Plutarkhos
Galba
Γάλβας
1.11. Bölüm
Atinalı İphikrates, paralı askerin hem paraya hem hazza düşkün olmasını isterdi; böyle biri, arzularının masrafını çıkarmak için savaşta daha gözü kara davranırmış. Çoğu kişi ise askerin, sağlıklı bir beden gibi, hiçbir zaman kendi başına bir atılım yapmamasını, ancak komutanın atılımıyla birlikte harekete geçmesini ister.
ὁ μὲν Ἀθηναῖος Ἰφικράτης τὸν μισθοφόρον ἠξίου στρατιώτην καὶ φιλόπλουτον εἶναι καὶ φιλήδονον, ὅπως ταῖς ἐπιθυμίαις χορηγίαν ἐπιζητῶν ἀγωνίζηται παραβολώτερον, οἱ δὲ πλεῖστοι, καθάπερ ἐρρωμένον σῶμα, τὸ στρατιωτικὸν ἀξιοῦσιν ἰδίᾳ μηδέποτε χρώμενον ὁρμῇ συγκινεῖσθαι τῇ τοῦ στρατηγοῦ.
1.2Bu yüzden Paulus Aemilius'un, Makedonya'daki orduyu gevezelik ve işgüzarlıkla dolu, âdeta komutanlık taslar bir hâlde devraldığında, herkese elini hazır, kılıcını keskin tutmasını, gerisini kendisinin düşüneceğini buyurduğu anlatılır.
διὸ καὶ Παῦλον Αἰμίλιον λέγουσι τὴν ἐν Μακεδονίᾳ δύναμιν παραλαβόντα λαλιᾶς καὶ περιεργίας, οἷον διαστρατηγοῦσαν, ἀνάπλεων, παρεγγυῆσαι τὴν χεῖρα ποιεῖν ἑτοίμην καὶ τὴν μάχαιραν ὀξεῖαν ἕκαστον, αὐτῷ δὲ τῶν ἄλλων μελήσειν.
1.3Platon'a göre de, itidalli olmayan ve komutanıyla bir duyguda birleşmeyen bir ordunun başında iyi bir yöneticinin ve iyi bir komutanın yapabileceği hiçbir şey yoktur; itaat aretēsi de tıpkı krallık aretēsi gibi soylu bir tabiat ve felsefeyle bir yetişme ister, özellikle de atılganlığı ve iş bitiriciliği yumuşaklık ve insanseverlikle uyum içinde harmanlamalıdır. Bir imparatorlukta terbiye görmemiş, akılsız atılımlarla hareket eden askerî güçten daha korkunç bir şey bulunmadığının tanıkları ve örnekleri çoktur; bunların arasında Nero'nun ölümünden sonra Romalıların başına gelenler de vardır.
ὁ δὲ Πλάτων οὐδὲν ἔργον ὁρῶν ἄρχοντος ἀγαθοῦ καὶ στρατηγοῦ στρατιᾶς μὴ σωφρονούσης μηδὲ ὁμοπαθούσης, ἀλλὰ τὴν πειθαρχικὴν ἀρετὴν ὁμοίως τῇ βασιλικῇ νομίζων φύσεως γενναίας καὶ τροφῆς φιλοσόφου δεῖσθαι, μάλιστα τῷ πρᾴῳ καὶ φιλανθρώπῳ τὸ θυμοειδὲς καὶ δραστήριον ἐμμελῶς ἀνακεραννυμένης, ἄλλα τε πάθη πολλὰ καὶ τὰ Ῥωμαίοις συμπεσόντα μετὰ τὴν Νέρωνος τελευτὴν ἔχει μαρτύρια καὶ παραδείγματα τοῦ μηδὲν εἶναι φοβερώτερον ἀπαιδεύτοις χρωμένης καὶ ἀλόγοις ὁρμαῖς ἐν ἡγεμονίᾳ στρατιωτικῆς δυνάμεως.
1.4Demades, İskender ölünce Makedon ordusunu, başıboş ve çılgınca çırpınışlarını görerek, kör edilmiş Kyklops'a benzetmişti. Roma imparatorluğunu ise Titanların hikâyelerde anlatılan felaketlerine ve sarsıntılarına benzer bir hâl sarmıştı: bir yandan parça parça dağılıyor, bir yandan da dört bir yandan yeniden kendi üstüne yıkılıyordu. Bunun sebebi, imparator ilan edilenlerin iktidar hırsından çok, askerlerin para hırsı ve ölçüsüzlüğüydü; komutanları, çivi çiviyi söker gibi birbiriyle söküp atıyordu.
Δημάδης μὲν γὰρ Ἀλεξάνδρου τελευτήσαντος εἴκαζε τὴν Μακεδόνων στρατιὰν ἐκτετυφλωμένῳ τῷ Κύκλωπι, πολλὰς κινουμένην ὁρῶν κινήσεις ἀτάκτους καὶ παραφόρους· τὴν δὲ Ῥωμαίων ἡγεμονίαν ὅμοια τοῖς λεγομένοις Τιτανικοῖς πάθεσι καὶ κινήμασι κατελάμβανεν, εἰς πολλὰ διασπωμένην ἅμα καὶ πολλαχόθεν αὖθις ἑαυτῇ συμπίπτουσαν, οὐχ οὕτως ὑπὸ φιλαρχίας τῶν ἀναγορευομένων αὐτοκρατόρων, ὡς φιλοπλουτίας καὶ ἀκολασίας τὸν στρατιωτικοῦ διʼ ἀλλήλων ὥσπερ ἥλους τοὺς ἡγεμόνας ἐκκρούοντος.
1.5Oysa Dionysios, Thessalialılara on ay hükmettikten sonra hemen öldürülen Pheraili'yi, değişimin hızıyla alay ederek "sahne tiranı" diye anardı. Sezarların ocağı Palatium ise daha kısa bir sürede dört imparator ağırladı; biri sahneye sokuluyor gibi içeri alınıyor, öbürü dışarı çıkarılıyordu. Kötülük görenlerin bir tek tesellisi vardı: suçlular için başka bir cezaya gerek kalmıyor, onların birbirlerini boğazladıklarını görüyorlardı. Bu cezayı ilk ve hepsinden çok hak ederek çeken de, askerleri kandırıp imparator değiştirmekten kendi vaat ettiği kadarını beklemeyi onlara öğreten adam oldu; en güzel işi ücrete bağlayarak lekelemiş, Nero'ya karşı ayaklanmayı ihanete çevirmişti.
καίτοι Διονύσιος Φεραῖον ἄρξαντα Θετταλῶν δέκα μῆνας, εἶτα εὐθὺς ἀναιρεθέντα, τὸν τραγικὸν ἀνεκάλει τύραννον, ἐπισκώπτων τὸ τάχος τῆς μεταβολῆς, ἡ δὲ τῶν Καισάρων ἑστία, τὸ Παλάτιον, ἐν ἐλάσσονι χρόνῳ τέσσαρας αὐτοκράτορας ὑπεδέξατο, τὸν μὲν εἰσαγόντων ὥσπερ διὰ σκηνῆς, τὸν δʼ ἐξαγόντων. ἀλλʼ ἦν γε παραμυθία τοῖς κακῶς πάσχουσι μία τὸ μὴ δεηθῆναι δίκης ἑτέρας ἐπὶ τοὺς αἰτίους, ἀλλʼ ὁρᾶν αὐτοὺς ὑφʼ ἑαυτῶν φονευομένους, πρῶτον δε καὶ δικαιότατα πάντων τὸν δελεάσαντα καὶ διδάξαντα τοσοῦτον ἐλπίζειν ἐπὶ μεταβολῇ Καίσαρος ὅσον αὐτὸς ὑπέσχετο, κάλλιστον ἔργον διαβαλὼν τῷ μισθῷ, τὴν ἀπὸ Νέρωνος ἀποστασίαν προδοσίαν γενομένην.
2.12. Bölüm
Nymphidius Sabinus, daha önce söylediğimiz gibi, Tigellinus'la birlikte saray muhafızlarının komutanıydı. Nero'nun işi tamamen bittiğinde ve Mısır'a kaçacağı anlaşıldığında, askerleri, o artık orada değilmiş, çoktan kaçmış gibi göstererek Galba'yı imparator ilan etmeye ikna etti;
Νυμφίδιος γὰρ Σαβῖνος ὢν ἔπαρχος, ὥσπερ εἴρηται, μετὰ Τιγελλίνου τῆς αὐλῆς, ἐπεὶ τὰ Νέρωνος ἀπέγνωστο παντάπασι καὶ δῆλος ἦν ἀποδρασόμενος εἰς Αἴγυπτον, ἔπεισε τὸ στρατιωτικόν, ὡς μηκέτι παρόντος, ἀλλʼ ἤδη πεφευγότος, αὐτοκράτορα Γάλβαν ἀναγορεῦσαι,
2.2saray askerleri ve praetor askerleri denenlere adam başı yedi bin beş yüz drahmi, sarayın dışında görev yapanlara da bin iki yüz elli drahmi bağış vaat etti. Bu kadar parayı toplamak, Nero'nun bütün insanlara yaşattığından on bin kat fazla kötülük yapmadan imkânsızdı.
καὶ δωρεὰν ὑπέσχετο κατʼ ἄνδρα τοῖς αὐλικοῖς καὶ στρατηγικοῖς προσαγορευομένοις δραχμὰς ἑπτακισχιλίας πεντακοσίας, τοῖς δὲ ἐκτὸς στρατευομένοις πεντήκοντα καὶ διακοσίας ἐπὶ χιλίαις, ὅσον ἀμήχανον ἦν συναγαγεῖν μὴ πλείονα μυριάκις κακὰ παρασχόντα πᾶσιν ἀνθρώποις ὧν Νέρων παρέσχε.
2.3Nero'yu hemen, kısa bir süre sonra da Galba'yı mahveden bu oldu: Birini parayı alacaklarını umarak yüzüstü bıraktılar, öbürünü alamadıkları için öldürdüler. Sonra bu kadarını verecek birini ararken, umduklarına kavuşamadan ayaklanmalar ve ihanetler içinde kendilerini tükettiler. Olup bitenleri ayrıntısıyla ve eksiksiz anlatmak olaylar tarihinin işidir; ama Sezarların yaptıkları ve başlarına gelenler arasında kayda değer olanları benim de geçmemem yakışmaz.
τοῦτο γὰρ εὐθὺς μὲν ἀπώλεσε Νέρωνα, μετʼ ὀλίγον δὲ Γάλβαν τὸν μὲν γὰρ ὡς ληψόμενοι προήκαντο, τὸν δὲ μὴ λαμβάνοντες ἀπέκτειναν. εἶτα τὸν τοσοῦτον δώσοντα ζητοῦντες ἔφθησαν ἐν ταῖς ἀποστάσεσι καὶ προδοσίαις ἀναλώσαντες αὑτοὺς ἢ τυχόντες ὧν ἤλπισαν. τὰ μὲν οὖν καθʼ ἕκαστα τῶν γενομένων ἀπαγγέλλειν ἀκριβῶς τῆς πραγματικῆς ἱστορίας ἐστίν, ὅσα δὲ ἄξια λόγου τοῖς τῶν Καισάρων ἔργοις καὶ πάθεσι συμπέπτωκεν, οὐδὲ ἐμοὶ προσήκει παρελθεῖν.
3.13. Bölüm
Sulpicius Galba'nın, Sezarlar hanedanına geçen özel kişilerin içinde en zengini olduğu herkesçe kabul edilir. Servii sülalesinden gelmesiyle büyük bir soyluluk itibarı taşırdı, ama Catulus'la akrabalığıyla daha çok övünürdü; Catulus aretēsi ve şöhretiyle çağının bir numaralı adamıydı, nüfuzu ise isteyerek başkalarına bırakmıştı.
Γάλβας Σουλπίκιος ὅτι μὲν ἰδιώτης πλουσιώτατος ἁπάντων εἰς τὸν Καισάρων παρῆλθεν οἶκον, ὁμολογεῖται μέγα δὲ ἔχων εὐγενείας ἀξίωμα τὸν Σερουΐων οἶκον, αὐτὸς ἐφρόνει μεῖζον ἐπὶ τῇ Κάτλου συγγενείᾳ, πρωτεύσαντος ἀνδρὸς ἀρετῇ καὶ δόξῃ τῶν καθʼ ἑαυτόν, εἰ καὶ τὸ δύνασθαι μᾶλλον ἑκὼν ἑτέροις παρῆκεν.
3.2Galba'nın, Sezar'ın karısı Livia'yla da uzaktan akrabalığı vardı; konsüllüğe de Livia'nın sayesinde saraydan çıktı. Germania'da orduyu iyi yönettiği, Libya'da prokonsül iken de övülen az sayıda kişiden biri olduğu söylenir. Ama yaşayışındaki sadelik, harcamadaki tutumluluk ve gösterişsizlik, imparator olunca cimrilik diye suçlanmasına yol açtı; düzen ve itidal şöhreti artık bayatlamıştı.
ἦν δέ τι καὶ Λιβίᾳ τῇ Καίσαρος γυναικὶ κατὰ γένος προσήκων ὁ Γάλβας, καὶ διὰ τοῦτο Λιβίας παρασχούσης ὕπατος ἐκ Παλατίου προῆλθε. λέγεται δὲ καὶ στρατεύματος ἐν Γερμανίᾳ καλῶς ἄρξαι καὶ Λιβύης ἀνθύπατος γενόμενος σὺν ὀλίγοις ἐπαινεθῆναι. τὸ δὲ εὔκολον αὐτοῦ τῆς διαίτης καὶ φειδωλὸν ἐν δαπάναις καὶ ἀπέριττον αἰτίαν ἔσχεν αὐτοκράτορος γενομένου μικρολογίας, ἣν ἕωλόν τινα δόξαν εὐταξίας ἔφερε καὶ σωφροσύνης.
3.3Nero onu, vatandaşlar arasında yüksek itibar sahiplerinden korkmayı henüz öğrenmemişken İspanya valisi olarak gönderdi. Galba tabiatça da yumuşak görünürdü; yaşlılığı onun tedbirli davranacağına duyulan güveni artırıyordu.
ἐπέμφθη δὲ ὑπὸ Νέρωνος Ἰβηρίας ἄρχων, οὔπω δεδιδαγμένου φοβεῖσθαι τοὺς ἐν ἀξιώμασι μεγάλους τῶν πολιτῶν. ἐκείνῳ δὲ καὶ φύσει δοκοῦντι πρᾴῳ γεγονέναι προσετίθει πίστιν εὐλαβείας τὸ γῆρας.
4.14. Bölüm
Hain imparatorluk memurları eyaletleri Nero adına acımasızca, vahşice soyup soğana çevirirken Galba'nın elinden başka bir yardım gelmiyordu; ama ortak acı çektiğini, kendisine de haksızlık edildiğini açıkça göstermesi bile, mahkûm edilip köle diye satılanlara az çok bir nefes ve teselli oluyordu. Nero aleyhine şiirler yazılıp her yerde dolaşır, şarkı diye söylenirken engellemiyor, memurların öfkesine de ortak olmuyordu. Bütün bunlar yüzünden halk onu daha da çok seviyordu.
ἐπεὶ δέ, τῶν ἀλιτηρίων ἐπιτρόπων ὠμῶς καὶ ἀγρίως τὰς ἐπαρχίας ἐκείνῳ διαφορούντων, ἄλλο μὲν εἶχεν οὐδὲν βοηθεῖν, αὐτῷ δὲ τῷ φανερὸς εἶναι συναλγῶν καὶ συναδικούμενος ἁμῶς γέ πως ἀναπνοήν τινα καὶ παραμυθίαν τοῖς καταδικαζομένοις καὶ πωλουμένοις παρέσχε· καὶ ποιημάτων εἰς Νέρωνα γινομένων καὶ πολλαχοῦ περιφερομένων καὶ ᾀδομένων, οὐκ ἐκώλυεν οὐδὲ συνηγανάκτει τοῖς ἐπιτρόποις· ἐφʼ οἷς ἔτι μᾶλλον ἠγαπᾶτο ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων.
4.2Zaten eyalet halkı ona artık alışmıştı: Galya valisi Iunius Vindex'in Nero'ya ayaklandığı yıl görevinin sekizinci yılıydı. Rivayete göre, açık isyandan önce de Vindex'ten kendisine mektuplar gelmişti. Galba bunlara ne inandı ne de ihbar edip ele verdi; oysa başka valiler kendilerine yazılan mektupları Nero'ya gönderdiler ve ellerinden geldiğince teşebbüsü baltaladılar, sonra da aynı işe katılarak kendilerine en az onun kadar ihanet ettiklerini itiraf etmiş oldular.
καὶ γὰρ ἦν ἤδη συνήθης, ἔτος ὄγδοον ἐκεῖνο τὴν ἀρχὴν ἔχων ἐν ᾧ Ἰούνιος Οὐίνδιξ ἐπανέστη Νέρωνι, Γαλατίας ὢν στρατηγός. λέγεται μὲν οὖν καὶ πρὸ τῆς ἐμφανοῦς ἀποστάσεως γράμματα πρὸς αὐτὸν ἀφικέσθαι παρὰ τοῦ Οὐίνδικος, οἷς μήτε πιστεῦσαι μήτε μηνῦσαι καὶ κατειπεῖν, ὡς ἕτεροι τῶν ἡγεμονικῶν ἐπιστολὰς αὐτοῖς γραφείσας ἔπεμψαν πρὸς Νέρωνα καὶ διέφθειραν ὅσον ἐπʼ αὐτοῖς τὴν πρᾶξιν, ἧς ὕστερον μετασχόντες ὡμολόγησαν αὑτῶν οὐδὲν ἧττον ἢ ἐκείνου προδόται γεγονέναι.
4.3Ama Vindex savaşı açıkça ilan edip Galba'ya, imparatorluğu üstlenmesini, baş arayan güçlü bir bedene baş olmasını isteyen bir mektup yazınca — Galya'nın silah altında yüz bin adamı vardı, daha fazlasını da silahlandırabilirdi — Galba işi dostlarının görüşüne sundu. Bazıları beklemeyi, Roma'nın ayaklanmaya karşı nasıl davranıp ne yana kayacağını gözetlemeyi önerdi.
ἀλλʼ ἐπειδὴ λαμπρῶς τὸν πόλεμον ἐκφήνας ὁ Οὐίνδιξ ἔγραψε τῷ Γάλβᾳ παρακαλῶν ἀναδέξασθαι τὴν ἡγεμονίαν καὶ παρασχεῖν ἑαυτὸν ἰσχυρῷ σώματι ζητοῦντι κεφαλήν, ταῖς Γαλατίαις δέκα μυριάδας ἀνδρῶν ὡπλισμένων ἐχούσαις ἄλλας τε πλείονας ὁπλίσαι δυναμέναις, προὔθηκε βουλὴν τοῖς φίλοις. ὧν οἱ μὲν ἠξίουν περιμένειν καραδοκοῦντα τίνα κίνησιν ἡ Ῥώμη καὶ φορὰν ἕξει πρὸς τὸν νεωτερισμόν·
4.4Ama praetor birliğinin komutanı Titus Vinius, "Galba," dedi, "bu ne biçim bir danışma? Nero'ya sadık kalıp kalmayacağımızı sormak, zaten sadık kalmadığımızı gösterir. Madem Nero düşman sayılıyor, Vindex'in dostluğunu geri çevirmemeliyiz. Yoksa hemen onu suçlayıp savaşmamız gerekir; çünkü o, Romalıların tiran Nero'yu değil, seni başlarında görmek istiyor."
Τίτος δὲ Οὐίνιος ὁ τοῦ στρατηγικοῦ τάγματος ἡγεμὼν αὐτοῖς εἶπεν· ὦ Γάλβα, τίνα τρόπον βουλεύεσθε; τὸ γὰρ ζητεῖν Νέρωνι εἰ πιστοὶ μενοῦμεν, οὐκ ἤδη μενόντων ἐστίν, ὡς οὖν ὑπάρχοντος ἐχθροῦ Νέρωνος οὐ δὴ προετέον τὴν τοῦ Οὐίνδικος φιλίαν, ἢ καὶ κατηγορητέον εὐθὺς αὐτοῦ καὶ πολεμητέον, ὅτι σὲ βούλεται Ῥωμαίους ἔχειν ἄρχοντα μᾶλλον ἢ Νέρωνα τύραννον.
5.15. Bölüm
Bunun üzerine Galba, bir ilanla, isteyenlere tek tek azatlık vereceği günü duyurdu. Dedikodu ve söylenti, önceden yayılarak ayaklanmaya hevesli büyük bir kalabalığı topladı. Galba kürsüde görünür görünmez herkes bir ağızdan onu imparator diye selamladı.
ἐκ τούτου προγράμματι μὲν ἐδήλωσεν ὁ Γάλβας ἡμέραν ἐν ᾗ τὰς κατά μέρος ἐλευθερώσεις ἀποδώσει τοῖς δεομένοις, λαλιὰ δὲ καὶ φήμη προεκπεσοῦσα πλῆθος ἀνθρώπων ἤθροισε προθύμων ἐπὶ τὸν νεωτερισμόν. οὐκ ἔφθη γοῦν φανερὸς ἐπὶ τοῦ βήματος γενόμενος, καὶ πάντες αὐτὸν ὁμοφώνως αὐτοκράτορα προσεῖπον.
5.2O, bu unvanı hemen kabul etmedi; Nero'yu suçlayıp onun öldürttüğü adamların en seçkinlerine ağıt yaktıktan sonra, kendi ihtimamını vatana sunacağını, ama ne Sezar ne de imparator olarak, Roma senatosunun ve halkının komutanı adıyla bunu yapacağını açıkladı.
ὁ δὲ ταύτην μὲν εὐθὺς οὐ προσεδέξατο τὴν προσηγορίαν, κατηγορήσας δὲ τοῦ Νέρωνος, καὶ τῶν ἀνῃρημένων ἀνδρῶν ὑπʼ αὐτοῦ τοὺς ἐπιφανεστάτους ὀλοφυράμενος, ὡμολόγησεν ἐπιδώσειν τῇ πατρίδι τὴν ἑαυτοῦ πρόνοιαν, οὔτε Καῖσαρ οὔτε αὐτοκράτωρ, στρατηγὸς δὲ συγκλήτου καὶ δήμου Ῥωμαίων ὀνομαζόμενος.
5.3Vindex'in, Galba'yı imparatorluğa çağırmakta ne kadar doğru ve akıllıca davrandığını Nero'nun kendisi tanıklık ederek kanıtladı. Nero Vindex'i küçümsüyor, Galya'daki olayları hiçe sayıyormuş gibi davranırken, Galba'nın haberini alır almaz — o sırada banyosunu yapmış, yemek yiyordu — sofrayı devirdi.
ὅτι δʼ ὀρθῶς ὁ Οὐίνδιξ καὶ λελογισμένως ἐξεκαλεῖτο τὸν Γάλβαν ἐπὶ τὴν ἡγεμονίαν, ἐπιστώσατο μάρτυρι τῷ Νέρωνι. προσποιούμενος γὰρ ἐκείνου καταφρονεῖν καὶ παρʼ οὐδὲν ἡγεῖσθαι τὰ Γαλατῶν, ἅμα τῷ πυθέσθαι τὰ περὶ Γάλβαν ἔτυχε δὲ λελουμένος καὶ ἀριστῶν ἀνέτρεψε τὴν τράπεζαν.
5.4Yine de senato Galba'yı düşman ilan edince, dostlarının önünde şakacı ve küstah görünmek isteyerek, paraya ihtiyacı olduğu bir sırada bunun fena bir bahane olmadığını söyledi: Galyalıların malını, ele geçirince yağmalayacaktı; Galba'nın serveti ise düşman olduğu ortaya çıktığına göre, artık kullanılıp satılabilirdi.
οὐ μὴν ἀλλὰ συγκλήτου ψηφισαμένης πολέμιον τὸν Γάλβαν αὐτός τε παίζειν καὶ θρασύνεσθαι πρὸς τοὺς φίλους βουλόμενος, οὐ φαύλην ἔφη πρόρρησιν ἐμπεπτωκέναι λογισμοῦ δεομένῳ χρημάτων αὐτῷ· καὶ τὰ μὲν Γαλατῶν, ὅταν ὑποχείριοι γένωνται, λαφυραγωγήσεσθαι, ἡ δὲ Γάλβα πάρεστιν οὐσία χρῆσθαι καὶ πωλεῖν ἤδη πολεμίου πεφηνότος.
5.5Böylece Nero, Galba'nın mallarının satılmasını buyurdu; Galba ise bunu duyunca, Nero'nun İspanya'daki mallarını açık artırmaya çıkardı ve çok daha istekli alıcılar buldu.
οὗτός τε δὴ τὰ Γάλβα πιπράσκειν ἐκέλευε, καὶ Γάλβας ἀκούσας, ὅσα Νέρωνος ἦν ἐν Ἰβηρίᾳ κηρύττων εὕρισκε πολλοὺς προθυμοτέρους ὠνητάς.
6.16. Bölüm
Birçokları Nero'dan kopup hemen herkes Galba'nın yanına geçerken, yalnız Libya'da Clodius Macer ile Galya'da Germania ordusunun komutanı Verginius Rufus kendi başlarına hareket ediyordu. Ama ikisi aynı yolu tutmamıştı.
ἀφισταμένων δὲ πολλῶν τοῦ Νέρωνος καὶ πάντων ἐπιεικῶς τῷ Γάλβᾳ προστιθεμένων, μόνος Κλώδιος Μάκρος ἐν Λιβύῃ καὶ Οὐεργίνιος Ῥοῦφος ἐν Γαλατίᾳ τοῦ Γερμανικοῦ στρατεύματος ἡγούμενος αὐτοὶ καθʼ ἑαυτοὺς ἔπραττον, οὐ τὴν αὐτὴν αἵρεσιν ἔχοντες.
6.2Clodius, acımasızlığı ve açgözlülüğü yüzünden yağmalara ve kan dökmelere bulaşmış, iktidarı ne elde tutabilir ne de bırakabilir hâlde bocalıyordu. Verginius ise en güçlü lejyonların başındaydı; bunlar onu defalarca imparator ilan edip zorladılar, ama o, ne kendisinin imparatorluğu alacağını ne de senatonun seçmediği birine verilmesine göz yumacağını söyledi.
ἀλλʼ ὁ μὲν Κλώδιος, ἐν ἁρπαγαῖς πραγμάτων γεγονὼς καὶ φόνοις ἀνδρῶν διʼ ὠμότητα καὶ πλεονεξίαν, δῆλος ἦν ἐν τῷ μήτε κατέχειν μήτε ἀφιέναι τὴν ἀρχὴν δύνασθαι περιφερόμενος; Οὐεργίνιος δὲ ταγμάτων ἐπιστατῶν δυνατωτάτων πολλάκις αὐτὸν ἀναγορευόντων αὐτοκράτορα καὶ βιαζομένων οὔτε αὐτὸς ἔφη λήψεσθαι τὴν ἡγεμονίαν οὔτε ἄλλῳ περιόψεσθαι διδομένην, ὃν ἂν μὴ ἡ σύγκλητος ἕληται.
6.3Bu durum Galba'yı ilk başta epey tedirgin etti. Sonra Verginius'la Vindex'in orduları, âdeta dizginleri tutamayan arabacıları sürükleyen atlar gibi, komutanlarını zorla büyük bir savaşa sürükleyip çarpıştılar; yirmi bin Galyalı öldü, Vindex de canına kıydı. Böyle büyük bir zaferin ardından herkesin Verginius'un imparatorluğu üstlenmesini istediği, yoksa yeniden Nero'nun yanına geçecekleri haberi yayıldı.
ταῦτα τὸν Γάλβαν οὐ μετρίως ἐθορύβει τὸ πρῶτον· ἐπεὶ δὲ τὰ Οὐεργινίου καὶ Οὐίνδικος στρατεύματα τρόπον τινὰ βίᾳ τοὺς ἡγεμόνας, ὥσπερ ἡνιόχους κρατῆσαι χαλινῶν μὴ δυνηθέντας, εἰς μάχην ἐξενεγκόντα μεγάλην συνέρραξαν, καὶ Οὐίνδικος ἑαυτὸν ἀνελόντος ἐπὶ δισμυρίοις Γαλατῶν πεσοῦσι, διῆλθε λόγος ὡς βουλομένων πάντων ἐπὶ νίκῃ τοσαύτῃ τὸν Οὐεργίνιον ἀναδέξασθαι τὴν ἡγεμονίαν ἢ πάλιν μεταβαλουμένων πρὸς Νέρωνα,
6.4İşte o zaman iyice korkuya kapılan Galba, Verginius'a yazıp birlikte hareket etmeyi, Romalılar için hem imparatorluğu hem özgürlüğü korumayı önerdi. Sonra dostlarıyla İspanya şehri Clunia'ya çekildi; orada zorunlu bir iş yapacağı yerde, olanlara pişman olarak, alışık olduğu ve içinde büyüdüğü kenarda durma hayatını özleyerek vakit geçirdi.
τότε δὴ παντάπασι περίφοβος γενόμενος ὁ Γάλβας ἔγραψε τῷ Οὐεργινίῳ, παρακαλῶν κοινοπραγεῖν καὶ διαφυλάσσειν ἅμα τὴν ἡγεμονίαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν Ῥωμαίοις· αὖθις δὲ μετὰ τῶν φίλων εἰς Κλουνίαν, Ἰβηρικὴν πόλιν, ἀναχωρήσας ἐν τῷ μετανοεῖν περὶ τῶν γεγονότων καὶ ποθεῖν τὴν συνήθη καὶ σύντροφον ἀπραγμοσύνην μᾶλλον ἢ πράττειν τι τῶν ἀναγκαίων διέτριβεν.
7.17. Bölüm
Yaz gelmişti; ikindiye doğru, yedi günde Roma'dan gelen Icelus adlı bir azatlı çıkageldi. Galba'nın odasına çekilip dinlendiğini öğrenince doğruca odaya yürüdü, oda hizmetkârlarına aldırmadan kapıyı zorla açıp içeri girdi ve haberi verdi: Nero daha sağken,
ἦν δὲ θέρος ἤδη, καὶ βραχὺ πρὸ δείλης ἧκεν ἀπὸ Ῥώμης Ἴκελος ἀνὴρ ἀπελεύθερος ἑβδομαῖος. πυθόμενος δὲ τὸν Γάλβαν ἀναπαύεσθαι καθʼ ἑαυτὸν ἐβάδιζε συντόνως ἐπὶ τὸ δωμάτιον αὐτοῦ, καὶ βίᾳ τῶν θαλαμηπόλων ἀνοίξας καὶ παρελθὼν ἀπήγγειλεν ὅτι καὶ ζῶντος ἔτι τοῦ Νέρωνος,
7.2ama ortalıkta görünmezken, önce ordu, sonra halk ve senato Galba'yı imparator ilan etmişti; az sonra da Nero'nun öldüğü haberi gelmişti. Kendisi bu haberlere inanmayıp cesede gitmiş, yerde yattığını gözüyle gördükten sonra yola çıkmıştı.
οὐκ ὄντος δὲ φανεροῦ, τὸ στράτευμα πρῶτον, εἶτα ὁ δῆμος καὶ ἡ σύγκλητος αὐτοκράτορα τὸν Γάλβαν ἀναγορεύσειεν, ὀλίγον δὲ ὕστερον ἀπαγγελθείη τεθνηκὼς ἐκεῖνος· οὐ μὴν αὐτός γε πιστεύσας ἔφη τοῖς ἀπαγγέλλουσιν, ἀλλὰ ἐπελθὼν τῷ νεκρῷ καὶ κείμενον θεασάμενος, οὕτως ἐξελθεῖν.
7.3Bu haberler Galba'yı coşturdu; kapısının önünde, ondan cesaret alıp iyice güvene kavuşmuş büyük bir kalabalık toplandı, gerçi haberin hızı inanılır gibi değildi. Ama iki gün sonra Titus Vinius da ordugâhtan başkalarıyla birlikte gelip senatonun kararlarını tek tek bildirdi. Vinius'a şerefli bir rütbe verildi; azatlıya da altın yüzükler verildi, Marcianus Icelus adıyla anılan bu adam artık azatlılar içinde birinci nüfuz sahibi oldu.
ταῦτα ἀπαγγελλόμενα λαμπρὸν ἦρε τὸν Γάλβαν, καὶ συνέδραμε πλῆθος ἀνδρῶν ἐπὶ θύρας ἐκτεθαρρηκότων ὑπʼ αὐτοῦ βεβαίως, καίτοι τὸ τάχος ἦν ἄπιστον. ἀλλὰ καὶ δυσὶν ἡμέραις ὕστερον Οὐίνιος Τίτος ἀπὸ στρατοπέδου μεθʼ ἑτέρων ἀφίκετο τὰ δόξαντα τῇ συγκλήτῳ καθʼ ἕκαστον ἀπαγγέλλων. οὗτος μὲν οὖν εἰς τάξιν ἔντιμον προήχθη· τῷ δʼ ἀπελευθέρῳ δακτυλίους τε χρυσοῦς ἔδωκε καὶ Μαρκιανὸς ὁ Ἴκελος ἤδη καλούμενος εἶχε τὴν πρώτην ἐν τοῖς ἀπελευθέροις δύναμιν.
8.18. Bölüm
Roma'da ise Nymphidius Sabinus, usulca ve azar azar değil, bir solukta bütün işleri kendi eline geçirmişti. Hesabına göre Galba yaşlıydı, yetmiş üç yaşındaydı, Roma'ya sedyeyle getirilmeye bile gücü zor yeterdi; oradaki askerler ise öteden beri ona yakındı, şimdi de yalnız ona bağlıydı. Bağışın büyüklüğü yüzünden onu velinimet, Galba'yı borçlu sayıyorlardı.
ἐν δὲ Ῥώμῃ Νυμφίδιος Σαβῖνος, οὐκ ἠρέμα καὶ κατὰ μικρόν, ἀλλὰ συλλήβδην ὁμοῦ, πάντα πράγματα φέρων περιήνεγκεν εἰς ἑαυτόν, ὡς Γάλβαν μὲν ὄντα πρεσβύτην καὶ μόλις εἰς Ῥώμην ἐξαρκέσοντα φοράδην κομισθῆναι διὰ γῆρας ἦν γὰρ ἐτῶν τριῶν καὶ ἑβδομήκοντα· τὰ δὲ αὐτόθι στρατεύματα, καὶ πάλαι πρὸς αὐτὸν εὐνόως ἔχοντα καὶ νῦν ἑνὸς ἐξηρτημένα μόνου, διὰ τὸ τῆς δωρεᾶς μέγεθος εὐεργέτην ἐκεῖνον ἡγεῖσθαι, Γάλβαν δὲ χρεωφειλέτην.
8.2Bu yüzden hemen, komuta arkadaşı Tigellinus'a kılıcını bırakmasını buyurdu. Şölenler verip konsüllük ve valilik yapmış kimseleri yemeğe çağırıyor, ama davetiyelerde hâlâ Galba'nın adını anıyordu. Ordugâhta da birçok kişiye, Galba'ya elçi gönderip Nymphidius'un ömür boyu tek başına komutan olmasını istemek gerektiğini söyletiyordu.
εὐθὺς οὖν Τιγελλίνῳ μὲν τῷ συνάρχοντι προσέταξεν ἀποθέσθαι τὸ ξίφος, ὑποδοχὰς δὲ ποιούμενος ἐδείπνιζε τοὺς ὑπατικοὺς καὶ τοὺς ἡγεμονικούς, ἔτι τὸ Γάλβα προστιθεὶς ὄνομα ταῖς κλήσεσιν, ἔν τε τῷ στρατοπέδῳ πολλοὺς παρεσκεύασε λέγειν ὡς πεμπτέον ἐστὶ πρὸς Γάλβαν αἰτουμένους ἔπαρχον εἰσαεὶ Νυμφίδιον ἄνευ συνάρχοντος.
8.3Senatonun, onu onurlandırıp nüfuzunu artırmak için yaptıkları — velinimet diye anması, her gün kapısına koşması, her karara onun başlamasını ve onaylamasını istemesi — cüretini daha da artırdı; öyle ki kısa zamanda, dalkavuklarının yalnız kıskandığı değil korktuğu biri de oldu.
ἃ δὲ ἡ σύγκλητος εἰς τιμὴν ἔπραττεν αὐτοῦ καὶ δύναμιν, ἀνακαλοῦσα εὐεργέτην καὶ συντρέχουσα καθʼ ἡμέραν ἐπὶ θύρας καὶ παντὸς ἐξάρχειν δόγματος ἀξιοῦσα καὶ βεβαιοῦν, ἔτι περαιτέρω τόλμης ἀνῆγεν αὐτόν, ὥστε ὀλίγου χρόνου τοῖς θεραπεύουσι μὴ μόνον ἐπίφθονον, ἀλλὰ καὶ φοβερὸν εἶναι.
8.4Konsüller, kararları imparatora götürmek üzere devlet kölelerini seçip onlara mühürlü "diploma" denen belgeleri verdiğinde — şehirlerdeki yöneticiler bunları tanır ve araba değiştirme yerlerinde ulakların yolculuğunu hızlandırırlar — Nymphidius, kendisinden mühür ve asker almadan gönderdikleri için çok öfkelendi. Konsüllere ne yapacağını bile düşündüğü söylenir; sonra özür dileyip yalvarınca öfkesini bıraktı.
τῶν δʼ ὑπάτων οἰκέτας δημοσίους προχειρισαμένων τὰ δόγματα κομίζοντας τῷ αὐτοκράτορι, καὶ τὰ καλούμενα διπλώματα σεσημασμένα δόντων, ἃ γνωρίζοντες οἱ κατὰ πόλιν ἄρχοντες ἐν ταῖς τῶν ὀχημάτων ἀμοιβαῖς ἐπιταχύνουσι τὰς προπομπὰς τῶν γραμματηφόρων, οὐ μετρίως ἠγανάκτησεν ὅτι μὴ παρʼ αὐτοῦ καὶ σφραγῖδα καὶ στρατιώτας λαβόντες ἀνέπεμψαν, ἀλλὰ λέγεται καὶ βουλεύσασθαι περὶ τῶν ὑπάτων, εἶτα τὴν ὀργὴν ἀπολογησαμένοις καὶ δεηθεῖσιν ἀνῆκε.
8.5Halka hoş görünmek için, Nero'nun adamlarından eline düşeni döverek öldürmesine engel olmuyordu. Gladyatör Spiculus'u, Nero'nun heykelleri sürüklenirken altlarına atıp forumda ezerek öldürdüler; muhbirlerden Aponius'u yere yıkıp üstünden taş yüklü arabalar geçirdiler. Daha birçoklarını parçaladılar, aralarında hiçbir suçu olmayanlar da vardı; öyle ki, gerçekten en iyilerden biri olan ve öyle tanınan Mauricus senatoda, "Korkarım yakında Nero'yu arayacaklar," dedi.
τῷ δὲ δήμῳ χαριζόμενος οὐκ ἐκώλυε τὸν παραπίπτοντα τῶν Νέρωνος ἀποτυμπανίζειν. Σπῖκλον μὲν οὖν τὸν μονομάχον ἀνδριάσι Νέρωνος ἑλκομένοις ὑποβαλόντες ἐν ἀγορᾷ διέφθειραν, Ἀπόνιον δέ τινα τῶν κατηγορικῶν ἀνατρέψαντες ἁμάξας λιθοφόρους ἐπήγαγον, ἄλλους δὲ διέσπασαν πολλούς, ἐνίους μηδὲν ἀδικοῦντας, ὥστε καὶ Μαύρικον, ἄνδρα τῶν ἀρίστων καὶ ὄντα καὶ δοκοῦντα, πρὸς τὴν σύγκλητον εἰπεῖν ὅτι φοβεῖται μὴ ταχὺ Νέρωνα ζητήσωσιν.
9.19. Bölüm
Umutlarına böylece yaklaşan Nymphidius, Tiberius'tan sonra hüküm süren Caius Caesar'ın oğlu olarak anılmaktan kaçınmıyordu. Görünüşe göre Caius'un gençliğinde onun annesiyle bir ilişkisi olmuştu; kadın güzel sayılırdı ve Sezar'ın azatlısı Callistus'la ücretle çalışan bir dikişçiden doğmuştu.
οὕτω δὲ προσάγων ὁ Νυμφίδιος ἐγγυτέρω ταῖς ἐλπίσιν οὐκ ἔφευγε Γαΐου Καίσαρος υἱὸς λέγεσθαι τοῦ μετὰ Τιβέριον ἄρξαντος. ἐγνώκει γὰρ ὁ Γάϊος, ὡς ἔοικε, τὴν τεκοῦσαν αὐτὸν ἔτι μειράκιον ὢν οὐκ ἀειδῆ τὴν ὄψιν οὖσαν, ἐκ δʼ ἀκεστρίας ἐπιμισθίου Καλλίστῳ, Καίσαρος ἀπελευθέρῳ, γεγενημένην.
9.2Ama anlaşılan Caius'la ilişkisi, Nymphidius'un doğumundan sonraydı; asıl babasının, Nymphidia'nın şöhretine vurulduğu gladyatör Martianus olduğu söyleniyordu, Nymphidius'un dış görünüşü de ona daha yakın görünüyordu.
ἀλλʼ ἦν ἡ πρὸς Γάϊον ἔντευξις αὐτῆς, ὡς ἔοικε, νεωτέρα τῆς Νυμφιδίου γενέσεως, αἰτίαν δὲ ἔσχεν ἐκ Μαρτιανοῦ τοῦ μονομάχου γεγονέναι, τῆς Νυμφιδίας ἐρασθείσης διὰ δόξαν αὐτοῦ, καὶ μᾶλλον ἐδόκει καθʼ ὁμοιότητα τῆς ἰδέας ἐκείνῳ προσήκειν.
9.3Nymphidia'nın oğlu olduğunu kabul etmekle birlikte, Nero'nun düşürülmesini tek başına kendi eseri sayıyor; bunun karşılığında onurları, serveti ve Nero'nun Sporus'unu kendine almayı yeterli ödül bulmuyordu — Sporus'u, ceset daha odun yığınında yanarken yanına getirtmiş, karısı yerine koymuş, Poppaea diye seslenmeye başlamıştı. Böylece imparatorluğun ardıllığına gizlice sokuluyordu.
ἀλλʼ ὁμολογῶν γε Νυμφιδίας εἶναι μητρὸς ἔργον μὲν αὑτοῦ μόνου τὴν Νέρωνος ἐποιεῖτο κατάλυσιν, ἆθλα δὲ αὐτῆς οὐ νομίζων ἱκανὰ καρποῦσθαι τὰς τιμὰς καὶ τὰ χρήματα καὶ τὸ Σπόρῳ τοῦ Νέρωνος συγκαθεύδειν, ὃν εὐθὺς ἀπὸ τῆς πυρᾶς ἔτι καιομένου τοῦ νεκροῦ μεταπεμψάμενος ἐκεῖνος ἐν γαμετῆς εἶχε τάξει καὶ Ποππαίαν προσηγόρευεν, ἐπὶ τὴν διαδοχὴν παρεδύετο τῆς ἡγεμονίας.
9.4Bir yandan Roma'da dostları aracılığıyla ortalığı kendisi hazırlıyordu, bazı kadınlarla senatörler de gizlice ona yardım ediyordu; bir yandan da dostlarından Gellianus'u durumu gözlemesi için İspanya'ya gönderdi.
καὶ τὰ μὲν αὐτὸς ἐν Ῥώμῃ διὰ τῶν φίλων ὑπειργάζετο, καὶ γυναικῶν τινων αὐτῷ καὶ συγκλητικῶν ἀνδρῶν κρύφα συλλαμβανομένων, ἕνα δὲ τῶν φίλων, Γελλιανόν, εἰς Ἰβηρίαν ἔπεμψεν κατασκεψόμενον.
10.110. Bölüm
Nero'nun ölümünden sonra Galba için her şey yolunda gidiyordu. Yalnız Verginius Rufus'un tutumu hâlâ belirsizdi ve kaygı veriyordu: Çok kalabalık ve son derece savaşçı bir ordunun başındaydı, üstelik Vindex'i yenmiş, Roma imparatorluğunun büyük bir parçasını, isyan çalkantısına kapılmış bütün Galya'yı boyunduruk altına almıştı. Onu iktidara çağıranlara uyabileceğinden korkuluyordu.
τῷ δὲ Γάλβᾳ μετὰ τὴν Νέρωνος τελευτὴν ἐχώρει πάντα. Οὐεργίνιος δὲ Ῥοῦφος ἀμφίβολος ὢν ἔτι φροντίδα παρεῖχε, μὴ τῷ δυνάμεως πολλῆς καὶ μαχιμωτάτης ἄρχειν προσειληφὼς τὸ νενικηκέναι Οὐίνδικα καὶ κεχειρῶσθαι μέγα μέρος τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας, ἐν σάλῳ γενομένην ἀποστατικῷ Γαλατίαν ἅπασαν, ὑπακούσαι τοῖς παρακαλοῦσιν αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἀρχήν.
10.2Hiç kimsenin adı ondan büyük değildi, kimse Verginius kadar şöhretli değildi; Roma'yı ağır bir tiranlıktan da Galya savaşlarından da kurtarmada ağırlığını koyan en büyük etken sayılıyordu. Ama o, başından beri tuttuğu hesaba bağlı kalarak imparatoru seçme hakkını senatoya saklıyordu. Üstelik Nero'nun öldüğü kesinleşince askerler yine Verginius'un üstüne düştü; çadırdaki tribunlardan biri kılıcını çekip Verginius'a ya imparatorluğu ya da demiri kabul etmesini buyurdu.
οὐδενὸς γὰρ ἦν ὄνομα μεῖζον, οὐδὲ εἶχε δόξαν οὐδεὶς ὅσην ὁ Οὐεργίνιος, ὡς μεγίστη ῥοπὴ τοῖς Ῥωμαίων πράγμασι τυραννίδος ὁμοῦ χαλεπῆς καὶ Γαλατικῶν πολέμων ἀπαλλαγῇ γενόμενος, ἀλλʼ ἐκεῖνος τότε τοῖς ἐξ ἀρχῆς ἐμμένων λογισμοῖς ἐφύλαττε τῇ συγκλήτῳ τὴν αἵρεσιν τοῦ αὐτοκράτορος. καίτοι φανερᾶς γε τῆς Νέρωνος τελευτῆς γενομένης τό τε πλῆθος ἐνέκειτο τῷ Οὐεργινίῳ πάλιν, καὶ τῶν χιλιάρχων τις τῶν ἐν τῇ σκηνῇ σπασάμενος τὸ ξίφος ἐκέλευε τὸν Οὐεργίνιον δέχεσθαι τὴν ἡγεμονίαν ἢ τὸν σίδηρον.
10.3Ne var ki bir lejyonun komutanı Fabius Valens ilk olarak askerlerine Galba'ya bağlılık yemini ettirdi; Roma'dan da senatonun kararları hakkında mektup geldi. Verginius askerlerini Galba'yı imparator ilan etmeye güçlükle de olsa razı etti; Galba'nın yerine gönderdiği Flaccus Hordeonius'u kabul etti, ordusunu ona devretti, kendisi de ilerlemekte olan Galba'yı karşılamaya gidip onun yanında kaldı. Galba ona ne öfke gösteriyordu ne de açık bir itibar.
ἐπεὶ δὲ Φάβιος Οὐάλης ἄρχων ἑνὸς τάγματος ὥρκωσε πρῶτος εἰς Γάλβαν, καὶ γράμματα ἧκεν ἀπὸ Ῥώμης περὶ ὧν ἡ σύγκλητος ἐψηφίσατο, χαλεπῶς μὲν καὶ μόλις, ἔπεισε δʼ οὖν τοὺς στρατιώτας αὐτοκράτορα τὸν Γάλβαν ἀνειπεῖν καὶ πέμψαντος αὐτοῦ διάδοχον Φλάκκον Ὁρδεώνιον ἐδέξατο. καὶ παραδοὺς ἐκείνῳ τὴν δύναμιν αὐτὸς ἀπήντησε τῷ Γάλβᾳ πρόσω χωροῦντι, καὶ συνανέστρεφεν, οὔτε ὀργῆς οὔτε τιμῆς ἐπιδήλου τυγχάνων.
10.4Birincisinin sebebi Galba'nın kendisiydi, adama saygı duyuyordu; ikincisinin sebebi ise dostlarıydı, özellikle de Titus Vinius. Vinius kıskançlıktan Verginius'u küçülttüğünü sanıyordu, oysa farkında olmadan Verginius'un iyi daimōn'una yardım ediyordu: Bu daimōn, onu öteki komutanların boğulduğu savaşlardan ve belalardan uzaklaştırıp fırtınasız bir hayata ve barış ve huzur dolu bir yaşlılığa çoktan çekmeye başlamıştı.
αἴτιος δὲ τοῦ μὲν αὐτὸς ὁ Γάλβας αἰδούμενος τὸν ἄνδρα, τοῦ δὲ οἱ φίλοι καὶ μάλιστα Οὐίνιος Τίτος, ὑπὸ φθόνου τὸν Οὐεργίνιον οἰόμενος μὲν κολούειν, ἠγνόει δὲ ἄρα τῷ Οὐεργινίου χρηστῷ δαίμονι συνεργῶν, ἤδη τὸν ἄνδρα πολέμων καὶ κακῶν, ὅσα τοὺς ἄλλους ἡγεμόνας κατέσχεν, ἐκτὸς εἰς βίον ἀκύμονα καὶ γῆρας εἰρήνης καὶ ἡσυχίας μεστὸν ὑπεκτιθεμένῳ.
11.111. Bölüm
Senato elçileri Galya şehri Narbo'nun yakınında Galba'yla karşılaşıp onu selamladılar ve kendisini özleyen halkın karşısına bir an önce çıkmasını rica ettiler. Galba onları dostça ve halktan biri gibi kabul edip görüştü. Sofralarda, Nymphidius'un Nero'nun mallarından ona gönderdiği krallara yaraşır takımlar ve hizmetkârlar hazır olduğu hâlde bunların hiçbirini kullanmayıp hep kendi eşyalarını kullanması ona saygınlık kazandırdı; kaba gösterişin üstünde, yüksek gönüllü bir adam olarak görünüyordu.
Γάλβαν δὲ περὶ Νάρβωνα, πόλιν Γαλατικήν, οἱ παρὰ τῆς συγκλήτου πρέσβεις ἐντυχόντες ἠσπάζοντο, καὶ παρεκάλουν ἐπιφανῆναι τῷ δήμῳ ποθοῦντι ταχέως, ὁ δὲ τάς τε ἄλλας παρεῖχεν ἐντεύξεις καὶ συνουσίας αὐτοῖς φιλανθρώπους καὶ δημοτικάς, πρός τε τάς ἑστιάσεις πολλῆς κατασκευῆς καὶ θεραπείας βασιλικῆς παρούσης, ἣν ἐκ τῶν Νέρωνος ὁ Νυμφίδιος αὐτῷ προσέπεμψεν, οὐδενὶ χρώμενος ἐκείνων, ἀλλὰ τοῖς ἑαυτοῦ πᾶσιν, εὐδοκίμει, μεγαλόφρων ἀνὴρ καὶ κρείττων ἀπειροκαλίας φαινόμενος.
11.2Ama Vinius, bu soylu, kibirsiz ve vatandaşa yakışır davranışların halk avcılığından ve büyüklüğü hak etmediğini söyleyen bir incelik taslamasından başka bir şey olmadığını çok geçmeden gösterip onu Nero'nun parasını kullanmaya, ziyafetlerde krallara yaraşır görkemden kaçınmamaya ikna etti. Yaşlı adam yavaş yavaş bütünüyle Vinius'un eline düşeceğini belli ediyordu.
ταχὺ μέντοι τὰ γενναῖα ταῦτα καὶ ἄτυφα καὶ πολιτικὰ δημαγωγίαν Οὐίνιος ἀποφαίνων καὶ κομψότητα μεγάλων ἀπαξιοῦσαν αὑτήν, ἔπεισε χρήμασί τε χρῆσθαι τοῖς Νέρωνος καὶ περὶ τάς ὑποδοχὰς μὴ φείδεσθαι τῆς βασιλικῆς πολυτελείας, καὶ ὅλως αἴσθησιν αὑτοῦ κατὰ μικρὸν ὑπὸ τῷ Οὐινίῳ γενησομένου παρεῖχεν ὁ πρεσβύτης.
12.112. Bölüm
Vinius paraya karşı son derece, herkesten çok zaafı olan bir adamdı; kadınlar konusunda da suçlar işlemişti. Daha gençken, Calvisius Sabinus'un emrinde ilk seferine çıktığında, komutanının ahlaksız karısını gece asker kılığında ordugâha sokmuş ve Romalıların principia dediği komuta yerinde onunla zina etmişti.
ἦν δὲ Οὐίνιος ἀργυρίου μὲν ἐσχάτως καὶ παρʼ ὁντινοῦν ἥττων, ἔνοχος δὲ καὶ τοῖς περὶ γυναῖκας ἁμαρτήμασιν. ἔτι γὰρ ὢν νέος καὶ στρατευόμενος ὑπὸ Καλβισίῳ Σαβίνῳ τὴν πρώτην στρατείαν ἀκόλαστον οὖσαν τὴν γυναῖκα τοῦ ἡγεμόνος παρεισήγαγε νύκτωρ εἰς τὸ στρατόπεδον ἐν ἐσθῆτι στρατιωτικῇ καὶ διέφθειρεν ἐν τοῖς ἀρχείοις, ἃ πριγκίπια καλοῦσι Ῥωμαῖοι.
12.2Bu yüzden Caius Caesar onu zincire vurdurdu; Caius ölünce talihi yaver gitti ve serbest kaldı. Claudius Caesar'ın sofrasında yemek yerken gümüş bir kadeh aşırdı. Sezar bunu öğrenince ertesi gün onu yine yemeğe çağırdı, geldiğinde de hizmetkârlara önüne gümüş hiçbir şey koymayıp her şeyi toprak kaplarla getirmelerini buyurdu.
ἐπὶ τούτῳ δὲ Γάϊος Καῖσαρ ἔδησεν αὐτόν ἐκείνου δὲ ἀποθανόντος εὐτυχίᾳ χρησάμενος ἀπελύθη, δειπνῶν δὲ παρὰ Κλαυδίῳ Καίσαρι ποτήριον ἀργυροῦν ὑφείλετο πυθόμενος δὲ ὁ Καῖσαρ τῇ ὑστεραίᾳ πάλιν αὐτόν ἐπὶ δεῖπνον ἐκάλεσεν, ἐλθόντι δὲ ἐκέλευσεν ἐκείνῳ μηδὲν ἀργυροῦν, ἀλλὰ κεράμεα πάντα προσφέρειν καὶ παρατιθέναι τοὺς ὑπηρέτας.
12.3Sezar'ın ölçülülüğü sayesinde komediye dönen bu olay öfkeye değil gülmeye değer görüldü. Ama Galba'yı avucuna alıp para işlerinde en büyük nüfuza sahip olduktan sonra yaptıkları, trajedilik felaketlerin ve büyük yıkımların kimileri için sebebi, kimileri için bahanesi oldu.
τοῦτο μὲν οὖν διὰ τὴν Καίσαρος μετριότητα κωμικωτέραν γενομένην γέλωτος, οὐκ ὀργῆς ἄξιον ἔδοξεν ἃ δὲ τὸν Γάλβαν ἔχων ὑφʼ αὑτῷ καὶ δυνάμενος μέγιστον ἐπὶ χρήμασιν, ἔπραττε, τραγικῶν παθῶν καὶ συμφορῶν μεγάλων τοῖς μὲν αἰτίαν, τοῖς δὲ πρόφασιν παρέσχεν.
13.113. Bölüm
Nymphidius, Galba'nın yanına bir tür casus olarak gönderdiği Gellianus dönüp, saray ve muhafızlar komutanlığına Cornelius Laco'nun getirildiğini, bütün gücün Vinius'ta olduğunu, kendisinin ise herkes tarafından kuşkuyla gözetildiği için Galba'nın yanına bile yaklaşamadığını, onunla baş başa görüşemediğini anlatınca altüst oldu.
ὁ γὰρ Νυμφίδιος εὐθὺς ἐπανελθόντος τοῦ Γελλιανοῦ πρὸς αὐτόν, ὃν ἔπεμψε τοῦ Γάλβᾳ τρόπον τινὰ κατάσκοπον, ἀκούσας τῆς μὲν αὐλῆς καὶ τῶν δορυφόρων ἔπαρχον ἀποδεδεῖχθαι Κορνήλιον Λάκωνα, τὸ δὲ σύμπαν εἶναι τοῦ Οὐινίου κράτος, αὐτῷ δὲ μηδέποτε τοῦ Γάλβᾳ στῆναι πλησίον ἐγγεγονέναι μηδὲ ἐντυχεῖν ἰδίᾳ, πάντων αὐτὸν ὑφορωμένων καὶ διαφυλαττόντων, ἐθορυβήθη·
13.2Ordunun subaylarını toplayıp Galba'nın kendisinin ılımlı ve ölçülü bir yaşlı olduğunu, ama kendi aklını pek az kullandığını, Vinius ile Laco tarafından kötü yönlendirildiğini söyledi. Bu yüzden, Tigellinus'un elindeki güce fark edilmeden ulaşmalarına meydan vermeden ordugâhtan imparatora elçiler gönderip, dostları arasından yalnız bu ikisinden kurtulursa herkesin gözünde daha hoş ve daha özlenir olacağını anlatmaları gerektiğini söyledi.
καὶ συναγαγὼν τοὺς ἡγεμόνας τοῦ στρατεύματος ἔφη Γάλβαν μὲν αὐτὸν εἶναι πρεσβύτην ἐπιεικῆ καὶ μέτριον, ἐλάχιστα δὲ τοῖς αὑτοῦ χρώμενον λογισμοῖς ὑπὸ Οὐινίου καὶ Λάκωνος οὐκ εὖ διοικεῖσθαι. πρὶν οὖν λαθεῖν αὐτοὺς ἣν ἔσχε Τιγελλῖνος ἰσχὺν ἐν τοῖς πράγμασι κτησαμένους, πεμπτέον εἶναι πρὸς τὸν ἡγεμόνα πρέσβεις ἀπὸ στρατοπέδου τοὺς διδάξοντας ὅτι τῶν φίλων δύο μόνους τούτους ἀποσκευασάμενος ἡδίων παρέσται πᾶσι καὶ ποθεινότερος.
13.3Bu sözlerle kimseyi ikna edemedi; yaşlı bir imparatora, iktidarın tadını yeni almış bir delikanlıymış gibi, hangi dostlarıyla görüşüp görüşmeyeceğini öğretmek yersiz ve garip bulundu. Bunun üzerine başka bir yola başvurup Galba'ya gözdağı veren mektuplar yazdı: Kâh Roma'da içten içe kaynayan, askıda birçok işin bulunduğunu, kâh Clodius Macer'in Libya'da tahıl gemilerini alıkoyduğunu, kâh Germania lejyonlarının kıpırdandığını, Suriye ve Yahudiye'deki ordular hakkında da benzer şeyler duyduğunu söylüyordu.
ἐπεὶ δὲ ταῦτα λέγων οὐκ ἔπειθεν, ἀλλʼ ἄτοπον ἐδόκει καὶ ἀλλόκοτον ἡγεμόνα πρεσβύτην, ὥσπερ ἄρτι γευόμενον ἐξουσίας μειράκιον, οἷς χρήσεται φίλοις ἢ μή, ῥυθμίζειν, ἑτέραν ὁδὸν τραπόμενος ἔγραφε τῷ Γάλβᾳ δεδιττόμενος, νῦν μὲν ὡς ὕπουλα καὶ μετέωρα πολλὰ τῆς πόλεως ἐχούσης, νῦν δὲ Κλώδιον Μάκρον ἐν Λιβύῃ τὰ σιτηγὰ κατέχειν, αὖθις δὲ παρακινεῖν τὰ Γερμανικὰ τάγματα, καὶ περὶ τῶν ἐν Συρίᾳ καὶ Ἰουδαίᾳ δυνάμεων ὅμοια πυνθάνεσθαι.
13.4Galba onu pek dinlemeyip inanmayınca, ilk darbeyi önce kendisi vurmaya karar verdi. Oysa aklı başında, ona bağlı ve sadık bir adam olan Antakyalı Clodius Celsus bunu yapmamasını öğütlüyor, Roma'da Nymphidius'a Sezar diyecek tek bir mahalle bile olduğunu sanmadığını söylüyordu. Ama birçokları onunla alay etti; Pontuslu Mithridates de, Galba'nın kelliğini ve kırışıklarını alaya alarak, "Şimdi Romalıların gözünde bir şey sanılıyor," dedi, "ama görülünce, Sezar diye anıldığı bu günlerin yüz karası olduğu anlaşılacak."
τοῦ δὲ Γάλβᾳ μὴ πάνυ τὸν νοῦν προσέχοντος αὐτῷ μηδὲ πιστεύοντος ἔγνω προεπιχειρεῖν καίτοι Κλώδιος Κέλσος Ἀντιοχεύς, ἀνὴρ ἔμφρων, εὔνους δὲ ἐκείνῳ καὶ πιστός, ἀπηγόρευε, λέγων οὐκ ἂν οἴεσθαι μίαν ἐν Ῥώμῃ συνοικίαν Καίσαρα προσειπεῖν Νυμφίδιον. ἀλλὰ πολλοὶ κατεγέλων, καὶ Μιθριδάτης ὁ Ποντικὸς ἐπισκώπτων τὴν φαλακρότητα καὶ ῥυσσότητα τοῦ Γάλβᾳ νῦν ἔφη τινὰ δοκεῖν εἶναι Ῥωμαίοις, ὀφθέντα δὲ φανεῖσθαι τῶν ἡμερῶν τούτων ἃς καλεῖται Καῖσαρ, ὄνειδος.
14.114. Bölüm
Gece yarısına doğru Nymphidius'u ordugâha götürüp imparator ilan etmeye karar verildi. Ama akşam olunca tribunların önde geleni Antonius Honoratus, emrindeki askerleri topladı. Hem kendini hem onları ayıpladı: Bu kadar kısa zamanda bu kadar çok yön değiştirmeleri ne bir hesaba ne de daha iyisini seçmeye dayanıyordu; sanki bir daimōn onları ihanetten ihanete sürüklüyordu.
ἔδοξεν οὖν περὶ μέσας νύκτας εἰς τὴν παρεμβολὴν παραγαγόντας ἀναδεικνύειν αὐτοκράτορα τὸν Νυμφίδιον. πρῶτος δὲ τῶν χιλιάρχων Ἀντώνιος Ὁνωράτος ἑσπέρας γενομένης τοὺς ὑφʼ ἑαυτῷ στρατιώτας συναγαγὼν ἐκάκιζε μὲν αὑτόν, ἐκάκιζε δὲ ἐκείνους ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ τροπὰς τοσαύτας τρεπομένους κατʼ οὐδένα λογισμὸν οὐδὲ αἵρεσιν ἀμεινόνων, ἀλλὰ δαίμονός τινος αὐτοὺς ἐκ προδοσίας εἰς προδοσίαν ἐλαύνοντος.
14.2İlk ihanetin bahanesi Nero'nun suçlarıydı, dedi. "Ama şimdi Galba'ya ihanet ederken ne diye suçlayacaksınız onu? Ana katli mi, kadın boğazlaması mı? İmparatorun hangi sahne utancından, hangi trajedisinden yüzümüz kızaracak? Kaldı ki biz Nero'yu bile bunlar yüzünden bırakmaya yanaşmadık; o bizi önce bırakıp Mısır'a kaçtı diyen Nymphidius'a inandık.
καὶ τὰ μὲν πρῶτα προφάσεις ἔχειν τὰ Νέρωνος ἐγκλήματα· νῦν δὲ Γάλβαν προδιδόναι, τίνα φόνον μητρὸς ἐγκαλοῦντας ἢ σφαγὴν γυναικός, ἢ ποίαν αἰδουμένους θυμέλην ἢ τραγῳδίαν τοῦ αὐτοκράτορος; ἀλλʼ οὐδὲ ἐκεῖνον ἐπὶ τούτοις ὑπεμείναμεν ἐγκαταλιπεῖν, ἀλλὰ Νυμφιδίῳ πεισθέντες ὅτι πρῶτος ἡμᾶς ἐγκατέλιπε καὶ πέφευγεν εἰς Αἴγυπτον.
14.3Şimdi Galba'yı Nero'nun peşinden kurban mı edeceğiz, Nymphidia'nın oğlunu Sezar seçip Livia'nın akrabasını, Agrippina'nın oğlunu öldürdüğümüz gibi öldürecek miyiz? Yoksa bu adama yaptıklarının cezasını verip Nero'nun öcünü alan, Galba'nın da iyi ve sadık bekçileri olduğumuzu mu göstereceğiz?" Askerlerin hepsi tribunun bu sözlerine katıldı; öbürlerinin yanına gidip imparatora bağlılıktan ayrılmamalarını rica ettiler ve çoğunu kazandılar.
πότερον οὖν Νέρωνι Γάλβαν ἐπιθυσώμεθα, καὶ τὸν ἐκ Νυμφιδίας ἑλόμενοι Καίσαρα τὸν ἐκ Λιβίας ἀνέλωμεν, ὡς τὸν ἐξ Ἀγριππίνης ἀνείλομεν; ἢ τούτῳ δίκην ἐπιθέντες ὧν δέδρακε, τιμωροὶ μὲν Νέρωνος, Γάλβα δὲ φύλακες ἀγαθοὶ καὶ πιστοὶ φανῶμεν; ταῦτα λέγοντι τῷ χιλιάρχῳ προσέθεντο πάντες οἱ στρατιῶται, καὶ τοὺς ἄλλους προσιόντες ἐμμένειν παρεκάλουν τῇ πρὸς τὸν αὐτοκράτορα πίστει· καὶ τοὺς πλείους μετέστησαν.
14.4Bir uğultu yükseldi. Nymphidius, kimilerine göre askerlerin artık kendisini çağırdığına inanarak, kimilerine göre de henüz kararsız ve karışık olan durumu önlemeye can atarak, meşaleler içinde yola çıktı. Elinde, Cingonius Varro'nun yazdığı bir söylevin metni vardı; askerlere okumak üzere ezberlemişti.
ἀρθείσης δὲ βοῆς, εἴτε πεισθεὶς ὁ Νυμφίδιος, ὥς φασιν ἔνιοι, καλεῖν αὐτὸν ἤδη τοὺς στρατιώτας, εἴτε προλαβεῖν σπεύδων τὸ θορυβοῦν ἔτι καὶ διστάζον, ὑπὸ φωτὶ πολλῷ προῄει, λόγον τινὰ κομίζων ἐν βιβλίῳ γεγραμμένον ὑπὸ Κιγγωνίου Βάρρωνος, ὃν ἐκμεμελετήκει πρὸς τοὺς στρατιώτας εἰπεῖν.
14.5Ordugâhın kapılarının kapalı olduğunu, surların çevresinde pek çok silahlı adam bulunduğunu görünce korktu; yaklaşıp ne istediklerini, kimin buyruğuyla silah başına geçtiklerini sordu. Herkesten aynı karşılık geldi: İmparator olarak Galba'yı tanıyorlardı. O da onlara katılıp Galba'ya alkış tuttu, yanındakilere de öyle yapmalarını buyurdu.
ἰδὼν δὲ κεκλεισμένας τοῦ στρατοπέδου τὰς πύλας καὶ περὶ τὰ τείχη πολλοὺς ὡπλισμένους ἔδεισε· καὶ προσιὼν ἠρώτα τί βούλονται καί τινος κελεύσαντος ἐν ὅπλοις γεγόνασιν. ἀπαντώσης δʼ αὐτῷ παρὰ πάντων μιᾶς φωνῆς, Γάλβαν αὐτοκράτορα γινώσκειν, κἀκεῖνος ὁμόσε χωρῶν ἐπευφήμει καὶ τοὺς ἑπομένους ἐκέλευε.
14.6Kapıdakiler onu yanında birkaç kişiyle içeri aldılar; hemen ona bir mızrak fırlatıldı. Septimius kalkanını önüne tutup mızrağı karşıladı, ama başkaları kılıçlarını çekip üzerine yürüyünce kaçtı, kovalandı ve bir askerin barakasında boğazlandı. Cesedini ortaya sürükleyip çevresine parmaklık çektiler ve gündüz isteyenlerin seyrine açtılar.
τῶν δὲ παρὰ τὰς πύλας παρέντων αὐτὸν εἰσελθεῖν μετʼ ὀλίγων αὐτὸς ἀκοντίζεται λόγχῃ· καὶ ταύτην μὲν ἐδέξατο πρὸ αὐτοῦ θυρεῷ Σεπτίμιος, ἄλλων δὲ γυμνοῖς ξίφεσιν ἐπιφερομένων φυγὼν καὶ διωχθεὶς ἐν οἰκήματι στρατιώτου σφάττεται. καὶ τὸν νεκρὸν εἰς μέσον ἑλκύσαντες καὶ περιβαλόντες κιγκλίδα θέαμα τοῖς βουλομένοις μεθʼ ἡμέραν παρέσχον.
15.115. Bölüm
Nymphidius'un böyle bir sonla bittiğini öğrenince Galba, suç ortaklarından hemen kendi kendini öldürmeyenlerin ölmesini buyurdu; bunların arasında söylevi yazan Cingonius ile Pontuslu Mithridates de vardı. Tanınmış kişileri yargılamadan öldürmesi, haklı da olsa, kanuna da halkın beklentisine de aykırı bulundu; herkes yeni bir yönetim tarzı umuyordu, başlangıçta söylenen sözlere her zamanki gibi aldanmışlardı.
οὕτω δὲ τοῦ Νυμφιδίου καταστρέψαντος ὁ Γάλβας πυθόμενος, καί τῶν συνωμοτῶν αὐτοῦ κελεύσας ἀποθανεῖν ὅσοι μὴ διʼ αὑτῶν εὐθὺς ἀπέθανον, ἐν οἷς ἦν καί Κιγγώνιος ὁ τὸν λόγον γράψας καί Μιθριδάτης ὁ Ποντικός, ἔδοξε μὴ νομίμως, εἰ καί δικαίως, μηδὲ δημοτικῶς ἀνῃρηκέναι πρὸ κρίσεως ἄνδρας οὐκ ἀσήμους, ἕτερον γὰρ ἡγεμονίας σχῆμα προσεδέχοντο πάντες, ἐξαπατώμενοι συνήθως ὑπὸ τῶν ἐν ἀρχῇ λεγομένων.
15.2Nero'ya sadık konsüllük yapmış Petronius Turpilianus'un ölüm buyruğu ise onları daha da üzdü. Galba, Libya'da Macer'i Trebonius'a, Germania'da Fonteius'u Valens'e öldürttüğünde, silah başında ve ordugâhta olan bu adamlardan korktuğunu bahane edebilirdi. Ama silahsız, savunmasız yaşlı Turpilianus'a kendini savunma fırsatı vermesine hiçbir engel yoktu, tabii vaat ettiği ölçülülüğü yönetimde fiilen göstermek niyetindeyse.
ἔτι δὲ μᾶλλον ἠνίασεν αὐτοὺς ἀνὴρ ὑπατικὸς καί Νέρωνι πιστὸς ἀποθανεῖν κελευσθείς, Πετρώνιος Τουρπιλιανός. Μάκρον γὰρ ἐν Λιβύῃ διὰ Τρεβωνίου καὶ Φοντήϊον ἐν Γερμανίᾳ διὰ Οὐάλεντος ἀνελὼν πρόφασιν εἶχεν ἐν ὅπλοις καί στρατοπέδοις ὄντας φοβηθῆναι. Τουρπιλιανὸν δέ, γέροντα γυμνὸν καί ἄνοπλον, λόγου μεταλαβεῖν οὐδὲν ἐκώλυεν, εἴ τις ἣν ἐπαγγέλλεται μετριότητα τοῖς πράγμασιν ἔργῳ φυλάξειν ἔμελλε.
15.3Bunlar böyle eleştirildi. Galba şehre yaklaşıp yirmi beş stadion kadar uzakta olduğunda, yolu tutan, dört yandan etrafını saran kürekçilerin düzensizliği ve gürültüsüyle karşılaştı. Bunlar, Nero'nun bir lejyon hâlinde toplayıp asker yaptığı kimselerdi.
ταῦτα μὲν οὖν τοιαύτας ἔχει μέμψεις. ἐπεὶ δὲ προσιὼν ἀπεῖχε τῆς πόλεως περὶ πέντε καί εἴκοσι σταδίους, ἐνετύγχανεν ἀκοσμίᾳ καί θορύβῳ τῶν ἐρετῶν τὴν ὁδὸν προκατεχόντων καὶ περικεχυμένων πανταχόθεν, οὗτοι δὲ ἦσαν οὓς εἰς ἓν τάγμα ὁ Νέρων συλλοχίσας ἀπέφηνε στρατιώτας·
15.4Şimdi bu askerliklerini onaylatmak için orada duruyor, imparatorun karşılayanlarla ne görüşmesine ne de sesini duyurmasına izin veriyorlardı; lejyonları için sancak ve karargâh isteyerek bağırıp çağırıyorlardı. Galba işi erteleyip başka bir zaman görüşmelerini söyleyince, bu ertelemenin bir ret anlamına geldiğini söyleyerek öfkelendiler, bağırmalarını kesmeden peşinden gelmeye başladılar. Bazıları kılıçlarını da çekince Galba süvarilere üzerlerine saldırmalarını buyurdu. Hiçbiri direnemedi; kimi hemen yere serilerek, kimi kaçarken öldü. Galba'nın bu kadar kan ve cesetle şehre girmesi hayırlı ve uğurlu bir alamet değildi. Ama daha önce onu zayıf bir ihtiyar diye küçümseyenler bile o gün ondan ürküp korktular.
καί τότε παρόντες ἐκβεβαιώσασθαι τὴν στρατείαν οὔτʼ ὀφθῆναι τοῖς ἀπαντῶσιν οὔτʼ ἀκουσθῆναι παρίεσαν τὸν αὐτοκράτορα, ἀλλʼ ἐθορύβουν βοῇ σημεῖα τῷ τάγματι καί χώραν αἰτοῦντες, ἐκείνου δὲ ὑπερτιθεμένου καί πάλιν εἰπεῖν κελεύσαντος, ἀρνήσεως σχῆμα τὴν ἀναβολὴν εἶναι φάσκοντες ἠγανάκτουν καί παρείποντο μὴ φειδόμενοι βοῆς. ἐνίων δὲ καί τὰς μαχαίρας σπασαμένων, ἐκέλευσε τοὺς ἱππεῖς ἐμβαλεῖν αὐτοῖς ὁ Γάλβας. ὑπέστη δὲ οὐδεὶς ἐκείνων, ἀλλʼ οἱ μὲν εὐθὺς ἀνατραπέντες, οἱ δὲ φεύγοντες διεφθάρησαν, οὐ χρηστὸν οὐδὲ αἴσιον ποιοῦντες τῷ Γάλβᾳ τὸν οἰωνὸν εἰσιόντι διὰ πολλοῦ φόνου καί νεκρῶν τοσούτων εἰς τὴν πόλιν. ἀλλʼ εἰ καί τις αὐτοῦ κατεφρόνει πρότερον ἀσθενοῦς καί γέροντος ὁρωμένου, τότε πᾶσι φρικώδης καί φοβερὸς ἐγένετο.
16.116. Bölüm
Galba, Nero'nun bağışlardaki ölçüsüzlüğünden ve israfından ne kadar farklı olduğunu göstermek isterken yakışık sınırını aştı. Sofrasında Canus adlı ünlü sanatçı ona flüt çalmıştı; onu övüp beğenisini gösterdi, kesesini getirtti, içinden birkaç altın alıp Canus'a uzattı ve bunu devlet parasından değil, kendi cebinden verdiğini söyledi.
βουλόμενος δὲ τῆς περὶ τὰς δωρεὰς ἀμετρίας καὶ πολυτελείας τοῦ Νέρωνος ἀποδεικνύναι μεγάλην μεταβολήν, ἀστοχεῖν ἐδόκει τοῦ πρέποντος. Κάνου γὰρ αὐλήσαντος αὑτῷ παρὰ δεῖπνον ʽἀκρόαμα δὲ ἦν ὁ Κάνος εὐδοκιμούμενον ἐπαινέσας καὶ ἀποδεξάμενος ἐκέλευσεν αὑτῷ κομισθῆναι τὸ γλωσσόκομον· καὶ λαβὼν χρυσοῦς τινας ἐπέδωκε τῷ Κάνῳ, φήσας ἐκ τῶν ἰδίων, οὐκ ἐκ τῶν δημοσίων χαρίζεσθαι.
16.2Nero'nun sahne ve güreş meydanı adamlarına verdiği bağışların, onda biri bırakılarak geri alınmasını da sertçe buyurdu. Ama pek az para toplanıyordu, çünkü alanların çoğu parayı harcamıştı; günü gününe yaşayan, satirler gibi hayat süren insanlardı. Bunun üzerine onlardan bir şey satın alan ya da armağan alanları arattırıp parayı onlardan tahsil etti.
τὰς δὲ δωρεὰς ἃς Νέρων ἔδωκε τοῖς περὶ σκηνὴν καὶ παλαίστραν, ἀπαιτεῖσθαι συντόνως κελεύσας πλὴν τοῦ δεκάτου μέρους, εἶτα μικρὰ καὶ γλίσχρα κομιζόμενος ἀνηλώκεσαν γὰρ οἱ πλεῖστοι τῶν λαβόντων, ἐφήμεροι καὶ σατυρικοὶ τοῖς βίοις ἄνθρωποι τοὺς πριαμένους παρʼ αὐτῶν ἢ λαβόντας ὁτιοῦν ἀνεζήτει καὶ παρʼ ἐκείνων ἐξέπραττε.
16.3İşin sınırı yoktu, kapsamı giderek genişliyor, birçok kişiye yayılıyordu. Galba'nın adı kötüye çıkıyordu; Vinius ise kıskançlık ve nefret topluyordu: Herkese karşı imparatoru cimri ve hasis yaptığını, ama kendisi her şeyi alıp satarak, savurganca harcadığını söylüyorlardı.
τοῦ δὲ πράγματος ὅρον οὐκ ἔχοντος, ἀλλὰ πόρρω νεμομένου καὶ προϊόντος ἐπὶ πολλούς, αὐτὸς μὲν ἠδόξει, φθόνον δὲ καὶ μῖσος εἶχεν Οὐίνιος, ὡς τοῖς μὲν ἄλλοις ἅπασιν ἀνελεύθερον παρέχων τὸν ἡγεμόνα καὶ μικρολόγον, αὐτὸς δὲ χρώμενος ἀσώτως καὶ λαμβάνων πάντα καὶ πιπράσκων.
16.4Hesiodos küpün başında ve dibinde doyasıya içmek gerektiğini söyler; Vinius da Galba'yı güçsüz ve yaşlı görerek bu talihten kana kana içiyordu, sanki hem başlıyor hem de tükenmek üzereydi.
ὁ μὲν γὰρ Ἡσίοδος ἀρχομένου τε πίθου καὶ λήγοντος κορέσασθαι φησὶ δεῖν, ὁ δὲ Οὐίνιος ὁρῶν ἀσθενῆ καὶ γέροντα τὸν Γάλβαν ἐνεπίμπλατο τῆς τύχης, ὡς ἅμα μὲν ἀρχομένης, ἅμα δὲ φθινούσης.
17.117. Bölüm
Yaşlı adama önce Vinius kötü yönetimiyle zarar veriyordu; kendisinin doğru bulduğu şeyleri de kötüleyip engelliyordu. Nero'nun adamlarının cezalandırılması buna bir örnektir.
ὁ δὲ πρεσβύτης ἠδικεῖτο τὰ μὲν πρῶτα τοῦ Οὐινίου κακῶς διοικοῦντος, ἃ δὲ αὐτὸς ὀρθῶς προῃρεῖτο διαβάλλοντος ἢ κωλύοντος· οἷον ἦν τὸ περὶ τὰς κολάσεις τῶν Νερωνιανῶν.
17.2Galba kötüleri öldürdü; bunların arasında Helius, Polycleitus, Petinus ve Patrobius da vardı. Halk alkışlıyor, onlar forumdan geçirilirken bunun güzel, tanrıların hoşuna gidecek bir alay olduğunu, ama tanrıların da insanların da tiranlığın öğretmeni ve mürebbisi Tigellinus'u istediğini haykırıyordu. Soylu bey ise büyük bir pey akçesiyle Vinius'u çoktan kapmıştı.
ἀπέκτεινε γὰρ τοὺς πονηρούς, ἐν οἷς ἦν ὁ Ἥλιος καὶ Πολύκλειτος καὶ Πετῖνος καὶ Πατρόβιος. ὁ δὲ δῆμος ἐκρότει, καὶ διʼ ἀγορᾶς αὐτῶν ἀγομένων ἐβόα καλὴν μὲν εἶναι καὶ θεοφιλῆ πομπήν, ἀπαιτεῖν δὲ καὶ θεοὺς καὶ ἀνθρώπους τὸν διδάσκαλον καὶ παιδαγωγὸν τῆς τυραννίδος Τιγελλῖνον. ἐφθάκει δὲ ὁ γενναῖος προειληφὼς ἀρραβῶσι μεγάλοις τὸν Οὐίνιον.
17.3Sonra Turpilianus, herkesin nefret ettiği böyle bir imparatora ihanet etmediği ve ondan nefret etmediği için öldü; başka büyük bir suça da ortak olmamıştı. Nero'yu ölümü hak edecek hâle getiren, onu bu duruma düşürdükten sonra da yüzüstü bırakıp ihanet eden adam ise sağ kaldı. Bu, para verenler için Vinius'un yanında olmayacak, umutsuz hiçbir iş bulunmadığının parlak bir dersi oldu.
εἶτα Τουρπιλιανὸς μέν, ὅτι μὴ προεδίδου μηδὲ ἐμίσει τὸν ἡγεμόνα τοιοῦτον ὄντα μισούμενος, ἄλλο δὲ μηδὲ ἓν μέγα συναδικήσας, ἀπέθανεν ὁ δὲ καὶ ποιήσας ἄξιον θανάτου Νέρωνα καὶ γενόμενον τοιοῦτον ἐγκαταλιπὼν καὶ προδοὺς περιῆν, μέγα δίδαγμα τοῦ μηδὲν ἄπρακτον εἶναι παρὰ Οὐινίῳ μηδὲ ἀνέλπιστον τοῖς διδοῦσιν.
17.4Roma halkı hiçbir seyre, Tigellinus'un götürülüşünü görmek kadar can atmamıştı; bütün tiyatrolarda ve stadionlarda onu istemekten vazgeçmiyordu. Sonunda imparatorun bildirisiyle şaşkına döndü: Tigellinus'un uzun süre yaşamayacağı, onu verem hastalığının eritip bitirdiği söyleniyor, halktan da yönetimi öfkeyle çılgınlaştırıp tiranlığa çevirmemesi isteniyordu.
οὐδενὸς γὰρ οὕτω θεάματος ἐρασθεὶς ὁ Ῥωμαίων δῆμος ὡς τοῦ Τιγελλῖνον ἰδεῖν ἀπαγόμενον, οὐδὲ παυσάμενος ἐν πᾶσι θεάτροις καὶ σταδίοις αἰτούμενος ἐκεῖνον, ἐπεπλήχθη διαγράμματι τοῦ αὐτοκράτορος Τιγελλῖνον μὲν οὐ πολὺν ἔτι βιώσεσθαι φάσκοντος χρόνον ὑπὸ φθινάδος νόσου δαπανώμενον, ἐκείνους δὲ παραιτουμένου μὴ διαγριαίνειν μηδὲ τυραννικὴν ποιεῖν τὴν ἡγεμονίαν.
17.5Halk kızgındı; Tigellinus bununla alay ederek kurtuluşu için kurban kesti ve görkemli bir ziyafet hazırladı. Vinius da imparatorun yanında yediği yemekten sonra kalkıp dul kızıyla birlikte Tigellinus'un eğlencesine gitti. Tigellinus kıza iki yüz elli bin gümüş kadeh armağanı verdi; cariyelerinin başındakine de boynundaki yüz elli bin değerinde olduğu söylenen gerdanlığı çıkarıp kızın boynuna takmasını buyurdu.
ἀχθομένου δὲ τοῦ δήμου καταγελῶντες ὁ μὲν Τιγελλῖνος ἔθυσε σωτήρια καὶ παρεσκεύασε λαμπρὰν ἑστίασιν, ὁ δὲ Οὐίνιος ἀναστὰς παρὰ τοῦ αὐτοκράτορος μετὰ δεῖπνον ἐκώμασεν ὡς ἐκεῖνον, ἄγων τὴν θυγατέρα χήραν οὖσαν. καὶ προὔπιεν ὁ Τιγελλῖνος αὐτῇ πέντε καὶ εἴκοσι μυριάδας ἀργυρίου, καὶ τῶν παλλακίδων τὴν ἀγελαρχοῦσαν ἐκέλευσε τὸν περιδέραιον κόσμον ἀφελομένην ἐκείνῃ περιάψαι, πεντεκαίδεκα μυριάδων εἶναι λεγόμενον.
18.118. Bölüm
Bundan sonra ölçülü davranışlar bile kötülenmeye başladı; Vindex'le birlik olan Galyalılara yapılanlar gibi. Vergi indirimini ve vatandaşlığı imparatorun iyiliğiyle değil, Vinius'tan satın alarak elde ettikleri düşünülüyordu.
ἐκ δὲ τούτου καί τὰ μετρίως πραττόμενα διαβολὴν εἶχεν, ὡς τὰ πρὸς τοὺς Γαλάτας Οὐΐνδικι συναραμένους. ἐδόκουν γὰρ οὐ φιλανθρωπίᾳ τοῦ αὐτοκράτορος, ἀλλὰ ὠνούμενοι παρὰ Οὐινίου τυγχάνειν ἀνέσεώς τε δασμῶν καί πολιτείας.
18.2Halkın çoğu bu yüzden yönetimden soğudu; askerleri ise, bağışı alamadıkları hâlde, başlangıçta, Galba vaat edilen kadar olmasa da Nero'nun verdiği kadarını vereceği umudu oyalıyordu. Ama homurdandıklarını duyunca büyük bir imparatora yaraşır bir söz söyledi: Asker yazmak âdetiydi, satın almak değil. Bunu öğrenince ona korkunç, vahşi bir nefret duymaya başladılar; çünkü yalnız kendisi onları mahrum etmekle kalmıyor, sonraki imparatorlara da bunu kanun gibi öğretiyordu.
οἱ μὲν οὖν πολλοὶ διὰ ταῦτα πρὸς τὴν ἡγεμονίαν ἀπηχθάνοντο, τοὺς δὲ στρατιώτας τὴν δωρεὰν μὴ κομιζομένους ἐν ἀρχῇ μὲν ἐλπὶς παρῆγεν ὡς, εἰ καί μὴ τοσοῦτον, ἀλλʼ ὅσον Νέρων ἔδωκεν, ἀποδώσοντος. ἐπεὶ δὲ μεμφομένους ἀκούσας ἀφῆκε φωνὴν ἡγεμόνι μεγάλῳ πρέπουσαν, εἰπὼν εἰωθέναι καταλέγειν στρατιώτας, οὐκ ἀγοράζειν, πυθομένοις τοῦτο δεινὸν εἰσῆλθε μῖσος καί ἄγριον πρὸς αὐτόν, ἐδόκει γὰρ οὐκ αὐτὸς ἀποστερεῖν μόνος, ἀλλὰ νομοθετεῖν καί διδάσκειν τοὺς μεθʼ αὑτὸν αὐτοκράτορας.
18.3Ama Roma'daki kıpırdanma henüz körükörüneydi; Galba'nın orada bulunmasından duyulan bir çekingenlik ayaklanmayı körleştirip geciktiriyor, açık bir değişim başlangıcının görünmemesi onların düşmanlığını bir ölçüde bastırıp gizliyordu. Oysa daha önce Verginius'un, şimdi Flaccus'un emrinde Germania'da bulunanlar, Vindex'e karşı verdikleri savaştan ötürü kendilerini büyük ödüllere layık görüyor, hiçbir şey alamadıkları için komutanlarının yüzüne bakmıyorlardı.
ἀλλὰ τὸ μὲν ἐν Ῥώμῃ τυφλὸν ἦν ἔτι κίνημα, καί τις αἰδὼς ἅμα πρὸς παρόντα τὸν Γάλβαν ἀμβλύτητα καί μέλλησιν ἐνεποίει τῷ νεωτερισμῷ, καί τὸ μηδεμίαν ἀρχὴν ἐμφανῆ μεταβολῆς ὁρᾶσθαι συνέστελλε καί συνέκρυπτεν ἁμῶς γέ πως τὴν δυσμένειαν αὐτῶν, οἱ δὲ πρότερον ὑπὸ Οὐεργινίῳ γενόμενοι, τότε δὲ ὄντες ὑπὸ Φλάκκῳ περὶ Γερμανίαν, μεγάλων μὲν ἀξιοῦντες αὑτοὺς διὰ τὴν μάχην ἣν ἐμαχέσαντο πρὸς Οὐΐνδικα, μηδενὸς δὲ τυγχάνοντες, ἀπαρηγόρητοι τοῖς ἄρχουσιν ἦσαν.
18.4Şiddetli gut yüzünden bedenen güçsüz ve işlerde tecrübesiz olan Flaccus'un kendisini de hiçe sayıyorlardı. Bir gün, oyunlar sırasında, tribunlar ve yüzbaşılar Romalıların âdeti üzere imparator Galba'ya saadet dileyince, askerlerin çoğu önce gürültü çıkardı; sonra subaylar duaya devam edince "Hak ediyorsa" diye karşılık verdiler.
αὑτὸν δὲ τὸν Φλάκκον ὑπὸ συντόνου ποδάγρας ἀδύνατον ὄντα τῷ σώματι καὶ πραγμάτων ἄπειρον ἐν οὐδενὶ λόγῳ τὸ παράπαν ἐποιοῦντο. καί ποτε θέας οὔσης, καί τῶν χιλιάρχων καί λοχαγῶν τὸ Ῥωμαίοις σύνηθες εὐτυχίαν ἐπευχομένων τῷ αὐτοκράτορι Γάλβᾳ, διεθορύβησαν οἱ πολλοὶ τὸ πρῶτον, εἶτα ταῖς εὐχαῖς ἐπιμενόντων ἐκείνων ἀντεφώνουν εἰ ἄξιος.
19.119. Bölüm
Tigellinus'un emrindeki lejyonların da benzer şekilde sık sık küstahlık yapması üzerine, imparatorluk memurları Galba'ya mektup yazdılar. Galba yalnız yaşlılığı yüzünden değil, çocuksuz olduğu için de küçümsendiğinden korkarak, soylu gençlerden birini evlat edinip iktidarın ardılı ilan etmeyi düşündü.
τοιαῦτα δὲ ἕτερα καὶ τῶν ὑπὸ Τιγελλίνῳ ταγμάτων ὑβριζόντων πολλάκις, ἐπέμπετο γράμματα τῷ Γάλβᾳ παρὰ τῶν ἐπιτρόπων ὁ δὲ φοβηθεὶς ὡς μὴ μόνον διὰ τὸ γῆρας, ἀλλὰ καὶ διὰ τήν ἀπαιδίαν καταφρονούμενος, ἐβουλεύετο παῖδα θέσθαι τῶν ἐπιφανῶν τινα νεανίσκον καὶ διάδοχον ἀποδεῖξαι τῆς ἀρχῆς.
19.2Marcus Otho vardı: soyu sopu belirsiz olmayan, ama çocukluğundan beri lükse ve zevke düşkünlükle pek az Romalının bozulduğu kadar bozulmuş bir adam. Homeros nasıl Alexandros'u, başka bir şöhreti olmadığı için, çoğu zaman "gür saçlı Helene'nin kocası" diye karısıyla yüceltir, Otho da Poppaea'yla evliliği sayesinde Roma'da dillere düşmüştü. Nero, Crispinus'un karısı olan Poppaea'ya âşıktı; ama hâlâ kendi karısından çekindiği ve annesinden korktuğu için Otho'yu gizlice Poppaea'yı ayartmaya göndermişti.
ἦν δέ Μάρκος Ὄθων, ἀνὴρ γένει μὲν οὐκ ἀφανής, τρυφῇ δὲ καὶ φιληδονίαις εὐθὺς ἐκ παίδων ἐν ὀλίγοις Ῥωμαίων διεφθαρμένος, ὡς δὲ τὸν Ἀλέξανδρον Ὅμηρος Ἑλένης; πόσιν ἠϋκόμοιο, μηδὲν ἔχοντα πρὸς δόξαν ἄλλο σεμνύνων ἀπὸ τῆς γυναικός, ὀνομάζει πολλάκις, οὕτως γεγονὼς περιβόητος ἐν Ῥώμῃ διὰ τὸν Ποππαίας γάμον, ἧς ἤρα μὲν ὁ Νέρων Κρισπίνῳ συνούσης, ἔτι δʼ αἰδούμενος τήν ἑαυτοῦ γυναῖκα καὶ τήν μητέρα φοβούμενος ὑφῆκε τὸν Ὄθωνα πειρῶντα τήν Ποππαίαν.
19.3Otho'nun savurganlığı yüzünden onu dost ve yoldaş edinmişti; Otho'nun onu sık sık cimrilik ve hasislikle alaya almasından hoşlanırdı. Anlatıldığına göre bir gün Nero pahalı kokularla yağlanıp Otho'nun üstüne de boşaltmış; Otho da ertesi gün onu kendi evinde ağırlarken birden dört yandan altın ve gümüş borular açtırmış, bunlardan su gibi kokular fışkırıp her yeri basmıştı.
φίλῳ δὲ τῷ Ὄθωνι καὶ συμβιωτῇ διὰ τήν ἀσωτίαν ἐχρῆτο, καὶ σκωπτόμενος ὑπʼ αὐτοῦ πολλάκις εἰς μικρολογίαν καὶ ἀνελευθερίαν ἔχαιρε, λέγεται δέ ποτε μύρῳ τῶν πολυτελῶν χρισαμένου τοῦ Νέρωνος καὶ τὸν Ὄθωνα καταβρέξαντος, ἐκεῖνος πάλιν τῇ ὑστεραίᾳ δεχόμενος αὐτὸν ἅμα πολλαχόθεν ἀργυροῦς καὶ χρυσοῦς προβαλεῖν ἄφνω σωλῆνας, ὥσπερ ὕδωρ τὸ μύρον ἐκχέοντας καὶ κατακλύζοντας,
19.4Otho, Poppaea'yı Nero'dan önce baştan çıkardı, ona Nero'yla ilgili umutlar aşılayarak kocasından ayrılmaya ikna etti. Kadın ona eş olarak gelince, onu paylaşmaya razı olmak yerine paylaşmaktan rahatsız oluyordu; söylendiğine göre Poppaea da bu kıskançlıktan hiç hoşnutsuz değildi.
ἀλλὰ τήν γε Ποππαίαν προμοιχεύσας τῷ Νέρωνι, καὶ διαφθείρας ταῖς εἰς ἐκεῖνον ἐλπίσιν, ἔπεισεν ἀποστῆναι τοῦ ἀνδρός. ἐλθούσης δὲ παρʼ αὐτὸν ὡς γαμετῆς οὐκ ἠγάπα μετέχων, ἀλλʼ ἤσχαλλε μεταδιδούς, οὐδὲ αὐτῆς ἀχθομένης, ὥς φασι, τῇ ζηλοτυπίᾳ τῆς Ποππαίας.
19.5Hatta Otho yokken Nero'yu içeri almadığı anlatılır; ya hazzın doyumunu önlemek için ya da, kimilerine göre, Sezar'la evliliği ağır bulduğundan, ama ölçüsüzlüğe düşkünlüğü yüzünden sevgilisinden de vazgeçmek istemediğinden. Bu yüzden Otho ölümün eşiğine geldi; Nero'nun karısını ve kız kardeşini Poppaea'yla evlenmek için öldürmüş olup da Otho'ya kıyması şaşırtıcıydı.
καὶ γὰρ ἀποκλεῖσαι τὸν Νέρωνα λέγεται μὴ παρόντος τοῦ Ὄθωνος, εἴτε τῆς ἡδονῆς ἀφαιροῦσα τὸ πλήσμιον, εἴτε, ὥς φασιν ἔνιοι, βαρυνομένη τὸν Καίσαρος γάμον, ἐραστῇ δὲ μὴ φεύγουσα χρῆσθαι διὰ τὸ φιλακόλαστον. ἐκινδύνευσεν οὖν ὁ Ὄθων ἀποθανεῖν· καὶ παράλογον ἦν ὅτι τήν γυναῖκα καὶ ἀδελφὴν ἀποκτείνας διὰ τὸν Ποππαίας γάμον ἐφείσατο τοῦ Ὄθωνος.
20.120. Bölüm
Ama Seneca ona iyi niyet besliyordu; onun Nero'yu ikna edip telkin etmesiyle Okyanus kıyısına, Lusitania valisi olarak gönderildi. Bu görevin sürgünü yumuşatan bir ad ve perde olduğunu bilerek, yönetimi altındakilere ne hoşnutsuzluk verdi ne de yük oldu.
Σενέκαν δὲ εἶχεν εὔνουν κἀκείνου τὸν Νέρωνα πείσαντος καὶ παραινέσαντος ἐξεπέμφθη Λυσιτανῶν στρατηγὸς ἐπὶ τὸν Ὠκεανόν. καὶ παρέσχεν ἑαυτὸν οὐκ ἄχαριν οὐδὲ ἐπαχθῆ τοῖς ὑπηκόοις, εἰδὼς φυγῆς ὑποκόρισμα καὶ παρακάλυμμα τὴν ἀρχὴν αὐτῷ δεδομένην.
20.2Galba ayaklanınca valiler içinde ona ilk katılan o oldu. Kadehlerde ve sofra takımlarında ne kadar altın ve gümüşü varsa, para basılsın diye ona getirip verdi; imparatorun yaşayışına uygun hizmet etmeyi bilen kölelerini de armağan etti. Başka konularda da ona sadıktı, tecrübeyle işlerde hiç kimseden aşağı kalmadığını gösterdi. Bütün yolu günlerce onunla aynı arabada geçirdi.
ἀποστάντος δὲ Γάλβα πρῶτος αὐτῷ προσεχώρησε τῶν ἡγεμόνων, καὶ φέρων ὅσον εἶχεν ἐν ἐκπώμασι καὶ τραπέζαις ἄργυρον καὶ χρυσὸν ἔδωκε κατακόψαι ποιουμένῳ νόμισμα, καὶ τῶν οἰκετῶν ἐδωρήσατο τοὺς εἰθισμένους περὶ δίαιταν ἡγεμόνι ἐμμελῶς ὑπουργεῖν. καὶ τὰ ἄλλα πιστὸς ἦν αὐτῷ, καὶ διδοὺς πεῖραν οὐδενὸς ἧττον ἐδόκει πραγμάτων ἔμπειρος εἶναι· καὶ βαδίζοντι τὴν ὁδὸν ἅπασαν ἐφʼ ἡμέρας πολλὰς συνοχούμενος διετέλεσεν.
20.3Yolculuk boyunca gelişen yakınlık içinde Vinius'u da sohbet ve hediyelerle kendine bağladı; özellikle birinci yeri ona bırakarak, onun ardından gelen nüfuzu onun sayesinde sağlama aldı. Kıskanılmamayı da başardı: İsteklerini karşılıksız yerine getiriyor, herkese güler yüzlü ve insancıl davranıyordu. Askerlere özellikle çok yardım ediyor, birçoğunu komutanlıklara yükseltiyordu; bunu bazen imparatordan isteyerek,
ἐν δὲ τῇ συνοδίᾳ καὶ τῇ συνηθείᾳ τὸν Οὐίνιον ἐξεθεράπευσεν ὁμιλίᾳ καὶ δώροις, μάλιστα δὲ τῶν πρωτείων ὑφιέμενος αὐτῷ τό γε μετʼ ἐκεῖνον δύνασθαι διʼ ἐκεῖνον εἶχε βεβαίως, τῷ δὲ ἀνεπιφθόνῳ περιῆν, προῖκα συμπράττων πάντα τοῖς δεομένοις, καὶ παρέχων ἑαυτὸν εὐπροσήγορον καὶ φιλάνθρωπον ἅπασι. πλεῖστα δὲ τοῖς στρατιωτικοῖς συνελάμβανε καὶ προῆγε πολλοὺς ἐφʼ ἡγεμονίας, τὰ μὲν αἰτούμενος ἀπὸ τοῦ αὐτοκράτορος,
20.4bazen de Vinius'a ve sarayın en nüfuzlu kişileri olan azatlılar Icelus ile Asiaticus'a başvurarak yapıyordu. Galba'yı her ağırlayışında, nöbetçi birliğe adam başı altın dağıtıp onlara rüşvet veriyordu; bu, görünüşte imparatoru onurlandırmaktı, aslında askerleri kandırıp onları kendi yanına çekme siyasetiydi.
τὰ δὲ τὸν Οὐίνιον καὶ τοὺς ἀπελευθέρους παρακαλῶν Ἴκελον καὶ Ἀσιατικόν οὗτοι γὰρ ἦσαν ἐν δυνάμει μάλιστα τῶν περὶ τὴν αὐλήν. ὁσάκις δὲ τὸν Γάλβαν εἱστία, τὴν παραφυλάττουσαν ἀεὶ σπεῖραν ἐδέκαζε χρυσοῦν ἑκάστῳ διανέμων, οἷς τιμᾶν αὐτὸν ἐδόκει καταπολιτευόμενος καὶ δημαγωγῶν τὸ στρατιωτικόν.
21.121. Bölüm
Galba ardıl konusunda danışırken Vinius Otho'yu ileri sürdü; bunu da karşılıksız yapmıyor, kızının evliliğini gözetiyordu: Otho, Galba'nın oğlu ve imparatorluğun ardılı ilan edilirse kızla evlenecekti. Ama Galba kamu çıkarını kendi çıkarının önünde tuttuğunu her zaman gösteriyordu; kendisine en hoş geleni değil, Romalılara en yararlı olanı arıyordu.
ἀλλʼ οὖν βουλευομένου γε τοῦ Γάλβα περὶ διαδόχου τὸν Ὄθωνα παρεισῆγεν ὁ Οὐίνιος, οὐδὲ τοῦτο προῖκα πράσσων, ἀλλʼ ἐπὶ γάμῳ τῆς θυγατρός, ὁμολογίας γενομένης γαμεῖν αὐτὴν τὸν Ὄθωνα παῖδα τοῦ Γάλβα καὶ διάδοχον ἀποδειχθέντα τῆς ἡγεμονίας, ὁ δὲ Γάλβας ἀεὶ μὲν ἦν δῆλος πρὸ τοῦ ἰδίου τὸ κοινὸν τιθέμενος καὶ ζητῶν οὐχ χ αὑτῷ θέσθαι τὸν ἥδιστον, ἀλλὰ Ῥωμαίοις τὸν ὠφελιμώτατον.
21.2Otho'nun ölçüsüz ve savurgan olduğunu, elli milyon borca battığını bildiğinden, onu yalnız kendi malına bile mirasçı seçmezdi. Bu yüzden Vinius'u sessizce ve sakince dinledi, kararını erteledi. Kendini ve Vinius'u konsül seçtiği için, yılın başında ardılını ilan edeceği bekleniyordu; askerler de başkası değil Otho ilan edilsin istiyordu.
δοκεῖ δὲ μηδʼ ἂν ἐπὶ τοῖς ἰδίοις χρήμασι μόνον ἑλέσθαι τὸν Ὄθωνα κληρονόμον, ἀκόλαστον εἰδὼς καὶ πολυτελῆ καὶ πεντακισχιλίων μυριάδων ὀφλήμασι βεβαπτισμένον. ὅθεν ἀκούσας τοῦ Οὐινίου σιωπῇ καὶ πρᾴως ὑπερέθετο τὴν διάθεσιν. ἀποδείξας δʼ αὑτὸν ὕπατον καὶ συνάρχοντα τὸν Οὐίνιον ἐπίδοξος ἦν ἔτους ἀρχῇ τὸν διάδοχον ἀναγορεύσειν καὶ τὸ στρατιωτικὸν ἡδέως εἶχε τὸν Ὄθωνα παρʼ ὁντινοῦν ἄλλον ἀναγορευθῆναι.
22.122. Bölüm
Galba bunları daha düşünürken Germania'daki patlama onu yakaladı. Bütün askerler bağışı vermediği için Galba'dan nefret ediyordu; ama oradakilerin özel bahaneleri de vardı: Verginius Rufus'un itibarsızca kenara itildiği, kendilerine karşı savaşmış Galyalıların ise bağış aldığı,
καταλαμβάνει δʼ αὐτὸν ἔτι μέλλοντα καὶ βουλευόμενον ἐκραγέντα τὰ Γερμανικά, κοινῇ γὰρ ἅπαντες οἱ στρατευόμενοι τὸν Γάλβαν ἐμίσουν οὐκ ἀποδιδόντα τὴν δωρεάν, ἰδίας δὲ ἐκεῖνοι προφάσεις ἐποιοῦντο Οὐεργίνιόν τε Ῥοῦφον ἀπερριμμένον ἀτίμως καὶ Γαλατῶν τοὺς πολεμήσαντας αὐτοῖς δωρεῶν τυγχάνοντας,
22.2Vindex'e katılmayanların cezalandırıldığı, Galba'nın ise Roma'nın imparatorluğuna sanki onun eliyle getirilmiş gibi yalnız Vindex'e minnet duyduğu, ölüsünü kamusal törenlerle onurlandırdığı söyleniyordu.
ὅσοι δὲ μὴ προσέθεντο Οὐΐνδικι κολαζομένους, ᾧ μόνῳ τὸν Γάλβαν χάριν εἰδέναι καὶ τιμᾶν τεθνηκότα καὶ γεραίρειν δημοσίοις ἐναγισμοῖς, ὡς ὑπʼ ἐκείνου Ῥωμαίων ἀποδεδειγμένον αὐτοκράτορα.
22.3Ordugâhta böyle sözler artık açıkça dolaşırken, yılın ilk ayının Romalıların Ocak kalendaları dediği ilk günü geldi. Flaccus imparator adına yapılması âdet olan yemini için onları toplayınca, askerler gidip Galba'nın heykellerini yıkıp devirdiler, kendileri de senato ve Roma halkı adına yemin ederek dağıldılar.
τοιούτων ἀναφανδὸν ἤδη λόγων ἐν τῷ στρατοπέδῳ περιφερομένων ἐπῆλθεν ἡ νουμηνία τοῦ πρώτου μηνός, ἣν καλάνδας Ἰανουαρίας καλοῦσι · τοῦ δὲ Φλάκκου συναγαγόντος αὐτοὺς ἐπὶ τὸν ὅρκον ὃν ἔθος ἐστὶν ὀμνύειν ὑπὲρ τοῦ αὐτοκράτορος, τὰς μὲν εἰκόνας τοῦ Γάλβα προσελθόντες ἀνέτρεψαν καὶ κατέσπασαν, αὐτοὶ δὲ ὀμόσαντες ὑπὲρ συγκλήτου καὶ δήμου Ῥωμαίων διελύθησαν.
22.4Sonra komutanları, imparatorsuz kalmanın isyan sayılacağı korkusu sardı. İçlerinden biri, "Silah arkadaşları, bize ne oluyor?" dedi. "Ne başka bir imparator seçiyoruz ne de şimdikini koruyoruz; sanki yalnız Galba'dan değil, bütünüyle yöneticiden, yönetilmekten kaçıyoruz.
εἶτα τοῖς ἡγεμονικοῖς παρίστατο δεδοικέναι τὴν ἀναρχίαν ὡς ἀπόστασιν. λέγει δέ τις ἐν αὐτοῖς· τί πάσχομεν, ὦ συστρατιῶται, μήτʼ ἄλλον ἡγεμόνα ποιούμενοι μήτε τὸν νῦν ὄντα φυλάττοντες, ὥσπερ οὐ Γάλβαν, ἀλλʼ ὅλως ἄρχοντα καὶ τὸ ἄρχεσθαι φεύγοντες;
22.5Galba'nın gölgesinden ve hayaletinden başka bir şey olmayan Flaccus Hordeonius'u bir yana bırakalım. Bizden bir günlük yol uzaklıkta öbür Germania'nın başındaki Vitellius var; babası sansörlük yapmış, üç kez konsül olmuş, Claudius Caesar'ın bir bakıma iktidar ortağıydı. Kimilerinin alay ettiği yoksulluğu ise onun dürüstlüğünün ve yüce gönüllülüğünün parlak bir kanıtıdır. Haydi, onu seçip bütün insanlara gösterelim ki imparator seçmekte İspanyollardan ve Lusitanialılardan daha iyiyiz."
Φλάκκον μὲν οὖν Ὁρδεώνιον οὐδὲν ἄλλο ἢ σκιὰν ὄντα Γάλβα καὶ εἴδωλον ἐατέον, ἡμέρας δὲ μιᾶς ὁδὸν ἀφέστηκεν ἡμῶν Οὐϊτέλλιος, ὁ τῆς ἑτέρας Γερμανίας ἡγούμενος, πατρός τε τιμητοῦ καὶ τρὶς ὑπάτου γενομένου καὶ Κλαυδίῳ Καίσαρι τρόπον τινὰ συνάρξαντος, αὐτός τε τὴν λοιδορουμένην ὑπʼ ἐνίων πενίαν δεῖγμα λαμπρὸν ἔχων χρηστότητος καὶ μεγαλοφροσύνης, φέρε, τοῦτον ἑλόμενοι δείξωμεν ἀνθρώποις πᾶσιν ὡς Ἰβήρων καὶ Λυσιτανῶν ἀμείνους ἐσμὲν αὐτοκράτορα αἱρεῖσθαι.
22.6Kimileri bu görüşe yanaştı, kimileri yanaşmadı. Bir sancaktar gizlice çıkıp Vitellius'a gece haber verdi; o sırada Vitellius'un sofrasında birçok konuk vardı. Söz ordulara yayıldı. Ertesi gün bir lejyonun komutanı Fabius Valens, kalabalık bir süvari birliğiyle ilk gelen oldu ve Vitellius'u imparator olarak selamladı.
ταῦτα τῶν μὲν ἤδη προσιεμένων, τῶν δʼ οὐ προσιεμένων, εἷς ὑπεξελθὼν σημαιοφόρος ἀπήγγειλε τῷ Οὐϊτελλίῳ νυκτός, ἑστιωμένων πολλῶν παρʼ αὐτῷ. τοῦ δὲ λόγου διαπεσόντος εἷς τὰ στρατεύματα πρῶτος Φάβιος Οὐάλης, ἡγεμὼν ἑνὸς τάγματος, τῇ ὑστεραίᾳ μετὰ ἱππέων συχνῶν ἐλάσας αὐτοκράτορα τὸν Οὐϊτέλλιον προσεῖπεν.
22.7Vitellius önceki günlerde imparatorluğun büyüklüğünden korkup bu sorumluluktan kaçınıyor gibi görünmüştü; ama o gün, anlatıldığına göre, öğleyin şarap ve yemekle dolu olarak dışarı çıktı ve kabul etti. Germanicus adını aldı, Sezar adını kabul etmedi.
ὁ δὲ τὰς μὲν ἔμπροσθεν ἡμέρας ἐδόκει διωθεῖσθαι καὶ ἀναδύεσθαι, τὸ μέγεθος τῆς ἀρχῆς φοβούμενος, τότε δέ φασιν οἴνου διάπλεων καὶ τροφῆς ὄντα μεσημβρινῆς προελθεῖν καὶ ὑπακοῦσαι Γερμανικὸν ὄνομα θεμένων αὐτῷ, τὸ δὲ Καίσαρος οὐ προσδεξάμενον.
22.8Flaccus'un ordusu da hemen, senatoya verdiği o güzel, demokratik yeminleri bırakıp imparator Vitellius'un buyruklarını yerine getireceğine ant içti.
εὐθὺς δὲ καὶ τὸ μετὰ Φλάκκου στράτευμα τοὺς καλοὺς ἐκείνους καὶ δημοκρατικοὺς εἷς σύγκλητον ὅρκους ἀφέντες ὤμοσαν Οὐϊτελλίῳ τῷ αὐτοκράτορι ποιήσειν τὸ προστασσόμενον.
23.123. Bölüm
Vitellius Germania'da böyle imparator ilan edildi. Oradaki ayaklanmayı öğrenince Galba evlat edinmeyi artık ertelemedi. Dostlarından kimilerinin Dolabella için, çoğunun Otho için oy topladığını biliyordu; kendisi ikisini de uygun bulmuyordu. Birden, hiçbir şey söylemeden, Nero'nun öldürttüğü Crassus ile Scribonia'nın oğlu Piso'yu çağırttı.
οὕτω μὲν ἀνηγορεύθη Οὐϊτέλλιος αὐτοκράτωρ ἐν Γερμανίᾳ. πυθόμενος δὲ τὸν ἐκεῖ νεωτερισμὸν ὁ Γάλβας οὐκέτι τὴν εἰσποίησιν ἀνεβάλλετο. γινώσκων δὲ τῶν φίλων ἐνίους μὲν ὑπὲρ Δολοβέλλα, τοὺς δὲ πλείστους ὑπὲρ Ὄθωνος ἀρχαιρεσιάζοντας, ὧν οὐδέτερον ἐδοκίμαζεν αὐτός, ἄφνω μηδὲν προειπὼν μετεπέμψατο Πείσωνα , Κράσσου καὶ Σκριβωνίας ἔκγονον, οὓς Νέρων ἀνῃρήκει,
23.2Piso, her türlü aretēye yatkın tabiatının içinde ağırbaşlılığı ve sertliğiyle hemen göze çarpan bir gençti. Galba, onu Sezar ve ardıl ilan etmek için ordugâha indi. Ama daha yola çıkar çıkmaz gökte büyük işaretler görünmeye başladı; ordugâhta bir kısmını söyleyip bir kısmını okumaya başladığında öyle sık gök gürledi, şimşek çaktı, ordugâhın ve şehrin üstüne öyle bir sağanak ve karanlık boşandı ki, ilahî gücün bu evlat edinmeyi kabul etmediği, onaylamadığı, iyi bir sonla bitmeyeceği apaçık anlaşılıyordu.
νεανίαν ἐν τῇ πρὸς πᾶσαν ἀρετὴν εὐφυΐᾳ τὸ κόσμιον καὶ αὐστηρὸν ἐμφανέστατα ἔχοντα· καὶ κατέβαινεν εἰς τὸ στρατόπεδον ἐκεῖνον ἀποδείξων Καίσαρα καὶ διάδοχον. καίτοι μεγάλαι μὲν εὐθὺς ἐξιόντι διοσημίαι παρηκολούθουν, ἀρξαμένου δὲ τὰ μὲν λέγειν ἐν τῷ στρατοπέδῳ, τὰ δὲ ἀναγινώσκειν, τοσαυτάκις ἐβρόντησε καὶ κατήστραψε, καὶ τοσοῦτος ὄμβρος καὶ ζόφος ἐξεχύθη εἰς τὸ στρατόπεδον καὶ τὴν πόλιν, ὡς κατάδηλον εἶναι μὴ προσιέμενον μηδὲ ἐπαινοῦν τὸ δαιμόνιον γινομένην οὐκ ἐπʼ ἀγαθῷ τὴν εἰσποίησιν.
23.3Askerlerin hâli de içten içe kaynıyor, yüzleri asıktı, çünkü bu kez de bağış verilmemişti. Orada bulunanlar, Piso'nun sesine ve yüzüne bakarak bu kadar büyük bir lütfu sarsılmadan ama duyarsız da kalmadan karşılamasına hayran kaldılar. Otho'nun yüzünde ise, umudunun boşa çıkmasına acı ve öfkeyle katlandığını gösteren birçok işaret vardı: Bu umuda ilk o layık görülmüş, ona en çok yaklaşmıştı; elde edememesini Galba'nın kendisine düşmanlığının ve kötü niyetinin kanıtı sayıyordu.
ἦν δὲ καὶ τὰ τῶν στρατιωτῶν ὕπουλα καὶ σκυθρωπὰ μηδὲ τότε δωρεᾶς αὐτοῖς δοθείσης. τοῦ δὲ Πείσωνος οἱ παρόντες ἐθαύμασαν τῇ τε φωνῇ τεκμαιρόμενοι καὶ τῷ προσώπῳ τὸ τηλικαύτην χάριν ἀνεμπλήκτως, οὐ μὴν ἀναισθήτως δεχόμενον, ὥσπερ αὖ τοῦ Ὄθωνος ἐπεφαίνετο πολλὰ σημεῖα τῇ μορφῇ πικρῶς καὶ σὺν ὀργῇ τῆς ἐλπίδος τὴν ἀπότευξιν φέροντος, ἧς πρῶτος ἀξιωθεὶς καὶ τοῦ τυχεῖν ἐγγυτάτω γενόμενος τὸ μὴ τυχεῖν ἐποιεῖτο σημεῖον ἔχθους ἅμα καὶ κακονοίας τοῦ Γάλβα πρὸς αὐτόν.
23.4Bu yüzden geleceğinden de korkuyordu. Piso'dan ürkerek, Galba'yı suçlayarak, Vinius'a kızarak, türlü duygular içinde oradan ayrıldı. Yanından ayrılmayan kâhinler ve Keldaniler umudunu yitirmesine, tamamen vazgeçmesine izin vermiyordu; özellikle Ptolemaios, Nero'nun onu öldürmeyeceğini, önce kendisinin öleceğini, Otho'nun ise sağ kalıp Romalılara hükmedeceğini önceden defalarca söylemiş olmasına dayanıyordu: İlkinin doğru çıktığını gösterip ikincisinden de umut kesmemesini istiyordu. Onun haksız ve nankörce bir muamele gördüğünü söyleyerek gizlice dert ortaklığı edenler de onu az kışkırtmıyordu. Tigellinus ve Nymphidius zamanında onur görmüş, ama şimdi kenara itilip küçük düşmüş birçok kişi de ona yanaşıyor, öfkesini paylaşıyor ve kışkırtıyordu.
ὅθεν οὐδὲ ἄφοβος ἦν περὶ τοῦ μέλλοντος, ἀλλὰ καὶ τὸν Πείσωνα δεδιὼς καὶ τὸν Γάλβαν προβαλλόμενος καὶ τῷ Οὐινίῳ χαλεπαίνων ἀπῄει πολλῶν παθῶν πλήρης, οὐδὲ γὰρ τὸ ἐλπίζον ἐκλιπεῖν οὐδὲ ἀπαγορεῦσαι παντάπασιν εἴων οἱ περὶ αὐτὸν ὄντες ἀεὶ μάντεις καὶ Χαλδαῖοι, εἰς τὰ μάλιστα δὲ Πτολεμαῖος ἰσχυριζόμενος τῷ προειπεῖν πολλάκις ὡς οὐκ ἀποκτενεῖ Νέρων αὐτόν, ἀλλὰ τεθνήξεται πρότερος, αὐτὸς δὲ περιέσται καὶ ἄρξει Ῥωμαίων ἐκεῖνο γὰρ ἀληθὲς ἀποδείξας ἠξίου μηδὲ ταῦτα ἀπελπίζειν· οὐχ ἥκιστα δʼ οἱ συναχθόμενοι κρύφα καὶ συνεπιστένοντες ὡς ἀχάριστα πεπονθότι. πλεῖστοι δὲ τῶν περὶ Τιγελλῖνον καὶ Νυμφίδιον ἐν τιμῇ γεγονότων ἀπερριμμένοι τότε καὶ ταπεινὰ πράττοντες ἐφθείροντο πρὸς αὐτὸν καὶ συνηγανάκτουν καὶ παρώξυνον.
24.124. Bölüm
Bunların arasında Veturius ile Barbius da vardı; biri optio, öbürü tesserarius idi, ulakların ve gözcülerin hizmetini görenlere böyle denir. Otho'nun azatlısı Onomastus da onlarla birlikte askerleri dolaşıp kimini parayla, kimini umutla ayartıyordu; bunlar zaten çürümüş, yalnız bir bahane bekleyen insanlardı. Sağlıklı bir ordugâhın sadakatini, evlat edinmeyle cinayet arasında geçen dört günde değiştirmek mümkün olamazdı; çünkü altıncı gün, Romalıların Şubat kalendalarından on sekiz gün önce dedikleri gün öldürüldüler.
ἐν δὲ τούτοις Οὐετούριος καὶ Βάρβιος, ὁ μὲν ὀπτίων, ὁ δὲ τεσσεράριος· οὕτω γὰρ καλοῦνται οἱ διαγγέλων καὶ διοπτήρων ὑπηρεσίας τελοῦντες. μεθʼ ὧν Ὄθωνος ἀπελεύθερος Ὀνόμαστος ἐπιφοιτῶν τοὺς μὲν ἀργυρίῳ, τοὺς δὲ ἐλπίσι διέφθειρεν ἤδη σαθροὺς ὄντας καὶ δεομένους προφάσεως. οὐ γὰρ ἦν ἡμερῶν τεσσάρων ἔργον ὑγιαίνοντος στρατοπέδου μεταστῆσαι πίστιν, ὅσαι μεταξὺ τῆς εἰσποιήσεως ἐγένοντο καὶ τῆς σφαγῆς, ἕκτῃ γὰρ ἀνῃρέθησαν, ἣν ἄγουσι Ῥωμαῖοι πρὸ δεκαοκτὼ καλανδῶν Φεβρουαρίων.
24.2O gün sabah erkenden Galba Palatium'da dostlarının yanında kurban kesiyordu. Kurban kâhini Umbricius, hayvanın iç organlarını eline alıp bakar bakmaz, üstü kapalı değil açıkça, büyük bir kargaşanın işaretlerini ve imparatorun başını tehdit eden hileli bir tehlikeyi söyledi; tanrı sanki Otho'yu eliyle tutulacak gibi teslim ediyordu.
ἐκείνῃ γὰρ ἕωθεν εὐθὺς ὁ μὲν Γάλβας ἔθυεν ἐν Παλατίῳ τῶν φίλων παρόντων, ὁ δὲ θύτης Ὀμβρίκιος ἅμα τῷ λαβεῖν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ ἱερείου τὰ σπλάγχνα καὶ προσιδεῖν οὐ διʼ αἰνιγμῶν, ἀλλʼ ἄντικρυς ἔφη σημεῖα μεγάλης ταραχῆς, καὶ μετὰ δόλου κίνδυνον ἐκ κεφαλῆς ἐπικείμενον τῷ αὐτοκράτορι, μονονουχὶ τὸν Ὄθωνα τοῦ θεοῦ χειρὶ ληπτὸν παραδιδόντος.
24.3Otho, Galba'nın arkasında duruyor, Umbricius'un söylediklerini ve gösterdiklerini izliyordu. Korkudan altüst olup rengi renge dönerken azatlısı Onomastus yanına gelip mimarların geldiğini, onu evde beklediklerini söyledi. Bu, Otho'nun askerlerle buluşması gereken anın parolasıydı.
παρῆν γὰρ ὄπισθεν τοῦ Γάλβα, καὶ προσεῖχε τοῖς λεγομένοις καὶ δεικνυμένοις ὑπὸ τοῦ Ὀμβρικίου. θορυβουμένῳ δὲ αὐτῷ καὶ χρόας ἀμείβοντι παντοδαπὰς ὑπὸ δέους παραστὰς Ὀνόμαστος ἀπελεύθερος ἥκειν ἔφη καὶ περιμένειν αὐτὸν οἴκοι τοὺς ἀρχιτέκτονας, ἦν δὲ σύμβολον καιροῦ , πρὸς ὃν ἔδει ἀπαντῆσαι τὸν Ὄθωνα τοῖς στρατιώταις.
24.4Eski bir ev satın aldığını, kuşkulu yerlerini satıcılara göstermek istediğini söyleyip ayrıldı. Tiberius'un Evi denen yoldan aşağı inip forumda, İtalya'daki yolların hepsinin ulaştığı altın sütunun bulunduğu yere yürüdü.
εἰπὼν οὖν, ὅτι παλαιὰν ἐωνημένος οἰκίαν βούλεται τὰ ὕποπτα δεῖξαι τοῖς πωληταῖς, ἀπῆλθε, καὶ διὰ τῆς Τιβερίου καλουμένης οἰκίας καταβὰς ἐβάδιζεν εἰς ἀγοράν, οὗ χρυσοῦς εἱστήκει κίων, εἰς ὃν αἱ τετμημέναι τῆς Ἰταλίας ὁδοὶ πᾶσαι τελευτῶσιν.
25.125. Bölüm
Orada onu ilk karşılayıp imparator diye selamlayanların sayısının yirmi üçü geçmediği söylenir. Bu yüzden, bedeninin yumuşaklığına ve kadınsılığına karşılık ruhu gevşememiş, tehlike karşısında atılgan ve yılmaz olduğu hâlde korkuya kapıldı.
ἐνταῦθα τοὺς πρώτους ἐκδεξαμένους αὐτὸν καὶ προσειπόντας αὐτοκράτορά φασι μὴ πλείους τριῶν καὶ εἴκοσι γενέσθαι, διό, καίπερ οὐ κατὰ τὴν τοῦ σώματος μαλακίαν καὶ θηλύτητα τῇ ψυχῇ διατεθρυμμένος, ἀλλὰ ἰταμὸς ὢν πρὸς τὰ δεινὰ καὶ ἄτρεπτος, ἀπεδειλίασεν.
25.2Ama yanındakiler bırakmadı, sedyesini kılıçlarını çekip sararak kaldırmalarını buyurdular. O sık sık mahvolduğunu mırıldanıyor, sedye taşıyıcılarını acele ettiriyordu. Bazıları bunları duyuyor, cüret edenlerin azlığı yüzünden korkudan çok şaşkınlığa düşüyorlardı. Forumdan böyle geçerken karşısına aynı sayıda başkaları çıktı, sonra üçer dörder yenileri katıldı.
οἱ δὲ παρόντες οὐκ εἴων, ἀλλὰ τοῖς ξίφεσι γυμνοῖς περιϊόντες αὐτοῦ τὸ φορεῖον ἐκέλευον αἴρεσθαι, παραφθεγγομένου πολλάκις ἀπολωλέναι καὶ τοὺς φορειαφόρους ἐπιταχύνοντος. ἐξήκουον γὰρ ἔνιοι θαυμάζοντες μᾶλλον ἢ ταραττόμενοι διὰ τὴν ὀλιγότητα τῶν ἀποτετολμημένων, φερομένῳ δὲ οὕτω διʼ ἀγορᾶς ἀπήντησαν ἕτεροι τοσοῦτοι, καὶ πάλιν κατὰ τρεῖς καὶ τέτταρας ἄλλοι προσεπέλαζον.
25.3Sonra hepsi birlikte Sezar diye bağırarak, kılıçlarını çekip dönüşe geçti. Ordugâh nöbetindeki tribun Martialis, söylendiğine göre işi bilmiyordu, ama beklenmedik şeyden şaşırıp korkarak onları içeri aldı. İçeri girdiğinde kimse karşı koymadı; çünkü olanları bilmeyenler, tek tek ya da ikişer dağınık hâlde, önceden hazırlanmış olanların arasına karışmış durumdaydı; önce korkudan, sonra inanarak peşlerine takıldılar.
εἶτα συνανέστρεφον ἅπαντες ἀνακαλούμενοι Καίσαρα καὶ γυμνὰ τὰ ξίφη προϊσχόμενοι. τῶν δὲ χιλιάρχων ὁ τὴν φυλακὴν ἔχων τοῦ στρατοπέδου Μαρτίαλις, ὥς φασι, μὴ συνειδώς, ἐκπλαγεὶς δὲ τῷ ἀπροσδοκήτῳ καὶ φοβηθεὶς ἐφῆκεν εἰσελθεῖν. γενομένῳ δὲ ἐντὸς οὐδεὶς ἀντέπεσεν. οἱ γὰρ ἀγνοοῦντες τὰ πραττόμενα τοῖς εἰδόσι καὶ συνεστῶσιν ἐκ παρασκευῆς ἐμπεριεχόμενοι καθʼ ἕνα καὶ δύο σποράδες, ὑπὸ δέους τὸ πρῶτον, εἶτα πεισθέντες ἐπηκολούθησαν.
25.4Haber hemen Palatium'a, Galba'ya ulaştı; kurban kâhini hâlâ yanındaydı, kurban elindeydi. Bu tür şeylere hiç inanmayıp sert bakanlar bile şaşkınlığa kapılıp tanrısal olana hayran oldu. Forumdan her türden kalabalık akarken Vinius, Laco ve azatlılardan bazıları kılıçlarını çekip onun yanında yer aldılar; Piso ise dışarı çıkıp sarayı koruyan muhafızlarla görüştü.
εἰς δὲ τὸ Παλάτιον εὐθὺς μὲν ἀπηγγέλη τῷ Γάλβᾳ παρόντος ἔτι τοῦ θύτου καὶ τῶν ἱερῶν ἐν χερσὶν ὄντων, ὥστε καὶ τοὺς πάνυ πρὸς τὰ τοιαῦτα δυσπειθῶς καὶ ἀτενῶς ἔχοντας ἐκπλήττεσθαι καὶ θαυμάζειν τὸ θεῖον ὄχλου δὲ παντοδαποῦ συρρέοντος ἐξ ἀγορᾶς, αὐτῷ μὲν Οὐίνιος καὶ Λάκων καὶ τῶν ἀπελευθέρων ἔνιοι γυμνὰ τὰ ξίφη προϊσχόμενοι παρέστησαν, ὁ δὲ Πείσων προελθὼν τοῖς φυλάττουσι τὴν αὐλὴν δορυφόροις ἐνετύγχανε.
25.5İlirya lejyonu Vipsania denen sütunlu galeride konakladığından, iyi bir adam olan Marius Celsus onları önceden kazanmak için gönderildi.
τοῦ δʼ Ἰλλυρικοῦ τάγματος ἐν τῇ καλουμένῃ παστάδι Βιψανίᾳ στρατοπεδεύοντος ἀπεστάλη Μάριος Κέλσος, ἀνὴρ ἀγαθός, προκαταληψόμενος.
26.126. Bölüm
Galba dışarı çıkıp çıkmamayı tartışıyor, Vinius buna karşı çıkıyor, Celsus ile Laco ise ısrar edip Vinius'a daha sert çıkışıyordu. O sırada Otho'nun ordugâhta öldürüldüğü haberi yayıldı. Biraz sonra muhafızlar içinde tanınan biri olan Iulius Atticus, kılıcını çekmiş, Sezar'ın düşmanını öldürdüğünü bağırarak koşarak geldi; öndekileri itip kanlı kılıcını Galba'ya gösterdi.
βουλευομένου δὲ τοῦ Γάλβᾳ προελθεῖν, καὶ Οὐινίου μὲν οὐκ ἐῶντος, Κέλσου δὲ καὶ Λάκωνος παρορμώντων καὶ σφοδρότερον τοῦ Οὐινίου καθαπτομένων, θροῦς διῆλθε πολὺς ὡς ἀνῃρημένου τοῦ Ὄθωνος ἐν τῷ στρατοπέδῳ· καὶ μετὰ μικρὸν ὤφθη Ἰούλιος Ἄττικος τῶν οὐκ ἀσήμων ἐν τοῖς δορυφόροις στρατευόμενος γυμνῷ τῷ ξίφει προσφερόμενος καὶ βοῶν ἀνῃρηκέναι τὸν Καίσαρος πολέμιον ὠσάμενος δὲ διὰ τῶν προεστώτων ἔδειξε τῷ Γάλβᾳ τὸ ξίφος ᾑμαγμένον.
26.2Galba ona bakıp, "Bunu sana kim buyurdu?" dedi. Adam sadakatini ve ettiği yemini söyleyince kalabalık alkış tutup "Aferin!" diye bağırdı. Galba sedyesine binip Jüpiter'e kurban sunmak ve vatandaşlara görünmek için yola çıktı. Foruma girdiğinde, rüzgârın yön değiştirmesi gibi, Otho'nun orduya hâkim olduğu haberi geldi.
ὁ δὲ βλέψας πρὸς αὐτόν, τίς σε, εἶπεν, ἐκέλευσε ; τοῦ δὲ ἀνθρώπου τὴν πίστιν εἰπόντος καὶ τὸν ὅρκον ὃν ὤμοσε, καὶ τοῦ πλήθους ἐπιβοῶντος ὡς εὖ, καὶ κροτοῦντος, ἐμβὰς εἰς τὸ φορεῖον ἐκομίζετο τῷ τε Διῒ θῦσαι καὶ φανῆναι τοῖς πολίταις βουλόμενος. ἐμβαλόντος δὲ εἰς τὴν ἀγοράν, ὥσπερ τροπαία πνεύματος, ἀπήντησε φήμη κρατεῖν τὸν Ὄθωνα τοῦ στρατεύματος.
26.3Bu kadar büyük bir kalabalıkta olduğu gibi, kimi geri dönmesini, kimi ilerlemesini, kimi cesaretli olmasını, kimi güvenmemesini bağırıyordu; sedye dalgalara kapılmış gibi oraya buraya sürükleniyor, sık sık sallanıyordu. Bu sırada önce süvariler, ardından ağır piyadeler Paulus Bazilikası'nın içinden çıkıp tek ağızdan "Çekil şu sıradan adam ortadan!" diye bağırarak üzerlerine geldi.
οἷα δὲ ἐν πλήθει τοσούτῳ, τῶν μὲν ἀναστρέφειν, τῶν δὲ προϊέναι, τῶν δὲ θαρρεῖν, τῶν δὲ ἀπιστεῖν βοώντων, καὶ τοῦ φορείου, καθάπερ ἐν κλύδωνι, δεῦρο κἀκεῖ διαφερομένου καὶ πυκνὸν ἀπονεύοντος, ἐφαίνοντο πρῶτον ἱππεῖς, εἶτα ὁπλῖται διὰ τῆς Παύλου βασιλικῆς προσφερόμενοι, μιᾷ φωνῇ μέγα βοῶντες ἐκποδὼν ἵστασθαι τὸν ἰδιώτην.
26.4Kalabalığın çoğu koşmaya başladı; kaçarak dağılmıyorlardı, sütunlu galerilere ve forumun yüksek yerlerine, sanki bir seyir yeri tutar gibi çıkıyorlardı. Atilius Vergilio, Galba'nın heykelini yere çalınca bunu savaşın başlangıcı sayıp sedyeye mızrak attılar; isabet ettiremeyince kılıçlarını çekip yanına yaklaştılar. Hiç kimse karşı koymadı, durup direnmedi; yalnız bir tek adam dışında, Güneş'in bu kadar on binler içinde Roma imparatorluğuna layık gördüğü tek insan:
τῶν μὲν οὖν πολλῶν δρόμος ἦν, οὐ φυγῇ σκιδναμένων, ἀλλʼ ἐπὶ τὰς στοὰς καὶ τὰ μετέωρα τῆς ἀγορᾶς, ὥσπερ θέαν καταλαμβανόντων. Ἀτιλλίου δὲ Βεργελίωνος εἰκόνα Γάλβᾳ προσουδίσαντος, ἀρχὴν τοῦ πολέμου ποιησάμενοι περιηκόντισαν τὸ φορεῖον ὡς δὲ οὐκ ἔτυχον αὐτοῦ, προσῆγον ἐσπασμένοις τοῖς ξίφεσιν. ἤμυνε δὲ οὐδεὶς οὐδὲ ὑπέστη πλὴν ἑνὸς ἀνδρός, ὃν μόνον ἥλιος ἐπεῖδεν ἐν μυριάσι τοσαύταις ἄξιον τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας·
26.5Yüzbaşı Sempronius Densus. Galba'dan özel olarak bir iyilik görmemişti; ama güzel olana ve kanuna yardım etmek için sedyenin önüne geçti. Önce yüzbaşıların dayak hak edenleri cezalandırdığı asma sopasını saldıranlara kaldırıp imparatora dokunmamalarını bağırdı, buyurdu. Sonra onunla boğuşmaya başlayınca kılıcını çekip uzun süre savundu, sonunda baldırlarından vurulup yere düştü.
Σεμπρώνιος ἦν Δῆνσος ἑκατοντάρχης,οὐδὲν ἰδίᾳ χρηστὸν ὑπὸ Γάλβᾳ πεπονθώς, τῷ δὲ καλῷ καὶ τῷ νόμῳ βοηθῶν προέστη τοῦ φορείου, καὶ τὸ κλῆμα πρῶτον, ᾧ κολάζουσιν ἑκατοντάρχαι τοὺς πληγῶν δεομένους, ἐπαράμενος τοῖς ἐπιφερομένοις ἐβόα καὶ διεκελεύετο φείδεσθαι τοῦ αὐτοκράτορος. ἔπειτα συμπλεκομένων αὐτῷ σπασάμενος τὸ ξίφος ἠμύνατο πολὺν χρόνον, ἕως τυφθεὶς τὰς ἰγνύας ἔπεσε.
27.127. Bölüm
Galba'nın sedyesi Curtius Çukuru denen yerin yanında devrildi; zırhlı Galba yere yuvarlanınca koşup ona vurmaya başladılar. O boğazını uzatıp, "Roma halkı için hayırlıysa yapın," dedi.
τὸν δέ Γάλβαν, ἀποκλιθέντος τοῦ φορείου περὶ τὸν Κουρτίου καλούμενον λάκκον, ἐκκυλισθέντα τεθωρακισμένον ἔτυπτον ἐπιδραμόντες. ὁ δὲ τὴν σφαγὴν προτείνας, δρᾶτε, εἶπεν, εἰ τοῦτο τῷ δήμῳ Ῥωμαίων ἄμεινόν ἐστι.
27.2Bacaklarına ve kollarına birçok darbe aldı; çoğunluğun söylediğine göre onu on beşinci lejyondan Camurius adlı biri boğazladı. Kimileri Terentius, kimileri Lecanius, kimileri de Fabius Fabulus olduğunu yazar; bu sonuncusunun başını kesip kelliği yüzünden tutulamadığı için cübbesine sararak götürdüğünü de söylerler.
πολλὰς μὲν οὖν ἔλαβε πληγὰς εἴς τε τὰ σκέλη καὶ τοὺς βραχίονας, ἀπέσφαξε δὲ αὐτόν, ὡς οἱ πλεῖστοι λέγουσι, Καμούριός τις ἐκ τοῦ πεντεκαιδεκάτου τάγματος, ἔνιοι δὲ Τερέντιον, οἱ δὲ Λεκάνιον ἱστοροῦσιν, οἱ δὲ Φάβιον Φάβουλον, ὃν καί φασιν ἀποκόψαντα τὴν κεφαλὴν κομίζειν τῷ ἱματίῳ συλλαβόντα, διὰ τὴν ψιλότητα δυσπερίληπτον οὖσαν·
27.3Yanındakiler bu kahramanlığı gizlemesine izin vermeyip herkese göstermesini isteyince, başı bir mızrağa geçirip — yaşlı bir adamın, ölçülü bir yöneticinin, başrahibin ve konsülün yüzüydü — bakkhalar gibi, sık sık dönüp kanı akan mızrağı sallayarak koşmaya başladı. Baş getirildiğinde Otho'nun, "Bu bir şey değil, silah arkadaşları," diye bağırdığı anlatılır, "bana Piso'nun başını gösterin."
ἔπειτα τῶν σὺν αὐτῷ κρύπτειν οὐκ ἐώντων, ἀλλʼ ἐκφανῆ πᾶσι ποιεῖν τὴν ἀνδραγαθίαν, περιπείραντα περὶ λόγχην καί ἀναπήλαντα πρεσβύτου πρόσωπον, ἄρχοντός τε κοσμίου καί ἀρχιερέως καί ὑπάτου, δρόμῳ χωρεῖν, ὥσπερ αἱ βάκχαι, πολλάκις μεταστρεφόμενον, καί κραδαίνοντα τὴν λόγχην αἵματι καταρρεομένην. τὸν δʼ Ὄθωνα, τῆς κεφαλῆς κομισθείσης, ἀνακραγεῖν λέγουσιν οὐδέν ἐστι τοῦτο, ὦ συστρατιῶται, τὴν Πείσωνός μοι κεφαλὴν δείξατε.
27.4Biraz sonra o da getirildi. Yaralanan genç kaçmıştı; Murcus adlı biri onu kovalayıp Vesta tapınağının yanında boğazladı. Vinius da boğazlandı; Galba'ya karşı komploya ortak olduğunu kabul ediyor, Otho'nun isteğine aykırı olarak öldürüldüğünü bağırıyordu. Onun da, Laco'nun da başını kesip bağış isteyerek Otho'ya götürdüler.
μετʼ ὀλίγον δὲ ἧκε κομιζομένη τρωθεὶς γὰρ ἔφευγεν ὁ νεανίσκος, καί καταδιωχθεὶς ὑπὸ Μούρκου τινὸς ἀπεσφάγη πρὸς τῷ ἱερῷ τῆς Ἑστίας, ἀπεσφάττετο δὲ καί Οὐίνιος ὁμολογῶν κοινωνὸς γεγονέναι τῆς ἐπὶ τὸν Γάλβαν συνωμοσίας· ἐβόα γὰρ ἀποθνήσκειν παρὰ τὴν Ὄθωνος γνώμην. ἀλλὰ γὰρ καί τούτου τὴν κεφαλὴν ἀποτεμόντες καί Λάκωνος ἐκόμισαν πρὸς τὸν Ὄθωνα δωρεὰς αἰτοῦντες.
27.5Arkhilokhos'un dediği gibi:
Yedi ölü düştü, ayaklarımızla yakaladığımız; bin kişiyiz katil olan.
Tıpkı böyle, o zaman da cinayete katılmamış birçok kişi ellerini ve kılıçlarını kana bulayıp gösteriyor, Otho'ya dilekçeler vererek bağış istiyordu. Sonradan bu belgelerden bunların yüz yirmi kişi olduğu anlaşıldı; Vitellius hepsini arattırıp öldürttü.
ὡς δέ φησιν Ἀρχίλοχος, ἑπτὰ γὰρ νεκρῶν πεσόντων, οὓς ἐμάρψαμεν ποσίν, χίλιοι φονῆες ἐσμέν, οὕτως τότε πολλοὶ τοῦ φόνου μὴ συνεφαψάμενοι, χεῖρας δὲ καί ξίφη καθαιμάσσοντες ἐπεδείκνυντο καὶ δωρεὰς ᾔτουν βιβλία διδόντες τῷ Ὄθωνι. εἴκοσι γοῦν καί ἑκατὸν εὑρέθησαν ὕστερον ἐκ τῶν γραμματίων, οὓς ὁ Οὐϊτέλλιος ἀναζητήσας ἅπαντας ἀπέκτεινεν.
27.6Marius Celsus da ordugâha geldi. Birçok kişi onun askerleri Galba'ya yardıma ikna ettiğini söyleyerek suçluyor, kalabalık öldürülmesi için bağırıyordu. Otho bunu istemiyordu; ama karşı çıkmaktan korkarak onu o kadar çabuk öldürmeyeceğini, önce adamdan öğrenmesi gereken şeyler olduğunu söyledi. Zincire vurularak gözaltında tutulmasını buyurdu, en güvendiklerine teslim etti.
ἧκε δὲ καί Μάριος Κέλσος εἰς τὴν παρεμβολήν. καί πολλῶν αὐτοῦ κατηγορούντων ὅτι τοὺς στρατιώτας ἔπειθε τῷ Γάλβᾳ βοηθεῖν, καί τοῦ πλήθους ἀποκτιννύειν βοῶντος, Ὄθων οὐκ ἐβούλετο· φοβούμενος δὲ ἀντιλέγειν οὐχ οὕτως ἔφη ταχέως ἀποκτενεῖν αὐτόν· εἶναι γὰρ ἃ δεῖ πρότερον ἐκπυθέσθαι παρὰ τοῦ ἀνδρός, ἐκέλευσεν οὖν δήσαντας φυλάττειν, καί παρέδωκε τοῖς μάλιστα πιστευομένοις.
28.128. Bölüm
Senato hemen toplandı. Sanki başka insanlar olmuşçasına, ya da başka tanrılar gelmişçesine, Otho'nun kendisinin ettiği ama tutmadığı yemini onun adına ettiler. Konsül giysilerinin içindeki başsız cesetler hâlâ forumda yatarken onu Sezar ve Augustus diye ilan ettiler.
εὐθὺς δὲ βουλὴ συνεκαλεῖτο. καὶ καθάπερ ἄλλοι γεγονότες ἢ θεῶν ἄλλων γεγονότων συνελθόντες ὤμνυον ὅρκον ὑπὲρ τοῦ Ὄθωνος, ὃν αὐτὸς ὀμόσας οὐκ ἐτήρησε· καὶ Καίσαρα καὶ Σεβαστὸν ἀνηγόρευον, ἔτι τῶν νεκρῶν ἀκεφάλων ἐν ταῖς ὑπατικαῖς ἐσθῆσιν ἐρριμμένων ἐπὶ τῆς ἀγορᾶς.
28.2Başlarla yapacak bir şey kalmayınca, Vinius'unkini kızına iki bin beş yüz drahmiye sattılar; Piso'nunkini karısı Verania yalvararak aldı; Galba'nınkini Patrobius'un kölelerine armağan ettiler.
ταῖς δὲ κεφαλαῖς ὡς οὐδὲν εἶχον ἔτι χρῆσθαι, τὴν μὲν Οὐινίου τῇ θυγατρὶ δισχιλίων καὶ πεντακοσίων δραχμῶν ἀπέδοντο, τὴν δὲ Πείσωνος ἡ γυνὴ ἔλαβεν Οὐερανία δεηθεῖσα, τὴν δὲ Γάλβα τοῖς Πατροβίου δούλοις ἐδωρήσαντο.
28.3Onlar da başı alıp her türlü işkence ve hakaretten sonra Sezarların cezalandırdıklarını öldürdükleri yere attılar; bu yerin adı Sessorium'dur. Galba'nın cesedini Otho'nun izniyle Helvidius Priscus kaldırdı, azatlısı Argivus da gece gömdü.
λαβόντες δὲ ἐκεῖνοι καὶ πάντα τρόπον αἰκισάμενοι καὶ καθυβρίσαντες ἔρριψαν ᾗ τοὺς ὑπὸ τῶν Καισάρων κολαζομένους θανατοῦσιν ὁ δὲ τόπος Σεσσώριον καλεῖται, τὸ δὲ σῶμα τοῦ Γάλβα Πρίσκος Ἑλβίδιος ἀνείλετο, τοῦ Ὄθωνος ἐπιτρέψαντος ἔθαψε δὲ νυκτὸς Ἀργεῖος ἀπελεύθερος.
29.129. Bölüm
Galba'nın sonu böyle oldu. Ne soyca ne servetçe birçok Romalıdan aşağı kalan, soy ve serveti bir arada alınınca çağdaşlarının hepsinden üstün gelen, beş imparatorun yönetiminde onur ve şöhretle yaşayan, Nero'yu da kuvvetinden çok şöhretiyle deviren bir adamdı.
τοιαῦτα τὰ κατὰ τὸν Γάλβαν, ἄνδρα μήτε γένει μήτε πλούτῳ πολλῶν ἀπολειφθέντα Ῥωμαίων, ὁμοῦ δὲ πλούτῳ καὶ γένει πρωτεύσαντα πάντων τῶν καθʼ αὑτόν, πέντε αὐτοκρατόρων ἡγεμονίαις ἐμβιώσαντα μετὰ τιμῆς καὶ δόξης, ὥστε τῇ δόξῃ μᾶλλον ἢ τῇ δυνάμει καθελεῖν Νέρωνα.
29.2O sırada Nero'ya karşı ayaklananların kimini kimse imparatorluğa layık görmedi, kimi de kendini layık görmedi. Galba ise imparatorluğa çağrıldı ve çağrıya uydu, Vindex'in cüretine adını verdi, onun bir kıpırdanma ve ayaklanma denilen isyanını, başında imparatorluğa layık bir adam bulduğu için, iç savaşa dönüştürdü.
τῶν γὰρ συνεπιτιθεμένων τότε τοὺς μὲν οὐδεὶς ἠξίωσε τῆς ἡγεμονίας, οἱ δὲ ἑαυτοὺς ἀπηξίωσαν, Γάλβας δὲ καὶ κληθεὶς καὶ ὑπακούσας αὐτοκράτωρ καὶ τῇ Οὐΐνδικος ἐμπαρασχὼν ὄνομα τόλμῃ, κίνημα καὶ νεωτερισμὸν αὐτοῦ λεγομένην τὴν ἀπόστασιν ἐποίησε πόλεμον ἐμφύλιον, ἀνδρὸς ἡγεμονικοῦ τυχοῦσαν.
29.3Bu yüzden iktidarı kendisine almıyor, daha çok kendini devlete veriyor sayıyordu. Tigellinus ve Nymphidius'un evcilleştirdiği adamları, Scipio'nun, Fabricius'un, Camillus'un zamanlarının Romalılarını yönettiği gibi yönetmek istiyordu.
ὅθεν οὐχ ἑαυτῷ τὰ πράγματα λαμβάνειν, ἀλλὰ μᾶλλον ἑαυτὸν οἰόμενος διδόναι τοῖς πράγμασιν, ἄρχειν ἠξίου τῶν ὑπὸ Τιγελλίνου καὶ Νυμφιδίου τετιθασευμένων ὡς Σκηπίων ἦρχε καὶ Φαβρίκιος καὶ Κάμιλλος τῶν τότε Ῥωμαίων.
29.4Yaşlılıktan güçsüz düşmüş olsa da, silahlar ve ordular konusunda katıksız, eski tarz bir imparatordu; ama her şeyi satan Vinius'a, Laco'ya ve azatlılara kendini teslim ettikçe, tıpkı Nero'nun en açgözlülere teslim oluşu gibi, iktidarını kimseye özletmedi; ama halkın çoğu ölümüne acıdı.
ὑπερειπόμενος δὲ τῷ γήρᾳ, ἄχρι τῶν ὅπλων καὶ τῶν στρατευμάτων ἄκρατος ἦν καὶ ἀρχαῖος αὐτοκράτωρ, Οὐινίῳ δὲ καὶ Λάκωνι καὶ τοῖς ἀπελευθέροις πάντα τὰ πράγματα πωλοῦσι παρέχων ἑαυτόν, οἷον Νέρων παρεῖχε τοῖς ἀπληστοτάτοις, οὐδένα ποθοῦντα τὴν ἀρχήν, οἰκτείραντας δὲ τοὺς πολλοὺς τὸν θάνατον ἀπέλιπεν.