἑλληνικὴν καὶ πιθανότητα διαποικίλας ὄψεσι τὴν πόλιν, παρὰ δὲ τοῖς πρεσβυτέροις Φάβιος Μάξιμος, οὐδὲν γὰρ ἐκίνησε τοιοῦτον οὐδὲ μετήνεγκεν ἐκ τῆς Ταραντίνοις πόλεως ἁλούσης, ἀλλὰ τὰ μὲν ἄλλα χρήματα καὶ τὸν πλοῦτον ἐξεφόρησε, τὰ δὲ ἀγάλματα μένειν εἴασεν, ἐπειπὼν τὸ μνημονευόμενον·
21.4"Bu öfkeli tanrıları Tarentumlulara bırakalım." Marcellus'u ise suçluyorlardı: Önce şehri kıskançlığın hedefi yapmıştı, çünkü yalnız insanlar değil, tanrılar da sanki esirmiş gibi götürülüp alayda gezdiriliyordu. Sonra savaşmaya ya da çiftçiliğe alışmış,
ἀπολείπωμεν γὰρ ἔφη, τοὺς θεοὺς τούτους τοῖς Ταραντίνοις κεχολωμένους. Μάρκελλον δʼ ᾐτιῶντο πρῶτον μὲν ὡς ἐπίφθονον ποιοῦντα τὴν πόλιν, οὐ μόνον ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ θεῶν οἷον αἰχμαλώτων ἀγομένων ἐν αὐτῇ καὶ πομπευομένων, ἔπειτα ὅτι τὸν δῆμον εἰθισμένον πολεμεῖν ἢ γεωργεῖν,
21.5sefahat ve tembelliği tanımayan, Euripides'in Herakles'i gibi
kaba, inceliksiz, en büyük işlerde iyi
olan halkı aylaklıkla, sanatlar ve sanatçılar üzerine gevezelikle doldurmuş, onları günün büyük kısmını bu işlerle geçiren ince zevk düşkünleri hâline getirmişti. Yine de Marcellus Yunanlılara karşı bununla gururlanır, Yunanistan'ın güzel ve hayranlık verici eserlerine saygı ve hayranlık duymayı bilmeyen Romalılara bunu öğrettiğini söylerdi.
τρυφῆς δὲ καὶ ῥᾳθυμίας ἄπειρον ὄντα καὶ κατὰ τὸν Εὐριπίδειον Ἡρακλέα, φαῦλον, ἄκομψον, τὰ μέγιστʼ ἀγαθόν, σχολῆς ἐνέπλησε καὶ λαλιᾶς περὶ τεχνῶν καὶ τεχνιτῶν, ἀστεϊζόμενον καὶ διατρίβοντα πρὸς τούτῳ πολὺ μέρος τῆς ἡμέρας, οὐ μὴν ἀλλὰ τούτοις ἐσεμνύνετο καὶ πρὸς τοὺς Ἕλληνας, ὡς τὰ καλὰ καὶ θαυμαστὰ τῆς Ἑλλάδος οὐκ ἐπισταμένους τιμᾶν καὶ θαυμάζειν Ῥωμαίους διδάξας.
22.122. Bölüm
Düşmanları Marcellus'un zaferine karşı çıkınca, Sicilya'da daha yapılmamış bazı işler kaldığı için, üçüncü zafer alayı da kıskançlık uyandıracağından, kendisi de şuna razı oldu: tam ve büyük zafer alayını Alban dağında yapacak, şehre ise küçük olanıyla girecekti; buna Yunanlılar eua, Romalılar ova derler.
ἐνισταμένων δὲ τῶν ἐχθρῶν τῷ Μαρκέλλῳ πρὸς τὸν θρίαμβον, ἐπεὶ καὶ πράξεις τινὲς ὑπολιπεῖς ἦσαν ἔτι περὶ Σικελίαν καὶ φθόνον εἶχεν ὁ τρίτος θρίαμβος, συνεχώρησεν αὐτὸς τὸν μὲν ἐντελῆ καὶ μέγαν εἰς τὸ Ἀλβανὸν ὄρος ἐξελάσαι, τὸν δὲ ἐλάττω καταγαγεῖν εἰς τὴν πόλιν, ὃν εὔαν Ἕλληνες, ὄβαν δὲ Ῥωμαῖοι καλοῦσι.
22.2Bu alayda dört atlı arabaya binmez, defne çelengi takmaz, etrafında borular çalınmaz. Sandaletle yürüyerek, çok sayıda flütçüyle yürür, başında mersin çelengi taşır; görünüşü korkunç değil, barışçıl ve hoştur. Bu da bana göre eski zamanlarda zafer alaylarının işin büyüklüğüne değil, tarzına göre ayrıldığının en büyük kanıtıdır.
πέμπει δὲ αὐτὸν οὐκ ἐπὶ τὸν τεθρίππου βεβηκὼς οὐδὲ δάφνης ἔχων στέφανον οὐδὲ περισαλπιζόμενος, ἀλλὰ πεζὸς ἐν βλαύταις, ὑπʼ αὐλητῶν μάλα πολλῶν, καὶ μυρρίνης στέφανον ἐπικείμενος, ὡς ἀπόλεμος καὶ ἡδὺς ὀφθῆναι μᾶλλον ἢ καταπληκτικός, ὃ καὶ μέγιστον ἐμοὶ τεκμήριόν ἐστι τοῦ τρόπῳ πράξεως, ἀλλὰ μὴ μεγέθει, διωρίσθαι τοὺς θριάμβους τὸ παλαιόν.
22.3Çünkü düşmanı savaşla ve kanla yenenler, anlaşılan o Ares'e yaraşan korkunç alayla girer, tıpkı orduların arınma törenlerinde yaptıkları gibi silahları ve adamları bol bol defneyle sararlardı. Savaşa gerek duymadan, her şeyi sohbetle, ikna ile ve sözle iyi düzenleyen komutanlara ise kanun, sanki bir zafer ilahisi söylemek için bu barışçıl, bayram havasındaki alayı verirdi.
οἱ μὲν γὰρ μετὰ μάχης καὶ φόνου τῶν πολεμίων ἐπικρατήσαντες τὸν Ἀρήϊον ἐκεῖνον, ὡς ἔοικε, καὶ φοβερὸν εἰσῆγον, ὥσπερ ἐν τοῖς καθαρμοῖς τῶν στρατοπέδων εἰώθεσαν, δάφνῃ πολλῇ καταστέψαντες τὰ ὅπλα καὶ τοὺς ἄνδρας, τοῖς δὲ πολέμου μὲν μὴ δεηθεῖσι στρατηγοῖς, ὁμιλίᾳ δὲ καὶ πειθοῖ καὶ διὰ λόγου πάντα θεμένοις καλῶς, οἷον ἐπιπαιανίσαι τὴν ἀπόλεμον ταύτην καὶ πανηγυρικὴν ἀπεδίδου πομπὴν ὁ νόμος.
22.4Çünkü flüt barışın bir parçasıdır, mersin de tanrılar arasında şiddetten ve savaştan en çok nefret eden Aphrodite'nin bitkisidir. Bu zafer alayının ova diye anılması, çoğunun sandığı gibi euasmos'tan değildir (çünkü ötekini de bağırarak, şarkı söyleyerek uğurlarlar); bu adı Yunanlılar alışık oldukları kelimeye benzetmiştir, çünkü onlar da bu şerefin Euios ve Thriambos dediğimiz Dionysos'la bir ilgisi olduğuna inanıyorlardı. Oysa gerçek böyle değildir. Büyük zaferde komutanların atadan kalma âdeti öküz kurban etmekti, bu alayda ise koyun keserlerdi. Romalılar koyuna ova der; bu yüzden zafer alayına da ova adı verildi.
καὶ γὰρ ὁ αὐλὸς εἰρήνης μέρος καὶ τὸ μύρτον Ἀφροδίτης φυτόν, ἣ μάλιστα θεῶν ἀπέχθεται βίᾳ καὶ πολέμοις. ὄβας δʼ οὐ παρὰ τὸν εὐασμόν, ὡς οἱ πολλοὶ νομίζουσιν, ὁ θρίαμβος οὗτος ὀνομάζεται καὶ γὰρ ἐκεῖνον ἐφευάζοντες καὶ ᾄδοντες παραπέμπουσιν, ἀλλʼ ὑφʼ Ἑλλήνων εἰς τὸ σύνηθες αὐτοῖς παρῆκται τοὔνομα, πεπεισμένων ἅμα καὶ Διονύσῳ τι τῆς τιμῆς προσήκειν, ὃν Εὔϊον καὶ Θρίαμβον ὀνομάζομεν. οὐχ οὕτω δὲ ἔχει τὸ ἀληθές, ἀλλʼ ἐπὶ μὲν τῷ μεγάλῳ θριάμβῳ βουθυτεῖν πάτριον ἦν τοῖς στρατηγοῖς, ἐπὶ δὲ τούτῳ πρόβατον ἔθυον. ὄβα δὲ τὰ πρόβατα Ῥωμαῖοι καλοῦσιν ἐκ τούτου καὶ τὸν θρίαμβον ὄβαν ὠνόμασαν.
22.5Sparta kanun koyucusunun kurbanları Romalınınkine zıt biçimde düzenlediğine de bakmaya değer. Çünkü Sparta'da emekli komutanlardan isteğini hile ya da ikna ile yapan öküz, savaşla yapan horoz kurban eder. Son derece savaşçı olmalarına rağmen söz ve zekâyla başarılan işi, zor ve cesaretle başarılandan daha büyük ve insana daha yaraşır sayarlardı. Bu konuda doğrusunun ne olduğunu düşünmek okura kalmıştır.
ἄξιον δὲ καὶ τὸν Λακωνικὸν ἀποθεωρῆσαι νομοθέτην ὑπεναντίως τῷ Ῥωμαϊκῷ τάξαντα τὰς θυσίας, θύει γὰρ ἐν Σπάρτῃ τῶν ἀποστρατήγων ὁ μὲν διʼ ἀπάτης ἢ πειθοῦς ὃ βούλεται διαπραξάμενος βοῦν, ὁ δὲ διὰ μάχης ἀλεκτρυόνα. καίπερ γὰρ ὄντες πολεμικώτατοι μείζονα καὶ μᾶλλον ἀνθρώπῳ πρέπουσαν ἡγοῦντο τὴν διὰ λόγου καὶ συνέσεως πρᾶξιν ἢ τὴν μετὰ βίας καὶ ἀνδρείας, ταῦτα μὲν οὖν ὅπως ἔχει σκοπεῖν πάρεστι.
23.123. Bölüm
Marcellus dördüncü kez konsülken düşmanları Syrakusaililere Roma'ya gelip onu suçlamayı, korkunç ve antlaşmaya aykırı muamele gördükleri için senatoda bağırıp çağırmayı öğütlediler. Marcellus o sırada Capitolium'da bir kurban töreni yapıyordu. Senato hâlâ toplantı hâlindeyken Syrakusaililer girip kendilerine söz ve dava hakkı verilmesini istediler. Görevdaşı onları dışarı çıkardı,
τοῦ δὲ Μαρκέλλου τὸ τέταρτον ὑπατεύοντος οἱ ἐχθροὶ τοὺς Συρακουσίους ἀνέπεισαν εἰς Ῥώμην ἀφικομένους κατηγορεῖν καὶ καταβοᾶν πρὸς τὴν σύγκλητον ὡς δεινὰ καὶ παράσπονδα πεπονθότας. ἔτυχε μὲν οὖν ἐν Καπιτωλίῳ θυσίαν τινὰ συντελῶν ὁ Μάρκελλος· ἔτι δὲ συγκαθεζομένῃ τῇ γερουσίᾳ τῶν Συρακουσίων προσπεσόντων καὶ δεομένων λόγου τυχεῖν καὶ δίκης, ὁ μὲν συνάρχων ἐξεῖργεν αὑτούς,
23.2çünkü Marcellus orada yokken bu işe kızmıştı. Ama Marcellus haberi duyunca hemen geldi. Önce konsül olarak makam kürsüsüne oturup işleri yönetti, sonra öteki işler bitince kürsüden inip sıradan bir vatandaş gibi sanıkların konuştuğu yere geçti ve Syrakusaililere kendisini suçlama imkânı verdi.
ἀγανακτῶν ὑπὲρ τοῦ Μαρκέλλου μὴ παρόντος, ὁ δὲ Μάρκελλος εὐθὺς ἧκεν ἀκούσας, καὶ πρῶτον μὲν ἐπὶ τοῦ δίφρου καθίσας ὡς ὕπατος ἐχρημάτιζεν, ἔπειτα, τῶν ἄλλων τέλος ἐχόντων, καταβὰς ἀπὸ τοῦ δίφρου καὶ καταστὰς ὥσπερ ἰδιώτης εἰς τὸν τόπον ἐν ᾧ λέγειν εἰώθασιν οἱ κρινόμενοι, τοῖς Συρακουσίοις ἐλέγχειν αὑτὸν παρεῖχεν.
23.3Adamın saygınlığı ve güveni karşısında çok şaşırdılar; silah içinde karşı durulmaz olan bu adamı erguvan kenarlı giysisi içinde daha korkunç, karşısına çıkılması daha zor buldular. Yine de Marcellus'la anlaşmazlık içindekilerin cesaretlendirmesiyle suçlamaya başladılar, bir tür ağıtla karışık savunmalarını sürdürdüler.
οἱ δὲ δεινῶς μὲν συνεταράχθησαν πρὸς τὸ ἀξίωμα καὶ τὸ πεποιθὸς τοῦ ἀνδρός, καὶ τὸ ἐν τοῖς ὅπλοις ἀνυπόστατον ἔτι μᾶλλον ἐν τῇ περιπορφύρῳ φοβερὸν ἡγοῦντο καὶ δυσαντίβλεπτον. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παραθαρρυνόντων αὐτοὺς τῶν διαφερομένων πρὸς τὸν Μάρκελλον ἤρξαντο τῆς κατηγορίας καὶ διεξῆλθον ὀλοφυρμῷ τινι μεμιγμένην δικαιολογίαν,
23.4Bunun özü şuydu: Romalıların müttefiki ve dostu olmalarına rağmen, başka komutanların birçok düşmandan bile esirgediği şeyleri çekmişlerdi. Marcellus buna şöyle karşılık verdi: Romalılara yaptıkları onca kötülüğe karşılık, savaşta zorla alınan insanların çekmesini engellemenin mümkün olmadığı şeyler dışında hiçbir şey çekmemişlerdi. Böyle alınmış olmaları da kendi suçlarıydı, çünkü defalarca çağrısına uymak istememişlerdi.
ἧς ἦν τὸ κεφάλαιον ὅτι σύμμαχοι καὶ φίλοι Ῥωμαίοις ὄντες πεπόνθασιν ἃ πολλοῖς τῶν πολεμίων ἕτεροι στρατηγοὶ μὴ παθεῖν ἐχαρίσαντο. πρὸς ταῦτα ὁ Μάρκελλος ἔλεγεν ὡς ἀντὶ πολλῶν ὧν δεδράκασι Ῥωμαίους κακῶς οὐδὲν πεπόνθασι, πλὴν ἃ πολέμῳ καὶ κατὰ κράτος ἁλόντας ἀνθρώπους κωλῦσαι παθεῖν οὐ δυνατόν ἐστιν, οὕτω δὲ ἁλῶναι διʼ αὑτούς, πολλὰ προκαλουμένῳ πεισθῆναι μὴ ἐθελήσαντας.
23.5Çünkü tiranlar onları savaşmaya zorlamamıştı, tersine onlar tiranları da savaş için seçmişlerdi. Sözler söylendikten sonra Syrakusaililer âdet olduğu gibi senatodan çekilirken Marcellus da onlarla birlikte çıktı, senatoyu görevdaşına bıraktı ve senato binasının kapısı önünde bekledi. Ne davadan korkuyor, ne Syrakusaililere öfkeleniyordu; her zamanki sakin hâlini bozmadan, yumuşaklıkla ve düzgün bir tavırla davanın sonucunu bekliyordu.
οὐ γὰρ ὑπὸ τῶν τυράννων πολεμῆσαι βιασθέντας, ἀλλὰ κἀκείνους ἐπὶ τῷ πολεμεῖν ἑλέσθαι τυράννους. λεχθέντων δὲ τῶν λόγων καὶ μεθισταμένοις, ὥσπερ εἴωθεν, ἐκ τῆς βουλῆς τοῖς Συρακουσίοις συνεξῆλθε Μάρκελλος, ἐπὶ τῷ συνάρχοντι ποιησάμενος τὴν σύγκλητον, καὶ πρὸ τῶν θυρῶν τοῦ βουλευτηρίου διέτριβεν, οὔτε φόβῳ διὰ τὴν δίκην οὔτε θυμῷ πρὸς τοὺς Συρακουσίους τοῦ συνήθους μεταβαλὼν καταστήματος, ἀλλὰ πρᾴως πάνυ καὶ κοσμίως τὸ τῆς δίκης τέλος ἐκδεχόμενος.
23.6Oylar sayılıp kazandığı açıklanınca Syrakusaililer ayaklarına kapandı, gözyaşları içinde kendilerine, orada bulunanlara öfkesini bağışlamasını, şehrin geri kalanına da daima gördüğü iyilikleri hatırlayıp minnet duyan bir şehir olarak acımasını istediler. Marcellus yumuşadı, onlarla barıştı ve öteki Syrakusaililere de iyilik yapmayı hiç bırakmadı.
ἐπεὶ δὲ διηνέχθησαν αἱ γνῶμαι καὶ νικῶν ἀπεδείχθη, προσπίπτουσιν αὐτῷ οἱ Συρακούσιοι, μετὰ δακρύων δεόμενοι τὴν ὀργὴν εἰς αὐτοὺς ἀφεῖναι τοὺς παρόντας, οἰκτεῖραι δὲ τὴν ἄλλην πόλιν μεμνημένην ὧν ἔτυχεν ἀεὶ καὶ χάριν ἔχουσαν. ἐπικλασθεὶς οὖν ὁ Μάρκελλος τούτοις τε διηλλάγη, καὶ τοῖς ἄλλοις Συρακουσίοις ἀεί τι πράττων ἀγαθὸν διετέλει.
23.7Onlara verdiği özgürlüğü, kanunlarını ve mallarından kalanları senato da onayladı. Bunun karşılığında Syrakusaililerden başka olağanüstü onurlar gördü; Marcellus ya da soyundan biri Sicilya'ya ayak bastığında Syrakusaililerin çelenk takıp tanrılara kurban kesmelerini de kanunlaştırdılar.
καὶ τὴν ἐλευθερίαν ἣν ἀπέδωκεν αὐτοῖς, καὶ τοὺς νόμους καὶ τῶν κτημάτων τὰ περιόντα βέβαια παρέσχεν ἡ σύγκλητος, ἀνθʼ ὧν ἄλλας τε τιμὰς ὑπερφυεῖς ἔσχε παρʼ αὐτοῖς, καὶ νόμον ἔθεντο τοιοῦτον, ὁπόταν ἐπιβῇ Σικελίας Μάρκελλος ἢ τῶν ἐκγόνων τις αὐτοῦ, στεφανηφορεῖν Συρακουσίους καὶ θύειν τοῖς θεοῖς.
24.124. Bölüm
Bundan sonra Hannibal'e yöneldi. Cannae'den sonra öteki konsül ve komutanların hemen hepsi bu adama karşı tek bir yol izliyordu: çarpışmadan kaçmak. Kimse karşısına dizilip göğüs göğüse gelmeye cesaret edemiyordu. Marcellus ise bunun tersi bir yola girdi.
τοὐντεῦθεν ἤδη τρέπεται πρὸς Ἀννίβαν. καὶ τῶν ἄλλων ὑπάτων καὶ ἡγεμόνων σχεδὸν ἁπάντων μετὰ τὰ ἐν Κάνναις ἑνὶ στρατηγήματι τῷ φυγομαχεῖν χρωμένων ἐπὶ τὸν ἄνδρα, παρατάττεσθαι δὲ καὶ συμπλέκεσθαι μηδενὸς τολμῶντος, αὐτὸς ἐπὶ τὴν ἐναντίαν ὥρμησεν ὁδόν,
24.2Hannibal'i yıprattığı sanılan zamanın, ondan önce ve fark edilmeden İtalya'yı tüketeceğini düşünüyordu. Fabius'un da hep güvenliğe sarılarak yurdun hastalığını iyi tedavi etmediğini, savaşın ülkenin gücüyle birlikte sönmesini beklediğini söylüyordu. Ona göre Fabius, tedavi konusunda ürkek ve çekingen olup hastanın gücünün tükenmesini hastalığın gerilemesi sanan hekimlere benziyordu.
οἰόμενος τῷ δοκοῦντι καταλύειν Ἀννίβαν χρόνῳ πρότερον ἐκτριβεῖσαν ὑπʼ ἐκείνου λήσεσθαι τὴν Ἰταλίαν, καὶ τὸν Φάβιον ἀεὶ τῆς ἀσφαλείας ἐχόμενον οὐ καλῶς ἔχειν ἰᾶσθαι τὸ νόσημα τῆς πατρίδος, περιμένοντα τῇ ῥώμῃ μαραινομένῃ συναποσβῆναι τὸν πόλεμον, ὥσπερ ἰατρῶν τοὺς ἀτόλμους καὶ δειλοὺς πρὸς τὰ βοηθήματα, τῆς νόσου παρακμὴν τὴν τῆς δυνάμεως ἐξανάλωσιν ἡγουμένους.
24.3Önce ayaklanmış büyük Samnit şehirlerini aldı, buralarda depolanmış bol tahılı ve parayı, şehirleri koruyan üç bin Hannibal askerini ele geçirdi. Sonra Hannibal, Apulia'da prokonsül Gnaeus Fulvius'u on bir askerî tribunla birlikte öldürüp ordusunun çoğunu kılıçtan geçirince, Marcellus Roma'ya mektup göndererek vatandaşlara cesur olmalarını söyledi; Hannibal'in sevincini elinden almak için hemen yola çıkmıştı.
πρῶτον μὲν οὖν τὰς Σαυνιτικὰς πόλεις μεγάλας ἀφεστώσας ἑλών, σῖτόν τε πολὺν ἀποκείμενον ἐν αὐταῖς καὶ χρήματα καὶ τοὺς φυλάσσοντας Ἀννίβου στρατιώτας τρισχιλίους ὄντας ἔλαβεν ἔπειτα τοῦ Ἀννίβου Φούλβιον Γναῖον ἀνθύπατον ἐν Ἀπουλίᾳ, κατακτείναντος μὲν αὐτὸν σὺν ἕνδεκα χιλιάρχοις, κατακόψαντος δὲ τῆς στρατιᾶς τὸ πλεῖστον, ἔπεμψεν εἰς Ῥώμην γράμματα τοὺς πολίτας παρακαλῶν θαρρεῖν αὐτὸς γὰρ ἤδη βαδίζειν ὡς ἀφέλοιτο τὴν χαρὰν Ἀννίβου.
24.4Livius'a göre bu mektup okunduğunda acıyı hafifletmedi, tersine korkuyu artırdı; çünkü Romalılar Marcellus Fulvius'tan ne kadar üstünse, tehlikenin de olandan o kadar büyük olduğunu düşünüyorlardı. Marcellus ise yazdığı gibi hemen Hannibal'in peşine düşüp Lucania'ya girdi; onu Numistro şehri yakınlarında sarp tepelerin üzerinde mevzilenmiş buldu ve kendisi ovada ordugâh kurdu.
καὶ ταῦτα μὲν ὁ Λίβιός φησιν ἀναγνωσθέντα τὰ γράμματα μὴ τῆς λύπης ἀφελεῖν, ἀλλὰ τῷ φόβῳ προσθεῖναι, τῶν Ῥωμαίων μεῖζον ἡγουμένων τοῦ γεγονότος τὸ κινδυνευόμενον ὅσῳ Φουλβίου κρείττων ἦν Μάρκελλος ὁ δέ, ὥσπερ ἔγραψεν, εὐθὺς Ἀννίβαν διώκων εἰς τὴν Λευκανίαν ἐνέβαλε, καὶ περὶ πόλιν Νομίστρωνα καθήμενον ὑπὲρ λόφων ὀχυρῶν καταλαβών αὐτὸς ἐν τῷ πεδίῳ κατεστρατοπέδευσε.
24.5Ertesi gün ordusunu ilk savaş düzenine sokan oydu. Hannibal aşağı inince sonucu belirsiz kalan ama şiddetli ve büyük bir savaş başladı; üçüncü saatten itibaren çarpıştılar, karanlık çökünceye kadar güçlükle ayrıldılar. Gün ağarınca ordusunu yeniden çıkarıp ölüler arasında düzene soktu ve Hannibal'i zafer için sonuna kadar çarpışmaya çağırdı.
τῇ δʼ ὑστεραίᾳ πρότερος εἰς μάχην παρατάξας τὸ στράτευμα καταβάντος Ἀννίβου, συνέβαλε μάχην κρίσιν οὐ λαβοῦσαν, ἰσχυρὰν δὲ καὶ μεγάλην γενομένην ἀπὸ γὰρ ὥρας τρίτης συμπεσόντες ἤδη σκότους μόλις διελύθησαν. ἅμα δʼ ἡμέρᾳ προαγαγὼν αὖθις τὸ στράτευμα παρέταξε διὰ τῶν νεκρῶν καὶ προὐκαλεῖτο διαγωνίσασθαι περὶ τῆς νίκης τὸν Ἀννίβαν.
24.6Hannibal ordugâhını kaldırınca düşman ölülerinden silahlarını alıp kendi ölülerini gömdü ve yine peşine düştü. Hannibal birçok tuzak kurdu ama hiçbirine düşmedi, bütün küçük çatışmalarda üstün gelmesi ona hayranlık uyandırdı. Bu yüzden seçimler yaklaştığında senato, Hannibal'le boğuşan Marcellus'u geri çekmektense öteki konsülü Sicilya'dan getirmeyi uygun buldu. Konsül gelince ona Quintus Fulvius'u diktatör ilan etmesini emretti.
ἀναζεύξαντος δὲ ἐκείνου σκυλεύσας τοὺς πολεμίους νεκροὺς καὶ θάψας τοὺς φίλους ἐδίωκεν αὖθις· καὶ πολλὰς μὲν ὑφέντος ἐνέδρας οὐδεμιᾷ περιπεσών, ἐν δὲ πᾶσι τοῖς ἀκροβολισμοῖς πλεῖον ἔχων ἐθαυμάζετο. διὸ καὶ τῶν ἀρχαιρεσίων ἐπειγόντων ἔδοξε τῇ βουλῇ μᾶλλον ἐκ Σικελίας τὸν ἕτερον ἀπάγειν ὕπατον ἢ Μάρκελλον Ἀννίβᾳ συνηρτημένον κινεῖν, ἐλθόντα δʼ ἐκέλευεν εἰπεῖν δικτάτορα Κόϊντον Φούλβιον.
24.7Çünkü diktatörü ne halk ne de senato seçer; konsüllerden ya da praetorlardan biri halkın önüne çıkıp istediği kişiyi diktatör olarak söyler. Bu yüzden söylenen kişiye diktatör denir, çünkü Romalılar söylemeye dicere der. Kimileri ise bu adı, diktatörün oy ya da el kaldırma yoluna başvurmadan kendi kararını kendiliğinden buyurup söylemesine bağlar; çünkü yöneticilerin buyruklarına Yunanlılar diatagma, Romalılar edictum der.
ὁ γὰρ δικτάτωρ οὐκ ἔστιν ὑπὸ τοῦ πλήθους οὐδὲ τῆς βουλῆς αἱρετός, ἀλλὰ τῶν ὑπάτων τις ἢ τῶν στρατηγῶν προελθὼν εἰς τὸν δῆμον ὃν αὐτῷ δοκεῖ λέγει δικτάτορα, καὶ διὰ τοῦτο δικτάτωρ ὁ ῥηθεὶς καλεῖται· τὸ γὰρ λέγειν δίκερε Ῥωμαῖοι καλοῦσιν ἔνιοι δὲ τὸν δικτάτορα τῷ μὴ προτιθέναι ψῆφον ἢ χειροτονίαν, ἀλλʼ ἀφʼ αὑτοῦ τὰ δόξαντα προστάττειν καὶ λέγειν οὕτως ὠνομάσθαι καὶ γὰρ τὰ διαγράμματα τῶν ἀρχόντων Ἕλληνες μὲν διατάγματα, Ῥωμαῖοι δὲ ἔδικτα προσαγορεύουσιν.
25.125. Bölüm
Marcellus'un görevdaşı Sicilya'dan gelince başka birini diktatör yapmak istedi. Fikri dışında zorlanmak istemediği için de gece Sicilya'ya kaçtı. Bunun üzerine halk Quintus Fulvius'u diktatör olarak adlandırdı, senato da Marcellus'a yazıp onu ilan etmesini emretti. Marcellus buna uyup ilan etti, halkın kararını onayladı; kendisi de gelecek yıl için tekrar prokonsül seçildi.
ἐπεὶ δὲ ἐλθὼν ἀπὸ τῆς Σικελίας ὁ τοῦ Μαρκέλλου συνάρχων ἕτερον ἐβούλετο λαβεῖν δικτάτορα, καὶ βιασθῆναι παρὰ γνώμην μὴ βουλόμενος ἐξέπλευσε νυκτὸς εἰς Σικελίαν, οὕτως ὁ μὲν δῆμος ὠνόμασε δικτάτορα Κόϊντον Φούλβιον, ἡ βουλὴ δʼ ἔγραψε Μαρκέλλῳ κελεύουσα τοῦτον εἰπεῖν. ὁ δὲ πεισθεὶς ἀνεῖπε καὶ συνεπεκύρωσε τοῦ δήμου τὴν γνώμην, αὐτὸς δὲ πάλιν ἀνθύπατος εἰς τοὐπιὸν ἀπεδείχθη.
25.2Fabius Maximus'la şöyle anlaştı: Fabius Tarentum'a saldıracak, kendisi de Hannibal'le çarpışıp onu oyalayarak Fabius'a yardım etmesini engelleyecekti. Canusium yakınlarında Hannibal'e yetişti. Hannibal sık sık ordugâh değiştirip çarpışmadan kaçarken Marcellus her yerde önüne çıkıyordu; sonunda bir yere yerleşince üzerine gidip küçük çatışmalarla onu yerinden oynattı.
συνθέμενος δὲ πρὸς Φάβιον Μάξιμον ὅπως ἐκεῖνος μὲν ἐπιχειρῇ Ταραντίνοις, αὐτὸς δὲ συμπλεκόμενος καὶ περιέλκων Ἀννίβαν ἐμποδὼν ᾖ τοῦ βοηθεῖν πρὸς ἐκεῖνον, ἐπέβαλε περὶ Κανύσιον, καὶ πολλὰς ἀλλάσσοντι στρατοπεδείας καὶ φυγομαχοῦντι πανταχόθεν ἐπεφαίνετο, τέλος δʼ ἱδρυνθέντα προσκείμενος ἐξανίστη τοῖς ἀκροβολισμοῖς.
25.3Hannibal savaşa atılınca Marcellus karşı koydu, ancak gece çökünce ayrıldılar. Gün ağarınca yine ordusunu silah altında dizilmiş olarak görülür hâle getirdi. Hannibal buna çok öfkelendi, Kartacalıları toplayıp bu savaşı öncekilerin hepsinin üstünde bir savaş gibi yapmalarını istedi. "Görüyorsunuz ki," dedi, "bu adamı kovmadıkça bunca zafere rağmen ne soluk alabiliriz, ne de kazandığımız hâlde rahat edebiliriz."
ὁρμήσαντος δὲ μάχεσθαι δεξάμενος ὑπὸ νυκτὸς διελύθη· καὶ μεθʼ ἡμέραν αὖθις ἐν τοῖς ὅπλοις ἑωρᾶτο τὸν στρατὸν ἔχων παρατεταγμένον, ὥστε τὸν Ἀννίβαν περιαλγῆ γενόμενον τοὺς Καρχηδονίους ἀθροῖσαι καὶ δεηθῆναι τὴν μάχην ἐκείνην ὑπὲρ πασῶν ἀγωνίσασθαι τῶν ἔμπροσθεν. ὁρᾶτε γὰρ, εἶπεν, ὡς οὐδὲ ἀναπνεῦσαι μετὰ νίκας τοσαύτας οὐδὲ σχολὴν ἄγειν κρατοῦσιν ἡμῖν ἔστιν, εἰ μὴ τοῦτον ὠσαίμεθα τὸν ἄνθρωπον.
25.4Bundan sonra çarpışmaya girdiler. Görünüşe göre Marcellus savaş sırasında yersiz bir taktikle yanıldı: Sağ kanat zorlanırken lejyonlardan birinin öne çıkmasını emretti. Bu yer değiştirme çarpışanları karıştırdı ve zaferi düşmana bıraktı; iki bin yedi yüz Romalı öldü.
ἐκ τούτου συμβαλόντες ἐμάχοντο. καὶ δοκεῖ παρὰ τὸ ἔργον ἀκαίρῳ στρατηγήματι χρώμενος ὁ Μάρκελλος σφαλῆναι. τοῦ γὰρ δεξιοῦ πονοῦντος ἐκέλευσεν ἓν τῶν ταγμάτων εἰς τοὔμπροσθεν προελθεῖν ἡ δὲ μετακίνησις αὕτη ταράξασα τοὺς μαχομένους παρέδωκε τὸ νίκημα τοῖς πολεμίοις, ἑπτακοσίων ἐπὶ δισχιλίοις Ῥωμαίων πεσόντων.
25.5Marcellus siperine çekilip ordusunu topladı ve şöyle dedi: Birçok Roma silahı ve bedeni görüyordu, ama hiç Romalı görmüyordu. Af dilediklerinde yenilmişlere af vermeyeceğini, ancak kazanırlarsa vereceğini söyledi. Ertesi gün yine çarpışacaklardı ki vatandaşlar zaferi kaçıştan önce duysun.
ἀναχωρήσας δὲ ὁ Μάρκελλος εἰς τὸν χάρακα καὶ συναγαγὼν τὸν στρατόν, ὁρᾶν ἔφη Ῥωμαίων ὅπλα πολλὰ καὶ σώματα, Ῥωμαῖον δὲ μηδένα ὁρᾶν. αἰτουμένων δὲ συγγνώμην οὐκ ἔφη διδόναι νενικημένοις, ἐὰν δὲ νικήσωσι, δώσειν αὔριον δὲ μαχεῖσθαι πάλιν, ὅπως οἱ πολῖται τὴν νίκην πρότερον ἢ τὴν φυγὴν ἀκούσωσι.
25.6Bu konuşmadan sonra yenilen manipüllere buğday yerine arpa verilmesini emretti. Söylendiğine göre savaşta birçok kişi tehlikeli ve ağır biçimde yaralanmıştı ama yaraları Marcellus'un sözlerinden daha çok acıtan kimse olmadı.
διαλεχθεὶς δὲ ταῦτα, προσέταξε ταῖς ἡττημέναις σπείραις ἀντὶ πυρῶν κριθὰς μετρῆσαι. διʼ ἃ πολλῶν ἀπὸ τῆς μάχης ἐπικινδύνως καὶ πονήρως ἐχόντων οὐδένα φασὶν ὃν οἱ Μαρκέλλου λόγοι τῶν τραυμάτων οὐχὶ μᾶλλον ἤλγυναν.
26.126. Bölüm
Gün ağarınca âdet olduğu gibi savaş işareti olarak erguvan tunik asıldı. Aşağılanan manipüller kendileri ricada bulunup ön safı aldılar, tribunlar da öteki birlikleri çıkarıp yanlarına dizdiler. Bunu duyan Hannibal şöyle dedi: "Ey Herakles, ne kötü ne de iyi talihi taşımasını bilen bir adama ne yapılabilir ki? Yendiğinde dinlenmek için fırsat vermeyen, yenildiğinde de dinlenmeyen tek adam bu. Anlaşılan onunla hep savaşacağız.
ἅμα δὲ ἡμέρᾳ προὔκειτο μὲν ὁ φοινικοῦς χιτὼν, ὡς εἴωθε, μάχης ἐσομένης σύμβολον, αἱ δὲ ἠτιμασμέναι σπεῖραι τὴν πρώτην αὐταὶ δεηθεῖσαι τάξιν ἐλάμβανον, τὴν δὲ ἄλλην ἐξάγοντες οἱ χιλίαρχοι στρατιὰν παρενέβαλλον, ἀκούσας δὲ ὁ Ἀννίβας, ὦ Ἡράκλεις, εἶπε, τί χρήσεταί τις ἀνθρώπῳ μήτε τὴν χείρονα τύχην μήτε τὴν βελτίονα φέρειν εἰδότι; μόνος γὰρ οὗτος οὔτε νικῶν δίδωσιν ἀνάπαυσιν οὔτε λαμβάνει νικώμενος, ἀλλʼ ἀεὶ μαχησόμεθα πρὸς τοῦτον, ὡς ἔοικεν,
26.2Başarısında cesareti, yenilgisinde utancı onu hep atılgan kılıyor." Bundan sonra ordular çarpıştı. Adamlar eşit gidince Hannibal fillerin ön safa alınıp Romalıların ağır piyadesinin üzerine sürülmesini emretti. Daha ilk saflarda büyük bir itiş kakış ve karışıklık oldu. Flavius adındaki bir tribun bir sancak kapıp karşı çıktı, ucundaki demirle ilk file vurarak onu geri çevirdi.
ᾧ τοῦ τολμᾶν ἀεὶ καὶ τὸ θαρρεῖν εὐτυχοῦντι καὶ σφαλλομένῳ τὸ αἰδεῖσθαι πρόφασίς ἐστιν. ἐκ τούτου συνῄεσαν αἱ δυνάμεις· καὶ τῶν ἀνδρῶν ἴσα φερομένων ἐκέλευσεν Ἀννίβας τὰ θηρία καταστήσαντας εἷς πρώτην τάξιν ἐπάγειν τοῖς ὅπλοις τῶν Ῥωμαίων, ὠθισμοῦ δὲ μεγάλου καὶ ταραχῆς εὐθὺς ἐν τοῖς πρώτοις γενομένης, εἷς τῶν χιλιάρχων ὄνομα Φλάβιος ἀναρπάσας σημαίαν ὑπηντίαζε καὶ τῷ στύρακι τὸν πρῶτον ἐλέφαντα τύπτων ἀπέστρεφεν.
26.3Fil arkasındakine çarpıp onu ve üzerine gelenleri karıştırdı. Marcellus bunu görünce süvarilerine karışıklığın olduğu yere var güçleriyle saldırmalarını, düşmanı birbirine daha da düşürmelerini emretti. Süvariler parlak bir saldırıyla Kartacalıları ordugâhlarına kadar püskürttü; ölen ve yere devrilen filler de en büyük kırımı yaptı.
ὁ δὲ ἐμβαλὼν εἷς τὸν ὀπίσω συνετάραξε καὶ τοῦτον καὶ τοὺς ἐπιφερομένους, κατιδὼν δὲ τοῦτο Μάρκελλος ἐκέλευσε τοὺς ἱππεῖς ἐλαύνειν ἀνὰ κράτος πρὸς τὸ θορυβούμενον καὶ ποιεῖν ἔτι μᾶλλον αὑτοῖς περιπετεῖς τοὺς πολεμίους, οὗτοί τε δὴ λαμπρῶς ἐμβαλόντες ἀνέκοπτον ἄχρι τοῦ στρατοπέδου τοὺς Καρχηδονίους, καὶ τῶν θηρίων τὰ κτεινόμενα καὶ πίπτοντα τὸν πλεῖστον αὐτῶν φόνον ἀπειργάζετο.
26.4Söylendiğine göre sekiz binden fazla adam öldü. Romalılardan da üç bin kişi öldü, neredeyse hepsi yaralandı. Bu sayede Hannibal gece sessizce kalkıp Marcellus'tan iyice uzaklaştı; yaralıların çokluğu yüzünden Marcellus takip edemedi, ağır ağır Campania'ya çekildi ve yazı Sinuessa'da askerlerini toparlayarak geçirdi.
λέγονται γὰρ ὑπὲρ ὀκτακισχιλίους ἀποθανεῖνῬωμαίων δὲ νεκροὶ μὲν ἐγένοντο τρισχίλιοι, τραυματίαι δὲ ὀλίγου δεῖν ἅπαντες. καὶ τοῦτο παρέσχεν Ἀννίβᾳ καθʼ ἡσυχίαν ἀναστάντι νυκτὸς ἆραι πορρωτάτω τοῦ Μαρκέλλου. διώκειν γὰρ οὐκ ἦν δυνατὸς ὑπὸ πλήθους τῶν τετρωμένων, ἀλλὰ κατὰ σχολὴν εἷς Καμπανίαν ἀνέζευξε, καὶ τὸ θέρος ἐν Σινοέσσῃ διῆγεν ἀναλαμβάνων τοὺς στρατιώτας.
27.127. Bölüm
Hannibal kendini Marcellus'tan kurtarınca, ordusunu sanki bağlarından çözülmüş gibi kullanarak korkusuzca çevreyi dolaştı, bütün İtalya'yı yakıp yıktı. Marcellus'un Roma'da adı kötüye çıktı. Düşmanları tribunlardan Publicius Bibulus'u onu suçlaması için kışkırttılar; bu, usta bir konuşmacı ve şiddetli bir adamdı.
ὁ δὲ Ἀννίβας ὡς ἀπέρρηξεν ἑαυτὸν τοῦ Μαρκέλλου, χρώμενος ὥσπερ λελυμένῳ τῷ στρατεύματι, πᾶσαν ἀδεῶς ἐν κύκλῳ περιϊὼν ἔφλεγε τὴν Ἰταλίαν καὶ κακῶς ἤκουσεν ἐν Ῥώμῃ Μάρκελλος, οἱ δὲ ἐχθροὶ Πουβλίκιον Βίβλον, ἕνα τῶν δημάρχων, ἀνέστησαν ἐπὶ τὴν κατηγορίαν αὐτοῦ, δεινὸν εἰπεῖν ἄνδρα καὶ βίαιον·
27.2Bibulus halkı sık sık toplayıp orduyu başka bir komutana vermeye ikna etmeye çalışıyordu. "Çünkü Marcellus," diyordu, "savaşta biraz ısındıktan sonra, sanki güreş meydanından çıkmış gibi kendini tedavi etmek için sıcak banyolara çekildi." Marcellus bunu duyunca ordugâhı legatus'larına bıraktı, kendisi de bu iftiralara cevap vermek için Roma'ya döndü.
ὃς πολλάκις συναγαγὼν τὸν δῆμον ἔπειθεν ἄλλῳ παραδοῦναι στρατηγῷ τὴν δύναμιν, ἐπεὶ Μάρκελλος, ἔφη, μικρὰ τῷ πολέμῳ προσγεγυμνασμένος ὥσπερ ἐκ παλαίστρας ἐπὶ θερμὰ λουτρὰ θεραπεύσων ἑαυτὸν τέτραπται. ταῦτα πυνθανόμενος ὁ Μάρκελλος ἐπὶ μὲν τοῦ στρατοπέδου τοὺς πρεσβευτὰς ἀπέλιπεν, αὐτὸς δὲ πρὸς τὰς διαβολὰς ἐπλογησόμενος εἰς Ῥώμην ἐπανῆλθεν.
27.3Bu iftiralardan yola çıkılarak kendisine karşı bir dava hazırlanmış olduğunu gördü. Belirlenen gün halk Circus Flaminius'ta toplandı. Bibulus kürsüye çıkıp suçladı, Marcellus kısa ve sade bir savunma yaptı. Vatandaşların en saygın ve önde gelenleri ise büyük ve parlak bir cesaretle konuştular, halka düşmandan daha kötü hâkimler olmamalarını, Marcellus'u korkaklıkla suçlu bulmamalarını istediler. Çünkü Hannibal komutanlar arasında yalnız ondan kaçıyor, ötekilerle savaşmak için yalnız onunla savaşmamaya uğraşıyordu.
ἐκ δὲ τῶν διαβολῶν ἐκείνων δίκην εὗρε παρεσκευασμένην ἐφʼ αὑτόν, ἡμέρας οὖν ὁρισθείσης καὶ τοῦ δήμου συνελθόντος εἰς τὸν Φλαμίνιον ἱππόδρομον, ὁ μὲν Βίβλος ἀναβὰς κατηγόρησεν, ὁ δὲ· Μάρκελλος ἀπελογεῖτο, βραχέα μὲν καὶ ἁπλᾶ διʼ ἑαυτοῦ, πολλὴν δὲ καὶ λαμπρὰν οἱ δοκιμώτατοι καὶ πρῶτοι τῶν πολιτῶν παρρησίαν ἦγον, παρακαλοῦντες μὴ χείρονας τοῦ πολεμίου κριτὰς φανῆναι δειλίαν Μαρκέλλου καταψηφισαμένους, ὃν μόνον φεύγει τῶν ἡγεμόνων ἐκεῖνος καὶ διατελεῖ τούτῳ μὴ μάχεσθαι στρατηγῶν, ὡς τοῖς ἄλλοις μάχεσθαι.
27.4Bu sözlerin ardından davayı kazanma umudu suçlayıcıyı öyle aldattı ki Marcellus yalnız suçlamalardan aklanmakla kalmadı, beşinci kez konsül seçildi.
ῥηθέντων δὲ τῶν λόγων τούτων τοσοῦτον ἡ τῆς δίκης ἐλπὶς ἐψεύσατο τὸν κατήγορον ὥστε μὴ μόνον ἀφεθῆναι τῶν αἰτιῶν τὸν Μάρκελλον, ἀλλὰ καὶ τὸ πέμπτον ὕπατον ἀποδειχθῆναι.
28.128. Bölüm
Görevi alınca önce Tyrrhenia'daki büyük bir ayaklanma hareketini durdurdu, şehirleri gezerek yatıştırdı. Sonra Sicilya ganimetiyle yaptırdığı tapınağı Şan ile Aretē'ye adamak istedi. Rahipler bir tapınağın iki tanrıyı barındırmasını uygun görmeyip buna engel olunca, yanına bir tapınak daha yaptırmaya başladı. Karşılaştığı bu direnişe içerliyor, bunu kötüye işaret sayıyordu.
παραλαβὼν δὲ τὴν ἀρχήν πρῶτον μὲν ἐν Τυρρηνίᾳ μέγα κίνημα πρὸς ἀπόστασιν ἔπαυσε καὶ κατεπράϋνεν ἐπελθὼν τὰς πόλεις· ἔπειτα ναὸν ἐκ τῶν Σικελικῶν λαφύρων ᾠκοδομημένον ὑπʼ αὐτοῦ Δόξης καὶ Ἀρετῆς καθιερῶσαι βουλόμενος, καὶ κωλυθεὶς ὑπὸ τῶν ἱερέων οὐκ ἀξιούντων ἑνὶ ναῷ δύο θεοὺς περιέχεσθαι, πάλιν ἤρξατο προσοικοδομεῖν ἕτερον, οὐ ῥᾳδίως φέρων τὴν γεγενημένην ἀντίκρουσιν, ἀλλʼ ὥσπερ οἰωνιζόμενος.
28.2Çünkü başka birçok işaret de onu rahatsız ediyordu: bazı tapınaklara yıldırım düşmüştü, fareler Zeus'un tapınağındaki altını kemirmişti. Bir öküzün insan sesi çıkardığı, fil başlı bir çocuk doğduğu söyleniyordu. Kefaret ve arınma törenlerinde kurbanlar uğursuz çıkınca kâhinler onu Roma'da tutuyordu; o ise sabırsızlıktan yanıp tutuşuyordu. Çünkü hiç kimse hiçbir şeyi bu adamın Hannibal'le savaş meydanında hesaplaşmayı arzuladığı kadar arzulamamıştır.
καὶ γὰρ ἄλλα πολλὰ σημεῖα διετάραττεν αὐτόν, ἱερῶν τινων κεραυνώσεις καὶ μύες τὸν ἐν Διὸς χρυσὸν διαφαγόντες ἐλέχθη δὲ καὶ βοῦν ἀνθρώπου φωνὴν ἀφεῖναι καὶ παιδίον ἔχον κεφαλὴν ἐλέφαντος γενέσθαι· καὶ περὶ τὰς ἐκθύσεις καὶ ἀποτροπὰς δυσιεροῦντες οἱ μάντεις κατεῖχον αὐτὸν ἐν Ῥώμῃ σπαργῶντα καὶ φλεγόμενον. οὐδεὶς γὰρ ἔρωτα τοσοῦτον ἠράσθη πράγματος οὐδενός ὅσον οὗτος ὁ ἀνὴρ τοῦ μάχῃ κριθῆναι πρὸς Ἀννίβαν.
28.3Geceleri düşünde hep bunu görüyor, dostları ve görevdaşlarıyla tek bir şeyi konuşuyor, tanrılara tek bir duayla seslenip Hannibal'i karşısında savaş düzeninde bulmayı diliyordu. Bana kalırsa iki ordunun çevresine tek bir sur ya da siper çekilse en büyük zevkle orada çarpışırdı. Şöhreti zaten yerindeyse taşmamış, komutanlar arasında hiç kimseden aşağı kalmayan ağırbaşlılığını ve aklını birçok kez göstermemiş olsaydı, bu yaştaki bir ihtiyara yakışmayacak kadar delikanlıca bir hırsa kapıldığını söylerdim. Çünkü beşinci konsüllüğünde altmışını geçmişti.
τοῦτο καὶ νύκτωρ ὄνειρον ἦν αὐτῷ καὶ μετὰ φίλων καὶ συναρχόντων ἓν βούλευμα καὶ μία πρὸς θεοὺς φωνή, παραταττόμενον Ἀννίβαν λαβεῖν, ἥδιστα δʼ ἄν μοι δοκεῖ τείχους ἑνὸς ἤ τινος χάρακος ἀμφοτέροις τοῖς στρατεύμασι περιτεθέντος διαγωνίσασθαι, καὶ εἰ μὴ πολλῆς μὲν ἤδη μεστὸς ὑπῆρχε δόξης, πολλὴν δὲ πεῖραν παρεσχήκει τοῦ παρʼ ὁντινοῦν τῶν στρατηγῶν ἐμβριθὴς γεγονέναι καὶ φρόνιμος, εἶπον ἂν ὅτι μειρακιῶδες αὐτῷ προσπεπτώκει καὶ φιλοτιμότερον πάθος ἢ κατὰ πρεσβύτην τοσοῦτον· ὑπὲρ γὰρ ἑξήκοντα γεγονὼς ἔτη τὸ πέμπτον ὑπάτευεν.
29.129. Bölüm
Yine de kâhinlerin belirlediği kurban ve arınmalar yapıldıktan sonra görevdaşıyla birlikte savaşa çıktı; Bantia ile Venusia şehirleri arasında mevzilenmiş Hannibal'i sürekli kışkırttı. Hannibal savaşa inmiyordu; ama Romalıların Epizephyrioi Lokroilerine bir ordu gönderdiğini öğrenince Petelia yakınlarındaki tepeye pusu kurup iki bin beş yüz adam öldürdü.
οὐ μὴν ἀλλὰ θυσιῶν καὶ καθαρμῶν ὧν ὑπηγόρευον οἱ μάντεις γενομένων ἐξῆλθε μετὰ τοῦ συνάρχοντος ἐπὶ τόν πόλεμον, καὶ πολλὰ μεταξὺ Βαντίας πόλεως καὶ Βενυσίας καθήμενον ἠρέθιζε τόν Ἀννίβαν. ὁ δὲ εἰς μάχην μὲν οὐ κατέβαινεν, αἰσθόμενος δὲ πεμπομένην ὑπʼ αὐτῶν στρατιὰν ἐπὶ Λοκροὺς τοὺς Ἐπιζεφυρίους, κατὰ τόν περὶ Πετηλίαν λόφον ὑφεὶς ἐνέδρας πεντακοσίους καὶ δισχιλίους ἀπέκτεινε.
29.2Bu olay Marcellus'un thymos'unu kabartıp onu savaşa sürükledi; ordusunu kaldırıp düşmana daha da yaklaştı. İki ordugâh arasında oldukça korunaklı, her çeşit ağaçla kaplı bir tepe vardı. Her iki yana bakan gözetleme yerleri, aşağı akan pınarların gözleri görünüyordu. Romalılar, Hannibal'in bu kadar iyi yere önce geldiği hâlde onu tutmamasına, düşmana bırakmasına şaşırıyordu.
τοῦτο Μάρκελλον ἐξέφερε τῷ θυμῷ πρὸς τὴν μάχην, καὶ προσῆγεν ἄρας ἐγγυτέρω τὴν δύναμιν. ἦν δὲ μεταξὺ τῶν στρατοπέδων λόφος ἐπιεικῶς μὲν εὐερκής, ὕλης δὲ παντοδαπῆς ἀνάπλεως· εἶχε δὲ καὶ σκοπὰς περικλινεῖς ἐπʼ ἀμφότερα, καὶ ναμάτων ὑπεφαίνοντο πηγαὶ καταρρεόντων, ἐθαύμαζον οὖν οἱ Ῥωμαῖοι Ἀννίβαν ὅτι πρῶτος ἐλὼν εὐφυᾶ τόπον οὕτως οὐ κατέσχεν, ἀλλʼ ἀπέλιπε τοῖς πολεμίοις.
29.3Hannibal'e bu yer ordugâh kurmak için güzel, ama pusu kurmak için çok daha iyi görünüyordu; onu bunun için kullanmak istedi. Ormanı ve vadileri çok sayıda mızrak atıcı ve kargıcıyla doldurdu, yerin elverişliliğinin Romalıları kendiliğinden çekeceğine inanıyordu.
τῷ δὲ ἄρα καλὸν μὲν ἐνστρατοπεδεῦσαι τὸ χωρίον ἐφαίνετο, πολὺ δὲ κρεῖττον ἐνεδρεῦσαι· καὶ πρὸς τοῦτο μᾶλλον αὐτῷ χρῆσθαι βουλόμενος ἐνέπλησε τὴν ὕλην καὶ τὰς κοιλάδας ἀκοντιστῶν τε πολλῶν καὶ λογχοφόρων, πεπεισμένος ἐπάξεσθαι διʼ εὐφυΐαν αὐτὰ τὰ χωρία τοὺς Ῥωμαίους.
29.4Umudu boşa çıkmadı. Roma ordugâhında hemen bu yerin tutulması gerektiği konuşulmaya başladı, herkes komutan kesilmiş, oraya ordugâh kurarak ya da en azından tepeyi tahkim ederek düşmana ne büyük üstünlük kazanacaklarını anlatıyordu. Marcellus birkaç süvariyle gidip yeri görmeye karar verdi. Kâhini çağırıp kurban kesti. İlk kurban düşünce kâhin ona karaciğerin başı olmadığını gösterdi.
οὐδὲ ἀπεψεύσθη τῆς ἐλπίδος· εὐθὺς γὰρ ἦν πολὺς ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῶν Ῥωμαίων λόγος ὡς χρὴ τὸ χωρίον καταλαμβάνειν, καὶ διεστρατήγουν ὅσα πλεονεκτήσουσι τοὺς πολεμίους, μάλιστα μὲν ἐκεῖ στρατοπεδεύσαντες, εἰ δὲ μή, τειχίσαντες τόν λόφον. ἔδοξεν οὖν τῷ Μαρκέλλῳ μετʼ ὀλίγων ἱπποτῶν ἐπελάσαντι κατασκέψασθαι. καὶ λαβὼν τόν μάντιν ἐθύετο· καὶ τοῦ πρώτου πεσόντος ἱερείου δείκνυσιν αὐτῷ τὸ ἧπαρ οὐκ ἔχον κεφαλὴν ὁ μάντις.
29.5İkinci kurbanda ise baş olağanüstü büyüklükte çıktı, öteki işaretler de son derece parlak göründü; ilk işaretlerin yarattığı korku geçmiş gibi oldu. Ama kâhinler buna daha çok korktuklarını, sarsıldıklarını söylediler: En kötü, en karanlık kurbanların ardından en parlak işaretlerin gelmesi, bu tuhaf değişiklik şüphe uyandırıyordu. Ama Pindaros'un dediği gibi kaderi ne ateş durdurur, ne demir sur. Görevdaşı Crispinus'u, askerî tribun olan oğlunu ve toplam iki yüz yirmi süvariyi alıp yola çıktı.
ἐπιθυσαμένου δὲ τὸ δευτέρον ἥ τε κεφαλὴ μέγεθος ὑπερφυὲς ἀνέσχε καὶ τἆλλα φαιδρὰ θαυμαστῶς διεφάνη, καὶ λύσιν ἔχειν ὁ τῶν πρώτων φόβος ἔδοξεν. οἱ δὲ μάντεις ταῦτα μᾶλλον ἔφασαν δεδιέναι καὶ ταράττεσθαι· λαμπροτάτων γὰρ ἐπʼ αἰσχίστοις καὶ σκυθρωποτάτοις ἱεροῖς γενομένων ὕποπτον εἶναι τῆς μεταβολῆς τὴν ἀτοπίαν. ἀλλὰ γὰρ τὸ πεπρωμένον οὐ πῦρ, οὐ σιδαροῦν σχήσει τεῖχος, κατὰ Πίνδαρον, ἐξῄει τόν τε συνάρχοντα Κριοπῖνον παραλαβὼν καὶ τόν υἱὸν χιλιαρχοῦντα καὶ τοὺς σύμπαντας ἱππεῖς εἴκοσι καὶ διακοσίους.
29.6Bunların hiçbiri Romalı değildi; çoğu Tyrrhenialıydı, kırk kişi de Fregellaeliydi ve bunlar Marcellus'a aretē ve sadakatlerini hep kanıtlamıştı. Tepe ağaçlık ve gölgeli olduğundan yukarıda oturan bir adam düşman için gözcülük yapıyordu; kendisi görünmüyor, Roma ordugâhını ise görüyordu.
ὧν Ῥωμαῖος οὐδεὶς ἦν, ἀλλʼ οἱ μὲν ἄλλοι Τυρρηνοί, τεσσαράκοντα δὲ Φρεγελλανοί, πεῖραν ἀρετῆς καὶ πίστεως ἀεὶ τῷ Μαρκέλλῳ δεδωκότες. ὑλώδους δὲ τοῦ λόφου καὶ συνηρεφοῦς ὄντος ἀνὴρ καθήμενος ἄνω σκοπὴν εἶχε τοῖς πολεμίοις, αὐτὸς οὐ συνορώμενος, καθορῶν δὲ τῶν Ῥωμαίων τὸ στρατόπεδον.
29.7Olanları pusudakilere haber verdi. Onlar da Marcellus'un yaklaşmasına izin verip birden ayağa fırladılar, aynı anda çevresini sarıp her yandan mızrak attılar, vurdular, kaçanları kovaladılar, direnenlerle göğüs göğüse çarpıştılar. Direnenler kırk Fregellaeliydi.
καὶ τὰ γινόμενα τούτου φράσαντος τοῖς λοχῶσι, προσελαύνοντα τόν Μάρκελλον ἐάσαντες ἐγγὺς προσελθεῖν ἐξαίφνης ἀνέστησαν, καὶ περιχυθέντες ἅμα πανταχόθεν ἠκόντιζον, ἔπαιον, ἐδίωκον τοὺς φεύγοντας, συνεπλέκοντο τοῖς ὑφισταμένοις· οὗτοι δʼ ἦσαν οἱ τεσσαράκοντα Φρεγελλανοί.
29.8Tyrrhenialılar daha başlangıçta kaçınca Fregellaeliler toplanıp konsülleri korumak için savaştı. Sonunda Crispinus iki mızrakla yaralanarak atını kaçışa çevirdi, biri de lancea dedikleri geniş kargıyla Marcellus'un böğrünü deldi. O zaman sağ kalan az sayıda Fregellaeli düşen Marcellus'u bıraktı, yaralı oğlunu kapıp ordugâha kaçtı.
καὶ τῶν Τυρρηνῶν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ διατρεσάντων αὐτοὶ συστραφέντες ἠμύνοντο πρὸ τῶν ὑπάτων, ἄχρι οὗ Κρισπῖνος μὲν ἀκοντίσμασι δυσὶ βεβλημένος ἐπέστρεψεν εἰς φυγὴν τόν ἵππον, Μάρκελλον δέ τις λόγχῃ πλατείᾳ διὰ τῶν πλευρῶν διήλασεν, ἣν λαγκίαν καλοῦσιν. οὕτω δὲ καὶ τῶν Φρεγελλανῶν οἱ περιόντες ὀλίγοι παντάπασιν αὐτὸν μὲν πεσόντα λείπουσι, τόν δʼ υἱὸν ἁρπάσαντες τετρωμένον φεύγουσιν ἐπὶ τὸ στρατόπεδον.
29.9Ölenler kırktan pek fazla değildi; esirler beş lictor ve on sekiz süvariydi. Crispinus da yaralarından birkaç gün sonra öldü. Böylece Romalılara daha önce görülmemiş bir felaket yaşandı: iki konsül de aynı çarpışmadan ölüyordu.
ἐγένοντο δὲ νεκροὶ μὲν οὐ πολλῷ τῶν τεσσαράκοντα πλειους, αἰχμάλωτοι δὲ τῶν μὲν ῥαβδούχων πέντε, τῶν δὲ ἱππέων εἴκοσι δυεῖν δέοντες, ἐτελεύτησε δὲ καὶ Κρισπῖνος ἐκ τῶν τραυμάτων οὐ πολλὰς ἡμέρας ἐπιβιώσας. καὶ πάθος τοῦτο Ῥωμαίοις συνέπεσε πρότερον οὐ γεγονός, ἀμφοτέρους ἐξ ἑνὸς ἀγῶνος τοὺς ὑπάτους ἀποθανεῖν.
30.130. Bölüm
Hannibal öteki ölülere hiç aldırmadı; ama Marcellus'un düştüğünü öğrenince kendisi oraya koştu. Ölünün yanında durup uzun süre gücünü ve görünüşünü inceledi. Ne kibirli bir söz söyledi, ne de yorucu ve zorlu bir düşmanı öldürmüş biri gibi yüzüne sevinç yansıttı.
Ἀννίβᾳ δὲ τῶν μὲν ἄλλων ἐλάχιστος ἦν λόγος, Μάρκελλον δὲ πεπτωκέναι πυθόμενος αὐτὸς ἐξέδραμεν ἐπὶ τὸν τόπον, καὶ τῷ νεκρῷ παραστάς καὶ πολὺν χρόνον τήν τε ῥώμην τοῦ σώματος καταμαθὼν καὶ τὸ εἶδος, οὔτε φωνὴν ἀφῆκεν ὑπερήφανον, οὔτε ἀπʼ ὄψεως τὸ χαῖρον, ὡς ἄν τις ἐργώδη πολέμιον καὶ βαρὺν ἀπεκτονώς, ἐξέφηνεν,
30.2Bu ölümün beklenmedikliğine şaşırdı, yüzüğünü aldı, bedeni uygun biçimde süsleyip şerefle sarmalayarak yaktırdı, küllerini gümüş bir kavanoza koydu, içine de altın bir çelenk bırakıp oğluna gönderdi. Yolda bazı Numidyalılar götürenlerle karşılaştı ve kabı almaya kalkıştı. Karşı koyanlarla zor kullanarak çarpışırlarken kemikler saçılıp döküldü.
ἀλλʼ ἐπιθαυμάσας τὸ παράλογον τῆς τελευτῆς τὸν μὲν δακτύλιον ἀφείλετο, τὸ δὲ σῶμα κοσμήσας πρέποντι κόσμῳ καὶ περιστείλας ἐντίμως ἔκαυσε καὶ τὰ λείψανα συνθεὶς εἰς κάλπιν ἀργυρᾶν, καὶ χρυσοῦν ἐμβαλὼν στέφανον, ἀπέστειλε πρὸς τὸν υἱόν. τῶν δὲ Νομάδων τινὲς περιτυχόντες τοῖς κομίζουσιν ὥρμησαν ἀφαιρεῖσθαι τὸ τεῦχος, ἀντιλαμβανομένων δʼ ἐκείνων ἐκβιαζόμενοι καὶ μαχόμενοι διέρριψαν τὰ ὀστᾶ.
30.3Hannibal bunu öğrenince yanındakilere "Demek tanrı istemedikçe hiçbir şey olmuyormuş" dedi. Numidyalıları cezalandırdı ama kalıntıları toplatıp götürmekle artık uğraşmadı; Marcellus'un beklenmedik ölümünün de gömülememesinin de bir tanrının isteğiyle olduğunu düşündü.
πυθόμενος δὲ Ἀννίβας, καὶ πρὸς τοὺς παρόντας εἰπὼν, οὐδὲν ἄρα δυνατὸν γενέσθαι ἄκοντος θεοῦ τοῖς μὲν Νομάσιν ἐπέθηκε δίκην, οὐκέτι δὲ κομιδῆς ἢ συλλογῆς τῶν λειψάνων ἐφρόντισεν, ὡς δὴ κατὰ θεόν τινα καὶ τῆς τελευτῆς καὶ τῆς ἀταφίας παραλόγως οὕτω τῷ Μαρκέλλῳ γενομένης.
30.4Bunları Cornelius Nepos ve Valerius Maximus anlatmıştır. Livius ile Caesar Augustus ise kabın oğluna ulaştığını ve parlak bir törenle gömüldüğünü söylerler. Marcellus'un Roma dışındaki adakları Sicilya'da Catana'daki bir gymnasion ile Syrakusai'den getirilen heykeller ve resimlerdi; bunlar Samothrake'de Kabeiroi denen tanrıların yanında ve Lindos'ta Athena tapınağındaydı.
ταῦτα μὲν οὖν οἱ περὶ Κορνήλιον Νέπωτα καὶ Οὐαλέριον Μάξιμον ἱστορήκασι· Λίβιος δὲ καὶ Καῖσαρ ὁ Σεβαστὸς κομισθῆναι τήν ὑδρίαν πρὸς τὸν υἱὸν εἰρήκασι καὶ ταφῆναι λαμπρῶς. ἦν δὲ ἀνάθημα Μαρκέλλου δίχα τῶν ἔν Ῥώμῃ γυμνάσιον μὲν ἐν Κατάνῃ τῆς Σικελίας, ἀνδριάντες δὲ καὶ πίνακες τῶν ἐκ Συρακουσῶν ἔν τε Σαμοθρᾴκῃ παρὰ τοῖς θεοῖς, οὓς Καβείρους ὠνόμαζον, καὶ περὶ Λίνδον ἐν τῷ ἱερῷ τῆς Ἀθηνᾶς.
30.5Poseidonios'a göre oradaki heykelin üzerinde şu kitabe yazılıydı:
Ey yabancı, işte Roma yurdunun büyük yıldızı, ünlü atalardan gelen Marcellus Claudius. Savaşta yedi kez yüksek makamı korudu, düşmanın üzerine bol ölüm yağdırdı.
Kitabenin yazarı, iki kez yaptığı prokonsüllüğü de beş konsüllüğüne eklemiştir.
ἐκεῖ δὲ αὐτοῦ τῷ ἀνδριάντι τοῦτʼ ἦν ἐπιγεγραμμένον, ὡς Ποσειδώνιός φησι, τὸ ἐπίγραμμα· οὗτός τοι Ῥώμης ὁ μέγας, ξένε, πατρίδος ἀστήρ, Μάρκελλος κλεινῶν Κλαύδιος ἐκ πατέρων. ἑπτάκι τὰν ὑπάταν ἀρχὰν ἐν Ἄρηϊ φυλάξας, τὸν πολὺν ἀντιπάλοις ὃς κατέχευε φόνον. . τήν γὰρ ἀνθύπατον ἀρχήν, ἣν δὶς ἦρξε, ταῖς πέντε προσκατηρίθμησεν ὑπατείαις ὁ τὸ ἐπίγραμμα ποιήσας.
30.6Parlak soyu, Caesar'ın yeğeni Marcellus'a kadar devam etti. Bu Marcellus, Caesar'ın kız kardeşi Octavia'nın Gaius Marcellus'tan olan oğluydu; Romalıların aedilis'i iken, Caesar'ın kızıyla kısa bir süre evli kaldıktan sonra genç yaşta öldü. Onun şerefine ve hatırasına annesi Octavia kütüphaneyi adadı, Caesar da Marcellus adını taşıyan tiyatroyu yaptırdı.
γένος δʼ αὐτοῦ λαμπρὸν ἄχρι Μαρκέλλου τοῦ Καίσαρος ἀδελφιδοῦ διέτεινεν, ὃς Ὀκταβίας ἦν τῆς Καίσαρος ἀδελφῆς υἱὸς ἐκ Γαΐου Μαρκέλλου γεγονώς, ἀγορανομῶν δὲ Ῥωμαίων ἐτελεύτησε νυμφίος, Καίσαρος θυγατρὶ χρόνον οὐ πολὺν συνοικήσας. εἰς δὲ τιμὴν αὐτοῦ καὶ μνήμην Ὀκταβία μὲν ἡ μήτηρ τήν βιβλιοθήκην ἀνέθηκε, Καῖσαρ δὲ θέατρον ἐπιγράψας Μαρκέλλου.