İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Paralel Hayatlar: Kimon ile Lucullus'un Karşılaştırması

Κίμωνος καὶ Λουκούλλος σύγκρισις

1.11. Bölüm

Lucullus'u en çok sonu bakımından mesut sayabiliriz: kaderin iç savaşlarla devlete hazırlamakta olduğu değişiklik gelmeden ölmeye yetişti, hayatını vatanı hastayken ama henüz hürken noktaladı. Kimon'la en büyük ortak yönü de budur.

1.1

μάλιστα δʼ ἄν τις εὐδαιμονίσειε τοῦ τέλους Λεύκουλλον, ὅτι πρὸ τῆς μεταβολῆς, ἣν ἤδη κατὰ τῆς πολιτείας ἐτεκταίνετο τοῖς ἐμφυλίοις πολέμοις τὸ πεπρωμένον, ἔφθη προαποθανὼν καὶ καταλύσας ἐν νοσούσῃ μέν, ἔτι δʼ ἐλευθέρᾳ τῇ πατρίδι τὸν βίον. καὶ τοῦτό γε πάντων αὐτῷ πρὸς Κίμωνα κοινότατόν ἐστι.

1.2Çünkü Kimon da Yunanların işleri henüz karışmamışken, tam doruktayken öldü; üstelik karargâhta, komutanlık yaparken öldü. Yorgun düşmüş, boş gezen biri değildi; silahların, seferlerin ve zafer anıtlarının ödülünü ziyafette ve içkide aramıyordu. Platon, iyi yaşayanlara Hades'te ödül olarak ebedî sarhoşluğun saklandığını söyleyen Orpheusçularla işte bu yüzden alay eder.

1.2

καὶ γὰρ ἐκεῖνος οὔπω συντεταραγμένων τῶν Ἑλληνικῶν, ἀλλʼ ἀκμὴν ἐχόντων ἐτελεύτησεν, ἐπὶ στρατοπέδου μέντοι καὶ στρατηγῶν, οὐκ ἀπειρηκὼς οὐδʼ ἀλύων, οὐδέ τῶν ὅπλων καὶ τῶν στρατηγιῶν καὶ τῶν τροπαίων ἔπαθλον ποιούμενος εὐωχίας καὶ πότους, ὥσπερ Πλάτων ἐπισκώπτει τοὺς περὶ τὸν Ὀρφέα, τοῖς εὖ βεβιωκόσι φάσκοντας ἀποκεῖσθαι γέρας ἐν ?δου μέθην αἰώνιον.

1.3Boş vakit, sükûnet, zevk veren ve düşündüren konuşmalarla uğraşmak, savaşı ve siyaseti bırakmış yaşlı bir adama en yakışan avuntudur. Ama güzel işlerin sonunu gaye olarak hazza bağlamak, artık savaşların ve seferlerin Aphrodisia'sını kutlar gibi eğlenip sefa sürmek güzel Akademia'ya yakışmaz; bu, Ksenokrates'e özenen değil, Epikuros'a eğilmiş birinin işidir.

1.3

σχολὴ μὲν οὖν καὶ ἡσυχία καὶ διατριβὴ περὶ λόγους ἡδονήν τινα καὶ θεωρίαν ἔχοντας εὐπρεπέστατον ἀνδρὶ πρεσβύτῃ καὶ πεπαυμένῳ πολέμων καὶ πολιτείας παραμύθιον τὸ δʼ ἐφʼ ἡδονὴν, ὡς τέλος, καταστρέψαντα τὰς καλὰς πράξεις ἤδη λοιπὸν Ἀφροδίσια τῶν πολέμων καὶ στρατηγιῶν ἄγοντα παίζειν καὶ τρυφᾶν οὐκ ἄξια τῆς καλῆς Ἀκαδημείας, οὐδέ τὸν Ξενοκράτη ζηλοῦντος, ἀλλʼ ἐγκεκλικότος πρὸς τὸν Ἐπίκουρον.

1.4Asıl şaşırtıcı olan da budur, çünkü gençlikleri tam tersiydi: Kimon'unki kınanacak kadar taşkın, Lucullus'unki terbiyeli ve itidalli görünür. Demek ki değişimi iyiye doğru olan daha iyidir; kötü yanı yaşlanan, iyi yanı olgunlaşan tabiat daha değerlidir. Üstelik aynı ölçüde zengin oldukları hâlde serveti aynı şekilde kullanmadılar.

1.4

ὃ καὶ θαυμαστόν ἐστιν ὑπεναντίως γὰρ ἡ νεότης τοῦ μὲν ἐπίψογος καὶ ἀκόλαστος γεγονέναι δοκεῖ, τοῦ δὲ πεπαιδευμένη καὶ σώφρων, βελτίων οὖν ᾧ πρὸς τὸ βέλτιον ἡ μεταβολή· χρηστοτέρα γὰρ ἡ φύσις, ἐν ᾗ γηρᾷ μὲν τὸ χεῖρον, ἐπακμάζει δὲ τὸ ἄμεινον. καὶ μὴν ὁμοίως γε πλουτήσαντες οὐχ ὁμοίως διέθεντο τὸν πλοῦτον.

1.5Kimon'un getirdiği parayla tamamlanan Akropolis'in güney suruna, Lucullus'un barbar ganimetleriyle yaptırdığı Neapolis'teki odaları ve denizle çevrili manzaralı köşkleri benzetmek doğru olmaz. Lucullus'un pahalı, satraplara yaraşır sofrasını Kimon'un halkçı ve insancıl sofrasıyla yan yana koymak da doğru olmaz.

1.5

οὐ γὰρ ἄξιον ὁμοιῶσαι τῷ νοτίῳ τείχει τῆς ἀκροπόλεως, ὃ τοῖς ὑπὸ Κίμωνος κομισθεῖσιν ἐτελέσθη χρήμασι, τοὺς ἐν Νέᾳ πόλει θαλάμους καὶ τὰς περικλύστους ἀπόψεις, ἃς Λούκουλλος ἀπὸ τῶν βαρβαρικῶν ἐξῳκοδόμει λαφύρων οὐδέ γε τῇ Κίμωνος τραπέζῃ τὴν Λουκούλλου παραβαλεῖν, τῇ δημοκρατικῇ καὶ φιλανθρώπῳ τὴν πολυτελῆ καὶ σατραπικήν.

1.6Çünkü biri az masrafla her gün çok insanı doyuruyordu; öteki büyük paralarla sefa süren birkaç kişi için hazırlanıyordu. Yalnız, Zeus hakkı için, bu farkı zaman yaratmış olabilir. Kimon da işlerden ve seferlerden el çekip savaşsız, siyasetsiz bir yaşlılığa kendini bıraksaydı belki daha da gösterişli ve hazza düşkün bir hayat sürerdi; çünkü içkiyi ve şenliği severdi, daha önce söylendiği gibi kadınlar konusunda da adı çıkmıştı.

1.6

ἡ μὲν γὰρ ἀπὸ μικρᾶς δαπάνης πολλοὺς καθʼ ἡμέραν διέτρεφεν, ἡ δʼ εἰς ὀλίγους τρυφῶντας ἀπὸ πολλῶν παρεσκευάζετο χρημάτων, εἰ μὴ νὴ Δία τῶν πραγμάτων ἐποίει διαφορὰν ὁ χρόνος· ἄδηλον γὰρ, εἰ καὶ Κίμων ἀπὸ τῶν πράξεων καὶ στρατηγιῶν εἰς ἀπόλεμον καὶ ἀπολίτευτον γῆρας ἀφεὶς αὑτόν ἔτι μᾶλλον ἂν ἐχρήσατο σοβαρᾷ καὶ πρὸς ἡδονὴν ἀνειμένῃ διαίτῃ· καὶ γὰρ φιλοπότης καὶ πανηγυρικὸς καὶ τὰ πρὸς γυναῖκας, ὡς προείρηται, διαβεβλημένος.

1.7Ama iş ve mücadelede kazanılan başarılar başka türden hazlar verdiği için, siyasete yatkın ve hırslı tabiatları aşağı arzulardan alıkoyar, onları unutturur. Lucullus da savaşırken, komutanlık yaparken ölseydi, bana kalırsa en kınayıcı, en kusur arayan adam bile ona bir şey diyemezdi. Yaşayışları hakkında bu kadarı yeter.

1.7

αἱ δὲ περὶ τὰς πράξεις καὶ τοὺς ἀγῶνας κατορθώσεις ἡδονὰς ἑτέρας ἔχουσαι τῶν χειρόνων ἐπιθυμιῶν ἀσχολίαν ποιοῦσι καὶ λήθην ταῖς πολιτικαῖς καὶ φιλοτίμοις φύσεσιν. εἰ γοῦν καὶ Λούκουλλος ἐτελεύτησεν ἀγωνιζόμενος καὶ στρατηγῶν, οὐδʼ ἂν ὁ ψογερώτατος καὶ φιλομεμφότατος εὑρεῖν μοι δοκεῖ διαβολὴν ἐπʼ αὐτόν, καὶ ταῦτα μὲν περὶ τῆς διαίτης.

2.12. Bölüm

Savaşta ikisinin de karada ve denizde iyi savaşçı olduğu bellidir. Nasıl bir günde hem güreşte hem pankrationda taç giyen atletlere gelenek olarak "beklenmedik galip" denirse, bir günde hem kara hem deniz savaşı kazanarak Yunanistan'a zafer tacı giydiren Kimon da komutanlar arasında bir üstünlüğü hak eder.

2.1

ἐν δὲ τοῖς πολεμικοῖς ὅτι μὲν ἀμφότεροι καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλασσαν ἀγαθοὶ γεγόνασιν ἀγωνισταί δῆλον ὥσπερ δὲ τῶν ἀθλητῶν τοὺς ἡμέρᾳ μιᾷ πάλῃ καὶ παγκρατίῳ στεφανουμένους ἔθει τινὶ παραδοξονίκας καλοῦσιν, οὕτω Κίμων ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ πεζομαχίας καὶ ναυμαχίας ἅμα τροπαίῳ στεφανώσας τὴν Ἑλλάδα δίκαιός ἐστιν ἔχειν τινὰ προεδρίαν ἐν τοῖς στρατηγοῖς.

2.2Üstelik Lucullus'a komutayı vatanı verdi, Kimon ise vatanına önderliği kazandırdı. Biri müttefiklerine hükmeden vatanına düşman topraklarını kattı; öteki, başkalarının peşinden giden bir vatan devralıp onu hem müttefiklerin önderi hem düşmanın galibi yaptı. Yenilen Persleri denizi bırakmaya zorladı, Lakedaimonluları da gönüllü olarak geri çekilmeye ikna etti.

2.2

καὶ μὴν Λουκούλλῳ μὲν ἡ πατρίς, Κίμων δὲ τῇ πατρίδι τὴν ἡγεμονίαν περιέθηκε. καὶ ὁ μὲν ἀρχούσῃ τῶν συμμάχων προσεκτήσατο τὰ τῶν πολεμίων, ὁ δʼ ἄλλοις ἑπομένην παραλαβών ἅμα καὶ τῶν συμμάχων ἄρχειν καὶ τῶν πολεμίων κρατεῖν ἐποίησε, Πέρσας μὲν ἀναγκάσας ἡττηθέντας ἐκβῆναι τῆς θαλάσσης, Λακεδαιμονίους δὲ πείσας ἑκόντας ἐκστῆναι.

2.3Bir önderin en büyük işi sevgi yoluyla itaat sağlamaksa, Lucullus'u askerleri hor gördü, Kimon'a ise müttefikler hayran kaldı. Birinden ayrıldılar, ötekine geçtiler. Biri yola çıkarken emrinde olanlar tarafından terk edilmiş olarak döndü; öteki başkalarının emirlerini yerine getirmek için birlikte gönderildiği kişilere kendisi emir vererek geri geldi. Şehri için en zor üç şeyi bir arada başarmıştı: düşmanla barış, müttefiklerden önderlik, Lakedaimonlularla uyum.

2.3

εἰ τοίνυν μέγιστον ἔργον ἡγεμόνος εὐπείθειαν ἐργάσασθαι διʼ εὐνοίας, Λούκουλλος μὲν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν κατεφρονήθη, Κίμων δʼ ὑπὸ τῶν συμμάχων ἐθαυμάσθη· παρʼ οὗ μὲν γὰρ ἀπέστησαν, πρὸς ὃν δὲ μετέστησαν. καὶ ὁ μὲν ὧν ἄρχων ἐξῆλθεν, ὑπὸ τούτων ἀπολειφθεὶς ἐπανῆλθεν, ὁ δὲ μεθʼ ὧν ἑτέροις ποιήσων τὸ προσταττόμενον ἐξεπέμφθη, τούτοις αὐτὸς διδοὺς τὸ παράγγελμα κατέπλευσε, τρία τὰ πάντων δυσκολώτατα διαπεπραγμένος ὁμοῦ τῇ πόλει, πρὸς μὲν τοὺς πολεμίους εἰρήνην, παρὰ δὲ τῶν συμμάχων ἡγεμονίαν, πρὸς δὲ Λακεδαιμονίους ὁμόνοιαν.

2.4İkisi de büyük imparatorlukları yıkmaya ve bütün Asya'yı ele geçirmeye girişti, ama işi tamamlayamadı. Biri bütünüyle talih yüzünden, çünkü komutanlık yaparken ve işleri yolundayken öldü. Ötekini ise kusurdan tamamen kurtarmak mümkün değil: ordudaki anlaşmazlıkları ve şikâyetleri ya bilmedi ya gidermedi, bunlar da böyle büyük düşmanlıklara vardı.

2.4

μεγάλας τοίνυν ἐπιχειρήσαντες ἀμφότεροι καταλύειν ἡγεμονίας καὶ καταστρέφεσθαι τὴν Ἀσίαν πᾶσαν ἀτελεῖς ἐγένοντο τῶν πράξεων, ὁ μὲν καθάπαξ διὰ τὴν τύχην ἐτελεύτησε γὰρ στρατηγῶν καὶ εὐημερῶν τὸν δʼ οὐ παντελῶς ἄν τις ἐξέλοιτο τῆς παρʼ αὐτὸν αἰτίας, εἴτʼ ἠγνόησεν εἴτʼ οὐκ ἐθεράπευσε τὰς ἐν τῷ στρατιωτικῷ διαφορὰς καὶ μέμψεις, ἀφʼ ὧν εἰς τηλικαύτας ἀπεχθείας προῆλθεν.

2.5Yoksa bu da mı Kimon'la ortak? Çünkü vatandaşları onu da mahkemeye verdiler, sonunda da Platon'un dediği gibi on yıl sesini duymamak için ostrakizmayla sürdüler. Aristokrat tabiatlar kalabalıkla pek uyuşmaz, ona hoş görünmeye de pek çalışmaz. Çoğu zaman eğri gidenleri zorla düzeltmeye çalışarak canlarını sıkar, tıpkı hekimlerin sargıları gibi: bunlar çıkıkları tabiî yerine getirse de canı acıtır. Belki de bu suçtan ikisini de aklamak gerekir.

2.5

ἢ τοῦτό γε καὶ πρὸς Κίμωνα κοινόν ἐστι· καὶ γὰρ ἐκεῖνον ὑπήγαγόν τε εἰς δίκας οἱ πολῖται καὶ τελευτῶντες ἐξωστράκισαν, ἵνʼ αὐτοῦ δέκα ἐτῶν, ὥς φησιν ὁ Πλάτων, τῆς φωνῆς μὴ ἀκούσωσιν. αἱ γὰρ ἀριστοκρατικαὶ φύσεις ὀλίγα τοῖς πολλοῖς συνᾴδουσι καὶ πρὸς ἡδονὴν ἔχουσι, τὰ δὲ πολλὰ προσβιαζόμεναι τῷ κατευθύνειν διαστρεφομένους ἀνιῶσιν, ὥσπερ οἱ τῶν ἰατρῶν δεσμοί, καίπερ εἰς τὰ κατὰ φύσιν ἄγοντες τὰς παραρθρήσεις. ταύτης μὲν οὖν ἴσως ἀπαλλακτέον τῆς αἰτίας ἑκάτερον.

3.13. Bölüm

Lucullus savaşta çok daha ileri gitti: Roma ordusuyla Toros'u ilk aşan o oldu, Dicle'yi geçti, Asya krallarının merkezleri olan Tigranokerta'yı, Kabeira'yı, Sinope'yi ve Nisibis'i kralların gözü önünde alıp yaktı;

3.1

πολὺ δʼ ὁ Λούκουλλος προῆλθε τῷ πολέμῳ τόν τε Ταῦρον ὑπερβαλὼν στρατοπέδῳ Ῥωμαίων πρῶτος, καὶ τόν Τίγριν διαβάς καὶ τὰ βασίλεια τῆς Ἀσίας ἐν ὄψει τῶν βασιλέων, Τιγρανόκερτα καὶ Κάβειρα καὶ Σινώπην καὶ Νίσιβιν, ἑλὼν καὶ καταφλέξας,

3.2kuzeyi Phasis'e, doğuyu Medya'ya kadar, güneyi ve Kızıldeniz'i de Arap krallar yoluyla kendine bağladı, kralların ordularını ezdi. Yalnız onların kendilerini yakalayamadı; çünkü vahşi hayvanlar gibi ıssız yerlere, ayak basılmamış, geçit vermez ormanlara kaçıyorlardı.

3.2

καὶ τὰ μὲν βόρεια μέχρι Φάσιδος, τὰ δʼ ἑῷα μέχρι Μηδίας, τὰ δὲ πρὸς νότον καὶ τήν ἐρυθρὰν θάλασσαν οἰκειωσάμενος διὰ τῶν Ἀραβικῶν βασιλέων, συντρίψας δὲ τὰς δυνάμεις τῶν βασιλέων, ἀπολειφθεὶς δὲ μόνου τοῦ τὰ σώματα λαβεῖν, ὥσπερ θηρίων εἰς ἐρημίας καὶ ὕλας ἀστιβεῖς καὶ ἀβάτους ἀποδιδρασκόντων.

3.3Bunun büyük bir kanıtı var: Persler, Kimon'dan büyük bir darbe yememiş gibi hemen Yunanların karşısına geçtiler, Mısır'da büyük ordularını yenip yok ettiler. Tigranes ile Mithridates ise Lucullus'tan sonra ciddi bir iş yapamadı. Mithridates ilk çarpışmalarda güçten düşüp ezildiği için Pompeius'a karşı bir kez olsun kuvvetini karargâhın dışına çıkarmaya cesaret edemedi, Bosporos'a kaçtı ve orada öldü.

3.3

τεκμήριον δὲ μέγα· Πέρσαι μὲν γὰρ ὡς οὐδὲν μέγα πεπονθότες ὑπὸ Κίμωνος εὐθὺς ἀντετάττοντο τοῖς Ἕλλησι, καὶ τήν γε πολλὴν δύναμιν αὐτῶν ἐν Αἰγύπτῳ κρατήσαντες διέφθειραν, Τιγράνου δὲ καὶ Μιθριδάτου μετὰ Λούκουλλον οὐδὲν ἄλλο ἔργον ἐγένετο, ἀλλʼ ὁ μὲν ἀσθενὴς ἤδη καὶ συγκεκομμένος ὑπὸ τῶν πρώτων ἀγώνων οὐδʼ ἅπαξ ἐτόλμησε δεῖξαι Πομπηΐῳ τήν δύναμιν ἔξω τοῦ χάρακος, ἀλλὰ φυγὼν εἰς Βόσπορον κατέβη κἀκεῖ κατέστρεψε,

3.4Tigranes de silahsız ve savunmasız olarak kendini Pompeius'un önüne attı, tacını başından alıp ayaklarının dibine koydu; böylece Pompeius'a kendi başarılarıyla değil, Lucullus'un zafer alayında gezdirdikleriyle dalkavukluk ediyordu. Krallık simgelerini geri alınca da onları önceden yitirmiş biri gibi sevindi. Demek ki atletlerde olduğu gibi, rakibini sonra gelene daha zayıf bırakan daha büyük komutandır.

3.4

Τιγράνης δʼ αὐτὸς ἑαυτὸν γυμνὸν καὶ ἄνοπλον φέρων ὑπέρριψε Πομπηΐῳ, καὶ τὸ διάδημα τῆς κεφαλῆς ἀφελόμενος ἔθηκε πρὸ τῶν ποδῶν, οὐ τοῖς ἑαυτοῦ κολακεύων Πομπήϊον, ἀλλὰ τοῖς ὑπὸ Λουκούλλου τεθριαμβευμένοις. ἠγάπησε γοῦν ἀπολαμβάνων τὰ σύμβολα τῆς βασιλείας ὡς ἀφῃρημένος πρότερον. μείζων οὖν στρατηγὸς, ὥσπερ ἀθλητὴς, ὁ τῷ μεθʼ ἑαυτὸν ἀσθενέστερον παραδοὺς τόν ἀντίπαλον.

3.5Üstelik Kimon kralın gücünü parçalanmış, Perslerin gururunu Themistokles'in, Pausanias'ın ve Leotykhidas'ın verdiği büyük yenilgilerle ve bitmez kaçışlarla kırılmış buldu; ruhen önceden yenilmiş, boyun eğmiş adamların bedenlerine saldırıp onları kolayca yendi. Lucullus ise çok sayıda savaşta yenilmemiş, kendinden emin Tigranes'in karşısına çıktı.

3.5

ἔτι τοίνυν Κίμων μὲν συντετριμμένην τήν βασιλέως δύναμιν καὶ τὸ Περσῶν φρόνημα συνεσταλμένον ἥτταις μεγάλαις καὶ ἀπαύστοις φυγαῖς ὑπὸ Θεμιστοκλέους καὶ Παυσανίου καὶ Λεωτυχίδου καταλαβὼν ἐπενέβη καὶ ὑποπεπτωκότων καὶ προηττημένων ταῖς ψυχαῖς τὰ σώματα ῥᾳδίως ἐνίκησε, Λουκούλλῳ δὲ Τιγράνης ἀήττητος ἐκ πολλῶν ἀγώνων καὶ μέγα φρονῶν συνέπεσε.

3.6Sayıya gelince, Kimon'un yendiklerini Lucullus'a karşı toplananlarla karşılaştırmaya bile değmez. Böylece hangi açıdan bakılsa hüküm vermek zordur. Çünkü tanrısal güç de ikisine lütufkâr görünmüştür: birine ne yapması, ötekine neden sakınması gerektiğini önceden bildirmiştir. Demek ki tanrıların oyu da ikisinden yanadır; ikisi de iyi ve tabiatça tanrısal insanlardır.

3.6

πλήθει δʼ οὐδʼ ἄξιον παραβαλεῖν τοῖς ἐπὶ Λούκουλλον συνελθοῦσι τοὺς ὑπὸ Κίμωνος κρατηθέντας. ὥστε πάντῃ μεταλαμβάνοντι δυσδιαίτητον εἶναι τήν κρίσιν, ἐπεὶ καὶ τὸ δαιμόνιον ἀμφοτέροις ἔοικεν εὐμενὲς γενέσθαι, τῷ μὲν ἃ χρὴ κατορθοῦν, τῷ δʼ ἃ φυλάττεσθαι χρὴ προμηνῦον, ὥστε καὶ τὴν παρὰ τῶν θεῶν ψῆφον αὐτοῖς ὑπάρχειν ὡς ἀγαθοῖς καὶ θείοις τήν φύσιν ἀμφοτέροις.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…