İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Lucullus

Λούκουλλος

1.11. Bölüm

Lucullus'un dedesi konsüllük yapmış, dayısı ise Numidicus lakaplı Metellus'tu. Anne babasına gelince, babası hırsızlıktan hüküm giymiş, annesi Caecilia da iffetsiz yaşadığı için adı çıkmıştı. Lucullus daha delikanlıyken, bir makama talip olup siyasete girmeden önce ilk iş olarak babasını suçlayan augur Servilius'u devlete karşı suç işlerken yakalayıp mahkemeye verdi.

1.1

τῷ δὲ Λουκούλλῳ πάππος μὲν ἦν ὑπατικός, θεῖος δὲ πρὸς μητρὸς Μέτελλος ὁ Νομαδικὸς ἐπικληθείς. τῶν δὲ γονέων ὁ μὲν πατὴρ ἑάλω κλοπῆς, Κεκιλία δὲ ἡ μήτηρ ἠδόξησεν ὡς οὐ βεβιωκυῖα σωφρόνως. αὐτὸς δʼ ὁ Λούκοθλλος ἔτι μειράκιον ὢν, πρὶν ἀρχήν τινα μετελθεῖν καί πολιτείας ἅψασθαι, πρῶτον ἔργον ἐποιήσατο τὸν τοῦ πατρὸς κατήγορον κρῖναι Σερουίλιον αὔγουρα, λαβὼν ἀδικοῦντα δημοσίᾳ.

1.2Bu, Romalılara parlak bir iş gibi geldi ve dava bir kahramanlık gibi dilden dile dolaştı. Zaten onlar, ortada özel bir sebep olmasa da suçlayıcılığı soylu bir iş sayıyor, gençlerin suç işleyenlere, soylu köpek yavrularının yırtıcı hayvanlara yapıştığı gibi yapışmasını görmek istiyorlardı. Ne var ki dava öyle büyük bir çekişmeye dönüştü ki yaralananlar, ölenler oldu; Servilius ise aklandı.

1.2

καί τὸ πρᾶγμα λαμπρὸν ἐφάνη Ῥωμαίοις, καί τὴν δίκην ἐκείνην ὥσπερ ἀριστείαν διὰ στόματος ἔσχον. ἐδόκει δὲ καί ἄλλως αὐτοῖς ἄνευ προφάσεως οὐκ ἀγεννὲς εἶναι τὸ τῆς κατηγορίας ἔργον, ἀλλὰ καί πάνυ τοὺς νέους ἐβούλοντο τοῖς ἀδικοῦσιν ἐπιφυομένους ὁρᾶν ὥσπερ θηρίοις εὐγενεῖς σκύλακας. οὐ μὴν ἀλλὰ μεγάλης περὶ τὴν δίκην ἐκείνην φιλονεικίας γενομένης, ὥστε καί τρωθῆναί τινας καί πεσεῖν, ἀπέφυγεν ὁ Σερουίλιος.

1.3Lucullus'un iki dilde de iyi konuşma eğitimi vardı. Sulla kendi yaptıklarını kaleme alırken, tarihi daha iyi düzenleyip işleyeceğini düşünerek onları ona ithaf etmişti. Üslubu yalnız uygulamada ahenkli ve hazır değildi. Başkalarının sözü, ağla yakalanmış orkinos denizi nasıl çalkalarsa forumu öyle çalkalar, ama forumdan çıkınca "kuru, Musalardan yoksunluktan ölü" kalır.

1.3

ὁ δὲ Λούκοθλλος ἤσκητο καί λέγειν ἱκανῶς ἑκατέραν γλῶτταν, ὥστε καί Σύλλας τὰς αὐτοῦ πράξεις ἀναγράφων ἐκείνῳ προσεφώνησεν ὡς συνταξομένῳ καὶ διαθήσοντι τὴν ἱστορίαν ἄμεινον. ἦν γὰρ οὐκ ἐπὶ τὴν χρείαν μόνην ἐμμελὴς αὐτοῦ καί πρόχειρος ὁ λόγος, καθάπερ ὁ τῶν ἄλλων τὴν μὲν ἀγορὰν θύννος βολαῖος πέλαγος ὣς διεστρόβει, γενόμενος δὲ τῆς ἀγορᾶς ἐκτὸς αὖος, ἀμουσίᾳ τεθνηκώς,

1.4Oysa o, daha delikanlıyken, sırf güzelliği için bu ahenkli, "hür insana yakışır" denen terbiyeyi de edinmişti. İyice yaşlanınca zihnini, sanki birçok mücadeleden sonra, felsefede dinlenmeye ve boş vakit geçirmeye bıraktı; felsefenin temaşaya dönük yanını uyandırdı, Pompeius'la anlaşmazlıktan sonra da hırsını zamanında kesip attı.

1.4

ἀλλὰ καί τὴν ἐμμελῆ ταύτην καί λεγομένην ἐλευθέριον ἐπὶ τῷ καλῷ προσεποιεῖτο παιδείαν ἔτι καί μειράκιον ὤν. γενόμενος δὲ πρεσβύτερος ἤδη παντάπασιν ὥσπερ ἐκ πολλῶν ἀγώνων ἀφῆκε τὴν διάνοιαν ἐν φιλοσοφίᾳ σχολάζειν καί ἀναπαύεσθαι, τὸ θεωρητικὸν αὐτῆς ἐγείρας, καταλύσας δʼ ἐν καιρῷ καί κολούσας τὸ φιλότιμον ἐκ τῆς πρὸς Πομπήϊον διαφορᾶς.

1.5Edebiyata düşkünlüğü hakkında şu da anlatılır. Gençliğinde, şakayla başlayıp ciddiye dönen bir sohbette hatip Hortensius ve tarihçi Sisenna ile şöyle anlaşmıştı: şiir ve düzyazı, Yunanca ve Latince kuraya konacak, hangisi çıkarsa o türde Marsi Savaşı'nı yazacaktı. Anlaşılan kura Yunanca düzyazıya çıkmış, çünkü Marsi Savaşı üzerine Yunanca bir tarih elimizde durmaktadır.

1.5

περὶ μὲν οὖν τῆς φιλολογίας αὐτοῦ πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ ταῦτα λέγεται· νέον ὄντα πρὸς Ὁρτήσιον τὸν δικολόγον καί Σισεννᾶν τὸν ἱστορικὸν ἐκ παιδιᾶς τινος εἰς σπουδὴν προελθούσης ὁμολογῆσαι, προθεμένων ποίημα καί λόγον Ἑλληνικόν τε καί Ῥωμαϊκόν, εἰς ὅ τι ἂν λάχῃ τούτων, τὸν Μαρσικὸν ἐντενεῖν πόλεμον. καί πως ἔοικεν εἰς λόγον Ἑλληνικὸν ὁ κλῆρος ἀφικέσθαι διασῴζεται γὰρ Ἑλληνική τις ἱστορία τοῦ Μαρσικοῦ πολέμου.

1.6Kardeşi Marcus'a sevgisinin pek çok kanıtı vardır, ama Romalılar en çok ilkini anar. Ondan büyük olduğu hâlde tek başına makam almak istememiş, onun sırasını bekleyip halkı öyle kazanmıştı ki orada bulunmadığı hâlde kardeşiyle birlikte aedilis seçildi.

1.6

τῆς δὲ πρὸς τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ Μᾶρκον εὐνοίας πολλῶν τεκμηρίων ὄντων μάλιστα Ῥωμαῖοι τοῦ πρώτου μνημονεύουσι. πρεσβύτερος γὰρ ὢν αὐτοῦ λαβεῖν ἀρχήν μόνος οὐκ ἠθέλησεν, ἀλλὰ τὸν ἐκείνου καιρὸν ἀναμείνας οὕτως ἐπηγάγετο τὸν δῆμον, ὥστε σὺν ἐκείνῳ μὴ παρὼν ἀγορανόμος αἱρεθῆναι.

2.12. Bölüm

Genç yaşında Marsi Savaşı'nda pek çok cesaret ve zekâ örneği verdi. Ama Sulla onu daha çok ağırbaşlılığı ve yumuşak huyu yüzünden yanına çekti ve baştan itibaren en ciddi işlerde kullandı. Bunlardan biri de para işiydi.

2.1

νέος δʼ ὢν ἐν τῷ Μαρσικῷ πολέμῳ πολλὰ μὲν τόλμης δείγματα παρέσχε καὶ συνέσεως, μᾶλλόν γε μὴν αὐτὸν διʼ εὐστάθειαν καὶ πρᾳότητα Σύλλας προσηγάγετο, καὶ χρώμενος ἀπʼ ἀρχῆς ἐπὶ τὰ πλείστης ἄξια σπουδῆς διετέλεσεν ὧν ἦν καὶ ἡ περὶ τὸ νόμισμα πραγματεία.

2.2Mithridates Savaşı sırasında Peloponnesos'ta basılan paranın çoğu onun eliyle basıldı ve ona Lucullus parası denildi; savaşta askerî ihtiyaçlar yüzünden hızla el değiştirdiği için çok uzun süre tedavülde kaldı. Bir süre sonra Sulla, Atina'da karaya hâkimdi ama deniz düşmanın elinde olduğu için erzak yolu kesilmişti. Oradan gemi getirmesi için Lucullus'u Mısır ve Libya'ya gönderdi.

2.2

διʼ ἐκείνου γὰρ ἐκόπη τὸ πλεῖστον ἐν Πελοποννήσῳ περὶ τὸν Μιθριδατικὸν πόλεμον, καὶ Λουκούλλειον ἀπʼ ἐκείνου προσηγορεύθη, καὶ διετέλεσεν ἐπὶ πλεῖστον, ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν χρειῶν ἐν τῷ πολέμῳ λαμβάνον ἀμοιβὴν ταχεῖαν. ἐκ τούτου τῆς μὲν γῆς ἐπικρατῶν ὁ Σύλλας ἐν ταῖς Ἀθήναις, περικοπτόμενος δὲ τὴν ἀγορὰν ἐκ τῆς θαλάττης ὑπὸ τῶν πολεμίων ναυκρατούντων, ἐξέπεμψεν ἐπʼ Αἰγύπτου καὶ Λιβύης τὸν Λούκουλλον ἄξοντα ναῦς ἐκεῖθεν.

2.3Kışın tam ortasıydı. Lucullus üç Yunan korsan teknesi ve aynı sayıda iki sıralı Rodos gemisiyle engin denize açıldı; üstünlük sayesinde her yana yayılmış çok sayıda düşman gemisine karşı canını ortaya koyuyordu. Yine de Girit'e ulaşıp burayı kazandı, art arda tiranlıklar ve savaşlarla sarsılmış bulduğu Kyrenelileri toparladı ve yönetimlerini düzene koydu; bunu yaparken şehre, Platon'un bir zamanlar onlar için söylediği kehanet gibi bir sözü hatırlattı.

2.3

ἦν μὲν οὖν ἀκμὴ χειμῶνος, ἐξέπλευσε δὲ τρισὶν Ἑλληνικοῖς μυοπάρωσι καὶ δικρότοις ἴσαις Ῥοδιακαῖς πρὸς μέγα πέλαγος καὶ ναῦς πολεμίας, πανταχόσε τῷ κρατεῖν πολλὰς διαφερομένας, παραβαλλόμενος. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ Κρήτην κατάρας ὠκειώσατο καὶ Κυρηναίους καταλαβὼν ἐκ τυραννίδων συνεχῶν καὶ πολέμων ταραττομένους ἀνέλαβε, καὶ κατεστήσατο τὴν πολιτείαν Πλατωνικῆς τινος φωνῆς ἀναμνήσας τὴν πόλιν, ἣν ἐκεῖνος ἀπεθέσπισε πρὸς αὐτούς.

2.4Anlaşılan Kyreneliler Platon'dan kanun yazmasını, halklarını itidalli bir yönetim biçimine sokmasını rica etmişler, o da böyle talihli Kyrenelilere kanun koymanın zor olduğunu söylemişti. Çünkü işlerinin iyi gittiğini sanan insandan daha zor yönetilen bir şey, talihin ezdiği insandan da yönetime daha yatkın bir şey yoktur. İşte bu, o zaman Kyrenelileri kanun koyan Lucullus'a karşı yumuşak yaptı.

2.4

δεομένων γὰρ, ὡς ἔοικεν, ὅπως τε νόμους γράψῃ καὶ τὸν δῆμον αὐτὸν εἰς τύπον τινὰ καταστήσῃ πολιτείας σώφρονος, ἔφη χαλεπὸν εἶναι Κυρηναίοις οὕτως εὐτυχοῦσι νομοθετεῖν. οὐδὲν γὰρ ἀνθρώπου δυσαρκτότερον εὖ πράσσειν δοκοῦντος, οὐδʼ αὖ πάλιν δεκτικώτερον ἐπιστασίας συσταλέντος ὑπὸ τῆς τύχης, ὃ καὶ τότε Κυρηναίους νομοθετοῦντι Λουκούλλῳ πρᾴους παρέσχεν.

2.5Oradan Mısır'a doğru açılınca korsanlar belirdi ve teknelerinin çoğunu kaybetti, ama kendisi kurtulup parlak bir törenle İskenderiye'ye girdi. Bütün donanma, denizden dönen krala yaptığı gibi göz alıcı süslerle karşısına çıktı. Genç Ptolemaios ona şaşırtıcı bir yakınlık gösterdi, sarayda konak ve sofra verdi; oysa o güne dek hiçbir yabancı komutan burada konaklamamıştı.

2.5

ἐκεῖθεν δʼ ἀναχθεὶς ἐπʼ Αἰγύπτου τὰ πλεῖστα τῶν σκαφῶν ἀπέβαλε πειρατῶν ἐπιφανέντων, αὐτὸς δὲ διασωθεὶς κατήγετο λαμπρῶς εἰς Ἀλεξάνδρειαν. ἀπήντησε γὰρ αὐτῷ σύμπας ὁ στόλος, ὥσπερ εἰώθει βασιλεῖ καταπλέοντι, κεκοσμημένος ἐκπρεπῶς· καὶ τὸ μειράκιον ὁ Πτολεμαῖος ἄλλην τε θαυμαστὴν ἐπεδείκνυτο φιλοφροσύνην πρὸς αὐτόν, οἴκησίν τε καὶ δίαιταν ἐν τοῖς βασιλείοις ἔδωκεν, οὐδενός πω ξένου πρότερον ἡγεμόνος αὐτόθι καταχθέντος.

2.6Başkalarına verilen gider ve tahsisatın dört katını ona ayırdı. Lucullus ise gerekli olandan fazlasını kabul etmedi, kralın seksen talent değerinde gönderdiği armağanı da almadı. Memphis'e çıkmadığı, Mısır'ın hayranlık uyandıran ünlü yerlerinden hiçbirini görmeye gitmediği söylenir. Bunlar, derdi, boş vakti olan, keyfi yerinde bir seyircinin işidir; kendisi gibi başkomutanını düşman siperlerinin dibinde açıkta çadırda bırakmış birinin değil.

2.6

δαπάνην δὲ καὶ σύνταξιν οὐχ ὅσην ἐδίδου τοῖς ἄλλοις, ἀλλὰ τετραπλῆν ἐκείνῳ παρεῖχεν, οὐ προσιεμένῳ τῶν ἀναγκαίων πλέον οὐδὲν οὐδὲ δῶρον λαβόντι, καίπερ ὀγδοήκοντα ταλάντων ἄξια πέμψαντος αὐτῷ. λέγεται δὲ μήτʼ εἰς Μέμφιν ἀναβῆναι μήτʼ ἄλλο τῶν θαυμαζομένων ἐν Αἰγύπτῳ καὶ περιβοήτων ἱστορῆσαι· σχολάζοντος γὰρ εἶναι ταῦτα θεατοῦ καὶ τρυφῶντος, οὐχ, ὡς αὐτὸς, ἐν ὑπαίθρῳ τὸν αὐτοκράτορα σκηνοῦντα παρὰ ταῖς ἐπάλξεσι τῶν πολεμίων ἀπολελοιπότος.

3.13. Bölüm

Ptolemaios savaştan korkup ittifaktan vazgeçti, ama ona Kıbrıs'a kadar eşlik edecek gemiler verdi. Ayrılırken onu kucaklayıp iltifat ederek altına işlenmiş pahalı bir zümrüt armağan etti. Lucullus önce geri çevirdi, ama kral taşın üzerindeki kazımanın kendi portresi olduğunu gösterince reddetmekten korktu; büsbütün düşman olarak ayrıldığı sanılıp denizde tuzağa düşürülmekten çekindi.

3.1

ἐπεὶ δʼ ἀπέλιπε τὴν συμμαχίαν ὁ Πτολεμαῖος πρὸς τὸν πόλεμον ἀποδειλιάσας, ἐκείνῳ δὲ ναῦς ἄχρι Κύπρου πομποὺς παρέσχε, καὶ περὶ τὸν ἔκπλουν αὐτὸν ἀσπαζόμενος καὶ θεραπεύων ἐδωρεῖτο χρυσένδετον σμάραγδον τῶν πολυτελῶν, τὸ μὲν πρῶτον ὁ Λούκουλλος παρῃτεῖτο, δείξαντος δὲ τὴν γλυφὴν τοῦ βασιλέως εἰκόνα οὖσαν ἰδίαν ἐφοβήθη διώσασθαι, μὴ παντάπασιν ἐχθρὸς ἀποπλεῖν νομισθεὶς ἐπιβουλευθείη κατὰ θάλατταν.

3.2Yol boyunca kıyı şehirlerinden, korsanlık suçlarına karışanlar dışında, çok sayıda gemi topladı ve Kıbrıs'a geçti. Düşmanın burunlarda demirleyip onu beklediğini öğrenince bütün tekneleri karaya çektirdi, mevsimi orada geçirecekmiş gibi şehirlere kışlak ve erzak için mektup yazdı.

3.2

ἐπεὶ δὲ πλῆθος ἐν παράπλῳ νεῶν ἐκ τῶν παραλίων πόλεων ἀθροίσας, πλὴν ὅσοι πειρατικῶν μετεῖχον ἀδικημάτων, εἰς τὴν Κύπρον διεπέρασεν, ἐνταῦθα πυνθανόμενος τοὺς πολεμίους ναυλοχοῦντας ἐπὶ ταῖς ἄκραις παραφυλάττειν αὑτόν, ἐνεώλκησε τὰ σκάφη πάντα, καὶ ταῖς πόλεσιν ἔγραψε περὶ χειμαδίων καὶ ἀγορᾶς, ὡς αὐτόθι τὴν ὥραν ἀναμενῶν.

3.3Sonra uygun hava çıkınca gemileri birden denize indirip yola koyuldu; gündüz yelkenleri alçaltıp indirerek, gece açarak sağ salim Rodos'a vardı. Rodoslular ona gemi de verdi. Koslular ile Knidosluları Kral'ın adamlarından ayrılıp Samoslulara karşı sefere katılmaya ikna etti. Khios'tan Kral'ın adamlarını kendisi sürdü, tiranları Epigonos'u yakalayıp Kolophonluları özgürlüğüne kavuşturdu.

3.3

εἶτα πλοῦ φανέντος ἐξαπίνης κατασπάσας τὰς ναῦς ἀνήχθη, καὶ μεθʼ ἡμέραν μὲν ὑφειμένοις πλέων τοῖς ἱστίοις καὶ ταπεινοῖς, νύκτωρ δʼ ἐπαιρομένοις εἰς Ῥόδον ἐσώθη. Ῥοδίων δὲ ναῦς αὐτῷ προσπαρασχόντων Κῴους ἔπεισε καὶ Κνιδίους τῶν βασιλικῶν ἀπαλλαγέντας ἐπὶ Σαμίους συστρατεύειν. ἐκ δὲ Χίου τοὺς βασιλικοὺς αὐτὸς ἐξήλασε, Κολοφωνίους δʼ ἠλευθέρωσε συλλαβὼν Ἐπίγονον τὸν τύραννον αὐτῶν.

3.4O sıralarda Mithridates Pergamon'u terk etmiş, Pitane'ye sıkışmıştı. Fimbria karadan yolunu kesip onu kuşatınca gözünü denize dikti, her yandan donanmalarını yanına çağırdı; çünkü Fimbria gibi gözü pek ve zafer kazanmış bir adamla boğuşmaktan umudunu kesmişti.

3.4

ἐτύγχανε δὲ κατʼ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἤδη Μιθριδάτης τὸ Πέργαμον ἐκλελοιπὼς καὶ συνεσταλμένος εἰς Πιτάνην. ἐκεῖ δὲ Φιμβρίου κατέχοντος αὐτὸν ἐκ γῆς καὶ πολιορκοῦντος, εἰς τὴν θάλατταν ἀφορῶν συνῆγε καὶ μετεπέμπετο τοὺς πανταχόθεν στόλους πρὸς αὑτόν, ἀνδρὶ τολμητῇ καὶ νενικηκότι τῷ Φιμβρίᾳ συμπλέκεσθαι καὶ πολεμεῖν ἀπεγνωκώς.

3.5Fimbria bunu görüyordu, ama donanması yoktu. Lucullus'a haber gönderdi: donanmasıyla gelsin, krallar içinde Romalıların en nefret ettiği, en azılı düşmanı birlikte yok etsinler; bunca mücadele ve zahmetle kovalanan büyük ödül, ele geçmek üzere olan, ağa girmiş Mithridates, Romalıların elinden kaçmasın. O yakalanırsa şanın en büyüğü, önüne geçip kaçarken onu yakalayana düşecekti.

3.5

ὁ δὲ ταῦτα συνορῶν, ναυτικῷ δὲ λειπόμενος πρὸς Λούκουλλον ἔπεμπεν, ἥκειν τῷ στόλῳ δεόμενος καὶ συνεξελεῖν ἔχθιστον καὶ πολεμιώτατον βασιλέων, ὡς μὴ τὸ μέγα καὶ διὰ πολλῶν ἀγώνων καὶ πόνων διωκόμενον ἆθλον ἐκφύγοι Ῥωμαίους, Μιθριδάτης εἰς λαβὰς ἥκων καὶ γεγονὼς ἐντὸς ἀρκύων, οὗ ληφθέντος οὐδένα τῆς δόξης οἴσεσθαι πλέον ἢ τὸν ἐμποδὼν τῇ φυγῇ στάντα καὶ διαδιδράσκοντος ἐπιλαβόμενον·

3.6Karadan kendisi sürmüş, denizde yolunu Lucullus kesmiş olursa başarı ikisinin olacak, Romalılar da Sulla'nın Orkhomenos'ta ve Khaironeia'da dillere destan zaferlerini hiçe sayacaktı. Söylenenlerde yanlış bir şey yoktu. Lucullus o zaman Fimbria'yı dinleyip, zaten uzakta da değildi, gemileri oraya götürüp limanı donanmayla kapatsaydı savaş biterdi ve herkes sayısız kötülükten kurtulurdu.

3.6

ὑφʼ ἑαυτοῦ μὲν ἐξεωσμένον τῆς γῆς, ὑπʼ ἐκείνου δὲ τῆς θαλάττης εἰργόμενον ἀμφοτέροις ἀποδώσειν τὸ κατόρθωμα, τὰς δὲ Σύλλα πρὸς Ὀρχομενῷ καὶ περὶ Χαιρώνειαν ὑμνουμένας ἀριστείας ἐν οὐδενὶ λόγῳ θήσεσθαι Ῥωμαίους. καὶ οὐδὲν ἦν ἀπὸ τρόπου τῶν λεγομένων, ἀλλὰ παντὶ δῆλον, ὡς, εἰ Φιμβρίᾳ τότε πεισθεὶς ὁ Λούκουλλος οὐ μακρὰν ὢν περιήγαγεν ἐκεῖσε τὰς ναῦς καὶ συνέφραξε τὸν λιμένα τῷ στόλῳ, πέρας ἂν εἶχεν ὁ πόλεμος καὶ μυρίων ἀπηλλαγμένοι κακῶν ἅπαντες ἦσαν.

3.7Ama ister Sulla'ya karşı borcunu her türlü özel ve kamusal çıkarın üstünde tuttuğu için, ister Fimbria'nın alçak bir adam olması ve kısa süre önce iktidar hırsıyla dostunu ve komutanını öldürmesi yüzünden ondan tiksindiği için, ister tanrısal bir talih Mithridates'i ona rakip olarak saklamak üzere esirgediği için, dinlemedi. Mithridates'in denize açılıp Fimbria'nın gücüyle alay etmesine göz yumdu.

3.7

ἀλλʼ εἴτε τὰ πρὸς Σύλλαν δίκαια πρεσβεύων πρὸ παντὸς ἰδίου τε καὶ κοινοῦ συμφέροντος, εἴτε τὸν Φιμβρίαν μιαρὸν ὄντα καὶ φονέα γεγενημένον ἔναγχος ἀνδρὸς φίλου καὶ στρατηγοῦ διὰ φιλαρχίαν προβαλλόμενος, εἴτε κατὰ θείαν δή τινα τύχην περιφεισάμενος αὐτὸς τοῦ Μιθριδάτου καὶ φυλάξας ἀνταγωνιστήν, οὐχ ὑπήκουσεν, ἀλλὰ Μιθριδάτῃ μὲν ἐκπλεῦσαι παρέσχε καὶ καταγελάσαι τῆς Φιμβρίου δυνάμεως,

3.8Kendisi önce Troas'taki Lekton açıklarında beliren Kral gemilerini deniz savaşında yendi. Sonra Neoptolemos'un Tenedos'ta daha büyük bir güçle demirlediğini görünce Damagoras'ın kaptanlığını yaptığı bir Rodos pentereine binip herkesin önünde üzerine gitti. Damagoras, Romalılara yakınlık duyan, deniz savaşlarında çok deneyimli bir adamdı.

3.8

αὐτὸς δὲ πρῶτον μὲν ἐπὶ Λεκτοῦ τῆς Τρῳάδος βασιλικὰς ναῦς ἐπιφανείσας κατεναυμάχησεν, αὖθις δὲ πρὸς Τενέδῳ ναυλοχοῦντα μείζονι παρασκευῇ κατιδὼν Νεοπτόλεμον ἐπέπλει πρὸ τῶν ἄλλων, Ῥοδιακῆς πεντήρους ἐπιβεβηκώς, ἧς ἐναυάρχει Δαμαγόρας, ἀνὴρ εὔνους τε Ῥωμαίοις καὶ θαλασσίων ἀγώνων ἐμπειρότατος.

3.9Neoptolemos köpükler saçarak üzerlerine geliyor, dümenciye gemiyi çarptırmasını buyuruyordu. Damagoras Kral gemisinin ağırlığından ve tunç mahmuzunun sertliğinden korkup pruva pruvaya çarpışmayı göze alamadı; hızla dönüp gemiyi kıç tarafa doğru sürdürdü. Gemi öylece suya bastırılınca darbeyi aldı, ama darbe su altında kalan kısımlara geldiği için zarar vermedi.

3.9

ἐπελαύνοντος δὲ ῥοθίῳ τοῦ Νεοπτολέμου καὶ κελεύσαντος εἰς ἐμβολὴν ἀγαγεῖν τὸν κυβερνήτην, δείσας ὁ Δαμαγόρας τὸ βάρος τῆς βασιλικῆς καὶ τὴν τραχύτητα τοῦ χαλκώματος οὐκ ἐτόλμησε συμπεσεῖν ἀντίπρῳρος, ἀλλʼ ὀξέως ἐκ περιαγωγῆς ἀποστρέψας ἐκέλευσεν ἐπὶ πρύμναν ὤσασθαι καὶ πιεσθείσης ἐνταῦθα τῆς νεώς ἐδέξατο τὴν πληγήν ἀβλαβῆ γενομένην, ἅτε δὴ τοῖς θαλαττεύουσι τῆς νεώς μέρεσι προσπεσοῦσαν.

3.10Bu sırada dostları yetişti. Lucullus gemisini yeniden düşmana çevirtti, anılmaya değer pek çok iş yaptı, düşmanı bozguna uğrattı ve Neoptolemos'u kovaladı.

3.10

ἐν τούτῳ δὲ τῶν φίλων προσφερομένων, ἐγκελευσάμενος ὁ Λούκουλλος ἐπιστρέφειν καὶ πολλὰ δράσας ἄξια λόγου τρέπεται τοὺς πολεμίους καὶ καταδιώκει τὸν Νεοπτόλεμον.

4.14. Bölüm

Oradan Khersonesos'ta karşıya geçmek üzere olan Sulla'ya katıldı, geçişini güvenli kıldı, ordunun geçirilmesine yardım etti. Antlaşma yapıldıktan sonra Mithridates Karadeniz'e açıldı, Sulla Asya'ya yirmi bin talent ceza kesti. Bu parayı toplamak ve para basmak görevi Lucullus'a verildi. Şehirler için o, Sulla'nın sertliğine karşı bir teselli olmuş gibidir: bu kadar ağır ve asık suratlı bir işte yalnız temiz ve adil değil, yumuşak da davrandı.

4.1

ἐκεῖθεν δὲ Σύλλᾳ περὶ Χερρόνησον ἤδη μέλλοντι διαβαίνειν συμβαλὼν τόν τε πόρον ἀσφαλῆ παρεῖχε καὶ τήν στρατιὰν συνδιεβίβαζεν, ἐπεὶ δὲ συνθηκῶν γενομένων Μιθριδάτης μὲν ἀπέπλευσεν εἰς τὸν Εὔξεινον πόντον, Σύλλας δὲ τήν Ἀσίαν δισμυρίοις ταλάντοις ἐζημίωσε, προσταχθὲν οὕτω τά τε χρήματα ταῦτα πρᾶξαι καὶ νόμισμα κόψαι, παραμύθιόν τι δοκεῖ τῆς Σύλλα χαλεπότητος γενέσθαι ταῖς πόλεσιν, οὐ μόνον καθαρὸν καὶ δίκαιον, ἀλλὰ καὶ πρᾷον εἰς οὕτω βαρὺ καὶ σκυθρωπὸν ὑπηρέτημα παρασχὼν ἑαυτόν.

4.2Açıkça ayaklanmış Mytilenelilerin aklını başına toplayıp Marius'la ilgili suçları için ölçülü bir ceza görmesini istiyordu, ama iflah olmaz hâlde olduklarını görünce üzerlerine gitti, savaşta yendi, surların içine kapattı. Kuşatmayı kurduktan sonra gündüz gözüyle, herkesin göreceği şekilde Elaia'ya açıldı, gizlice geri dönüp şehrin yakınında pusuya yattı ve beklemeye başladı.

4.2

Μιτυληναίους δʼ ἄντικρυς ἀφεστῶτας ἐβούλετο μὲν εὐγνωμονῆσαι καὶ δίκης τυχεῖν μετρίας ἐφʼ οἷς περὶ Μάριον ἐξήμαρτον, ὡς δʼ ἑώρα κακοδαιμονοῦντας, ἐπιπλεύσας ἐκράτησε μάχῃ καὶ κατέκλεισεν εἰς τὰ τείχη, καὶ πολιορκίαν συστησάμενος ἐξέπλευσε μὲν ἡμέρας καὶ φανερῶς εἰς Ἐλαίαν, ὑπέστρεψε δὲ λεληθότως καὶ περὶ τήν πόλιν ὑφεὶς ἐνέδραν ἡσύχαζεν.

4.3Mytileneliler düzensiz ve küstah bir hâlde, boş sandıkları ordugâhı yağmalamak üzere dışarı çıktılar. Lucullus üzerlerine atılıp pek çoğunu diri yakaladı, karşı koyanlardan beş yüz kişiyi öldürdü, altı bin köle ve sayısız ganimet alıp götürdü.

4.3

ἐπεὶ δʼ ἀτάκτως καὶ μετὰ θράσους ὡς ἔρημον ἁρπασόμενοι τὸ στρατόπεδον οἱ Μιτυληναῖοι προῆλθον, ἐπεισπεσὼν αὐτοῖς ἔλαβέ τε παμπόλλους ζῶντας καὶ τῶν ἀμυνομένων πεντακοσίους ἀπέκτεινεν, ἀνδραπόδων δὲ χιλιάδας ἓξ καὶ τὴν ἄλλην ἀναρίθμητον ἠλάσατο λείαν.

4.4Sulla ve Marius'un o sıralarda İtalya'da insanlara bol bol yaşattığı türlü kötülüklerden, Asya'daki işler yüzünden geciktiği için, tanrısal bir talihle uzak kaldı. Yine de Sulla katında öteki dostlarından aşağı kalmadı. Söylendiği gibi Sulla, sevgisinden, anılarının yazılmasını ona bıraktı, ölürken de Pompeius'u atlayıp onu oğlunun vasisi olarak yazdı. İkisi arasındaki anlaşmazlığın ve kıskançlığın ilk sebebi de bu olmuş görünüyor; ikisi de gençti ve şan için yanıp tutuşuyordu.

4.4

τῶν δὲ περὶ τήν Ἰταλίαν κακῶν, ἃ τότε Σύλλας καὶ Μάριος ἄφθονα καὶ παντοδαπὰ τοῖς ἀνθρώποις παρεῖχον, οὐ πάνυ μετέσχε θείᾳ τινὶ τύχῃ περὶ τὰς ἐν Ἀσίᾳ πράξεις βραδύνας. οὐ μὴν ἔλαττόν τι παρὰ Σύλλα τῶν ἄλλων φίλων ἔσχεν, ἀλλὰ τήν τε γραφὴν, ὡς εἴρηται, τῶν ὑπομνημάτων ἐκείνῳ διʼ εὔνοιαν ἀνέθηκε, καὶ τελευτῶν ἐπίτροπον τοῦ παιδὸς ἔγραψεν ὑπερβὰς Πομπήιον. καὶ δοκεῖ τοῦτο πρῶτον αὐτοῖς ὑπάρξαι διαφορᾶς αἴτιον καὶ ζηλοτυπίας νέοις οὖσι καὶ διαπύροις πρὸς δόξαν.

5.15. Bölüm

Sulla'nın ölümünden kısa süre sonra, yüz yetmiş altıncı Olimpiyat dolaylarında Marcus Cotta ile birlikte konsül oldu. Pek çok kişi Mithridates Savaşı'nı yeniden gündeme getiriyordu; Marcus da savaşın bitmediğini, yalnız ara verdiğini söyledi. Bu yüzden Lucullus, kurada Alplerin berisindeki Galya eyaleti kendisine çıkınca üzüldü, çünkü orada büyük işler yapma imkânı yoktu.

5.1

ὀλίγῳ δʼ ὕστερον ἢ Σύλλαν ἀποθανεῖν ὑπάτευσε μετὰ Μάρκου Κόττα περὶ τὴν ἕκτην καὶ ἑβδομηκοστὴν πρὸς ταῖς ἑκατὸν ὀλυμπιάδα. πολλῶν οὖν αὖθις ἀνακινούντων τὸν Μιθριδατικὸν πόλεμον, ἔφη Μᾶρκος αὐτὸν οὐ πεπαῦσθαι, ἀλλʼ ἀναπεπαῦσθαι. διὸ καὶ λαχὼν τῶν ἐπαρχιῶν ὁ Λούκουλλος τὴν ἐντὸς Ἄλπεων Γαλατίαν ἤχθετο, πράξεων ὑποθέσεις μεγάλων οὐκ ἔχουσαν.

5.2Onu en çok, İberya'da ün kazanan Pompeius kaygılandırıyordu. İberya savaşı biterse Mithridates'e karşı komutan seçilmesi beklenen başka kimse yoktu. Bu yüzden Pompeius para isteyip, göndermezlerse İberya'yı ve Sertorius'u bırakıp kuvvetlerini İtalya'ya götüreceğini yazınca, Lucullus paranın gönderilmesi için elinden geleni yaptı. Konsüllüğü sırasında onun ne bahaneyle olursa olsun dönmesini istemiyordu,

5.2

μάλιστα δʼ αὐτὸν εὐδοκιμῶν Πομπήιος ἐν Ἰβηρίᾳ παρώξυνεν, ὡς ἄλλος οὐδεὶς ἐπίδοξος ὤν, εἰ συμβαίη παύσασθαι τὸν Ἰβηρικὸν πόλεμον, εὐθὺς αἱρεθήσεσθαι στρατηγὸς ἐπὶ Μιθριδάτην. διὸ καὶ χρήματα αἰτοῦντος αὐτοῦ καὶ γράφοντος, ὡς, εἰ μὴ πέμποιεν, ἀφεὶς Ἰβηρίαν καὶ Σερτώριον εἰς Ἰταλίαν ἀπάξοι τὰς δυνάμεις, συνέπραξεν ὁ Λούκουλλος προθυμότατα πεμφθῆναι τὰ χρήματα καὶ μηδʼ ἀφʼ ἡστινοσοῦν προφάσεως ἐκεῖνον ἐπανελθεῖν ὑπατεύοντος αὐτοῦ·

5.3çünkü bunca orduyla burada olursa şehrin bütün işleri onun eline geçecekti. Üstelik o sırada, her şeyi halkın hoşuna gidecek şekilde söyleyip yaparak yönetime hâkim olan Cethegus ile Lucullus arasında bir düşmanlık vardı, çünkü Lucullus onun rezil aşklar, küstahlık ve ölçüsüzlükle dolu hayatından tiksiniyordu. Cethegus'la açıkça savaşıyordu.

5.3

πάντα γὰρ ἂν ἐπʼ ἐκείνῳ γενήσεσθαι τὰ τῆς πόλεως παρόντι μετὰ τοσαύτης στρατιᾶς, καὶ γὰρ ὁ κρατῶν τότε τῆς πολιτείας τῷ πρὸς χάριν ἅπαντα καὶ λέγειν καὶ πράττειν Κέθηγος ἔχθραν τινὰ πρὸς Λούκουλλον εἶχε, βδελυττόμενον αὐτοῦ τὸν βίον αἰσχρῶν ἐρώτων καὶ ὕβρεως καὶ πλημμελείας μεστὸν ὄντα. τοῦτον μὲν οὖν ἄντικρυς ἐπολέμει·

5.4Sulla'nın düzenlemelerine karşı ayaklanıp yerleşik düzeni sarsmaya çalışan başka bir demagogu, Lucius Quinctius'u ise özel görüşmelerde yatıştırıp halkın önünde uyararak bu girişimden vazgeçirdi, hırsını dindirdi. Böylece büyük bir hastalığın başlangıcını olabildiğince siyaset ehline yakışır ve şehri kurtaracak bir biçimde ele aldı.

5.4

Λεύκιον δὲ Κόϊντον, ἄλλον δημαγωγόν, ἐπαναστάντα τοῖς Σύλλα πολιτεύμασι καὶ ταράττειν τὰ πράγματα πειρώμενον ἐκ τοῦ καθεστῶτος, ἰδίᾳ τε πολλὰ παραμυθούμενος καὶ δημοσίᾳ νουθετῶν ἀπέστησε τῆς πείρας καὶ κατεστόρεσε τὴν φιλοτιμίαν, ὡς ἐνῆν μάλιστα πολιτικῶς καὶ σωτηρίως ἀρχὴν νοσήματος μεγάλου μεταχειρισάμενος.

6.16. Bölüm

Bu sırada Kilikia'yı yöneten Octavius'un öldüğü haberi geldi. Pek çok kişi eyalet için can atıyor, bu işi yapmaya en güçlü kişi olarak Cethegus'un gönlünü yapıyordu. Kilikia'nın kendisi Lucullus'un pek umurunda değildi, ama Kapadokya'ya yakın olan bu eyaleti alırsa Mithridates'le savaşmak için başkasının gönderilmeyeceğini düşünüyor, eyaleti başkasına kaptırmamak için her yola başvuruyordu.

6.1

ἐν τούτῳ δʼ ὁ τὴν Κιλικίαν ἔχων Ὀκτάουϊος ἠγγέλθη τεθνηκώς. σπαργώντων δὲ πολλῶν πρὸς τὴν ἐπαρχίαν καὶ Κέθηγον ὡς δυνατώτατον ὄντα διαπράξασθαι θεραπευόντων, αὐτῆς μὲν ὁ Λούκουλλος Κιλικίας οὐ πολὺν εἶχε λόγον, οἰόμενος δʼ, εἰ λάβοι ταύτην, ἐγγὺς οὔσης Καππαδοκίας, ἄλλον οὐδένα πεμφθήσεσθαι πολεμήσοντα Μιθριδάτῃ, πᾶσαν ἔστρεφε μηχανὴν ὑπὲρ τοῦ μὴ προέσθαι τὴν ἐπαρχίαν ἑτέρῳ.

6.2Sonunda, tabiatına aykırı olarak, saygıdeğer ve övülecek bir iş olmasa da amaca götüren bir şeye mecburen katlandı. Praecia adında, güzelliği ve şuhluğuyla şehirde dillere düşmüş bir kadın vardı. Başka bakımlardan açıkça sevgililik eden bir kadından üstün değildi; ama kendisini görmeye gelen, onunla sohbet eden adamları dostlarının işleri ve siyaset için kullanıyordu. Böylece öteki cazibelerine, sadık dost ve iş bitirici bir kadın olduğu şöhretini de eklemiş, büyük bir nüfuz kazanmıştı.

6.2

καὶ τελευτῶν ἔργον οὐ σεμνὸν οὐδʼ ἐπαινετόν, ἄλλως δʼ ἀνύσιμον πρὸς τὸ τέλος ἐκ τῆς ἀνάγκης ὑπέμεινε παρὰ τὴν ἑαυτοῦ φύσιν. Πραικία τις ἦν ὄνομα τῶν ἐφʼ ὥρᾳ καὶ λαμυρίᾳ διαβοήτων ἐν τῇ πόλει, τὰ μὲν ἄλλα κρείττων οὐδὲν ἀνέδην ἑταιρούσης γυναικός, ἐκ δὲ τοῦ χρῆσθαι τοῖς ἐντυγχάνουσιν αὐτῇ καὶ διαλεγομένοις πρὸς τὰς ὑπὲρ τῶν φίλων σπουδὰς καὶ πολιτείας προσλαβοῦσα τῇ λοιπῇ χάριτι τὸ δοκεῖν φιλέταιρός τις εἶναι καὶ δραστήριος ἴσχυσε μέγιστον.

6.3O sırada şöhretinin zirvesinde olan, şehri elinde tutan Cethegus'u da kendine bağlayıp âşığı yapınca şehrin bütün gücü ona geçti. Cethegus desteklemedikçe hiçbir kamu işi yürümüyor, Praecia söylemedikçe de Cethegus hiçbir şeyi desteklemiyordu. Lucullus hediyeler ve yaltaklanmalarla bu kadının gönlünü kazandı. Zaten Lucullus'un yanında onun hırsına ortak olarak görülmek, böyle kibirli ve gösterişli bir kadın için büyük bir ödüldü. Kısa sürede Cethegus onu övmeye, Kilikia'yı ona ayarlamaya başladı.

6.3

ὡς δὲ καὶ Κέθηγον ἀνθοῦντα τῇ δόξῃ τότε καὶ φέροντα τὴν πόλιν ὑπηγάγετο καὶ συνῆν ἐρῶντι, παντάπασιν εἰς ἐκείνην περιῆλθεν ἡ τῆς πόλεως δύναμις· οὐδὲ γὰρ ἐπράττετό τι δημοσίᾳ Κεθήγου μὴ σπουδάζοντος οὐδὲ Πραικίας μὴ κελευούσης παρὰ Κεθήγῳ. ταύτην οὖν ὑπελθὼν δώροις ὁ Λουκούλλος καὶ κολακείαις ἦν δέ που καὶ τῷ Λουκούλλῳ συμφιλοτιμουμένην ὁρᾶσθαι μέγας γυναικὶ σοβαρᾷ καὶ πανηγυρικῇ μισθός, εὐθὺς εἶχε τὸν Κέθηγον ἐπαινέτην καὶ προμνώμενον αὐτῷ Κιλικίαν.

6.4Kilikia bir kez eline geçince artık ne Praecia'ya ne de Cethegus'a başvurmaya gerek kaldı. Herkes birden Mithridates Savaşı'nı, ondan daha iyi kimsenin yürütemeyeceği kanaatiyle ona verdi. Pompeius hâlâ Sertorius'la savaşıyor, Metellus yaşlılıktan artık işi bırakmıştı; komutanlık için Lucullus'la boy ölçüşebilecek yalnız bu ikisiydi.

6.4

ἐπεὶ δʼ ἅπαξ ἔτυχε ταύτης, οὐδὲν ἔτι Πραικίαν οὐδὲ Κέθηγον ἔδει παρακαλεῖν, ἀλλὰ πάντες ὁμαλῶς ἐκείνῳ φέροντες ἐνεχείρισαν τὸν Μιθριδατικὸν πόλεμον ὡς ὑφʼ ἑτέρου μηδενὸς ἄμεινον διαπολεμηθῆναι δυνάμενον, Πομπηΐου μὲν ἔτι Σερτωρίῳ προσπολεμοῦντος, Μετέλλου δʼ ἀπειρηκότος ἤδη διὰ γῆρας, οὓς μόνους ἄν τις ἐναμίλλους ἐποιήσατο Λουκούλλῳ περὶ τῆς στρατηγίας ἀμφισβητοῦντας.

6.5Yine de meslektaşı Cotta senatoya çok yalvardı ve gemilerle Propontis'i korumak, Bithynia'yı savunmak üzere gönderildi.

6.5

οὐ μὴν ἀλλὰ Κόττας ὁ συνάρχων αὐτοῦ πολλὰ λιπαρήσας τὴν σύγκλητον ἀπεστάλη μετὰ νεῶν τὴν Προποντίδα φυλάξων καὶ προπολεμήσων Βιθυνίας.

7.17. Bölüm

Lucullus, Roma'da kendi oluşturduğu bir lejyonu yanına alıp Asya'ya geçti ve orada kuvvetlerin geri kalanını devraldı. Bu askerlerin hepsi çoktan sefahat ve açgözlülükle bozulmuştu; özellikle Fimbriacılar denenler başıbozukluğa alıştıkları için yönetilmesi güç adamlar olmuşlardı.

7.1

Λούκουλλος δὲ τάγμα μὲν αὐτόθεν ἔχων συντεταγμένον ὑπʼ αὐτοῦ διέβαινεν εἰς τὴν Ἀσίαν ἐκεῖ δὲ τὴν ἄλλην παρέλαβε δύναμιν, πάντων μὲν πάλαι τρυφαῖς διεφθορότων καὶ πλεονεξίαις, τῶν δὲ Φιμβριανῶν λεγομένων καὶ διὰ συνήθειαν ἀναρχίας δυσμεταχειρίστων γεγονότων.

7.2Bunlar, Fimbria ile birlikte konsül ve komutanları Flaccus'u öldürmüş, sonra Fimbria'nın kendisini Sulla'ya teslim etmiş küstah, kanun tanımaz, ama savaşçı, dayanıklı ve deneyimli adamlardı. Yine de Lucullus kısa sürede bunların da cüretini kırdı, ötekileri de yola getirdi. Anlaşılan ilk kez gerçek bir yönetici ve önderle karşılaşıyorlardı; o güne dek keyiflerine göre askerlik yapmaya alıştırılmış, yaltaklanılarak idare edilmişlerdi.

7.2

οὗτοι γὰρ ἦσαν οἱ Φλάκκον τε μετὰ Φιμβρίου τὸν ὕπατον καὶ στρατηγὸν ἀνῃρηκότες αὐτόν τε τὸν Φιμβρίαν Σύλλᾳ προδεδωκότες, αὐθάδεις μὲν ἄνθρωποι καὶ παράνομοι, μάχιμοι δὲ καὶ τλήμονες μετʼ ἐμπειρίας πολέμου, οὐ μὴν ἀλλὰ βραχεῖ χρόνῳ καὶ τούτων τὸ θράσος ὁ Λούκουλλος ἐξέκοψε καὶ τοὺς ἄλλους ἐπέστρεψε, τότε πρῶτον, ὡς ἔοικε, πειρωμένους ἄρχοντος ἀληθινοῦ καὶ ἡγεμόνος· ἄλλως δʼ ἐδημαγωγοῦντο πρὸς ἡδονὴν ἐθιζόμενοι στρατεύεσθαι.

7.3Düşmanın durumu ise şöyleydi. Mithridates, pek çok sofist gibi, başlangıçta tumturaklı ve kibirli bir tavırla, içi boş ama göz alıcı, bayram alayı gibi bir güçle Romalılara karşı ayaklanmış, sonra gülünç bir biçimde düşüp ders almıştı. İkinci kez savaşacağı zaman kuvvetlerini gerçek ve işe yarar bir hazırlığa indirdi.

7.3

τὰ δὲ τῶν πολεμίων οὕτως εἶχε. Μιθριδάτης, ὥσπερ οἱ πολλοὶ τῶν σοφιστῶν, κομπώδης ἐν ἀρχῇ καὶ σοβαρὸς ἐπὶ Ῥωμαίους ἀναστὰς διακένῳ δυνάμει, λαμπρᾷ δὲ καὶ πανηγυρικῇ τὴν ὄψιν, εἶτʼ ἐκπεσὼν καταγελάστως καὶ νουθετηθείς, ὅτε τὸ δεύτερον πολεμεῖν ἔμελλεν, εἰς ἀληθινὴν καὶ πραγματικὴν συνέστελλε τὰς δυνάμεις παρασκευήν.

7.4Her soydan insandan oluşan kalabalıkları, barbarların türlü dillerdeki tehditlerini, altın ve mücevher kaplı silah takımlarını bir yana attı; bunlar sahiplerine güç vermiyor, galiplere ganimet oluyordu. Roma kılıçları dövdürdü, ağır kalkanlar yaptırdı, süslüden çok idmanlı atlar topladı. Roma falanksı düzeninde yetiştirilmiş yüz yirmi bin piyadesi, on altı bin atlısı vardı; bunlara yüz tane tırpanlı dört atlı araba da ekleniyordu.

7.4

ἀφελὼν γὰρ τὰ παντοδαπὰ πλήθη καὶ τὰς πολυγλώσσους ἀπειλὰς τῶν βαρβάρων, ὅπλων τε διαχρύσων καὶ διαλίθων κατασκευάς, ὡς λάφυρα τῶν κρατούντων, οὐκ ἀλκήν τινα τῶν κεκτημένων ὄντα, ξίφη μὲν ἠλαύνετο Ῥωμαϊκά καὶ θυρεοὺς ἐμβριθεῖς ἐπήγνυτο καὶ γεγυμνασμένους μᾶλλον ἢ κεκοσμημένους ἤθροιζεν ἵππους, πεζῶν δὲ μυριάδας δώδεκα κατεσκευασμένων εἰς φάλαγγα Ῥωμαϊκήν, ἱππεῖς δὲ πρὸς μυρίοις ἑξακισχιλίους ἄνευ τῶν δρεπανηφόρων τεθρίππων ταῦτα δʼ ἦν ἑκατόν·

7.5Ayrıca gemilerini altın tavanlı köşklerle, cariye hamamlarıyla, süslü kadın daireleriyle değil, silah, ok ve parayla doldurup hazırladı ve Bithynia'ya girdi. Şehirler onu yine seve seve kabul etti. Yalnız bunlar da değil, bütün Asya'yı eski hastalığın nüksü sarmıştı: Romalı tefecilerin ve mültezimlerin elinde dayanılmaz şeyler çekiyordu.

7.5

ἔτι δὲ ναῦς οὐ χρυσορόφοις σκηνίσιν οὐδὲ λουτροῖς παλλακίδων καὶ γυναικωνίτισι τρυφώσαις ἠσκημένας, ἀλλʼ ὅπλων καὶ βελῶν καὶ χρημάτων γεμούσας παραρτυσάμενος ἐνέβαλεν εἰς Βιθυνίαν, τῶν πόλεων αὖθις ἀσμένως ὑποδεχομένων οὐ μόνον τούτων, ἀλλὰ καὶ τὴν Ἀσίαν ὅλην ὑποτροπὴ τῶν ἔμπροσθεν νοσημάτων εἶχεν, ἀφόρητα πάσχουσαν ὑπὸ Ῥωμαϊκῶν δανειστῶν καὶ τελωνῶν·

7.6Lucullus sonradan bu adamları, halkın yiyeceğini kapan Harpyalar gibi kovdu. O sırada ise onları uyarıp ölçülü olmaya çağırmakla yetiniyor, halkların ayaklanmalarını bastırmaya çalışıyordu; neredeyse hiçbiri sakin durmuyordu.

7.6

οὓς ὕστερον μὲν ὥσπερ Ἁρπυίας τὴν τροφὴν ἁρπάζοντας αὐτῶν ὁ Λούκουλλος ἐξήλασε, τότε δὲ μετριωτέρους ἐπειρᾶτο νουθετῶν ποιεῖν, καὶ τὰς ἀποστάσεις κατέπαυε τῶν δήμων, οὐδενὸς, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἡσυχάζοντος.

8.18. Bölüm

Lucullus bunlarla uğraşırken Cotta bu zamanı kendi fırsatı sayıp Mithridates'le savaşmaya hazırlandı. Lucullus'un ilerleyip Phrygia'da ordugâh kurduğu haberleri gelmeye başlayınca, zaferi neredeyse elinde sayan Cotta, Lucullus ortak olmasın diye savaşa girmekte acele etti.

8.1

ὃν δὲ περὶ ταῦτα Λούκουλλος ἠσχολεῖτο χρόνον αὑτοῦ καιρὸν εἶναι νομίζων ὁ Κόττας παρεσκευάζετο μάχεσθαι πρὸς Μιθριδάτην. καὶ πολλῶν ἀπαγγελλόντων ἤδη Λούκουλλον ἐν Φρυγίᾳ στρατοπεδεύειν ἐπιόντα, μόνον οὐκ ἐν ταῖς χερσὶν ἔχειν τὸν θρίαμβον οἰόμενος, ὡς μὴ μεταλάβῃ Λούκουλλος αὐτοῦ, συμβαλεῖν ἔσπευσε.

8.2Karada ve denizde aynı anda bozguna uğradı, altmış gemiyi mürettebatıyla, dört bin de piyade kaybetti. Kendisi Khalkedon'a sıkışıp kuşatıldı ve umudunu Lucullus'un ellerine bağladı.

8.2

πληγεὶς δʼ ἅμα καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ἑξήκοντα μὲν ἀπώλεσεν αὔτανδρα σκάφη, πεζοὺς δὲ τετρακισχιλίους, αὐτὸς δὲ κατακλεισθεὶς εἰς Χαλκηδόνα καὶ πολιορκούμενος εἰς τὰς Λουκούλλου χεῖρας ἀπέβλεπεν.

8.3Bazıları Lucullus'u, Cotta'yı bırakıp ilerlemeye, Mithridates'in boş krallığını almaya teşvik ediyordu. Askerler özellikle bunu söylüyor, Cotta'nın kötü kararlarıyla yalnız kendisini ve yanındakileri mahvetmekle kalmayıp savaşmadan kazanabilecek olan kendilerine de engel olmasına kızıyorlardı.

8.3

ἦσαν μὲν οὖν οἱ τὸν Λούκουλλον ἀμελήσαντα Κόττα πρόσω χωρεῖν παρορμῶντες ὡς ἔρημον αἱρήσοντα τὴν Μιθριδάτου βασιλείαν, καὶ μάλιστα τῶν στρατιωτῶν οὗτος ἦν ὁ λόγος, ἀγανακτούντων, εἰ μὴ μόνον αὑτὸν ἀπολεῖ καὶ τοὺς σὺν αὐτῷ βουλευσάμενος κακῶς ὁ Κόττας, ἀλλὰ καὶ σφίσιν ἐμποδὼν ἔσται νικᾶν ἀμαχεῖ δυναμένοις.

8.4Lucullus onlara yaptığı konuşmada, düşmanın elindeki her şeyi almaktansa bir Romalıyı düşman elinden kurtarmayı yeğlediğini söyledi. Boiotia'da Mithridates'in komutanı olmuş, sonra ayrılıp Romalıların yanında sefere çıkmış olan Arkhelaos, Lucullus Pontos'ta görünür görünmez her şeye birden hâkim olacağını kesin bir dille söylüyordu. Lucullus ona, avcılardan daha korkak olmadığını, yırtıcıları geride bırakıp boş inlerine yürümeyeceğini söyledi.

8.4

Λούκουλλος δὲ πρὸς μὲν τούτους δημηγορῶν εἶπεν, ὡς ἕνα βούλοιτʼ ἂν ἐκ πολεμίων σῶσαι Ῥωμαῖον ἢ πάντα λαβεῖν τὰ τῶν πολεμίων Ἀρχελάου δὲ τοῦ περὶ Βοιωτίαν Μιθριδάτῃ στρατηγήσαντος, εἶτʼ ἀποστάντος καὶ Ῥωμαίοις συστρατεύοντος, διαβεβαιουμένου ὀφθέντα Λούκουλλον ἐν Πόντῳ πάντων ὁμοῦ κρατήσειν, οὐκ ἔφη δειλότερος εἶναι τῶν κυνηγῶν, ὥστε τὰ θηρία παρελθὼν ἐπὶ κενοὺς αὐτῶν τοὺς φωλεοὺς βαδίζειν.

8.5Böyle konuştuktan sonra otuz bin piyade ve iki bin beş yüz atlıyla Mithridates'in üzerine yürüdü. Düşmanı görebileceği yere gelip kalabalığa şaşınca savaştan kaçınıp zaman kazanmak istedi. Ama Sertorius'un bir kuvvetle İberya'dan Mithridates'e komutan olarak gönderdiği Marius karşısına çıkıp meydan okuyunca, savaşmak üzere saf bağladı. Tam çarpışmak üzereyken,

8.5

καὶ ταῦτʼ εἰπὼν ἐπὶ Μιθριδάτην προῆγε πεζοὺς μὲν ἔχων τρισμυρίους, ἱππεῖς δὲ δισχιλίους πεντακοσίους, καταστὰς δʼ εἰς ἔποψιν τῶν πολεμίων καὶ θαυμάσας τὸ πλῆθος ἐβούλετο μὲν ἀπέχεσθαι μάχης καὶ τρίβειν τὸν χρόνον, Μαρίου δʼ, ὃν Σερτώριος ἐξ Ἰβηρίας ἀπεστάλκει Μιθριδάτῃ μετὰ δυνάμεως στρατηγόν, ἀπαντήσαντος αὐτῷ καὶ προκαλουμένου κατέστη μὲν εἰς τάξιν ὡς διαμαχούμενος, ἤδη δὲ ὅσον οὔπω συμφερομένων,

8.6görünürde hiçbir değişiklik yokken gök birden yarıldı; büyük, alevli bir cismin iki ordunun ortasına düştüğü görüldü. Biçimi en çok bir fıçıya, rengi de kızgın gümüşe benziyordu. İki taraf da bu görüntüden korkup ayrıldı.

8.6

ἀπʼ οὐδεμιᾶς ἐπιφανοῦς μεταβολῆς, ἀλλʼ ἐξαίφνης τοῦ ἀέρος ὑπορραγέντος ὤφθη μέγα σῶμα φλογειδὲς εἰς μέσον τῶν στρατοπέδων καταφερόμενον, τὸ μὲν σχῆμα πίθῳ μάλιστα, τὴν δὲ χρόαν ἀργύρῳ διαπύρῳ προσεοικός, ὥστε δείσαντας ἀμφοτέρους τὸ φάσμα διακριθῆναι.

8.7Bu olayın Phrygia'da Otryai denen yerin yakınında gerçekleştiği söylenir. Lucullus, Mithridates'in elindeki kadar on binlerce askeri, karşılarında düşman dururken uzun süre doyurmanın hiçbir insani hazırlığın ya da servetin harcı olmadığını düşünerek esirlerden birini getirtti. Önce çadırında kaç arkadaşıyla yaşadığını, sonra çadırda ne kadar buğday bıraktığını sordu.

8.7

τοῦτο μὲν οὖν φασιν ἐν Φρυγίᾳ περὶ τὰς λεγομένας Ὀτρύας συμβῆναι τὸ πάθος. ὁ δὲ Λούκουλλος οὐδεμιᾶς εἶναι νομίζων ἀνθρωπίνης παρασκευῆς οὐδὲ πλούτου θρέψαι μυριάδας ἐπὶ πολὺν χρόνον ἀντικαθημένων πολεμίων τοσαύτας, ὅσας εἶχε Μιθριδάτης, ἐκέλευσεν ἀχθῆναι τῶν αἰχμαλώτων ἕνα· καὶ πρῶτον ἀνέκρινε, μετὰ πόσων διαιτῷτο συσκήνων, ἔπειτα πόσον ἐν τῇ σκηνῇ καταλέλοιπε σῖτον.

8.8Adam cevap verince onu dışarı çıkardı, ikinci ve üçüncü esiri de aynı biçimde sorguladı. Sonra hazırlanmış erzakın miktarını doyurulacak insanların sayısıyla karşılaştırıp düşmanın üç dört gün içinde buğdaysız kalacağını anladı. Zaman kazanmaya daha da sıkı sarıldı, ordugâhına bol bol buğday topladı ki kendisi bolluk içinde, düşmanın darlığa düşmesini bekleyebilsin.

8.8

ἀποκριναμένου δὲ τἀνθρώπου τὸν μὲν ἐκέλευσε μεταστῆναι, δεύτερον δὲ καὶ τρίτον ὁμοίως ἀνέκρινεν. εἶτα συνθεὶς τὸ τῆς παρεσκευασμένης τροφῆς πλῆθος πρὸς τὸ τῶν τρεφομένων, ἔγνω τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν ἐπιλείψοντα σῖτον τοὺς πολεμίους, καὶ πολὺ μᾶλλον εἴχετο τοῦ χρόνου, καὶ συνῆγεν εἰς τὸν χάρακα παμπληθῆ σῖτον, ὡς ἐν ἀφθόνοις διάγων αὐτὸς ἐφεδρεύοι ταῖς ἐκείνων ἀπορίαις.

9.19. Bölüm

Bu sırada Mithridates, Khalkedon savaşında darbe yiyen Kyzikoslulara göz dikti; üç bin adam ve on gemi kaybetmişlerdi. Lucullus'a sezdirmek istemediğinden, akşam yemeğinden hemen sonra, karanlık ve yağmurlu bir geceden yararlanıp yola çıktı. Şafakla birlikte ordusunu şehrin tam karşısında, Adrasteia Dağı'nın yakınında yerleştirdi.

9.1

ἐν τούτῳ δὲ Μιθριδάτης ἐπεβούλευε Κυζικηνοῖς πεπληγόσιν ἐν τῇ περὶ Χαλκηδόνα μάχῃ· τρισχιλίων γὰρ ἀνδρῶν καὶ δέκα νεῶν ἐστέρηντο. βουλόμενος οὖν λαθεῖν τὸν Λούκουλλον, εὐθὺς ἀπὸ δείπνου νύκτα δυσφανῆ καὶ νοτερὰν ἔχων ἐκίνει καὶ φθάνει τῆς πόλεως ἄντικρυς ἅμʼ ἡμέρᾳ περὶ τὸ τῆς Ἀδραστείας ὄρος ἱδρύσας τὴν δύναμιν.

9.2Lucullus bunu haber alıp peşine düştü, düzensiz hâlde düşmanın üstüne düşmediğine sevindi. Ordusunu Trakya denen köyün yakınında, yolları ve Mithridates'in askerlerine erzak gelmesi gereken yerleri en iyi tutan bir mevkie yerleştirdi. Olacakları kafasında kurunca askerlerinden saklamadı: ordugâhı kurup işi bitirir bitirmez onları topladı ve birkaç gün içinde kan dökmeden zaferi onlara teslim edeceğini büyük bir güvenle söyledi.

9.2

ὁ δὲ Λούκουλλος αἰσθόμενος καὶ διώξας ἠγάπησε μὲν οὐκ ἐμπεσὼν ἀσύντακτος εἰς τοὺς πολεμίους, καθίζει δὲ τὸν στρατὸν περὶ τὴν Θρᾳκίαν λεγομένην κώμην ἐν τόπῳ κατὰ τῶν ὁδῶν ἄριστα πεφυκότι καὶ τῶν χωρίων, ἀφʼ ὧν καὶ διʼ ὧν ἀναγκαῖον ἦν τοῖς Μιθριδατικοῖς τὰ ἐπιτήδεια φοιτᾶν. διὸ καὶ περιλαβὼν τῇ διανοίᾳ τὸ μέλλον οὐκ ἀπεκρύψατο τοὺς στρατιώτας, ἀλλʼ ἅμα τῷ θέσθαι τὸ στρατόπεδον καὶ ἀπὸ τῶν ἔργων γενέσθαι συναγαγὼν αὐτοὺς ἐμεγαληγόρησεν, ὡς ὀλίγων ἡμερῶν ἀναιμωτὶ τὸ νίκημα παραδώσων αὐτοῖς.

9.3Mithridates Kyzikosluları karadan on ordugâhla sardı, denizden de gemilerle şehri anakaradan ayıran boğazı kapatıp iki taraftan kuşattı. Kyzikoslular başka bakımlardan tehlike karşısında cesurdu, Romalılar uğruna her zorluğa katlanmaya kararlıydı; ama Lucullus'un nerede olduğunu bilmiyor, ondan haber alamamak onları sarsıyordu.

9.3

Κυζικηνοὺς δὲ Μιθριδάτης δέκα μὲν ἐκ γῆς στρατοπέδοις περιλαβών, ταῖς δὲ ναυσὶν ἐκ θαλάσσης τὸν ἀπὸ τῆς ἠπείρου διείργοντα τὴν πόλιν εὔριπον ἐμφράξας, ἑκατέρωθεν ἐπολιόρκει, τὰ μὲν ἄλλα διακειμένους πρὸς τὸν κίνδυνον εὐθαρσῶς καὶ πᾶν ἕνεκα Ῥωμαίων ἐγνωκότας ἐκδέχεσθαι δυσχερές, ἀγνοοῦντας δὲ ὅπῃ Λούκουλλος εἴη καὶ τῷ μηδὲν περὶ αὐτοῦ πεπύσθαι ταραττομένους.

9.4Oysa Lucullus'un ordugâhı açıkça görünüyordu, ama Mithridates'in adamları onları aldatıyordu. Yukarıda konaklamış Romalıları göstererek "Bunları görüyor musunuz?" diyorlardı. "Bu, Tigranes'in Mithridates'e yardıma gönderdiği Ermeni ve Med ordusudur." Kyzikoslular bunca büyük bir gücün etraflarını sardığını görüp dehşete kapılıyor, Lucullus gelse bile artık yardım edecek bir yer kalmadığını düşünüyorlardı.

9.4

καίτοι καταφανὴς ἦν ἡ στρατοπεδεία καὶ ἄποπτος, ἀλλʼ ὑπὸ τῶν Μιθριδατικῶν ἐξηπατῶντο. δεικνύντες γὰρ αὐτοῖς τοὺς Ῥωμαίους ἄνω παρεμβεβληκότας ὁρᾶτε τούτους; ἔφασαν, Ἀρμενίων στρατός ἐστι καὶ Μήδων, Τιγράνου Μιθριδάτῃ καταπέμψαντος ἐπικουρίαν οἱ δʼ ἐξεπλήσσοντο τοσούτου πολέμου περικεχυμένου μηδʼ, εἰ παραγένοιτο Λούκουλλος, χώραν ἔτι λελεῖφθαι βοηθείας ἐλπίζοντες.

9.5Yine de Arkhelaos'un şehre gönderdiği Demonaks, Lucullus'un geldiğini onlara ilk haber veren oldu. İnanmadılar; içinde bulundukları durum karşısında teselli için uydurduğunu sandılar. Derken düşmandan kaçmış esir bir köle çocuk geldi. Lucullus'un nerede olduğunu söyleyebilir misin diye sorduklarında, şaka ediyorlar sanıp güldü. Ciddi olduklarını görünce eliyle Romalıların siperini gösterdi; onlar da yeniden cesaret buldular.

9.5

οὐ μὴν ἀλλὰ πρῶτος αὐτοῖς εἰσπεμφθεὶς ὑπʼ Ἀρχελάου Δημῶναξ ἔφρασε τὴν τοῦ Λουκούλλου παρουσίαν. τούτων δʼ ἀπιστούντων καὶ νομιζόντων αὐτὸν τῶν παρόντων ἐπὶ παρηγορίᾳ πεπλασμένα λέγειν, ἧκε παιδάριον αἰχμάλωτον ἐκ τῶν πολεμίων ἀποδεδρακός. πυνθανομένων δʼ αὐτῶν, ποῦ λέγοι τὸν Λούκουλλον εἶναι, κατεγέλα παίζειν αὐτοὺς οἰόμενον. ὡς δʼ ἑώρα σπουδάζοντας, ἐσήμηνε τῇ χειρὶ τὸν χάρακα τῶν Ῥωμαίων, οἱ δʼ ἀνεθάρσησαν.

9.6Daskylitis Gölü'nde oldukça büyük tekneler dolaşırdı. Lucullus bunların en büyüğünü karaya çektirip bir arabayla denize taşıttı ve içine alabildiği kadar asker bindirdi. Askerler gece gizlice geçip şehre girdiler.

9.6

τῆς δὲ Δασκυλίτιδος λίμνης πλεομένης ἀκατίοις ἐπιεικῶς εὐμεγέθεσι, τὸ μέγιστον αὐτῶν ὁ Λούκουλλος ἀνελκύσας καὶ διαγαγὼν ἁμάξῃ πρὸς τὴν θάλατταν ὅσους ἐχώρει στρατιώτας ἐνεβίβασεν. ἔλαθον δὲ νυκτὸς διαπεράσαντες καὶ παρεισῆλθον εἰς τὴν πόλιν.

10.110. Bölüm

Tanrısal güç de Kyzikosluların yiğitliğine hayran kalıp onları yüreklendirmiş görünüyor; başka açık işaretlerin yanında şu da oldu. Pherephattia şenliği gelmişti, ama kurban için kara inek bulamadılar, hamurdan bir inek yapıp sunağın yanına koydular. Tanrıça için beslenen kutsal inek, Kyzikosluların öteki hayvanları gibi karşı kıyıda otluyordu. O gün sürüden ayrıldı, tek başına yüzerek şehre geldi ve kurbana kendini sundu.

10.1

ἔοικε δὲ καὶ τὸ θεῖον ἐπιθαρρῦναι τοὺς Κυζικηνούς, ἀγασθὲν αὐτῶν τὴν ἀνδραγαθίαν, ἄλλοις τε σημείοις ἐναργέσι, καὶ τῆς τῶν Φερεφαττίων ἑορτῆς ἐνεστώσης οἱ μὲν ἠπόρουν βοὸς μελαίνης πρὸς τὴν θυσίαν καὶ σταιτίνην πλάσαντες τῷ βωμῷ παρέστησαν, ἡ δʼ ἱερὰ καὶ τρεφομένη τῇ θεῷ νομὴν μὲν εἶχεν, ὥσπερ τἆλλα βοτὰ τῶν Κυζικηνῶν, ἐν τῇ περαίᾳ, κατʼ ἐκείνην δὲ τὴν ἡμέραν ἀποκριθεῖσα τῆς ἀγέλης μόνη διενήξατο πρὸς τὴν πόλιν καὶ κατέστησεν ἐπὶ τὴν θυσίαν αὑτήν.

10.2Tanrıça halkın kâtibi Aristagoras'ın düşüne girip "İşte ben," dedi, "Libyalı flütçüyü Pontoslu trompetçinin üzerine getiriyorum. Vatandaşlara söyle, cesaretlerini korusunlar." Kyzikoslular bu söze şaştılar. Şafakla birlikte deniz kabardı, azgın bir rüzgâr indi. Kral'ın surların yanında duran makineleri, Thessalialı Nikonides'in hayranlık uyandıran eserleri, önce uğultu ve gıcırtılarla olacakları haber verdi.

10.2

ὄναρ δʼ ἡ θεὸς Ἀρισταγόρᾳ τῷ τοῦ δήμου γραμματιστῇ παραστᾶσα, καὶ μὴν ἔγωγε, εἶπεν, ἥκω τὸν Λιβυκὸν αὐλητὴν ἐπὶ τὸν Ποντικὸν σαλπιγκτὴν ἐπάγουσα. φράσον οὖν θαρρεῖν τοῖς πολίταις. θαυμαζόντων δὲ τὴν φωνὴν τῶν Κυζικηνῶν ἅμʼ ἡμέρᾳ σάλον εἶχεν ἡ θάλασσα κατιόντος ἀκρίτου πνεύματος, αἵ τε μηχαναὶ τοῦ βασιλέως παρεστῶσαι τοῖς τείχεσιν, ἔργα θαυμαστὰ Νικωνίδου τοῦ Θεσσαλοῦ, ῥοίζῳ καὶ πατάγῳ πρῶτον ἀπεδήλουν τὸ μέλλον·

10.3Sonra inanılmaz bir şiddetle patlayan güney rüzgârı bir saatin kısa bir bölümünde öteki makineleri paramparça etti, yüz arşın yüksekliğindeki ahşap kuleyi sarsıp yıktı. Anlatıldığına göre İlion'da birçok kişi uykusunda Athena'yı ter içinde, peplosunun yırtık bir yerini göstererek görmüş, tanrıça Kyzikoslulara yardım edip henüz döndüğünü söylemişti. İlionlular bu konuda kararlar ve yazılar taşıyan bir dikilitaş da gösterirlerdi.

10.3

εἶτα νότος ἐκραγεὶς ἄπιστος τὸ μέγεθος τά τʼ ἄλλα συνέτριψε μηχανήματα ὥρας βραχεῖ μορίῳ, καὶ τὸν ξύλινον πύργον ἑκατὸν πηχῶν ὕψος ὄντα διασείσας κατέβαλεν. ἱστορεῖται δὲ τῶν ἐν Ἰλίῳ πολλοῖς καθʼ ὕπνον ὀφθῆναι τὴν Ἀθηνᾶν ἱδρῶτι πολλῷ ῥεομένην καὶ ὑποφαίνουσάν τι τοῦ πέπλου παρερρωγός, λέγουσαν, ὡς ἀρτίως ἥκοι βοηθήσασα Κυζικηνοῖς. καὶ στήλην τινὰ δόγματα καὶ γράμματα περὶ τούτων ἔχουσαν ἐδείκνυον Ἰλιεῖς.

11.111. Bölüm

Komutanları tarafından kandırıldığı için ordugâhındaki açlıktan habersiz olan Mithridates'i, Kyzikosluların kuşatmaya direnmesi üzüyordu. Ama askerlerinin içine düştüğü darlığın ve yamyamlığın farkına varınca hırsı ve kavgacılığı çabucak söndü. Çünkü Lucullus savaşı sahne gösterisi gibi yapmıyor, deyim yerindeyse düşmanın midesine çıkıyor, bütün çabasını yiyeceğini elinden almaya veriyordu.

11.1

Μιθριδάτην δέ, ἄχρι μὲν ὑπὸ τῶν ἑαυτοῦ στρατηγῶν φενακιζόμενος ἠγνόει τὸν ἐν τῷ στρατοπέδῳ λιμόν, ἠνίων Κυζικηνοὶ διαφεύγοντες τὴν πολιορκίαν. ταχὺ δʼ ἐξερρύη τὸ φιλότιμον αὐτοῦ καὶ φιλόνεικον ἐν αἰσθήσει γενομένου τῶν ἀποριῶν, αἷς οἱ στρατιῶται συνείχοντο, καὶ τῶν ἀνθρωποφαγιῶν, ἅτε δὴ μὴ θεατρικῶς μηδʼ ἐπιδεικτικῶς Λουκούλλου πολεμοῦντος, ἀλλὰ, τοῦτο δὴ τὸ λεγόμενον, εἰς τὴν γαστέρα ἐναλλομένου καὶ ὅπως ὑφαιρήσει τὴν τροφὴν ἅπαντα πραγματευομένου.

11.2Bu yüzden Lucullus bir kaleyi kuşatırken Mithridates fırsattan yararlanmak için atlılarının neredeyse tamamını yük hayvanlarıyla, piyadenin de işe yaramayanlarını Bithynia'ya gönderdi. Lucullus bunu öğrenince gece ordugâhına döndü. Sabah kış ortasında on kohort ile süvariyi alıp karda ve zorluklar içinde peşlerine düştü; birçok askeri soğuktan yorulup geride kaldı. Ötekilerle düşmana Rhyndakos Irmağı yakınında yetişti ve öyle bir bozgun yaptı ki

11.2

διὸ καὶ φρούριόν τι πολιορκοῦντος αὐτοῦ τῷ καιρῷ χρήσασθαι σπεύδων ὁ Μιθριδάτης ἐξέπεμψεν εἰς Βιθυνίαν τοὺς μὲν ἱππεῖς σχεδὸν ἅπαντας μετὰ τῶν ὑποζυγίων, τῶν δὲ πεζῶν τοὺς ἀχρήστους, πυθόμενος δʼ ὁ Λούκουλλος ἔτι νυκτὸς ἧκεν εἰς τὸ στρατόπεδον, πρωὶ δὲ χειμῶνος ὄντος ἀναλαβὼν σπείρας δέκα καὶ τὴν ἵππον ἐδίωκε νιφόμενος καὶ κακοπαθῶν, ὥστε πολλοὺς ὑπὸ κρύους ἐνδιδόντας ἀπολείπεσθαι τῶν στρατιωτῶν, τοῖς δʼ ἄλλοις περὶ τὸν Ῥυνδακὸν ποταμόν καταλαβὼν τοὺς πολεμίους τοσαύτην τροπὴν ἐποίησεν,

11.3Apollonia'dan çıkan kadınlar bile yükleri kapıp ölülerin üstünü soydular. Doğal olarak pek çok kişi öldü, altı bin at, sayısız yük hayvanı ve on beş bin adam ele geçirildi. Lucullus bunların hepsini düşman ordugâhının önünden geçirerek götürdü.

11.3

ὥστε τὰς γυναῖκας ἐκ τῆς Ἀπολλωνίας προερχομένας ἀφαρπάζειν τὰ φορτία καὶ σκυλεύειν τοὺς φονευομένους. πολλῶν δʼ, ὡς εἰκὸς, ἀποθανόντων ἑάλωσαν ἵπποι μὲν ἑξακισχίλιοι καὶ πλῆθος ἀναρίθμητον ὑποζυγίων, ἄνδρες δὲ μύριοι πεντακισχίλιοι· καὶ τούτους ἄγων πάντας παρεξῄει παρὰ τὸ στρατόπεδον τῶν πολεμίων.

11.4Sallustius'un, Romalıların deveyi o zaman ilk kez gördüğünü söylemesine şaşıyorum. Sanki ne daha önce Scipio'yla Antiokhos'u yenenler ne de yakın zamanda Orkhomenos'ta ve Khaironeia'da Arkhelaos'la savaşanlar deve tanımıştı.

11.4

Σαλουστίου δὲ θαυμάζω τότε πρῶτον ὦφθαι Ῥωμαίοις καμήλους λέγοντος, εἰ μήτε πρότερον τοὺς μετὰ Σκηπίωνος νικήσαντας Ἀντίοχον ᾤετο μήτε τοὺς ἔναγχος πρὸς Ὀρχομενῷ καὶ περὶ Χαιρώνειαν Ἀρχελάῳ μεμαχημένους ἐγνωκέναι κάμηλον.

11.5Mithridates en kısa zamanda kaçmaya karar verdi. Lucullus'u geride oyalamak için de donanma komutanı Aristonikos'u Hellen denizine gönderdi. Adam denize açılmak üzereyken Lucullus ihanetle onu ele geçirdi; yanında Roma ordusundan bir kısmını satın almak için getirdiği on bin altın vardı. Bunun üzerine Mithridates denizden kaçtı, komutanları da orduyu karadan çekti.

11.5

ἀλλὰ τῷ γε Μιθριδάτῃ φεύγειν μὲν ἔγνωστο τὴν ταχίστην, ἀνθολκὰς δὲ Λουκούλλῳ καὶ διατριβὰς ὀπίσω μηχανώμενος ἔστελλε τὸν ναύαρχον Ἀριστόνικον ἐπὶ τὴν Ἑλληνικὴν θάλασσαν· καὶ ὅσον οὔπω μέλλοντος ἐκπλεῖν ἐκ προδοσίας ὁ Λούκουλλος ἐκυρίευσε μετὰ χρυσῶν μυρίων, οὓς ἐκόμιζε διαφθερῶν τι τοῦ Ῥωμαϊκοῦ στρατεύματος, ἐκ τούτου Μιθριδάτης μὲν ἔφυγεν ἐπὶ θάλασσαν, οἱ δὲ στρατηγοὶ πεζοὶ τὸν στρατὸν ἀπήγαγον.

11.6Lucullus Granikos Irmağı yakınında üzerlerine düşüp pek çoğunu esir aldı, yirmi bin kişiyi öldürdü. Söylendiğine göre maiyet ve savaşçılardan oluşan bütün kalabalıktan ölenlerin sayısı üç yüz bine yakındır.

11.6

ἐπιπεσὼν δὲ Λούκουλλος αὐτοῖς περὶ τὸν Γρανικὸν ποταμόν εἷλέ τε παμπόλλους καὶ δισμυρίους ἀπέκτεινε. λέγονται δʼ ἐκ τοῦ παντὸς ἀκολούθων τε καὶ μαχίμων ὄχλου μυριάδες οὐ πολὺ δὴ τῶν τριάκοντα λείπουσαι διαφθαρῆναι.

12.112. Bölüm

Lucullus önce Kyzikos'a giderek onların sevincinin ve yakınlığının tadını çıkardı. Sonra Hellespontos'u dolaşıp donanma hazırladı. Troas'a varınca Aphrodite tapınağında konakladı. Gece uyuduğu sırada tanrıçanın başucunda durup şöyle dediğini gördü: "Ne uyursun, yürekli aslan? Geyik yavruları yanı başında."

12.1

Λούκουλλος δὲ πρῶτον εἰς Κύζικον παρελθών ἀπέλαυσεν ἡδονῆς καὶ φιλοφροσύνης πρεπούσης· ἔπειτα ναυτικὸν ἐξηρτύετο τὸν Ἑλλήσποντον ἐπιπορευόμενος. εἰς δὲ Τρῳάδα καταχθείς ἐσκήνωσε μὲν ἐν τῷ ἱερῷ τῆς Ἀφροδίτης, κατακοιμηθεὶς δὲ νύκτωρ ἐδόκει τὴν θεὰν ὁρᾶν ἐφεστῶσαν αὐτῷ καὶ λέγουσαν· τί κνώσσεις, μεγάθυμε λέον; νεβροὶ δε τοι ἐγγύς.

12.2Kalkıp dostlarını çağırdı, daha gece vaktiyken düşünü anlattı. Bu sırada İlion'dan gelen bazı kişiler, Akhaların limanı yakınında Kral'ın on üç pentereinin Lemnos'a doğru gittiğinin görüldüğünü bildirdi. Hemen denize açılıp bunları ele geçirdi, komutanları Isidoros'u öldürdü ve ötekilerin üzerine gitti.

12.2

ἐξαναστὰς δὲ καὶ τοὺς φίλους καλέσας διηγεῖτο τὴν ὄψιν ἔτι νυκτὸς οὔσης. καὶ παρῆσαν ἐξ Ἰλίου τινὲς ἀπαγγέλλοντες ὦφθαι περὶ τὸν Ἀχαιῶν λιμένα τρισκαίδεκα πεντήρεις τῶν βασιλικῶν ἐπὶ Λῆμνον πλεούσας, εὐθὺς οὖν ἀναχθείς τούτους μὲν εἷλε καὶ τὸν στρατηγὸν αὐτῶν Ἰσίδωρον ἀπέκτεινεν, ἐπὶ δὲ τοὺς ἄλλους ἔπλει πρωρέας.

12.3Onlar demirlemişlerdi; bütün gemileri karaya çekip güvertelerden savaşıyor, Lucullus'un adamlarını yaralıyorlardı. Çünkü yerin durumu ne çevresinden dolaşmaya izin veriyordu ne de açıkta duran gemilerle, karaya dayanmış sağlam düşman gemilerine zorla saldırmaya.

12.3

οἱ δὲ ἔτυχον ὁρμοῦντες, καὶ τὰ πλοῖα πάντα πρὸς τὴν γῆν συνέλκοντες ἀπὸ τῶν καταστρωμάτων διεμάχοντο καὶ πληγὰς ἐδίδοσαν τοῖς περὶ τὸν Λούκουλλον, οὔτε περιπλεῦσαι τοῦ χωρίου διδόντος οὔτε βιάσασθαι ναυσὶ μετεώροις τὰς τῶν πολεμίων προσερηρεισμένας τῇ γῇ καὶ βεβηκυίας ἀσφαλῶς.

12.4Yine de Lucullus adanın yanaşılabilen bir noktasından en iyi askerlerini güçlükle karaya çıkardı. Bunlar düşmana arkadan saldırıp kimini öldürdü, kimini de gemilerin halatlarını kesip karadan kaçmaya zorladı. Böylece gemiler birbirine çarptı ve Lucullus'un gemilerinin mahmuzlarına tutuldu.

12.4

οὐ μὴν ἀλλὰ μόλις ᾗ προσβολήν τινα ἡ νῆσος εἶχεν ἀποβιβάζει τῶν στρατιωτῶν τοὺς ἀρίστους, οἳ κατόπιν ἐπιπεσόντες τοῖς πολεμίοις τοὺς μὲν διέφθειρον αὐτῶν, τοὺς δʼ ἠνάγκαζον ἀποκόπτοντας τὰ πρυμνήσια τῶν νεῶν καὶ φεύγοντας ἐκ τῆς γῆς ἀλλήλοις τε συγκρούειν τὰ πλοῖα καὶ ταῖς ἐμβολαῖς ταῖς περὶ τὸν Λούκουλλον ὑποπίπτειν.

12.5Pek çok düşman öldü, esirler arasında Sertorius'un gönderdiği komutan Marius de getirildi. Marius'un tek gözü vardı; Lucullus daha saldırıya geçmeden askerlere tek gözlü kimseyi öldürmemelerini emretmişti, rezil edilip aşağılanarak ölsün diye.

12.5

πολλοὶ μὲν οὖν διεφθάρησαν, ἐν δὲ τοῖς ἁλοῦσιν ἀνήχθη καὶ Μάριος ὁ παρὰ Σερτωρίου στρατηγός· ἦν γὰρ ἑτερόφθαλμος, καὶ παρήγγελτο τοῖς στρατιώταις εὐθὺς ἐπιπλέουσιν ὑπὸ Λουκούλλου μηδένα κτείνειν ἑτερόφθαλμον, ὅπως ἐξονειδισθεὶς καὶ καθυβρισθεὶς ἀποθάνοι.

13.113. Bölüm

Bu işi bitirince Mithridates'in kendisini kovalamak için acele etti. Onu hâlâ Bithynia dolaylarında, Voconius'un gözetimi altında bulmayı umuyordu; Voconius'u kaçışına engel olsun diye gemilerle Nikomedeia'ya göndermişti.

13.1

γενόμενος δʼ ἀπὸ τούτων ἠπείγετο πρὸς τὴν αὐτοῦ Μιθριδάτου δίωξιν. ἤλπιζε γὰρ ἔτι περὶ Βιθυνίαν εὑρήσειν αὐτόν ὑπὸ Βοκωνίου φρουρούμενον, ὃν αὐτὸς ἐνστησόμενον τῇ φυγῇ μετὰ νεῶν ἀπεστάλκει πρὸς Νικομήδειαν.

13.2Ama Voconius, Samothrake'de gizem törenlerine katılıp şenlik yaparken geç kaldı. Lucullus dönmeden Pontos'a ulaşmak için donanmasıyla denize açılan Mithridates'i ise büyük bir fırtına yakaladı. Teknelerin kimi sürüklendi, kimi battı; dalgaların karaya attığı enkaz bütün kıyıyı günlerce doldurdu.

13.2

ἀλλὰ Βοκώνιος μὲν. ἐν Σαμοθρᾴκῃ μυούμενος καὶ πανηγυρίζων καθυστέρησε· Μιθριδάτην δὲ ἀναχθέντα μετὰ τοῦ στόλου, σπεύδοντα πρὶν ἐπιστρέφειν Λούκουλλον εἰς τὸν Πόντον εἰσπλεῦσαι, καταλαμβάνει χειμὼν πολύς, ὑφʼ οὗ τὰ μὲν ἀφηρπάγη, τὰ δʼ ἐβυθίσθη τῶν σκαφῶν, πᾶσα δʼ ἡ παραλία τῶν ναυαγίων ἐκφερομένων ὑπὸ τοῦ κλύδωνος ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἦν περίπλεως.

13.3Mithridates'in bindiği yük gemisi, azgın denizde ve kör dalgalarda büyüklüğü yüzünden dümencilere göre karaya yanaştırılamıyordu; denizde de artık ağırlaşmış, su almıştı. Kendisi bir korsan teknesine geçti, canını korsanlara emanet etti ve umulmadık bir biçimde, tehlikeler içinde Pontos Herakleia'sına sağ salim ulaştı.

13.3

αὐτὸς δέ, τῆς ὁλκάδος, ἐφʼ ἧς ἔπλει, μήτε πρὸς τὴν γῆν εὐπαρακομίστου διὰ μέγεθος ἐν σάλῳ μεγάλῳ καὶ κύματι τυφλῷ παρισταμένης τοῖς κυβερνήταις, πρός τε τὴν θάλασσαν ἤδη βαρείας καὶ ὑπεράντλου γενομένης, μετεμβὰς εἰς λῃστρικὸν μυοπάρωνα καὶ τὸ σῶμα πειραταῖς ἐγχειρίσας ἀνελπίστως καὶ παραβόλως εἰς τὴν Ποντικὴν Ἡράκλειαν ἐξεσώθη.

13.4Lucullus'un senatoya karşı övüncü de tanrıların kıskançlığını çekmedi. Senato savaş için üç bin talentle donanma kurulmasına karar verince mektup gönderip engel olmuş, masrafsız ve böyle büyük bir hazırlık olmadan, müttefiklerin gemileriyle Mithridates'i denizden süreceğini büyük bir güvenle söylemişti. Tanrının yardımıyla bu oldu. Söylendiğine göre fırtına, tapınağını soyup tapınak heykelini söküp götüren Pontosluların üzerine Priapos Artemis'inin öfkesiyle çökmüştü.

13.4

Λουκούλλῳ δʼ ἀνεμέσητος ἡ πρὸς τὴν σύγκλητον ἀπέβη φιλοτιμία, ψηφιζομένης γὰρ αὐτῆς πρὸς τὸν πόλεμον ἀπὸ τρισχιλίων ταλάντων ἐξαρτύεσθαι ναυτικόν, ἐκώλυσε πέμψας γράμματα καὶ μεγαληγορήσας, ὡς ἄνευ δαπάνης καὶ τοσαύτης παρασκευῆς ταῖς τῶν συμμάχων ναυσὶ Μιθριδάτην ἐκβαλεῖ τῆς θαλάττης. καὶ τοῦτο ὑπῆρξεν αὐτῷ τοῦ θεοῦ συναγωνισαμένου. λέγεται γὰρ Ἀρτέμιδος χόλῳ Πριαπίνης ὁ χειμὼν ἐμπεσεῖν τοῖς Ποντικοῖς συλήσασιν αὐτῆς τὸ ἱερὸν καὶ τὸ ξόανον ἀνασπάσασι.

14.114. Bölüm

Pek çok kişi Lucullus'a savaşı ertelemesini öğütlüyordu, ama aldırmadı. Bithynia ve Galatia üzerinden krallık topraklarına girdi. Başlangıçta zorunlu şeylerden yoksundu; otuz bin Galatialı arkasından her biri omzunda bir medimnos buğday taşıyarak geliyordu. İlerledikçe her şeye hâkim oldu ve öyle bir bolluğa kavuştu ki ordugâhta öküz bir drahmiye, köle dört drahmiye satılır oldu; öteki ganimeti ise hiçe sayıp kimi bırakıyor, kimi tüketiyordu. Herkesin her şeyi bol olduğu için kimseye satılacak bir şey kalmamıştı.

14.1

πολλῶν δὲ Λουκούλλῳ παραινούντων ἀναβάλλεσθαι τὸν πόλεμον, οὐ φροντίσας ἐνέβαλε διὰ Βιθυνίας καὶ Γαλατίας εἰς τὴν βασιλικήν, ἐν ἀρχῇ μὲν ἐνδεὴς τῶν ἀναγκαίων, ὥστε Γαλάτας ἕπεσθαι τρισμυρίους ἕκαστον ἐπὶ τῶν ὤμων κομίζοντα σίτου μέδιμνον, προϊὼν δὲ καὶ κρατῶν ἁπάντων εἰς τοσαύτην ἦλθεν εὐπορίαν, ὥστε τὸν μὲν βοῦν ἐν στρατοπέδῳ δραχμῆς, τὸ δὲ ἀνδράποδον τεττάρων ὤνιον εἶναι, τὴν δʼ ἄλλην λείαν ἐν οὐδενὶ λόγῳ τοὺς μὲν ἀπολείπειν, τοὺς δὲ ἀναλίσκειν. διάθεσις γὰρ ἦν οὐδενὸς πρὸς οὐδένα πάντων εὐπορούντων.

14.2Süvariyle Themiskyra'ya ve Thermodon ovalarına kadar akın edip toprakları yakıp yıktılar, ama bu kadarla kaldı. Askerler Lucullus'u, bütün şehirleri antlaşmayla yanına çektiği, hiçbirini zorla alıp yağmayla yararlanmalarına fırsat vermediği için suçluyorlardı.

14.2

ἀλλʼ ὅσον φθεῖραι καὶ κακῶσαι τὴν χώραν ἱππασάμενοι καὶ καταδραμόντες ἄχρι Θεμισκύρας καὶ τῶν περὶ Θερμώδοντα πεδίων, ᾐτιῶντο τὸν Λούκουλλον, ὅτι πάσας προσάγεται τὰς πόλεις, κατὰ κράτος δὲ οὐδεμίαν ᾕρηκεν οὐδὲ παρέσχηκεν αὐτοῖς ὠφεληθῆναι διαρπάσασιν.

14.3"Şimdi de," diyorlardı, "kuşatmayı sıkı tutsak alması pek zor olmayan, mutlu ve zengin Amisos'u bırakıp bizi Tibarenlerin ve Khaldaioiların çölüne, Mithridates'le savaşmaya götürüyor." Lucullus bu sözlerin askerleri, sonradan sergiledikleri kadar büyük bir çılgınlığa sürükleyeceğini ummadığından onları önemsemedi ve aldırmadı. Daha çok şu kişilere karşı kendini savundu:

14.3

ἀλλὰ καὶ νῦν, ἔφασαν, Ἀμισόν, πόλιν εὐδαίμονα καὶ πλουσίαν, οὐ μέγα ὂν ἔργον, εἴ τις ἐντείναι τὴν πολιορκίαν, κατασχεῖν, ἀπολιπόντας ἡμᾶς ἄγει περὶ τὴν Τιβαρηνῶν καὶ Χαλδαίων ἐρημίαν Μιθριδάτῃ πολεμήσοντας. ἀλλὰ ταῦτα μὲν οὐκ ἂν ὁ Λούκουλλος ἐλπίσας εἰς τοσοῦτον ἀπονοίας τοὺς στρατιώτας παραγαγεῖν, ὅσον ὕστερον ἐξέφηναν, ὑπερεώρα καὶ οὐκ ἐφρόντιζεν, ἐκείνοις δʼ ἀπελογεῖτο μᾶλλον,

14.4Burada, pek de değerli olmayan köyler ve şehirlerle uzun süre oyalanıp Mithridates'in güçlenmesine göz yumduğu için onu yavaşlıkla suçlayanlara. "Benim istediğim, oturup planladığım tam da budur," dedi, "adam yeniden büyüsün, savaşmaya değer bir güç toplasın ki biz yaklaşınca kaçmasın, yerinde kalsın."

14.4

οἳ βραδυτῆτα κατηγόρουν αὐτοῦ διατρίβοντος ἐνταῦθα περὶ κώμας καὶ πόλεις οὐ πολλοῦ τινος ἀξίας πολὺν χρόνον, ἐῶντος δʼ αὔξεσθαι Μιθριδάτην. αὐτὸ γὰρ, ἔφη, τοῦτο καὶ βούλομαι καὶ κάθημαι τεχνάζων, μέγαν αὖθις γενέσθαι τὸν ἄνδρα καὶ συναγαγεῖν αὐτὸν ἀξιόμαχον δύναμιν, ἵνα μείνῃ καὶ μὴ φύγῃ προσιόντας ἡμᾶς.

14.5"Arkasında uçsuz bucaksız bir ıssızlık olduğunu görmüyor musunuz? Kafkasya yakındır, sayısız kralın savaştan kaçıp saklanmasına yetecek sarp, derin dağlar vardır. Kabeira'dan Armenia'ya birkaç günlük yol vardır; Armenia'nın ötesinde de krallar kralı Tigranes oturur. Elindeki güçle Partları Asya'dan keser, Hellen şehirlerini Medya'ya taşır, Suriye'ye ve Filistin'e hâkimdir, Seleukos soyundan kralları öldürür, kızlarını ve karılarını zorla kaçırır.

14.5

ἢ οὐχ ὁρᾶτε πολλὴν μὲν αὐτῷ καὶ ἀτέκμαρτον ἐρημίαν ὀπίσω παροῦσαν; ἐγγὺς δὲ ὁ Καύκασος καὶ ὄρη πολλὰ καὶ βαθέα καὶ μυρίους βασιλεῖς φυγομαχοῦντας ἀρκοῦντα κατακρύψαι καὶ περισχεῖν ὀλίγων δʼ ἡμερῶν ὁδὸς εἰς Ἀρμενίαν ἐκ Καβείρων, καὶ ὑπὲρ Ἀρμενίας κάθηται Τιγράνης, βασιλεὺς βασιλέων, ἔχων δύναμιν, ᾗ Πάρθους τε περικόπτει τῆς Ἀσίας καὶ πόλεις Ἑλληνίδας εἰς Μηδίαν ἀνακομίζει καὶ Συρίας κρατεῖ καὶ Παλαιστίνης καὶ τοὺς ἀπὸ Σελεύκου βασιλεῖς ἀποκτιννύει, θυγατέρας δʼ αὐτῶν ἄγει καὶ γυναῖκας ἀνασπάστους.

14.6Bu adam Mithridates'in akrabası, damadıdır. Onu sığınmacı olarak kabul edince kendi hâline bırakmaz, bize savaş açar. Mithridates'i sürmek için acele edersek Tigranes'i başımıza çekme tehlikesine gireceğiz. O, bize karşı çoktan bir bahane arıyor; akrabası bir kral uğruna yardıma zorlanmış olmaktan daha yakışıklı bir bahane de bulamaz. Neden bunu kendimiz sağlayalım, Mithridates'e bizimle kimlerin yanında savaşması gerektiğini öğretelim? Neden onu, istemediği hâlde, itibar kaybetmiş bir durumda Tigranes'in kollarına atalım? Neden ona vakit tanımayalım ki kendi imkânlarıyla hazırlanıp cesaretini toplasın da biz Medler ve Ermeniler yerine sık sık yendiğimiz Kolkhislilerle, Tibarenlerle ve Kapadokyalılarla savaşalım?"

14.6

οὗτος οἰκεῖός ἐστι Μιθριδάτου καὶ γαμβρός, οὐ περιόψεται δὲ αὐτὸν ἱκέτην ὑποδεξάμενος, ἀλλὰ πολεμήσει πρὸς ἡμᾶς καὶ σπεύδοντες ἐκβάλλειν Μιθριδάτην κινδυνεύσομεν ἐπισπάσασθαι Τιγράνην, πάλαι μὲν αἰτίας δεόμενον ἐφʼ ἡμᾶς, εὐπρεπεστέραν δὲ οὐκ ἂν λαβόντα τῆς ὑπὲρ ἀνδρὸς οἰκείου καὶ βασιλέως ἀναγκασθέντα ὑπουργεῖν αὐτῷ. τί οὖν δεῖ τοῦθʼ ἡμᾶς ἐξεργάσασθαι καὶ διδάξαι Μιθριδάτην ἀγνοοῦντα, μεθʼ ὧν ἐστιν αὐτῷ πρὸς ἡμᾶς πολεμητέον, καὶ μὴ βουλόμενον, ἀλλʼ ἀδοξοῦντα συνελαύνειν εἰς τὰς Τιγράνου χεῖρας, ἀλλʼ οὐχὶ δόντας αὐτῷ χρόνον ἐκ τῶν οἰκείων παρασκευάσασθαι καὶ ἀναθαρρῦναι, Κόλχοις καὶ Τιβαρηνοῖς καὶ Καππάδοξιν, ὧν πολλάκις κεκρατήκαμεν, μάχεσθαι μᾶλλον ἢ Μήδοις καὶ Ἀρμενίοις;

15.115. Bölüm

Bu hesaplarla Lucullus Amisos önlerinde oyalandı, kuşatmayı gevşek tuttu. Kış bitince kuşatmayı Murena'ya bırakıp Mithridates'in üzerine yürüdü. Mithridates Kabeira'da oturmuş, Romalılara karşı durmayı düşünüyordu; kırk bin piyade ve en çok güvendiği dört bin atlıdan oluşan bir kuvvet toplamıştı.

15.1

ἐπὶ τοιούτων λογισμῶν γενόμενος ὁ Λούκουλλος περί τε τὴν Ἀμισὸν διέτριψε, μαλακῶς τῇ πολιορκίᾳ χρώμενος, καὶ μετὰ χειμῶνα Μουρήναν ἀπολιπὼν ἐπὶ τῆς πολιορκίας ἐβάδιζεν ἐπὶ Μιθριδάτην καθήμενον ἐν Καβείροις καὶ διανοούμενον ὑφίστασθαι τοὺς Ῥωμαίους, ἠθροισμένης αὐτῷ δυνάμεως εἰς τετρακισμυρίους πεζούς, ἱππεῖς δὲ τετρακισχιλίους, οἷς ἐθάρρει μάλιστα.

15.2Lykos Irmağı'nı geçip ovaya inerek Romalılara meydan okudu. Bir süvari çarpışması oldu ve Romalılar kaçtı. Tanınmış bir adam olan Pomponius yaralı olarak yakalandı, ağır yaralarıyla Mithridates'in önüne getirildi. Kral, canını bağışlarsa dostu olup olmayacağını sorunca "Romalılarla barışırsan evet," dedi, "yoksa düşmanın olurum." Mithridates ona hayran kaldı ve dokunmadı.

15.2

καὶ διαβὰς τὸν Λύκον ποταμὸν εἰς τὸ πεδίον προὐκαλεῖτο τοὺς Ῥωμαίους. γενομένης δʼ ἱππομαχίας ἔφυγον οἱ Ῥωμαῖοι· Πομπώνιος δʼ ἀνὴρ οὐκ ἄδοξος ἑάλω τετρωμένος καὶ πρὸς τὸν Μιθριδάτην ἀνήχθη κακῶς ὑπὸ τραυμάτων διακείμενος, πυθομένου δὲ τοῦ βασιλέως, εἰ σωθεὶς ὑπʼ αὐτοῦ γενήσεται φίλος, ἄν γε δή, ἔφη, Ῥωμαίοις διαλλαγῇς· εἰ δὲ μή, πολέμιος. τοῦτον μὲν θαυμάσας ὁ Μιθριδάτης οὐκ ἠδίκησε.

15.3Lucullus, düşmanın süvari üstünlüğü yüzünden ovadan korkuyor, dağlık yoldan da, uzun, ormanlık ve geçit vermez olduğu için çekiniyordu. Derken tesadüfen bir mağaraya sığınmış birkaç Hellen yakalandı. Bunların en yaşlısı olan Artemidoros, Lucullus'u ordugâh için güvenli, Kabeira'ya tepeden bakan bir kalesi olan bir yere götürmeyi vadetti.

15.3

τοῦ δὲ Λουκούλλου τὰ μὲν πεδία τῶν πολεμίων ἱπποκρατούντων δεδιότος, τὴν δʼ ὀρεινὴν ὀκνοῦντος προϊέναι, μακρὰν καὶ ὑλώδη καὶ δύσβατον οὖσαν, ἁλίσκονταί τινες κατὰ τύχην Ἕλληνες εἴς τι σπήλαιον καταφυγόντες, ὧν ὁ πρεσβύτερος Ἀρτεμίδωρος ὑπέσχετο τὸν Λούκουλλον ἄξειν καὶ καταστάσειν ἐπὶ τόπῳ ἀσφαλεῖ τῷ στρατοπέδῳ καὶ φρούριον ἔχοντι τοῖς Καβείροις ἐπικρεμάμενον.

15.4Lucullus ona güvendi. Gece olunca ateşler yaktırıp yola çıktı, dar geçitleri geçip yeri güvenle tuttu. Gün ağarınca düşmanın üstünde belirdi; ordusunu, savaşmak isterse saldırmaya, istemezse yerinde durup kuşatılmamaya elverişli yerlere yerleştirdi.

15.4

πιστεύσας δʼ ὁ Λούκουλλος ἅμα τῇ νυκτὶ πυρὰ καύσας ἐκίνει καὶ τὰ στενὰ παρελθὼν ἀσφαλῶς τὸ χωρίον εἶχε, καὶ μεθʼ ἡμέραν ὑπερεφαίνετο τῶν πολεμίων ἱδρύων τὸν στρατὸν ἐν τόποις, οἳ μάχεσθαι βουλομένῳ προσαγωγὴν ἐδίδοσαν καὶ τὸ μὴ βιασθῆναι παρεῖχον ἡσυχάζοντι.

15.5İki taraf da o anda kesin bir çarpışmaya girmeyi düşünmüyordu. Ama anlatıldığına göre Kral'ın adamları bir geyiği kovalarken Romalılar önlerini kesti, çarpışma başladı ve iki tarafa da gitgide daha çok adam katıldı. Sonunda Kral'ın adamları kazandı. Romalılar ordugâhtan kaçışı görüp sıkıldılar, Lucullus'un yanına koşup onları savaşa götürmesini rica ettiler, parola istediler.

15.5

γνώμην μὲν οὖν οὐδέτερος εἶχεν ἔν γε τῷ παρόντι διακινδυνεύειν ἔλαφον δὲ λέγεται τῶν βασιλικῶν διωκόντων ὑποτεμνομένους ἀπαντῆσαι τοὺς Ῥωμαίους, ἐκ δὲ τούτου συμπεσόντας ἀγωνίζεσθαι πλειόνων ἑκατέροις ἀεὶ προσγινομένων. τέλος δʼ ἐνίκων οἱ βασιλικοί· καὶ τὴν φυγὴν ἐκ τοῦ χάρακος οἱ Ῥωμαῖοι καθορῶντες ἤσχαλλον καὶ συνέτρεχον πρὸς τὸν Λούκουλλον, ἄγειν σφᾶς δεόμενοι καὶ σύνθημα πρὸς τὴν μάχην αἰτοῦντες.

15.6Lucullus onlara savaşta ve tehlikede akıllı bir önderin varlığının ve görünmesinin ne demek olduğunu öğretmek istedi. Onlara yerlerinde durmalarını söyledi, kendisi ovaya indi, kaçanların ilkleriyle karşılaşıp durmalarını ve kendisiyle geri dönmelerini buyurdu.

15.6

ὁ δὲ βουλόμενος αὐτοὺς μαθεῖν, ἡλίκον ἐστὶν ἐν ἀγῶνι πολέμου καὶ κινδύνῳ παρουσία καὶ ὄψις ἡγεμόνος ἔμφρονος, ἐκείνους μὲν ἡσυχίαν ἄγειν ἐκέλευσεν, αὐτὸς δὲ κατέβαινεν εἰς τὸ πεδίον καὶ τοῖς πρώτοις ἀπαντήσας τῶν φευγόντων ἵστασθαι προσέταξε καὶ ἀναστρέφειν μετʼ αὐτοῦ.

15.7Bunlar söz dinleyince ötekiler de döndü, toplanıp küçük bir çabayla düşmanı bozguna uğrattılar ve ordugâhına kadar kovaladılar. Lucullus dönünce kaçanlara âdet olan bir utanç cezası verdi: kuşaksız tunikalarla, öteki askerlerin gözü önünde on iki ayak derinliğinde bir hendek kazmalarını buyurdu.

15.7

πεισθέντων δὲ τούτων καὶ οἱ λοιποὶ μεταβαλόμενοι καὶ συστάντες ὀλίγῳ πόνῳ τρέπονται τοὺς πολεμίους καὶ καταδιώκουσιν εἰς τὸ στρατόπεδον. ἐπανελθὼν δὲ Λούκουλλος ἀτιμίαν τινὰ τοῖς φεύγουσι νενομισμένην προσέβαλε, κελεύσας ἐν χιτῶσιν ἀζώστοις ὀρύξαι δώδεκα ποδῶν τάφρον, ἐφεστώτων καὶ θεωμένων τῶν ἄλλων στρατιωτῶν.

16.116. Bölüm

Mithridates'in ordugâhında Dandarların hükümdarı Olthakos adında biri vardı. Dandarlar Maiotis çevresinde yaşayan barbar bir halktır. Bu adam savaşta elin ve cesaretin yapabileceği her işte seçkin, en büyük işlerde sağduyulu, ayrıca sohbeti hoş, gönül almayı bilen biriydi. Kendi soyundan bir hükümdarla sürekli birincilik yarışı ve kıskançlık içinde olan Olthakos, Mithridates'e büyük bir iş yapacağını, Lucullus'u öldüreceğini vadetti.

16.1

τὴν δέ τις ἐν τῷ Μιθριδάτου στρατοπέδῳ Δανδαρίων δυνάστης Ὀλθακὸς γένος δʼ εἰσὶν οἱ Δανδάριοι βαρβάρων τῶν περὶ τήν Μαιῶτιν οἰκούντων, ἀνὴρ ὅσα χειρὸς ἔργα καί τόλμης ἐν πολέμῳ διαπρεπὴς ἅπαντα, καί γνώμην ἱκανὸς ἐν τοῖς μεγίστοις, ἔτι δʼ ἐμμελὴς ὁμιλῆσαι καί θεραπευτικός, οὗτος ἔχων ἀεὶ πρός τινα τῶν ὁμοφύλων δυναστῶν ἅμιλλαν ὑπὲρ πρωτείων καὶ ζηλοτυπίαν ὑπέσχετο τῷ Μιθριδάτῃ μέγα ἔργον, ἀποκτενεῖν Λούκουλλον.

16.2Kral onu övdü ve mahsus aşağılayıcı muameleler etti. Olthakos da öfkelenmiş gibi yapıp atına atlayarak Lucullus'a kaçtı. Lucullus onu memnuniyetle kabul etti, çünkü ordugâhta ondan çok söz ediliyordu. Çabucak sınayıp zekâsına ve sebatına öyle ısındı ki zaman zaman onu sofrasına ve kurmay toplantılarına aldı.

16.2

ἐπαινέσαντος δὲ τοῦ βασιλέως καί τινας αὐτῷ προσβαλόντος ἐπίτηδες ἀτιμίας εἷς προσποίησιν ὀργῆς ἀφιππάσατο πρός Λούκουλλον· ὁ δʼ ἄσμενος ἐδέξατο· λόγος γὰρ ἦν αὐτοῦ πολὺς ἐν τῷ στρατοπέδῳ· καί ταχὺ πειρώμενος ἠσπάζετο τήν τε ἀγχίνοιαν αὐτοῦ καί τὸ λιπαρές, ὥστε τραπέζης καί συνεδρίου ποτὲ ποιεῖσθαι κοινωνόν.

16.3Dandar, zamanının geldiğini düşününce kölelerine atını ordugâh dışına çıkarmalarını buyurdu. Öğle vakti, askerler açıkta dinlenirken kendisi komutan çadırına yürüdü; tanıdık bir adama, komutana ciddi şeyler söyleyeceğini söyleyene kimsenin engel olmayacağını düşünüyordu.

16.3

ἐπεὶ δʼ ἐδόκει καιρὸν ἔχειν ὁ Δανδάριος, τὸν μὲν ἵππον ἔξω τοῦ χάρακος ἐκέλευσε προαγαγεῖν τοὺς παῖδας, αὐτὸς δὲ μεσημβρίας οὔσης καί τῶν στρατιωτῶν ἐνδιαζόντων καί ἀναπαυομένων ἐβάδιζεν ἐπὶ τήν στρατηγικὴν σκηνήν, ὡς οὐδενὸς κωλύσοντος εἰσελθεῖν ἄνδρα συνήθη καί λόγους τινὰς ἀξίους σπουδῆς τῷ στρατηγῷ κομίζειν φάσκοντα.

16.4Nitekim korkusuzca içeri girecekti, ama nice komutanı mahveden uyku Lucullus'u kurtardı. Lucullus uyuyordu. Kapıda duran hizmetçilerinden Menedemos, Olthakos'a uygun bir zamanda gelmediğini, Lucullus'un uzun bir uykusuzluk ve bunca zahmetten sonra daha yeni dinlenmeye çekildiğini söyledi.

16.4

κἂν εἰσῆλθεν ἀδεῶς, εἰ μὴ ὁ πολλοὺς ἀνῃρηκὼς στρατηγοὺς ὕπνος Λούκουλλον ἔσωσεν. ἐτύγχανε γὰρ καθεύδων καί Μενέδημος, εἷς τῶν κατευναστῶν, παρὰ ταῖς θύραις ἑστὼς οὐκ ἔφη κατὰ καιρὸν ἥκειν τὸν Ὀλθακόν, ἄρτι Λουκούλλου πρός ἀνάπαυσιν ἐκ μακρᾶς ἀγρυπνίας καί πόνων τοσούτων δεδωκότος ἑαυτόν.

16.5Olthakos, gitmesi söylendiği hâlde gitmedi, zorunlu ve önemli bir konuda görüşmek istediğini, engellense de gireceğini söyledi. Menedemos da öfkelenerek Lucullus'un sağlığından daha zorunlu hiçbir şey olmadığını söyleyip adamı iki eliyle itti.

16.5

ἐπεὶ δʼ οὐκ ἀπῄει κελεύοντος, ἀλλʼ ἔφη καί κωλύοντος εἰσελεύσεσθαι περὶ πράγματος ἀναγκαίου καί μεγάλου διαλεχθῆναι βουλόμενος, ἤδη πρὸς ὀργὴν ὁ Μενέδημος εἰπὼν μηδὲν ἀναγκαιότερον τοῦ σῴζεσθαι Λούκουλλον ἀπεώσατο τὸν ἄνθρωπον ἀμφοτέραις ταῖς χερσίν.

16.6Olthakos korkup ordugâhtan sessizce çıktı, atını alıp Mithridates'in ordugâhına işini görmeden döndü. Demek ki ilaçlarda olduğu gibi işlerde de doğru an, kurtaran ağırlığı da öldüren ağırlığı da kefeye koyar.

16.6

ὁ δὲ δείσας ὑπεξῆλθε τοῦ χάρακος, καί λαβὼν τὸν ἵππον ἀπήλασεν εἷς τὸ Μιθριδάτου στρατόπεδον ἄπρακτος, οὕτως ἄρα καί τοῖς πράγμασιν ὁ καιρὸς ὥσπερ τοῖς φαρμάκοις καί τήν σῴζουσαν καί τήν ἀναιροῦσαν ῥοπὴν προστίθησιν.

17.117. Bölüm

Bundan sonra Sornatius on kohortla buğday getirmeye gönderildi. Mithridates'in komutanlarından Menandros onu kovaladı, ama Sornatius direndi, çarpışıp düşmanı büyük bir kayıpla bozguna uğrattı. Sonra askerlerin bol buğdayı olsun diye Hadrianus bir kuvvetle gönderildi. Mithridates bunu göz ardı etmedi, çok sayıda atlı ve piyadenin başında Menemakhos'u ve Myron'u gönderdi.

17.1

ἐκ τούτου Σωρνάτιος μὲν ἐπὶ σίτου κομιδὴν ἐπέμφθη μετὰ δέκα σπειρῶν καὶ καταδιωχθεὶς ὑπὸ Μενάνδρου, τῶν Μιθριδάτου στρατηγῶν ἑνός, ἀντέστη καὶ συμβαλὼν φόνον ἐποίησε πολὺν καὶ τροπὴν τῶν πολεμίων, αὖθις δὲ πεμφθέντος Ἀδριανοῦ μετὰ δυνάμεως, ὅπως ἐκ περιουσίας ἔχωσιν οἱ στρατιῶται σῖτον, οὐ περιεῖδε Μιθριδάτης, ἀλλʼ ἀπέστειλε Μενέμαχον καὶ Μύρωνα πολλῶν μὲν ἱππέων, πολλῶν δὲ πεζῶν ἡγουμένους.

17.2Söylendiğine göre bunların ikisi dışında hepsi Romalılar tarafından kılıçtan geçirildi. Mithridates felaketi gizliyor, bu kadar büyük değil, komutanların tecrübesizliğinden doğmuş küçük bir aksilik gibi gösteriyordu. Ama Hadrianus, buğday ve ganimet dolu birçok arabayla, gösterişli bir şekilde ordugâhının önünden geçti. Mithridates'i umutsuzluk, askerlerini de çaresiz bir karışıklık ve korku kapladı.

17.2

οὗτοι πάντες, ὡς λέγεται, πλὴν δυεῖν κατεκόπησαν ὑπὸ τῶν Ῥωμαίων. καὶ Μιθριδάτης μὲν ἔκρυπτε τὴν συμφοράν ὡς οὐ τοσαύτην οὖσαν, ἀλλὰ μικράν, προσκεκρουκότων ἀπειρίᾳ τῶν στρατηγῶν, Ἀδριανὸς δὲ λαμπρὸς παρημείβετο τὸ στρατόπεδον πολλὰς κατάγων ἁμάξας σίτου καὶ λαφύρων γεμούσας, ὥστε δυσθυμίαν μὲν αὐτῷ, ταραχὴν δὲ καὶ φόβον ἀμήχανον ἐμπεσεῖν τοῖς στρατιώταις.

17.3Bunun üzerine artık kalmamaya karar verildi. Ama Kral'ın adamları kendi mallarını sessizce önden gönderip başkalarına engel olunca, askerler öfkelenip çıkışlara yığıldılar, zor kullanarak malları yağmalayıp sahiplerini boğazladılar. Komutan Dorylaos üzerinde mor giysiden başka bir şey olmadığı hâlde onun yüzünden öldürüldü, kâhin Hermaios kapıların yanında ayaklar altında kaldı.

17.3

ἐδέδοκτο μὲν οὖν μηκέτι μένειν ἐπεὶ δὲ προεξέπεμπον οἱ βασιλικοὶ τὰ σφέτερα χρήματα καθʼ ἡσυχίαν, τοὺς δʼ ἄλλους ἐκώλυον, ἤδη καὶ πρὸς ὀργὴν ἐπὶ τὰς ἐξόδους ὠθούμενοι καὶ βιαζόμενοι τὰ μὲν χρήματα ἥρπαζον, αὐτοὺς δὲ ἀπέσφαττον. ὅπου καὶ Δορύλαος ὁ στρατηγός οὐδὲν ἕτερον ἔχων ἢ τὴν πορφύραν περὶ αὑτόν ἀπώλετο διὰ ταύτην, Ἑρμαῖος δὲ ὁ θύτης κατεπατήθη περὶ τὰς πύλας.

17.4Mithridates'in kendisi de yanında bir uşak ya da seyis kalmadan ordugâhtan kalabalığa karışarak çıktı; kraliyet atlarından bile bulamadı. Sonunda hadım Ptolemaios onu bu bozgun selinin içinde sürüklenirken gördü, atından atlayıp atını ona verdi.

17.4

αὐτὸς δʼ ὁ Μιθριδάτης, οὔτε ὀπαδοῦ τινος οὔτε ἱπποκόμου παραμείναντος αὐτῷ, συνεξέπεσεν ἀπὸ τοῦ στρατοπέδου τοῖς πολλοῖς ἀναμεμιγμένος, οὐδʼ ἵππου τῶν βασιλικῶν εὐπορήσας, ἀλλʼ ὀψέ που κατιδὼν αὐτόν ἐν τῷ ῥεύματι τῆς τροπῆς ἐκείνης διαφερόμενον Πτολεμαῖος ὁ εὐνοῦχος ἵππον ἔχων αὐτὸς ἀπεπήδησε καὶ παρέσχεν.

17.5Çünkü Romalılar artık tepesindeydi. Hızlarıyla onu yakalamayı neredeyse başaracaklardı. Ama para hırsı ve asker bayağılığı, uzun zamandır bunca mücadele ve büyük tehlikelerle kovalanan avı Romalıların elinden aldı ve galip Lucullus'u ödülden yoksun bıraktı.

17.5

ἤδη γὰρ αὑτόν οἱ Ῥωμαῖοι κατεῖχον ἐπικείμενοι· καὶ τάχει μὲν οὐκ ἀπελίποντο τοῦ λαβεῖν αὐτόν, ἀλλʼ ἦλθον ἔγγιστα τούτου, φιλοπλουτία δὲ καὶ μικρολογία στρατιωτικὴ τὸ πολλοῖς ἀγῶσι καὶ μεγάλοις κινδύνοις διωκόμενον ἐκ μακροῦ θήραμα Ῥωμαίους ἀφείλετο καὶ Λούκουλλον ἀπεστέρησε νικῶντα τῶν ἐπάθλων.

17.6Adamı taşıyan at artık yetişilecek uzaklıktaydı. Ama altın taşıyan katırlardan biri, ister kendiliğinden araya girdi, ister Kral onu bile bile kovalayanların önüne sürdü, askerler altınları kapıp toplarken ve birbirleriyle dövüşürken geri kaldılar.

17.6

ἦν μὲν γὰρ ἐν ἐφικτῷ τῆς διώξεως ὁ ὑπεκφέρων τὸν ἄνδρα ἵππος, ἡμιόνου δὲ τῶν τὸ χρυσίον κομιζόντων μεταξὺ τοῦ βασιλέως εἴτʼ ἀπὸ ταὐτομάτου παρεισπεσόντος, εἴτε τοῦ βασιλέως ἐπίτηδες ἐμβαλόντος αὑτόν εἰς τοὺς διώκοντας, ἁρπάζοντες καὶ συλλέγοντες τὸ χρυσίον καὶ διαμαχόμενοι πρὸς ἀλλήλους καθυστέρησαν.

17.7Lucullus onların açgözlülüğünden yalnız bu zararı görmedi. Kral'ın gizli işlerinden sorumlu olan Kallistratos'un getirilmesini buyurmuştu; getirenler kuşağında beş yüz altın taşıdığını anlayınca onu öldürdüler. Yine de Lucullus, ordugâhı yağmalamalarına izin verdi.

17.7

καὶ οὐ τοῦτο μόνον αὐτῶν ἀπέλαυσε τῆς πλεονεξίας Λούκουλλος, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐπὶ τῶν ἀπορρήτων τοῦ βασιλέως ὄντα Καλλίστρατον ὁ μὲν ἄγειν ἐκέλευσεν, οἱ δʼ ἄγοντες αἰσθόμενοι πεντακοσίους χρυσοῦς ὑπεζωσμένον ἀπέκτειναν. οὐ μὴν ἀλλὰ τούτοις μὲν ἐπέτρεψε τὸν χάρακα πορθῆσαι.

18.118. Bölüm

Kabeira'yı ve öteki kalelerin çoğunu alınca büyük hazineler ve zindanlar buldu. Birçok Hellen ve Kral'ın birçok akrabası buralara kapatılmıştı. Çoktan ölmüş sayılan bu insanlara Lucullus'un lütfu yalnız kurtuluş değil, yeniden hayat, adeta ikinci bir doğum verdi.

18.1

τὰ δὲ Κάβειρα λαβὼν καὶ τῶν ἄλλων φρουρίων τὰ πλεῖστα θησαυρούς τε μεγάλους εὗρε καὶ δεσμωτήρια, πολλῶν μὲν Ἑλλήνων, πολλῶν δὲ συγγενῶν τοῦ βασιλέως καθειργμένων, οἷς πάλαι τεθνάναι δοκοῦσιν οὐ σωτηρίαν, ἀλλʼ ἀναβίωσιν καὶ δευτέραν τινὰ γέννησιν ἡ Λουκούλλου χάρις παρέσχεν.

18.2Mithridates'in kız kardeşi Nyssa da yakalandı; bu yakalanma onu kurtardı. Tehlikeden en uzakta, Pharnakeia dolaylarında güven içinde saklandığı sanılan kız kardeşleri ve karıları ise, Mithridates kaçarken hadım Bakkhides'i üzerlerine gönderdiği için acınacak şekilde öldüler. Bunlar arasında kralın kırk yaşlarına kadar evlenmemiş iki kız kardeşi Rhoksane ve Stateira, bir de Ion soyundan iki karısı, Khioslu Berenike ile Miletoslu Monime vardı.

18.2

ἑάλω δὲ καὶ ἀδελφὴ τοῦ Μιθριδάτου Νύσσα σωτήριον ἅλωσιν αἱ δʼ ἀπωτάτω τοῦ κινδύνου καὶ καθʼ ἡσυχίαν ἀποκεῖσθαι δοκοῦσαι περὶ Φαρνάκειαν ἀδελφαί καὶ γυναῖκες οἰκτρῶς ἀπώλοντο, Μιθριδάτου πέμψαντος ἐπʼ αὐτὰς ἐκ τῆς φυγῆς Βακχίδην εὐνοῦχον. ἦσαν δὲ μετὰ πολλῶν ἀδελφαί τε δύο τοῦ βασιλέως, Ῥωξάνη καὶ Στάτειρα, περὶ τεσσαράκοντα ἔτη παρθενευόμεναι, καὶ γαμεταὶ δύο, γένος Ἰωνίδες, Βερενίκη μὲν ἐκ Χίου, Μονίμη δὲ Μιλησία.

18.3Hellenler arasında en çok Monime'den söz edilirdi. Kral ona göz koyup on beş bin altın gönderdiğinde direnmiş, sonunda evlilik sözleşmesi yapılıp Kral ona bir taç gönderdikten ve kraliçe ilan ettikten sonra razı olmuştu. Ama bütün ömrü üzüntü içinde geçti, bedeninin güzelliğine ağlayıp durdu: bu güzellik ona koca yerine efendi, evlilik ve ev yerine barbarların bekçiliğini vermişti. Hellas'tan çok uzaklara sürülmüş, umduğu iyiliklerle ancak düşte yaşıyor, gerçek olanlardan yoksun kalıyordu.

18.3

ταύτης ὁ πλεῖστος ἦν λόγος ἐν τοῖς Ἕλλησιν, ὅτι τοῦ βασιλέως πειρῶντος αὐτὴν καὶ μυρίους πεντακισχιλίους χρυσοῦς προσπέμψαντος ἀντέσχε, μέχρι οὗ γάμων ἐγένοντο συνθῆκαι καὶ διάδημα πέμψας αὐτῇ βασίλισσαν ἀνηγόρευσεν. αὕτη καὶ παρὰ τὸν ἄλλον χρόνον ἀνιαρῶς εἶχε καὶ ἀπεθρήνει τὴν τοῦ σώματος εὐμορφίαν, ὡς δεσπότην μὲν ἀντʼ ἀνδρὸς αὐτῇ, φρουρὰν δὲ βαρβάρων ἀντὶ γάμου καὶ οἴκου προξενήσασαν, πόρρω δέ που τῆς Ἑλλάδος ἀπῳκισμένη τοῖς ἐλπισθεῖσιν ἀγαθοῖς ὄναρ σύνεστι, τῶν δʼ ἀληθινῶν ἐκείνων ἀπεστέρηται.

18.4Bakkhides gelip onlara her birinin en kolay ve acısız bulduğu şekilde ölmelerini buyurunca Monime başından tacı çekip boynuna doladı ve kendini astı. Taç hemen kopunca "Lanet olası paçavra," dedi, "buna bile yaramayacak mısın?" Onu tükürerek bir kenara attı ve boğazını Bakkhides'e uzattı.

18.4

καὶ δὴ τοῦ Βακχίδου παραγενομένου καὶ προστάξαντος αὐταῖς ἀποθνῄσκειν, ὡς ἑκάστῃ δοκοίη ῥᾷστον εἶναι καὶ ἀλυπότατον, περισπάσασα τῆς κεφαλῆς τὸ διάδημα τῷ τραχήλῳ περιῆψε καὶ ἀνήρτησεν ἑαυτήν. ταχὺ δʼ ἀπορραγέντος ὦ κατηραμένον, ἔφη, ῥάκος, οὐδὲ πρὸς τοῦτό μοι χρήσιμον ἔσῃ ; κἀκεῖνο μὲν ἀπέρριψε προσπτύσασα, τῷ δὲ Βακχίδῃ τὴν σφαγὴν παρέσχεν.

18.5Berenike bir kâse zehir alıp yanında bulunan, yalvaran annesiyle paylaştı. İkisi birlikte içti, ama zehrin gücü daha zayıf olan bedene yetti, yeterince içmemiş olan Berenike'yi öldürmedi. Can çekişirken Bakkhides'in acele etmesiyle boğularak öldürüldü.

18.5

ἡ δὲ Βερενίκη κύλικα φαρμάκου λαβοῦσα, τῆς μητρὸς αὐτῇ παρούσης καὶ δεομένης, μετέδωκε. καὶ συνεξέπιον μὲν ἀμφότεραι, ἤρκεσε δὲ ἡ τοῦ φαρμάκου δύναμις εἰς. τὸ ἀσθενέστερον σῶμα, τὴν δὲ Βερενίκην οὐχ ὅσον ἔδει πιοῦσαν οὐκ ἀπήλλαξεν, ἀλλὰ δυσθανατοῦσα τοῦ Βακχίδου σπεύδοντος ἀπεπνίγη.

18.6Evlenmemiş kız kardeşlerin birinin çok lanet okuyup küfrederek zehri içtiği, Stateira'nın ise kötü ya da aşağılık tek bir söz etmediği, kardeşinin kendi canı tehlikedeyken bile onları ihmal etmeyip özgür ve hakarete uğramadan ölmelerini sağladığı için övdüğü söylenir. Tabiatça iyi ve insancıl olan Lucullus bunlara üzüldü.

18.6

λέγεται δὲ καὶ τῶν ἀγάμων ἀδελφῶν ἐκείνων τὴν μὲν ἐπαρωμένην πολλὰ καὶ λοιδοροῦσαν ἐκπιεῖν τὸ φάρμακον, τὴν δὲ Στάτειραν οὔτε δύσφημόν τι φθεγξαμένην οὔτʼ ἀγεννές, ἀλλʼ ἐπαινοῦσαν τὸν ἀδελφόν, ὅτι περὶ τοῦ σώματος κινδυνεύων οὐκ ἠμέλησεν αὐτῶν, ἀλλὰ προὐνόησεν ἐλευθέρας καὶ ἀνυβρίστους ἀποθανεῖν. ταῦτα μὲν οὖν φύσει χρηστὸν ὄντα καὶ φιλάνθρωπον ἠνία τὸν Λούκουλλον.

19.119. Bölüm

Talaura'ya kadar sürdü, ama Mithridates dört gün önce Armenia'ya, Tigranes'e kaçmıştı. Lucullus geri döndü. Khaldaioiları ve Tibarenleri boyunduruk altına aldı, Küçük Armenia'yı devraldı, kaleleri ve şehirleri teslim aldı. Appius'u Mithridates'in teslimini istemek için Tigranes'e gönderdi, kendisi hâlâ kuşatma altında olan Amisos'a geldi.

19.1

ἐλάσας δʼ ἄχρι Ταλαύρων, ἔνθεν ἡμέρᾳ τετάρτῃ πρότερον ἐφθάκει Μιθριδάτης εἰς Ἀρμενίαν πρὸς Τιγράνην πεφευγώς, ἀποτρέπεται, καταστρεψάμενος δὲ Χαλδαίους καὶ Τιβαρηνοὺς καὶ τὴν μικρὰν Ἀρμενίαν παραλαβών καὶ φρούρια καὶ πόλεις παραστησάμενος, Ἄππιον μὲν ἔπεμψε πρὸς Τιγράνην ἐξαιτῶν Μιθριδάτην, αὐτὸς δʼ ἧκε πρὸς Ἀμισὸν ἔτι πολιορκουμένην.

19.2Bunun sebebi, kuşatma makinelerindeki tecrübesi ve kuşatmanın izin verdiği her türlü kurnazlıktaki ustalığıyla Romalıları çok uğraştıran komutan Kallimakhos'tu. Sonradan bunun cezasını çekti. O zaman ise Lucullus onu savaş hilesiyle alt etti: günün, askerlerini çekip dinlendirmeyi âdet ettiği saatinde ansızın saldırıp surların küçük bir bölümünü ele geçirdi. Kallimakhos şehri bırakırken ya Romalılar yararlanmasın diye kıskançlıktan ya da kendi kaçışını kolaylaştırmak için ateşe verdi.

19.2

αἴτιος δʼ ἦν Καλλίμαχος ὁ στρατηγός ἐμπειρίᾳ μηχανικῆς παρασκευῆς καὶ δεινότητι πανουργίας, ὅσην πολιορκία δέχεται, πλεῖστα λυπήσας Ῥωμαίους· ὧν ὕστερον ἔδωκε δίκην. τότε δʼ ὑπὸ Λουκούλλου καταστρατηγηθείς, ὑφʼ ἣν ἔθος εἶχεν ὥραν τῆς ἡμέρας ἀπάγειν καὶ ἀναπαύειν τούς στρατιώτας, ἐν ἐκείνῃ προσβαλόντος αἰφνιδίως καὶ κατασχόντος οὐ πολὺ μέρος τοῦ τείχους, αὐτὸς ἐκλιπὼν τὴν πόλιν ὑφῆψεν, εἴτε φθονῶν ὠφεληθῆναι Ῥωμαίοις, εἴτε ῥᾳστώνην φυγῆς ἑαυτῷ μηχανώμενος.

19.3Çünkü denizden kaçanlarla kimse ilgilenmiyordu. Alevler yükselip surları sarınca askerler yağmaya hazırlandı. Lucullus yok olan şehre acıyarak dışarıdan yangına yardım etmeye çalışıyor, söndürmeleri için yalvarıyordu. Ama kimse onu dinlemedi; askerler yağma izni istiyor, bağırarak silahlarını vuruyorlardı. Sonunda zorlanıp izin verdi, en azından şehri ateşten kurtaracaklarını umuyordu.

19.3

οὐδεὶς γὰρ ἐφρόντιζε τῶν ἐκπλεόντων, ἀλλὰ ὡς ἡ φλὸξ ἀναδραμοῦσα πολλὴ τὰ τείχη περιέσχεν, οἱ μὲν στρατιῶται παρεσκευάζοντο πρὸς ἁρπαγήν, ὁ δὲ Λούκουλλος οἰκτείρων ἀπολλυμένην τὴν πόλιν ἔξωθεν ἐβοήθει πρὸς τὸ πῦρ καὶ σβεννύναι παρεκάλει, μηδενὸς αὐτῷ προσέχοντος, ἀλλʼ ἐξαιτουμένων τὰ χρήματα καὶ μετὰ βοῆς ὅπλα κρουόντων, ἕως ἐκβιασθεὶς ἐπέτρεψεν, ὡς αὐτήν γε τὴν πόλιν ἐξαιρησόμενος τοῦ πυρός.

19.4Onlar tam tersini yaptılar: her şeyi meşalelerle arayıp her yere ateş taşıyarak evlerin çoğunu kendileri yıktılar. Lucullus ertesi gün şehre girdiğinde gözyaşları içinde dostlarına şöyle dedi: Sulla'yı defalarca mesut saymıştı, ama adamın talihine en çok bugün hayran kalıyordu, çünkü Atina'yı kurtarmak istemiş ve kurtarabilmişti.

19.4

οἱ δὲ τοὐναντίον ἔπραξαν, πάντα γὰρ ἐξερευνῶντες ὑπὸ λαμπάδων καὶ πανταχοῦ φῶς ἐπιφέροντες αὐτοὶ τὰ πλεῖστα τῶν οἰκημάτων καθεῖλον, ὥστε τὸν Λούκουλλον εἰσελθόντα μεθʼ ἡμέραν καὶ δακρύσαντα πρὸς τούς φίλους εἰπεῖν, ὡς πολλάκις ἤδη Σύλλαν μακαρίσας μάλιστα τῇ σήμερον ἡμέρᾳ τὴν τἀνδρὸς εὐτυχίαν θαυμάσειεν, ὅτι σῶσαι βουληθεὶς ἐδυνήθη τὰς Ἀθήνας.

19.5"Bense," dedi, "onun izinden gitmek isterken daimōn beni Mummius'un şöhretine düşürdü." Yine de şehri eldeki imkânlarla toparlamaya çalıştı. Yangını, tanrısal bir talihle tam şehir alındığı sırada yağan yağmurlar söndürmüştü. Yıkılanların çoğunu daha oradayken yeniden yaptırdı, kaçan Amisosluları geri kabul etti, öteki Hellenlerden isteyenleri de yerleştirdi ve şehrin toprağına yüz yirmi stadion ekledi.

19.5

ἐμὲ δʼ, ἔφη, τούτου ζηλωτὴν γενόμενον εἰς τὴν Μομμίου δόξαν ὁ δαίμων περιέστησεν. οὐ μὴν ἀλλʼ ἐκ τῶν παρόντων ἀναλαμβάνειν ἐπειρᾶτο τὴν πόλιν. καὶ τὸ μὲν πῦρ ὄμβροι κατέσβεσαν ἔκ τινος θείας τύχης περὶ τὴν ἅλωσιν αὐτήν συμπεσόντες, τὰ δὲ πλεῖστα τῶν ἀπολωλότων αὐτὸς ἔτι παρὼν ἀνῳκοδόμησε, καὶ τούς φεύγοντας Ἀμισηνῶν ἐδέξατο, καὶ τῶν ἄλλων Ἑλλήνων κατῴκισε τούς βουλομένους, εἴκοσι καὶ ἑκατὸν σταδίων χώραν προσορίσας.

19.6Şehir, Atinalıların bir kolonisiydi; güçlerinin zirvesinde olup denize hâkim oldukları o dönemde kurulmuştu. Bu yüzden Aristion'un tiranlığından kaçmak isteyen pek çok kişi buraya gelip yerleşmiş, vatandaş olmuştu. Bunlar kendi başlarına gelenlerden kaçarken başkalarının felaketine katlanmak zorunda kaldılar. Lucullus onlardan kurtulanlara güzel giysiler ve her birine iki yüz drahmi verip gönderdi.

19.6

ἦν δʼ ἡ πόλις Ἀθηναίων ἄποικος, ἐν ἐκείνοις ἄρα τοῖς καιροῖς, ἐν οἷς ἤκμαζεν ἡ δύναμις αὐτῶν καὶ κατεῖχε τὴν θάλασσαν, οἰκισθεῖσα. καὶ διὰ τοῦτο πολλοὶ τῶν τὴν Ἀριστίωνος τυραννίδα βουλομένων φεύγειν εἰσπλεύσαντες αὐτοῦ κατῴκουν καὶ μετεῖχον τῆς πολιτείας, οἷς συνέβη τὰ οἰκεῖα κακὰ φεύγουσιν ἀπολαῦσαι τῶν ἀλλοτρίων, ἀλλὰ τούς γε σωθέντας αὐτῶν ὁ Λούκουλλος ἀμφιέσας καλῶς καὶ διακοσίας ἑκάστῳ δραχμὰς ἐπιδοὺς ἀπέστειλε.

19.7Gramerci Tyrannion da o sırada esir düştü. Murena onu istedi, alıp azat etti; bu armağanı hür bir insana yakışmayacak şekilde kullandı. Çünkü Lucullus, terbiyesiyle saygı gören bir adamın önce köle sonra azatlı yapılmasını doğru bulmuyordu; görünüşte özgürlük vermek, var olan özgürlüğü elinden almaktı. Ama Murena'nın komutanının soyluluğundan çok geri kaldığı yalnız burada görülmedi.

19.7

τότε καὶ Τυραννίων ὁ γραμματικὸς ἑάλω Μουρήνας δʼ αὐτὸν ἐξῃτήσατο καὶ λαβὼν ἀπηλευθέρωσεν, ἀνελευθέρως τῇ δωρεᾷ χρησάμενος. οὐ γὰρ ἠξίου Λούκουλλος ἄνδρα διὰ παιδείαν ἐσπουδασμένον δοῦλον γενέσθαι πρότερον, εἶτʼ ἀπελεύθερον. ἀφαίρεσις γὰρ ἦν τῆς ὑπαρχούσης ἡ τῆς δοκούσης ἐλευθερίας δόσις. ἀλλὰ Μουρήνας μὲν οὐκ ἐνταῦθα μόνον ὤφθη πολὺ τῆς τοῦ στρατηγοῦ καλοκαγαθίας ἀποδέων.

20.120. Bölüm

Lucullus savaş işlerinden boşaldığı bu sırada Asya şehirlerine yöneldi. Amacı, uzun zamandır bunlardan yoksun kalan eyaleti adalete ve kanuna kavuşturmaktı. Eyaletin çektiği felaketler anlatılamaz, inanılamaz ölçüdeydi. Mültezimler ve tefeciler burayı yağmalayıp köleleştirmişti: insanlar özel olarak yakışıklı oğullarını ve bakire kızlarını, kamu olarak da adakları, resimleri, kutsal heykelleri satmak zorunda kalıyordu.

20.1

Λούκουλλος δὲ τρέπεται πρὸς τὰς ἐν Ἀσίᾳ πόλεις, ὅπως, τῶν πολεμικῶν ἔργων σχολάζοντος αὐτοῦ, καὶ δίκης τινὸς μετάσχῃ καὶ θεσμῶν, ὧν ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐνδεῆ τὴν ἐπαρχίαν οὖσαν ἄρρητοι καὶ ἄπιστοι δυστυχίαι κατεῖχον, ὑπὸ τῶν τελωνῶν καὶ τῶν δανειστῶν πορθουμένην καὶ ἀνδραποδιζομένην, πιπράσκειν ἰδίᾳ μὲν υἱοὺς εὐπρεπεῖς θυγατέρας τε παρθένους, δημοσίᾳ δʼ ἀναθήματα, γραφάς, ἱεροὺς ἀνδριάντας ἀναγκαζομένων.

20.2Kendilerinin sonu da borçluların kölesi olmaktı. Bundan önce gelenler ise daha beterdi: bağlanmalar, boyunduruklar, işkence atları, açıkta bekletmeler; yazın güneşte, kışın çamura ya da buza sokuluyorlardı. Öyle ki köle olmak onlara borçtan kurtulmak ve barış gibi geliyordu.

20.2

αὐτοῖς δὲ τέλος μὲν ἦν προσθέτοις γενομένοις δουλεύειν, τὰ δὲ πρὸ τούτου χαλεπώτερα, σχοινισμοὶ καὶ κιγκλίδες καὶ ἵπποι καὶ στάσεις ὕπαιθροι, καύματος μὲν ἐν ἡλίῳ, ψύχους δʼ εἰς πηλὸν ἐμβιβαζομένων ἢ πάγον, ὥστε τὴν δουλείαν σεισάχθειαν δοκεῖν εἶναι καὶ εἰρήνην.

20.3Lucullus şehirlerde bu kötülükleri buldu ve kısa sürede mağdurları hepsinden kurtardı. Önce faizin aylık yüzde birden fazla hesaplanmamasını buyurdu. İkinci olarak anaparayı aşan faizleri iptal etti. Üçüncüsü ve en önemlisi, alacaklının borçlunun gelirinin dörtte birini alabilmesini kararlaştırdı; faizi anaparaya ekleyen ise her şeyini kaybediyordu.

20.3

τοιαῦτα μὲν κακὰ Λούκουλλος εὑρὼν ἐν ταῖς πόλεσιν ὀλίγῳ χρόνῳ πάντων ἀπήλλαξε τοὺς ἀδικουμένους. πρῶτον μὲν γὰρ ἑκατοστὴν ἐκέλευσε καὶ μὴ πλέον εἰς τοὺς τόκους λογίζεσθαι· δεύτερον δὲ τοὺς μακροτέρους τοῦ ἀρχαίου τόκους ἀπέκοψε· τὸ δὲ τρίτον καὶ μέγιστον, ἔταξε τῶν τοῦ χρεωφειλέτου προσόδων τὴν τετάρτην μερίδα καρποῦσθαι τὸν δανειστήν ὁ δὲ τόκον κεφαλαίῳ συνάψας ἐστέρητο τοῦ παντός·

20.4Böylece bütün borçlar dört yıldan kısa bir sürede kapandı, mülkler de sahiplerine borçsuz olarak geri verildi. Bu borç, Sulla'nın Asya'ya kestiği yirmi bin talentlik cezadan doğan ortak borçtu. Alacaklılara iki katı ödenmişti, ama onlar faizle borcu yüz yirmi bin talente çıkarmışlardı.

20.4

ὥστʼ ἐν ἐλάττονι χρόνῳ τετραετίας διαλυθῆναι τὰ χρέα πάντα καὶ τὰς κτήσεις ἐλευθέρας ἀποδοθῆναι τοῖς δεσπόταις. ἦν δὲ τοῦτο κοινὸν δάνειον ἐκ τῶν δισμυρίων ταλάντων, οἷς τὴν Ἀσίαν ἐξημίωσεν ὁ Σύλλας καὶ διπλοῦν ἀπεδόθη τοῖς δανείσασιν, ὑπʼ ἐκείνων ἀνηγμένον ἤδη τοῖς τόκοις εἰς δώδεκα μυριάδας ταλάντων.

20.5Alacaklılar büyük bir haksızlığa uğramış gibi Roma'da Lucullus aleyhine bağırıyor, para vererek bazı demagogları ona karşı kışkırtıyorlardı. Büyük güçleri vardı ve siyaset adamlarının çoğunu kendilerine borçlandırmışlardı. Lucullus ise yalnız iyilik gördüğü halklar tarafından sevilmekle kalmıyor, öteki eyaletler de onu özlüyor, böyle bir yöneticiye sahip olanları mesut sayıyordu.

20.5

ἐκεῖνοι μὲν οὖν ὡς δεινὰ πεπονθότες ἐν Ῥώμῃ τοῦ Λουκούλλου κατεβόων, καὶ χρήμασιν ἀνίστασαν ἐπʼ αὐτὸν ἐνίους τῶν δημαγωγῶν, μέγα δυνάμενοι καὶ πολλοὺς ὑπόχρεως πεποιημένοι τῶν πολιτευομένων, ὁ δὲ Λούκουλλος οὐ μόνον ὑπὸ τῶν εὖ πεπονθότων ἠγαπᾶτο δήμων, ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄλλαις ἐπαρχίαις ποθεινὸς ἦν, εὐδαιμονιζούσαις τοὺς ἡγεμόνος τοιούτου τυχόντας.

21.121. Bölüm

Tigranes'e gönderilen Appius Clodius, o sırada Lucullus'la evli olan kadının kardeşiydi. Kral'ın kılavuzları onu önce iç bölgelerden geçen, gereksiz bir dolambaçla günlerce süren bir yoldan götürdüler. Suriyeli bir azatlı ona düz yolu gösterince o uzun ve hileli yoldan çıktı, barbar kılavuzlara da selam söyleyip ayrıldı. Birkaç günde Fırat'ı geçip Daphne yanındaki Antiokheia'ya geldi.

21.1

Ἄππιος δὲ Κλώδιος, ὁ πεμφθεὶς πρὸς Τιγράνην ἦν δὲ ὁ Κλώδιος ἀδελφὸς τῆς τότε Λουκούλλῳ συνοικούσης πρῶτον μὲν ὑπὸ τῶν βασιλικῶν ὁδηγῶν κύκλον τινὰ καὶ περιβολὴν ἔχουσαν οὐκ ἀναγκαίαν καὶ πολυήμερον ὁδὸν διὰ τῆς ἄνω χώρας ἀγόμενος, μηνύσαντος αὐτῷ τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν ἀπελευθέρου Σύρου τὸ γένος, ἐκτρέπεται τῆς μακρᾶς ἐκείνης καὶ σοφιστικῆς, ἐρρῶσθαι φράσας πολλὰ τοῖς βαρβάροις ἀγωγοῖς, καὶ διʼ ἡμερῶν ὀλίγων τὸν Εὐφράτην περάσας εἷς Ἀντιόχειαν ἧκε τὴν ἐπὶ Δάφνης.

21.2Burada Tigranes'i beklemesi söylendi, çünkü Kral hâlâ Phoinike şehirlerinden bir kısmını boyunduruk altına almakla uğraşıyordu. Bu arada Clodius, Ermeni'ye içten içe kötü gözle bakan birçok hükümdarı kazandı; bunlardan biri Gordyene kralı Zarbienos'tu. Kendisine gizlice haber gönderen köleleştirilmiş birçok şehre Lucullus'un yardımını vadetti, ama şimdilik yerlerinde durmalarını söyledi.

21.2

ἔπειτα Τιγράνην αὐτοῦ κελευσθεὶς περιμένειν ἀπῆν γὰρ ἐνίας ἔτι τῶν ἐν Φοινίκῃ πόλεων καταστρεφόμενος, πολλοὺς μὲν ᾠκειώσατο τῶν ὑπούλως ἀκροωμένων τοῦ Ἀρμενίου δυναστῶν, ὧν εἷς ἦν καὶ Ζαρβιηνὸς ὁ τῆς Γορδυηνῆς βασιλεύς, πολλαῖς δὲ κρύφα τῶν δεδουλωμένων πόλεων διαπεμπομέναις πρὸς αὑτὸν ὑπέσχετο τὴν Λουκούλλου βοήθειαν, ἐν τῷ παρόντι κελεύσας ἡσυχάζειν.

21.3Çünkü Ermenilerin hâkimiyeti Hellenler için dayanılmazdı, çok ağırdı. Özellikle Kral'ın kendisi büyük başarılardan sonra tragedya kahramanı gibi şişkin bir gurura kapılmıştı. Çoğunluğun imrendiği, hayran olduğu her şey yalnız elinde değildi; kendisi için var olmuş gibi görünüyordu.

21.3

ἦν γὰρ οὐκ ἀνασχετὸς ἡ τῶν Ἀρμενίων ἀρχὴ τοῖς Ἕλλησιν, ἀλλὰ χαλεπή καὶ μάλιστα τοῦ βασιλέως αὐτοῦ τὸ φρόνημα τραγικὸν καὶ ὑπέρογκον ἐν ταῖς μεγάλαις εὐτυχίαις ἐγεγόνει, πάντων, ὅσα ζηλοῦσιν οἱ πολλοὶ καὶ θαυμάζουσιν, οὐ μόνον ὄντων περὶ αὐτόν, ἀλλὰ καὶ διʼ αὑτὸν γεγονέναι δοκούντων.

21.4Küçük ve küçümsenen bir umutla başlamış, pek çok kavmi boyunduruk altına almış, Partların gücünü başka hiç kimsenin yapamadığı kadar kırmış, Mezopotamya'yı Hellenlerle doldurmuştu; Kilikia'dan ve Kapadokya'dan pek çok insanı zorla sürüp oraya yerleştirmişti. Çadırlı Arapları da yurtlarından söküp yakınına getirmiş, ticareti onlar aracılığıyla yürütmek istemişti.

21.4

ἀρξάμενος γὰρ ἀπὸ μικρᾶς καὶ καταφρονουμένης ἐλπίδος ἔθνη πολλὰ κατεστρέψατο, καὶ τὴν Πάρθων, ὡς ἄλλος οὐδεὶς, δύναμιν ἐταπείνωσεν, Ἑλλήνων δὲ τὴν Μεσοποταμίαν ἐνέπλησε, πολλοὺς μὲν ἐκ Κιλικίας, πολλοὺς δʼ ἐκ Καππαδοκίας ἀνασπάστους κατοικίζων. ἐκίνησε δʼ ἐξ ἠθῶν καὶ Ἄραβας τοὺς Σκηνίτας μεταγαγὼν καὶ πλησίον ἱδρύσας, ὅπως χρῷτο διʼ ἐκείνων ταῖς ἐμπορίαις.

21.5Ona hizmet eden pek çok kral vardı; dört tanesini sürekli yanında uşak ya da muhafız gibi tutardı. Atla giderken kısa tunikalarla yanında yaya koşarlar, oturup iş görürken ellerini birbirine geçirerek çevresinde dururlardı. Bu duruş köleliğin en açık itirafı sayılırdı; sanki özgürlüklerini satmış, bedenlerini efendilerine vermiş, iş yapmaktan çok acı çekmeye hazır gibiydiler.

21.5

βασιλεῖς δὲ πολλοὶ μὲν ἦσαν οἱ θεραπεύοντες αὐτόν, τέσσαρες δέ, οὓς ἀεὶ περὶ αὑτὸν εἶχεν ὥσπερ ὀπαδοὺς ἢ δορυφόρους, ἱππότῃ μὲν ἐλαύνοντι πεζοὺς παραθέοντας ἐν χιτωνίσκοις, καθημένῳ δὲ καὶ χρηματίζοντι περιεστῶτας ἐπηλλαγμέναις διʼ ἀλλήλων ταῖς χερσίν, ὅπερ ἐδόκει μάλιστα τῶν σχημάτων ἐξομολόγησις εἶναι δουλείας, οἷον ἀποδομένων τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὸ σῶμα τῷ κυρίῳ παρεχόντων παθεῖν ἑτοιμότερον ἢ ποιῆσαι.

21.6Ama Appius bu tragedyadan korkmadı, sarsılmadı. Söz alır almaz açıkça, Lucullus'un zafer alayına ait olan Mithridates'i götürmeye geldiğini, yoksa Tigranes'e savaş ilan edeceğini söyledi. Tigranes yüzünü gevşetip sahte bir gülümsemeyle bu sözleri dinlemeye çalıştıysa da, gencin dobralığı karşısında yüzünün değiştiği oradakilerin gözünden kaçmadı. Yirmi beş yıldır, yani krallık ettiği daha doğrusu küstahça hükmettiği süre boyunca, ilk kez neredeyse özgür bir ses duyuyordu.

21.6

ταύτην μέντοι τὴν τραγῳδίαν οὐχ ὑποτρέσας οὐδʼ ἐκπλαγεὶς ὁ Ἄππιος, ὡς ἔτυχε λόγου πρῶτον, ἄντικρυς ἥκειν ἔφη Μιθριδάτην ἀπάξων ὀφειλόμενον τοῖς Λουκούλλου θριάμβοις ἢ καταγγελῶν Τιγράνῃ πόλεμον, ὥστε τὸν Τιγράνην, καίπερ ἐν διαχύσει τοῦ προσώπου καὶ μειδιάματι πεπλασμένῳ πειρώμενον ἀκούειν τῶν λόγων, μὴ λαθεῖν τοὺς παρόντας ἠλλοιωμένον τῇ παρρησίᾳ τοῦ νεανίσκου, φωνῆς σχεδὸν ἐλευθέρας ἀκούοντα διὰ πέντε καὶ εἴκοσιν ἐτῶν τοσαῦτα γὰρ ἐβασίλευσε, μᾶλλον δὲ ὕβρισεν.

21.7Appius'a Mithridates'i bırakmayacağını, Romalılar savaş açarsa karşılık vereceğini söyledi. Lucullus'a da mektubunda kendisine "krallar kralı" değil yalnız "kral" dediği için öfkelenmişti; cevabında o da ona "imperator" demedi. Appius'a parlak armağanlar gönderdi, Appius almayınca daha fazlasını ekledi. Bunun üzerine Appius, düşmanlıktan geri çevirir gibi görünmemek için bir tası alıp gerisini geri gönderdi ve hızla komutanının yanına döndü.

21.7

ἀπεκρίνατο μὲν οὖν τῷ Ἀππίῳ μὴ προήσεσθαι Μιθριδάτην, καὶ Ῥωμαίους πολέμου ἄρχοντας ἀμυνεῖθαι. Λουκούλλῳ δʼ ὀργιζόμενος, ὅτι βασιλέα μόνον αὐτόν, οὐ βασιλέων ἐν τῇ ἐπιστολῇ προσηγόρευσεν, οὐδʼ αὐτὸς ἀντιγράφων αὐτοκράτορα προσεῖπεν. ἔπεμψε δὲ δῶρα τῷ Ἀππίῳ λαμπρά, καὶ μὴ λαβόντος ἄλλα πλείω προσέθηκεν. ἐκ τούτων ὁ Ἄππιος οὐκ ἐθέλων δοκεῖν ἔχθρᾳ τινὶ διωθεῖσθαι φιάλην δεξάμενος μίαν ἀπέπεμψε τὰ λοιπά, καὶ διὰ ταχέων ἀπήλαυνε πρὸς τὸν αὐτοκράτορα.

22.122. Bölüm

Tigranes önceleri o kadar büyük bir krallıktan düşmüş olan akrabası Mithridates'i görmeye de konuşmaya da tenezzül etmemiş, onu aşağılayıp kibirle çok uzakta, bataklık ve sağlıksız yerlerde adeta gözaltında tutmuştu. Şimdi ise saygı ve yakınlıkla saraya çağırdı.

22.1

Τιγράνης δὲ Μιθριδάτην πρότερον μὲν οὐδὲ ἰδεῖν ἠξίωσεν οὐδὲ προσειπεῖν οἰκεῖον ἄνδρα βασιλείας ἐκπεπτωκότα τηλικαύτης, ἀλλʼ ἀτίμως καὶ ὑπερηφάνως ἀπωτάτω περιεῖδεν αὐτὸν τρόπον τινὰ φρουρούμενον ἐν χωρίοις ἑλώδεσι καὶ νοσεροῖς· τότε δὲ σὺν τιμῇ καὶ φιλοφροσύνῃ μετεπέμψατο αὐτὸν εἰς τὰ βασίλεια.

22.2Gizli görüşmeler yaptılar, birbirlerine karşı şüphelerini dostlarının aleyhine giderdiler, kabahati onlara yüklediler. Bunlar arasında Skepsisli Metrodoros da vardı. Konuşması hoş, çok bilgili bir adamdı; dostluğun öyle zirvesine çıkmıştı ki Kral'ın babası diye anılıyordu.

22.2

καὶ δὴ λόγων γενομένων ἀπορρήτων τὰς πρὸς ἀλλήλους ἐθεράπευον ὑποψίας ἐπὶ κακῷ τῶν φίλων, εἰς ἐκείνους τὰς αἰτίας τρέποντες. ὧν ἦν καὶ Μητρόδωρος ὁ Σκήψιος, ἀνὴρ εἰπεῖν οὐκ ἀηδὴς καὶ πολυμαθής, ἀκμῇ δὲ φιλίας τοσαύτῃ χρησάμενος, ὥστε πατὴρ προσαγορεύεσθαι τοῦ βασιλέως.

22.3Anlaşılan bu adam Mithridates tarafından Romalılara karşı yardım istemek üzere Tigranes'e elçi gönderildiğinde, Tigranes ona şöyle sormuştu: "Sen kendin, Metrodoros, bu konuda bana ne öğütlersin?" O da ya Tigranes'in çıkarını düşündüğünden ya da Mithridates'in kurtulmasını istemediğinden, elçi olarak yardım etmesini, danışman olarak da etmemesini söylediğini belirtti. Tigranes bunu, Metrodoros'a kötü bir şey yapılmayacağını sanarak Mithridates'e açtı. Mithridates onu hemen öldürttü.

22.3

τοῦτον, ὡς ἔοικεν, ὁ Τιγράνης πεμφθέντα πρεσβευτὴν ὑπὸ τοῦ Μιθριδάτου πρὸς αὐτὸν δεομένου βοηθεῖν ἐπὶ Ῥωμαίους ἤρετο· σὺ δʼ αὐτὸς, ὦ Μητρόδωρε, τί μοι περὶ τούτων παραινεῖς; κἀκεῖνος εἴτε πρὸς τὸ Τιγράνου συμφέρον εἴτε Μιθριδάτην σῴζεσθαι μὴ βουλόμενος, ὡς μὲν πρεσβευτὴς ἔφη κελεύειν, ὡς δὲ σύμβουλος ἀπαγορεύειν. ταῦτʼ ἐξήνεγκεν ὁ Τιγράνης τῷ Μιθριδάτῃ καὶ κατεῖπεν ὡς οὐδὲν ἐργασομένῳ τὸν Μητρόδωρον ἀνήκεστον. ὁ δʼ εὐθὺς ἀνῄρητο·

22.4Tigranes pişman oldu, ama felaketin bütün sebebi o değildi, yalnız Mithridates'in Metrodoros'a duyduğu kine son damlayı eklemişti. Mithridates ona çoktan içten içe düşmandı; bu, gizli yazışmaları ele geçirildiğinde ortaya çıktı, çünkü bunlarda Metrodoros'un öldürülmesi de emredilmişti. Tigranes cesedi parlak bir törenle gömdü; sağken ihanet ettiği adamın ölüsüne hiçbir masraftan kaçınmadı.

22.4

καὶ μετάνοια τὸν Τιγράνην εἶχεν, οὐ παντελῶς ὄντα τῷ Μητροδώρῳ τῆς συμφορᾶς αἴτιον, ἀλλὰ ῥοπήν τινα τῷ πρὸς αὐτὸν ἔχθει τοῦ Μιθριδάτου προσθέντα. πάλαι γὰρ ὑπούλως εἶχε πρὸς τὸν ἄνδρα, καὶ τοῦτʼ ἐφωράθη τῶν ἀπορρήτων αὐτοῦ γραμμάτων ἁλόντων, ἐν οἷς ἦν καὶ Μητρόδωρον ἀπολέσθαι διατεταγμένον. ἔθαψεν οὖν ὁ Τιγράνης λαμπρῶς τὸ σῶμα, μηδεμιᾶς πολυτελείας φεισάμενος εἰς νεκρὸν ὃν ζῶντα προὔδωκεν.

22.5Tigranes'in yanında hatip Amphikrates de öldü; Atina hatırına onu da anmak gerekirse. Söylendiğine göre Dicle kıyısındaki Seleukeia'ya kaçmış, orada ders vermesini istediklerinde kibirle reddedip "Leğene yunus sığmaz" demişti. Sonra Mithridates'in kızı, Tigranes'in karısı Kleopatra'nın yanına geçti. Çok geçmeden iftiraya uğradı, Hellenlerle görüşmesi yasaklandı ve aç kalarak öldü. Onu da Kleopatra saygıyla gömdü; orada Sapha denen bir yerde yatar.

22.5

ἐτελεύτησε δὲ παρὰ τῷ Τιγράνῃ καὶ Ἀμφικράτης ὁ ῥήτωρ, εἰ δεῖ καὶ τούτου μνήμην τινὰ γενέσθαι διὰ τὰς Ἀθήνας, λέγεται γὰρ φυγεῖν μὲν αὐτὸν εἰς Σελεύκειαν τὴν ἐπὶ Τίγριδι, δεομένων δʼ αὐτόθι σοφιστεύειν ὑπεριδεῖν καταλαζονευσάμενον, ὡς οὐδὲ λεκάνη δελφῖνα χωροίη, μεταστάντα δὲ πρὸς Κλεοπάτραν τὴν Μιθριδάτου θυγατέρα, Τιγράνῃ δὲ συνοικοῦσαν ἐν διαβολῇ γενέσθαι ταχύ, καὶ τῆς πρὸς τοὺς Ἕλληνας ἐπιμιξίας εἰργόμενον ἀποκαρτερῆσαι· ταφῆναι δὲ καὶ τοῦτον ἐντίμως ὑπὸ τῆς Κλεοπάτρας καὶ κεῖσθαι περὶ Σαφάν, ἐκεῖ τι χωρίον οὕτω καλούμενον.

23.123. Bölüm

Lucullus Asya'yı iyi yönetimle ve barışla doldurdu; haz ve gönül okşayan şeyleri de ihmal etmedi. Ephesos'ta oturup alaylar, zafer şenlikleri, atlet ve gladyatör gösterileri düzenleyerek şehirlerin gönlünü kazandı. Şehirler de karşılık olarak onun onuruna Lucullus Şenlikleri düzenledi ve bu onurdan daha hoş olan gerçek bir sevgiyle ona bağlandı.

23.1

Λούκουλλος δὲ τὴν Ἀσίαν πολλῆς μὲν εὐνομίας, πολλῆς δʼ εἰρήνης ἐμπεπληκώς οὐδὲ τῶν πρὸς ἡδονὴν καὶ χάριν ἠμέλησεν, ἀλλὰ πομπαῖς καὶ πανηγύρεσιν ἐπινικίοις καὶ ἀγῶσιν ἀθλητῶν καὶ μονομάχων ἐν Ἐφέσῳ καθήμενος ἐδημαγώγει τὰς πόλεις, αἱ δʼ ἀμειβόμεναι Λουκούλλειά τε ἦγον ἐπὶ τιμῇ τοῦ ἀνδρός, καὶ τῆς τιμῆς ἡδίονα τὴν ἀληθινὴν εὔνοιαν αὐτῷ παρεῖχον.

23.2Appius dönünce ve Tigranes'le savaşmak gerektiği anlaşılınca Lucullus yeniden Pontos'a geçti. Askerlerini toplayıp Sinope'yi, daha doğrusu burayı tutan Kral'ın Kilikialılarını kuşattı. Bunlar Sinopelilerin çoğunu öldürüp şehri ateşe verdikten sonra geceleyin kaçtılar.

23.2

ἐπεὶ δʼ Ἄππιός τε ἧκε καὶ πολεμητέον πρὸς Τιγράνην ἐφαίνετο, παρῆλθεν αὖθις εἰς Πόντον, καὶ τοὺς στρατιώτας ἀναλαβὼν ἐπολιόρκει Σινώπην, μᾶλλον δὲ τοὺς κατέχοντας αὐτὴν βασιλικοὺς Κίλικας, οἳ πολλοὺς μὲν ἀνελόντες τῶν Σινωπέων, τὴν δὲ πόλιν ἐμπρήσαντες διὰ νυκτὸς ἔφυγον.

23.3Lucullus bunu öğrenip şehre girdi, geride kalan sekiz bin kişiyi öldürdü, ötekilere mallarını geri verdi ve şehri özenle kolladı; bunda özellikle gördüğü şu düş etkili oldu. Uykusunda biri yanına gelip şöyle demiş gibiydi: "Biraz ilerle Lucullus, çünkü Autolykos seni görmeye geliyor."

23.3

αἰσθόμενος δʼ ὁ Λούκουλλος καὶ παρελθὼν εἰς τὴν πόλιν ὀκτακισχιλίους αὐτῶν τοὺς ἐγκαταλειφθέντας ἀπέκτεινε, τοῖς δʼ ἄλλοις ἀπέδωκε τὰ οἰκεῖα καὶ τῆς πόλεως ἐπεμελήθη μάλιστα διὰ τὴν τοιαύτην ὄψιν. ἐδόκει τινὰ κατὰ τοὺς ὕπνους εἰπεῖν παραστάντα πρόελθε, Λούκουλλε, μικρόν ἥκει γὰρ Αὐτόλυκος ἐντυχεῖν σοι βουλόμενος.

23.4Kalktığında düşün neye işaret ettiğini çıkaramadı. Aynı gün şehri aldı ve denizden kaçan Kilikialıları kovalarken kıyıda yatan bir heykel gördü. Kilikialılar onu kaçırırken gemiye yetiştirememişti; Sthenis'in güzel eserlerinden biriydi. Birisi heykelin Sinope'nin kurucusu Autolykos'a ait olduğunu söyledi.

23.4

ἐξαναστὰς δὲ τὴν μὲν ὄψιν οὐκ εἶχε συμβαλεῖν εἰς ὅ τι φέροι, τὴν δὲ πόλιν εἷλε κατʼ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, καὶ τοὺς ἐκπλέοντας τῶν Κιλίκων διώκων ὁρᾷ παρὰ τὸν αἰγιαλὸν ἀνδριάντα κείμενον, ὃν ἐκκομίζοντες οἱ Κίλικες οὐκ ἔφθησαν ἐμβαλέσθαι τὸ δʼ ἔργον ἦν Σθένιδος τῶν καλῶν, φράζει οὖν τις, ὡς Αὐτολύκου τοῦ κτίσαντος τὴν Σινώπην ὁ ἀνδριὰς εἴη.

23.5Anlatıldığına göre Autolykos, Deimakhos'un oğludur; Herakles ile Amazonlara karşı Thessalia'dan sefere çıkanlar arasındaymış. Oradan Demoleon ve Phlogios'la dönerken gemisi Khersonesos'un Pedalion denen yerinde karaya oturup parçalanmış, kendisi silahları ve arkadaşlarıyla Sinope'ye sağ salim gelip şehri Suriyelilerin elinden almış.

23.5

λέγεται δʼ ὁ Αὐτόλυκος γενέσθαι τῶν ἐπὶ τὰς Ἀμαζόνας ἐκ Θετταλίας Ἡρακλεῖ συστρατευσάντων, Δηιμάχου παῖς· ἐκεῖθεν δʼ ἀποπλέων ἅμα Δημολέοντι καὶ Φλογίῳ τὴν μὲν ναῦν ἀπολέσαι περιπεσοῦσαν τῆς Χερρονήσου κατὰ τὸ καλούμενον Πηδάλιον, αὐτὸς δὲ σωθεὶς μετὰ τῶν ὅπλων καὶ τῶν ἑταίρων πρὸς τὴν Σινώπην ἀφελέσθαι τοὺς Σύρους τὴν πόλιν·

23.6Şehri, söylendiğine göre Apollon'un ve Asopos kızı Sinope'nin oğlu Syros'tan gelen Suriyeliler tutuyordu. Lucullus bunu duyunca Sulla'nın öğüdünü hatırladı; Sulla anılarında düşlerde bildirilen şeyler kadar güvenilir ve sağlam hiçbir şey saymamayı öğütlerdi.

23.6

Σύροι γὰρ αὐτὴν κατεῖχον ἀπὸ Σύρου γεγονότες τοῦ Ἀπόλλωνος, ὡς λέγεται, καὶ Σινώπης τῆς Ἀσωπίδος. ταῦτʼ ἀκούων ὁ Λούκουλλος ἀνεμιμνῄσκετο τῆς Σύλλα παραινέσεως· παρῄνει δὲ διὰ τῶν ὑπομνημάτων ἐκεῖνος μηδὲν οὕτως ἀξιόπιστον ἡγεῖσθαι καὶ βέβαιον, ὡς ὅ τι ἂν ἀποσημανθῇ διὰ τῶν ἐνυπνίων.

23.7Mithridates ile Tigranes'in, Asya'ya kendisinden önce girmek için kuvvetleri Lykaonia ve Kilikia'ya geçirmek üzere olduklarını öğrenince Ermeni'ye şaşırdı. Romalılara saldırmaya niyeti vardıysa neden Mithridates'in en güçlü zamanında onu savaşta kullanmamış, kendi gücünü onun güçlü kuvvetlerine katmamıştı? Yok olup ezilmesine göz yumduktan sonra şimdi soğuk umutlarla savaş başlatıyor, ayağa kalkamayanlarla birlikte kendini de yere seriyordu.

23.7

πυνθανόμενος δὲ Μιθριδάτην τε καὶ Τιγράνην εἰς Λυκαονίαν καὶ Κιλικίαν ὅσον οὔπω διαβιβάζειν δύναμιν ὡς προτέρους ἐμβαλοῦντας εἰς τὴν Ἀσίαν, ἐθαύμαζε τὸν Ἀρμένιον, εἰ γνώμην ἔχων ἐπιθέσθαι Ῥωμαίοις, ἀκμάζοντι μὲν οὐκ ἐχρῆτο Μιθριδάτῃ πρὸς τὸν πόλεμον, οὐδʼ ἐρρωμένοις τοῖς ἐκείνου τὰ παρʼ αὑτοῦ συνῆπτεν, ἀπολέσθαι δʼ ἐάσας καὶ συντριβῆναι νῦν ἐπὶ ψυχραῖς ἐλπίσιν ἄρχεται πολέμου τοῖς ἀναστῆναι μὴ δυναμένοις συγκαταβάλλων ἑαυτόν.

24.124. Bölüm

Mithridates'in oğlu, Bosporos'u elinde tutan Makhares de ona bin altın değerinde bir taç gönderip Romalıların dostu ve müttefiki olarak yazılmasını istedi. Lucullus önceki savaşın artık bittiğini düşünerek Sornatius'u altı bin askerle Pontos işlerinin bekçisi olarak orada bıraktı.

24.1

ἐπειδὴ δὲ καὶ Μαχάρης ὁ Μιθριδάτου παῖς ἔχων τὸν Βόσπορον ἔπεμψεν αὐτῷ στέφανον ἀπὸ χρυσῶν χιλίων, δεόμενος Ῥωμαίων ἀναγραφῆναι φίλος καὶ σύμμαχος, ἤδη οἰόμενος τὰ τοῦ προτέρου πολέμου πέρας ἔχειν Σωρνάτιον μὲν αὐτοῦ φύλακα τῶν Ποντικῶν ἀπέλιπε μετὰ στρατιωτῶν ἑξακισχιλίων,

24.2Kendisi on iki bin piyade ve üç binden az atlıyla ikinci savaşa yürüdü. Savaşçı kavimlerin, on binlerce atlının içine, derin ırmaklarla ve hiç erimeyen karlı dağlarla çevrili uçsuz bucaksız bir ülkeye kendini atması, korkusuz ama sağlam hesaptan yoksun bir atılım gibi görünüyordu.

24.2

αὐτὸς δὲ μυρίους μὲν ἄγων καὶ δισχιλίους πεζούς, ἱππεῖς δὲ τρισχιλίων ἐλάττους, ἐπὶ τὸν δεύτερον ἐχώρει πόλεμον, ὁρμῇ τινι δοκῶν παραβόλῳ καὶ σωτήριον οὐκ ἐχούσῃ λογισμὸν ἐμβαλεῖν αὑτὸν εἰς ἔθνη μάχιμα καὶ μυριάδας ἱππέων πολλὰς καὶ ἀχανῆ χώραν, βαθέσι μὲν ποταμοῖς, ἀεὶ δὲ κατανιφομένοις ὄρεσι περιεχομένην,

24.3Zaten pek disiplinli olmayan askerler istemeye istemeye, homurdanarak geliyordu. Roma'da da demagoglar bağırıp yeminle şikâyet ediyordu: Lucullus savaştan savaşa koşuyor, oysa şehrin böyle bir ihtiyacı yok; komutanlıkta kalıp silahı hiç bırakmamak, kamu tehlikelerinden para kazanmayı sürdürmek için yapıyor bunları.

24.3

ὥστε τοὺς μὲν στρατιώτας οὐδʼ ἄλλως ὄντας εὐτάκτους ἄκοντας ἕπεσθαι καὶ ζυγομαχοῦντας, ἐν δὲ Ῥώμῃ καταβοᾶν καὶ διαμαρτύρεσθαι τοὺς δημαγωγούς, ὡς πόλεμον ἐκ πολέμου διώκει Λούκουλλος οὐδὲν τῆς πόλεως δεομένης, ἀλλʼ ὑπὲρ τοῦ στρατηγῶν μηδέποτε καταθέσθαι τὰ ὅπλα μηδὲ παύσασθαι χρηματιζόμενος ἀπὸ τῶν κοινῶν κινδύνων.

24.4Bunlar zamanla amaçlarına ulaştılar. Lucullus ise yorucu bir yürüyüşle Fırat'a vardı. Kışın kabarmış, çamurlu akan ırmağı görünce üzüldü; tekneler toplayıp sallar çatmak gerekecek, vakit ve emek gidecekti. Ama su akşamdan itibaren çekilmeye başladı, gece boyunca azaldı ve sabah ırmak çukurunda alçalmış göründü.

24.4

οὗτοι μὲν οὖν ἐξειργάσαντο χρόνῳ τὴν αὑτῶν ὑπόθεσιν Λούκουλλος δὲ συντόνως ὁδεύσας ἐπὶ τὸν Εὐφράτην, καὶ κατιόντα πολὺν καὶ θολερὸν ὑπὸ χειμῶνος εὑρών, ἤσχαλλεν, ὡς διατριβῆς αὐτῷ καὶ πραγματείας ἐσομένης συνάγοντι πορθμεῖα καὶ πηγνυμένῳ σχεδίας, ἀρξάμενον δʼ ἀφʼ ἑσπέρας ὑποχωρεῖν τὸ ῥεῦμα καὶ μειούμενον διὰ τῆς νυκτός ἅμʼ ἡμέρᾳ κοῖλον παρέσχεν ὀφθῆναι τὸν ποταμόν.

24.5Yerliler geçitte beliren küçük adacıkları, üzerlerinde sığlaşan akıntıyı görünce, daha önce pek az olmuş bir şey olduğu için, Lucullus'un önünde secdeye vardılar; ırmak ona gönüllü olarak yumuşayıp boyun eğmiş, kolay ve hızlı bir geçiş sunmuştu.

24.5

οἱ δʼ ἐπιχώριοι νησῖδας ἐν τῷ πόρῳ μικρᾶς διαφανείσας θεασάμενοι καὶ τεναγίζοντα τὸν ῥοῦν ἐπʼ αὐταῖς, προσεκύνουν τὸν Λούκουλλον, ὡς ὀλιγάκις τούτου συμβεβηκότος πρότερον, ἐκείνῳ δʼ ἑκουσίως χειροήθη καὶ πρᾷον αὑτὸν ἐνδιδόντος τοῦ ποταμοῦ καὶ παρέχοντος ἀπράγμονα καὶ ταχεῖαν τὴν διάβασιν.

24.6Fırsattan yararlanıp orduyu geçirdi. Geçişle birlikte iyi bir işaret de belirdi. Fırat'ın ötesindeki barbarların tanrılar arasında en çok saygı gösterdiği Pers Artemis'e adanmış kutsal inekler otlar. Bu inekler yalnız kurban için kullanılır, öteki zamanlarda ülkede başıboş dolaşırlar. Üzerlerinde tanrıçanın işareti olan bir meşale damgası taşırlar ve ihtiyaç duyulduğunda yakalanmaları hiç kolay değildir, büyük zahmet ister.

24.6

χρησάμενος οὖν τῷ καιρῷ διεβίβαζε τὴν στρατιάν· καὶ γίνεται σημεῖον αὐτῷ χρηστὸν ἅμα τῇ διαβάσει, βόες ἱεραὶ νέμονται Περσίας Ἀρτέμιδος, ἣν μάλιστα θεῶν οἱ πέραν Εὐφράτου βάρβαροι τιμῶσι χρῶνται δὲ ταῖς βουσὶ πρὸς θυσίαν μόνον, ἄλλως δὲ πλάζονται κατὰ τὴν χώραν ἄφετοι, χαράγματα φέρουσαι τῆς θεοῦ λαμπάδα, καὶ λαβεῖν ἐξ αὑτῶν, ὅταν δεηθῶσιν, οὐ πάνυ ῥᾴδιόν ἐστιν οὐδὲ μικρᾶς πραγματείας.

24.7Ordu Fırat'ı geçince bunlardan biri tanrıçaya ait sayılan kutsal bir kayanın yanına gelip üzerine çıktı, ipe bağlanmış hayvanlar gibi başını eğdi ve kendini kurban olarak Lucullus'a sundu. Lucullus Fırat'a da geçiş için bir boğa kurban etti.

24.7

τούτων μία, τοῦ στρατοῦ διαβάντος τὸν Εὐφράτην, ἐλθοῦσα πρός τινα πέτραν ἱερὰν τῆς θεοῦ νομιζομένην ἐπʼ αὐτῆς ἔστη, καὶ καταβαλοῦσα τὴν κεφαλὴν, ὥσπερ αἱ δεσμῷ κατατεινόμεναι, θῦσαι τῷ Λουκούλλῳ παρέσχεν αὑτήν, ἔθυσε δὲ καὶ τῷ Εὐφράτῃ ταῦρον διαβατήρια.

24.8O gün orada konakladı. Ertesi gün ve sonraki günlerde Sophene üzerinden ilerledi; kendisine katılan, orduyu sevinçle kabul eden insanlara hiç dokunmadı. Askerler çok para olduğu sanılan bir kaleyi almak isteyince, uzaktaki Toros'u gösterip "Yıkmamız gereken kale asıl o," dedi, "bunlar kazananlar için saklanıyor." Yürüyüşü hızlandırdı, Dicle'yi geçip Armenia'ya girdi.

24.8

κἀκείνην μὲν αὐτοῦ τὴν ἡμέραν ηὐλίσατο, τῇ δʼ ὑστεραίᾳ καὶ ταῖς ἐφεξῆς προῆγε διὰ τῆς Σωφηνῆς, οὐδὲν ἀδικῶν τοὺς ἀνθρώπους προσχωροῦντας αὐτῷ καὶ δεχομένους τὴν στρατιὰν ἀσμένους, ἀλλὰ καὶ τῶν στρατιωτῶν φρούριόν τι δοκοῦν ἔχειν χρήματα πολλὰ βουλομένων λαβεῖν ἐκεῖνο, ἔφη, μᾶλλον τὸ φρούριον ἡμῖν ἐκκοπτέον ἐστί δεῖξας τὸν Ταῦρον ἄπωθεν ὄντα, ταῦτα δʼ ἀπόκειται τοῖς νικῶσι. συντείνας δὲ τὴν πορείαν καὶ τὸν Τίγριν διαβάς ἐνέβαλεν εἰς τὴν Ἀρμενίαν.

25.125. Bölüm

Lucullus'un geldiğini Tigranes'e ilk haber veren adam mükâfat görmemiş, başı kesilmişti. Bundan sonra kimse ona bir şey söylemedi. Düşman ateşi çevresini sarmışken habersiz oturuyor, hoşuna gidecek sözler dinliyordu: Lucullus Ephesos'ta Tigranes'e karşı durabilir, bunca on binleri görüp hemen Asya'dan kaçmazsa gerçekten büyük bir komutan sayılırdı.

25.1

Τιγράνῃ δʼ, ὡς ὁ πρῶτος ἀγγείλας ἥκοντα Λούκουλλον οὐκ ἐχαίρησεν, ἀλλʼ ἀπετέτμητο τὴν κεφαλήν, οὐδεὶς ἄλλος ἔφραζεν, ἀλλʼ ἀγνοῶν καθῆστο περικαιόμενος ἤδη τῷ πολεμίῳ πυρί, λόγους ἀκούων πρὸς χάριν, ὡς μέγαν ὄντα Λούκουλλον στρατηγόν, εἰ πρὸς Ἐφέσῳ Τιγράνην ὑποσταίη καὶ μὴ φεύγων εὐθὺς ἐξ Ἀσίας οἴχοιτο τὰς τοσαύτας μυριάδας ἰδών.

25.2Çok şarap içmek her bedenin, büyük başarılar içinde sağduyusunu korumak da sıradan bir aklın harcı değildir. Dostları arasında ona gerçeği söylemeyi ilk göze alan Mithrobarzanes oldu. O da dobralığının karşılığını iyi görmedi: hemen üç bin atlı ve çok sayıda piyadeyle Lucullus'un üzerine gönderildi. Komutanı diri getirmesi, ötekileri ayaklar altına alması buyruldu.

25.2

οὕτως οὔτε σώματος παντός ἐστι πολὺν ἄκρατον ἐνεγκεῖν οὔτε διανοίας τῆς τυχούσης ἐν εὐτυχήμασι μεγάλοις μὴ ἐκστῆναι τῶν λογισμῶν, πρῶτος δʼ αὐτῷ τῶν φίλων ἐτόλμησε Μιθροβαρζάνης φράσαι τὸ ἀληθές, οὐδʼ οὗτος δὲ χρηστὸν ἠνέγκατο γέρας τῆς παρρησίας. ἐπέμφθη γὰρ εὐθὺς ἐπὶ τὸν Λούκουλλον σὺν ἱππεῦσι τρισχιλίοις, πεζοῖς δὲ παμπόλλοις, κελευσθεὶς τὸν μὲν στρατηγὸν ἄγειν ζῶντα, τοὺς δʼ ἄλλους καταπατῆσαι.

25.3Lucullus'un ordusunun bir kısmı konaklıyor, bir kısmı hâlâ geliyordu. Gözcüler barbarın üzerine geldiğini haber verince, dağınık ve düzensiz hâldeyken saldırıp ordusunu karıştırmasından korktu. Kendisi ordugâhı kurmakla uğraşırken yardımcısı Sextilius'u bin altı yüz atlı ile bundan biraz fazla ağır piyade ve hafif askerle gönderdi.

25.3

Λουκούλλῳ δὲ τῆς στρατιᾶς ἡ μὲν ἤδη κατεζεύγνυεν, ἡ δὲ ἔτι προσῄει. τῶν δὲ σκοπῶν αὐτῷ φρασάντων ἐπελαύνοντα τὸν βάρβαρον, ἔδεισε μὴ χωρὶς ὄντας καὶ οὐκ ἐν τάξει προσπεσὼν ταράξῃ. καὶ αὐτὸς μὲν καθίστατο τὴν στρατοπεδείαν, Σεξτίλιον δὲ πρεσβευτὴν ἔπεμψεν ἱππεῖς ἔχοντα χιλίους ἑξακοσίους, ὁπλίτας δὲ καὶ ψιλοὺς οὐ πολλῷ πλείονας,

25.4Düşmana yaklaşıp ordugâhın kurulduğu haberini alıncaya kadar beklemesini buyurdu. Sextilius da öyle yapmak istiyordu, ama cesurca üzerine sürülen Mithrobarzanes yüzünden savaşa girmek zorunda kaldı. Savaşta Mithrobarzanes dövüşerek düştü; ötekiler de kaçarken birkaçı dışında öldü.

25.4

κελεύσας ἐγγὺς προσελθόντα τοῖς πολεμίοις μένειν, ἕως ἂν πύθηται τοὺς μετʼ αὐτοῦ κατεστρατοπεδευκότας. ἐβούλετο μὲν οὖν ὁ Σεξτίλιος ταῦτα ποιεῖν, ἐβιάσθη δʼ ὑπὸ τοῦ Μιθροβαρζάνου θρασέως ἐπελαύνοντος εἰς χεῖρας ἐλθεῖν. καὶ γενομένης μάχης ὁ μὲν Μιθροβαρζάνης ἔπεσεν ἀγωνιζόμενος, οἱ δʼ ἄλλοι φεύγοντες ἀπώλοντο πλὴν ὀλίγων ἅπαντες.

25.5Bunun üzerine Tigranes kendi kurduğu büyük Tigranokerta şehrini bırakıp Toros'a çekildi ve her yandan kuvvetlerini orada topladı. Lucullus ona hazırlanma zamanı bırakmadı. Murena'yı, Tigranes'in yanına toplananları rahatsız edip yollarını kesmesi için, Sextilius'u da Kral'a gelen büyük bir Arap birliğini durdurması için gönderdi.

25.5

ἐκ τούτου Τιγράνης μὲν ἐκλιπὼν Τιγρανόκερτα, μεγάλην πόλιν ἐκτισμένην ὑπʼ αὐτοῦ, πρὸς τὸν Ταῦρον ἀνεχώρησε καὶ τὰς δυνάμεις πανταχόθεν ἐνταῦθα συνῆγε, Λούκουλλος δὲ τῇ παρασκευῇ χρόνον οὐ διδούς Μουρήναν μὲν ἐξέπεμψεν ἐνοχλήσοντα καὶ περικόψοντα τοὺς ἀθροιζομένους πρὸς τὸν Τιγράνην, Σεξτίλιον δὲ πάλιν Ἀράβων χεῖρα μεγάλην ἀνείρξοντα βασιλεῖ προσιοῦσαν·

25.6Sextilius, ordugâh kurmakta olan Araplara saldırıp çoğunu öldürdü. Aynı sırada Tigranes'in peşine düşen Murena, onun uzun ordusunu sarp ve dar bir vadiden geçirirken yakaladı ve fırsatı değerlendirip saldırdı. Tigranes bütün ağırlıklarını bırakıp kaçtı; Ermenilerden pek çoğu öldü, daha çoğu esir düştü.

25.6

ὁμοῦ δὲ Σεξτίλιος μὲν ἐπιπεσὼν στρατόπεδον ποιουμένοις τοῖς Ἄραψι τοὺς πλείστους διέφθειρε, Μουρήνας δʼ ἑπόμενος Τιγράνῃ τραχὺν αὐλῶνα καὶ στενόπορον στρατῷ μακρῷ διεκβάλλοντι καιροῦ παρασχόντος ἐπιτίθεται, καὶ φεύγει μὲν αὐτὸς Τιγράνης προέμενος τὴν ἀποσκευὴν ἅπασαν, ἀποθνῄσκουσι δὲ πολλοὶ καὶ πλείονες ἁλίσκονται τῶν Ἀρμενίων.

26.126. Bölüm

İşler böyle yürüyünce Lucullus yola çıkıp Tigranokerta üzerine gitti, şehri çevirip kuşattı. Şehirde Kilikia'dan sürülmüş pek çok Hellen, Hellenlerle aynı kaderi paylaşan pek çok barbar vardı: Adiabeneliler, Asurlular, Gordyeneliler, Kapadokyalılar. Tigranes bunların yurtlarını yıkıp kendilerini getirmiş, buraya yerleşmeye zorlamıştı.

26.1

οὕτω δὲ τούτων προχωρούντων ἄρας ὁ Λούκουλλος ἐπορεύετο πρὸς Τιγρανόκερτα, καὶ περιστρατοπεδεύσας ἐπολιόρκει τὴν πόλιν. ἦσαν δʼ ἐν αὐτῇ πολλοὶ μὲν Ἕλληνες τῶν ἀναστάτων ἐκ Κιλικίας, πολλοὶ δὲ βάρβαροι τοῖς Ἕλλησιν ὅμοια πεπονθότες, Ἀδιαβηνοὶ καὶ Ἀσσύριοι καὶ Γορδυηνοὶ καὶ Καππάδοκες, ὧν κατασκάψας τὰς πατρίδας, αὐτοὺς δὲ κομίσας ἐκεῖ κατοικεῖν ἠνάγκασεν.

26.2Şehir para ve adaklarla doluydu, çünkü her sıradan adam ve hükümdar, şehrin büyümesi ve donatılması için Kral'la yarışıyordu. Bu yüzden Lucullus şehri sıkı sıkıya kuşattı; Tigranes'in buna katlanamayacağını, aklına ters düşse de öfkeyle savaşmak için aşağı ineceğini düşünüyordu. Doğru da düşünüyordu.

26.2

ἦν δὲ καὶ χρημάτων ἡ πόλις μεστὴ καὶ ἀναθημάτων, παντὸς ἰδιώτου καὶ δυνάστου τῷ βασιλεῖ συμφιλοτιμουμένου πρὸς αὔξησιν καὶ κατασκευὴν τῆς πόλεως, διὸ καὶ συντόνως ἐπολιόρκει ὁ Λούκουλλος αὐτήν, οὐκ ἀνέξεσθαι τὸν Τιγράνην οἰόμενος, ἀλλὰ καὶ παρὰ γνώμην ὑπʼ ὀργῆς καταβήσεσθαι διαμαχούμενον, ὀρθῶς οἰόμενος.

26.3Mithridates sık sık haberciler ve mektuplar gönderip savaşa girmemesini, süvarilerle erzak yollarını kesmesini öğütlüyordu. Ondan gelip sefere katılan Taksiles de Kral'a, Roma silahlarına karşı konulamayacağını, bunlardan sakınıp kaçınmasını çok defa rica etti.

26.3

πολλὰ δὲ Μιθριδάτης ἀπηγόρευσεν ἀγγέλους πέμπων καὶ γράμματα μὴ συνάπτειν μάχην, ἀλλὰ τοῖς ἱππεῦσι περικόπτειν τὴν ἀγοράν πολλὰ δὲ Ταξίλης ἥκων παρʼ αὐτοῦ καὶ συστρατεύων ἐδεῖτο τοῦ βασιλέως φυλάττεσθαι καὶ φεύγειν ὡς ἄμαχον πρᾶγμα τὰ Ῥωμαίων ὅπλα.

26.4Tigranes önceleri bunları sabırla dinledi. Ama Ermeniler ve Gordyeneliler bütün güçleriyle yanına geldi, krallar Medleri ve Adiabenelileri bütün güçleriyle getirdi; Babil denizinden pek çok Arap, Hazar'dan pek çok Alban ve onlara komşu İberler geldi; Araks çevresinde yaşayan, krallık tanımayan birçok halk da lütuf ve armağanlarla kazanılıp katıldı. Kral'ın ziyafetleri de meclisleri de umutla, cüretle ve barbar tehditleriyle doldu. Savaş kararına karşı çıkan Taksiles neredeyse öldürülecekti; Mithridates'in de büyük bir başarıyı kıskandığı için onu vazgeçirmeye çalıştığı sanılıyordu.

26.4

καὶ τά γε πρῶτα πρᾴως ἤκουε τούτων, ἐπεὶ δὲ πανστρατιᾷ μὲν αὐτῷ συνῆλθον Ἀρμένιοι καὶ Γορδυηνοί, πανστρατιᾷ δὲ Μήδους καὶ Ἀδιαβηνοὺς ἄγοντες οἱ βασιλεῖς παρῆσαν, ἧκον δὲ πολλοὶ μὲν ἀπὸ τῆς ἐν Βαβυλῶνι θαλάσσης Ἄραβες, πολλοὶ δὲ ἀπὸ τῆς Κασπίας Ἀλβανοὶ καὶ Ἴβηρες Ἀλβανοῖς προσοικοῦντες, οὐκ ὀλίγοι δὲ τῶν περὶ τὸν Ἀράξην νεμομένων ἀβασίλευτοι χάριτι καὶ δώροις πεισθέντες ἀπήντησαν, ἐλπίδων δὲ καὶ θράσους καὶ βαρβαρικῶν ἀπειλῶν μεστὰ μὲν ἦν τὰ συμπόσια τοῦ βασιλέως, μεστὰ δὲ τὰ συμβούλια, παρεκινδύνευσε μὲν ὁ Ταξίλης ἀποθανεῖν ὑπεναντιούμενος τῇ γνώμῃ τῆς μάχης, ἐδόκει δὲ καὶ Μιθριδάτης φθονῶν ἀποτρέπειν μεγάλου κατορθώματος.

26.5Bu yüzden Tigranes, şana ortak olmasın diye onu beklemedi, bütün ordusuyla yola çıktı. Söylendiğine göre dostlarına, mücadelesinin bir arada gelecek bütün Roma komutanlarıyla değil, yalnız Lucullus'la olmasına çok sıkıldığını söylüyordu. Peşinden gelen bunca kavmi ve kralı, ağır piyade saflarını ve on binlerce atlıyı gören adamın bu cüreti pek de delice ya da akılsızca değildi.

26.5

ὅθεν οὐδʼ ἀνέμεινεν αὐτὸν ὁ Τιγράνης, μὴ μετάσχοι τῆς δόξης, ἀλλʼ ἐχώρει παντὶ τῷ στρατῷ σφόδρα δυσφορῶν, ὡς λέγεται, πρὸς τοὺς φίλους, ὅτι πρὸς Λούκουλλον αὐτῷ μόνον, οὐ πρὸς ἅπαντας ὁ ἀγὼν ἔσοιτο τοὺς Ῥωμαίων στρατηγοὺς ἐν ταὐτῷ γενομένους. καὶ οὐ παντάπασιν ἦν τὸ θράσος αὐτοῦ μανιῶδες οὐδʼ ἄλογον, ἔθνη τοσαῦτα καὶ βασιλεῖς ἑπομένους καὶ φάλαγγας ὁπλιτῶν καὶ μυριάδας ἱππέων ἀποβλέποντος.

26.6Lucullus'un senatoya yazdığına göre yirmi bin okçu ve sapancı, elli beş bin atlı getirmişti; bunların on yedi bini zırhlıydı. Bir kısmı kohort, bir kısmı falanks düzeninde yüz elli bin ağır piyadesi, otuz beş bin de yol yapıcı, köprücü, ırmak temizleyici, oduncu ve başka işlerde çalışan adamı vardı. Bunlar savaşçıların arkasında dizilip orduya hem görkem hem güç veriyordu.

26.6

τοξότας μὲν γὰρ καὶ σφενδονήτας δισμυρίους ἦγεν, ἱππεῖς δὲ πεντακισμυρίους καὶ πεντακισχιλίους, ὧν ἑπτακισχίλιοι καὶ μύριοι κατάφρακτοι ἦσαν, ὡς Λούκουλλος ἔγραψε πρὸς τὴν σύγκλητον, ὁπλιτῶν δέ, τῶν μὲν εἰς σπείρας, τῶν δʼ εἰς φάλαγγας συντεταγμένων, πεντεκαίδεκα μυριάδας, ὁδοποιοὺς δὲ καὶ γεφυρωτὰς καὶ καθαρτὰς ποταμῶν καὶ ὑλοτόμους καὶ τῶν ἄλλων χρειῶν ὑπηρέτας τρισμυρίους καὶ πεντακισχιλίους, οἳ τοῖς μαχομένοις ἐπιτεταγμένοι κατόπιν ὄψιν ἅμα καὶ ῥώμην παρεῖχον.

27.127. Bölüm

Tigranes Toros'u geçip bütün kalabalığıyla görününce ve Tigranokerta önünde konaklamış Roma ordusunu görünce, şehirdeki barbar kalabalık bu görüntüyü çığlıklar ve el çırpmalarla karşıladı, surlardan Romalıları tehdit ederek Ermenileri gösterdiler.

27.1

ὡς δʼ ὑπερβαλὼν τὸν Ταῦρον ἄθρους κατεφάνη καὶ κατεῖδε πρὸς τοῖς Τιγρανοκέρτοις ἐπικαθήμενον τὸ στράτευμα τῶν Ῥωμαίων, ὁ μὲν ἐν τῇ πόλει βάρβαρος ὅμιλος ὀλολυγῇ καὶ κρότῳ τὴν ὄψιν ἐδέξατο, καὶ τοῖς Ῥωμαίοις ἀπὸ τῶν τειχῶν ἀπειλοῦντες ἐδείκνυσαν τοὺς Ἀρμενίους·

27.2Lucullus savaş konusunu düşünürken kimi kuşatmayı bırakıp Tigranes'in üzerine yürümesini, kimi de arkasında bunca düşman bırakmamasını ve kuşatmayı gevşetmemesini öğütlüyordu. Lucullus, iki tarafın da ayrı ayrı yanlış, ikisinin birlikte doğru öğüt verdiğini söyleyip ordusunu ikiye ayırdı. Murena'yı altı bin piyadeyle kuşatmanın başında bıraktı. Kendisi on binden fazla ağır piyadesi olmayan yirmi dört kohortu, bütün süvariyi ve bin kadar sapancı ve okçuyu alıp yola çıktı.

27.2

Λουκούλλῳ δὲ σκοποῦντι περὶ τῆς μάχης οἱ μὲν ἄγειν ἐπὶ Τιγράνην ἐάσαντα τὴν πολιορκίαν συνεβούλευον, οἱ δὲ μὴ καταλιπεῖν ὀπίσω πολεμίους τοσούτους μηδʼ ἀνεῖναι τὴν πολιορκίαν. ὁ δʼ εἰπὼν ἑκατέρους μὲν οὐκ ὀρθῶς, ἀμφοτέρους δὲ καλῶς παραινεῖν διεῖλε τὴν στρατιάν. καὶ Μουρήναν μὲν ἑξακισχιλίους ἔχοντα πεζοὺς ἐπὶ τῆς πολιορκίας ἀπέλιπεν, αὐτὸς δὲ τέσσσαρας καὶ εἴκοσι σπείρας ἀναλαβών, ἐν αἷς οὐ πλείονες ἦσαν μυρίων ὁπλιτῶν, καὶ τοὺς ἱππεῖς ἅπαντας καὶ σφενδονήτας καὶ τοξότας περὶ χιλίους, ἐχώρει.

27.3Irmağın yanında büyük bir ovada konaklayınca Tigranes'e pek küçük göründü ve dalkavuklarına eğlence oldu. Kimi alay ediyor, kimi şakayla ganimet için kura çekiyordu. Komutanlar ve krallardan her biri gelip işi yalnız kendisine bırakmasını, Kral'ın seyirci olarak oturmasını rica ediyordu.

27.3

καὶ παρὰ τὸν ποταμὸν ἐν πεδίῳ μεγάλῳ καταστρατοπεδεύσας παντάπασι μικρὸς ἐφάνη Τιγράνῃ, καὶ τοῖς κολακεύουσιν αὐτὸν διατριβὴν παρεῖχεν. οἱ μὲν γὰρ ἔσκωπτον, οἱ δʼ ὑπὲρ τῶν λαφύρων ἐν παιδιᾷ διεβάλλοντο κλῆρον τῶν δὲ στρατηγῶν καὶ βασιλέων ἕκαστος ᾐτεῖτο προσιὼν αὐτοῦ μόνου γενέσθαι τὸ ἔργον, ἐκεῖνον δὲ καθέζεσθαι θεατήν.

27.4Tigranes de hoş ve iğneleyici olmak isteyip o meşhur sözü söyledi: "Elçi iseler kalabalık, asker iseler azdırlar." O gün böyle alay ve şakayla geçti. Şafakla birlikte Lucullus silahlanmış ordusunu çıkardı. Barbar ordusu ırmağın doğusundaydı. Irmak batıya doğru kıvrılıyordu, en kolay geçilecek yer de orasıydı. Lucullus kuvvetlerini oraya doğru çabucak götürdü; Tigranes'e geri çekiliyormuş gibi göründü.

27.4

βουλόμενος δέ τι καὶ αὐτὸς ὁ Τιγράνης χαρίεις εἶναι καὶ σκωπτικός εἶπε τὸ θρυλούμενον· εἰ μὲν ὡς πρεσβευταί, πολλοὶ πάρεισιν εἰ δʼ ὡς στρατιῶται, ὀλίγοι. καὶ τότε μὲν οὕτως εἰρωνευόμενοι καὶ παίζοντες διετέλεσαν, ἅμα δʼ ἡμέρᾳ Λούκουλλος ὡπλισμένην τὴν δύναμιν ἐξῆγε. καὶ πρὸς ἕω μὲν ἦν τοῦ ποταμοῦ τὸ βαρβαρικὸν στράτευμα· τοῦ δὲ ῥεύματος ἀποστροφὴν λαμβάνοντος ἐπὶ τὰς δύσεις, ᾗ μάλιστα περάσιμον ἦν, ἀντιπαρεξάγων τὴν δύναμιν καὶ σπεύδων ἔδοξεν ἀποχωρεῖν τῷ Τιγράνῃ.

27.5Taksiles'i çağırıp güldü: "Karşı konulamaz Roma ağır piyadelerinin kaçtığını görmüyor musun?" Taksiles şöyle dedi: "Kral, senin daimōn'unun bir mucize yapmasını isterdim. Ama bu adamlar yürürken parlak giysiler giymez, temizlenmiş kalkanlar ve şimdi olduğu gibi deri kılıflarını çıkarıp açık miğferler taşımazlar. Bu parıltı savaşacak ve düşmana yürüyecek adamların parıltısıdır."

27.5

καὶ καλέσας τὸν Ταξίλην ἅμα γέλωτι τοὺς ἀμάχους, ἔφη, Ῥωμαίων ὁπλίτας οὐχ ὁρᾷς φεύγοντας; καὶ ὁ Ταξίλης βουλοίμην ἄν, εἶπεν, ὦ βασιλεῦ, γενέσθαι τι τῷ σῷ δαίμονι τῶν παραλόγων, ἀλλʼ οὔτʼ ἐσθῆτα λαμπρὰν οἱ ἄνδρες λαμβάνουσιν ὁδοιποροῦντες οὔτε θυρεοῖς ἐκκεκαθαρμένοις χρῶνται καὶ κράνεσι γυμνοῖς, ὥσπερ νῦν τὰ σκύτινα τῶν ὅπλων σκεπάσματα περισπάσαντες, ἀλλὰ μαχουμένων ἐστὶν ἡ λαμπρότης αὕτη καὶ βαδιζόντων ἤδη πρὸς τοὺς πολεμίους·

27.6Taksiles daha bunları söylerken Lucullus döndü, ilk kartal göründü ve kohortlar geçiş için bölük bölük dizildi. Tigranes ancak sarhoşluktan ayılır gibi kendine geldi, iki üç kez bağırdı: "Bize mi geliyorlar?" Kalabalık büyük bir gürültüyle saf tuttu. Merkezi Kral kendisi aldı, sol kanadı Adiabene kralına, sağ kanadı Med kralına verdi; zırhlı süvarinin çoğu da bu kanadın önüne dizilmişti.

27.6

ταῦτα λέγοντος ἔτι τοῦ Ταξίλου καταφανὴς ἦν πρῶτος ἀετὸς ἐπιστρέφοντος τοῦ Λουκούλλου καὶ τάξιν αἱ σπεῖραι κατὰ λόχους λαμβάνουσαι πρὸς τὴν διάβασιν καὶ μόλις ὥσπερ ἐκ μέθης τινὸς ἀναφέρων ὁ Τιγράνης δὶς ἢ τρὶς ἐξέκραγεν· ἐφʼ ἡμᾶς οἱ ἄνδρες; ὥστε θορύβῳ πολλῷ τὸ πλῆθος εἰς τάξιν καθίστασθαι, βασιλέως μὲν αὐτοῦ τὸ μέσον ἔχοντος, τῶν δὲ κεράτων τὸ μὲν ἀριστερὸν τῷ Ἀδιαβηνῷ, τὸ δὲ δεξιὸν τῷ Μήδῳ παραδόντος, ἐφʼ οὗ καὶ τῶν καταφράκτων ἐν προτάγματι τὸ πλεῖστον ἦν.

27.7Lucullus ırmağı geçmek üzereyken bazı subaylar bu günden kaçınmasını öğütledi, çünkü bu, "kara günler" denen uğursuz günlerden biriydi: Caepio'nun ordusu Cimbrilerle çarpışıp bu günde yok olmuştu. Lucullus o ünlü sözüyle karşılık verdi: "Ben bu günü de Romalılar için uğurlu kılacağım." Ekim Nonae'sinden bir önceki gündü.

27.7

Λουκούλλῳ δὲ μέλλοντι διαβαίνειν τὸν ποταμὸν ἔνιοι τῶν ἡγεμόνων παρῄνουν φυλάττεσθαι τὴν ἡμέραν μίαν οὖσαν τῶν ἀποφράδων, ἃς μελαίνας καλοῦσιν· ἐν ἐκείνῃ γὰρ τῇ ἡμέρᾳ ἡ μετὰ Καιπίωνος ἀπώλετο στρατιὰ συμβαλοῦσα Κίμβροις. ὁ δʼ ἀπεκρίνατο τὴν μνημονευομένην φωνήν. ἐγὼ γάρ, ἔφη, καὶ ταύτην εὐτυχῆ ποιήσω Ῥωμαίοις τὴν ἡμέραν. ᾖν δὲ πρὸ μιᾶς νωνῶν Ὀκτωβρίων.

28.128. Bölüm

Bunları söyledikten sonra askerlere cesaret verip ırmağı geçti ve düşmanın üzerine ilk o yürüdü. Üzerinde parlayan pullu demir zırh ve saçaklı pelerin vardı, kılıcını da açıkta tutuyordu. Bu, ok atan adamlarla hemen göğüs göğüse çarpışmak, hızlı bir saldırıyla ok menzilini kapatmak gerektiğini gösteriyordu.

28.1

ταῦτα δʼ εἰπὼν καὶ θαρρεῖν κελεύσας τόν τε ποταμὸν διέβαινε καὶ πρῶτος ἐπὶ τοὺς πολεμίους ἡγεῖτο, θώρακα μὲν ἔχων σιδηροῦν φολιδωτὸν ἀποστίλβοντα, κροσσωτὴν δὲ ἐφεστρίδα, τὸ δὲ ξίφος αὐτόθεν ὑποφαίνων γυμνόν, ὡς εὐθὺς εἰς χεῖρας ἵεσθαι δέον ἑκηβόλοις ἀνδράσι καὶ συναιρεῖν τὴν διατοξεύσιμον χώραν τῷ τάχει τῆς ἐπαγωγῆς.

28.2En çok konuşulan zırhlı süvarinin bir tepenin altına dizildiğini gördü. Tepenin üstü düz ve genişti, dört stadion uzunluğundaki yokuşu da pek zor ya da sarp değildi. Elindeki Trak ve Galat atlılarına yandan saldırmalarını, kılıçlarıyla mızrakları savuşturmalarını buyurdu.

28.2

ἐπεὶ δὲ τὴν κατάφρακτον ἵππον, ἧς πλεῖστος ἦν λόγος, κατεῖδε κατατεταγμένην ὑπὸ λόφῳ τινὶ τὴν ἄνω χώραν ἐπίπεδον καὶ πλατεῖαν ἔχοντι, πρόσβασιν δὲ τεττάρων σταδίων οὐ παντάπασι χαλεπὴν οὐδʼ ἀποκεκομμένην, Θρᾷκας μὲν ἱππεῖς καὶ Γαλάτας, οὓς εἶχεν, ἐκέλευσεν ἐκ πλαγίου προσφερομένους παρακρούεσθαι ταῖς μαχαίραις τοὺς κοντούς.

28.3Çünkü zırhlıların tek gücü mızraktır. Takımlarının ağırlığı ve sertliği yüzünden ne kendilerine ne düşmana başka bir şeyle yararları olur; âdeta zırhın içine örülmüş gibidirler. Kendisi iki kohortla tepeye atıldı. Askerler onu da yaya olarak silahlar içinde zahmet çekerek önden çıkarken görüp canla başla peşinden geliyordu. Yukarı çıkıp her yerden görünen bir yerde durarak yüksek sesle bağırdı: "Kazandık, kazandık, askerler!"

28.3

μία γὰρ ἀλκὴ τῶν καταφράκτων κοντός· ἄλλο δʼ οὐδὲν οὔθʼ ἑαυτοῖς οὔτε τοῖς πολεμίοις χρῆσθαι δύνανται διὰ βάρος καὶ σκληρότητα τῆς σκευῆς, ἀλλʼ ἐγκατῳκοδομημένοις ἐοίκασιν. αὐτὸς δὲ δύο σπείρας ἀναλαβὼν ἡμιλλᾶτο πρὸς τόν λόφον, ἐρρωμένως ἑπομένων τῶν στρατιωτῶν διὰ τὸ κἀκεῖνον ἐν τοῖς ὅπλοις ὁρᾶν πρῶτον κακοπαθοῦντα πεζὸν καὶ προσβιαζόμενον. γενόμενος δʼ ἄνω καὶ στὰς ἐν τῷ περιφανεῖ τοῦ χωρίου μέγα βοήσας· νενικήκαμεν, ἔφη, νενικήκαμεν, ὦ συστρατιῶται.

28.4Böyle deyip zırhlıların üzerine yürüdü. Artık kargı kullanmamalarını, her biri göğüs göğüse gelip düşmanın zırhlıların tek açık yeri olan bacaklarına ve baldırlarına vurmasını buyurdu. Ama bu savaşa gerek kalmadı: Romalıları hiç karşılamadılar, bağırarak ve en utanç verici şekilde kaçarak, piyade daha savaşa başlamadan kendilerini ve ağır atlarını piyadenin saflarına attılar. Böylece bir yara alınmadan, bir damla kan görülmeden bunca on binler yenildi.

28.4

καὶ τοῦτο εἰπὼν ἐπῆγε τοῖς καταφράκτοις, κελεύσας μηδὲν ἔτι χρῆσθαι τοῖς ὑσσοῖς, ἀλλʼ ἐκ χειρὸς ἕκαστον διαλαβόντα παίειν τῶν πολεμίων κνήμας τε καὶ μηρούς, ἃ μόνα γυμνὰ τῶν καταφράκτων ἐστίν, οὐ μὴν ἐδέησέ τι ταύτης τῆς μάχης οὐ γὰρ ἐδέξαντο τοὺς Ῥωμαίους, ἀλλʼ ἀλαλάξαντες καὶ φεύγοντες αἴσχιστα πάντων ἐνέωσαν ἑαυτούς τε καὶ τοὺς ἵππους βαρεῖς ὄντας εἰς τὰ τῶν πεζῶν ὅπλα πρὶν ἄρξασθαί τινος ἐκείνους μάχης, ὥστε μήτε τραύματος γενομένου μήθʼ αἵματος ὀφθέντος ἡττᾶσθαι τὰς τοσαύτας μυριάδας.

28.5Büyük kırım artık kaçanlar arasında oldu, daha doğrusu kaçmak isteyenler arasında, çünkü safların sıkışıklığı ve derinliği yüzünden kendi kendilerini engelliyor, kaçamıyorlardı. Tigranes başlangıçta birkaç kişiyle atını sürüp kaçmıştı. Aynı kaderi paylaşan oğlunu görünce başından tacı çekip gözyaşları içinde ona verdi, başka yollardan elinden geldiğince kendini kurtarmasını söyledi.

28.5

ὁ δὲ πολὺς φόνος ἤδη φευγόντων ἐγίνετο, μᾶλλον δὲ βουλομένων φεύγειν οὐ γὰρ ἐδύναντο πυκνότητι καὶ βάθει τῶν τάξεων ὑφʼ αὑτῶν ἐμποδιζόμενοι. Τιγράνης δʼ ἐξελάσας ἐν ἀρχῇ μετʼ ὀλίγων ἔφευγε· καὶ τόν υἱὸν ὁρῶν κοινωνοῦντα τῆς αὐτῆς τύχης περιεσπάσατο τὸ διάδημα τῆς κεφαλῆς κἀκείνῳ δακρύσας παρέδωκε, σῴζειν ἑαυτὸν, ὅπως δύναται, καθʼ ἑτέρας ὁδοὺς κελεύσας.

28.6Delikanlı tacı takmaya cesaret edemedi, kölelerinin en güvenilirine saklaması için verdi. Bu köle tesadüfen yakalanıp Lucullus'a getirildi; böylece Tigranes'in tacı da öteki ganimetlerle birlikte esir düştü. Söylendiğine göre piyadeden yüz binden fazlası öldü, atlılardan da pek azı kaçtı. Romalılardan yüz kişi yaralandı, beş kişi öldü.

28.6

ὁ δὲ νεανίας ἀναδήσασθαι μὲν οὐκ ἐτόλμησε, τῶν δὲ παίδων τῷ πιστοτάτῳ φυλάττειν ἔδωκεν. οὗτος ἁλοὺς κατὰ τύχην ἀνήχθη πρὸς Λούκουλλον, ὥστε μετὰ τῶν ἄλλων αἰχμάλωτον καὶ τὸ διάδημα γενέσθαι τοῦ Τιγράνου. λέγεται δὲ τῶν μὲν πεζῶν ὑπὲρ δέκα μυριάδας διαφθαρῆναι, τῶν δʼ ἱππέων ὀλίγους παντάπασι διαφυγεῖν. Ῥωμαίων δʼ ἑκατὸν ἐτρώθησαν, ἔπεσον δὲ πέντε.

28.7Filozof Antiokhos, Tanrılar Üzerine adlı yazısında bu savaşı anarken güneşin böyle bir savaş görmediğini söyler. Başka bir filozof, Strabon, tarihî notlarında Romalıların, böyle kölelere karşı silah gerektiğine utandıklarını ve kendilerine güldüklerini yazar. Livius ise Romalıların hiçbir zaman düşmandan bu kadar az sayıda olarak savaşa girmediğini söyler: galipler yenilenlerin neredeyse yirmide biri, hatta daha azıydı.

28.7

ταύτης τῆς μάχης Ἀντίοχος ὁ φιλόσοφος ἐν τῇ Περὶ θεῶν γραφῇ μνησθεὶς οὔ φησιν ἄλλην ἐφεωρακέναι τοιαύτην τόν ἥλιον. Στράβων δʼ, ἕτερος φιλόσοφος, ἐν τοῖς ἱστορικοῖς ὑπομνήμασιν αὐτοὺς λέγει τοὺς Ῥωμαίους αἰσχύνεσθαι καὶ καταγελᾶν ἑαυτῶν ἐπʼ ἀνδράποδα τοιαῦτα δεηθέντας ὅπλων. Λίουϊος δʼ εἴρηκεν, ὡς οὐδέποτε Ῥωμαῖοι πολεμίοις ἀποδέοντες τοσούτῳ πλήθει παρετάξαντο· σχεδὸν γὰρ οὐδʼ εἰκοστόν, ἀλλʼ ἔλαττον ἐγένοντο μέρος οἱ νικῶντες τῶν ἡσσημένων.

28.8Romalıların en usta, savaşlarla en çok içli dışlı komutanları Lucullus'u en çok, en ünlü ve en büyük iki kralı en zıt iki yöntemle, hız ve yavaşlıkla alt ettiği için övüyordu. Mithridates'i güçlüyken zaman ve yıpratmayla tüketti, Tigranes'i hızla ezdi. Tarih boyunca az sayıda önder gibi, oyalanmayı iş görmek için, cesareti de güvenlik için kullandı.

28.8

Ῥωμαίων δʼ οἱ δεινότατοι στρατηγοὶ καὶ πλεῖστα πολέμοις ὡμιληκότες ἐπῄνουν μάλιστα τοῦ Λουκούλλου τὸ δύο βασιλεῖς τοὺς ἐπιφανεστάτους καὶ μεγίστους δυσὶ τοῖς ἐναντιωτάτοις, τάχει καὶ βραδυτῆτι, καταστρατηγῆσαι. Μιθριδάτην μὲν γὰρ ἀκμάζοντα χρόνῳ καὶ τριβῇ κατανάλωσε, Τιγράνην δὲ τῷ σπεῦσαι συνέτριψεν, ἐν ὀλίγοις τῶν πώποτε ἡγεμόνων τῇ μελλήσει μὲν ἔργῳ, τῇ τόλμῃ δʼ ὑπὲρ ἀσφαλείας χρησάμενος.

29.129. Bölüm

Bu yüzden Mithridates savaşa yetişmek için acele etmedi; Lucullus'un her zamanki sakınganlığı ve oyalamasıyla savaşacağını düşünüyor, Tigranes'in yanına yavaş yavaş gidiyordu. Önce yolda korkmuş ve dehşet içinde ayrılan birkaç Ermeni'ye rastlayınca olanları tahmin etti. Sonra silahsız ve yaralı daha çok adamla karşılaşınca bozgunu öğrendi ve Tigranes'i aramaya başladı.

29.1

διὸ καὶ Μιθριδάτης οὐ συνέτεινεν ἐπὶ τὴν μάχην, τῇ συνήθει τὸν Λούκουλλον εὐλαβείᾳ καὶ παραγωγῇ πολεμήσειν οἰόμενος, ἀλλὰ καθʼ ἡσυχίαν ἐπορεύετο πρὸς τὸν Τιγράνην. καὶ πρῶτον μὲν ὀλίγοις τῶν Ἀρμενίων ἐντυχὼν καθʼ ὁδὸν ἐπτοιημένοις καὶ περιφόβοις ἀπιοῦσιν εἴκασε τὸ πάθος, εἶτʼ ἤδη πλειόνων γυμνῶν καὶ τετρωμένων ἀπαντώντων πυθόμενος τὴν ἧτταν ἐζήτει τὸν Τιγράνην.

29.2Onu her şeyden yoksun, perişan bulunca küstahlığına aynı şekilde karşılık vermedi. Atından inip ortak felaketlerine birlikte ağladı, kendisine eşlik eden kraliyet maiyetini ona verdi ve geleceğe dair cesaretlendirdi. Bu ikisi yeniden kuvvet toplamaya başladılar. Tigranokerta'da ise Hellenler barbarlara karşı ayaklanıp şehri Lucullus'a teslim etti; o da saldırıp şehri aldı.

29.2

εὑρὼν δὲ πάντων ἔρημον καὶ ταπεινόν οὐκ ἀνθύβρισεν, ἀλλὰ καταβὰς καὶ συνδακρύσας τὰ κοινὰ πάθη θεραπείαν τε τὴν ἑπομένην αὐτῷ βασιλικὴν ἔδωκε καὶ κατεθάρρυνε πρὸς τὸ μέλλον, οὗτοι μὲν οὖν αὖθις ἑτέρας δυνάμεις συνῆγον. ἐν δὲ τῇ πόλει τοῖς Τιγρανοκέρτοις τῶν Ἑλλήνων πρὸς τοὺς βαρβάρους στασιασάντων καὶ τῷ Λουκούλλῳ τὴν πόλιν ἐνδιδόντων προσβαλὼν εἷλε·

29.3Şehirdeki hazineleri kendisi aldı, şehrin yağmasını askerlere bıraktı. Öteki malların yanında sekiz bin talent nakit vardı. Ayrıca ganimetten adam başına sekiz yüz drahmi dağıttı.

29.3

καὶ τοὺς μὲν ἐν τῇ πόλει θησαυροὺς παρελάμβανε, τὴν δὲ πόλιν διαρπάσαι παρέδωκε τοῖς στρατιώταις, μετὰ τῶν ἄλλων χρημάτων ὀκτακισχίλια τάλαντα νομίσματος ἔχουσαν. χωρὶς δὲ τούτων ὀκτακοσίας δραχμὰς κατʼ ἄνδρα διένειμεν ἀπὸ τῶν λαφύρων.

29.4Tigranes'in, yaptırdığı tiyatroyu açmak için her yandan topladığı birçok Dionysos sanatçısının şehirde yakalandığını öğrenince bunları zafer şenliklerinin yarışmalarında ve gösterilerinde kullandı. Hellenleri de, zorla yerleştirilmiş barbarları da yol harçlığı verip yurtlarına gönderdi. Böylece tek bir şehir dağıldı, ama halkını geri alan pek çok şehir yeniden kuruldu; bunlar Lucullus'u velinimetleri ve kurucuları olarak sevdiler.

29.4

πυνθανόμενος δὲ πολλοὺς ἐν τῇ πόλει κατειλῆφθαι τῶν περὶ τὸν Διόνυσον τεχνιτῶν, οὓς ὁ Τιγράνης πανταχόθεν ἠθροίκει μέλλων ἀποδεικνύναι τὸ κατεσκευασμένον ὑπʼ αὑτοῦ θέατρον, ἐχρήσατο τούτοις πρὸς τοὺς ἀγῶνας καὶ τὰς θέας τῶν ἐπινικίων. τοὺς δʼ Ἕλληνας εἰς τὰς αὑτῶν πατρίδας ἔπεμψε προσθεὶς ἐφόδια, καὶ τῶν βαρβάρων ὁμοίως τοὺς ἠναγκασμένους κατοικεῖν, ὥστε συνέβη μιᾶς πόλεως διαλυθείσης πολλὰς ἀνοικίζεσθαι πάλιν κομιζομένας τοὺς αὑτῶν οἰκήτορας, ὑφʼ ὧν ὡς εὐεργέτης ὁ Λούκουλλος καὶ κτίστης ἠγαπᾶτο.

29.5Adalet ve insanseverlikle kazanılan övgüye savaş başarılarından kazanılandan daha çok değer veren bu adama başka işler de layık olduğu gibi yürüyordu. Çünkü savaş başarılarında ordunun az olmayan, talihin de en büyük payı vardır; bunlar ise yumuşak ve terbiye görmüş bir ruhun göstergesiydi. Lucullus bu tutumuyla o sıralar barbarları silahsız boyunduruk altına aldı. Arap kralları gelip ellerindekini ona teslim etti, Sophene halkı da yanına geçti.

29.5

προὐχώρει δὲ καὶ τἆλλα κατʼ ἀξίαν τἀνδρί τῶν ἀπὸ δικαιοσύνης καὶ φιλανθρωπίας ἐπαίνων ὀρεγομένῳ μᾶλλον ἢ τῶν ἐπὶ τοῖς πολεμικοῖς κατορθώμασιν. ἐκείνων μὲν γὰρ οὐκ ὀλίγον ἡ στρατιὰ καὶ πλεῖστον ἡ τύχη μετεῖχε, ταῦτα δʼ ἦν ἡμέρου ψυχῆς καὶ πεπαιδευμένης ἐπίδειξις, οἷς ὁ Λούκουλλος τότε χωρὶς ὅπλων ἐχειροῦτο τοὺς βαρβάρους, καὶ γὰρ Ἀράβων βασιλεῖς ἧκον πρὸς αὐτὸν ἐγχειρίζοντες τὰ σφέτερα, καὶ τὸ Σωφηνῶν ἔθνος προσεχώρει·

29.6Gordyenelileri de öyle kazandı ki şehirlerini bırakıp çocukları ve karılarıyla gönüllü olarak peşinden gelmek istediler. Sebebi şuydu: Gordyene kralı Zarbienos, söylendiği gibi Tigranes'in tiranlığından bıkıp Appius aracılığıyla gizlice Lucullus'la ittifak görüşmüştü. Bu ihbar edilince boğazlandı, çocukları ve karısı da Romalılar Armenia'ya girmeden önce onunla birlikte yok edildi.

29.6

τὸ δὲ Γορδυηνῶν οὕτω διέθηκεν, ὥστε βούλεσθαι τὰς πόλεις ἐκλιπόντας ἀκολουθεῖν ἐκείνῳ μετὰ παίδων καὶ γυναικῶν ἐθελοντὰς ἐξ αἰτίας τοιᾶσδε. Ζαρβιηνὸς γὰρ ὁ τῶν Γορδυηνῶν βασιλεὺς, ὥσπερ εἴρηται, διʼ Ἀππίου κρύφα Λουκούλλῳ διείλεκτο περὶ συμμαχίας τὴν Τιγράνου τυραννίδα βαρυνόμενος· μηνυθεὶς δʼ ἀπεσφάγη, καὶ παῖδες αὑτοῦ καὶ γυνὴ συναπώλοντο πρὶν ἢ Ῥωμαίους εἰς Ἀρμενίαν ἐμβαλεῖν.

29.7Lucullus bunları unutmadı. Gordyene'ye gelince Zarbienos için cenaze töreni düzenledi, odun yığınını giysilerle, kraliyet altınıyla, Tigranes'ten alınan ganimetlerle süsleyip ateşi kendi eliyle yaktı. Adamın dostları ve yakınlarıyla birlikte ona sunular döktü, onu kendi dostu ve Romalıların müttefiki diye andı.

29.7

τούτων οὐκ ἠμνημόνησεν ὁ Λούκουλλος, ἀλλὰ παρελθὼν εἰς τὴν Γορδυηνῶν ταφὰς προὔθετο τοῦ Ζαρβιηνοῦ, καὶ πυρὰν ἐσθῆτι καὶ χρυσῷ βασιλικῷ καὶ τοῖς ἀπὸ Τιγράνου κοσμήσας λαφύροις αὐτὸς παρὼν ὑφῆψε, καὶ χοὰς ἐπήνεγκε μετὰ φίλων καὶ οἰκείων τοῦ ἀνδρός, ἑταῖρον ἑαυτοῦ καὶ Ῥωμαίων σύμμαχον ἀνακαλούμενος.

29.8Bol para harcanarak ona bir de anıt yapılmasını buyurdu. Zarbienos'un sarayında çok miktarda altın ve gümüş bulundu, üç milyon medimnos da buğday saklıydı. Böylece askerler yararlandı, Lucullus'a da kamu hazinesinden bir drahmi bile almadan savaşı kendi imkânlarıyla yürüttüğü için hayranlık duyuldu.

29.8

ἐκέλευσε δὲ καὶ μνημεῖον ἀπὸ χρημάτων συχνῶν αὐτῷ γενέσθαι· πάμπολλα γὰρ εὑρέθη, καὶ χρυσὸς καὶ ἄργυρος ἐν τοῖς τοῦ Ζαρβιηνοῦ βασιλείοις, σίτου δʼ ἀπέκειντο μυριάδες τριακόσιαι μεδίμνων, ὥστε καὶ τοὺς στρατιώτας ὠφελεῖσθαι καὶ τὸν Λούκουλλον θαυμάζεσθαι, ὅτι δραχμὴν μίαν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμιείου μὴ λαβὼν αὐτὸν ἐξ αὑτοῦ διῴκει τὸν πόλεμον.

30.130. Bölüm

Burada Part kralından da bir elçilik gelip dostluk ve ittifak önerdi. Lucullus buna sevindi, karşılık olarak o da Part kralına elçiler gönderdi. Elçiler kralın iki tarafa da oynadığını, Tigranes'le ittifak karşılığında gizlice Mezopotamya'yı istediğini ortaya çıkardı.

30.1

ἐνταῦθα καὶ παρὰ τοῦ Πάρθων βασιλέως ἧκε πρεσβεία παρʼ αὐτόν εἰς φιλίαν προκαλουμένου καὶ συμμαχίαν. ἦν δʼ ἀσμένῳ ταῦτα τῷ Λουκούλλῳ· καὶ πάλιν ἀντέπεμψε παρʼ ἑαυτοῦ πρεσβείαν πρὸς τὸν Πάρθον, οἳ κατεφώρασαν αὐτόν ἐπαμφοτερίζοντα τῇ γνώμῃ καὶ μισθὸν αἰτοῦντα κρύφα τοῦ συμμαχῆσαι τῷ Τιγράνῃ τὴν Μεσοποταμίαν.

30.2Lucullus bunu anlayınca Tigranes'i ve Mithridates'i, tükenmiş rakipler olarak bir yana bırakıp Part gücünü sınamaya, onlara sefer açmaya karar verdi. Bir atlet gibi tek bir savaş atılımıyla art arda üç kralı devirmek, güneşin altındaki en büyük üç hâkimiyeti yenilmeden ve zaferle geçmek ona güzel görünüyordu.

30.2

ὡς οὖν ταῦθʼ ὁ Λούκουλλος ᾔσθετο, Τιγράνην μὲν ἔγνω καὶ Μιθριδάτην παρελθεῖν ὥσπερ ἀνταγωνιστὰς ἀπειρηκότας, ἀποπειρᾶσθαι δὲ τῆς Πάρθων δυνάμεως καὶ στρατεύειν ἐπʼ αὐτούς, καλὸν ἡγούμενος μιᾷ ῥύμῃ πολέμου τρεῖς ἐφεξῆς ὥσπερ ἀθλητὴς βασιλεῖς καταπαλαῖσαι καὶ διὰ τριῶν τῶν ὑπὸ τὸν ἥλιον μεγίστων ἡγεμονιῶν ἀήττητος καὶ νικῶν διεξελθεῖν.

30.3Pontos'a, Sornatius'a ve öteki subaylara haber gönderip oradaki orduyu yanına getirmelerini buyurdu; Gordyene'den yukarı çıkacaktı. Bu subaylar daha önce de asker konusunda zorluk çekiyor, onları söz dinletemiyorlardı. Şimdi askerlerin başıbozukluğu tamamen ortaya çıktı. Ne ikna ne de zorla yola getirebildiler; askerler yeminler ederek burada bile kalmayacaklarını, Pontos'u boş bırakıp gideceklerini haykırıyordu.

30.3

ἔπεμψεν οὖν εἰς Πόντον τοῖς περὶ Σωρνάτιον ἡγεμόσιν ἐπιστείλας ἄγειν τὴν ἐκεῖ στρατιὰν πρὸς αὐτόν, ὡς ἐκ τῆς Γορδυηνῆς ἀναβησόμενος. οἱ δὲ καὶ πρότερον χαλεποῖς χρώμενοι καὶ δυσπειθέσι τοῖς στρατιώταις τότε παντελῶς ἀπεκάλυψαν αὐτῶν τὴν ἀκολασίαν, οὐδενὶ τρόπῳ πειθοῦς οὐδʼ ἀνάγκης εὑρόμενοι προσαγαγέσθαι μαρτυρομένους καὶ βοῶντας, ὡς οὐδʼ αὐτόθι μενοῦσιν, ἀλλʼ οἰχήσονται τὸν Πόντον ἔρημον ἀπολιπόντες.

30.4Bu haber Lucullus'a ulaşınca oradaki askerleri de bozdu. Zaten servet ve sefahatle sefere ağırlaşmış, dinlenmek istiyorlardı. Ötekilerin dobralığını duyunca onlara yiğit dediler, örnek alınmaları gerektiğini söylediler: kendileri de kurtuluşa ve dinlenmeye değecek pek çok iş başarmıştı.

30.4

ταῦτα πρὸς Λούκουλλον ἀπαγγελθέντα καὶ τοὺς ἐκεῖ προσδιέφθειρε στρατιώτας, ἤδη μὲν ὑπὸ πλούτου καὶ τρυφῆς βαρεῖς γεγονότας πρὸς τὴν στρατείαν καὶ σχολῆς δεομένους, ὡς δὲ τὴν ἐκείνων ἐπύθοντο παρρησίαν, ἄνδρας αὐτοὺς ἀπεκάλουν καὶ μιμητέον αὐτοὺς ἔφασαν εἶναι· πολλὰ γὰρ αὐτοῖς ἄξια σωτηρίας καὶ ἀναπαύσεως κατειργάσθαι.

31.131. Bölüm

Lucullus bu ve daha kötü sözleri duyunca Partlara karşı seferden vazgeçti ve yaz ortasında yeniden Tigranes'in üzerine yürüdü. Toros'u geçtiğinde ovaların hâlâ yeşil olduğunu görünce üzüldü; havanın soğukluğu yüzünden mevsimler bu kadar geç geliyordu.

31.1

τοιούτων δὲ καὶ πονηροτέρων ἔτι λόγων αἰσθόμενος ὁ Λούκουλλος τὴν ἐπὶ Πάρθους στρατείαν ἀφῆκεν, αὖθις δʼ ἐπὶ τὸν Τιγράνην ἐβάδιζε θέρους ἀκμάζοντος, καὶ τὸν Ταῦρον ὑπερβαλὼν ἠθύμησε χλωρῶν τῶν πεδίων ἐκφανέντων τοσοῦτον αἱ ὧραι διὰ τὴν ψυχρότητα τοῦ ἀέρος ὑστερίζουσιν.

31.2Yine de aşağı indi, iki üç kez ona saldırmaya kalkışan Ermenileri bozguna uğrattı, köyleri korkusuzca yağmaladı. Tigranes için hazırlanan buğdayı ele geçirerek kendisinin korktuğu yokluğu düşmanın başına getirdi. Karargâhının çevresine hendek kazdırarak ve gözlerinin önünde ülkeyi yağmalayarak onları savaşa çağırdığı hâlde, defalarca dayak yemiş olan düşmanı kıpırdatamayınca kalkıp Tigranes'in sarayının bulunduğu Artaksata'ya yürüdü. Orada küçük çocukları ve karıları vardı; Tigranes'in bunları savaşmadan bırakmayacağını düşünüyordu.

31.2

οὐ μὴν ἀλλὰ καταβὰς καὶ δὶς ἢ τρὶς ἀνατολμήσαντας ἐπʼ αὐτὸν τοὺς Ἀρμενίους τρεψάμενος ἀδεῶς ἐπόρθει τὰς κώμας, καὶ τὸν παρεσκευασμένον τῷ Τιγράνῃ σῖτον ἐξαιρῶν ἣν αὐτὸς ἐφοβεῖτο τοῖς πολεμίοις περιέστησεν ἀπορίαν. ἐπεὶ δὲ προκαλούμενος εἰς μάχην αὐτούς περιταφρεύων τὸν χάρακα καὶ πορθῶν ἐν ὄψει τὴν χώραν οὐκ ἐκίνει πεπληγότας πολλάκις, ἀναστὰς ἐβάδιζεν ἐπʼ Ἀρτάξατα τὸ Τιγράνου βασίλειον, ὅπου καὶ παῖδες αὐτῷ νήπιοι καὶ γαμεταὶ γυναῖκες ἦσαν, οὐκ ἂν οἰόμενος ἀμαχεὶ ταῦτα προήσεσθαι τὸν Τιγράνην.

31.3Söylendiğine göre Kartacalı Hannibal, Romalılar Antiokhos'u yendikten sonra Ermeni Artaksas'ın yanına geçmiş, ona başka pek çok yararlı şey öğretmiş ve yol göstermişti. Ülkede boş duran, gözden kaçmış, çok elverişli ve hoş bir yer fark edip orada bir şehir planı çizmiş, Artaksas'ı götürüp burayı göstermiş ve kurmaya teşvik etmişti.

31.3

λέγεται δʼ Ἀννίβαν τὸν Καρχηδόνιον, Ἀντιόχου καταπολεμηθέντος ὑπὸ Ῥωμαίων, μεταβάντα πρὸς Ἀρτάξαν τὸν Ἀρμένιον ἄλλων τε πολλῶν εἰσηγητὴν καὶ διδάσκαλον αὐτῷ γενέσθαι χρησίμων, καὶ τῆς χώρας καταμαθόντα τόπον εὐφυέστατον καὶ ἥδιστον ἀργοῦντα καὶ παρορώμενον σχῆμα πόλεως ἐν αὐτῷ προϋπογράψασθαι, καὶ τὸν Ἀρτάξαν ἐπαγαγόντα δεῖξαι καὶ παρορμῆσαι πρὸς τὸν οἰκισμόν.

31.4Kral sevinmiş ve işin başına kendisinin geçmesini rica etmişti. Böylece büyük ve çok güzel bir şehir yükselmiş, Kral'ın adını almış ve Armenia'nın başkenti ilan edilmişti. Lucullus buraya yürüyünce Tigranes dayanamadı, kuvvetlerini toplayıp dördüncü gün Romalıların karşısında ordugâh kurdu. Aralarında Arsanias Irmağı vardı; Romalılar Artaksata'ya gitmek için

31.4

ἡσθέντος δὲ τοῦ βασιλέως καὶ δεηθέντος, ὅπως αὐτὸς ἐπιστατήσῃ τοῦ ἔργου, μέγα τι καὶ πάγκαλον χρῆμα πόλεως ἀναστῆναι, καὶ γενομένην ἐπώνυμον τοῦ βασιλέως μητρόπολιν ἀποδειχθῆναι τῆς Ἀρμενίας. ἐπὶ ταύτην τοῦ Λουκούλλου βαδίζοντος οὐκ ἠνέσχετο Τιγράνης, ἀλλὰ τὴν δύναμιν ἀναλαβὼν ἡμέρᾳ τετάρτῃ παρεστρατοπέδευσε τοῖς Ῥωμαίοις, ἐν μέσῳ λαβὼν τὸν Ἀρσανίαν ποταμόν, ὃν ἐξ ἀνάγκης διαβατέον ἦν τοῖς Ῥωμαίοις τὴν ἐπʼ

31.5bu ırmağı mutlaka geçmek zorundaydı. Lucullus, zafer elindeymiş gibi tanrılara kurban kesti ve orduyu geçirdi. On iki kohort öndeydi, ötekiler düşmanın kuşatma hareketine karşı arkada dizilmişti. Çünkü karşısında çok sayıda atlı ve seçkin asker vardı. Önlerinde Mardlı atlı okçular ve İberyalı mızrakçılar duruyordu; Tigranes yabancılar içinde en savaşçı saydığı bunlara en çok güveniyordu.

31.5

Ἀρταξάτων πορευομένοις. θύσας δὲ τοῖς θεοῖς Λούκουλλος, ὡς ἐν χερσὶν οὔσης τῆς νίκης, διεβίβαζε τὸν στρατὸν ἐν δώδεκα σπείραις προτεταγμέναις, ταῖς δʼ ἄλλαις ἐπιτεταγμέναις πρὸς τὰς κυκλώσεις τῶν πολεμίων. πολλοὶ γὰρ ἦσαν ἱππεῖς καὶ λογάδες ἀντιπαρατεταγμένοι, πρὸ δʼ αὐτῶν ἱπποτοξόται Μάρδοι καὶ λογχοφόροι Ἴβηρες, οἷς μάλιστα τῶν ξένων ὁ Τιγράνης ἐπίστευεν ὡς μαχιμωτάτοις.

31.6Ama bunlar parlak bir iş yapamadı. Roma süvarileriyle biraz çatıştıktan sonra ilerleyen piyadeye dayanamadılar, iki yana ayrılarak kaçıp süvarileri peşlerinden sürüklediler. Bunlar dağılır dağılmaz Tigranes'in atlıları ileri atıldı. Lucullus onların parıltısını ve kalabalığını görünce korktu.

31.6

οὐ μὴν ἐπράχθη τι λαμπρὸν ἀπʼ αὐτῶν, μικρὰ δὲ τοῖς ἱππεῦσι τῶν Ῥωμαίων διαπληκτισάμενοι τοὺς πεζοὺς ἐπιόντας οὐχ ὑπέμειναν, ἀλλʼ ἑκατέρωσε τῆς φυγῆς σχισθέντες ἐπεσπάσαντο τοὺς ἱππεῖς πρὸς τὴν δίωξιν. ἅμα δὲ τῷ τούτους διασπαρῆναι τῶν περὶ τὸν Τιγράνην ἐξιππασαμένων ἰδὼν τὴν λαμπρότητα καὶ τὸ πλῆθος ὁ Λούκουλλος ἔδεισε.

31.7Süvarileri kovalamadan geri çağırdı, karşısındaki Atropatene askerlerine en iyi adamlarıyla ilk önce kendisi karşı koydu ve daha göğüs göğüse gelmeden korkutup kaçırdı. Birlikte saf tutan üç kraldan en utanç verici biçimde kaçan, Pontoslu Mithridates oldu; Romalıların haykırışlarına bile dayanamadı.

31.7

καὶ τοὺς μὲν ἱππεῖς ἀπὸ τῆς διώξεως ἀνεκαλεῖτο, πρῶτος δʼ αὐτὸς ἀντέστη τοῖς Ἀτροπατηνοῖς κατʼ αὐτὸν οὖσι μετὰ τῶν ἀρίστων, καὶ πρὶν εἰς χεῖρας ἐλθεῖν φοβήσας ἐτρέψατο. τριῶν δʼ ὁμοῦ παρατεταγμένων βασιλέων αἴσχιστα δοκεῖ φυγεῖν ὁ Ποντικὸς Μιθριδάτης, οὐδὲ τὴν κραυγὴν τῶν Ῥωμαίων ἀνασχόμενος.

31.8Kovalama uzun sürdü, bütün gece devam etti. Romalılar yalnız öldürmekten değil, esir almaktan, para ve ganimet taşımaktan da yoruldular. Livius'a göre önceki savaşta düşmandan daha çok kişi, bu savaşta ise daha ünlü kişiler düşüp esir alınmıştır.

31.8

γενομένης δὲ τῆς διώξεως μακρᾶς καὶ διʼ ὅλης νυκτός, οὐ μόνον κτείνοντες αὐτούς, ἀλλὰ καὶ ζωγροῦντες καὶ χρήματα καὶ λείαν ἄγοντες καὶ φέροντες ἀπεῖπον οἱ Ῥωμαῖοι. φησὶ δὲ ὁ Λίουϊος ἐν μὲν τῇ προτέρᾳ μάχῃ πλείονας, ἐν δὲ ταύτῃ γνωριμωτέρους πεσεῖν καὶ ληφθῆναι τῶν πολεμίων.

32.132. Bölüm

Lucullus bundan cesaret ve gurur alıp daha içerilere ilerlemeyi, barbar ülkesini boyunduruk altına almayı düşünüyordu. Ama güz ekinoksunda hiç beklenmedik ağır kışlar bastırdı. Çoğu zaman kar yağıyor, açık havalarda kırağı ve don çöküyordu. Soğuğun aşırılığından atlar ırmaklardan su içemiyor, geçişler de zor oluyordu, çünkü buz kırılıp keskin kenarlarıyla atların tendonlarını kesiyordu.

32.1

ἐκ τούτου Λούκουλλος μὲν ἐπηρμένος καὶ τεθαρρηκὼς ἄνω προάγειν διενοεῖτο καὶ καταστρέφεσθαι τὴν βάρβαρον ὥρᾳ δʼ ἰσημερίας φθινοπωρινῆς οὐκ ἂν ἐλπίσαντι χειμῶνες ἐπέπεσον βαρεῖς, τὰ μὲν πλεῖστα κατανίφοντες, ἐν δὲ ταῖς αἰθρίαις πάχνην ἐπιφέροντες καὶ πάγον, ὑφʼ οὗ χαλεποὶ μὲν ἦσαν οἱ ποταμοὶ τοῖς ἵπποις πίνεσθαι διὰ ψυχρότητος ὑπερβολήν, χαλεπαὶ δʼ αὐτῶν αἱ διαβάσεις ἐκρηγνυμένου τοῦ κρυστάλλου καὶ διακόπτοντος τὰ νεῦρα τῶν ἵππων τῇ τραχύτητι.

32.2Ülkenin çoğu sık ağaçlıklı, dar geçitli ve bataklık olduğu için askerler sürekli ıslanıyor, yürürken kara bulanıyor, geceyi sulak yerlerde kötü geçiriyordu. Savaştan sonra Lucullus'u pek az gün izlediler, sonra karşı çıktılar. Önce rica edip tribunları gönderdiler, sonra daha gürültülü biçimde toplanıp geceleyin çadırlarda bağırdılar; bu, isyana hazır bir ordunun işareti sayılır.

32.2

τῆς δὲ χώρας ἡ πολλὴ συνηρεφὴς οὖσα καὶ στενόπορος καὶ ἑλώδης ἀεὶ καθύγραινεν αὐτούς, χιόνος ἀναπιμπλαμένους ἐν ταῖς ὁδοιπορίαις καὶ κακῶς ἐν τόποις νοτεροῖς νυκτερεύοντας, οὐ πολλὰς οὖν ἡμέρας ἀκολουθήσαντες τῷ Λουκούλλῳ μετὰ τὴν μάχην ἠναντιοῦντο,. πρῶτον δεόμενοι καὶ τοὺς χιλιάρχους προσπέμποντες, ἔπειτα θορυβωδέστερον συνιστάμενοι καὶ κατὰ σκηνὰς νυκτὸς ἀλαλάζοντες, ὅπερ εἶναι δοκεῖ σύμβολον ἀποστατικῶς ἐχούσης στρατιᾶς.

32.3Lucullus onlara çok yalvardı, ruhlarında sabır bulmalarını, Armenia'daki Kartaca'yı alıp en azılı düşmanın, yani Hannibal'ın eserini yıkana kadar dayanmalarını istedi. Dinletemeyince onları geri götürdü, başka geçitlerden Toros'u aşıp Mygdonike denen yere indi. Burası bereketli ve ılık bir ülkeydi, içinde büyük ve kalabalık bir şehir vardı; barbarlar ona Nisibis, Hellenler Mygdonike Antiokheia'sı derdi.

32.3

καίτοι πολλὰ προσελιπάρει Λούκουλλος ἀξιῶν αὐτοὺς μακροθυμίαν ἐμβαλέσθαι ταῖς ψυχαῖς, ἄχρι οὗ τὴν ἐν Ἀρμενίοις Καρχηδόνα λαβόντες ἀνδρὸς ἐχθίστου, τὸν Ἀννίβαν λέγων, ἔργον ἀνατρέψωσιν. ὡς δʼ οὐκ ἔπειθεν, ἀπῆγεν αὐτοὺς ὀπίσω καὶ κατʼ ἄλλας ὑπερβολὰς διελθὼν τὸν Ταῦρον εἰς τὴν λεγομένην Μυγδονικὴν κατέβαινε, χώραν παμφόρον καὶ ἀλεεινὴν καὶ πόλιν ἐν αὑτῇ μεγάλην καὶ πολυάνθρωπον ἔχουσαν, ἣν οἱ μὲν βάρβαροι Νίσιβιν, οἱ δʼ Ἕλληνες Ἀντιόχειαν Μυγδονικὴν προσηγόρευον.

32.4Şehri rütbe bakımından Tigranes'in kardeşi Guras yönetiyordu; deneyim ve makine ustalığı bakımından ise Amisos'ta Lucullus'a çok sıkıntı vermiş olan Kallimakhos. Lucullus ordugâh kurup her türlü kuşatma yöntemini kullanarak kısa sürede şehri zorla aldı.

32.4

ταύτην εἶχεν ἀξιώματι μὲν ἀδελφὸς Τιγράνου Γούρας, ἐμπειρίᾳ δὲ καὶ δεινότητι μηχανικῇ Καλλίμαχος ὁ καὶ περὶ Ἀμισὸν πλεῖστα πράγματα Λουκούλλῳ παρασχών, βαλόμενος δὲ στρατόπεδον καὶ πᾶσαν ἰδέαν πολιορκίας ἐπαγαγών ὀλίγῳ χρόνῳ κατὰ κράτος λαμβάνει τὴν πόλιν.

32.5Kendini teslim eden Guras'a insanca davrandı. Kallimakhos büyük paraların gizli saklandığı yerleri göstermeyi vadettiyse de onu dinlemedi; zincire vurup getirilmesini buyurdu. Amisos şehrini mahvederek Lucullus'un Hellenlere karşı cömertliğini ve iyiliğini gösterme hırsını elinden alan yangının cezasını çekecekti.

32.5

καὶ Γούρᾳ μὲν ἑαυτὸν ἐγχειρίσαντι φιλανθρώπως ἐχρήσατο, Καλλιμάχῳ δʼ ὑπισχνουμένῳ θήκας ἀπορρήτους μεγάλων χρημάτων ἀνακαλύψειν οὐ προσέσχεν, ἀλλʼ ἐκέλευσεν ἐν πέδαις κομίζεσθαι δίκην ὑφέξοντα τοῦ πυρὸς, ᾧ τὴν Ἀμισηνῶν διαλυμηνάμενος πόλιν ἀφείλετο φιλοτιμίαν αὐτοῦ καὶ χρηστότητος ἐπίδειξιν πρὸς τοὺς Ἕλληνας.

33.133. Bölüm

Buraya kadar talih, denebilir ki, Lucullus'un peşinden gelip komutanlığına ortak oldu. Bundan sonra rüzgâr kesilmiş gibi her şeyi zorlayarak yürüttü, her adımda engele çarptı. Yine de iyi bir önderin aretēsini ve sabrını gösterdi, ama yaptıkları ne şan ne de sevgi getirdi; başarısızlıklar ve kavgalar yüzünden eski şanını da az kalsın boş yere kaybedecekti.

33.1

μέχρι τοῦδε φαίη τις ἂν Λουκούλλῳ τὴν τύχην ἑπομένην συστρατηγεῖν. ἐντεῦθεν δʼ ὥσπερ πνεύματος ἐπιλιπόντος προσβιαζόμενος πάντα καὶ παντάπασιν ἀντικρούων ἀρετὴν μὲν ἐπεδείκνυτο καὶ μακροθυμίαν ἡγεμόνος ἀγαθοῦ, δόξαν δὲ καὶ χάριν οὐδεμίαν αἱ πράξεις ἔσχον, ἀλλὰ καὶ τὴν προϋπάρχουσαν ἐγγὺς ἦλθε δυσπραγῶν καὶ διαφερόμενος μάτην ἀποβαλεῖν.

33.2Bunun sebeplerinin en küçüğü kendisi değildi. Asker kalabalığının gönlünü yapmayı bilmezdi, yönetilenin hoşuna gidecek her şeyi otoritenin itibarsızlaşması ve çözülmesi sayardı. En önemlisi de güçlü ve kendisiyle eşit rütbedeki kişilerle geçinecek tabiatta değildi; herkesi küçümser, kimseyi kendisine denk görmezdi.

33.2

τῶν δʼ αἰτιῶν αὐτὸς οὐχὶ τὴν ἐλαχίστην εἰς τοῦτο παρέσχεν, οὐκ ὢν θεραπευτικὸς πλήθους στρατιωτικοῦ, καὶ πᾶν τὸ πρὸς ἡδονὴν τοῦ ἀρχομένου γινόμενον ἀρχῆς ἀτιμίαν καὶ κατάλυσιν ἡγούμενος· τὸ δὲ μέγιστον, οὐδὲ τοῖς δυνατοῖς καὶ ἰσοτίμοις εὐάρμοστος εἶναι πεφυκώς, ἀλλὰ πάντων καταφρονῶν καὶ μηδενὸς ἀξίους πρὸς αὑτὸν ἡγούμενος.

33.3Söylendiğine göre bütün iyi yanlarının içinde Lucullus'un kötü yanları bunlardı. Çünkü iri yapılı, yakışıklı, güçlü bir hatipti, forumda da ordugâhta da aynı ölçüde basiretli görünüyordu. Sallustius'a göre askerler daha savaşın başında, Kyzikos'ta ve sonra Amisos'ta art arda iki kışı ordugâhta geçirmek zorunda bırakıldıkları için ona kırılmıştı.

33.3

ταῦτα γὰρ ὑπάρξαι Λουκούλλῳ κακὰ λέγουσιν ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἀγαθοῖς· καὶ γὰρ μέγας καὶ καλὸς καὶ δεινὸς εἰπεῖν καὶ φρόνιμος ὁμαλῶς ἐν ἀγορᾷ καὶ στρατοπέδῳ δοκεῖ γενέσθαι. Σαλούστιος μὲν οὖν φησι χαλεπῶς διατεθῆναι τοὺς στρατιώτας πρὸς αὑτὸν εὐθὺς ἐν ἀρχῇ τοῦ πολέμου πρὸς Κυζίκῳ καὶ πάλιν πρὸς Ἀμισῷ, δύο χειμῶνας ἑξῆς ἐν χάρακι διαγαγεῖν ἀναγκασθέντας.

33.4Sonraki kışlar da onları üzüyordu, çünkü ya düşman ülkesinde kışlıyor ya da müttefikler arasında açıkta çadır kuruyorlardı. Lucullus ordusuyla dost bir Hellen şehrine bir kez bile girmemişti. Askerler bu hâldeyken Roma'dan demagoglar en büyük bahaneleri verdiler. Kıskançlıkla Lucullus'u, iktidar ve para hırsıyla savaşı uzatmakla suçluyorlardı: Kilikia'yı, Asya'yı, Bithynia'yı, Paphlagonia'yı, Galatia'yı, Pontos'u, Armenia'yı, Phasis'e kadar her yeri neredeyse aynı anda elinde tutuyordu, şimdi de Tigranes'in saraylarını yağmalamıştı; sanki kralları yenmek için değil, soymak için gönderilmişti.

33.4

ἠνίων δʼ αὐτοὺς καὶ οἱ λοιποὶ χειμῶνες, ἢ γὰρ ἐν τῇ πολεμίᾳ διεχείμαζον ἢ παρὰ τοῖς συμμάχοις ὕπαιθροι σκηνοῦντες, εἰς δὲ πόλιν Ἑλληνίδα καὶ φίλην οὐδʼ ἅπαξ εἰσῆλθε μετὰ στρατοπέδου Λούκουλλος, οὕτω δὲ διακειμένοις αὐτοῖς τὰς μεγίστας ἐνέδωκαν ἀπὸ τῆς Ῥώμης οἱ δημαγωγοὶ προφάσεις, φθόνῳ τοῦ Λουκούλλου κατηγοροῦντες ὡς ὑπὸ φιλαρχίας καὶ φιλοπλουτίας ἕλκοντος τὸν πόλεμον καὶ μονονοὺ κατέχοντος ἐν ταὐτῷ Κιλικίαν, Ἀσίαν, Βιθυνίαν, Παφλαγονίαν, Γαλατίαν, Πόντον, Ἀρμενίαν, τὰ μέχρι Φάσιδος, νυνὶ δὲ καὶ τὰ Τιγράνου βασίλεια πεπορθηκότος, ὥσπερ ἐκδῦσαι τοὺς βασιλεῖς, οὐ καταπολεμῆσαι πεμφθέντος.

33.5Söylendiğine göre bu sözü praetorlardan Lucius Quinctius söylemişti. Halk en çok onun ikna etmesiyle Lucullus'un eyaletine halefler gönderilmesine, komutası altındaki pek çok askerin de terhis edilmesine oy verdi.

33.5

τοῦτο γὰρ εἰπεῖν φασιν ἕνα τῶν στρατηγῶν Λεύκιον Κόϊντον, ὑφʼ οὗ μάλιστα πεισθέντες ἐψηφίσαντο πέμπειν διαδόχους τῷ Λουκούλλῳ τῆς ἐπαρχίας, ἐψηφίσαντο δὲ καὶ τῶν ὑπʼ αὐτῷ στρατευομένων πολλοὺς ἀφεῖσθαι στρατείας.

34.134. Bölüm

Bu kadar büyük olaylara, Lucullus'un işlerini en çok bozan şey de eklendi: Publius Clodius. Küstah, her türlü umursamazlık ve cüretle dolu bir adamdı. Lucullus'un karısının kardeşiydi; son derece ahlaksız olan bu kadını baştan çıkarmakla da suçlanıyordu.

34.1

τούτοις δὲ τηλικούτοις οὖσι προσγίνεται τὸ μάλιστα Λουκούλλῳ διειργασμένον τὰς πράξεις, Πόπλιος Κλώδιος, ἀνὴρ ὑβριστὴς καὶ μεστὸς ὀλιγωρίας ἁπάσης καὶ θρασύτητος. ἦν δὲ τῆς Λουκούλλου γυναικὸς ἀδελφός, ἣν καὶ διαφθείρειν ἔσχεν αἰτίαν ἀκολαστοτάτην οὖσαν.

34.2O sırada Lucullus'la seferdeydi, ama kendini layık gördüğü onuru alamıyordu. Birinci olmak istiyor, karakteri yüzünden pek çok kişinin gerisinde kalıyordu. Bu yüzden Fimbria'nın askerlerini gizlice ayartıyor, onları Lucullus'a karşı kışkırtıyor, demagoji dinlemeye alışkın ve istekli bu kulaklara tatlı sözler yayıyordu. Bunlar, daha önce Fimbria'nın ikna edip konsül Flaccus'u öldürtüp kendisini komutan seçtirdiği adamlardı.

34.2

τότε δὲ τῷ Λουκούλλῳ συστρατεύων οὐχ ὅσης αὑτὸν ἠξίου τιμῆς ἐτύγχανεν ἠξίου δὲ πρῶτος εἶναι, καὶ πολλῶν ἀπολειπόμενος διὰ τὸν τρόπον ὑποικούρει τὴν Φιμβριανὴν στρατιὰν καὶ παρώξυνε κατὰ τοῦ Λουκούλλου, λόγους χρηστοὺς εἰς οὐκ ἄκοντας οὐδʼ ἀήθεις τοῦ δημαγωγεῖσθαι διαδιδούς. οὗτοι γὰρ ἦσαν, οὓς καὶ πρότερον ἀνέπεισε Φιμβρίας ἀποκτείναντας τὸν ὕπατον Φλάκκον αὑτὸν ἑλέσθαι στρατηγόν.

34.3Bu yüzden Clodius'u memnuniyetle karşıladılar, ona asker dostu dediler. Clodius onlar adına öfkeli görünüyor, bunca savaşın ve zahmetin sonu gelmeyecekse diyordu; her kavimle savaşıp her ülkede dolaşarak ömürlerini tüketecekler, böyle bir seferden değerli hiçbir şey alamayacaklar, Lucullus'un altın ve mücevherli kâselerle dolu arabalarına ve develerine eşlik edeceklerdi.

34.3

διὸ καὶ τὸν Κλώδιον ἡδέως ἐδέχοντο καὶ φιλοστρατιώτην προσηγόρευον, ἀγανακτεῖν προσποιούμενον ὑπὲρ αὐτῶν, εἰ πέρας οὐδὲν ἔσται πολέμων τοσούτων καὶ πόνων, ἀλλὰ παντὶ μὲν ἔθνει μαχόμενοι, πᾶσαν δὲ γῆν πλανώμενοι κατατρίψουσι τὸν βίον οὐδὲν ἄξιον ἐκ τηλικαύτης φερόμενοι στρατείας, ἀλλὰ τὰς Λουκούλλου παραπέμποντες ἁμάξας καὶ καμήλους ἐκπωμάτων χρυσῶν καὶ διαλίθων γεμούσας,

34.4Pompeius'un askerleri ise halk olarak şimdi karıları ve çocuklarıyla oturuyor, bereketli topraklara ve şehirlere sahipler. Oysa onlar Mithridates'i ve Tigranes'i ıssız çöllere sürmemiş, Asya'nın saraylarını yerle bir etmemişlerdi; İberya'da sürgünlerle, İtalya'da kaçak kölelerle savaşmışlardı. "Askerlik hiç bitmeyecekse, bedenimizin ve ruhumuzun kalanını, en güzel süs olarak askerlerinin zenginliğini gören öyle bir komutana saklamayacak mıyız?"

34.4

οἱ δὲ Πομπηίου στρατιῶται δῆμος ὄντες ἤδη που μετὰ γυναικῶν καὶ τέκνων κάθηνται γῆν εὐδαίμονα καὶ πόλεις ἔχοντες, οὐ Μιθριδάτην καὶ Τιγράνην εἰς τὰς ἀοικήτους ἐμβαλόντες ἐρημίας, οὐδὲ τῆς Ἀσίας τὰ βασίλεια καταρρίψαντες, ἀλλὰ φυγάσιν ἀνθρώποις ἐν Ἰβηρίᾳ καὶ δραπέταις ἐν Ἰταλίᾳ πολεμήσαντες. τί οὖν, εἰ δεῖ μηδέποτε παύσασθαι στρατευομένους, οὐχὶ τοιούτῳ στρατηγῷ καὶ σώματα τὰ λοιπὰ καὶ ψυχὰς φυλάσσομεν, ᾧ κάλλιστος εἶναι δοκεῖ κόσμος ὁ τῶν στρατευομένων πλοῦτος;

34.5Bu sebeplerle bozulan Lucullus ordusu ne Tigranes'in ne de yeniden Armenia'dan Pontos'a girip iktidarını geri alan Mithridates'in peşinden gitti. Kışı bahane edip Gordyene'de oyalandılar; Pompeius'un ya da Lucullus'un yerine başka bir önderin gelmesini bekliyorlardı.

34.5

τοιαύταις αἰτίαις τὸ Λουκούλλου στράτευμα διαφθαρέν οὔτʼ ἐπὶ Τιγράνην ἠκολούθησεν οὔτʼ ἐπὶ Μιθριδάτην αὖθις ἐξ Ἀρμενίας εἰς Πόντον ἐμβαλόντα καὶ τὴν ἀρχὴν ἀναλαμβάνοντα, πρόφασιν δὲ τὸν χειμῶνα ποιούμενοι περὶ τὴν Γορδυηνὴν διέτριβον, ὅσον οὔπω Πομπήϊον ἤ τινʼ ἄλλον τῶν ἡγεμόνων Λουκούλλῳ διάδοχον ἀφίξεσθαι προσδοκῶντες.

35.135. Bölüm

Mithridates'in Fabius'u yendikten sonra Sornatius ile Triarius'un üzerine yürüdüğü haberi gelince askerler utandılar ve Lucullus'un ardından gittiler. Triarius ise zaferi hazır lokma sanmış, yakında olan Lucullus gelmeden onu kapmak hırsına kapılmıştı; büyük bir savaşta yenildi. Söylendiğine göre yedi binden fazla Romalı öldü, bunların yüz ellisi yüzbaşı, yirmi dördü askerî tribunustu. Karargâhı da Mithridates ele geçirdi.

35.1

ἐπεὶ δὲ Μιθριδάτης ἤγγελτο Φάβιον νενικηκὼς ἐπὶ Σωρνάτιον καὶ Τριάριον βαδίζειν, αἰσχυνθέντες εἵποντο τῷ Λουκούλλῳ. Τριάριος δʼ ὡς ἕτοιμον ἁρπάσαι τὸ νίκημα, πρὶν ἐπελθεῖν Λούκουλλον ἐγγὺς ὄντα, φιλοτιμούμενος ἡττᾶται μάχῃ μεγάλῃ, λέγονται γὰρ ὑπὲρ ἑπτακισχιλίους Ῥωμαίων ἀποθανεῖν, ἐν οἷς ἑκατόνταρχοι μὲν ἑκατὸν πεντήκοντα, χιλίαρχοι δʼ εἴκοσι καὶ τέσσαρες· τὸ δὲ στρατόπεδον εἷλε Μιθριδάτης.

35.2Lucullus birkaç gün sonra geldi ve öfkeyle Triarius'u arayan askerlerin elinden adamı gizlice kaçırdı. Mithridates savaşmak istemiyor, büyük bir orduyla inmekte olan Tigranes'i bekliyordu. Lucullus da ikisi birleşmeden yeniden yola çıkıp Tigranes'in karşısına geçmeye ve işi onunla bitirmeye karar verdi.

35.2

ἐπελθὼν δὲ Λούκουλλος ὀλίγαις ὕστερον ἡμέραις Τριάριον μὲν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν ζητούμενον πρὸς ὀργὴν ἐξέκλεψε, Μιθριδάτου δὲ μὴ θέλοντος μάχεσθαι, ἀλλὰ Τιγράνην περιμένοντος ἤδη καταβαίνοντα μετὰ πολλῆς δυνάμεως, ἔγνω πρὶν ἀμφοτέρους συνελθεῖν πάλιν ἀπαντῆσαι καὶ διαγωνίσασθαι πρὸς τὸν Τιγράνην.

35.3Ama yolda Fimbria'nın askerleri ayaklanıp saflarını terk ettiler: bir kararla terhis edildiklerini, eyaletler başkalarına verildiği için Lucullus'un artık onlara komuta etme hakkı kalmadığını söylüyorlardı. Lucullus şanına yakışmayan ne varsa hepsine katlandı. Askerlere tek tek yalvarıyor, başı eğik, gözü yaşlı çadır çadır dolaşıyor, kimilerinin elini bile tutuyordu.

35.3

πορευομένῳ δʼ αὐτῷ καθʼ ὁδὸν οἱ Φιμβριανοὶ στασιάσαντες ἀπέλιπον τὰς τάξεις, ὡς ἀφειμένοι δόγματι τῆς στρατείας καὶ μηκέτι τῷ Λουκούλλῳ προσῆκον ἄρχειν, ἑτέροις ἀποδεδειγμένων τῶν ἐπαρχιῶν. οὐδὲν οὖν ἐστιν ὅ τι τῶν παρʼ ἀξίαν ὁ Λούκουλλος οὐχ ὑπέμεινεν, ἀντιβολῶν καθʼ ἕνα καὶ κατὰ σκηνὰς περιιὼν ταπεινὸς καὶ δεδακρυμένος, ἔστι δʼ ὧν καὶ χειρὸς ἁπτόμενος.

35.4Onlar ise uzattığı eli itiyor, önüne boş keseler fırlatıyor, düşmanla da kendisinin dövüşmesini söylüyorlardı: bu işten zengin olmayı bir tek o bilmişti. Yine de öteki askerler yalvarınca Fimbria'nın adamları ister istemez yaz boyunca kalmayı kabul ettiler; ama bu süre içinde kimse onlarla savaşmaya inmezse ayrılacaklardı. Lucullus'un buna razı olmaktan başka çaresi yoktu; yoksa yalnız kalıp ülkeyi barbarlara bırakacaktı.

35.4

οἱ δʼ ἀπετρίβοντο τὰς δεξιώσεις καὶ κενὰ προσερρίπτουν βαλάντια, καὶ μόνον μάχεσθαι τοῖς πολεμίοις ἐκέλευον, ἀφʼ ὧν μόνος ἠπίστατο πλουτεῖν. οὐ μὴν ἀλλὰ τῶν ἄλλων στρατιωτῶν δεομένων ἐκβιασθέντες οἱ Φιμβριανοὶ συνέθεντο παραμεῖναι τὸ θέρος· ἐὰν δὲ μηδεὶς ἐν τῷ χρόνῳ τούτῳ κατίῃ πρὸς αὐτοὺς ἀγωνιούμενος, ἀπηλλάχθαι. ταῦτʼ ἔδει στέργειν ἐξ ἀνάγκης τὸν Λούκουλλον, ἢ προέσθαι τοῖς βαρβάροις τὴν χώραν ἀπολειφθέντα.

35.5Böylece askerleri bir arada tutuyordu, ama artık zorlamıyor, savaşa sürmüyor, kalmalarıyla yetiniyordu. Kappadokia'nın Tigranes tarafından yağmalanmasına da, senatoya yazdığı mektupta bittiğini bildirdiği Mithridates'in yeniden küstahlaşmasına da göz yumuyordu. Üstelik Pontos'taki durum artık kesinleşmiş sayıldığı için oranın işlerini düzenlemek üzere elçiler de gelmişti.

35.5

συνεῖχεν οὖν αὐτοὺς οὐκέτι προσβιαζόμενος οὐδὲ προάγων πρὸς μάχην, ἀλλʼ εἰ παραμένοιεν ἀγαπῶν, καὶ περιορῶν πορθουμένην ὑπὸ τοῦ Τιγράνου τὴν Καππαδοκίαν καὶ πάλιν ὑβρίζοντα Μιθριδάτην, ὃν αὐτὸς ἐπεστάλκει τῇ συγκλήτῳ γράφων καταπεπολεμῆσθαι· καὶ οἱ πρέσβεις παρῆσαν αὐτῷ πρὸς τὴν διάθεσιν τῶν ἐν Πόντῳ πραγμάτων, ὡς δὴ βεβαίως ἐχομένων.

35.6Elçiler geldiklerinde onun kendi üzerinde bile söz sahibi olmadığını, askerlerinin ona sarhoş küstahlığıyla sataşıp hakaret ettiğini gördüler. Askerlerin komutanlarına karşı terbiyesizliği o dereceye varmıştı ki yaz biterken silahlarını kuşandılar, kılıçlarını çektiler ve hiçbir yerde görünmeyen, çoktan çekilip gitmiş düşmana meydan okudular. Sonra savaş narası atıp gölgelerle dövüştüler ve Lucullus'a söz verdikleri sürenin dolduğunu ilan ederek karargâhtan çıkıp gittiler.

35.6

καὶ δὴ παρόντες ἑώρων οὐδʼ αὑτοῦ κύριον, ἀλλὰ παροινούμενον καὶ προπηλακιζόμενον ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν, οἷς γε τοσοῦτο περιῆν τῆς εἰς τὸν στρατηγὸν ἀσελγείας, ὥστε τοῦ θέρους λήγοντος ἐνδύντες τὰ ὅπλα καὶ σπασάμενοι τὰς μαχαίρας προεκαλοῦντο τοὺς μηδαμοῦ παρόντας, ἀλλʼ ἀπηρκότας ἤδη πολεμίους, ἀλαλάξαντες δὲ καὶ σκιαμαχήσαντες ἀπεχώρησαν ἐκ τοῦ χάρακος, ἐπιμαρτυράμενοι πεπληρῶσθαι τὸν χρόνον, ὃν ὡμολόγησαν τῷ Λουκούλλῳ παραμενεῖν.

35.7Geri kalanları Pompeius mektupla yanına çağırıyordu. Çünkü halkın lütfu ve demagogların dalkavukluğu sayesinde Mithridates ve Tigranes'e karşı savaşın komutanlığına çoktan atanmıştı. Oysa senatoya ve ileri gelenlere göre Lucullus'a haksızlık ediliyordu: ona gönderilen halefler savaşı değil, zafer alayını devralıyordu; bırakıp başkalarına vermeye zorlandığı şey komutanlık değil, komutanlığın ödülleriydi.

35.7

τοὺς δʼ ἄλλους ἐκάλει διὰ γραμμάτων Πομπήιος· ἤδη γὰρ ἀποδέδεικτο τοῦ πρὸς Μιθριδάτην καὶ Τιγράνην πολέμου στρατηγὸς χάριτι τοῦ δήμου καὶ κολακείᾳ τῶν δημαγωγῶν, ἐπεὶ τῇ γε βουλῇ καὶ τοῖς ἀρίστοις ἄδικα πάσχειν ἐδόκει Λούκουλλος οὐ πολέμου διαδόχους, ἀλλὰ θριάμβου λαμβάνων, οὐδὲ τῆς στρατηγίας ἀναγκαζόμενος, ἀλλὰ τῶν ἐπάθλων τῆς στρατηγίας ἐξίστασθαι καὶ παραχωρεῖν ἑτέροις.

36.136. Bölüm

Olan biten, orada bulunanların gözünde daha da isyan ettiriciydi. Lucullus artık savaşta ne ödüllendirmeye ne de cezalandırmaya yetkiliydi. Pompeius kimsenin ona gitmesine, onun on temsilciyle birlikte yazıp dağıttıklarına kulak asmasına izin vermiyor, bildiriler astırarak bunu yasaklıyordu; daha büyük bir kuvvetle orada bulunduğu için de korku salıyordu.

36.1

ἔτι δὲ μᾶλλον ἐφάνη τὸ γινόμενον τοῖς ἐκεῖ παροῦσι νεμεσητόν. οὔτε γὰρ τιμῆς ὁ Λούκουλλος οὔτε τιμωρίας τῶν ἐν πολέμῳ κύριος ὑπῆρχεν, οὐδʼ εἴα τινὰ Πομπήιος βαδίζειν πρὸς αὐτὸν οὐδὲ προσέχειν οἷς ἐκεῖνος ἔγραφε καὶ διένεμε μετὰ τῶν δέκα πρέσβεων, ἀλλʼ ἐκώλυεν ἐκτιθεὶς διαγράμματα καὶ φοβερὸς παρὼν ἀπὸ μείζονος δυνάμεως.

36.2Yine de dostları ikisini bir araya getirmeyi uygun gördü. Galatia'da bir köyde buluştular, birbirlerini dostça selamladılar, başarılarını karşılıklı kutladılar. Lucullus yaşça büyüktü, ama daha çok seferi ve iki zafer alayı olan Pompeius'un itibarı daha yüksekti. İkisinin de önünde, zaferleri sebebiyle defne sarılmış değnek demetleri taşınıyordu.

36.2

ὅμως δὲ ἔδοξε τοῖς φίλοις συναγαγεῖν αὐτούς καὶ συνῆλθον ἐν κώμῃ τινὶ τῆς Γαλατίας καὶ προσεῖπον ἀλλήλους φιλοφρόνως καὶ συνήσθησαν ἐπὶ τοῖς κατωρθωμένοις ἑκατέρῳ, πρεσβύτερος μὲν ὢν ὁ Λούκουλλος, ἀξίωμα δʼ ἦν τὸ Πομπηΐου μεῖζον ἀπὸ πλειόνων στρατηγιῶν καὶ δυεῖν θριάμβων. ῥάβδοι δʼ ἀμφοτέρων προηγοῦντο δαφνηφόροι διὰ τὰς νίκας.

36.3Pompeius susuz ve kurak yerlerden geçen uzun bir yol yürüdüğü için değnek demetlerine sarılı defneler kurumuştu. Bunu gören Lucullus'un liktorları, kendilerindeki taze ve yeşil defnelerden dostça Pompeius'un liktorlarına verdiler. Pompeius'un dostları bunu hayra yordu; gerçekten de Pompeius'un komutanlığını süsleyen, Lucullus'un başarıları olmuştu.

36.3

καὶ τοῦ γε Πομπηίου μακρὰν ὁδὸν διὰ τόπων ἀνύδρων καὶ αὐχμηρῶν ὁδεύσαντος τὰς δάφνας ξηρὰς περικειμένας ταῖς ῥάβδοις ἰδόντες οἱ τοῦ Λουκούλλον ῥαβδοφόροι φιλοφρονούμενοι τοῖς ἐκείνου μετέδωκαν ἐκ τῶν ἰδίων, προσφάτους καὶ θαλερὰς ἔχοντες, καὶ τὸ γινόμενον εἰς οἰωνὸν ἐτίθεντο χρηστὸν οἱ Πομπηίου φίλοι· τῷ γὰρ ὄντι τὴν ἐκείνου στρατηγίαν αἱ τούτου πράξεις ἐκόσμησαν.

36.4Ama görüşmeden makul hiçbir anlaşma çıkmadı, birbirlerinden daha da soğumuş olarak ayrıldılar. Pompeius, Lucullus'un yaptığı düzenlemeleri geçersiz kıldı, askerlerin geri kalanını alıp götürdü; ona zafer alayına katılacak yalnız bin altı yüz asker bıraktı, onlar da pek gönüllü gelmiyordu.

36.4

ἐκ δὲ τῶν λόγων πρὸς οὐδὲν ἐπιεικὲς συνέβησαν, ἀλλʼ ἔτι μᾶλλον ἀλλοτριωθέντες πρὸς ἀλλήλους ἀπῆλθον καὶ τὰς ὑπὸ τοῦ Λουκούλλου γενομένας διατάξεις ἠκύρωσεν ὁ Πομπήιος, στρατιώτας δὲ τοὺς ἄλλους ἀπαγαγών μόνους αὐτῷ χιλίους ἑξακοσίους ἀπέλιπε συνθριαμβεύσοντας, οὐδὲ τούτους μάλα προθύμως ἑπομένους.

36.5Önderlikte her şeyden önce gelen en büyük şart [askeri kendine bağlamak] bakımından Lucullus'ta öyle bir yeteneksizlik ya da talihsizlik vardı ki bu meziyet de bunca büyük öteki meziyetlerinin, yani cesaretinin, titizliğinin, zekâsının ve adaletinin yanında bulunsaydı, Roma hâkimiyetinin Asya'daki sınırı Fırat olmazdı;

36.5

οὕτω τις ἦν ἀφυὴς ἢ δυστυχὴς ὁ Λούκουλλος πρὸς τὸ πάντων ἐν ἡγεμονία πρῶτον καὶ μέγιστον ὡς, εἰ τοῦτο μετὰ τῶν ἄλλων ὑπῆρξεν αὐτῷ, τηλικούτων ὄντων καὶ τοσούτων, μετʼ ἀνδρείας, ἐπιμελείας, συνέσεως, δικαιοσύνης, οὐκ ἂν εἶχεν ἡ Ῥωμαίων ἡγεμονία τὸν Εὐφράτην τῆς Ἀσίας ὅρον,

36.6en uç bölgelere ve Hyrkania denizine kadar uzanırdı. Çünkü öteki kavimler daha önce Tigranes'e yenilmişti. Parthların gücü de Lucullus zamanında Crassus'a karşı ortaya çıktığı kadar büyük ve onun kadar derli toplu değildi; iç savaşlar ve komşu savaşları yüzünden Armenialıların saldırılarına bile karşı koyacak hâlde değildi. Oysa bana öyle geliyor ki Lucullus, kendi eliyle vatanına sağladığı yararlardan daha büyük bir zararı başkaları eliyle vermiştir:

36.6

ἀλλὰ τὰ ἔσχατα καὶ τὴν Ὑρκανίαν θάλατταν, τῶν μὲν ἄλλων ἐθνῶν Τιγράνῃ προηττημένων, τῆς δὲ Πάρθων δυνάμεως οὐχ ὅση κατὰ Κράσσον ἐξεφάνη τοσαύτης καὶ κατὰ Λούκουλλον οὔσης οὐδʼ ὁμοίως συνεστώσης, ἀλλʼ ὑπ ἐμφυλίων καὶ προσοίκων πολέμων οὐδʼ Ἀρμενίους ὑβρίζοντας ἐρρωμένης ἀμύνεσθαι. νῦν δέ μοι δοκεῖ Λούκουλλος ὧν ὠφέλησε διʼ αὑτοῦ τὴν πατρίδα βλάψαι μείζονα διʼ ἑτέρων·

36.7Armenia'da Parthların yanı başına dikilen zafer anıtları, Tigranokerta, Nisibis, buralardan Roma'ya taşınan büyük servet ve zafer alayında tutsak gibi gezdirilen Tigranes'in tacı, Crassus'u Asya seferine heveslendirdi; barbarları ganimet ve yağmadan başka bir şey saymıyordu. Ama Parth oklarıyla karşılaşınca çok geçmeden Lucullus'un düşmanın akılsızlığı ve gevşekliği sayesinde değil, kendi cesareti ve ustalığı sayesinde üstün geldiğini göstermiş oldu. Ama bunlar daha sonra oldu.

36.7

τὰ γὰρ ἐν Ἀρμενίᾳ τρόπαια Πάρθων πλησίον ἑστῶτα καὶ Τιγρανόκερτα καὶ Νίσιβις καὶ πλοῦτος ἐκ τούτων πολὺς εἰς Ῥώμην κομισθεὶς καὶ τὸ Τιγράνου διάδημα πομπευθὲν αἰχμάλωτον ἐπῆρε Κράσσον ἐπὶ τὴν Ἀσίαν, ὡς λάφυρα καὶ λείαν τοὺς βαρβάρους, ἄλλο δʼ οὐδὲν ὄντας. ταχὺ μέντοι τοῖς Πάρθων τοξεύμασιν ἐντυχών ἀπέδειξε τὸν Λούκουλλον οὐκ ἀφροσύνῃ καὶ μαλακίᾳ τῶν πολεμίων, αὑτοῦ δὲ τόλμῃ καὶ δεινότητι περιγενόμενον. ἀλλὰ ταῦτα μὲν ὕστερον.

37.137. Bölüm

Lucullus Roma'ya döndüğünde önce kardeşi Marcus'u, Sulla'nın emriyle quaestorluğunda yaptığı işler yüzünden Caius Memmius tarafından suçlanmış buldu. Marcus beraat edince Memmius doğrudan Lucullus'a yöneldi, halkı kışkırttı; çok şeyi zimmetine geçirdiğini ve savaşı uzattığını söyleyerek ona zafer alayı verilmemesi için halkı ikna etti.

37.1

ὁ δὲ Λούκουλλος ἀναβὰς εἰς Ῥώμην πρῶτον μὲν κατέλαβε τὸν ἀδελφὸν Μᾶρκον ὑπὸ Γαΐου Μεμμίου κατηγορούμενον ἐφʼ οἷς ἔπραξε ταμιεύων Σύλλα προστάξαντος. ἐκείνου δʼ ἀποφυγόντος ἐπὶ τοῦτον αὐτὸν ὁ Μέμμιος μεταβαλόμενος παρώξυνε τὸν δῆμον, καὶ ὡς πολλὰ νενοσφισμένῳ καὶ μηκύναντι τὸν πόλεμον ἔπεισεν αὐτῷ μὴ δοῦναι θρίαμβον.

37.2Lucullus büyük bir mücadeleye girdi. En önde gelenler ve en güçlüler kabilelerin arasına karışıp çok yalvarıp çabalayarak halkı güçlükle zafer alayına izin vermeye razı ettiler. Bu, kimilerininki gibi alayın uzunluğu ve taşınanların çokluğuyla göz kamaştıran kalabalık bir tören değildi. Lucullus pek çok sayıdaki düşman silahı ve kraliyet savaş makineleriyle Flaminius Sirki'ni donattı; bu başlı başına küçümsenmeyecek bir manzaraydı.

37.2

ἐλθόντος δʼ εἰς ἀγῶνα τοῦ Λουκούλλου μέγαν οἱ πρῶτοι καὶ δυνατώτατοι καταμίξαντες ἑαυτοὺς ταῖς φυλαῖς πολλῇ δεήσει καὶ σπουδῇ μόλις ἔπεισαν τὸν δῆμον ἐπιτρέψαι θριαμβεῦσαι, οὐχ, ὥσπερ ἔνιοι, μήκει τε πομπῆς καὶ πλήθει τῶν κομιζομένων ἐκπληκτικὸν καὶ ὀχλώδη θρίαμβον, ἀλλὰ τοῖς μὲν ὅπλοις τῶν πολεμίων οὖσι παμπόλλοις καὶ τοῖς βασιλικοῖς μηχανήμασι τὸν Φλαμίνειον ἱππόδρομον διεκόσμησε· καὶ θέα τις ἦν αὐτὴ καθʼ ἑαυτὴν οὐκ εὐκαταφρόνητος·

37.3Alayda zırhlı süvarilerden birkaçı, tırpanlı arabalardan on tanesi, kralın dostları ve komutanlarından altmış kişi geçti, bronz mahmuzlu yüz on uzun gemi de birlikte getirildi. Ayrıca Mithridates'in altı ayak boyunda altın heykeli, değerli taşlarla işlenmiş bir kalkan, yirmi sedye gümüş eşya, otuz iki sedye de altın kadeh, silah ve para taşındı.

37.3

ἐν δὲ τῇ πομπῇ τῶν τε καταφράκτων ἱππέων ὀλίγοι καὶ τῶν δρεπανηφόρων ἁρμάτων δέκα παρῆλθον, ἑξήκοντα δὲ φίλοι καὶ στρατηγοὶ τῶν βασιλικῶν, μακραὶ δὲ χαλκέμβολοι νῆες ἑκατὸν καὶ δέκα ἅμα παρεκομίσθησαν, αὐτοῦ τε Μιθριδάτου χρύσεος ἑξάπους κολοσσός, καὶ θυρεός τις διάλιθος, καὶ φορήματα εἴκοσι μὲν ἀργυρῶν σκευῶν, χρυσῶν δʼ ἐκπωμάτων καὶ ὅπλων καὶ νομίσματος δύο καὶ τριάκοντα.

37.4Bunları insanlar taşıyordu. Sekiz katır altın yataklar, elli altı katır eritilmiş gümüş, yüz yedi katır da iki milyon yedi yüz bine biraz eksik gümüş sikke taşıyordu. Levhalarda, Lucullus'un korsan savaşı için Pompeius'a ve devlet hazinesi görevlilerine verdiği paraların dökümü yazılıydı; bunun dışında her askerin dokuz yüz elli drahmi aldığı da belirtiliyordu. Bütün bunların ardından şehre ve "vicus" dedikleri çevre köylere görkemli bir ziyafet verdi.

37.4

ταῦτα μὲν οὖν ἄνδρες παρεκόμιζον ἡμίονοι δʼ ὀκτὼ κλίνας χρυσᾶς ἔφερον, ἓξ δὲ καὶ πεντήκοντα κεχωνευμένον ἀργύριον, ἄλλοι δʼ ἑκατὸν ἑπτὰ νομίσματος ἀργυροῦ, μικρῷ τινι δεούσας ἑβδομήκοντα καὶ διακοσίας μυριάδας, ἐν δὲ δέλτοις ἀναγραφαὶ τῶν ἤδη δεδομένων χρημάτων ὑπʼ αὐτοῦ Πομπηΐῳ πρὸς τὸν πειρατικὸν πόλεμον καὶ τοῖς ἐπὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ χωρὶς ὅτι στρατιώτης ἕκαστος ἐνακοσίας καὶ πεντήκοντα δραχμὰς ἔλαβεν. ἐπὶ τούτοις τήν τε πόλιν εἱστίασε λαμπρῶς καὶ τὰς περιοικίδας κώμας, ἃς οὐΐκους καλοῦσι.

38.138. Bölüm

Hafifmeşrep ve kötü bir kadın olan Clodia'dan ayrıldıktan sonra Cato'nun kız kardeşi Servilia ile evlendi; bu evlilik de mutlu olmadı. Clodia'nın kusurlarından yalnız biri, kardeşleriyle ilgili çıkan dedikodu bu kadında yoktu; geri kalan her bakımdan o da aynı ölçüde iğrenç ve taşkındı. Lucullus, Cato'ya saygısından katlanmak zorunda kaldı, ama sonunda vazgeçti.

38.1

τῆς δὲ Κλωδίας ἀπηλλαγμένος, οὔσης ἀσελγοῦς καὶ πονηρᾶς, Σερουϊλίαν ἔγημεν, ἀδελφὴν Κάτωνος, οὐδὲ τοῦτον εὐτυχῆ γάμον. ἓν γὰρ οὐ προσῆν αὐτῷ τῶν Κλωδίας κακῶν μόνον, ἡ τῶν ἀδελφῶν διαβολή· τἆλλα δὲ βδελυρὰν ὁμοίως οὖσαν καὶ ἀκόλαστον ἠναγκάζετο φέρειν αἰδούμενος Κάτωνα, τέλος δὲ ἀπεῖπεν.

38.2Senatoya büyük umutlar vermişti: Pompeius'un tiranlığına karşı bu adamı bir set olarak, büyük bir şöhret ve güce dayanan bir aristokrasi savunucusu olarak elinde tutacağını sanıyordu. Ama Lucullus devlet işlerini bırakıp çekildi. Ya devletin artık dizginlenemez ve hasta olduğunu görüyordu ya da kimilerinin dediği gibi şöhrete doymuştu ve pek de mutlu bitmeyen bunca mücadele ve zahmetten sonra hayatın en kolay ve en rahat yanına kendini bırakıyordu.

38.2

ἐλπίδας δὲ θαυμαστὰς τῇ βουλῇ παρασχών, ὡς ἐχούσῃ τὸν ἄνδρα τοῦτον ἀντίταγμα πρὸς τὴν τοῦ Πομπηίου τυραννίδα καὶ τῆς ἀριστοκρατίας πρόμαχον ἀπὸ δόξης καὶ δυνάμεως ὁρμώμενον μεγάλης, ἐγκατέλιπε καὶ προήκατο τὴν πολιτείαν, εἴτε δυσκάθεκτον ἤδη καὶ νοσοῦσαν ὁρῶν εἴθʼ, ὥς φασιν ἔνιοι, μεστὸς ὢν δόξης καὶ πρὸς τὸ ῥᾷστον ἀναπίπτων τοῦ βίου καὶ μαλακώτατον ἐκ πολλῶν ἀγώνων καὶ πόνων οὐκ εὐτυχέστατον τέλος λαβόντων.

38.3Kimileri onun bu büyük değişikliğini övüyor, Marius'un başına gelenin onun başına gelmediğini söylüyor. Marius, Kimbri zaferlerinden ve o güzel, büyük başarılardan sonra böylesi bir şerefin imrenilen sahibi olarak kendini dinlendirmek istememiş, şöhret ve iktidar açgözlülüğüyle yaşlı başıyla genç adamlarla siyaset kavgasına girerek korkunç işlere ve işlerinden de korkunç felaketlere sürüklenmişti. Yine onlara göre Cicero da Catilina'dan sonra geri çekilip öyle yaşlansa, Scipio da Kartaca'ya Numantia'yı ekledikten sonra dursa daha iyi ederdi;

38.3

οἱ μὲν γὰρ ἐπαινοῦσιν αὐτοῦ τὴν τοσαύτην μεταβολήν, τὸ Μαρίου πάθος μὴ παθόντος, ὃς ἐπὶ ταῖς Κιμβρικαῖς νίκαις καὶ τοῖς καλοῖς καὶ μεγάλοις ἐκείνοις κατορθώμασιν οὐκ ἠθέλησεν αὑτὸν ἀνεῖναι τιμῇ τοσαύτῃ ζηλωτόν, ἀλλʼ ἀπληστίᾳ δόξης καὶ ἀρχῆς νέοις ἀνδράσι γέρων ἀντιπολιτευόμενος εἰς ἔργα δεινὰ καὶ πάθη δεινότερα τῶν ἔργων ἐξώκειλε· βέλτιον δʼ ἂν καὶ Κικέρωνα γηρᾶσαι μετὰ Κατιλίναν ὑποστειλάμενον καὶ Σκηπίωνα Καρχηδόνι προσθέντα Νομαντίαν, εἶτα παυσάμενον·

38.4çünkü siyaset yarışının da bir bitiş noktası vardı: siyaset yarışlarında da, atletizm yarışlarındaki gibi, güç ve gençlik tükenince insan rezil olurdu. Crassus ile Pompeius'un çevresindekiler ise Lucullus'u kendini hazza ve savurganlığa bıraktı diye alaya alıyordu; sanki o yaştaki biri için lüks içinde yaşamak, siyaset yapmaktan ve ordu yönetmekten daha uygunsuz değilmiş gibi.

38.4

εἶναι γάρ τινα καὶ πολιτικῆς περιόδου κατάλυσιν τῶν γὰρ ἀθλητικῶν ἀγώνων τοὺς πολιτικοὺς οὐδὲν ἧττον ἀκμῆς καὶ ὥρας ἐπιλιπούσης ἐλέγχεσθαι. οἱ δὲ περὶ τὸν Κράσσον καὶ Πομπήϊον ἐχλευάζον τὸν Λούκουλλον εἰς ἡδονὴν ἀφεικότα καὶ πολυτέλειαν αὑτόν, ὥσπερ οὐ τοῦ τρυφᾶν μᾶλλον τοῖς τηλικούτοις παρʼ ἡλικίαν ὄντος ἢ τοῦ πολιτεύεσθαι καὶ στρατηγεῖν.

39.139. Bölüm

Lucullus'un hayatını okurken, eski komedyalarda olduğu gibi, ilk bölümlerde siyaset ve seferlerle, sonrakilerde içki âlemleri, ziyafetler, neredeyse şenlik alayları, meşaleler ve her türlü eğlenceyle karşılaşırız.

39.1

ἔστι δʼ οὖν τοῦ Λουκούλλου βίου, καθάπερ ἀρχαίας κωμῳδίας, ἀναγνῶναι τὰ μὲν πρῶτα πολιτείας καὶ στρατηγίας, τὰ δʼ ὕστερα πότους καὶ δεῖπνα καὶ μονονουχὶ κώμους καὶ λαμπάδας καὶ παιδιὰν ἅπασαν.

39.2Çünkü ben masraflı binaları, gezinti yollarının ve hamamların yapımını, hele resimleri, heykelleri ve bu sanatlara gösterilen ilgiyi de eğlenceden sayarım. Lucullus bu eserleri büyük paralar harcayarak topluyor, seferlerden biriktirdiği büyük ve göz alıcı serveti bu işlere su gibi akıtıyordu. Öyle ki lüksün bu kadar ilerlediği bugün bile Lucullus bahçeleri kral bahçelerinin en görkemlileri arasında sayılır.

39.2

εἰς παιδιὰν γὰρ ἔγωγε τίθεμαι καὶ οἰκοδομὰς πολυτελεῖς καὶ κατασκευὰς περιπάτων καὶ λουτρῶν καὶ ἔτι μᾶλλον γραφὰς καὶ ἀνδριάντας καὶ τὴν περὶ ταύτας τὰς τέχνας σπουδήν, ἃς ἐκεῖνος συνῆγε μεγάλοις ἀναλώμασιν, εἰς ταῦτα τῷ πλούτῳ ῥύδην καταχρώμενος, ὃν ἠθροίκει πολὺν καὶ λαμπρὸν ἀπὸ τῶν στρατειῶν, ὅπου καὶ νῦν, ἐπίδοσιν τοιαύτην τῆς τρυφῆς ἐχούσης, οἱ Λουκουλλιανοὶ κῆποι τῶν βασιλικῶν ἐν τοῖς πολυτελεστάτοις ἀριθμοῦνται.

39.3Deniz kıyısında ve Neapolis çevresindeki yapılarında tepeleri büyük tünellerle delip havada asılı gibi bırakmış, evlerin çevresine balık beslenen deniz halkaları ve kanallar dolandırmış, deniz üstünde köşkler yaptırmıştı. Bunları gören Stoacı Tubero ona "togalı Kserkses" dedi.

39.3

τὰ δʼ ἐν τοῖς παραλίοις καὶ περὶ Νέαν πόλιν ἔργα, λόφους ἀνακρεμαννύντος αὐτὸν μεγάλοις ὀρύγμασι καὶ τροχοὺς θαλάσσης καὶ διαδρομὰς ἰχθυοτρόφους τοῖς οἰκητηρίοις περιελίσσοντος καὶ διαίτας ἐναλίους κτίζοντος, ὁ Στωικὸς Τουβέρων θεασάμενος Ξέρξην αὐτὸν ἐκ τηβέννου προσηγόρευσεν.

39.4Tusculum dolaylarında da etrafı gören manzaralı konutları, açık salonları ve gezinti yolları vardı. Pompeius oraya gittiğinde, köşkünü yaz için mükemmel düzenlediğini ama kışın oturulamaz hâle getirdiğini söyleyerek Lucullus'u eleştirdi. Lucullus gülerek şöyle dedi: "Sen beni turnalarla leylekler kadar bile akılsız mı sanıyorsun, mevsimlerle birlikte yerimi değiştirmez miyim?"

39.4

ἦσαν δʼ αὐτῷ περὶ Τοῦσκλον ἐγχώριοι δίαιται καὶ κατασκοπαὶ περιόπτων καὶ κατασκευαὶ ἀναπεπταμένων ἀνδρώνων καὶ περιπάτων, ἐν αἷς ὁ Πομπήιος γενόμενος ἐμέμφετο τὸν Λούκουλλον, ὅτι πρὸς θέρος ἄριστα διαθεὶς τὴν ἔπαυλιν ἀοίκητον ἐν χειμῶνι πεποίηκε, γελάσας οὖν ἐκεῖνος εἶτα, ἔφη, σοὶ δοκῶ ἐλάττονα τῶν γεράνων νοῦν ἔχειν καὶ τῶν πελαργῶν, ὥστε ταῖς ὥραις μὴ συμμεταβάλλειν τὰς διαίτας ;

39.5Bir praetor bir gösteriyi görkemli yapmak için uğraşıyor, koronun süsü olarak mor pelerinler arıyordu. Lucullus bakıp varsa vereceğini söyledi, ertesi gün de kaç tane gerektiğini sordu. Praetor yüz tanesinin yeteceğini söyleyince iki katını almasını istedi. Şair Flaccus da bu konuda, gözden kaçan ve bilinmeyen şeylerin görünenlerden çok olmadığı yerde servet aramadığını söyler.

39.5

στρατηγοῦ δέ ποτε φιλοτιμουμένου περὶ θέας καὶ χορῷ τινι κόσμον αἰτουμένου πορφυρᾶς χλαμύδας ἀπεκρίνατο σκεψάμενος, ἂν ἔχῃ, δώσειν, εἶτα μεθʼ ἡμέραν ἠρώτησεν αὐτὸν, ὁπόσων δέοιτο. τοῦ δὲ ἑκατὸν ἀρκέσειν φήσαντος ἐκέλευσε λαβεῖν δὶς τοσαύτας εἰς ὃ καὶ Φλάκκος ὁ ποιητὴς ἐπιπεφώνηκεν, ὡς οὐ νομίζει πλοῦτον, οὗ μὴ τὰ παρορώμενα καὶ λανθάνοντα πλείονα τῶν φαινομένων ἐστί.

40.140. Bölüm

Lucullus'un günlük yemekleri sonradan görme işiydi. Yalnız mor örtüler, taş işlemeli kadehler, korolar ve araya sokulan dinletilerle değil, her türden yiyeceklerin ve aşırı özenle yapılmış tatlıların hazırlığıyla da kendini bayağı insanlara imrendiriyordu. Bu yüzden Pompeius hastalığı sırasında beğeni topladı:

40.1

Νεόπλουτα δʼ ἦν τοῦ Λουκούλλου τὰ δεῖπνα τὰ καθʼ ἡμέραν, οὐ μόνον στρωμναῖς ἁλουργέσι καὶ διαλίθοις ἐκπώμασι καὶ χοροῖς καὶ ἀκροάμασιν ἐπεισοδίοις, ἀλλʼ ὄψων τε παντοδαπῶν καὶ πεμμάτων περιττῶς διαπεπονημένων παρασκευαῖς ζηλωτὸν ἀνελευθέροις ποιοῦντος ἑαυτόν. ὁ γοῦν Πομπήιος εὐδοκίμησε νοσῶν·

40.2Hekim ona ardıç kuşu yemesini söylemiş, hizmetkârlar da yazın ardıç kuşunun Lucullus'un besi yerinden başka yerde bulunamayacağını bildirmişlerdi. Pompeius oradan aldırmadı. Hekime "Demek Lucullus sefa sürmese Pompeius yaşayamazdı, öyle mi?" dedi ve kolay bulunan başka bir şey hazırlanmasını istedi.

40.2

τοῦ γὰρ ἰατροῦ κίχλην αὐτὸν λαβεῖν κελεύσαντος, τῶν δʼ οἰκετῶν οὐκ ἂν εὑρεῖν ἀλλαχόθι φαμένων θέρους ὥρᾳ κίχλην ἢ παρὰ Λουκούλλῳ σιτευομένην, οὐκ εἴασε λαβεῖν ἐκεῖθεν, ἀλλʼ εἰπὼν πρὸς τὸν ἰατρόν οὐκοῦν, εἰ μὴ Λούκουλλος ἐτρύφα, Πομπήιος οὐκ ἂν ἔζησεν; ἄλλο τι παρασκευάσαι τῶν εὐπορίστων ἐκέλευσε.

40.3Cato onun dostu ve akrabasıydı, ama yaşayışından o kadar rahatsızdı ki bir genç senatoda sadelik ve itidal üzerine yersiz, uzun ve bıktırıcı bir konuşma yapınca Cato ayağa kalkıp "Crassus gibi zenginleşip Lucullus gibi yaşayarak Cato gibi konuşmaya son vermeyecek misin?" dedi. Bazıları bu sözün söylendiğini, ama Cato'dan çıkmadığını anlatır.

40.3

Κάτων δʼ ἦν αὐτῷ φίλος καὶ οἰκεῖος, οὕτω δὲ τὸν βίον αὐτοῦ καὶ τὴν δίαιταν ἐδυσχέραινεν, ὥστε, νέου τινὸς ἐν τῇ βουλῇ λόγον ἐπαχθῆ καὶ μακρὸν ἀκαίρως ὑπὲρ εὐτελείας καὶ σωφροσύνης διελθόντος, ἐπαναστὰς ὁ Κάτων οὐ παύσῃ, ἔφη, σὺ πλουτῶν μὲν ὡς Κράσσος, ζῶν δʼ ὡς Λούκουλλος, λέγων δὲ ὡς Κάτων; ἔνιοι δὲ τοῦτο ῥηθῆναι μὲν οὕτως, ὑπὸ Κάτωνος δὲ οὐ λέγουσιν.

41.141. Bölüm

Lucullus'un bu hayattan yalnız haz almakla kalmayıp gurur da duyduğu aktarılan hikâyelerden bellidir. Anlatıldığına göre Roma'ya gelen bazı Yunanlara günlerce ziyafet vermiş. Onlar da tam Yunanlara yaraşır bir duyguya kapılıp her gün kendileri yüzünden bunca masraf yapılıyor diye utanmış, davetlerden kaçınmaya başlamışlar.

41.1

ὁ μέντοι Λούκουλλος οὐχ ἡδόμενος μόνον, ἀλλὰ καὶ σεμνυνόμενος τῷ βίῳ τούτῳ δῆλος ἦν ἐκ τῶν ἀπομνημονευομένων, λέγεται γὰρ Ἕλληνας ἀνθρώπους ἀναβάντας εἰς Ῥώμην ἑστιᾶν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας, τοὺς δʼ ὄντως Ἑλληνικόν τι παθόντας, αἰσχύνεσθαι καὶ διωθεῖσθαι τὴν κλῆσιν, ὡς διʼ αὐτοὺς καθʼ ἡμέραν τοσούτων ἀναλισκομένων·

41.2Lucullus gülümseyerek onlara şöyle demiş: "Bunların bir kısmı sizin için de yapılıyor, ey Yunanlar; ama çoğu Lucullus için yapılıyor." Bir defasında tek başına yemek yerken tek sofrayla ölçülü bir yemek hazırlanmıştı. Öfkelenip bu işe bakan köleyi çağırdı. Köle, davetli olmadığı için pahalı bir şey isteyeceğini sanmadığını söyleyince "Ne diyorsun?" dedi. "Bugün Lucullus'un Lucullus'ta yemek yediğini bilmiyor muydun?"

41.2

τὸν οὖν Λούκουλλον εἰπεῖν μειδιάσαντα πρὸς αὐτούς· γίνεται μέν τι τούτων καὶ διʼ ὑμᾶς, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες· τὰ μέντοι πλεῖστα γίνεται διὰ Λούκουλλον. ἐπεὶ δὲ μόνου δειπνοῦντος αὐτοῦ μία τράπεζα καὶ μέτριον παρεσκευάσθη δεῖπνον, ἠγανάκτει καλέσας τὸν ἐπὶ τούτῳ τεταγμένον οἰκέτην. τοῦ δὲ φήσαντος, ὡς οὐκ ᾤετο μηδενὸς κεκλημένου πολυτελοῦς τινος αὐτὸν δεήσεσθαι τί λέγεις; εἶπεν, οὐκ ᾔδεις, ὅτι σήμερον παρὰ Λουκούλλῳ δειπνεῖ Λούκουλλος;

41.3Bu konu tabii ki şehirde çok konuşuluyordu. Lucullus bir gün forumda boş boş otururken yanına Cicero ile Pompeius geldi. Cicero en yakın dostlarından biriydi; Pompeius'la ise komutanlık yüzünden arası açıktı, ama sık sık görüşüp birbirleriyle dostça konuşurlardı.

41.3

ὄντος δὲ περὶ τούτου, ὡς εἰκὸς, ἐν τῇ πόλει λόγου πολλοῦ, προσῆλθον αὐτῷ κατʼ ἀγορὰν σχολὴν ἄγοντι Κικέρων καὶ Πομπήιος, ὁ μέν ἐν τοῖς μάλιστα φίλος ὢν καὶ συνήθης, Πομπηΐῳ δʼ ἦν μέν ἐκ τῆς στρατηγίας διαφορὰ πρὸς αὐτόν, εἰώθεισαν δὲ χρῆσθαι καὶ διαλέγεσθαι πολλάκις ἐπιεικῶς ἀλλήλοις.

41.4Cicero onu selamlayıp görüşmeye müsait olup olmadığını sordu. Lucullus "Elbette" deyip onları buyur edince, "Biz bugün sende yemek yemek istiyoruz" dedi, "ama yalnız senin için hazırlanmış ne varsa ondan." Lucullus nazlanıp başka bir güne ertelemelerini isteyince kabul etmediler. Kendisine hazırlanandan fazlasını emretmesin diye kölelerle konuşmasına da izin vermediler.

41.4

ἀσπασάμενος οὖν ὁ Κικέρων αὐτὸν ἠρώτησεν, ὅπως ἔχει πρὸς ἔντευξιν τοῦ δὲ φήσαντος, ὡς ἄριστα, καὶ παρακαλοῦντος ἐντυγχάνειν ἡμεῖς, ἔφη, βουλόμεθα δειπνῆσαι παρά σοὶ τήμερον οὕτως, ὅπως ἐστί σοι παρεσκευασμένα θρυπτομένου δὲ τοῦ Λουκούλλου καὶ μεταλαβεῖν ἡμέραν ἀξιοῦντος οὐκ ἔφασαν ἐπιτρέψειν, οὐδʼ εἴων διαλέγεσθαι τοῖς οἰκέταις, ἵνα μή τι πλέον κελεύσῃ γενέσθαι τῶν αὐτῷ γινομένων,

41.5Yalnız, ricası üzerine, gözlerinin önünde bir köleye bugün Apollon'da yemek yiyeceğini söylemesine izin verdiler. Evin pahalı salonlarından birinin adı buydu. Böylece kurnazca bir oyun oynamış, onlar da anlamamıştı. Çünkü anlaşılan her yemek salonunun belli bir yemek tutarı, kendine özgü bir donanımı ve hazırlığı vardı; köleler nerede yemek istediğini duyar duymaz ne kadar harcanacağını, yemeğin süs ve düzen bakımından nasıl olması gerektiğini bilirlerdi. Apollon'da yemek ise âdet olarak elli bin drahmiye mal oluyordu.

41.5

πλὴν τοσοῦτο μόνον αἰτουμένῳ συνεχώρησαν εἰπεῖν πρὸς ἕνα τῶν οἰκετῶν ἐναντίον ἐκείνων, ὅτι τήμερον ἐν τῷ Ἀπόλλωνι δειπνήσοι· τοῦτο γάρ τις εἶχε τῶν πολυτελῶν οἴκων ὄνομα· καὶ τοῦτο σεσοφισμένος ἐλελήθει τοὺς ἄνδρας, ἑκάστῳ γὰρ, ὡς ἔοικε, δειπνητηρίῳ τεταγμένον ἦν τίμημα δείπνου, καὶ χορηγίαν ἰδίαν καὶ παρασκευὴν ἕκαστον εἶχεν, ὥστε τοὺς δούλους ἀκούσαντας, ὅπου βούλεται δειπνεῖν, εἰδέναι, πόσον δαπάνημα καὶ ποῖόν τι κόσμῳ καὶ διαθέσει γενέσθαι δεῖ τὸ δεῖπνον εἰώθει δὲ δειπνεῖν ἐν τῷ Ἀπόλλωνι πέντε μυριάδων·

41.6O gün de bu kadar harcandı. Pompeius ve yanındakileri, masrafın bu büyüklüğüne rağmen hazırlığın hızı şaşırttı. Lucullus serveti bu işlerde, gerçekten tutsak bir barbarmış gibi hor kullanıyordu.

41.6

καὶ τότε τοσούτου τελεσθέντος ἐξέπληξε τοὺς περὶ τὸν Πομπήϊον ἐν τῷ μεγέθει τῆς δαπάνης τὸ τάχος τῆς παρασκευῆς, εἰς ταῦτα μέν οὖν ὑβριστικῶς ἐχρῆτο τῷ πλούτῳ καθάπερ ὄντως αἰχμαλώτῳ καὶ βαρβάρῳ.

42.142. Bölüm

Kitap toplamaya verdiği emek ise ciddiye alınmaya ve anılmaya değer. Çok sayıda ve güzel yazılmış kitap topladı, bunları kullandırması da edinmesinden daha şerefli oldu. Kütüphaneleri herkese açıktı. Çevresindeki gezinti yolları ve okuma salonları, Muses'in bir konağına gider gibi oraya gelen, öteki işlerinden sevinçle kaçıp bütün gününü birlikte geçiren Yunanları engelsizce ağırlıyordu.

42.1

σπουδῆς δʼ ἄξια καὶ λόγου τὰ περὶ τὴν τῶν βιβλίων κατασκευήν, καὶ γὰρ πολλὰ καὶ γεγραμμένα καλῶς συνῆγεν, ἥ τε χρῆσις ἦν φιλοτιμοτέρα τῆς κτήσεως, ἀνειμένων πᾶσι τῶν βιβλιοθηκῶν, καὶ τῶν περὶ αὐτὰς περιπάτων καὶ σχολαστηρίων ἀκωλύτως ὑποδεχομένων τοὺς Ἕλληνας ὥσπερ εἰς Μουσῶν τι καταγώγιον ἐκεῖσε φοιτῶντας καὶ συνδιημερεύοντας ἀλλήλοις, ἀπὸ τῶν ἄλλων χρειῶν ἀσμένως ἀποτρέχοντας.

42.2Çoğu zaman kendisi de gezinti yollarına çıkıp bilginlerle vakit geçirir, devlet işlerinde olanlara da ne isterlerse yardım ederdi. Kısacası evi, Roma'ya gelen Yunanlar için bir ocak ve bir prytaneion idi. Felsefenin bütününü benimsiyor, her koluna sıcak bakıyor, ama baştan beri Akademia'ya özel bir sevgi ve heves duyuyordu. Bu, "Yeni" denilen Akademia değildi,

42.2

πολλάκις δὲ καὶ συνεσχόλαζεν αὐτὸς ἐμβάλλων εἰς τοὺς περιπάτους τοῖς φιλολόγοις καὶ τοῖς πολιτικοῖς συνέπραττεν ὅτου δέοιντο· καὶ ὅλως ἑστία καὶ πρυτανεῖον Ἑλληνικὸν ὁ οἶκος ἦν αὐτοῦ τοῖς ἀφικνουμένοις εἰς Ῥώμην. φιλοσοφίαν δὲ πᾶσαν μὲν ἠσπάζετο καὶ πρὸς πᾶσαν εὐμενὴς ἦν καὶ οἰκεῖος, ἴδιον δὲ τῆς Ἀκαδημείας ἐξ ἀρχῆς ἔρωτα καὶ ζῆλον ἔσχεν, οὐ τῆς νέας λεγομένης,

42.3gerçi o Akademia o zamanlar Karneades'in öğretileriyle Philon eliyle çiçeklenmekteydi; söz konusu olan, başında ikna edici ve usta bir hatip olan Askalonlu Antiokhos'un bulunduğu Eski Akademia'ydı. Lucullus büyük çabayla onu dostu ve yakını yapmış, Cicero'nun da aralarında bulunduğu Philon'un öğrencilerine karşı çıkarmıştı.

42.3

καίπερ ἀνθούσης τότε τοῖς Καρνεάδου λόγοις διὰ Φίλωνος, ἀλλὰ τῆς παλαιᾶς, πιθανὸν ἄνδρα καὶ δεινὸν εἰπεῖν τότε προστάτην ἐχούσης τὸν Ἀσκαλωνίτην Ἀντίοχον, ὃν πάσῃ σπουδῇ ποιησάμενος φίλον ὁ Λούκουλλος καὶ συμβιωτὴν ἀντέταττε τοῖς Φίλωνος ἀκροαταῖς, ὧν καὶ Κικέρων ἦν.

42.4Cicero bu okul üzerine çok güzel bir kitap yazdı; kitapta kavrama lehindeki görüşü Lucullus'a, karşıt görüşü de kendine söyletti. Kitabın adı Lucullus'tur. Daha önce söylendiği gibi, iki adam çok yakın dosttular ve siyasette aynı yolu tutuyorlardı. Çünkü Lucullus kendini siyasetten bütünüyle de çekmiş değildi;

42.4

καὶ σύγγραμμά γε πάγκαλον ἐποίησεν εἰς τὴν αἵρεσιν, ἐν ᾧ τὸν ὑπὲρ τῆς καταλήψεως λόγον Λουκούλλῳ περιτέθεικεν, αὑτῷ δὲ τὸν ἐναντίον. Λούκουλλος δʼ ἀναγέγραπται τὸ βιβλίον. ἦσαν δʼ, ὥσπερ εἴρηται, φίλοι σφόδρα καὶ κοινωνοὶ τῆς ἐν πολιτείᾳ προαιρέσεως· οὐδὲ γὰρ αὖ πάμπαν ἀπηλλάχει τῆς πολιτείας ἑαυτὸν ὁ Λούκουλλος,

42.5yalnız en büyük ve en güçlü olma hırsını ve yarışını, tehlikesiz ve hakaretsiz olmadığı için hemen Crassus'la Cato'ya bıraktı. Lucullus birinciliği reddedince, Pompeius'un gücünden kuşkulananlar bu ikisini senatonun öncüsü yaptılar. Kendisi foruma dostları için iniyor, senatoya ise Pompeius'un bir girişimini ya da hırsını boşa çıkarmak gerektiğinde gidiyordu.

42.5

ἀλλὰ τὴν ὑπὲρ τοῦ μέγιστος εἶναι καὶ πλεῖστον δύνασθαι φιλοτιμίαν καὶ ἅμιλλαν, ὡς οὔτε ἀκίνδυνον οὔτʼ ἀνύβριστον οὖσαν, εὐθὺς ἀφῆκε Κράσσῳ καὶ Κάτωνι· τούτους γὰρ οἱ τὴν Πομπηίου δύναμιν ὑφορώμενοι προεβάλλοντο τῆς βουλῆς, ἀπολεγομένου τοῦ Λουκούλλου τὰ πρωτεῖα· κατέβαινε δʼ εἰς τὴν ἀγορὰν διὰ τοὺς φίλους, εἰς δὲ τὴν σύγκλητον, εἰ Πομπηΐου τινὰ δέοι σπουδὴν ἢ φιλοτιμίαν ἐπηρεάσαι.

42.6Pompeius'un kralları yendikten sonra yaptığı düzenlemeleri bozdu, askerlerine toprak dağıtmak için hazırladığı öneriyi de Cato'nun yardımıyla engelledi. Bunun üzerine Pompeius, Crassus ve Caesar'ın dostluğuna, daha doğrusu suç ortaklığına sığındı. Şehri silahlı askerle doldurdu, Cato ile Lucullus'un taraftarlarını forumdan kovdu ve kararları zorla onaylattı.

42.6

καὶ τάς τε διατάξεις, ἃς ἐκεῖνος ἐποιήσατο τῶν βασιλέων κρατήσας, ἐξέκρουσε, καὶ νέμησίν τινα τοῖς στρατιώταις αὐτοῦ γράφοντος ἐκώλυσε δοθῆναι συμπράττοντος Κάτωνος, ὥστε Πομπήϊον εἰς τὴν Κράσσου καὶ Καίσαρος φιλίαν, μᾶλλον δὲ συνωμοσίαν, καταφυγεῖν καὶ πληρώσαντα τὴν πόλιν ὅπλων καὶ στρατιωτῶν βίᾳ κυρῶσαι τὰ δόγματα, τοὺς περὶ τὸν Κάτωνα καὶ Λούκουλλον ἐκβαλόντα τῆς ἀγορᾶς.

42.7En seçkin kişiler olanlara öfkelenince Pompeius'un adamları, Pompeius'a suikast hazırlarken yakaladıklarını söyleyerek Vettius adında birini ortaya çıkardılar. Adam sorguya çekildiğinde senatoda başka kişileri suçladı, halkın önünde ise Lucullus'un adını verip Pompeius'u öldürmek için onun tarafından hazırlandığını söyledi.

42.7

ἀγανακτούντων δὲ τῶν βελτίστων ἐπὶ τοῖς γινομένοις προῆγον οἱ Πομπηιανοὶ Βέττιόν τινα, συνειληφέναι λέγοντες ἐπιβουλεύοντα Πομπηίῳ. κἀκεῖνος ἀνακρινόμενος ἐν μὲν τῇ συγκλήτῳ κατηγόρησεν ἑτέρων τινῶν, ἐν δὲ τῷ δήμῳ Λούκουλλον ὠνόμασεν, ὡς ὑπʼ ἐκείνου παρεσκευασμένος ἀποκτεῖναι Πομπήιον.

42.8Kimse bu söze kulak asmadı; adamın iftira atıp kara çalmak için onlarca öne sürüldüğü hemen anlaşılmıştı. Birkaç gün sonra cesedi hapishaneden dışarı atılınca iş daha da açığa çıktı. Kendiliğinden öldüğü söyleniyordu, ama üzerinde boğulma ve dayak izleri vardı. Anlaşılan, onu hazırlayanların ta kendileri ortadan kaldırmıştı.

42.8

οὐδεὶς δὲ τῷ λόγῳ προσέσχεν, ἀλλὰ καὶ παραυτίκα δῆλος ἦν ὁ ἄνθρωπος ἐπὶ συκοφαντίᾳ καὶ διαβολῇ προηγμένος ὑπʼ αὐτῶν, καὶ μᾶλλον ἐφωράθη τὸ πρᾶγμα μετʼ ὀλίγας ἡμέρας ῥιφθέντος ἐκ τῆς εἱρκτῆς νεκροῦ, λεγομένου μὲν αὐτομάτως τεθνάναι, σημεῖα δʼ ἀγχόνης καὶ πληγῶν ἔχοντος· ἐδόκει γὰρ ὑπʼ αὐτῶν ἀνῃρῆσθαι τῶν παρεσκευακότων.

43.143. Bölüm

Bunlar Lucullus'u siyasetten daha da uzaklaştırdı. Cicero şehirden sürülüp Cato Kıbrıs'a gönderilince büsbütün çekildi. Ölümünden önce zihninin yavaş yavaş solup hastalandığı söylenir. Cornelius Nepos ise Lucullus'un yaşlılıktan ya da hastalıktan değil, azatlılarından Kallisthenes'in verdiği ilaçlarla bozulup değiştiğini yazar.

43.1

ταῦτα δὴ καὶ μᾶλλον ἀπῆγε τῆς πολιτείας τὸν Λούκουλλον. ἐπεὶ δὲ Κικέρων ἐξέπεσε τῆς πόλεως καὶ Κάτων εἰς Κύπρον ἀπεστάλη, παντάπασιν ἐξελύθη. καὶ πρό γε τῆς τελευτῆς λέγεται νοσῆσαι τὴν διάνοιαν αὐτῷ κατὰ μικρὸν ἀπομαραινομένην. Νέπως δὲ Κορνήλιος οὐχ ὑπό γήρως φησὶν οὐδὲ νόσου παραλλάξαι τὸν Λούκουλλον, ἀλλὰ φαρμάκοις ὑπό τινος τῶν ἀπελευθέρων Καλλισθένους διαφθαρέντα·

43.2Nepos'a göre ilaçlar, Kallisthenes'i daha çok sevmesi için, böyle bir etkisi olduğu sanılarak verilmişti; ama aklını başından alıp bulandırmış, öyle ki daha sağken mal varlığını kardeşi yönetmeye başlamıştı. Yine de öldüğünde halk, sanki komutanlığının ve siyasi hayatının en parlak çağında ölmüş gibi yas tuttu, sokaklara döküldü. En soylu gençler cesedi foruma taşıdı. Halk onu Sulla'nın gömüldüğü yere, Mars Tarlası'na gömmek için zorladı.

43.2

τὰ δὲ φάρμακα δοθῆναι μὲν, ὡς ἀγαπῷτο μᾶλλον ὁ Καλλισθένης ὑπʼ αὐτοῦ, τοιαύτην ἔχειν δοκοῦντα τὴν δύναμιν, ἐκστῆσαι δὲ καὶ κατακλύσαι τὸν λογισμόν, ὥστʼ ἔτι ζῶντος αὐτοῦ τὴν οὐσίαν διοικεῖν τὸν ἀδελφόν· οὐ μὴν ἀλλʼ ὡς ἀπέθανε, καθάπερ ἂν ἐν ἀκμῇ τῆς στρατηγίας καὶ τῆς πολιτείας αὐτοῦ τελευτήσαντος, ὁ δῆμος ἠχθέσθη καὶ συνέδραμε, καὶ τὸ σῶμα κομισθὲν εἰς ἀγορὰν ὑπὸ τῶν εὐγενεστάτων νεανίσκων ἐβιάζετο θάπτειν ἐν τῷ πεδίῳ τοῦ Ἄρεως, ὅπου καὶ Σύλλαν ἔθαψεν.

43.3Kimse bunu beklemiyordu, hazırlığı da kolay değildi. Kardeşi yalvarıp yakararak halkı, cenazenin Tusculum'daki çiftlikte hazırlandığı gibi yapılmasına razı etti. Kardeşi de ondan sonra uzun yaşamadı. Yaşta ve şöhrette olduğu gibi ölüm zamanında da onun biraz gerisinde kaldı; kardeşini bu kadar seven az bulunurdu.

43.3

οὐδενὸς δὲ τοῦτο προσδοκήσαντος, οὐδὲ ῥᾳδίας οὔσης τῆς παρασκευῆς, ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ δεόμενος καὶ παραιτούμενος ἔπεισεν ἐπιτρέψαι τὴν παρεσκευασμένην ἐν τῷ περὶ Τοῦσκλον ἀγρῷ τοῦ νεκροῦ κηδείαν γενέσθαι, πολὺν δʼ οὐδʼ αὐτὸς προσεβίω χρόνον, ἀλλʼ ὡς ἡλικίᾳ καὶ δόξῃ μικρὸν ἀπελείφθη, καὶ τῷ χρόνῳ τῆς τελευτῆς, φιλαδελφότατος γενόμενος.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…