Plutarkhos
Paralel Hayatlar: Perikles ile Fabius Maximus'un Karşılaştırması
Περικλέους καὶ Φαβίου σύγκρισις
1.11. Bölüm
İki adamın hayatlarının hikâyesi böyledir. İkisi de hem devlet hem savaş aretē'sinin birçok güzel örneğini bıraktığına göre, önce savaş alanından şunu ele alalım: Perikles, en iyi durumda olan, kendi çağında en büyük olan ve gücünün doruğundaki bir halkı yönetti; bu yüzden güvenle ve sürçmeden geçmesi, ortak talih ve işlerin gücü sayesinde olmuş görünebilir.
οἱ μὲν οὖν βίοι τῶν ἀνδρῶν τοιαύτην ἔχουσιν ἱστορίαν. ἐπεὶ δὲ καὶ πολιτικῆς καὶ πολεμικῆς ἀρετῆς πολλὰ καὶ καλὰ παραδείγματα καταλελοίπασιν ἀμφότεροι, φέρε τῶν πολεμικῶν ἐκεῖνο πρῶτον λάβωμεν, ὅτι Περικλῆς μὲν ἄριστα πράττοντι τῷ δήμῳ καὶ μεγίστῳ καθʼ αὑτὸν ὄντι καὶ μάλιστα πρὸς δύναμιν ἀκμάζοντι χρώμενος ὑπὸ κοινῆς ἂν δόξειεν εὐτυχίας καὶ ῥώμης πραγμάτων ἀσφαλὴς διαγενέσθαι καὶ ἄπταιστος,
1.2Fabius'un işleri ise, şehri en utanç verici ve en kötü talihli zamanlarda üstlenerek, onu iyi durumda korumakla kalmadı, kötü durumdan iyiye taşıdı. Perikles'e Kimon'un başarıları, Myronides'in ve Leokrates'in zafer anıtları, Tolmides'in pek çok büyük başarısı, savaşla kazanılıp korunacak değil, komutanlığında bayram yapılıp kutlanacak bir şehir bırakmıştı.
αἱ δὲ Φαβίου πράξεις ἐν αἰσχίστοις καὶ δυσποτμοτάτοις καιροῖς ἀναδεξαμένου τὴν πόλιν, οὐκ ἐπʼ ἀγαθοῖς ἀσφαλῆ διετήρησαν, ἀλλʼ ἐκ κακῶν εἰς βελτίω μετέστησαν. καὶ Περικλεῖ μὲν αἱ Κίμωνος εὐπραξίαι καὶ τὰ Μυρωνίδου καὶ τὰ Λεωκράτους τρόπαια καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα Τολμίδης κατορθῶν ἐνεορτάσαι μᾶλλον καὶ ἐμπανηγυρίσαι στρατηγοῦντι τὴν πόλιν ἢ κτήσασθαι πολέμῳ καὶ φυλάξαι παρέδωκαν·
1.3Fabius ise birçok kaçış ve yenilgi, komutanların ve generallerin birçok ölümünü ve boğazlanışını, ölü ordularla dolu gölleri, ovaları, ormanları, denize dek kan ve ölümle akan ırmakları görüyordu. Kendi sağlam ve sarsılmaz kişiliğiyle şehri tutup destekledi, onun ötekilerin sürçmeleriyle sürüklenip büsbütün dağılmasına izin vermedi.
Φάβιος δʼ ὁρῶν πολλὰς μὲν φυγὰς καὶ ἥττας, πολλοὺς δὲ θανάτους καὶ σφαγὰς αὐτοκρατόρων καὶ στρατηγῶν, λίμνας δὲ καὶ πεδία καὶ δρυμοὺς νεκρῶν στρατοπέδων πλήθοντας, αἵματι δὲ καὶ φόνῳ ποταμοὺς ἄχρι θαλάττης ῥέοντας, ἐν τῷ καθʼ ἑαυτὸν ὁρμωμένῳ καὶ βεβηκότι τὴν πόλιν ἀντιλαμβανόμενος καὶ ὑπερείδων, οὐκ εἴασε τοῖς ἐκείνων ὑποφερομένην πταίσμασι τελέως ἐκχυθῆναι.
1.4Yine de felaketler içinde alçalmış, zorunluluktan akıllı olanı dinler hâle gelmiş bir şehri yönetmek, talihten şımarmış, kabaran bir halkın küstahlığına ve cüretine gem vurmak kadar zor olmasa gerek; Perikles'in Atinalılara üstün geldiği yol da en çok buydu. Ama o sıra Romalıların başına gelen kötülüklerin büyüklüğü ve çokluğu, sarsılmayıp kendi hesaplarından vazgeçmeyen adamın güçlü iradeli ve büyük olduğunu gösterdi.
καίτοι δόξειεν ἂν οὐχ οὕτω χαλεπὸν εἶναι πόλιν ἐν συμφοραῖς μεταχειρίσασθαι ταπεινὴν καὶ τοῦ φρονοῦντος ὑπʼ ἀνάγκης κατήκοον γενομένην, ὡς διʼ εὐτυχίαν ἐπηρμένῳ καὶ σπαργῶντι τῷ δήμῳ χαλινὸν ἐμβαλεῖν ὕβρεως καὶ θρασύτητος· ᾧ δὴ μάλιστα φαίνεται τρόπῳ Περικλῆς Ἀθηναίων περιγενόμενος. ἀλλὰ τῶν Ῥωμαίοις συμπεσόντων τότε κακῶν τὸ μέγεθος καὶ τὸ πλῆθος ἰσχυρόν τινα τὴν γνώμην καὶ μέγαν ἔδειξεν ἄνδρα τὸν μὴ συγχυθέντα μηδὲ προέμενον τοὺς αὑτοῦ λογισμούς.
2.12. Bölüm
Perikles'in aldığı Samos'un karşısına Tarentum'un alınışı, Zeus hakkı için, Euboia'nın karşısına da Campania şehirleri konabilir; Capua'yı ise konsüller Fulvius ve Appius aldı. Fabius'un meydan muharebesinde, ilk zafer alayını kazandıran muharebe dışında bir başarısı görünmüyor; Perikles ise karada ve denizde düşmana karşı dokuz zafer anıtı dikti.
καὶ Σάμῳ μὲν ὑπὸ Περικλέους ἁλούσῃ τὴν Τάραντος ἔστι κατάληψιν ἀντιθεῖναι, καὶ νὴ Δίʼ Εὐβοίᾳ τὰς περὶ Καμπανίαν πόλεις· ἐπεὶ αὐτήν γε Καπύην οἱ περὶ Φούλβιον καὶ Ἄππιον ὕπατοι κατέσχον. ἐκ δὲ παρατάξεως Φάβιος οὐ φαίνεται μάχῃ νενικηκώς πλὴν ἀφʼ ἧς τὸν πρότερον εἰσήλασε θρίαμβον, Περικλῆς δʼ ἐννέα τρόπαια κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ἔστησεν ἀπὸ τῶν πολεμίων.
2.2Ama Perikles'in, Fabius'un Minucius'u Hannibal'ın elinden kapıp bir Roma ordusunu tam olarak kurtarması gibi bir işi anlatılmaz; bu, cesaret, phronēsis ve iyiliğin birleştiği güzel bir iştir. Öte yandan Perikles'in de Fabius'un sığırlar yüzünden Hannibal'a aldanması gibi bir hatası anlatılmaz: Düşmanı kendiliğinden ve talih eseri dar geçide girmişken yakalamış, ama gece fark etmeden kaçmasına, gün ağarınca zorla geçmesine izin vermiş; o oyalanırken öbürü davranmış, yakalayana üstün gelmişti.
οὐ μὴν λέγεται τοιαύτη πρᾶξις Περικλέους, οἵαν ἔπραξε Φάβιος Μινούκιον ἐξαρπάσας Ἀννίβου καὶ διασώσας ἐντελὲς στρατόπεδον Ῥωμαίων· καλὸν γὰρ τὸ ἔργον καὶ κοινὸν ἀνδρείας ὁμοῦ καὶ φρονήσεως καὶ χρηστότητος· ὥσπερ αὖ πάλιν οὐδὲ σφάλμα λέγεται Περικλέους οἷον ἐσφάλη Φάβιος διὰ τῶν βοῶν καταστρατηγηθεὶς ὑπʼ Ἀννίβου, λαβὼν μὲν αὐτομάτως καὶ κατὰ τύχην ὑπελθόντα τοῖς στενοῖς τὸν πολέμιον, προέμενος δὲ νυκτὸς λαθόντα καὶ μεθʼ ἡμέραν βιασάμενον καὶ φθάσαντα μέλλοντος καὶ κρατή σαντα συλλαβόντος.
2.3İyi komutan yalnız eldekini kullanmakla kalmayıp gelecek hakkında da doğru tahminde bulunacaksa, Atinalılar için savaş Perikles'in öngörüp önceden söylediği gibi bitti: Çok işe karışarak güçlerini yitirdiler. Romalılar ise Fabius'un hesaplarına aykırı olarak Scipio'yu Kartacalıların üzerine gönderip her şeye hâkim oldular; bu da talihle değil, komutanın bilgeliği ve cesaretiyle düşmanı kesin olarak yenmesiyle oldu.
εἰ δὲ δεῖ μὴ μόνον χρῆσθαι τοῖς παροῦσιν, ἀλλὰ καὶ τεκμαίρεσθαι περὶ τοῦ μέλλοντος ὀρθῶς τὸν ἀγαθὸν στρατηγόν, Ἀθηναίοις μὲν ὡς Περικλῆς προέγνω καὶ προεῖπεν ἐτελεύτησεν ὁ πόλεμος· πολυπραγμονοῦντες γὰρ ἀπώλεσαν τὴν δύναμιν Ῥωμαῖοι δὲ παρὰ τοὺς Φαβίου λογισμοὺς ἐκπέμψαντες ἐπὶ Καρχηδονίους Σκηπίωνα πάντων ἐκράτησαν, οὐ τύχῃ, σοφίᾳ δὲ τοῦ στρατηγοῦ καὶ ἀνδρείᾳ κατὰ κράτος νικήσαντος τοὺς πολεμίους.
2.4Böylece birine vatanının sürçmeleri doğru düşündüğüne tanıklık ediyor, öbürünün ise baştan sona yanıldığını başarılar ele veriyor. Beklemediği bir felakete düşmek ile güvensizlikten bir başarı fırsatını kaçırmak komutan için aynı ölçüde hatadır. Çünkü görünüşe göre aynı tecrübesizlik hem küstahlık doğurur hem cesareti alır. Savaş konusunda söyleyeceklerimiz bu kadar.
ὥστε τῷ μὲν τὰ πταίσματα τῆς πατρίδος μαρτυρεῖν ὅτι καλῶς ἔγνω, τὸν δὲ ὑπὸ τῶν κατορθωμάτων ἐλέγχεσθαι τοῦ παντὸς ἐσφαλμένον. ἴση δʼ ἁμαρτία στρατηγοῦ κακῷ περιπεσεῖν μὴ προσδοκήσαντα καὶ κατορθώματος καιρὸν ἀπιστίᾳ προέσθαι. μία γὰρ, ὡς ἔοικεν, ἀπειρία καὶ θράσος γεννᾷ καὶ θάρσος ἀφαιρεῖται, ταῦτα περὶ τῶν πολεμικῶν.
3.13. Bölüm
Devlet yönetiminde Perikles'in büyük suçu savaştır; çünkü Lakedaimonlara boyun eğmemekte direnerek savaşı onun getirdiği söylenir. Ama sanıyorum Fabius Maximus da Kartacalılara hiç boyun eğmez, egemenlik uğruna tehlikeyi soylu biçimde üstlenirdi. Fabius'un Minucius'a gösterdiği hoşgörü ve yumuşak başlılık ise Perikles'in Kimon ve Thukydides'e karşı kavgasını ayıplatıyor; bu iyi ve aristokrat adamlar onun yüzünden ostrakizmle sürgüne gitti.
τῆς δὲ πολιτείας μέγα μὲν ἔγκλημα τοῦ Περικλέους ὁ πόλεμος, λέγεται γὰρ ἐπακτὸς ὑπʼ ἐκείνου γενέσθαι Λακεδαιμονίοις ἐρίσαντος μὴ ἐνδοῦναι. δοκῶ δὲ μηδʼ ἂν Φάβιον Μάξιμον ἐνδοῦναί τι Καρχηδονίοις, ἀλλʼ εὐγενῶς ὑποστῆναι τὸν ὑπὲρ τῆς ἡγεμονίας κίνδυνον. ἡ μέντοι πρὸς Μινούκιον ἐπιείκεια τοῦ Φαβίου καὶ πρᾳότης ἐλέγχει τὸν πρὸς Κίμωνα καὶ Θουκυδίδην στασιασμόν, ἄνδρας ἀγαθοὺς καὶ ἀριστοκρατικοὺς εἰς φυγὴν ὑπʼ αὐτοῦ καὶ τοὔστρακον ἐκπεσόντας.
3.2Ama Perikles'in gücü ve iktidarı daha büyüktü. Bu yüzden kötü düşünüp şehri felakete sürükleyen başka bir komutana izin vermedi; yalnız Tolmides onun elinden kurtulup direnerek Boiotialılara yenildi. Ötekilerin hepsi gücünün büyüklüğü yüzünden onun görüşüne uyup düzene girdi.
ἀλλʼ ἥ γε δύναμις μείζων ἡ τοῦ Περικλέους καὶ τὸ κράτος, ὅθεν οὐδʼ ἄλλον εἴασεν ἐνδυστυχῆσαι τῇ πόλει κακῶς βουλευσάμενον στρατηγόν, ἀλλʼ ἢ μόνος αὐτὸν ἐκφυγὼν Τολμίδης καὶ διωσάμενος βίᾳ προσέπταισε Βοιωτοῖς οἱ δʼ ἄλλοι προσετίθεντο καὶ κατεκοσμοῦντο πάντες εἰς τήν ἐκείνου γνώμην ὑπὸ μεγέθους αὐτοῦ τῆς δυνάμεως.
3.3Fabius ise kendi başına güvenli ve hatasız olsa da başkalarını engelleyememesi yüzünden geride kalıyor. Perikles'in Atina'da güçlü olduğu kadar Fabius da Roma'da güçlü olsaydı Romalılar o kadar felakete uğramazdı.
Paraya karşı yüce gönüllülüğü ise biri verenlerden hiçbir şey almayarak, öbürü muhtaçlara çok şey vererek gösterdi: Esirleri kendi parasıyla kurtardı.
Φάβιος δὲ τὸ καθʼ αὐτὸν ἀσφαλὴς ὢν καὶ ἀναμάρτητος τῷ πρὸς τὸ κωλύειν ἑτέρους ἀδυνάτῳ φαίνεται λειπόμενος. οὐ γὰρ ἂν τοσαύταις συμφοραῖς ἐχρήσαντο Ῥωμαῖοι Φαβίου παρʼ αὐτοῖς ὅσον Ἀθήνησι Περικλέους δυνηθέντος. καὶ μὴν τήν γε πρὸς χρήματα μεγαλοφροσύνην ὁ μὲν τῷ μηδὲν λαβεῖν παρὰ τῶν διδόντων, ὁ δὲ τῷ προέσθαι πολλὰ τοῖς δεομένοις ἐπεδείξατο, λυσάμενος τοῖς ἰδίοις χρήμασι τοὺς αἰχμαλώτους.
3.4Ama bu tutar büyük değildi, altı talant kadardı. Perikles'e gelince, gücü elverdiği için müttefiklerden ve krallardan ne kadar yararlanıp ne kadar pohpohlanabileceğini söylemek bile zordur; yine de kendini en rüşvetsiz ve en temiz tuttu.
πλὴν τούτων μὲν οὐ πολὺς ἦν ἀριθμός, ἀλλʼ ὅσον ἓξ τάλαντα· Περικλῆς δʼ οὐκ ἂν ἴσως εἴποι τις ὅσα καὶ παρὰ συμμάχων καὶ βασιλέων ὠφελεῖσθαι καὶ θεραπεύεσθαι παρόν, τῆς δυνάμεως διδούσης, ἀδωρότατον ἑαυτὸν καὶ καθαρώτατον ἐφύλαξεν.
3.5Eserlerin büyüklüğü, tapınakların ve binaların yapımı konusunda, Perikles'in Atina'yı süslediği eserlerle Roma'nın Caesarlardan önceki bütün hırslı işlerini birlikte karşılaştırmaya bile değmez; onlarla kıyaslandığında bunların büyüklüğü ve görkemi tartışılmaz, eşsiz bir üstünlüğe sahiptir.
ἔργων γε μὴν μεγέθεσι καὶ ναῶν καὶ κατασκευαῖς οἰκοδομημάτων, ἐξ ὧν ἐκόσμησεν ὁ Περικλῆς τὰς Ἀθήνας, οὐκ ἄξιον ὁμοῦ πάντα τὰ πρὸ τῶν Καισάρων φιλοτιμήματα τῆς Ῥώμης παραβαλεῖν, ἀλλʼ ἔξοχόν τι πρὸς ἐκεῖνα καὶ ἀσύγκριτον ἡ τούτων ἔσχε μεγαλουργία καὶ μεγαλοπρέπεια τὸ πρωτεῖον.