Plutarkhos
Demetrios ile Antonius'un Karşılaştırması
Δημητρίου καὶ Ἀντωνίου σύγκρισις
1.11. Bölüm
Her ikisi de büyük talih dönüşleri yaşadığına göre önce güçlerine ve şöhretlerine bakalım. Demetrios'un gücü babasından gelmiş, önceden hazırlanmıştı; çünkü Antigonos, Diadokhlar arasında en güçlü olandı ve Demetrios yetişkinliğe erişmeden Asya'nın çoğunu dolaşıp ele geçirmişti.
ἐπεὶ τοίνυν μεγάλαι περὶ ἀμφοτέρους γεγόνασι μεταβολαί, πρῶτον τὰ τῆς δυνάμεως καὶ τῆς ἐπιφανείας σκοπῶμεν, ὅτι τῷ μὲν ἦν πατρῷα καὶ προκατειργασμένα, μέγιστον ἰσχύσαντος Ἀντιγόνου τῶν διαδόχων καὶ πρὸ τοῦ Δημήτριον ἐν ἡλικίᾳ γενέσθαι τὰ πλεῖστα τῆς Ἀσίας ἐπελθόντος καὶ κρατήσαντος·
1.2Antonius'un babası ise başka bakımlardan zarif, ama savaştan anlamayan bir adamdı ve ona şöhret bakımından kayda değer bir şey bırakmamıştı. Yine de Antonius, soy bakımından hiçbir hakkı bulunmadığı hâlde Caesar'ın iktidarına el atmaya cesaret etti, onun emekleriyle kazanılmış şeylere kendini halef yaptı. Yalnız kendi imkânlarından yola çıkarak öylesine güçlendi ki dünyayı ikiye bölüp daha şanlı parçayı seçti ve aldı. Kendisi uzaktayken yardımcıları ve komutanları eliyle Partları defalarca yendi, Kafkasya'daki barbar kavimleri Hazar Denizi'ne kadar sürdü.
Ἀντώνιος δὲ χαρίεντος μὲν ἄλλως, ἀπολέμου δὲ καὶ μέγα μηδὲν εἰς δόξαν αὐτῷ καταλιπόντος γενόμενος πατρός, ἐπὶ τὴν Καίσαρος ἐτόλμησεν ἀρχήν, οὐδὲν αὐτῷ κατὰ γένος προσήκουσαν, ἐλθεῖν, καὶ τοῖς ἐκείνῳ προπεπονημένοις αὐτὸς ἑαυτὸν εἰσεποίησε διάδοχον. καὶ τοσοῦτον ἴσχυσεν, ἐκ μόνων τῶν περὶ αὐτὸν ὑπαρχόντων ὁρμώμενος, ὥστε δύο μοίρας τὰ σύμπαντα ποιησάμενος τὴν ἑτέραν ἑλέσθαι καὶ λαβεῖν τὴν ἐπιφανεστέραν, ἀπὼν δὲ αὐτὸς ὑπηρέταις τε καὶ ὑποστρατήγοις Πάρθους τε νικῆσαι πολλάκις καὶ τὰ περὶ Καύκασον ἔθνη βάρβαρα μέχρι τῆς Κασπίας ὤσασθαι θαλάσσης.
1.3Kınanmasına yol açan şeyler bile büyüklüğünün kanıtıdır. Demetrios'un babası, Antipatros'un kızı Phila'yla, yaşı kendisinden büyük olsa da üstün biri diye evlenmesine sevinmişti. Antonius için ise Kleopatra'yla evliliği bir kınama sebebiydi; oysa bu kadın, güç ve ihtişamda Arsakes dışında çağının bütün krallarını geride bırakmıştı. Ama Antonius kendini öyle büyütmüştü ki başkaları onu isteklerinden daha büyük şeylere layık görüyordu.
μαρτύρια δὲ τοῦ μεγέθους αὐτῷ καὶ δι’ ἃ κακῶς ἀκούει. Δημητρίῳ μὲν γὰρ ὁ πατὴρ ἠγάπησε τὴν Ἀντιπάτρου Φίλαν ὡς κρείττονα συνοικῆσαι παρʼ ἡλικίαν, Ἀντωνίῳ δὲ ὁ Κλεοπάτρας γάμος ὄνειδος ἦν, γυναικὸς ὑπερβαλομένης δυνάμει καὶ λαμπρότητι πάντας πλὴν Ἀρσάκου τοὺς καθʼ αὑτὴν βασιλεῖς. ἀλλʼ οὕτως ἐποίησε μέγαν ἑαυτὸν ὥστε τοῖς ἄλλοις μειζόνων ἢ ἐβούλετο δοκεῖν ἄξιος. # Bölüm 2
2.12. Bölüm
İktidarı elde etmelerindeki prohairesis ise Demetrios'ta kusursuzdu; çünkü yönetilmeye ve krallar altında yaşamaya alışık insanları yönetmeye ve onlara kral olmaya çalışıyordu. Antonius'unki ise sert ve zorbacaydı, çünkü Roma halkını, Caesar'ın tek adam yönetiminden yeni kurtulmuşken köleleştiriyordu.
ἡ μέντοι προαίρεσις, ἀφʼ ἧς ἐκτήσαντο τὴν ἀρχήν, ἄμεμπτος ἐπὶ τοῦ Δημητρίου, κρατεῖν καὶ βασιλεύειν ἀνθ ρώπων εἰθισμένων κρατεῖσθαι καὶ βασιλεύεσθαι ζητοῦντος, ἡ δʼ Ἀντωνίου χαλεπὴ καὶ τυραννική, καταδουλουμένου τὸν Ῥωμαίων δῆμον ἄρτι διαφυγόντα τὴν ὑπὸ Καίσαρι μοναρχίαν.
2.2Antonius'un yaptıklarının en büyüğü ve en parlağı olan Cassius ve Brutus'a karşı savaş, vatanını ve vatandaşlarını özgürlüğünden yoksun bırakmak için yapılmıştı. Demetrios ise zorunlu olarak talihin bir köşesine sıkışmadan önce bile hep Yunanistan'ı özgürleştirmiş, şehirlerdeki garnizonları kovmuştu. Antonius gibi, Roma'yı özgürleştirenleri Makedonya'da öldürdüğü için böbürlenmiyordu.
ὃ δʼ οὖν μέγιστον αὐτῷ καὶ λαμπρότατόν ἐστι τῶν εἰργασμένων, ὁ πρὸς Κάσσιον καὶ Βροῦτον πόλεμος, ἐπὶ τῷ τὴν πατρίδα καὶ τοὺς πολίτας ἀφελέσθαι τὴν ἐλευθερίαν ἐπολεμήθη. Δημήτριος δέ, καὶ πρὶν εἰς τύχας ἐλθεῖν ἀναγκαίας, ἐλευθερῶν τὴν Ἑλλάδα καὶ τῶν πόλεων ἐξελαύνων τὰς φρουρὰς διετέλεσεν, οὐχ ὥσπερ Ἀντώνιος, ὅτι τοὺς ἐλευθερώσαντας τὴν Ῥώμην ἀπέκτεινεν ἐν Μακεδονίᾳ, σεμνυνόμενος.
2.3Antonius'un övülen bir yanı cömertliği ve eli açıklığıdır. Ama Demetrios bu konuda onu öylesine geçer ki Antonius'un dostlarına vermediğini düşmanlarına bağışlamıştır. Gerçi Antonius, Brutus'un gömülmesini ve örtülmesini emrettiği için itibar gördü. Demetrios ise düşmanlarının bütün ölülerine cenaze töreni yaptı, tutsakları da para ve armağanlarla Ptolemaios'a gönderdi.
ἓν τοίνυν ἐστὶ τῶν ἐπαινουμένων Ἀντωνίου, τὸ φιλόδωρον καὶ μεγαλόδωρον, ἐν ᾧ τοσοῦτον ὑπεραίρει Δημήτριος ὥστε χαρίσασθαι τοῖς πολεμίοις ὅσα τοῖς φίλοις οὐκ ἔδωκεν Ἀντώνιος. καίτοι ταφῆναί γε καὶ περισταλῆναι κελεύσας Βροῦτον ἐκεῖνος εὐδοκίμησεν· οὗτος δὲ καὶ τοὺς ἀποθανόντας τῶν πολεμίων πάντας ἐκήδευσε καὶ τοὺς ἁλόντας Πτολεμαίῳ μετὰ χρημάτων καὶ δωρεῶν ἀπέπεμψεν. # Bölüm 3
3.13. Bölüm
İkisi de başarıda küstahlaşır, lükse ve zevke kendini kaptırırdı. Ama kimse Demetrios'un eğlence ve âşıkları arasında iş zamanını kaçırdığını söyleyemez. O, zevkleri yalnız boş zamanının fazlasına katıyordu; efsanedeki gibi Lamia'sını yalnız uyuyup eğlenirken bir oyalanma sayıyordu.
ὑβρισταὶ μὲν εὐτυχοῦντες ἀμφότεροι, καὶ πρὸς τρυφὰς ἀνειμένοι καὶ ἀπολαύσεις. οὐκ ἂν εἴποι δέ τις ὡς Δημήτριον ἐν εὐπαθείαις καὶ συνουσίαις ὄντα πράξεων καιρὸς ἐξέφυγεν, ἀλλὰ τῇ περιουσίᾳ τῆς σχολῆς ἐπεισῆγε τὰς ἡδονάς, καὶ τὴν Λάμιαν ὥσπερ τὴν μυθικὴν ἀτεχνῶς παίζων καὶ νυστάζων ἐποιεῖτο διαγωγήν.
3.2Savaş hazırlıklarında mızrağı sarmaşıkla sarılmaz, miğferi güzel kokular kokmazdı; kadınlar dairesinden pomad sürünmüş, süslenmiş biçimde savaşa çıkmazdı. Bakkhos alaylarını yatıştırıp cümbüşlere son verir, Euripides'in dediği gibi kutsal olmayan Ares'in hizmetkârı olurdu. Zevk ya da gevşeklik yüzünden hiçbir zaman başarısız olmadı.
ἐν δὲ ταῖς τοῦ πολέμου παρασκευαῖς οὐκ εἶχεν αὐτοῦ τὸ δόρυ κιττόν, οὐδὲ μύρων ὠδώδει τὸ κράνος, οὐδὲ γεγανωμένος καὶ ἀνθηρὸς ἐπὶ τὰς μάχας ἐκ τῆς γυναικωνίτιδος προῄει, κοιμίζων δὲ τοὺς θιάσους καὶ τὰ βακχεῖα καταπαύων ἀμφίπολος Ἄρεος ἀνιέρου, κατὰ τὸν Εὐριπίδην, ἐγίνετο, καὶ δι’ ἡδονὴν ἢ ῥαθυμίαν οὐθὲν ἁπλῶς ἔπταισεν.
3.3Antonius'u ise, resimlerde Omphale'nin Herakles'in sopasını elinden alıp aslan postunu soyuşunu gördüğümüz gibi, Kleopatra sık sık silahsızlandırıp büyüledi. Büyük işleri, zorunlu seferleri elinden bıraktırıp Kanopos ve Taposiris kıyılarında onunla dolaşıp eğlenmeye razı etti.
Ἀντώνιον δέ, ὥσπερ ἐν ταῖς γραφαῖς ὁρῶμεν τοῦ Ἡρακλέους τὴν Ὀμφάλην ὑφαιροῦσαν τὸ ῥόπαλον καὶ τὴν λεοντῆν ἀποδύουσαν, οὕτω πολλάκις Κλεοπάτρα παροπλίσασα καὶ καταθέλξασα συνέπεισεν ἀφέντα μεγάλας πράξεις ἐκ τῶν χειρῶν καὶ στρατείας ἀναγκαίας ἐν ταῖς περὶ Κάνωβον καὶ Ταφόσιριν ἀκταῖς ἀλύειν καὶ παίζειν μετʼ αὐτῆς.
3.4Sonunda Paris gibi savaştan kaçıp onun kucağına sığındı. Daha doğrusu Paris yenildikten sonra odasına kaçmıştı, Antonius ise Kleopatra'yı kovalayarak kaçıp zaferi elinden bıraktı.
τέλος δέ, ὡς ὁ Πάρις, ἐκ τῆς μάχης ἀποδρὰς εἰς τοὺς ἐκείνης κατεδύετο κόλπους· μᾶλλον δὲ ὁ μὲν Πάρις ἡττηθεὶς ἔφυγεν εἰς τὸν θάλαμον, Ἀντώνιος δὲ Κλεοπάτραν διώκων ἔφυγε καὶ προήκατο τὴν νίκην. # Bölüm 4
4.14. Bölüm
Üstelik Demetrios, yasak olmayan, Philippos ve İskender'den beri Makedon krallarında âdet olan bir şeyi yaparak birden çok kadınla evlendi; Lysimakhos ve Ptolemaios da aynısını yapmıştı. Evlendiği kadınların hepsine saygı gösterdi. Antonius ise önce iki kadını birden aldı, bunu hiçbir Romalı yapmaya cesaret etmemişti; sonra vatandaş ve meşru karısını, yabancı ve kanunsuz birlikte olduğu kadının hatırına kovdu. Bu yüzden evlilikten birine hiçbir kötülük gelmedi, ötekine en büyük kötülükler geldi.
ἔτι Δημήτριος μέν, οὐ κεκωλυμένον, ἀλλʼ ἀπὸ Φιλίππου καὶ Ἀλεξάνδρου γεγονὸς ἐν ἔθει τοῖς Μακεδόνων βασιλεῦσιν, ἐγάνει γάνους πλείονας, ὥσπερ Λυσίμαχος καὶ Πτολεμαῖος, ἔσχε δὲ διὰ τιμῆς ὅσας ἔγημεν· Ἀντώνιος δὲ πρῶτον μὲν ὁμοῦ δύο γυναῖκας ἠγάγετο, πρᾶγμα μηδενὶ Ῥωμαίῳ τετολμημένον, ἔπειτα τὴν ἀστὴν καὶ δικαίως γαμηθεῖσαν ἐξήλασε τῇ ξένῃ καὶ μὴ κατὰ νόμους συνούσῃ χαριζόμενος· ὅθεν ἐκ γάμου τῷ μὲν οὐθέν, τῷ δὲ τὰ μέγιστα τῶν κακῶν ἀπήντησεν.
4.2Ama azgınlıktan doğan hiçbir saygısızlık Antonius'un işlerinde, Demetrios'unkiler kadar büyük değildir. Tarihçiler, köpeklerin birleşmeyi herkesin gözü önünde yaptıkları için bütün akropolden uzak tutulduğunu söyler. Demetrios ise Parthenon'un içinde fahişelerle birlikte oldu, birçok vatandaş kadınını da baştan çıkardı.
ἀσέβημα μέντοι τοσοῦτον δι’ ἀσέλγειαν οὐθὲν ταῖς Ἀντωνίου πράξεσιν ὅσον ταῖς Δημητρίου πρόσεστιν. οἱ μὲν γὰρ ἱστορικοί φασι καὶ τῆς ἀκροπόλεως ὅλης εἴργεσθαι τὰς κύνας, διὰ τὸ τὴν μῖξιν ἐμφανῆ μάλιστα τοῦτο ποιεῖσθαι τὸ ζῷον· ὁ δὲ ἐν αὐτῷ τῷ Παρθενῶνι ταῖς τε πόρναις συνῆν καὶ τῶν ἀστῶν κατεπόρνευσε πολλάς·
4.3Üstelik bu tür lüks ve zevklerin en az paylaşacağı düşünülen bir kötülük olan zalimlik de Demetrios'un zevk düşkünlüğünde vardı. Atinalıların en güzeli ve en itidalli olanının, hakarete uğramaktan kaçarken acı biçimde ölmesine göz yumdu, hatta onu buna zorladı. Kısacası Antonius nefsine hâkim olamamasıyla kendine, Demetrios ise başkalarına zarar verdi.
καὶ οὗ τις ἂν ἥκιστα τὰς τοιαύτας τρυφὰς καὶ ἀπολαύσεις οἴοιτο μετέχειν κακοῦ, τῆς ὠμότητος, τοῦτο ἔνεστι τῇ Δημητρίου φιληδονίᾳ, περιϊδόντος, μᾶλλον δὲ ἀναγκάσαντος, οἰκτρῶς ἀποθανεῖν τὸν κάλλιστον καὶ σωφρονέστατον Ἀθηναίων, φεύγοντα τὸ καθυβρισθῆναι. συνελόντι δὲ εἰπεῖν, Ἀντώνιος μὲν ἑαυτὸν διὰ τὴν ἀκρασίαν, Δημήτριος δὲ ἄλλους ἠδίκησε. # Bölüm 5
5.15. Bölüm
Demetrios anne babasına karşı her bakımdan kusursuz davrandı. Antonius ise Cicero'nun ölümü için annesinin kardeşini feda etti. Bu kendi başına iğrenç ve zalimce bir iştir; dayısının kurtuluşunun bedeli Cicero'nun ölümü olsaydı bile Antonius bunun için güçlükle bağışlanabilirdi.
πρὸς μέντοι γονεῖς ἄμεμπτον ἑαυτὸν εἰς ἅπαντα παρέσχεν ὁ Δημήτριος· Ἀντώνιος δὲ τὸν ἀδελφὸν τῆς μητρὸς ἐξέδωκεν ἐπὶ τῷ Κικέρωνα ἀποκτεῖναι, πρᾶγμα καὶ καθʼ ἑαυτὸ μιαρὸν καὶ ὠμόν, ὡς μόλις ἂν Ἀντώνιον ἐπʼ αὐτῷ συγγνώμης τυχεῖν, εἰ σωτηρίας τοῦ θείου μισθὸς ἦν ὁ Κικέρωνος θάνατος.
5.2İkisi de yeminlerini bozdu ve anlaşmalarını çiğnedi; biri Artabazes'i yakaladı, öteki Aleksandros'u öldürdü. Antonius'un bu konuda herkesçe kabul edilen bir sebebi vardır: Medya'da Artabazes onu bırakıp ihanet etmişti. Demetrios için ise birçok kişi, yaptığı şeye yalan suçlamalar uydurduğunu, kendisine haksızlık edilmediği hâlde haksızlığa uğramış gibi davranarak öç aldığını söyler. Yine Demetrios başarılarını kendi eliyle kazandı. Oysa Antonius en güzel ve en büyük zaferlerini, bulunmadığı yerlerde komutanları eliyle kazandı.
ἃ τοίνυν ἐπιώρκησαν ἀμφότεροι καὶ παρεσπόνδησαν, ὁ μὲν Ἀρτάβαζον συλλαβών, ὁ δὲ Ἀλέξανδρον ἀποκτείνας, Ἀντωνίῳ μὲν ἔχει τὴν πρόφασιν ὁμολογουμένην· ἀπελείφθη γὰρ ἐν Μήδοις ὑπὸ Ἀρταβάζου καὶ προεδόθη· Δημήτριον δὲ πολλοὶ λέγουσι ψευδεῖς αἰτίας, ἐφʼ οἷς ἔδρασε, πλασάμενον κατηγορεῖν ἀδικηθέντα, οὐκ ἀδικήσαντα ἀμύνασθαι. πάλιν δὲ τῶν μὲν κατορθωμάτων αὐτουργὸς ὁ Δημήτριος γέγονε· καὶ τοὐναντίον ὁ Ἀντώνιος, ἐν οἷς οὐ παρῆν, καλλίστας καὶ μεγίστας διὰ τῶν στρατηγῶν ἀνῃρεῖτο νίκας. # Bölüm 6
6.16. Bölüm
İkisi de kendi yüzünden iktidarını yitirdi, ama aynı şekilde değil. Biri terk edildi, çünkü Makedonlar ondan ayrıldı. Öteki ise terk etti, çünkü kendisi için tehlikeye girenlerden kaçtı. Böylece birinin suçu, savaşçılarını kendisine bu kadar düşman etmesi, ötekininki ise hazır bir sevgiyi ve sadakati bırakıp gitmesidir.
ἐξέπεσον δὲ τῶν πραγμάτων ἀμφότεροι μὲν δι’ αὑτούς, οὐ μὴν ὁμοίως, ἀλλʼ ὁ μὲν ἐγκαταλειφθείς, ἀπέστησαν γὰρ αὐτοῦ Μακεδόνες, ὁ δὲ ἐγκαταλιπών, ἔφυγε γὰρ τοὺς ὑπὲρ αὐτοῦ κινδυνεύοντας· ὥστε τοῦ μὲν ἔγκλημα εἶναι τὸ δυσμενεῖς οὕτω πρὸς αὑτὸν ἀπεργάσασθαι τοὺς μαχομένους, τοῦ δὲ τὸ παρεσκευασμένην εὔνοιαν τοιαύτην καὶ πίστιν ἐγκαταλιπεῖν.
6.2İkisinin de ölümü övülecek değildir, ama Demetrios'unki daha kınanacaktır. Çünkü esir düşmeye katlandı, hapiste de üç yıl daha kazanmaktan memnun oldu, hayvanlar gibi şarap ve yemekle evcilleşti. Antonius ise korkakça, acınacak ve onursuz biçimde öldü; yine de bedeni düşmanın eline geçmeden önce kendini dünyadan çıkardı.
τὸν δὲ θάνατον οὐδετέρου μὲν ἔστιν ἐπαινέσαι, ψεκτὸς δὲ ὁ Δημητρίου μᾶλλον. αἰχμάλωτός τε γὰρ ὑπέμεινε γενέσθαι, καὶ καθειρχθεὶς ἠγάπησεν ἐπικερδᾶναι τριετίαν, οἴνῳ καὶ γαστρὶ καθάπερ τὰ ζῷα χειροήθης γενόμενος. Ἀντώνιος δὲ δειλῶς μὲν καὶ οἰκτρῶς καὶ ἀτίμως, οὐ μὴν ἀλλὰ πρό γε τοῦ κύριον γενέσθαι τὸν πολέμιον τοῦ σώματος ἑαυτόν ἐξήγαγεν.