Plutarkhos
Brutus
Βροῦτος
1.11. Bölüm
Marcus Brutus'un atası Iunius Brutus'tur. Eski Romalılar, Tarquiniusları en kesin biçimde devirdiği için onun tunç heykelini Capitolium'a, kralların ortasına, kılıcını çekmiş hâlde dikmişlerdi.
Μάρκου δὲ Βρούτουπρόγονος ἦν Ἰούνιος Βροῦτος, ὃν ἀνέστησαν ἐν Καπιτωλίῳ χαλκοῦν οἱ πάλαι Ῥωμαῖοι μέσον τῶν βασιλέων, ἐσπασμένον ξίφος, ὡς βεβαιότατα καταλύσαντα Ταρκυνίους.
1.2Ama o, soğuk dövülmüş kılıçlar gibi, tabiatça sert, logosun yumuşatmadığı bir karakter taşıyordu ve tiranlara duyduğu öfke yüzünden oğullarını öldürmeye kadar vardı.
ἀλλʼ ἐκεῖνος μέν, ὥσπερ τὰ ψυχρήλατα τῶν ξιφῶν, σκληρὸν ἐκ φύσεως καὶ οὐ μαλακὸν ἔχων ὑπὸ λόγου τὸ ἦθος ἄχρι παιδοφονίας ἐξώκειλε τῷ θυμῷ τῷ κατὰ τῶν τυράννων,
1.3Bu satırların konusu olan Brutus ise karakterini felsefe yoluyla terbiye ve logosla harmanlamış, ağırbaşlı ve yumuşak tabiatını iş yapma atılımlarıyla uyandırmıştı; güzel olan için en uyumlu biçimde karışmış görünür.
οὑτοσὶ δʼ, ὑπὲρ οὗ γράφεται ταῦτα, παιδείᾳ καὶ λόγῳ διὰ φιλοσοφίας καταμίξας τὸ ἦθος, καὶ τὴν φύσιν ἐμβριθῆ καὶ πρᾳεῖαν οὖσαν ἐπεγείρας ταῖς πρακτικαῖς ὁρμαῖς, ἐμμελέστατα δοκεῖ κραθῆναι πρὸς τὸ καλόν,
1.4Öyle ki Caesar'a karşı komplo yüzünden ondan nefret edenler bile, bu işte soylu bir şey varsa onu Brutus'a mal eder, olup bitenlerin daha çirkin yanını Cassius'a yüklerler. Cassius, Brutus'un akrabası ve dostuydu, ama huyu aynı derecede sade ve temiz değildi.
ὥστε καὶ τοὺς ἀπεχθανομένους αὐτῷ διὰ τὴν ἐπὶ Καίσαρα συνωμοσίαν, εἰ μέν τι γενναῖον ἡ πρᾶξις ἤνεγκε, Βρούτῳ προσάπτειν, τὰ δυσχερέστερα δὲ τῶν γεγονότων τρέπειν εἰς Κάσσιον, οἰκεῖον μέν ὄντα Βρούτου καὶ φίλον, ἁπλοῦν δὲ τῷ τρόπῳ καὶ καθαρὸν οὐχ ὁμοίως.
1.5Annesi Servilia, soyunu Servilius Ahala'ya dayandırıyordu. Spurius Maelius tiranlık hazırlayıp halkı kışkırtırken Ahala koltuğunun altına bir hançer gizleyerek meydana gitmiş, adamın yanına yaklaşıp bir şeyler görüşecekmiş gibi durmuş ve o eğilince vurup öldürmüştü.
Σερβιλία δὲ ἡ μήτηρ ἀνέφερε τὸ γένος εἰς Ἀάλαν Σερβίλιον, ὃς Μαιλίου Σπορίου τυραννίδα κατασκευαζομένου καὶ ταράττοντος τὸν δῆμον ἐγχειρίδιον λαβὼν ὑπὸ μάλης προῆλθεν εἰς ἀγοράν καὶ παραστὰς τῷ ἀνδρὶ πλησίον, ὡς ἐντυγχάνειν τι μέλλων καὶ διαλέγεσθαι, προσνεύσαντα πατὰξας ἀπέκτεινε.
1.6Bu konuda herkes hemfikirdir. Baba tarafından soyu konusunda ise Caesar'ın öldürülmesi yüzünden Brutus'a düşmanlık besleyenler, onun Tarquiniusları kovan kişiye ulaşmadığını söylerler: Oğullarını öldüren o adamın soyu kalmamıştır; bu Brutus, Brutus'un kâhyasının oğlu olan halktan biridir ve yöneticiliğe ancak daha yakın zamanda yükselebilmiştir.
τοῦτο μέν οὖν ὁμολογούμενόν ἐστι· τὸ δὲ πατρῷον γένος οἱ διὰ τὸν Καίσαρος φόνον ἔχθραν τινὰ καὶ δυσμένειαν ἀποδεικνύμενοι πρὸς Βροῦτον οὔ φασιν εἰς τὸν ἐκβαλόντα Ταρκυνίους ἀνήκειν οὐδὲν γὰρ ἐκείνῳ λειφθῆναι γένος ἀνελόντι τοὺς υἱούς, ἀλλὰ δημότην τοῦτον, οἰκονόμου υἱὸν ὄντα Βρούτου, ἄρτι καὶ πρῴην εἰς ἄρχοντα προελθεῖν.
1.7Filozof Poseidonios ise Brutus'un yetişkin oğullarının anlatıldığı gibi öldüğünü, ama üçüncü bir küçük çocuğun kaldığını, soyun ondan geldiğini söyler.
Ποσειδώνιος δʼ ὁ φιλόσοφος τοὺς μέν ἐνηλίκους φησὶν ἀπολέσθαι τοῦ Βρούτου παῖδας ὡς ἱστόρηται, τρίτον δὲ λειφθῆναι νήπιον, ἀφʼ οὗ τὸγένος ὡρμῆσθαι·
1.8Kendi zamanında bu aileden çıkan ünlü adamların bazılarının da Brutus heykeline yüzce benzerliğini gösterdiğini ekler. Bu konuda bu kadarı yeter.
καὶ τῶν γε καθʼ αὑτὸν ἐκ τῆς οἰκίας γεγονότων ἐπιφανῶν ἀνδρῶν ἀναφέρειν ἐνίους πρὸς τὸν ἀνδριάντα τοῦ Βρούτου τὴν ὁμοιότητα τῆς ἰδέας, περὶ μέν οὖν τούτων τοσαῦτα.
2.12. Bölüm
Brutus'un annesi Servilia'nın kardeşi, filozof Cato'ydu; Brutus Romalılar arasında en çok ona özendi. Cato dayısıydı, sonradan da kayınpederi oldu.
Σερβιλίας δὲ τῆς Βρούτου μητρὸς ἀδελφὸς ἦν Κάτων ὁ φιλόσοφος, ὃν μάλιστα Ῥωμαίων ἐζήλωσεν οὗτος θεῖον ὄντα καὶ πενθερὸν ὕστερον γενόμενον.
2.2Yunan filozoflarından, kısaca söylemek gerekirse, dinlemediği ya da yabancısı olduğu kimse yoktu, ama en çok Platon'un izinden gidenlere ilgi duyuyordu.
τῶν δὲ Ἑλληνικῶν φιλοσόφων οὐδενὸς μὲν, ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν, ἀνήκοος ἦν οὐδὲ ἀλλότριος, διαφερόντως δʼ ἐσπουδάκει πρὸς τοὺς ἀπὸ Πλάτωνος.
2.3Yeni ve Orta Akademeia denilenlere pek yanaşmazdı, Eski Akademeia'ya bağlıydı. Askalonlu Antiokhos'a hayranlığını sürdürdü, kardeşi Ariston'u da dostu ve evinin sakini yaptı. Bu adam konuşma becerisinde birçok filozofun gerisinde kalırdı, ama düzgün hayatı ve yumuşaklığıyla ilk sıradakilerle yarışırdı.
καὶ τὴν νέαν καὶ μέσην λεγομένην Ἀκαδήμειαν οὐ πάνυ προσιέμενος ἐξήρτητο τῆς παλαιᾶς, καὶ διετέλει θαυμάζων μὲν Ἀντίοχον τὸν Ἀσκαλωνίτην, φίλον δὲ καὶ συμβιωτὴν τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ πεποιημένος Ἄριστον, ἄνδρα τῇ μὲν ἐν λόγοις ἕξει πολλῶν φιλοσόφων λειπόμενον, εὐταξίᾳ δὲ καὶ πρᾳότητι τοῖς πρώτοις ἐνάμιλλον.
2.4Mektuplarında kendisinin de dostlarının da yanında yaşayan biri olarak sık sık andığı Empylos ise hatipti ve Caesar'ın öldürülmesi üzerine küçük ama fena olmayan, Brutus başlıklı bir kitap bırakmıştır.
ὁ δʼἜμπυλος οὗ καὶ αὐτὸς ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς καὶ οἱ φίλοι μέμνηνται πολλάκις ὡς συμβιοῦντος αὐτῷ, ῥήτωρ ἦν καὶ καταλέλοιπε μικρὸν μὲν, οὐ φαῦλον δὲ σύγγραμμα περὶ τῆς Καίσαρος ἀναιρέσεως, ὃ Βροῦτος ἐπιγέγραπται.
2.5Brutus Latincede uzun anlatımlar ve mahkeme mücadeleleri için yeterince eğitilmişti. Yunancada ise özlü ve Lakon tarzı kısa konuşmayı işlemiştir; mektuplarının kimi yerlerinde bu dikkat çeker.
Ῥωμαϊστὶ μὲν οὖν ἤσκητο πρὸς τὰς διεξόδους καὶ τοὺς ἀγῶνας ἱκανῶς ὁ Βροῦτος, Ἑλληνιστὶ δὲ τὴν ἀποφθεγματικὴν καὶ Λακωνικὴν ἐπιτηδεύων βραχυλογίαν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς ἐνιαχοῦ παράσημός ἐστιν.
2.6Örneğin savaşa girdiği sırada Pergamonlulara şöyle yazar: "Dolabella'ya para verdiğinizi duyuyorum. İsteyerek verdiyseniz suçlu olduğunuzu kabul edersiniz; istemeyerek verdiyseniz bana isteyerek vererek bunu kanıtlayın."
οἷον ἤδη καθεστηκὼς εἰς τὸν πόλεμον γράφει Περγαμηνοῖς· ἀκούω ὑμᾶς Δολοβέλλᾳ δεδωκέναι χρήματα· ἃ εἰ μὲν ἑκόντες ἔδοτε, ὁμολογεῖτε ἀδικεῖν· εἰ δὲ ἄκοντες, ἀποδείξατε τῷ ἐμοὶ ἑκόντες δοῦναι.
2.7Bir defa da Samoslulara: "Kararlarınız gevşek, hizmetleriniz yavaş. Bunun sonucunu ne sanıyorsunuz?"
πάλιν Σαμίοις· αἱ βουλαὶ ὑμῶν ὀλίγωροι, αἱ ὑπουργίαι βραδεῖαι. τίτούτων τέλος ἐννοεῖσθε;
2.8Başka bir mektupta: "Ksanthoslular iyiliğimi hor görüp vatanlarını delilikleri için mezar edindiler. Pataralılar ise kendilerini bana emanet ederek özgürlüklerinin her işinde hiçbir eksik bırakmadan yaşıyorlar. Şimdi sizin de Pataralıların kararını ya da Ksanthosluların talihini seçme imkânınız var." Bu dikkat çeken mektuplar böyledir.
καὶ ἑτέραν Ξάνθιοιτὴν ἐμὴν εὐεργεσίαν ὑπεριδόντες τάφον ἀπονοίας ἐσχήκασι τὴν πατρίδα, Παταρεῖς δὲ πιστεύσαντες ἑαυτοὺς ἐμοὶ οὐδὲν ἐλλείπουσι διοικοῦντες τὰ καθʼ ἕκαστα τῆς ἐλευθερίας. ἐξὸν οὖν καὶ ὑμῖν ἢ τὴν Παταρέων κρίσιν ἢ τὴν Ξανθίων τύχην ἑλέσθαι. τὸ μὲν οὖν τῶν παρασήμων γένος ἐπιστολίων τοιοῦτόν ἐστιν.
3.13. Bölüm
Daha delikanlıyken dayısı Cato'yla birlikte, Ptolemaios'a karşı gönderilen Kıbrıs seferine gitti.
ἔτι δὲ μειράκιον ὢν Κάτωνι τῷ θείῳ συναπεδήμησεν εἰς Κύπρον ἐπὶ Πτολεμαῖον ἀποσταλέντι.
3.2Ptolemaios kendini öldürünce zorunlu olarak Rodos'ta kalan Cato, dostlarından Canidius'u paraların korunması için göndermişti, ama hırsızlıktan uzak durmayacağından korkup Brutus'a, Pamphylia'dan en kısa sürede Kıbrıs'a geçmesini yazdı; Brutus orada bir hastalıktan sonra dinleniyordu.
Πτολεμαίου δὲ διαφθείραντος ἑαυτὸν ὁ Κάτων αὐτὸς ἐν Ῥόδῳ διατριβὴν ἔχων ἀναγκαίαν ἔτυχε μὲν ἤδη τινὰ τῶν φίλων Κανίδιον ἐπὶ τὴν τῶν χρημάτων φυλακὴν ἀπεσταλκώς, δείσας δʼ ἐκεῖνον ὡς οὐκ ἀφεξόμενον κλοπῆς, ἔγραψε τῷ Βρούτῳ πλεῖν τὴν ταχίστην εἰς Κύπρον ἑκ Παμφυλίας· ἐκεῖ γὰρ ἑαυτὸν ἀναλαμβάνων ἔκ τινος ἀσθενείας διῆγεν.
3.3Brutus istemeyerek gitti. Cato'nun itibarını zedeleyerek kenara ittiği Canidius'tan utanıyor, genç bir kitap adamı olarak böyle bir görevi ve idareyi kendine ve özgür bir insana yakıştıramıyordu.
ὁ δὲ καὶ μάλα ἄκων ἔπλευσε, τόν τε Κανίδιον αἰδούμενος ὡς ἀτίμως ἀπερριμμένον ὑπὸ τοῦ Κάτωνος, καὶ ὅλως τὴν τοιαύτην ἐπιμέλειαν καὶ διοίκησιν, ἅτε δὴ νέος καὶ σχολαστής, οὐκ ἐλευθέριον οὐδʼ ἑαυτοῦ ποιούμενος.
3.4Yine de bu işlere de canla başla sarılarak Cato'nun övgüsünü kazandı. Mal varlığı paraya çevrilince paraların çoğunu alıp Roma'ya döndü.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ περὶ ταῦτα συντείνας ἑαυτὸν ὑπὸ τοῦ Κάτωνος ἐπῃνέθη, καὶ τῆς οὐσίας ἐξαργυρισθείσης ἀναλαβὼν τὰ πλεῖστα τῶν χρημάτων εἰς Ῥώμην ἔπλευσεν.
4.14. Bölüm
Pompeius ile Caesar silaha sarılıp işler ikiye ayrılınca ve hâkimiyet sarsılınca Brutus'un Caesar'ın tarafını tutması bekleniyordu, çünkü babası daha önce Pompeius yüzünden ölmüştü.
ἐπεὶ δὲ τὰ πράγματα διέστη Πομπηΐου καί Καίσαρος ἐξενεγκαμένων τὰ ὅπλα καί τῆς ἡγεμονίας ταραχθείσης, ἐπίδοξος μὲν ἦν αἱρήσεσθαι τὰ Καίσαρος· ὁ γὰρ πατὴρ αὐτοῦ διὰ τὸν Πομπήϊον ἐτεθνήκει πρότερον·
4.2Ama ortak işleri kendi işlerinin önünde tutması gerektiğini düşünerek ve savaşta Pompeius'un davasını Caesar'ınkinden daha iyi sayarak onun yanında yer aldı.
ἀξιῶν δὲ τὰ κοινὰ τῶν ἰδίων ἐπίπροσθεν ποιεῖσθαι καί τὴν Πομπηΐου νομίζων ὑπόθεσιν βελτίονα πρὸς τὸν πόλεμον εἶναι τῆς τοῦ Καίσαρος ἐκείνῳ προσέθετο.
4.3Daha önce Pompeius'a rastladığında selam bile vermezdi, babasının katiliyle konuşmayı büyük bir leke sayardı. Şimdi vatanın yöneticisi olarak ona boyun eğdi ve eyalete atanan Sestius'un yanında legatus olarak Kilikya'ya gitti.
καίτοι πρότερον ἀπαντήσας οὐδὲ προσεῖπε τὸν Πομπήϊον, ἄγος ἡγούμενος μέγα πατρὸς φονεῖ διαλέγεσθαι τότε δʼ ὡς ἄρχοντι τῆς πατρίδος ὑποτάξας ἑαυτόν εἰς Κιλικίαν ἔπλευσε πρεσβευτὴς μετὰ Σηστίου τοῦ λαχόντος τὴν ἐπαρχίαν.
4.4Orada önemli bir iş olmayınca, üstelik Pompeius ile Caesar artık her şeyi belirleyecek savaşa girmek üzere karşılaşınca, tehlikeye katılmak için gönüllü olarak Makedonya'ya geldi.
ὡς δʼἐκεῖ πράττειν οὐδὲν ἦν μέγα καί συνῄεσαν εἰς ταὐτὸ ἤδη Πομπήϊος καί Καῖσαρ ἀγωνιζόμενοι περὶ τῶν ὅλων, ἧκεν εἰς Μακεδονίαν ἐθελοντὴς τοῦ κινδύνου μεθέξων·
4.5O zaman Pompeius'un hem sevinip hem hayran kalarak, yaklaştığında oturduğu yerden kalktığı ve herkesin gözü önünde onu en üstün bir adam gibi kucakladığı söylenir.
ὅτε καί φασι Πομπήϊον ἡσθέντα καί θαυμάσαντα προσιόντος αὐτοῦ καθεζόμενον ἐξαναστῆναι καί περιβαλεῖν ὡς κρείττονα πάντων ὁρώντων.
4.6Seferde, Pompeius'un yanında olmadığı zamanları kitaplar ve çalışmalarla geçirirdi; yalnız başka zamanlarda değil, büyük savaştan önce de.
ἐν δὲ τῇ στρατείᾳ τῆς ἡμέρας ὅσα μὴ Πομπηΐῳ συνῆν περὶ λόγους καί βιβλία διέτριβεν, οὐ μόνον τὸν ἄλλον χρόνον, ἀλλὰ καί πρὸ τῆς μεγάλης μάχης.
4.7Yazın en sıcak zamanıydı, bataklık yerlere yakın ordugâh kurulmuştu, büyük bir sıcak vardı. Brutus'un çadırını taşıyanlar geç gelmişti.
ἦν μὲν ἀκμὴ θέρους καί καῦμα πολύ πρὸς ἑλώδεσι χωρίοις ἐστρατοπεδευκότων, τῷ δὲ Βρούτῳ οὐ ταχέως ἧκον οἱ τὴν σκηνὴν κομίζοντες.
4.8Bu işlerden yorgun düşüp öğlene doğru ancak yağlanıp az bir şey yedikten sonra, ötekiler ya uyur ya da geleceği düşünüp kaygılanırken, kendisi akşama kadar yazıyor, Polybios'un bir özetini hazırlıyordu.
ἐκπονηθεὶς δὲ περὶ ταῦτα, μεσημβρίας μόλις ἀλειψάμενος καί φαγὼν ὀλίγα, τῶν ἄλλων ἢ καθευδόντων ἢ πρὸς ἐπινοίᾳ καί φροντίδι τοῦ μέλλοντος ὄντων, αὐτὸς ἄχρι τῆς ἑσπέρας ἔγραφε συντάττων ἐπιτομὴν Πολυβίου.
5.15. Bölüm
Söylendiğine göre Caesar da bu adamı göz ardı etmemiş; savaşta emrindeki komutanlara Brutus'u öldürmemelerini, korumalarını, kendini kendi isteğiyle teslim ederse yakalayıp getirmelerini, yakalanmaya karşı koyarsa bırakıp zorlamamalarını söylemişti. Bunu da Brutus'un annesi Servilia'yı memnun etmek için yapmıştı.
λέγεται δὲ καὶ Καῖσαρ οὐκ ἀμελεῖν τοῦ ἀνδρός, ἀλλὰ καὶ προειπεῖν τοῖς ὑφʼ ἑαυτὸν ἡγεμόσιν ἐν τῇ μάχῃ μὴ κτείνειν Βροῦτον, ἀλλὰ φείδεσθαι, καὶ παρασχόντα μὲν ἑκουσίως ἄγειν, εἰ δὲ ἀπομάχοιτο πρὸς τὴν σύλληψιν, ἐᾶν καὶ μὴ βιάζεσθαι· καὶ ταῦτα ποιεῖν τῇ μητρὶ τοῦ Βρούτου Σερβιλίᾳ χαριζόμενος.
5.2Çünkü, görünüşe göre, genç bir adamken Servilia ile ilişkisi olmuş, Servilia ona deli gibi âşık olmuştu; aşkın en ateşli olduğu zamanda Brutus doğduğu için onun kendi oğlu olduğuna da bir şekilde inanmıştı.
ἐγνώκει γὰρ, ὡς ἔοικε, νεανίας ὢν ἔτι τὴν Σερβιλίαν ἐπιμανεῖσαν αὐτῷ, καὶ καθʼ οὓς μάλιστα χρόνους ὁ ἔρως ἐπέφλεγε γενόμενον τὸν Βροῦτον ἐπέπειστό πως ἐξ ἑαυτοῦ γεγονέναι.
5.3Söylendiğine göre şehri yıkılmanın eşiğine getiren büyük Catilina meselesi senatoya geldiğinde, Cato ile Caesar birlikte ayaktaydı ve görüş ayrılığı içindeydiler. Bu sırada dışarıdan Caesar'a küçük bir yazı verildi. Caesar sessizce okuyordu; Cato, düşmandan görüşme ve yazı kabul ederek Caesar'ın korkunç bir şey yaptığını haykırdı.
λέγεται δὲ τῶν περὶ Κατιλίναν πραγμάτων μεγάλων ἐμπεπτωκότων εἰς τὴν σύγκλητον, ἃ μικρὸν ἐδέησεν ἀνατρέψαι τὴν πόλιν, ἑστάναι μὲν ὁμοῦ Κάτωνα καὶ Καίσαρα διαφερομένους περὶ γνώμης, ἐν τούτῳ δὲ γραμματιδίου μικροῦ προσδοθέντος ἔξωθεν Καίσαρι, τὸν μὲν ἀναγινώσκειν σιωπῇ, Κάτωνα δὲ βοᾶν ὡς δεινὰ ποιεῖ Καῖσαρ ἐντεύξεις καὶ γράμματα παρὰ τῶν πολεμίων προσδεχόμενος.
5.4Birçok kişi gürültü çıkarınca Caesar yazıyı olduğu gibi Cato'ya uzattı. Cato, kız kardeşi Servilia'nın ahlaksızca yazdığı bu mektubu okuyunca onu Caesar'a fırlatıp "Al, sarhoş!" dedi ve yeniden konuşmasına, görüşüne döndü. Servilia'nın Caesar'a aşkı işte böyle dillere destandı.
θορυβησάντων δὲ πολλῶν, καὶ τοῦ Καίσαρος τὸ δελτάριον, ὡς εἶχε, τῷ Κάτωνι προσδόντος, ἀναγνόντα Σερβιλίας τῆς ἀδελφῆς ἀκόλαστον ἐπιστόλιον ἐκεῖνο μὲν ῥῖψαι πρὸς τὸν Καίσαρα καὶ εἰπεῖν κράτει, μέθυσε πρὸς δὲ τὴν γνώμην καὶ τὸν λόγον αὖθις ἐξ ἀρχῆς τραπέσθαι. οὕτω μὲν ἦν ὁ πρὸς Καίσαρα Σερβιλίας ἔρως περιβόητος.
6.16. Bölüm
Pharsalos yenilgisinden sonra Pompeius denize doğru kaçmış, ordugâh kuşatılmıştı. Brutus fark edilmeden kapılardan bataklık, sulu ve kamışlı bir yere çıktı, gece boyunca Larissa'ya kaçıp kurtuldu.
γενομένης δὲ τῆς κατὰ Φάρσαλον ἥττης καὶ Πομπηΐου μὲν ἐπὶ θάλασσαν διεκπεσόντος, πολιορκουμένου δὲτοῦ χάρακος, ἔλαθεν ὁ Βροῦτος κατὰ πύλας πρὸς τόπον ἑλώδη καὶ μεστὸν ὑδάτων καὶ καλάμου φερούσας ἐξελθών καὶ διὰ νυκτὸς ἀποσωθεὶςεἰς Λάρισσαν.
6.2Oradan Caesar'a yazdı. Caesar kurtulduğuna sevindi, yanına çağırıp yalnız suçunu bağışlamakla kalmadı, onu en onurlu dostları arasına aldı.
ἐκεῖθεν δὲ γράψαντος αὐτοῦ Καῖσαρ ἥσθη τε σωζομένῳ, καὶ κελεύσας πρὸς αὑτὸν ἐλθεῖν οὐ μόνον ἀφῆκε τῆς αἰτίας, ἀλλὰ καὶ τιμώμενον ἐν τοῖς μάλιστα περὶ αὑτὸν εἶχεν.
6.3Pompeius'un nereye kaçtığını kimse söyleyemiyor, herkes şaşkın bulunuyordu. Caesar bir yürüyüş sırasında Brutus'la tek başına yürüyerek onun görüşünü yokladı.
οὐδενὸς δʼ ὅπῃ φεύγοι Πομπήϊος εἰπεῖν ἔχοντος, ἀλλʼ ἀπορίας οὔσης, ὁδόν τινα σὺν τῷ Βρούτῳ βαδίζων μόνος ἀπεπειρᾶτο τῆς γνώμης.
6.4Brutus bazı akıl yürütmelerle Pompeius'un kaçışını en iyi tahmin eden kişi göründü; Caesar öteki her şeyi bırakıp doğruca Mısır'a yöneldi.
καὶ δόξαντος ἔκ τινων διαλογισμῶν ἄριστα περὶ τῆς Πομπηΐου τεκμαίρεσθαι φυγῆς, ἀφεὶς τἆλλα τὴν ἐπʼ Αἰγύπτου συνέτεινεν.
6.5Pompeius, Brutus'un tahmin ettiği gibi, Mısır'a yanaştı ve orada kaderini buldu. Caesar'ı Cassius'a karşı da Brutus yumuşattı.
ἀλλὰ Πομπήϊον μὲν, ὥσπερ εἴκασε Βροῦτος, Αἰγύπτῳ προσβαλόντα τὸ πεπρωμένον ἐδέξατο. Καίσαρα δὲ καὶ πρὸς Κάσσιον ἐπράϋνε Βροῦτος.
6.6Libya kralını savunurken ise suçlamaların ağırlığı karşısında yenildi, ama onun için yalvarıp ricacı olarak krallığının büyük bir kısmını kurtardı.
καὶ δὴ καὶ τῷτῶν Λιβύων βασιλεῖ προηγορῶν μὲν ἡττᾶτο τοῦ μεγέθους τῶν κατηγοριῶν, δεόμενος δὲ καὶ παραιτούμενος περὶ τούτου πολλὴν αὐτῷ διέσωσε τῆς ἀρχῆς,
6.7Söylendiğine göre Caesar onu ilk konuşurken duyduğunda dostlarına şöyle demiş: "Bu gencin ne istediğini bilmiyorum, ama her ne istiyorsa çok istiyor."
λέγεται δὲ Καῖσαρ, ὅτε πρῶτον ἤκουσεν αὐτοῦ λέγοντος, εἰπεῖν πρὸς τοὺς φίλους· οὗτος ὁ νεανίας οὐκ οἶδα μὲν ὃ βούλεται, πᾶν δʼ ὃ βούλεται σφόδρα βούλεται.
6.8Çünkü ağırbaşlıydı, kendisine başvuran herkese gönül hoşluğu için kolayca boyun eğmezdi; akıl yürüterek ve prohairesis ile güzel olanı yapardı. Hangi yöne dönse güçlü ve sonuç alıcı atılımlar gösterirdi.
τὸ γὰρ ἐμβριθὲς αὐτοῦ καὶ μὴ ῥᾳδίως μηδὲ παντὸς ὑπήκοον τοῦ δεομένου πρὸς χάριν, ἀλλʼ ἐκ λογισμοῦ καὶ προαιρέσεως τῶν καλῶν πρακτικόν, ὅποι τρέψειεν, ἰσχυραῖς ἐχρῆτο ταῖς ὁρμαῖς καὶ τελεσιουργοῖς.
6.9Haksız ricalar karşısında yağcılık bilmezdi. Birtakım insanların "yüzüne bakamamak" dedikleri, utanmazca ısrar edenlere yenilmeyi büyük bir adam için en çirkin şey sayar, hiçbir şeyi reddedemeyenlerin gençliklerini iyi kullanmamış gibi göründüğünü söylerdi.
πρὸς δὲ τὰς ἀδίκους δεήσεις ἀκολάκευτος ἦν, καὶ τὴν ὑπὸ τῶν ἀναισχύντως λιπαρούντων ἧτταν, ἣν ἔνιοι δυσωπεῖσθαι καλοῦσιν, αἰσχίστην ἀνδρὶ μεγάλῳ ποιούμενος εἰώθει λέγειν ὡς οἱ μηδὲν ἀρνεῖσθαι δυνάμενοι δοκοῦσιν αὐτῷ μὴ καλῶς τὴν ὥραν διατεθεῖσθαι.
6.10Caesar, Cato ve Scipio'ya karşı Libya'ya geçerken Brutus'a Alplerin berisindeki Gallia'yı verdi. Bu, eyalet için bir şans oldu.
μέλλων δὲ διαβαίνειν εἰς Λιβύην Καῖσαρ ἐπὶ Κάτωνα καὶ Σκηπίωνα Βρούτῳ τὴν ἐντὸς Ἄλπεων Γαλατίαν ἐπέτρεψεν εὐτυχίᾳ τινὶ τῆς ἐπαρχίας·
6.11Çünkü öteki eyaletleri kendilerine emanet edilenler, sanki savaş esiriymiş gibi küstahlık ve açgözlülükle soyup soğana çevirirken, Brutus bu eyalete önceki felaketlerinin sonu ve tesellisi oldu.
τὰς γὰρ ἄλλας ὕβρει καὶ πλεονεξίᾳ τῶν πεπιστευμένων ὥσπερ αἰχμαλώτους διαφορούντων, ἐκείνοις καὶ τῶν πρόσθεν ἀτυχημάτων παῦλα καὶ παραμυθία Βροῦτος ἦν.
6.12Üstelik bütün bu teşekkürü Caesar'a bağladı. Caesar döndükten sonra İtalya'yı dolaşırken Brutus'un yönettiği şehirleri ve Caesar'ın şanını artıran, hoş bir arkadaşlık sunan Brutus'u görmek ona en büyük zevki verdi.
καὶ τὴν χάριν εἰς Καίσαρα πάντων ἀνῆπτεν, ὡς αὐτῷ μετὰ τὴν ἐπάνοδον περιϊόντι τὴν Ἰταλίαν ἥδιστον θέαμα τὰς ὑπὸ Βρούτῳ πόλεις γενέσθαι, καὶ Βροῦτον αὐτόν, αὔξοντα τὴν ἐκείνου τιμὴν καὶ συνόντα κεχαρισμένως.
7.17. Bölüm
Birçok pretorluk içinde en yüksek saygınlığa sahip olan, şehir pretorluğu denilen makamı ya Brutus'un ya Cassius'un alacağı bekleniyordu. Bazıları, önceki sebeplerden sessizce ters düşmüş olan bu iki kişinin, akraba oldukları hâlde bunun için daha da ayrıştıklarını söyler; çünkü Cassius, Brutus'un kız kardeşi Iunia ile evliydi.
ἐπεὶ δὲ πλειόνων στρατηγιῶν οὐσῶν τὴν μέγιστον ἔχουσαν ἀξίωμα, καλουμένην δὲ πολιτικήν, ἐπίδοξος ἦν ἢ Βροῦτος ἕξειν ἢ Κάσσιος, οἱ μὲν αὐτοὺς λέγουσιν ἐξ αἰτιῶν προτέρων ἡσυχῇ διαφερομένους ἔτι μᾶλλον ὑπὲρ τούτου διαστασιάσαι, καίπερ οἰκείους ὄντας· Ἰουνίᾳ γὰρ, ἀδελφῇ Βρούτου, συνῴκει Κάσσιος·
7.2Bazıları ise bu rekabetin Caesar'ın işi olduğunu söyler; Caesar ikisine de gizlice umut verip kendisini onlara bağlamış, ta ki böyle kışkırtılıp yarışa girene kadar.
οἱ δὲ Καίσαρος ἔργον γενέσθαι τὴν φιλονεικίαν ταύτην, ἑκατέρῳ κρύφα διʼ ἐλπίδων ἐνδιδόντος ἑαυτόν, ἄχρι οὗ προαχθέντες οὕτω καὶ παροξυνθέντες εἰς ἀγῶνα κατέστησαν.
7.3Brutus, Cassius'un Part savaşındaki birçok parlak gençlik başarısına karşı şanı ve aretēsiyle yarışıyordu.
ἠγωνίζετο δὲ Βροῦτος εὐκλείᾳ καὶ ἀρετῇ πρὸς πολλὰ τοῦ Κασσίου καὶ λαμπρὰ τὰ Παρθικὰ νεανιεύματα.
7.4Caesar bunları dinleyip dostlarıyla görüştükten sonra şöyle dedi: "Cassius daha haklı konuşuyor, ama birinci sıra Brutus'a verilmeli."
Καῖσαρ δʼ ἀκούσας καὶ βουλευόμενος ἐν τοῖς φίλοις εἶπε· δικαιότερα μὲν λέγει Κάσσιος, Βρούτῳ δὲ τὴν πρώτην δοτέον.
7.5Cassius ikinci pretorluğa getirildi, aldığı için duyduğu minnetten çok, alamadığı için duyduğu öfke vardı içinde.
ἀπεδείχθη δὲ Κάσσιος ἐφʼ ἑτέρᾳ στρατηγός, οὐ τοσοῦτον εὐνοίας ἔχων διʼ ἣν ἔλαβεν ὅσον ὀργῆς ὧν ἀπέτυχε.
7.6Brutus başka konularda da Caesar'ın gücünden istediği kadarını paylaşıyordu. İsteseydi dostlarının birincisi, en nüfuzlusu olabilirdi.
Βροῦτος δὲ καὶ τἆλλα μετεῖχε τῆς Καίσαρος δυνάμεως ὅσον ἐβούλετο. βουλομένῳ γὰρ ὑπῆρχεν εἶναι τῶν φίλων πρώτῳ καὶ δύνασθαι πλεῖστον·
7.7Ama Cassius'un çevresindeki dostlar onu çekiyor ve yönünü değiştiriyordu. Kendisi Cassius'la o rekabetten sonra henüz barışmamıştı; fakat dostlarının teşvik eden sözlerini dinliyordu: Caesar tarafından yumuşatılmaya, büyülenmeye göz yummasın, tiranlığın nezaketinden ve lütuflarından kaçınsın; çünkü Caesar bunları aretēsini onurlandırmak için değil, gücünü kesmek ve thymosunu köreltmek için kullanıyordu.
ἀλλʼ εἷλκεν αὐτὸν ἡ περὶ Κάσσιον ἑταιρεία καὶ ἀπέστρεφεν, αὐτῷ μὲν οὔπω Κασσίῳ διηλλαγμένον ἐξ ἐκείνης τῆς φιλοτιμίας, ἀκούοντα δὲ τῶν φίλων διακελευομένων μὴ περιορᾶν αὑτὸν ὑπὸ Καίσαρος μαλασσόμενον καὶ κηλούμενον, ἀλλὰ φεύγειν τὰς τυραννικὰς φιλοφροσύνας καὶ χάριτας, αἷς οὐ τιμῶντα τὴν ἀρετήν, ἀλλʼ ἐκτέμνοντα τὴν ἀλκὴν καὶ τὸν θυμὸν ὑπερείποντα χρῆσθαι πρὸς αὐτόν.
8.18. Bölüm
Caesar da ondan hiç kuşkulanmamış ya da ona karşı kışkırtılmamış değildi. Adamın gururundan, saygınlığından ve dostlarından korkuyordu, ama karakterine güveniyordu.
οὐμὴν οὐδὲ Καῖσαρ ἀνύποπτος ἦν πάμπαν οὐδʼ ἀδιάβλητος πρὸς αὐτόν, ἀλλὰ τὸ μὲν φρόνημα καὶ τὸ ἀξίωμα καὶ τοὺς φίλους ἐδεδίει τοῦ ἀνδρός, ἐπίστευε δὲ τῷ ἤθει.
8.2Önce Antonius ile Dolabella'nın isyan hazırlığında olduğu söylenince, şişman ve saçı uzun olanların kendisini rahatsız etmediğini, asıl o solgun ve zayıf adamlardan çekindiğini söyledi; Brutus ve Cassius'u kastediyordu.
καὶ πρῶτον μὲν Ἀντωνίου καὶ Δολοβέλλα λεγομένων νεωτερίζειν οὐκ ἔφη τοὺς παχεῖς καὶ κομήτας ἐνοχλεῖν, ἀλλὰ τοὺς ὠχροὺς καὶ ἰσχνοὺς ἐκείνους· Βροῦτον λέγων καὶ Κάσσιον.
8.3Sonra bazıları Brutus'u kötüleyip ondan sakınmasını söyleyince eliyle bedenine dokunarak dedi ki: "Ne yani? Brutus sizce bu et parçasının ömrünü beklemez mi?" Yani kendisinden sonra böyle bir güce Brutus'tan başkasının yakışmadığını söylemek istiyordu.
ἔπειτα τὸν Βροῦτον τινῶν διαβαλλόντων καὶ φυλάττεσθαι παρακελευομένων τῇ χειρὶ τοῦ σώματος ἁπτόμενος εἶπε τί δέ; οὐκ ἂν ὑμῖν δοκεῖ Βροῦτος ἀναμεῖναι τουτὶ τὸ σαρκίον; ὡς οὐδενὶ προσῆκον ἄλλῳ μεθʼ ἑαυτὸν ἢ Βρούτῳ δύνασθαι τοσοῦτον.
8.4Gerçekten de kısa bir süre Caesar'a ikinci olmaya katlansaydı, onun gücünün yaşlanmasına, başarılarıyla kazandığı şanın solmasına izin verseydi, şehirde kesinlikle birinci olacaktı.
καὶ μέντοι δοκεῖ πρῶτος ἂν ἐν τῇ πόλει γενέσθαι βεβαίως, ὀλίγον χρόνον ἀνασχόμενος Καίσαρι δευτερεῦσαι καὶ παρακμάσαι τὴν δύναμιν αὐτοῦ καὶ μαρανθῆναι τὴν ἐπὶ τοῖς κατορθώμασιν ἐάσας δόξαν.
8.5Fakat Cassius, kolay öfkelenen, genel olarak tiranlıktan çok kişisel olarak Caesar'dan nefret eden bir adamdı; Brutus'u ateşledi ve acele etmeye zorladı.
ἀλλὰ Κάσσιος, ἀνὴρ θυμοειδὴς καὶ μᾶλλον ἰδίᾳ μισοκαῖσαρ ἢ κοινῇ μισοτύραννος, ἐξέκαυσε καὶ κατήπειξε.
8.6Söylendiğine göre Brutus iktidardan, Cassius ise iktidar sahibinden nefret ediyordu. Caesar'a karşı başka şikâyetleri arasında aslanlar meselesi de vardı: Cassius aedilis olacağı zaman aslanlar hazırlatmış, Caesar da şehir Calenus eliyle düştüğünde Megara'da bulunan bu aslanlara el koymuştu.
λέγεται δὲ Βροῦτος μὲν τὴν ἀρχὴν βαρύνεσθαι, Κάσσιος δὲ τὸν ἄρχοντα μισεῖν, ἄλλα τε κατʼ αὐτοῦ ποιούμενος ἐγκλήματα καὶ λεόντων ἀφαίρεσιν, οὓς Κάσσιος μὲν ἀγορανομεῖν μέλλων παρεσκευάσατο, Καῖσαρ δὲ καταληφθέντας ἐν Μεγάροις, ὅθʼ ἡ πόλις ἥλω διὰ Καληνοῦ, κατέσχε.
8.7Bu hayvanların Megaralılar için büyük bir felaket olduğu söylenir. Şehir düşerken kafeslerin kilitlerini kırmış, zincirlerini çözmüşlerdi ki hayvanlar saldıranların yolunu kessin; ama hayvanlar onların kendilerine saldırdı ve silahsız koşuşanları parçaladı. Öyle ki bu manzara düşmanlara bile acınacak göründü.
ταῦτα τὰ θηρία συμφορὰν λέγεται μεγάλην γενέσθαι Μεγαρεῦσιν. οἱ μὲν γὰρ ἤδη τῆς πόλεως καταλαμβανομένης διέσπασαν τὰ κλεῖθρα καὶ τοὺς δεσμοὺς ἀνῆκαν, ὡς ἐμποδὼν εἴη τὰ θηρία τοῖς ἐπιφερομένοις, τὰ δʼ ὤρουσεν εἰς αὐτοὺς ἐκείνους καὶ διαθέοντας ἀνόπλους ἥρπαζεν, ὥστε καὶ τοῖς πολεμίοις τὴν ὄψιν οἰκτρὰν γενέσθαι.
9.19. Bölüm
Cassius'un komploya girişmesinin başlıca sebebinin bu olduğunu söylerler, ama bu doğru değildir. Çünkü Cassius'un tabiatında en başından beri tiranların soyuna karşı bir düşmanlık ve sertlik vardı. Bunu daha çocukken, Sulla'nın oğlu Faustus'la aynı okula giderken göstermişti.
τῷ δʼ οὖν Κασσίῳ ταύτην μάλιστά φασιν αἰτίαν ὑπάρξαι τῆς ἐπιβουλῆς· οὐκ ὀρθῶς λέγοντες. ἐξ ἀρχῆς γὰρ ἦν τῇ φύσει τοῦ Κασσίου δυσμένειά τις καὶ χαλεπότης πρὸς τὸ γένος τῶν τυράννων, ὡς ἐδήλωσεν ἔτι παῖς ὢν βαδίζων εἰς ταὐτὸ τῷ τοῦ Σύλλα παιδὶ Φαύστῳ διδασκαλεῖον.
9.2Faustus çocuklar arasında övünerek babasının tek adam yönetimini övünce Cassius ayağa kalkıp onu yumrukladı.
ὁ μὲν γὰρ ἐν τοῖς παισὶ μεγαληγορῶν τὴν τοῦ πατρὸς ἐπῄνει μοναρχίαν· ὁ δὲ Κάσσιος ἐπαναστὰς κονδύλους ἐνέτριβεν αὐτῷ.
9.3Faustus'un vasileri ve akrabaları dava açmak istediler, ama Pompeius engel oldu, iki çocuğu bir araya getirip olayı sordu.
βουλομένων δὲ τῶν ἐπιτρόπων τοῦ Φαύστου καὶ οἰκείων ἐπεξιέναι καὶ δικάζεσθαι Πομπήϊος ἐκώλυσε, καὶ συναγαγὼν εἰς ταὐτὸ τοὺς παῖδας ἀμφοτέρους ἀνέκρινε περὶ τοῦ πράγματος.
9.4O zaman Cassius'un şöyle dediği söylenir: "Haydi, Faustus, beni kızdıran o sözü bunun önünde söylemeye cesaret et de ağzını yine dağıtayım."
ἔνθα δὴ λέγεται τὸν Κάσσιον εἰπεῖν ἂγε δή;, ὦ Φαῦστε, τόλμησον ἐναντίον τούτου φθέγξασθαι τὸν λόγον ἐκεῖνον ἐφʼ ᾧ παρωξύνθην, ἵνα σου πάλιν ἐγὼ συντρίψω τὸ στόμα.
9.5Cassius böyle biriydi. Brutus'u ise yakınlarının birçok sözü, vatandaşların sayısız söylenti ve yazısı işe çağırıyor ve kışkırtıyordu.
τοιοῦτος μὲν ὁ Κάσσιος· Βροῦτον δὲ πολλοὶ μὲν λόγοι παρὰ τῶν συνήθων, πολλαῖς δὲ φήμαις καὶ γράμμασιν ἐξεκαλοῦντο καὶ παρώρμων ἐπὶ τὴν πρᾶξιν οἱ πολῖται.
9.6Krallığı yıkan atası Brutus'un heykeline "Keşke şimdi burada olsaydın, Brutus!" ve "Keşke Brutus yaşasaydı!" diye yazıyorlardı.
τῷ μὲν γὰρ ἀνδριάντι τοῦ προπάτορος Βρούτου τοῦ καταλύσαντος τὴν τῶν βασιλέων ἀρχήν ἐπέγραφον εἴθε νῦν ἦς, Βροῦτε· καὶ ὢφελε ζῆν Βροῦτος.
9.7Pretor olan Brutus'un kürsüsü de sabah şu yazılarla dolu bulunuyordu: "Brutus, uyuyor musun?" ve "Sen gerçek Brutus değilsin."
τὸ δʼαὐτοῦ Βρούτου βῆμα στρατηγοῦντος εὑρίσκετο μεθʼ ἡμέραν ἀνάπλεων γραμμάτων τοιούτων Βροῦτε, καθεύδεις; καὶ οὐκ εἶ Βροῦτος ἀληθῶς.
9.8Buna sebep olanlar Caesar'ın dalkavuklarıydı. Onun için hasede yol açan başka onurlar uyduruyor, geceleyin heykellerine taç takıyorlardı; halkı onu diktatör yerine kral diye çağırmaya alıştırmak istiyorlardı.
αἴτιοι δὲ τούτων οἱ Καίσαρος κόλακες ἄλλας τε τιμὰς ἐπιφθόνους ἀνευρίσκοντες αὐτῷ καὶ διαδήματα τοῖς ἀνδριᾶσι νύκτωρ ἐπιτιθέντες, ὡς τοὺς πολλοὺς ὑπαξόμενοι βασιλέα προσειπεῖν ἀντὶ δικτάτορος.
9.9Sonuç tam tersi oldu; bunu Caesar'ın Hayatı'nda ayrıntılı olarak yazdık.
τοὐναντίον δʼ ἀπήντησεν, ὡς ἐν τοῖς περὶ Καίσαρος ἀκριβῶς γέγραπται.
10.110. Bölüm
Cassius, Caesar'a karşı dostlarını yokladığında hepsi, Brutus önderlik ederse kabul ettiler. Bu iş eller ve cesaret değil, onun gibi bir adamın şanını gerektiriyordu; oradaki varlığıyla sanki kurban törenini başlatacak ve işin adaletini teyit edecekti.
Κασσίῳ δὲ πειρῶντι τοὺς φίλους ἐπὶ Καίσαρα πάντες ὡμολόγουν, εἰ Βροῦτος ἡγοῖτο· δεῖσθαι γὰρ οὐ χειρῶν οὐδὲ τόλμης τὴν πρᾶξιν, ἀλλὰ δόξης ἀνδρὸς οἷος οὗτός ἐστιν, ὥσπερ καταρχομένου καὶ βεβαιοῦντος αὐτῷ τῷ παρεῖναι τὸ δίκαιον·
10.2Aksi takdirde iş yapılırken daha az cesaretli, yapıldıktan sonra daha çok şüphe altında olacaklardı; çünkü iş iyi bir sebebe dayansaydı Brutus onu reddetmezdi.
εἰ δὲ μή,καὶ δρῶντας ἀθυμοτέρους ἔσεσθαι καὶ δράσαντας ὑποπτοτέρους· ὡς οὐκ ἂι ἐκείνου τὸ ἔργον, εἰ καλὴν αἰτίαν εἶχεν, ἀπειπαμένου.
10.3Cassius bunları düşündükten sonra o anlaşmazlıktan beri ilk adımı atarak Brutus'la görüştü. Barışıp dostça konuştuktan sonra Mart ayının başında senatoya gelip gelmeyeceğini sordu; çünkü Caesar'ın dostlarının o gün krallık için bir teklif getireceğini duyduğunu söyledi.
ταῦτα συμφρονήσας ἐνέτυχε Βρούτῳ πρότερος ἐκ τῆς διαφορᾶς ἐκείνης, καὶ μετὰ τὰς διαλύσεις καὶ φιλοφροσύνας ἠρώτησεν εἰ τῇ νουμηνίᾳ τοῦ Μαρτίου μηνὸς ἔγνωκεν εἰς σύγκλητον παρεῖναι· πυνθάνεσθαι γὰρ ὡς λόγον ὑπὲρ βασιλείας Καίσαρος οἱ φίλοι τότε καθήσοιεν.
10.4Brutus gitmeyeceğini söyleyince Cassius, "Ya bizi çağırırlarsa?" dedi. Brutus, "O zaman benim işim susmak değil, vatanı savunmak ve özgürlük uğruna ölmek olur" dedi.
φήσαντος δὲ τοῦ Βρούτου μὴ παριέναι, τί οὖν, εἶπεν ὁ Κάσσιος, ἂν καλῶσιν ἡμᾶς; ἐμὸν ἔργον, ἔφη ὁ Βροῦτος, ἤδη τὸ μὴ σιωπᾶν, ἀλλʼ ἀμύνειν τῇ πατρίδι καὶ προαποθνῄσκειν τῆς ἐλευθερίας.
10.5Cassius coşarak dedi ki: "Hangi Romalı senin ölmene katlanır?
καὶ ὁ Κάσσιος ἐπαρθείς, τίς δʼ, εἶπε, Ῥωμαίων ἀνέξεται σοῦ προαποθνῄσκοντος;
10.6Kendini tanımıyor musun, Brutus? Yoksa kürsünü dolduranların dokumacılar ve dükkâncılar olduğunu mu sanıyorsun, Roma'nın en önde gelen, en üstün insanları değil? Onlar öteki pretorlardan bağış, gösteri ve gladyatör bekler, senden ise babandan kalma bir borç gibi tiranlığın yıkılmasını isterler; senin için her şeye katlanmaya hazırdırlar, yeter ki onların umduğu kişi olduğunu göster."
ἆρα ἀγνοεῖς, ὦ Βροῦτε, σεαυτόν; ἢ τὸ βῆμά σου δοκεῖς καταγράφειν τοὺς ὑφάντας καὶ τοὺς καπήλους, οὐχὶ τοὺς πρώτους καὶ κρατίστους ταῦτα ποιεῖν, παρὰ μὲν τῶν ἄλλων στρατηγῶν ἐπιδόσεις καὶ θέας καὶ μονομάχους, παρὰ σοῦ δὲ ὡς ὄφλημα πατρικὸν τὴν κατάλυσιν τῆς τυραννίδος ἀπαιτοῦντας, αὐτοὺς δʼ ὑπὲρ σοῦ πάντα πάσχειν προθύμους ὄντας, οἷον ἀξιοῦσι καὶ προσδέχονται φανέντος;
10.7Bunun üzerine Brutus'a sarıldı ve kucaklaştılar, sonra ayrılıp dostlarının yanına gittiler.
ἐκ τούτου περιβαλὼν τὸν Βροῦτον ἠσπάζετο, καὶ διαλυθέντες οὕτως ἐτρέποντο πρὸς τοὺς φίλους.
11.111. Bölüm
Pompeius'un dostlarından Gaius Ligarius adında biri vardı; bu yüzden suçlanmış, ama Caesar onu aklamıştı.
ἦν δέτις Γάϊος Λιγάριος τῶν Πομπηΐου φίλων, ὃν ἐπὶ τούτῳ κατηγορηθέντα Καῖσαρ ἀπέλυσεν.
11.2Bu adam suçtan kurtulduğu için minnet duymuyor, tehlikeye girmesine sebep olan iktidardan bıkmış olarak Caesar'a düşman duruyordu. Brutus'un en yakınlarındandı.
οὗτος, οὐχ ἧς ἀφείθη δίκης χάριν ἔχων, ἀλλὰ διʼ ἣν ἐκινδύνευσεν ἀρχὴν βαρυνόμενος, ἐχθρὸς ἦν Καίσαρι, τῶν δὲ περὶ Βροῦτον ἐν τοῖς μάλιστα συνήθης.
11.3Hasta yatarken Brutus yanına gidip "Ligarius, ne zaman hastalanıyorsun!" dedi. Adam hemen dirseğinin üzerinde doğrulup elini tuttu ve "Ama, Brutus, kendine layık bir şey düşünüyorsan iyileştim bile" dedi.
πρὸς τοῦτον ἀσθενοῦντα Βροῦτος εἰσελθών, ὦ Λιγάριε, εἶπεν, ἐν οἵῳ καιρῷ νοσεῖς. κἀκεῖνος εὐθὺς εἰς ἀγκῶνα διαναστὰς καὶ λαβόμενος αὐτοῦ τῆς δεξιᾶς, ἀλλʼ εἴ τι, φησὶν, ὦ Βροῦτε, σεαυτοῦ φρονεῖς ἄξιον, ὑγιαίνω.
12.112. Bölüm
Bundan sonra gizlice güvendikleri tanıdıkları yokluyor, sırrı açıp yanlarına alıyorlardı. Seçimlerini yalnız yakınlarından değil, cesur ve ölümü hor gören bildikleri herkesten yapıyorlardı.
ἐκτούτου διαπειρώμενοι κρύφα τῶν γνωρίμων οἷς ἐπίστευον ἀνεκοινοῦντο καὶ προσελάμβανον, οὐ μόνον τῶν συνήθων ποιούμενοι τὴν αἵρεσιν, ἀλλʼ ὅσους ἠπίσταντο τολμητὰς ὄντας ἀγαθοὺς καὶ θανάτου καταφρονητάς.
12.2Bu yüzden Cicero'dan bile, sadakat ve dostluk bakımından yanlarında birinci sırada olduğu hâlde, sakladılar. Tabiatı cesaretsiz olan, zamanla yaşlılık ihtiyatı da kazanmış bu adam her şeyi tek tek en uç güvenliğe hesaplayarak, hız gerektiren gayretlerinin keskinliğini köreltmesin istediler.
διὸ καὶ Κικέρωνα, τοῦτο μέν πίστεως, τοῦτο δὲ εὐνοίας ἕνεκα πρῶτον ὄντα παρʼ αὐτοῖς, ἀπεκρύψαντο, μὴ τῷ φύσει τόλμης ἐνδεὴς εἶναι προσειληφὼς ὑπὸ χρόνου γεροντικὴν εὐλάβειαν, εἶτα πάντα καθʼ ἕκαστον ἀνάγων τοῖς λογισμοῖς εἰς ἄκραν ἀσφάλειαν, ἀμβλύνῃ τὴν ἀκμὴν αὐτῶν τῆς προθυμίας τάχους δεομένην.
12.3Brutus, öteki arkadaşları arasından Epikurosçu Statilius'u ve Cato'nun hayranı Favonius'u da dışarıda bıraktı. Çünkü sohbet edip felsefe tartışırken onları uzaktan, dolambaçlı biçimde yoklamış; Favonius, iç savaşın kanunsuz bir monarşiden daha kötü olduğunu söylemiş, Statilius ise bilge ve akıllı bir adamın kötü ve akılsız insanlar için tehlikeye girmesinin ve huzurunu bozmasının yakışmayacağını belirtmişti.
ἐπεὶ καὶ τῶν ἄλλων ἑταίρων ὁ Βροῦτος Στατίλιόν τε παρέλιπε τὸν Ἐπικούρειον καὶ Φαώνιον ἐραστὴν Κάτωνος, ὅτι πόρρωθεν αὐτοῖς τοιαύτην τινὰ κύκλῳ περιβαλόντος ἐν τῷ διαλέγεσθαι καὶ συμφιλοσοφεῖν πεῖραν, ὁ μέν Φαώνιος ἀπεκρίνατο χεῖρον εἶναι μοναρχίας παρανόμου πόλεμον ἐμφύλιον, ὁ δὲ Στατίλιος ἔφη τῷ σοφῷ καὶ νοῦν ἔχοντι διὰ φαύλους καὶ ἀνοήτους κινδυνεύειν καὶ ταράττεσθαι μὴ καθήκειν.
12.4Orada bulunan Labeo ikisine de karşı çıktı. Brutus o zaman konunun zor ve karar verilmesi güç olduğunu söyleyerek sustu, ama sonra planı Labeo'ya açtı.
παρὼν δὲ Λαβεὼν ἀντεῖπεν ἀμφοτέροις. καὶ ὁ Βροῦτος τότε μέν ὡς ἔχοντός τι τοῦ λόγου χαλεπὸν καὶ δύσκριτον ἀπεσιώπησεν, ὕστερον δὲ Λαβεῶνι κοινοῦται τὸ βούλευμα.
12.5Labeo gönülden kabul etti. Bunun üzerine öteki Brutus'u, Albinus lakaplısını kazanmak uygun görüldü. Bu adam pek atılgan ve cesur değildi, ama Romalılara gösteri için beslediği gladyatörlerin çokluğundan güçlüydü ve Caesar'ın güvenini taşıyordu.
δεξαμένου δὲ προθύμως, τὸν ἕτερον Βροῦτον, ἐπίκλησιν Ἀλβῖνον, ἄλλως μέν οὐκ ὄντα ῥέκτην οὐδὲ θαρραλέον, ἐρρωμένον δὲ πλήθει μονομάχων οὓς ἐπὶ θέᾳ Ῥωμαίων ἔτρεφε, καὶ παρὰ Καίσαρι πιστευόμενον, ἐδόκει προσάγεσθαι.
12.6Cassius ve Labeo onunla konuştuğunda cevap vermedi; kendisi Brutus'la yalnız görüşüp işin başında onun bulunduğunu öğrenince gayretle katılmayı kabul etti.
Κασσίου δὲ καὶ Λαβεῶνος αὐτῷ διαλεγομένων οὐδὲν ἀπεκρίνατο, Βρούτῳ δʼ αὐτὸς ἐντυχὼν ἰδίᾳ καὶ μαθὼν ὅτι τῆς πράξεως ἡγεμών ἐστιν, ὡμολόγησε συμπράξειν προθύμως.
12.7Ötekilerin çoğunu ve en iyilerini de Brutus'un şanı çekti.
καὶ τῶν ἄλλων δὲ τοὺς πλείστους καὶ ἀρίστους ἡ δόξα τοῦ Βρούτου προσήγετο.
12.8Hep birlikte yemin etmeden, kutsal şeyler üzerine güvence vermeden ve almadan, sırrı öylesine içlerinde tuttular, sustular ve birlikte taşıdılar ki tanrılar kâhinlerle, görüntülerle ve kurbanlarla önceden gösterdikleri hâlde iş inanılmaz göründü.
καὶ μήθʼ ὅρκον συνομόσαντες μήτε πίστιν καθʼ ἱερῶν λαβόντες ἢ δόντες, οὕτως ἅπαντες ἔσχον ἐν ἑαυτοῖς καὶ κατεσιώπησαν καὶ συνδιήνεγκαν ὥστε μαντείαις καὶ φάσμασι καὶ ἱεροῖς ὑπὸ τῶν θεῶν προδεικνυμένην ἄπιστον γενέσθαι τὴν πρᾶξιν.
13.113. Bölüm
Brutus, Roma'nın en üstün gururlarını, soylarını ve aretēlerini kendine bağlamış olduğunu ve bütün tehlikeyi düşünerek, dışarıda düşüncelerini kendinde tutmaya ve düzenli göstermeye çalışıyordu.
ὁ δὲΒροῦτος, ἅτε δὴ τὰ πρῶτα τῆς Ῥώμης φρονήματα καί γένη καί ἀρετὰς ἐξηρτημένος ἑαυτοῦ καί περινοῶν πάντα τὸν κίνδυνον, ἔξω μὲν ἐπειρᾶτο κατέχειν παρʼ ἑαυτῷ καί κατακοσμεῖν τὴν διάνοιαν,
13.2Ama evde ve gece aynı adam değildi. Kaygı onu istemeden uykusundan çıkarıyor, kimi zaman da derin hesaplara dalıyor ve çıkmazlarda oyalanıyordu. Yanında yatan karısının gözünden kaçmıyordu: alışılmadık bir karışıklıkla dolu, içinde dayanılması ve çözülmesi güç bir tasarıyı döndürüp duruyordu.
οἴκοι δὲ καί νύκτωρ οὐκ ἦν ὁ αὐτός, ἀλλὰ τὰ μὲν ἄκοντα τῶν ὕπνων αὐτὸν ἠ φροντὶς ἐξέφερε, τὰ δὲ μᾶλλον ἐνδυόμενος τῷ λογισμῷ καί διατρίβων ἐν ταῖς ἀπορίαις οὐκ ἐλάνθανε τὴν γυναῖκα συναναπαυομένην, ὅτι μεστός ἐστι ταραχῆς ἀήθους καί κυκλεῖ τι παρʼ ἑαυτῷ δύσφορον βούλευμα καί δυσεξέλικτον.
13.3Porcia, söylediğimiz gibi Cato'nun kızıydı. Kuzeni Brutus onu bakire olarak almamıştı; ilk kocası ölünce henüz genç bir kadınken ve ondan küçük bir çocuğu varken evlenmişti. Çocuğun adı Bibulus'tu; onun yazdığı Brutus Üzerine Hatıralar adlı küçük bir kitap günümüze kalmıştır.
ἡ δὲ Πορκία θυγάτηρ μὲν, ὥσπερ εἴρηται, Κάτωνος ἦν, εἶχε δʼ αὐτὴν ὁ Βροῦτος ἀνεψιὸς ὢν οὐκ ἐκ παρθενίας, ἀλλὰ τοῦ προτέρου τελευτήσαντος ἀνδρὸς ἔλαβε κόρην οὖσαν ἔτι καί παιδίον ἔχουσαν ἐξ ἐκείνου μικρόν, ᾧ Βύβλος ἦν ὄνομα· καί τι βιβλίδιον μικρὸν ἀπομνημονευμάτων Βρούτου γεγραμμένον ὑπʼ αὐτοῦ διασῴζεται.
13.4Porcia sevgi dolu, kocasına bağlı, akıllı bir gururla dolu bir kadındı; kocasına bu sırları sormadan önce kendini böyle bir sınavdan geçirmeye karar verdi.
φιλόστοργος δʼ ἡ Πορκία καί φίλανδρος οὖσα καί μεστὴ φρονήματος νοῦν ἔχοντος, οὐ πρότερον ἐπεχείρησεν ἀνερέσθαι τὸν ἄνδρα περὶ τῶν ἀπορρήτων ἢ λαβεῖν ἑαυτῆς τοιαύτην διάπειραν.
13.5Berberlerin tırnak kestiği bir küçük bıçak aldı, bütün hizmetçileri odadan çıkardı ve baldırında derin bir kesik açtı. Çok kan aktı, biraz sonra şiddetli ağrılar ve yaradan titreten bir ateş başladı.
λαβοῦσα μαχαίριον ᾧ τοὺς ὄνυχας οἱ κουρεῖς ἀφαιροῦσι, καί πάσας ἐξελάσασα τοῦ θαλάμου τὰς ὀπαδούς, τομὴν ἐνέβαλε τῷ μηρῷ βαθεῖαν, ὥστε ῥύσιν αἵματος πολλὴν γενέσθαι καί μετὰ μικρὸν ὀδύνας τε νεανικὰς καί φρικώδεις πυρετοὺς ἐπιλαβεῖν ἐκ τοῦ τραύματος.
13.6Brutus üzülüp kaygılanınca, acının en şiddetli anında ona şöyle dedi:
ἀγωνιῶντος δὲ τοῦ Βρούτου καί δυσφοροῦντος ἐν ἀκμῇ τῆς ἀλγηδόνος οὖσα διελέχθη πρὸς αὐτὸν οὕτως·
13.7"Brutus, ben Cato'nun kızı olarak senin evine, cariyeler gibi yalnız yatağını ve sofranı paylaşmak için değil, iyi günlerinin de kötü günlerinin de ortağı olmak için verildim.
ἐγὼ,Βροῦτε, Κάτωνος οὖσα θυγάτηρ εἰς τὸν σὸν ἐδόθην οἶκον οὐχ ὥσπερ αἱ παλλακευόμεναι, κοίτης μεθέξουσα καί τραπέζης μόνον, ἀλλὰ κοινωνὸς μὲν ἀγαθῶν εἶναι, κοινωνὸς δὲ ἀνιαρῶν.
13.8Evliliğimizde senden yana her şey kusursuzdur. Peki, senin gizli bir sıkıntını ve güven gerektiren bir kaygını paylaşmazsam benden yana ne kanıt, ne teşekkür kalır?
τὰ μὲν οὖν σὰ πάντα περὶ τὸν γάμον ἄμεμπτα· τῶν δὲ παρʼ ἐμοῦ τίς ἀπόδειξις ἢ χάρις, εἰ μήτε σοι πάθος ἀπόρρητον συνδιοίσω μήτε φροντίδα πίστεως δεομένην;
13.9Kadın tabiatının sır tutmakta zayıf olduğu sanıldığını biliyorum. Ama iyi terbiyenin ve iyi arkadaşlığın da, Brutus, karakter üzerinde bir gücü vardır.
οἶδʼὅτι γυναικεία φύσις ἀσθενὴς δοκεῖ λόγον ἐνεγκεῖν ἀπόρρητον ἀλλʼ,ʼ ἔστι τίς, ὦ Βροῦτε, καί τροφῆς ἀγαθῆς καί ὁμιλίας χρηστῆς εἰς ἦθος ἰσχύς·
13.10Bende ise bir de Cato'nun kızı ve Brutus'un karısı olmak vardır. Bunlara daha önce pek güvenmezdim, ama artık acıya karşı da yenilmez olduğumu öğrendim."
ἐμοὶ δὲ καί τὸ Κάτωνος εἶναι θυγατέρα καί τὸ Βρούτου γυναῖκα πρόσεστιν οἷς πρότερον μὲν ἧττον ἐπεποίθειν, νῦν δʼ ἐμαυτὴν ἔγνωκα καί πρὸς πόνον ἀήττητον εἶναι.
13.11Bunları söyledikten sonra yarasını gösterip denemeyi anlattı. Brutus şaşkınlıkla ellerini kaldırıp tanrılara, işi başarıp Porcia'ya layık bir koca olarak görünmesini nasip etmeleri için dua etti. O zaman karısının yarasıyla ilgilendi.
ταῦτʼ εἰποῦσα δείκνυσιν αὐτῷ τὸ τραῦμα καί διηγεῖται τὴν πεῖραν. ὁ δʼ ἐκπλαγεὶς καί ἀνατείνας τὰς χεῖρας ἐπεύξατο δοῦναι τοὺς θεοὺς αὐτῷ κατορθοῦντι τὴν πρᾶξιν ἀνδρὶ Πορκίας ἀξίῳ φανῆναι. καί τότε μὲν ἀνελάμβανε τὴν γυναῖκα.
14.114. Bölüm
Senatonun toplanacağı ilan edildi ve Caesar'ın da oraya gelmesi bekleniyordu. Komplocular işe o gün girişmeye karar verdiler: hep birlikte olmaları o gün kimsenin şüphesini çekmeyecek, üstelik en seçkin, en önde gelen adamların hepsi de bir arada bulunacak, büyük iş yapılır yapılmaz özgürlüğe sahip çıkacaklardı.
προγραφείσης δὲ βουλῆς, εἰς ἣν ἐπίδοξος ἦν ἀφίξεσθαι Καῖσαρ, ἔγνωσαν ἐπιχειρεῖν· καὶ γὰρ ἁθρόοι μετʼ ἀλλήλων ἀνυπόπτως ἔσεσθαι τότε, καὶ πάντας ἕξειν ὁμοῦ τοὺς ἀρίστους καὶ πρώτους ἄνδρας, ἔργου μεγάλου πραχθέντος εὐθὺς ἀντιλαμβανομένους τῆς ἐλευθερίας.
14.2Yerin kendisi de tanrısal bir işaret gibi görünüyor ve onlardan yana duruyordu. Burası tiyatronun çevresindeki revaklardan biriydi; içinde bir eksedra vardı ve orada Pompeius'un bir heykeli dururdu. Pompeius o semti revaklarla ve tiyatroyla süslediği zaman şehir dikmişti bu heykeli.
ἐδόκει δὲ καὶ τὸ τοῦ τόπου θεῖον εἶναι καὶ πρὸς αὐτῶν στοὰ γὰρ ἦν μία τῶν περὶ τὸ θέατρον, ἐξέδραν ἔχουσα ἐν ᾗ Πομπηΐου τις εἰκὼν εἱστήκει, τῆς πόλεως στησαμένης ὅτε ταῖς στοαῖς καὶ τῷ θεάτρῳ τὸν τόπον ἐκεῖνον ἐκόσμησεν.
14.3Senato işte buraya, Mart ayının tam ortasında çağrılmıştı (Romalılar o güne Mart idusları der). Öyle ki sanki bir daimōn adamı Pompeius'un intikamına doğru götürüyordu.
εἰς ταύτην οὖν ἡ σύγκλητος ἐκαλεῖτο τοῦ Μαρτίου μηνὸς μάλιστα μεσοῦντος ʽεἰδοὺς Μαρτίας τὴν ἡμέραν Ῥωμαῖοι καλοῦσιν̓, ὥστε καὶ δαίμων τις ἐδόκει τὸν ἄνδρα τῇ Πομπηΐου δίκῃ προσάξειν.
14.4Gün gelince Brutus beline bir hançer sarıp evden çıktı; bunu yalnız karısı biliyordu. Ötekiler Cassius'un evinde toplandılar ve onun, erkeklik giysisi denen togayı giymekte olan oğlunu foruma indirdiler.
ἐλθούσης δὲ τῆς ἡμέρας Βροῦτος μὲν ὑποζωσάμενος ἐγχειρίδιον μόνης συνειδυίας τῆς γυναικὸς προῆλθεν, οἱ δʼ ἄλλοι πρὸς Κάσσιον ἁθροισθέντες τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸ καλούμενον ἀνδρεῖον ἱμάτιον ἀναλαμβάνοντα κατῆγον εἰς ἀγοράν.
14.5Oradan hep birlikte Pompeius'un revağına geçtiler ve Caesar'ın her an senatoya gelmesini beklediler.
ἐκεῖθεν δὲ πάντες εἰς τὴν Πομπηΐου στοὰν ἐμβαλόντες διέτριβον, ὡς αὐτίκα Καίσαρος ἀφιξομένου πρὸς τὴν σύγκλητον.
14.6Olacakları bilen biri burada adamların soğukkanlılığına, tehlike karşısındaki sarsılmazlığına herhâlde hayran kalırdı. Praetor oldukları için pek çok kişinin işine bakmak zorundaydılar; başvuranları ve davalıları sanki boş vakitleri varmış gibi sakin sakin dinlemekle kalmıyor, dikkatle kulak verdikten sonra her birine titiz ve isabetli kararlar da veriyorlardı.
ἔνθα δὴ μάλιστα τῶν ἀνδρῶν τὸ ἀπαθὲς καὶ παρὰ τὰ δεινὰ καθεστηκὸς ἐθαύμασεν ἄν τις εἰδὼς τὸ μέλλον, ὅτι πολλοῖς διὰ τὸ στρατηγεῖν ἀναγκαζόμενοι χρηματίζειν οὐ μόνον πρᾴως ἠκροῶντο τῶν ἐντυγχανόντων καὶ διαφερομένων ὥσπερ σχολάζοντες, ἀλλὰ καὶ τὰς κρίσεις ἑκάστοις ἀκριβεῖς καὶ μετὰ γνώμης ἐδίδοσαν, ἐπιμελῶς προσέχοντες.
14.7Dava vermek istemeyen biri Caesar'a başvurdu, bağıra çağıra herkesi şahit tuttu. Brutus hazır bulunanlara dönüp "Caesar beni kanunlara uygun davranmaktan ne alıkoyuyor ne de alıkoyacak" dedi.
ἐπεὶ δέ τις μὴ βουλόμενος δίκην ὑποσχεῖν ἐπεκαλεῖτο Καίσαρα καὶ πολὺς ἦν βοῶν καὶ μαρτυρόμενος, ἀποβλέψας ὁ Βροῦτος εἰς τοὺς παρόντας, ἐμὲ Καῖσαρ, εἶπεν, οὔτε κωλύει ποιεῖν τὰ κατὰ τοὺς νόμους οὔτε κωλύσει. # Bölüm 15
15.115. Bölüm
Oysa talih eseri başlarına telaş verici pek çok şey geldi. Birincisi ve en önemlisi, gün ilerlediği hâlde Caesar'ın gecikmesiydi: kurbanlardan uğursuz işaretler çıkmıştı, karısı onu evde tutuyor, kâhinler de dışarı çıkmasına engel oluyordu.
καίτοι πολλὰ θορυβώδη κατὰ τύχην αὐτοῖς προσέπεσε· πρῶτον μὲν καὶ μάλιστα τὸ βραδύνειν τὸν Καίσαρα τῆς ἡμέρας προηκούσης καὶ δυσιεροῦντα κατέχεσθαι μὲν ὑπὸ τῆς γυναικὸς οἴκοι, κωλύεσθαι δὲ προελθεῖν ὑπὸ τῶν μάντεων.
15.2İkincisi, biri sırrı bilenlerden Casca'ya yaklaştı, sağ elini tuttu ve "Sırrı bizden sakladın Casca, ama Brutus bana her şeyi anlattı" dedi.
δεύτερον δὲ Κάσκᾳ τῶν συνειδότων ἑνὶ προσελθών τις καὶ λαβόμενος τῆς δεξιᾶς, σὺ μὲν, εἶπεν, ἀπεκρύψω τὸ ἀπόρρητον, ὦ Κάσκα, πρὸς ἡμᾶς, Βροῦτος δέ μοι πάντα μεμήνυκεν.
15.3Casca şaşkına dönünce adam gülerek "Be talihli adam, nasıl bu kadar çabuk zengin oldun da aedilis'lik için soyunuyorsun?" dedi. Casca bu çift anlamlı söze aldanıp sırrı neredeyse ağzından kaçıracaktı.
ἐκπλαγέντος δὲ τοῦ Κάσκα γελάσας ἐκεῖνος, πόθεν, ἔφη, ταχέως οὕτως, ὦ μακάριε, πεπλούτηκας ὥστʼ εἰς ἀγορανομίαν ἀποδύεσθαι; παρὰ τοσοῦτον μὲν ὁ Κάσκας ἦλθε σφαλεὶς ἀμφιβολίᾳ προέσθαι τὸ ἀπόρρητον·
15.4Brutus'la Cassius'a ise senatörlerden Popilius Laenas olağandan sıcak bir selam verdi ve fısıltıyla "Aklınızdakini başarmanız için ben de dua ediyorum. Geciktirmeyin derim; bu iş artık gizli kalmıyor" dedi. Bunu söyleyip uzaklaştı ve onlarda işin öğrenildiğine dair büyük bir şüphe bıraktı.
αὐτὸν δὲ Βροῦτον καὶ Κάσσιον ἀνὴρ βουλευτικὸς Ποπίλιος Λαίνας ἀσπασάμενος προθυμότερον καὶ ψιθυρίσας ἠρέμα, συνεύχομαι, φησὶν, ὑμῖν ἐκτελεῖν ἃ κατὰ νοῦν ἔχετε καὶ παρακελεύομαι μὴ βραδύνειν· οὐ γὰρ σιωπᾶται τὸ πρᾶγμα. καὶ ταῦτʼ εἰπὼν ἀπέστη πολλὴν ὑποψίαν ἐμβαλὼν τοῦ πεπύσθαι τὴν πρᾶξιν.
15.5Bu sırada evden biri koşarak Brutus'a geldi ve karısının ölmekte olduğunu haber verdi.
ἐν τούτῳ δέ τις οἴκοθεν ἔθει πρὸς τὸν Βροῦτον ἀγγέλλων αὐτῷ τὴν γυναῖκα θνῄσκειν.
15.6Porcia olacakları düşündükçe kendinden geçiyor, kaygının ağırlığına dayanamıyordu. Kendini evde zor tutuyor, her gürültüde, her bağırışta Bakkhos coşkusuna kapılmış kadınlar gibi dışarı fırlıyor, forumdan gelen herkese Brutus'un ne yaptığını soruyor, ardı ardına başkalarını gönderiyordu.
ἡγὰρ Πορκία πρὸς τὸ μέλλον ἐκπαθὴς οὖσα καὶ τὸ μέγεθος μὴ φέρουσα τῆς φροντίδος ἑαυτήν τε μόλις οἴκοι κατεῖχε, καὶ πρὸς πάντα θόρυβον καὶ βοήν, ὥσπερ αἱ κατάσχετοι τοῖς βακχικοῖς πάθεσιν, ἐξᾴττουσα τῶν μὲν εἰσιόντων ἀπʼ ἀγορᾶς ἕκαστον ἀνέκρινεν ὅ τι πράττοι Βροῦτος, ἑτέρους δὲ συνεχῶς ἐξέπεμπε.
15.7Sonunda bekleyiş uzayınca bedeni daha fazla dayanamadı. İçi çaresizlikle çalkalanırken gücü çözüldü, eriyip tükendi. Odasına geçmeye vakit bulamadı; olduğu gibi, evin ortasında otururken onu bir baygınlık ve karşı konulmaz bir sersemlik sardı, rengi değişti, sesi büsbütün kesildi.
τέλος δὲ τοῦ χρόνου μῆκος λαμβάνοντος οὐκέτʼ ἀντεῖχεν ἡ τοῦ σώματος δύναμις, ἀλλʼ ἐξελύθη καὶ κατεμαραίνετο τῆς ψυχῆς ἀλυούσης διὰ τὴν ἀπορίαν καὶ παρελθεῖν μὲν εἰς τὸ δωμάτιον οὐκ ἔφθη, περιΐστατο δʼ αὐτὴν, ὥσπερ ἐτύγχανεν, ἐν μέσῳ καθεζομένην λιποθυμία καὶ θάμβος ἀμήχανον, ἥ τε χρόα μεταβολὴν ἐλάμβανε καὶ τὴν φωνὴν ἐπέσχητο παντάπασιν.
15.8Hizmetçi kadınlar bu manzara karşısında çığlıklar kopardı, komşular koşuşup kapıya geldi ve onun öldüğü haberi çabucak yayılıp her yere dağıldı.
αἱ δὲ θεράπαιναι πρὸς τὴν ὄψιν ἀνωλόλυξαν, καὶ τῶν γειτόνων συνδραμόντων ἐπὶ θύρας ταχὺ προῆλθε φήμη καὶ διεδόθη λόγος ὡς τεθνηκυίας αὐτῆς.
15.9Porcia ise kısa sürede kendine geldi, ayıldı ve kadınlar ona baktılar. Brutus'a gelince, kendisine ulaşan haberle beklendiği gibi sarsıldı, ama kamunun işini bırakmadı, acıya kapılıp kendi derdine sürüklenmedi.
οὐ μὴν ἀλλʼ ἐκείνην μὲν ἀναλάμψασαν ἐν βραχεῖ καὶ παρʼ ἑαυτῇ γενομένην αἱ γυναῖκες ἐθεράπευον ὁ δὲ Βροῦτος ὑπὸ τοῦ λόγου προσπεσόντος αὐτῷ συνεταράχθη μὲν, ὡς εἰκός, οὐ μήν γε κατέλιπε τὸ κοινὸν οὐδʼ ἐρρύη πρὸς τὸ οἰκεῖον ὑπὸ τοῦ πάθους. # Bölüm 16
16.116. Bölüm
Derken Caesar'ın bir sedye içinde gelmekte olduğu haberi ulaştı. Kurbanlar yüzünden canı sıkkındı; o gün önemli hiçbir işi onaylamamaya, hastalığını bahane edip ertelemeye karar vermişti.
ἤδη δὲ Καῖσαρ ἀπηγγέλλετο προσιών ἐν φορείῳ κομιζόμενος. ἐγνώκει γὰρ ἐπὶ τοῖς ἱεροῖς ἀθυμῶν μηδὲν ἐπικυροῦν τότε τῶν μειζόνων, ἀλλʼ ὑπερβάλλεσθαι σκηψάμενος ἀσθένειαν.
16.2Sedyeden indiğinde, biraz önce Brutus ile arkadaşlarına başarı dilemiş olan Popilius Laenas hemen yanına sokuldu ve onunla uzun uzun konuştu; Caesar da durmuş, dikkatle dinliyordu.
ἐκβάντι δʼ αὐτῷ τοῦ φορείου προσρυεὶς Ποπίλιος Λαίνας, ἐκεῖνος ὁ μικρῷ πρόσθεν εὐξάμενος τοῖς περὶ Βροῦτον ἐπιτυγχάνειν καί κατορθοῦν, διελέγετο πλείω χρόνον ἐφισταμένῳ καί προσέχοντι τὸν νοῦν.
16.3Komplocular (böyle diyelim) söylenenleri duyamıyorlardı, ama gördüklerinden bu baş başa konuşmanın komplonun ihbarı olduğu sonucunu çıkardılar. Cesaretleri kırıldı; birbirlerine baktılar ve yüzlerinden, yakalanmayı beklememek, hemen kendi elleriyle ölmek gerektiğini birbirlerine anlattılar.
οἱ δὲ συνωμόται ʽλεγέσθω γὰρ οὕτωσʼ τῆς μὲν φωνῆς οὐκ ἐπαΐοντες αὐτοῦ, τεκμαιρόμενοι δʼ ἀφʼ ὧν ὑπενόουν μήνυσιν εἶναι τῆς ἐπιβουλῆς τὴν κοινολογίαν, ἀνέπεσόν τε ταῖς γνώμαις, καί πρὸς ἀλλήλους ἔβλεψαν ἀνθομολογούμενοι διὰ τῶν προσώπων ὡς χρὴ μὴ περιμένειν σύλληψιν, ἀλλʼ εὐθὺς ἀποθνῄσκειν διʼ αὑτῶν.
16.4Cassius ve birkaç kişi daha ellerini togalarının altındaki kabzalara atmış, hançerlerini çekmeye başlamıştı ki Brutus, Laenas'ın duruşuna dikkatle bakınca onun bir ihbarcı gibi değil, hararetle ricada bulunan biri gibi durduğunu gördü. Aralarına pek çok yabancı karıştığı için tek söz etmedi, ama yüzündeki neşeyle Cassius ve arkadaşlarına güven verdi.
Κασσίου δʼ ἤδη καί τινων ἄλλων τὰς χεῖρας ἐπιβεβληκότων ταῖς λαβαῖς ὑπὸ τὰ ἱμάτια καί σπωμένων τὰ ἐγχειρίδια, Βροῦτος ἐγκατιδὼν τῷ τοῦ Λαίνα σχήματι δεομένου σπουδὴν καί οὐχὶ κατηγοροῦντος, ἐφθέγξατο μὲν οὐδὲν διὰ τὸ πολλοὺς ἀλλοτρίους ἀναμεμῖχθαι, φαιδρῷ δὲ τῷ προσώπῳ τοὺς περὶ Κάσσιον ἐθάρρυνε.
16.5Az sonra Laenas Caesar'ın sağ elini öpüp çekildi; böylece kendisi ve kendisini ilgilendiren bir mesele için ricacı olduğu anlaşıldı.
καί μετὰ μικρὸν ὁ Λαίνας τὴν δεξιὰν τοῦ Καίσαρος καταφιλήσας ἀπέστη, φανερὸς γενόμενος ὡς ὑπὲρ ἑαυτοῦ καί τῶν αὑτῷ τινος διαφερόντων ἐποιεῖτο τὴν ἔντευξιν. # Bölüm 17
17.117. Bölüm
Senato eksedraya önceden girdi. Komplocuların çoğu, Caesar'a bir dilekçe sunacakmış gibi onun koltuğunun çevresini sardı.
τῆς δὲ βουλῆς εἰς τὴν ἐξέδραν προεισελθούσης οἱ μὲν ἄλλοι τὸν δίφρον τοῦ Καίσαρος περιέστησαν ὡς ἐντυγχάνειν τι μέλλοντες αὐτῷ.
17.2Anlatıldığına göre Cassius yüzünü Pompeius'un heykeline çevirmiş ve sanki onu duyuyormuş gibi ona yakarmıştı. Trebonius ise kapının yanında Antonius'u kendine çekip sohbete tuttu ve dışarıda alıkoydu.
καὶ Κάσσιον μὲν λέγεται τρέποντα τὸ πρόσωπον εἰς τὴν εἰκόνα τοῦ Πομπηΐου παρακαλεῖν ὥσπερ αἰσθανόμενον, Τρεβώνιος δὲ περὶ τὰς θύρας Ἀντώνιον ἐπισπασάμενος καὶ προσομιλῶν ἔξω κατέσχε.
17.3Caesar içeri girerken senato ayağa kalktı. O oturur oturmaz komplocular topluca çevresini sardılar ve aralarından Tillius Cimber'i öne sürdüler; Cimber sürgündeki kardeşi için yalvarıyordu. Hepsi ona katıldı; Caesar'ın ellerine dokunuyor, göğsünü ve başını öpüyorlardı.
Καίσαρι δὲ εἰσιόντι μὲν ἡ σύγκλητος ὑπεξανέστη, καθεζόμενον δʼ εὐθὺς ἐκεῖνοι περιέσχον ἁθρόοι, Τίλλιον Κίμβρον ἐξ ἑαυτῶν προβάλλοντες ὑπὲρ ἀδελφοῦ φυγάδος δεόμενον· καὶ συνεδέοντο πάντες, ἁπτόμενοί τε χειρῶν καὶ στέρνα καὶ κεφαλὴν κατεφίλουν.
17.4Caesar önce yakarışları geri çevirdi, onlar bırakmayınca da zorla ayağa kalktı. O anda Tillius iki eliyle togasını omuzlarından aşağı çekti; arkasında duran Casca kılıcını çekip ilk darbeyi vurdu ve omzunun yanına sapladı, ama derine işletemedi.
ἀποτριβομένου δὲ τὰς δεήσεις τὸ πρῶτον, εἶθʼ, ὡς οὐκ ἀνίεσαν, ἐξανισταμένου βίᾳ, Τίλλιος μὲν ἀμφοτέραις ταῖς χερσὶν ἐκ τῶν ὤμων κατέσπασε τὸ ἱμάτιον, Κάσκας δὲ πρῶτος ʽεἱστήκει γὰρ ὄπισθενʼ ἀνασπάσας τὸ ξίφος διελαύνει, οὐκ εἰς βάθος, παρὰ τὸν ὦμον.
17.5Caesar kabzayı yakaladı ve Latince yüksek sesle "Melun Casca, ne yapıyorsun?" diye bağırdı. Casca da Yunanca kardeşine seslenip yardıma çağırdı.
ἀντιλαμβανομένου δὲ τῆς λαβῆς τοῦ Καίσαρος καὶ μέγα Ῥωμαϊστὶ ἀνακραγόντος, ἀνόσιεΚάσκα, τί ποιεῖς; ἐκεῖνος Ἑλληνιστὶ τὸν ἀδελφὸν προσαγορεύσας ἐκέλευσε βοηθεῖν.
17.6Artık pek çok kişiden darbe yiyordu; çevresine bakınıyor, onları yarıp çıkmaya çalışıyordu. Ama Brutus'un kendisine kılıç çektiğini görünce tuttuğu Casca'nın elini bıraktı, başını togasıyla örtüp bedenini darbelere teslim etti.
ἤδη δὲ παιόμενος ὑπὸ πολλῶν καὶ κύκλῳ περιβλέπων καὶ διώσασθαι βουλόμενος, ὡς εἶδε Βροῦτον ἑλκόμενον ξίφος ἐπʼ αὐτόν, τὴν χεῖρα τοῦ Κάσκα κρατῶν ἀφῆκε, καὶ τῷ ἱματίῳ τὴν κεφαλὴν ἐγκαλυψάμενος παρέδωκε τὸ σῶμα ταῖς πληγαῖς.
17.7Komplocular gözleri dönmüş, birbirine girmişti; bedenin çevresinde o kadar çok kılıç işliyordu ki birbirlerini yaraladılar. Brutus bile cinayete el katarken elinden yara aldı, hepsi de kana bulandı.
οἱ δʼἀφειδῶς ἀναπεπλεγμένοι πολλοῖς περὶ τὸ σῶμα χρώμενοι τοῖς ξίφεσιν ἀλλήλους ἐτίτρωσκον, ὥστε καὶ Βροῦτον εἰς τὴν χεῖρα πληγὴν λαβεῖν τοῦ φόνου συνεφαπτόμενον, πίμπλασθαι δὲ τοῦ αἵματος ἅπαντας. # Bölüm 18
18.118. Bölüm
Caesar böyle ölünce Brutus ortaya çıkıp konuşmak istedi ve senatörlere cesaret vererek onları tutmaya çalıştı. Ama onlar korkudan darmadağın kaçtılar; kapılarda itiş kakış ve kargaşa oldu, oysa kimse kimseyi kovalamıyor, sıkıştırmıyordu.
οὕτω δʼ ἀποθανόντος αὐτοῦ Βροῦτος μὲν εἰς μέσον προελθὼν ἐβούλετο λέγειν καὶ κατεῖχε θαρρύνων τὴν σύγκλητον· ἡ δʼ ὑπὸ δέους ἔφευγεν ἀτάκτως, καὶ περὶ τὰς θύρας ὠθισμὸς ἦν καὶ τάραχος, οὐδενὸς διώκοντος οὐδὲ κατεπείγοντος.
18.2Çünkü başka kimseyi öldürmemeye, herkesi özgürlüğe çağırmaya kesin olarak karar verilmişti.
ἰσχυρῶς γὰρ ἐδέδοκτο μηδένα κτείνειν ἕτερον, ἀλλὰ πάντας ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν ἀνακαλεῖσθαι.
18.3Gerçi işi tartışırlarken ötekilerin hepsi Antonius'un da Caesar'ın ardından boğazlanmasını uygun görmüştü. Tek adam yönetimine yatkın, küstah bir adamdı; askerlerle ilişkisi ve yakınlığı sayesinde güç kazanmıştı. Hele tabiatındaki kibir ve büyük işlere soyunma hırsına, o sırada Caesar'la birlikte konsül olmanın itibarı da eklenmişti.
καὶ τοῖς μὲν ἄλλοις πᾶσιν, ὁπηνίκα διεσκοποῦντο τὴν πρᾶξιν, ἤρεσκεν Ἀντώνιον ἐπισφάττειν Καίσαρι, μοναρχικὸν ἄνδρα καὶ ὑβριστὴν, ἰσχύν τε πεποιημένον ὁμιλίᾳ καὶ συνηθείᾳ πρὸς τὸ στρατιωτικόν, καὶ μάλισθʼ ὅτι τῷ φύσει σοβαρῷ καὶ μεγαλοπράγμονι προσειλήφει τὸ τῆς ὑπατείας ἀξίωμα τότε Καίσαρι συνάρχων.
18.4Ama Brutus bu tasarıya karşı çıktı. Önce adaletin gereğinde direndi, sonra da adamın değişebileceği umudunu ileri sürdü.
ἀλλὰ Βροῦτος ἐνέστη πρὸς τὸ βούλευμα, πρῶτον μὲν ἰσχυριζόμενος τῷ δικαίῳ, δεύτερον δʼ ὑποτιθεὶς ἐλπίδα τῆς μεταβολῆς.
18.5Çünkü Antonius'un yetenekli, şeref düşkünü, şöhret tutkunu bir adam olduğunu düşünüyor, Caesar aradan çıkınca onların güzel olana duyduğu gayrete kapılıp vatanının özgürlüğüne el vereceğinden umudunu kesmiyordu.
οὐγὰρ ἀπεγίνωσκεν εὐφυᾶ καὶ φιλότιμον ἄνδρα καὶ δόξης ἐραστὴν τὸν Ἀντώνιον, ἐκποδὼν Καίσαρος γενομένου, συνεφάψεσθαι τῇ πατρίδι τῆς ἐλευθερίας, ἐπισπασθέντα τῷ ζήλῳ πρὸς τὸ καλὸν ὑπʼ αὐτῶν.
18.6Antonius'u Brutus böyle kurtardı. Antonius ise o anki korku içinde kıyafetini değiştirip sıradan bir vatandaş kılığında kaçtı.
οὕτω μὲν Ἀντώνιον Βροῦτος περιεποίησεν ἐν δὲ τῷ τότε φόβῳ μεταβαλὼν ἐσθῆτα δημοτικὴν ἔφυγεν.
18.7Brutus ile arkadaşları elleri kanlı, kılıçlarını kınından çıkarmış göstere göstere Capitolium'a yürüdüler ve vatandaşları özgürlüğe çağırdılar.
οἱ δὲ περὶ Βροῦτον εἰς τὸ Καπετώλιον ἐχώρουν, ᾑμαγμένοι τὰς χεῖρας, καὶ τὰ ξίφη γυμνὰ δεικνύντες ἐπὶ τὴν ἐλευθερίαν παρεκάλουν τοὺς πολίτας.
18.8Önce çığlıklar yükseldi; olayın üzerine oraya buraya rastgele koşuşmalar kargaşayı daha da büyüttü.
τὸ μὲν οὖν πρῶτον ἦσαν ἀλαλαγμοί, καὶ διαδρομαὶ τῷ πάθει κατὰ τύχην ἐπιγινόμεναι πλείονα τὸν θόρυβον ἐποίησαν·
18.9Ama ne başka bir cinayet işlendi ne de ortadaki bir şey yağmalandı. Bunu görünce senatörler ve halktan pek çok kişi güvenle Capitolium'a, onların yanına çıktı.
ὡς δʼοὔτε φόνος ἄλλος οὔθʼ ἁρπαγή τινος ἐγίνετο τῶν κειμένων, θαρροῦντες ἀνέβαινον οἵ τε βουλευταὶ καὶ τῶν δημοτῶν πολλοὶ πρὸς τοὺς ἄνδρας εἰς τὸ Καπετώλιον.
18.10Kalabalık toplanınca Brutus halkı kazanacak ve yapılan işe yaraşacak bir konuşma yaptı.
ἁθροισθέντος δὲ τοῦ πλήθους διελέχθη Βροῦτος ἐπαγωγὰ τοῦ δήμου καὶ πρέποντα τοῖς πεπραγμένοις.
18.11Halk onu alkışlayıp "inin" diye bağırınca güvenle foruma indiler. Ötekiler birbirlerine katılarak yürüdü; Brutus'u ise ileri gelenlerden birçoğu ortalarına aldı, büyük bir görkemle tepeden indirip rostra'ya çıkardı.
ἐπαινούντων δὲ καὶ κατιέναι βοώντων θαρροῦντες κατέβαινον εἰς ἀγοράν, οἱ μὲν ἄλλοι συνεπόμενοι μετʼ ἀλλήλων, Βροῦτον δὲ πολλοὶ τῶν ἐπιφανῶν περιέποντες ἐν μέσῳ πάνυ λαμπρῶς κατῆγον ἀπὸ τῆς ἄκρας καὶ κατέστησαν ἐπὶ τῶν ἐμβόλων.
18.12Bu görüntü karşısında kalabalık, ayaktakımından olduğu ve kargaşa çıkarmaya hazırlandığı hâlde, sindi ve olacakları düzen ve sessizlik içinde beklemeye başladı.
πρὸς δὲ τὴν ὄψιν οἱ πολλοί, καίπερ μιγάδες ὄντες καὶ παρεσκευασμένοι θορυβεῖν, διέτρεσαν καὶ τὸ μέλλον ἐδέχοντο κόσμῳ καὶ σιωπῇ.
18.13Brutus öne çıkınca herkes susup onu dinledi. Ama işin herkesin hoşuna gitmediği, Cinna söze başlayıp Caesar'ı suçlamaya girişince ortaya çıktı: öfkeyle patlayıp Cinna'ya sövmeye koyuldular, adamlar da yeniden Capitolium'a çekildi.
προελθόντος δʼ αὐτοῦ πάντες ἡσυχίαν τῷ λόγῳ παρέσχον ὅτι δʼ οὐ πᾶσι πρὸς ἡδονὴν ἐγεγόνει τὸ ἔργον, ἐδήλωσαν ἀρξαμένου λέγειν Κίννα καὶ κατηγορεῖν Καίσαρος ἀναρρηγνύμενοι πρὸς ὀργὴν καὶ κακῶς τὸν Κίνναν λέγοντες, ὥστε πάλιν τοὺς ἄνδρας εἰς τὸ Καπετώλιον ἀπελθεῖν.
18.14Orada kuşatılmaktan korkan Brutus, yanında çıkmış olan seçkin kişileri geri gönderdi; suça ortak olmayanların tehlikeye ortak olmasını doğru bulmuyordu.
ἔνθα δὴ δεδιὼς πολιορκίαν ὁ Βροῦτος ἀπέπεμπε τοὺς ἀρίστους τῶν συναναβάντων, οὐκ ἀξιῶν τῆς αἰτίας μὴ μετέχοντας αὐτοὺς συνυποδύεσθαι τὸν κίνδυνον. # Bölüm 19
19.119. Bölüm
Yine de ertesi gün senato Toprak Ana tapınağında toplandı. Antonius, Plancus ve Cicero af ve uzlaşmadan yana konuştular; adamlara yalnız dokunulmazlık tanınmasına değil, onlara verilecek şereflerin de konsüllerce görüşmeye açılmasına karar verildi. Bunu oylayıp dağıldılar.
οὐμὴν ἀλλὰ τῇ ὑστεραίᾳ τῆς βουλῆς συνελθούσης εἰς τὸ τῆς Γῆς ἱερόν, Ἀντωνίου δὲ καὶ Πλάγκου καὶ Κικέρωνος εἰπόντων περὶ ἀμνηστίας καὶ ὁμονοίας, ἔδοξε μὴ μόνον ἄδειαν εἶναι τοῖς ἀνδράσιν, ἀλλὰ καὶ γνώμην ὑπὲρ τιμῶν προθεῖναι τοὺς ὑπάτους, καὶ ταῦτʼ ἐπιψηφισάμενοι διελύθησαν.
19.2Antonius oğlunu rehine olarak Capitolium'a gönderince Brutus ile arkadaşları aşağı indiler; herkes birbirine karıştı, selamlaşmalar, el sıkışmalar oldu.
Ἀντωνίου δὲ τὸν υἱὸν εἰς τὸ Καπετώλιον ὁμηρεύσοντα πέμψαντος κατῆλθον οἱ περὶ Βροῦτον, ἀσπασμοί τε καὶ δεξιώσεις ἐγένοντο πάντων ἀναμειχθεντων.
19.3Cassius'u Antonius, Brutus'u Lepidus yanına alıp ağırladı; ötekileri de her biri tanışıklığına ya da dostluğuna göre yanına aldı.
καὶ Κάσσιον μὲν Ἀντώνιος εἱστία παραλαβών, Βροῦτον δὲ Λέπιδος, τοὺς δὲ ἄλλους, ὥς τις εἶχε πρὸς ἕκαστον ἢ συνηθείας ἢ φιλοφροσύνης.
19.4Gün ağarırken senatörler yeniden toplandılar. Önce iç savaşın daha başlangıcında önüne geçtiği için Antonius'a şerefler verdiler; sonra orada bulunan Brutus ile arkadaşlarına övgüler edildi; en sonunda da eyaletler dağıtıldı.
ἅμα δʼ ἡμέρᾳ πάλιν συνελθόντες οἱ βουλευταὶ πρῶτον μὲν Ἀντωνίῳ τιμὰς ἔδοσαν ὡς καταπαύσαντι πολέμων ἐμφυλίων ἀρχήν ἔπειτα τῶν περὶ Βροῦτον ἦσαν ἔπαινοι τῶν παρόντων, καὶ τέλος ἐπαρχιῶν διανομαί.
19.5Brutus'a Girit, Cassius'a Libya, Trebonius'a Asya, Cimber'e Bithynia, öteki Brutus'a da Eridanos çevresindeki Galya verildi.
Βρούτῳ μὲν γὰρ ἐψηφίσαντο Κρήτην, Κασσίῳ δὲ Λιβύην, Τρεβωνίῳ δὲ Ἀσίαν καὶ Κίμβρῳ Βιθυνίαν, τῷ δʼ ἑτέρῳ Βρούτῳ τὴν περὶ τὸν Ἠριδανὸν Γαλατίαν. # Bölüm 20
20.120. Bölüm
Bundan sonra Caesar'ın vasiyeti ve cenazesi konusu açıldı. Antonius ve yanındakiler vasiyetin okunmasını, cesedin gizlice ya da şerefsizce değil, usulüne uygun biçimde kaldırılmasını, yoksa bunun da halkı kışkırtacağını söylediler. Cassius şiddetle karşı çıktı, ama Brutus boyun eğip razı oldu; bu da ikinci hatası sayıldı.
μετὰ δὲ ταῦτα περὶ τῶν Καίσαρος διαθηκῶν καὶ ταφῆς αὐτοῦ λόγων ἐμπεσόντων, καὶ τῶν περὶ τὸν Ἀντώνιον ἀξιούντων τάς τε διαθήκας ἀναγνωσθῆναι καὶ τοῦ σώματος ἐκφορὰν γενέσθαι μὴ κεκρυμμένην μηδʼ ἄτιμον, ὡς μὴ καὶ τοῦτο παροξύνῃ τὸν δῆμον, Κάσσιος μὲν ἰσχυρῶς ἀντέλεγεν, εἶξε δὲ Βροῦτος καὶ συνεχώρησε, δεύτερον ἁμαρτεῖν τοῦτο δόξας.
20.2Çünkü Antonius'u bağışlamakla zaten komplonun karşısına ağır, baş edilmesi güç bir düşman dikmekle suçlanmıştı; şimdi de cenazenin Antonius'un istediği gibi yapılmasına izin vererek her şeyi kaybetmekle suçlandı.
καὶ γὰρ Ἀντωνίου φεισάμενος αἰτίαν ἔσχεν ἐπιτειχίσαι τῇ συνωμοσίᾳ βαρὺν καὶ δύσμαχον πολέμιον, καὶ τὰ περὶ τὴν ταφὴν ὃν ὁ Ἀντώνιος ἠξίου τρόπον ἐάσας γενέσθαι τοῦ παντὸς σφαλῆναι.
20.3Önce, vasiyette bütün Romalılara adam başına yetmiş beş drahmi verildiği, nehrin karşı yakasındaki bahçelerin de, bugün Tykhe tapınağının bulunduğu yerin, halka bırakıldığı anlaşıldı. Vatandaşları şaşılacak bir sevgi ve özlem sardı.
πρῶτον μὲν γὰρ ἐν ταῖς διαθήκαις δεδομένων κατʼ ἄνδρα Ῥωμαίοις πᾶσι δραχμῶν ἑβδομήκοντα πέντε καὶ τῷ δήμῳ τῶν πέραν τοῦ ποταμοῦ κήπων ἀπολελειμμένων, οὗ νῦν ἐστι Τύχης ἱερόν, εὔνοια θαυμαστὴ καὶ πόθος αὐτοῦ τοὺς πολίτας εἷλεν·
20.4Ardından ceset foruma getirildi. Antonius âdet olduğu üzere övgü konuşmasını yaptı ve kalabalığın sözlerinden etkilendiğini görünce acındırmaya geçti; Caesar'ın kanlı giysisini alıp açtı, yırtıkları ve yaraların çokluğunu gösterdi.
ἔπειτα τοῦ σώματος εἰς τὴν ἀγορὰν κομισθέντος Ἀντώνιος ἔπαινον, ὥσπερ ἔθος ἐστὶ, διεξελθών, καὶ τὰ πλήθη κινούμενα πρὸς τὸν λόγον ὁρῶν, εἰς οἶκτον μετέβαλε, καὶ τὴν ἐσθῆτα λαβὼν τὴν Καίσαρος ᾑμαγμένην ἀνέπτυξεν, ἐπιδεικνύμενος τάς διακοπὰς καὶ τῶν τραυμάτων τὸ πλῆθος.
20.5Artık hiçbir şey düzende kalmadı. Kimi katillerin öldürülmesini haykırıyor, kimi de bir zamanlar halk önderi Clodius için yapıldığı gibi dükkânlardan sıraları, tezgâhları söküp bir yere taşıyor, kocaman bir ölü odunu yığıyordu.
ἦνοὖν ἰδεῖν οὐδὲν ἔτι κόσμῳ γινόμενον· ἀλλʼ οἱ μὲν ἐβόων τοὺς ἀνδροφόνους ἀναιρεῖν, οἱ δʼ, ὥσπερ ἐπὶ Κλωδίου τοῦ δημαγωγοῦ πρότερον, ἀπὸ τῶν ἐργαστηρίων τὰ βάθρα καὶ τάς τραπέζας ἀνασπῶντες καὶ συγκομίζοντες εἰς ταὐτό παμμεγέθη πυρὰν ἔνησαν·
20.6Cesedi bunun üstüne koyup pek çok tapınağın, pek çok dokunulmaz ve kutsal yerin ortasında yaktılar.
καὶ τὸν νεκρὸν ἐπιθέντες ἐν μέσῳ πολλῶν μὲν ἱερῶν, πολλῶν δʼ ἀσύλων καὶ ἀβεβήλωντόπων καθήγιζον.
20.7Ateş parlayınca her yandan insanlar yaklaştı; yarı yanmış odunları çekip alıyor, Caesar'ı öldürenlerin evlerini ateşe vermek için koşuşuyorlardı.
ὡς δὲ τὸ πῦρ ἐξέλαμψεν, ἀλλαχόθεν ἄλλος προσφερόμενοι καὶ δαλοὺς ἀνασπῶντες ἡμιφλέκτους διέθεον ἐπὶ τάς οἰκίας τῶν ἀνῃρηκότων αὐτὸν ὡς ἐμπρήσοντες.
20.8Ama onlar önceden iyice korunmuş olduklarından tehlikeyi savuşturdular. Cinna adında bir şair vardı; suçla hiçbir ilgisi olmadığı gibi Caesar'ın dostuydu da.
ἀλλʼ ἐκεῖνοι μὲν εὖ πεφραγμένοι πρότερον ἀπεκρούσαντο τὸν κίνδυνον ἦν δέ τις Κίννας, ποιητικὸς ἀνὴρ, οὐδὲν τῆς αἰτίας μετέχων, ἀλλὰ καὶ φίλος Καίσαρος γεγονώς.
20.9Bu adam rüyasında Caesar'ın kendisini akşam yemeğine çağırdığını görmüştü. Kendisi geri çeviriyor, Caesar ise yalvarıp zorluyordu; sonunda elinden tutup uçsuz bucaksız, karanlık bir yere götürüyor, o da istemeye istemeye, ürkerek peşinden gidiyordu.
οὗτος ὄναρ ᾤετο καλούμενος ὑπὸ Καίσαρος ἐπὶ δεῖπνον ἀρνεῖσθαι, τὸν δὲ λιπαρεῖν καὶ βιάζεσθαι, τέλος δʼ ἄγειν λαβόμενον τῆς χειρὸς εἰς ἀχανῆ τόπον καὶ σκοτεινόν, αὐτὸν δʼ ἄκοντα καὶ τεθαμβημένον ἕπεσθαι.
20.10Bu rüyayı gördükten sonra bütün gece ateşi çıktı. Yine de sabah ceset taşınırken orada bulunmamaktan utanıp, zaten azgınlaşmaya başlamış olan kalabalığın arasına girdi.
ταύτην ἰδόντι τὴν ὄψιν αὐτῷ συνέβη πυρέττειν διὰ νυκτός· ὅμως δʼ ἕωθεν ἐκκομιζομένου τοῦ σώματος αἰδούμενος μὴ παρεῖναι προῆλθεν εἰς τὸν ὄχλον ἤδη διαγριαινόμενον.
20.11Görülünce olduğu kişi değil, kısa süre önce halk meclisinde Caesar'a sövmüş olan o öteki Cinna sanıldı ve parçalandı.
ὀφθεὶς δὲ καὶ δόξας οὐχ ὅσπερ ἦν Κίννας εἶναι, ἀλλʼ ἐκεῖνος ὁ Καίσαρα πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ἔναγχος λοιδορήσας, διεσπάσθη. # Bölüm 21
21.121. Bölüm
Brutus ile arkadaşları bu olaydan, en çok da Antonius'un değişmesinden korkarak şehirden ayrıldılar. Önce Antium'da kaldılar; öfke geçip sönünce yeniden Roma'ya inmek niyetindeydiler.
τοῦτο τὸ πάθος μάλιστα μετά γε τὴν Ἀντωνίου μεταβολὴν δείσαντες οἱ περὶ Βροῦτον ἀνεχώρησαν ἐκ τῆς πόλεως· καὶ διέτριβον ἐν Ἀντίῳ τὸ πρῶτον ὡς, ὅταν παρακμάσῃ καὶ μαρανθῇ τὸ τῆς ὀργῆς, αὖθις εἰς Ῥώμην κατιόντες.
21.2Kalabalıkların kararsız ve hızlı dalgalarla sürüklendiği düşünülürse bunun kolay olacağını umuyorlardı. Senato da onlara iyi gözle bakıyordu: Cinna'yı parçalayanları kendi hâline bırakmış, katillerin evlerine saldıranları ise aratıp yakalatıyordu.
ὃ ῥᾳδίως ἔσεσθαι προσεδόκων ἐν πλήθεσι φορὰς ἀσταθμήτους καὶ ταχείας φερομένοις, καὶ τὴν σύγκλητον εὔνουν ἔχοντες, ἣ τοὺς Κίνναν διασπασαμένους χαίρειν ἐάσασα τοὺς ἐπὶ τὰς οἰκίας τὰς ἐκείνων ἐπελθόντας ἀνεζήτει καὶ συνελάμβανεν,
21.3Halk da Antonius'un tek adamlığa doğru gidişinden artık rahatsızlanıyor, Brutus'u özlüyordu. Praetor olarak düzenlemekle yükümlü olduğu oyunları bizzat gelip yöneteceği bekleniyordu.
ἤδη δὲ καὶ ὁ δῆμος ἀχθόμενος, Ἀντωνίου σχεδὸν εἰς μοναρχίαν καθισταμένου, Βροῦτον ἐπόθει καὶ προσεδοκᾶτο τὰς θέας ἄξειν παρὼν αὐτός, ἃς ὤφειλε στρατηγῶν παρασχεῖν.
21.4Ama Brutus, Caesar'ın yanında askerlik yapmış, ondan toprak ve şehir almış pek çok kişinin kendisine tuzak kurduğunu, azar azar şehre sızdığını öğrenince gelmeye cesaret edemedi. Halk oyunları o olmadan izledi; oyunlara son derece cömertçe, bol bol para harcanmıştı.
αἰσθόμενος δὲ πολλοὺς τῶν ὑπὸ Καίσαρος ἐστρατευμένων καὶ γῆν καὶ πόλεις παρʼ ἐκείνου λαβόντων ἐπιβουλεύοντας αὐτῷ καὶ κατʼ ὀλίγους παρεισρέοντας εἰς τὴν πόλιν οὐκ ἐθάρρησεν ἐλθεῖν, ἀλλʼ ὁ δῆμος ἐθεᾶτο μὴ παρόντος ἐκείνου τὰς θέας, ἀφειδῶς πάνυ χορηγουμένας καὶ περιττῶς.
21.5Çok sayıda vahşi hayvan satın almıştı; hiçbirinin satılmamasını, geride bırakılmamasını, hepsinin kullanılmasını emretti. Napoli'ye bizzat inip Dionysos sanatçılarının pek çoğuyla görüştü.
θηρία τε γὰρ πάμπολλα συνεωνημένος ἐκέλευσε μηδὲν ἀποδόσθαι μηδʼ ὑπολιπεῖν, ἀλλὰ πᾶσι καταχρήσασθαι, καὶ τῶν περὶ τὸν Διόνυσον τεχνιτῶν αὐτὸς εἰς Νέαν πόλιν καταβὰς ἐνέτυχε πλείστοις·
21.6Tiyatrolarda parlayan Canutius adında biri için de dostlarına mektup yazdı, onu ikna edip sahneye çıkarmalarını istedi; çünkü bir Yunanın zorlanması yakışık almazdı. Cicero'ya da yazarak oyunlarda mutlaka bulunmasını rica etti.
περὶ δὲ Κανουτίου τινὸς εὐημεροῦντος ἐν τοῖς θεάτροις ἔγραφε πρὸς τοὺς φίλους ὅπως πείσαντες αὐτὸν εἰσαγάγωσιν Ἑλλήνων γὰρ οὐδένα βιασθῆναι προσήκειν. ἔγραφε δὲ καὶ Κικέρωνι, πάντως παρατυχεῖν ταῖς θέαις δεόμενος. # Bölüm 22
22.122. Bölüm
İşler bu haldeyken genç Caesar'ın gelişiyle yeni bir değişiklik oldu. Caesar'ın kız yeğeninin oğluydu, ama Caesar vasiyetiyle onu oğlu ve mirasçısı olarak bırakmıştı.
ἐν τοιαύτῃ δὲ καταστάσει τῶν πραγμάτων ὄντων ἑτέρα γίνεται μεταβολή τοῦ νέου Καίσαρος ἐπελθόντος. οὗτος ἦν μὲν ἐξ ἀδελφιδῆς Καίσαρος, γράμματι δὲ παῖς ὑπʼ αὐτοῦ καὶ κληρονόμος ἀπολελειμμένος.
22.2Caesar öldürüldüğünde Apollonia'da retorik öğreniyor, hemen Parthlara karşı sefere çıkmayı kararlaştırmış olan Caesar'ı bekliyordu.
ἐν δʼἈπολλωνίᾳ διέτριβεν ὅτε Καῖσαρ ἀνῃρέθη, σχολάζων περὶ λόγους κἀκεῖνον ἐπὶ Πάρθους ἐλαύνειν εὐθὺς ἐγνωκότα προσμένων.
22.3Olayı duyar duymaz Roma'ya geldi. Halkı kazanmanın ilk adımı olarak Caesar adını aldı, ondan kalan parayı vatandaşlara dağıtarak Antonius'a karşı kışkırttı; para vererek Caesar'ın eski askerlerinden pek çoğunu kendi yanına topladı.
ἅμα δὲ τῷ πυθέσθαι τὸ πάθος ἦλθεν εἰς Ῥώμην· καὶ δημαγωγίας ἀρχὴν τοὔνομα Καίσαρος θέμενος ἑαυτῷ καὶ διανέμων τὸ καταλειφθὲν ἀργύριον τοῖς πολίταις Ἀντώνιόν τε κατεστασίαζε καὶ χρήματα διαδιδοὺς συνίστη καὶ συνῆγε πολλοὺς τῶν ὑπὸ Καίσαρος ἐστρατευμένω.
22.4Cicero, Antonius'a olan nefreti yüzünden Caesar'ın tarafını tutunca Brutus onu sert biçimde azarladı. Mektubunda, Cicero'yu rahatsız edenin efendi olması değil, kendisinden nefret eden bir efendiden korkması olduğunu, Caesar'ın iyi biri olduğunu söyleyip yazmakla insancıl bir köleliği tercih etme siyaseti güttüğünü yazıyordu. "Oysa atalarımız" diyordu, "yumuşak efendilere bile katlanmazlardı."
ἐπεὶ δὲ Κικέρων τῷ πρὸς Ἀντώνιον μίσει τὰ Καίσαρος ἔπραττε, τούτῳ μὲν ὁ Βροῦτος ἐπέπληττεν ἰσχυρῶς, γράφων ὡς οὐ δεσπότην βαρύνοιτο Κικέρων, ἀλλὰ μισοῦντα δεσπότην φοβοῖτο, καὶ πολιτεύοιτο δουλείας αἵρεσιν φιλανθρώπου γράφων καὶ λέγων ὡς χρηστός ἐστι Καῖσαρ. οἱ δὲ πρόγονοι, φησὶν, ἡμῶν οὐδὲ πρᾴουςδεσπότας ὑπέμενον.
22.5Kendisi şu ana kadar ne kesin olarak savaşmaya ne de sessiz kalmaya karar vermişti, tek bir kararı vardı: köle olmamak.
αὐτῷ δʼ εἰς τοῦτο καιροῦ μήτε πολεμεῖν βεβαίως δεδόχθαι μήτε ἡσυχάζειν, ἀλλʼ ἓν μόνον εἶναι βεβουλευμένον, τὸ μὴ δουλεύειν·
22.6Cicero'nun tehlikeli bir iç savaştan korkup da utanç verici, şerefsiz bir barıştan korkmamasına, Antonius'u tiranlıktan indirmenin karşılığı olarak Caesar'ı tiran yapmak istemesine şaştığını söylüyordu.
θαυμάζειν δὲ Κικέρωνος, εἰ πόλεμον μὲν ἐμφύλιον καὶ κινδυνώδη δέδοικεν, αἰσχρὰν δὲ καὶ ἄδοξον εἰρήνην οὐ φοβεῖται, τοῦ δʼ Ἀντώνιον ἐκβαλεῖν τῆς τυραννίδος μισθὸν αἰτεῖ τὸ Καίσαρα καταστῆσαι τύραννον. # Bölüm 23
23.123. Bölüm
Brutus'un ilk mektuplarındaki tutumu buydu. Ama insanlar artık kimi Caesar'ın, kimi Antonius'un yanında saf tutmuş, ordular açık artırmadaymış gibi satılık olup çok verene geçer olmuştu. Brutus bütün umudunu kesti, İtalya'yı bırakmaya karar verdi ve karadan Lucania üzerinden deniz kıyısındaki Elea'ya geldi.
ἐν μὲν οὖν ταῖς πρώταις ἐπιστολαῖς τοιοῦτος ὁ Βροῦτος· ἤδη δὲ τῶν μὲν ὡς Καίσαρα, τῶν δʼ ὡς Ἀντώνιον διισταμένων, ὠνίων δὲ τῶν στρατοπέδων ὥσπερ ὑπὸ κήρυκι προστιθεμένων τῷ πλέον διδόντι, παντάπασι καταγνοὺς τῶν πραγμάτων ἔγνω καταλιπεῖν Ἰταλίαν, καὶ πεζῇ διὰ Λευκανίας εἰς Ἐλέαν ἐπὶ θάλασσαν ἧκεν.
23.2Porcia buradan Roma'ya dönecekti. Üzüntüsünü gizlemeye çalışıyordu, ama başka bakımlardan yiğit bir kadın olan Porcia'yı bir resim ele verdi.
ὅθεν ἡ Πορκία μέλλουσα πάλιν εἰς Ῥώμην ἀποτραπέσθαι λανθάνειν μὲν ἐπειρᾶτο περιπαθῶς ἔχουσα, γραφὴ δέ τις αὐτὴν προὔδωκε τἆλλα γενναίαν οὖσαν.
23.3Resimde Yunan konularından bir sahne vardı: Hektor'u uğurlayan Andromakhe, çocuğu ondan alıyor, gözlerini de ona dikmiş bakıyordu.
ἦν γὰρ ἐκ τῶν Ἑλληνικῶν διάθεσις, προπεμπόμενος Ἕκτωρ ὑπὸ Ἀνδρομάχης κομιζομένης παρʼ αὐτοῦ τὸ παιδίον, ἐκείνῳ δὲ προσβλεπούσης.
23.4Porcia bunu görünce kendi derdinin bu görüntüsü karşısında gözyaşlarına boğuldu; gün içinde sık sık resmin önüne gelip ağladı.
ταῦτα θεωμένην τὴν Πορκίαν ἡ τοῦ πάθους εἰκὼν ἐξέτηξεν εἰς δάκρυα· καὶ πολλάκις φοιτῶσα τῆς ἡμέρας ἔκλαιεν.
23.5Brutus'un dostlarından Acilius, Andromakhe'nin Hektor'a söylediği şu dizeleri okudu:
"Hektor, sen benim babamsın, saygıdeğer anamsın,
kardeşimsin, sen benim genç kocamsın."
Ἀκιλίου δέ τινος τῶν Βρούτου φίλων τὰ πρὸς Ἕκτορα τῆς Ἀνδρομάχης ἔπη διελθόντος, Ἕκτορ, ἀτὰρ σύ μοί ἐσσι πατὴρ καὶ πότνιαμήτηρ ἠδὲ κασίγνητος, σὺ δέ μοί θαλερὸς παρακοίτης,
23.6Brutus gülümseyerek "Ama ben Porcia'ya Hektor'un şu sözlerini söyleyecek değilim: Tezgâhına, iğine dön, hizmetçilerine söz geçir. Çünkü bedeni bizim gösterdiğimiz yiğitlikleri gösteremez, ama vatan uğruna, aklıyla bizim kadar öne çıkar" dedi. Bunu Porcia'nın oğlu Bibulus anlatır.
μειδιάσας ὁ Βροῦτος, ἀλλʼ οὐκ ἐμοί γʼ, εἶπε, πρὸςΠορκίαν ἔπεισι φάναι τὰ τοῦ Ἕκτορος, ἱστόν ἠλακάτην τε καὶ ἀμφιπόλοισι κέλευε· σώματος γὰρ ἀπολείπεται φύσει τῶν ἴσων ἀνδραγαθημάτων, γνώμῃ δʼ ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὥσπερ ἡμεῖς, ἀριστεύει. ταῦτα μὲν ὁ τῆς Πορκίας υἱὸς ἱστόρηκε Βύβλος. # Bölüm 24
24.124. Bölüm
Brutus oradan denize açılıp Atina'ya gitti. Halk onu övgülerle ve kararnamelerle coşkuyla karşıladı. Bir dostunun yanına yerleşti; Akademici Theomnestos'u ve Peripatetik Kratippos'u dinliyor, onlarla felsefe yapıyor, her işi bırakıp kendini boş vakit geçirmeye vermiş gibi görünüyordu.
ἀναχθεὶς δʼ ὁ Βροῦτος ἐκεῖθεν ἐπʼ Ἀθηνῶν ἔπλει. δεξαμένου δὲ τοῦ δήμου προθύμως αὐτὸν εὐφημίαις καί ψηφίσμασι διῃτᾶτο μὲν παρὰ ξένῳ τινί, Θεομνήστου δʼ ἀκροώμενος τοῦ Ἀκαδημιακοῦ καί Κρατίππου τοῦ Περιπατητικοῦ καί συμφιλοσοφῶν ἐδόκει παντάπασιν ἀργεῖν καί σχολάζειν.
24.2Oysa savaş hazırlıklarını kimseye sezdirmeden yürütüyordu. Oradaki orduların başındakileri kendine kazanmak için Herostratos'u Makedonya'ya gönderdi; Roma'dan gelip Atina'da öğrenim gören gençleri de yanına alıp bir arada tuttu.
ἔπραττε δὲ τὰ πρὸς τὸν πόλεμον ἀνυπόπτως. καί γὰρ εἰς Μακεδονίαν ἔπεμψεν Ἡρόστρατον οἰκειούμενος τοὺς ἐπὶ τῶν ἐκεῖ στρατοπέδων, καί τοὺς σχολάζοντας ἀπὸ Ῥώμης ἐν ἄστει νέους ἀνελάμβανε καί συνεῖχεν.
24.3Bunların arasında Cicero'nun oğlu da vardı. Onu özellikle över; uyanık da olsa rüyada da olsa, bu kadar yiğit ve tiranlara bu kadar düşman oluşuna hayran kaldığını söyler.
ὧν ἦν καί Κικέρωνος υἱός, ὃν ἐπαινεῖ διαφερόντως, καί φησιν, εἴτʼ ἐγρήγορεν εἴτʼ ἐνυπνιάζεται, θαυμάζειν οὕτω γενναῖον ὄντα καί μισοτύραννον.
24.4İşe açıkça girişince, para dolu Roma gemilerinin Asya'dan geldiğini, başlarında kibar ve tanıdık bir praetor olduğunu öğrendi ve onu Karystos yakınlarında karşıladı.
ἀρξάμενος δὲ τῶν πραγμάτων ἀναφανδὸν ἅπτεσθαι, καί πυθόμενος πλοῖα Ῥωμαϊκὰ μεστὰ χρημάτων ἐξ Ἀσίας προσφέρεσθαι καί στρατηγὸν ἐπιπλεῖν ἄνδρα χαρίεντα καί γνώριμον, ἀπήντησεν αὐτῷ περὶ Κάρυστον·
24.5Onunla görüşüp ikna etti, gemileri teslim aldı ve görkemli bir ziyafet verdi; çünkü o gün Brutus'un doğum günüydü.
ἐντυχὼν δὲ καί πείσας καί παραλαβὼν τὰ πλοῖα λαμπροτέραν ὑποδοχὴν ἐποιεῖτο. καί γὰρ ἦν ἡμέρα καθʼ ἣν ἐγεγόνει πρῶτον ὁ Βροῦτος,
24.6İçmeye geçince Brutus'un zaferine ve Romalıların özgürlüğüne kadeh kaldırdılar. Brutus onları daha da coşturmak isteyerek daha büyük bir kadeh istedi, eline alır almaz da ortada hiçbir sebep yokken şu dizeyi yüksek sesle okudu:
"Ama uğursuz kader ve Leto'nun oğlu öldürdü beni."
ὡς οὖν ἐλθόντες εἰς τὸ πίνειν ἐπιχύσεις ἐποιοῦντο νίκης τε Βρούτου καὶ Ῥωμαίων ἐλευθερίας, ἔτι μᾶλλον αὐτοὺς ῥῶσαι βουλόμενος ᾔτησε ποτήριον μεῖζον καί λαβὼν, ἀπʼ οὐδεμιᾶς προφάσεως ἀνεφώνησε τὸν στίχον τοῦτον· ἀλλά με μοῖρʼ ὀλοὴ καί Λητοῦς ἔκτανεν υἱός.
24.7Buna ek olarak, Philippi'deki son savaşa çıkarken askerlere verdiği parolanın Apollon olduğu da anlatılır. Bu yüzden o sözü felaketin bir işareti sayarlar.
ἔτι δὲ καί πρὸς τούτοις ἱστοροῦσιν, ὅτε τὴν τελευταίαν ἐν Φιλίπποις μαχούμενος ἐξῄει μάχην, σύνθημα παρʼ αὐτοῦ τοῖς στρατιώταις Ἀπόλλωνα δοθῆναι. διὸ καί τῆς συμφορᾶς τίθενται σημεῖον ἐκείνην τὴν ἀναφώνησιν. # Bölüm 25
25.125. Bölüm
Bundan sonra Antistius, İtalya'ya götürmekte olduğu paradan ona beş yüz bin verdi. Pompeius'un ordusundan Thessalia'da hâlâ dolaşanlar da sevinçle ona akın ettiler. Asya'ya, Dolabella'nın yanına götürmekte olduğu beş yüz süvariyi de Cinna'nın elinden aldı.
ἐκτούτου πεντήκοντα μὲν αὐτῷ μυριάδας Ἀντίστιος ἀφʼ ὧν ἦγε καὶ αὐτὸς εἰς Ἰταλίαν χρημάτων δίδωσιν, ὅσοι δὲ περὶ Θεσσαλίαν ἔτι τῆς Πομπηΐου στρατιᾶς ἐπλανῶντο συνέρρεον ἀσμένως πρὸς αὐτόν ἱππεῖς δὲ πεντακοσίους ἀφείλετο Κίννα πρὸς Δολοβέλλαν ἄγοντος εἰς Ἀσίαν.
25.2Denizden Demetrias'a yöneldi ve eski Caesar'ın emriyle Parth savaşı için yapılmış olup Antonius'a gönderilmekte olan çok sayıda silahı ele geçirdi.
ἐπιπλεύσας τε τῇ Δημητριάδι, πολλῶν ὅπλων ἐξαγομένων πρὸς Ἀντώνιον, ἃ Καίσαρος τοῦ προτέρου κελεύσαντος ἐπὶ τὸν Παρθικὸν ἐποιήθη πόλεμον, ἐκράτησεν.
25.3Praetor Hortensius Makedonya'yı ona teslim etti, çevredeki krallar ve hükümdarlar yanına katıldı. Tam o sırada Antonius'un kardeşi Gaius'un İtalya'dan geçip doğruca Vatinius'un Epidamnos ve Apollonia'da elinde tuttuğu kuvvetlere yürüdüğü haberi geldi.
Ὁρτησίου δὲ τοῦ στρατηγοῦ παραδόντος αὐτῷ Μακεδονίαν, καὶ τῶν ἐν κύκλῳ βασιλέων καὶ δυναστῶν συνισταμένων καὶ προστιθεμένων, ἀγγέλλεται Γάϊος, ὁ Ἀντωνίου ἀδελφὸς, ἐξ Ἰταλίας διαβεβηκὼς βαδίζειν εὐθὺς ἐπὶ τὰς δυνάμεις ἃς ἐν Ἐπιδάμνῳ καὶ Ἀπολλωνίᾳ Βατίνιος συνεῖχε.
25.4Brutus ondan önce davranıp oraları ele geçirmek için adamlarını birdenbire yola çıkardı ve karda, zorlu yerlerden yürüdü; yemek taşıyanları çok geride bıraktı. Epidamnos yakınlarına geldiğinde yorgunluk ve soğuktan kurt açlığına tutuldu.
βουλόμενος οὖν φθάσαι καὶ προλαβεῖν ὁ Βροῦτος ἐξαίφνης ἀναστήσας τοὺς σὺν αὐτῷ διὰ χωρίων χαλεπῶν νιφόμενος ἐπορεύετο· καὶ πολὺ προῆλθε τοὺς κομίζοντας τὸ ἄριστον, ἐγγὺς οὖν Ἐπιδάμνου γενόμενος διὰ κόπον καὶ ψῦχος ἐβουλιμίασε.
25.5Bu illet en çok karda yorulan insanlarda ve hayvanlarda görülür. Belki soğuma ve sıkışma yüzünden bütün ısı içeriye hapsolup besini bir anda tüketir; belki de eriyen kardan gelen keskin ve ince bir nefes bedeni keser ve dışarı yayılan ısıyı yok eder.
συμπίπτει δὲ μάλιστα τὸ πάθος χιόνος οὔσης πονοῦσι καὶ κτήνεσι καὶ ἀνθρώποις, εἴτε τοῦ θερμοῦ διὰ περίψυξιν καὶ πύκνωσιν, ὅταν ἐντὸς ἅπαν καθειρχθῇ, τὴν τροφὴν ἁθρόως ἀναλίσκοντος, εἴτε δριμεῖα καὶ λεπτὴ τῆς χιόνος διαλυομένης ἰοῦσα πνοὴ τέμνει τὸ σῶμα καὶ διαφθείρει τὸ θερμὸν ἐξ αὐτοῦ θύραζε διασπειρόμενον.
25.6Çünkü terlemeye, ısının yüzeyde soğukla karşılaşıp sönmesinin yol açtığı sanılır. Bu konular başka yerlerde daha ayrıntılı tartışılmıştır.
τὰς γὰρ ἐφιδρώσεις παρέχειν δοκεῖ τὸ θερμὸν ἀπαντῶντι τῷ ψυχρῷ περὶ τὴν ἐπιφάνειαν σβεννύμενον. ὑπὲρ ὧν ἐν ἑτέροις μᾶλλον ἠπόρηται. # Bölüm 26
26.126. Bölüm
Brutus bayılıyordu; ordugâhta da kimsenin elinde yiyecek bir şey yoktu. Yanındakiler ister istemez düşmana sığındılar, kapılara gidip nöbetçilerden ekmek istediler.
Λιποθυμοῦντος δὲ τοῦ Βρούτου καὶ μηδενὸς ἔχοντος ἐν τῷ στρατοπέδῳ μηδὲν ἐδώδιμον, ἠναγκάσθησαν οἱ περὶ αὐτὸν ἐπὶ τοὺς πολεμίους καταφυγεῖν καὶ ταῖς πύλαις προσελθόντες ἄρτον ᾔτουν τοὺς φύλακας.
26.2Nöbetçiler Brutus'un başına geleni duyunca kendileri yiyecek ve içecek getirdiler. Brutus da buna karşılık şehri aldığında yalnız onlara değil, onların hatırına herkese insanca davrandı.
οἱ δὲδιακούσαντες τὸ σύμπτωμα τοῦ Βρούτου παρῆσαν αὐτοί καὶ σιτία καὶ ποτὰ κομίζοντες, ἀνθʼ ὧν ὁ Βροῦτος, ὡς τὴν πόλιν παρέλαβεν, οὐ μόνον τούτοις, ἀλλὰ καὶ πᾶσι διὰ τούτους φιλανθρώπως ἐχρήσατο.
26.3Gaius Antonius Apollonia'ya vardı ve yakınlardaki askerleri oraya çağırdı. Ama askerler Brutus'a gidince ve Apolloniatların da Brutus'tan yana olduğunu sezince şehri bırakıp Buthrotos'a yürüdü.
Γάϊος δʼ Ἀντώνιος Ἀπολλωνίᾳ προσβαλὼν ἐκεῖ τοὺς ἐγγὺς ὄντας ἐκάλει στρατιώτας. ἐπεὶ δʼ οὗτοί τε πρὸς Βροῦτον ᾤχοντο καὶ τοὺς Ἀπολλωνιάτας ᾔσθετο τὰ Βρούτου φρονοῦντας, ἐκλιπὼν τὴν πόλιν εἰς Βουθρωτὸν ἐβάδιζε.
26.4Önce yolda üç kohort kaybetti; Brutus'un adamları onları kılıçtan geçirdi. Ardından önceden tutulmuş olan Byllis çevresindeki yerleri zorla ele geçirmeye çalıştı, ama Cicero'yla savaşıp yenildi. Brutus bu genci komutan olarak kullanıyor, onun sayesinde pek çok başarı kazanıyordu.
καὶ πρῶτον μὲν ἀπόλλυσι τρεῖς σπείρας καθʼ ὁδὸν ὑπὸ Βρούτου κατακοπείσας· ἔπειτα τοὺς περὶ τὴν Βυλλίδα τόπους προκαταληφθέντας ἐπιχειρῶν ἐκβιάζεσθαι καὶ μάχην συνάψας Κικέρωνι νικᾶται. τούτῳ γὰρ ὁ Βροῦτος ἐχρῆτο στρατηγῷ καὶ πολλὰ διʼ αὐτοῦ κατώρθωσε.
26.5Gaius'u bataklık yerlerde, ordusu darmadağın olmuş halde yakaladığında saldırtmadı; atla çevresinde dolanıp az sonra kendi adamları olacaklarını söyleyerek onları sağ bırakmalarını emretti. Dediği de oldu: askerler kendilerini de komutanlarını da teslim ettiler. Böylece Brutus'un elinde büyük bir kuvvet toplandı.
λαβὼν δὲ τὸν Γάϊον ἐν χωρίοις ἑλώδεσι μακρὰν διεσπασμένον οὐκ εἴασεν ἐμβαλεῖν, ἀλλὰ περιίππευσε, φείδεσθαι κελεύων, ὡς μετὰ μικρὸν ἰδίων ἐσομένων. ὃ καὶ συνέβη, παρέδοσαν γὰρ ἑαυτοὺς καὶ τὸν στρατηγόν, ὥστε μεγάλην ἤδη περὶ τὸν Βροῦτον δύναμιν εἶναι.
26.6Gaius'a uzun süre saygı gösterdi, makamının nişanlarını da almadı. Oysa söylendiğine göre başkaları gibi Cicero da Roma'dan mektup yazıp onu öldürmesini istiyordu.
χρόνον μὲν οὖν πολὺν ἐν τιμῇ τὸν Γάϊον ἦγε καὶ τὰ παράσημα τῆς ἀρχῆς οὐκ ἀφῄρει, καίπερ, ὥς φασιν, ἄλλων τε πολλῶν καὶ Κικέρωνος ἀπὸ Ῥώμης γραφόντων καὶ κελευόντων ἀναιρεῖν·
26.7Ama Gaius gizlice subaylarla görüşüp isyana kalkışınca onu bir gemiye bindirip gözetim altında tuttu.
ἀρξάμενον δὲ κρύφα τοῖς ἡγεμόσι διαλέγεσθαι καὶ ποιήσαντα νεωτερισμὸν ἐνθέμενος εἰς ναῦν ἐφύλαττε.
26.8Ayartılan askerler Apollonia'ya kaçıp Brutus'u oraya çağırdıklarında, Romalıların âdetinin böyle olmadığını, kendilerinin komutana gelip suçlarından doğan öfkeyi dindirmeleri gerektiğini söyledi. Geldiler, yalvardılar ve onları affetti.
τῶν δὲ διαφθαρέντων στρατιωτῶν εἰς Ἀπολλωνίαν ἀποστάντων καὶ καλούντων ἐκεῖ τὸν Βροῦτον, οὐκ ἔφη τοῦτο πάτριον εἶναι Ῥωμαίοις, ἀλλʼ ἐκείνους πρὸς τὸν ἄρχοντα χρῆναι βαδίζοντας αὐτοὺς παραιτεῖσθαι τὴν ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις ὀργήν. ἐλθοῦσι δὲ καὶ δεομένοις συγγνώμην ἔδωκε. # Bölüm 27
27.127. Bölüm
Asya'ya geçmek üzereyken Roma'daki değişikliğin haberi geldi. Genç Caesar, Antonius'a karşı senato eliyle büyütülmüştü; ama onu İtalya'dan kovduktan sonra kendisi korkulur olmuştu: kanuna aykırı olarak konsüllük peşine düşmüş, şehrin hiç ihtiyacı olmayan büyük ordular besliyordu.
μέλλοντι δʼ αὐτῷ διαβαίνειν εἰς τὴν Ἀσίαν ἧκεν ἀγγελία περὶ τῆς ἐν Ῥώμῃ μεταβολῆς, ὁ γὰρ νέος Καῖσαρ ηὐξήθη μὲν ὑπὸ τῆς βουλῆς ἐπʼ Ἀντώνιον, ἐκβαλὼν δὲ τῆς Ἰταλίας ἐκεῖνον αὐτὸς ἤδη φοβερὸς ἦν, ὑπατείαν τε μνώμενος παρὰ νόμον, καὶ στρατεύματα τρέφων μεγάλα, τῆς πόλεως οὐδὲν δεομένης.
27.2Senatonun bundan da rahatsız olup gözünü dışarıya, Brutus'a çevirdiğini, onun lehine oy verip eyaletlerini onayladığını görünce korktu.
ὁρῶν δὲ καὶ ταῦτα τὴν βουλὴν βαρυνομένην καὶ πρὸς τὸν Βροῦτον ἀφορῶσαν ἔξω καὶ ψηφιζομένην ἐκείνῳ καὶ βεβαιοῦσαν τὰς ἐπαρχίας, ἔδεισε.
27.3Antonius'a adam gönderip dostluk önerdi; kuvvetlerini şehrin çevresine dizip de konsüllüğü aldı. Henüz delikanlı bile sayılmazdı; kendi anılarında söylediği gibi yirminci yaşındaydı.
καὶ τὸν μὲν Ἀντώνιον πέμπων εἰς φιλίαν προὐκαλεῖτο, τὰς δὲ δυνάμεις τῇ πόλει περιστήσας ὑπατείαν ἔλαβεν, οὔπω πάνυ μειράκιον ὤν, ἀλλʼ εἰκοστὸν ἄγων ἔτος, ὡς αὐτὸς ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν εἴρηκεν.
27.4Hemen Brutus ile arkadaşlarına karşı, en yüksek makamlardaki önde gelen bir adamı yargılamadan öldürdükleri gerekçesiyle cinayet davaları açtırdı. Brutus'a Lucius Cornificius'u, Cassius'a Marcus Agrippa'yı savcı atadı. Oy vermeye zorlanan yargıçlar onları gıyaben mahkûm etti.
εὐθὺς δὲ δίκας φόνου κατὰ τῶν περὶ τὸν Βροῦτον εἰσῆγεν, ὡς ἄνδρα πρῶτον ἐν ἀρχαῖς ταῖς μεγίσταις ἀνῃρηκότων ἄκριτον καὶ κατήγορον ἐπέστησε Βρούτου μὲν Λεύκιον Κορνιφίκιον, Κασσίου δὲ Μᾶρκον Ἀγρίππαν. ὠφλίσκανον οὖν τὰς δίκας ἐρήμας ἀναγκαζομένων φέρειν ψῆφον τῶν δικαστῶν.
27.5Anlatıldığına göre tellal âdet olduğu üzere kürsüden Brutus'u mahkemeye çağırdığında kalabalık açıkça inledi, ileri gelenler başlarını eğip sustu; Publius Silicius'un ise gözyaşı döktüğü görüldü ve bu yüzden az sonra ölüm listesine yazılanlardan biri oldu.
λέγεται δὲ τοῦ κήρυκος, ὥσπερ εἴωθεν, ἀπὸ τὸν βήματος τὸν Βροῦτον ἐπὶ τὴν δίκην καλοῦντος, τὸ μὲν πλῆθος ἐπιδήλως στενάξαι, τοὺς δ? ἀρίστους κύψαντας εἰς γῆν ἡσυχίαν ἄγειν, Πόπλιον δὲ Σιλίκιον ὀφθῆναι δακρύσαντα, καὶ διὰ τὴν αἰτίαν ταύτην ὀλίγον ὕστερον ἕνα τῶν προγραφέντων ἐπὶ θανάτῳ γενέσθαι.
27.6Bundan sonra üç adam, Caesar, Antonius ve Lepidus, uzlaşıp eyaletleri aralarında paylaştılar ve iki yüz kişiyi listeye yazıp katlettiler; Cicero da bu sırada öldü.
μετὰ ταῦτα διαλλαγέντες οἱ τρεῖς, Καῖσαρ, Ἀντώνιος, Λέπιδος, διενείμαντο τὰς ἐπαρχίας σφαγάς τε καὶ προγραφὰς ἀνδρῶν διακοσίων ἐποίησαν, ἐν οἷς καὶ Κικέρων ἀπέθανε. # Bölüm 28
28.128. Bölüm
Bu haberler Makedonya'ya ulaşınca Brutus ister istemez Hortensius'a yazıp Gaius Antonius'u öldürmesini emretti; böylece Brutus'un ve Cicero'nun, yani birinin dostunun, ötekinin akrabasının öcünü aldığını söylüyordu. Bu yüzden Antonius sonradan Philippi'de Hortensius'u yakalayıp kardeşinin mezarı başında boğazladı.
τούτων οὖν εἰς Μακεδονίαν ἀπαγγελθέντων ἐκβιασθεὶς ὁ Βροῦτος ἔγραψεν Ὁρτησίῳ κτεῖναι Γάϊον Ἀντώνιον, ὡς δὴ Βρούτῳ τε καὶ Κικέρωνι τιμωρῶν, τῷ μὲν ὄντι φίλῳ, τῷ δὲ καὶ κατὰ γένος προσήκοντι. διὰ ταῦθʼ ὕστερον Ἀντώνιος Ὁρτήσιον ἐν Φιλίπποις λαβὼν τῷ μνήματι τοῦ ἀδελφοῦ προσέσφαξε.
28.2Brutus, Cicero'nun ölümünde olayın acısından çok sebebinden utandığını söyler ve Roma'daki dostlarını suçlar: köle olmalarının sebebi tiranlardan çok kendileridir; duymaya bile katlanamayacakları şeyleri gözleriyle görüp orada bulunarak sineye çekmektedirler.
Βροῦτος δὲ τῆς Κικέρωνος τελευτῆς τῇ αἰτίᾳ φησὶν αἰσχύνεσθαι μᾶλλον ἢ τῷ πάθει συναλγεῖν, ἐγκαλεῖν δὲ τοῖς ἐπὶ Ῥώμης φίλοις· δουλεύειν γὰρ αὑτῶν αἰτίᾳ μᾶλλον ἢ τῶν τυραννούντων, καὶ καρτερεῖν ὁρῶντας καὶ παρόντας ἃ μηδʼ ἀκούειν αὐτοῖς ἀνεκτὸν ἦν.
28.3Artık parlak hâle gelmiş ordusunu Asya'ya geçirdi. Bithynia'da ve Kyzikos çevresinde donanma hazırlatırken kendisi karadan ilerleyip şehirleri düzene koyuyor, hükümdarlarla görüşüyordu. Suriye'ye de Cassius'a adam gönderip onu Mısır'dan geri çağırdı.
περαιώσας δὲ τὸν στρατὸν εἰς Ἀσίαν ἤδη λαμπρὸν ὄντα, ναυτικὸν μὲν ἐξηρτύετο στόλον ἐν Βιθυνίᾳ καὶ περὶ Κύζικον, πεζῇ δʼ αὐτὸς ἐπιὼν καθίστατο τὰς πόλεις καὶ τοῖς δυνάσταις ἐχρημάτιζε, καὶ πρὸς Κάσσιον ἔπεμπεν εἰς Συρίαν ἀπʼ Αἰγύπτου μετακαλῶν·
28.4Yazdığına göre onlar iktidar kazanmak için değil, vatanı kurtarmak için dolaşıyor, tiranları yıkacak kuvveti topluyorlardı.
οὐ γὰρ ἀρχὴν κτωμένους αὐτοῦς, ἀλλʼ ἐλευθεροῦντας τὴν πατρίδα τὴν δύναμιν, ᾗκαταλύσουσι τοὺς τυράννους, συνάγοντας πλανᾶσθαι·
28.5Bu amacı akıllarından çıkarmamalı, ondan ayrılmamalı, İtalya'dan uzak kalmamalı, oraya acele edip vatandaşların yardımına koşmalıydılar.
δεῖν οὖν μεμνημένους καὶ φυλάττοντας τὴν ὑπόθεσιν μὴ μακρὰν ἀπηρτῆσθαι τῆς Ἰταλίας, ἀλλʼ ἐκεῖσε σπεύδειν καὶ βοηθεῖν τοῖς πολίταις.
28.6Cassius söz dinleyip geri dönünce Brutus onu karşıladı ve Smyrna yakınlarında buluştular. Bu, Pire'de ayrılıp biri Suriye'ye, öteki Makedonya'ya gittiğinden beri ilk görüşmeleriydi.
ὑπακούσαντος δὲ τοῦ Κασσίου καὶ καταβαίνοντος ἀπήντα καὶ περὶ Σμύρναν ἀλλήλοις ἐνετύγχανον ἀφʼ οὗ πρῶτον ἐν Πειραιεῖ χωρισθέντες ὥρμησαν ὁ μὲν εἰς Συρίαν, ὁ δὲ εἰς Μακεδονίαν.
28.7Her birinin elindeki kuvvet onlara büyük bir sevinç ve güven verdi. Çünkü İtalya'dan en itibarsız sürgünler gibi parasız ve silahsız, tek bir gemileri, tek bir askerleri, tek bir şehirleri olmadan çıkmışlardı; aradan çok geçmeden gemileriyle, piyadeleriyle, süvarileriyle, paralarıyla Romalıların hâkimiyeti için savaşmaya yetecek güçte bir araya gelmişlerdi.
ἦν οὖν ἡδονή τε μεγάλη καὶ θάρσος αὐτοῖς ἐκ τῆς παρούσης ἑκατέρῳ δυνάμεως. ὁρμήσαντες γὰρ ἐκ τῆς Ἰταλίας ὅμοια φυγάδων τοῖς ἀτιμοτάτοις ἀχρήματοι καὶ ἄνοπλοι, μὴ ναῦν ἑνήρη, μὴ στρατιώτην ἕνα, μὴ πόλιν ἔχοντες, οὐ πολλοῦ πάνυ χρόνου διαγενομένου συνῆλθον εἰς ταὐτό καὶ ναυσὶ καὶ πεζῷ καὶ ἵπποις καὶ χρήμασιν ἀξιόμαχοι διαγωνίσασθαι περὶ τῆς Ῥωμαίων ἡγεμονίας ὄντες. # Bölüm 29
29.129. Bölüm
Cassius şerefte eşit olmak, eşitliği de korumak istiyordu; ama Brutus çoğu zaman ondan önce davranıp yanına gidiyordu, çünkü Cassius yaşça büyüktü ve bedeni aynı ölçüde yorgunluğa dayanamıyordu.
ἐβούλετο μὲν οὖν ἴσον ἔχειν τιμῆς καὶ παρέχειν ὁ Κάσσιος, ἔφθανε δʼ ὁ Βροῦτος ὡς τὰ πολλὰ φοιτῶν πρὸς αὐτόν ἡλικίᾳ τε προὔχοντα καὶ σώματι πονεῖν ὁμοίως μὴ δυναμένῳ χρώμενον.
29.2Cassius'un savaşta usta, ama öfkesi sert, daha çok korkuyla yöneten biri olduğu, yakınlarına karşı ise fazla şakacı ve alaycı olduğu kanaati yaygındı.
ἦν δὲδόξα Κάσσιον μὲν εἶναι δεινὸν ἐν τοῖς πολεμικοῖς, ὀργῇ δὲ τραχὺν καὶ φόβῳ μᾶλλον ἄρχοντα, πρὸς δὲ τοὺς συνήθεις ὑγρότερον τῷγελοίῳ καὶ φιλοσκώπτην·
29.3Brutus'u ise aretē'si yüzünden halkın sevdiğini, dostlarının tapındığını, en iyilerin hayran olduğunu, düşmanlarının bile nefret etmediğini söylerler. Çünkü son derece yumuşak huylu, yüce gönüllü biriydi; ne öfkeye ne hazza ne de açgözlülüğe kapılırdı; güzel olan ve adil olan için aklını dimdik ve eğilmez tutardı.
Βροῦτον δὲ λέγουσι διʼ ἀρετὴν φιλεῖσθαι μὲν ὑπὸ τῶν πολλῶν, ἐρᾶσθαι δʼ ὑπὸ τῶν φίλων, θαυμάζεσθαι δʼ ὑπὸ τῶν ἀρίστων, μισεῖσθαι δὲ μηδʼ ὑπὸ τῶν πολεμίων, ὅτι πρᾷος ὁ ἀνὴρ διαφερόντως καὶ μεγαλόφρων καὶ πρὸς πᾶσαν ὀργὴν καὶ ἡδονὴν καὶ πλεονεξίαν ἀπαθής, ὄρθιον δὲ τὴν γνώμην καὶ ἄκαμπτον ἑστῶσαν ὑπὲρ τοῦ καλοῦ καὶ δικαίου διαφυλάττων.
29.4Halkın sevgisini ve kendi şöhretini sağlayan en büyük şey, prohairesis'ine duyulan güvendi. Büyük Pompeius bile Caesar'ı yenseydi, gücünü kanunlara teslim edeceğine kesin olarak güvenilmez, konsüllük, diktatörlük ya da daha yumuşak bir makam adıyla halkı avutup işleri hep elinde tutacağı sanılırdı.
καὶ μέγιστον ὑπῆρχεν αὐτῷ πρὸς εὔνοιαν καὶ δόξαν ἡ τῆς προαιρέσεως πίστις. οὔτε γὰρ ἐκεῖνος ὁ μέγας Πομπήϊος, εἰ Καίσαρα καθεῖλεν, ἠλπίζετο βεβαίως προήσεσθαι τοῖς νόμοις τὴν δύναμιν, ἀλλʼ ἀεὶ τὰ πράγματα καθέξειν, ὑπατείας ὀνόματι καὶ δικτατορίας ἤ τινος ἄλλης μαλακωτέρας ἀρχῆς παραμυθούμενος τὸν δῆμον·
29.5Bu Cassius'un da, şiddetli, öfkesine yenik, çoğu kez kazanç peşinde adaletten sapan bu adamın, her şeyden önce vatandaşlara özgürlük için değil, kendine bir hâkimiyet kurmak için savaştığını, dolaştığını, tehlikeye atıldığını düşünüyorlardı.
Κάσσιόν δὲ τοῦτον, σφοδρὸν ἄνδρα καὶ θυμοειδῆ καὶ πολλαχοῦ πρὸς τὸ κερδαλέον ἐκφερόμενον τοῦ δικαίου, παντὸς μᾶλλον ᾤοντο πολεμεῖν καὶ πλανᾶσθαι καὶ κινδυνεύειν αὑτῷ τινα δυναστείαν κατασκευαζόμενον, οὐκ ἐλευθερίαν τοῖς πολίταις.
29.6Daha eski dönemin adamları, Cinna'lar, Marius'lar, Carbo'lar, zaten vatanı ortaya bir ödül ve ganimet olarak koymuş, neredeyse açıkça tiranlık için savaşmışlardı.
τὰ μὲν γὰρ ἔτι τούτων πρεσβύτερα, Κίνναι καὶ Μάριοι καὶ Κάρβωνες, ἆθλον ἐν μέσῳ καὶ λείαν προθέμενοι τὴν πατρίδα, μονονουχὶ ῥητῶς ὑπὲρ τυραννίδος ἐπολέμησαν.
29.7Brutus'a ise düşmanları bile böyle bir kusur yüklemiyordu derler. Hatta birçok kişi Antonius'un, Caesar'a yalnız Brutus'un işin parlaklığına ve görünürdeki güzelliğine kapılarak saldırdığını, ötekilerin adama nefret ve kıskançlıktan birleştiğini söylediğini duymuştu.
Βρούτῳ δὲ λέγουσι μηδὲ τοὺς ἐχθροὺς προσβάλλειν τοιαύτην δμεαβολήν, ἀλλʼ Ἀντωνίου γε καὶ πολλοὺς ἀκοῦσαι λέγοντος ὡς μόνον οἴοιτο Βροῦτον ἐπιθέσθαι Καίσαρι προαχθέντα τῇ λαμπρότητι καὶ τῷ φαινομένῳ καλῷ τῆς πράξεως, τοὺς δʼ ἄλλους ἐπὶ τὸν ἄνδρα συστῆναι μισοῦντας καὶ φθονοῦντας.
29.8Bu yüzden Brutus'un gücünden çok aretē'sine güvendiği, yazdıklarından belli olur.
ὅθεν Βροῦτος οὐ τῇ δυνάμει τοσοῦτον ὅσον τῇ ἀρετῇ δῆλός ἐστιν ἐξ ὧν γράφει πεποιθώς.
29.9Tehlikeye yaklaşırken Atticus'a yazdığı mektupta talihinin en güzel noktasında bulunduğunu söyler: ya kazanıp Roma halkını özgürlüğe kavuşturacak ya da ölüp kölelikten kurtulacaktı. Başka her şey kendileri için güvenli ve sağlamdı, belirsiz olan tek şey özgür mü yaşayacakları yoksa ölecekleri miydi.
γράφει δὲ πρὸς Ἀττικόν ἤδη τῷ κινδύνῳ πλησιάζων ἐν τῷ καλλίστῳ τῆς τύχης εἶναι τὰ καθʼ αὑτόν ἢ γὰρ νικήσας ἐλευθερώσειν τὸν Ῥωμαίων δῆμον ἢ δουλείας ἀποθανὼν ἀπαλλαγήσεσθαι· καὶ τῶν ἄλλων ἀσφαλῶς αὐτοῖς καὶ βεβαίως ἐχόντων ἓν ἄδηλον εἶναι, πότερον βιώσονται μετʼ ἐλευθερίας ἢ τεθνήξονται.
29.10Marcus Antonius'un ise aptallığının cezasını hak ettiği gibi çektiğini söyler: Brutus'lar, Cassius'lar ve Cato'lar arasında sayılabilecekken kendini Octavius'a yamamıştı.
Μᾶρκον δʼ Ἀντώνιον ἀξίαν φησὶ τῆς ἀνοίας διδόναι δίκην, ὃς ἐν Βρούτοις καὶ Κασσίοις καὶ Κάτωσι συναριθμεῖσθαι δυνάμενος προσθήκην ἑαυτὸν Ὀκταβίῳ δέδωκε·
29.11Şimdi onunla birlikte yenilmezse de az sonra onunla savaşacaktı. Bu sözleriyle geleceği güzelce önceden haber vermiş görünüyor.
κἂν μὴ νῦν ἡττηθῇ μετʼ ἐκείνου, μικρὸν ὕστερον ἐκείνῳ μαχεῖται. ταῦτα μὲν οὖν ἀποθεσπίσαι καλῶς πρὸς τὸ μέλλον ἔοικεν. # Bölüm 30
30.130. Bölüm
O sırada Smyrna'da Brutus, Cassius'un topladığı büyük paradan pay istedi; kendi parasını, bütün iç denizi ellerine geçirecek büyüklükte bir donanma yaptırmakla tüketmişti.
ἐν δὲ τῇΣμύρνῃ τότε τῶν χρημάτων, ἃ πολλὰ συνειλόχει Κάσσιος, ἠξίου μεταλαβεῖν τὰ γὰρ ὄντα κατανηλωκέναι ναυπηγούμενος στόλον τοσοῦτον ᾧ πᾶσαν ὑφʼ ἑαυτοῖς ἕξουσι τὴν ἐντὸς θάλασσαν.
30.2Dostları Cassius'u vermemeye zorladılar: "Senin tutumlu davranıp sakladığın, kıskançlık pahasına topladığın parayı onun alıp halka yaranması, askerlere ihsan etmesi doğru değil" diyorlardı. Yine de ona bütün paranın üçte birini verdi.
οὐκ εἴων μὲν οὖν τὸν Κάσσιον οἱ φίλοι διδόναι, λέγοντες ὡς οὐ δίκαιον, ἃ σὺ φειδόμενος διαφυλάττεις Καὶ φθόνῳ συνάγεις, ἐκεῖνον λαβόντα δημαγωγεῖν Καὶ χαρίζεσθαι τοῖς στρατιώταις· οὐ μὴν ἀλλʼ ἔδωκεν αὐτῷ τρίτον μέρος ἁπάντων.
30.3Sonra her biri kendi işine dönmek üzere yine ayrıldı. Cassius Rhodos'u aldı ve orada yaptıkları pek hoşgörülü olmadı. Oysa girerken kendisine kral ve efendi diye seslenenlere "Ne kralım ne efendi, efendiyi ve kralı öldüren, cezalandıran kişiyim" diye karşılık vermişti. Brutus ise Lykialılardan para ve asker istedi.
καὶ πάλιν διαστάντες ἐπὶ τὰς προσηκούσας ἑκατέρῳ πράξεις, Κάσσιος μὲν ἑλὼν Ῥόδον οὐκ ἐπιεικῶς ἐχρῆτο τοῖς πράγμασι, Καὶ ταῦτα περὶ τὴν εἴσοδον τοῖς προσαγορεύουσιν αὐτὸν βασιλέα Καὶ κύριον ἀποκρινάμενος· οὔτε βασιλεὺς οὔτε κύριος, τοῦ δὲ κυρίου Καὶ βασιλέως φονεὺς Καὶ κολαστής. Βροῦτος δὲ Λυκίους ᾔτει χρήματα Καὶ στρατόν.
30.4Ama halk önderi Naukrates şehirleri ayaklanmaya ikna etti ve Brutus'a geçit vermemek için bazı tepeleri tuttular. Brutus önce yemek yerlerken üzerlerine süvari gönderdi, süvariler altı yüz kişiyi öldürdü.
ἐπεὶ δὲ Ναυκράτης ὁ δημαγωγὸς ἀνέπεισε τὰς πόλεις ἀφίστασθαι Καὶ λόφους τινὰς ὡς εἴρξοντες παρόδου τὸν Βροῦτον κατελάβοντο, πρῶτον μὲν ἀριστοποιουμένοις αὐτοῖς ἐπέπεμψεν ἱππεῖς, ὑφʼ ὧν ἑξακόσιοι διεφθάρησαν,
30.5Sonra yerleri ve kasabaları ele geçirdikçe herkesi fidyesiz serbest bırakıyordu; halkı iyilikle kazanmayı umuyordu.
ἔπειτα τὰ χωρία καὶ πολίχνας λαμβάνων ἀπέλυεν ἄνευ λύτρων ἅπαντας ὡς προσαξόμενος εὐνοίᾳ τὸ ἔθνος.
30.6Ama onlar inatçıydı: uğradıkları zararı öfkeyle karşılıyor, hoşgörü ve insanlığı hor görüyorlardı. Sonunda en savaşçılarını Ksanthos'a sıkıştırdı ve şehri kuşattı.
οἱ δʼ ἦσαν αὐθάδεις, ἃμὲν ἐβλάπτοντο πρὸς ὀργὴν τιθέμενοι, τῆς δʼ ἐπιεικείας καὶ φιλανθρωπίας καταφρονοῦντες, ἄχρι οὗ συνελάσας εἰς Ξάνθον αὐτῶν τοὺς μαχιμωτάτους ἐπολιόρκει.
30.7Şehrin yanından akan nehirde suyun altından yüzerek kaçıyorlardı. Ama nehir geçidinin dibine ağlar indirildi; ağların uçlarına bağlanan çanlar yakalananı hemen haber veriyordu.
τοῦ δὲ ποταμοῦ παρὰ τὴν πόλιν παραρρέοντος ὑπονηχόμενοι διεδίδρασκον. ἡλίσκοντο δὲ δικτύων διὰ πόρου καθιεμένων εἰς βυθόν, ὧν τὰ ἄκρα κώδωσι προσηρτημένοις διεσήμαινεν εὐθὺς τὸν ἐνσχεθέντα.
30.8Ksanthoslular bir gece bazı kuşatma makinelerinin üstüne saldırıp ateş verdiler. Romalılar durumu fark edip onları surlara doğru kapattı; o sırada kuvvetli bir rüzgâr alevi yakındaki evlere sıçratarak mazgallara doğru savurdu. Brutus şehir için korkarak ateşin söndürülmesini, şehre yardım edilmesini emretti.
μηχαναῖς δέ τισι τῶν Ξανθίων νύκτωρ ἐπιδραμόντων Καὶ πῦρ ἐμβαλόντων, ὡς ἀπεκλείσθησαν αἰσθομένων τῶν Ῥωμαίων πρὸς τὸ τεῖχος Καὶ πνεῦμα λαμπρὸν ἀνερρίπιζεν ἐπὶ τὰς ἐπάλξεις τὴν φλόγα τῶν ἐγγὺς οἰκιῶν ἀντιλαμβανομένην, δείσας ὁ Βροῦτος ὑπὲρ τῆς πόλεως ἐκέλευσε κατασβεννύναι Καὶ βοηθεῖν. # Bölüm 31
31.131. Bölüm
Lykialıları birdenbire korkunç, sözle anlatılmaz bir delilik sardı; buna belki en iyi ölüm tutkusu denebilir.
τοὺς δὲ Λυκίους δεινή τις ἐξαίφνης πρὸς ἀπόνοιαν ὁρμὴ καὶ λόγου κρείσσων κατέσχεν, ἣν ἄν τις ἔρωτι θανάτου μάλιστα προσεικάσειεν·
31.2Hür ve köle, çocuklarıyla, karılarıyla, her yaştan insan, alevleri söndürmeye gelen düşmanları surlardan taşlıyor, kendileri kamış, odun, yanacak ne varsa getirip ateşi şehre çekiyor, ona her türlü yakıtı veriyor, her yolla körükleyip besliyorlardı.
οἵ γε μετὰ παίδων καὶ γυναικῶν ἐλεύθεροί τε καὶ δοῦλοι καὶ πᾶσα ἡλικία τοὺς μὲν πολεμίους πρὸς τὴν φλόγα βοηθοῦντας ἀπὸ τῶν τειχῶν ἔβαλλον, αὐτοὶ δὲ κάλαμον καὶ ξύλα καὶ πᾶν ὑπέκκαυμα προσφέροντες ἦγον ἐπὶ τὴν πόλιν τὸ πῦρ, ὀρέγοντες αὐτῷ πᾶσαν ὕλην καὶ πάντα τρόπον ἐξερεθίζοντες καὶ συνεκτρέφοντες.
31.3Alev şehri dört bir yandan sarıp her yanı aydınlatınca Brutus olanlara dayanamadı. Yardım etmek isteyerek dışarıda atıyla dolaşıyor, ellerini Ksanthoslulara uzatıp kendilerini esirgemeleri, şehri kurtarmaları için yalvarıyordu. Ama kimse ona kulak vermiyor, herkes her yoldan canına kıyıyordu; yalnız erkekler ve kadınlar değil,
ὡς δʼἡ φλὸξ ῥυεῖσα καὶ διαζώσασα πανταχόθεν τὴν πόλιν διέλαμψε πολλή, περιπαθῶν ἐπὶ τοῖς γινομένοις ὁ Βροῦτος ἔξωθεν παρίππευε προθυμούμενος βοηθεῖν, καὶ τὰς χεῖρας ὀρέγων τοῖς Ξανθίοις ἐδεῖτο φείδεσθαι καὶ σῴζειν τὴν πόλιν, οὐδενὸς αὐτῷ προσέχοντος, ἀλλὰ πάντα τρόπον ἑαυτοὺς ἀπολλύντων, οὐ μόνον ἀνδρῶν τε καὶ γυναικῶν,
31.4küçük çocuklar bile çığlıklar içinde kimi ateşe atlıyor, kimi surlardan kendini aşağı atıyor, kimi de babalarının kılıçlarına boğazlarını uzatıp "vur" diyordu.
ἀλλὰ καὶ τὰ παιδία τὰ μικρὰ μετὰ κραυγῆς καὶ ἀλαλαγμοῦ τὰ μὲν εἰς τὸ πῦρ ἥλλετο, τὰ δʼ ἄνωθεν ἀπὸ τῶν τειχῶν ἐξετραχήλιζεν αὑτά, τὰ δὲ τοῖς ξίφεσι τῶν πατέρων ὑπέβαλλε τὰς σφαγὰς γυμνοῦντα καὶ κελεύοντα παίειν.
31.5Şehir yok olduktan sonra bir kadın görüldü: ipten sallanıyordu, boynuna ölü bir çocuk bağlıydı ve yanan bir meşaleyle evini tutuşturmuştu.
ὤφθη δὲ τῆς πόλεως διαφθαρείσης γυνή κρεμαμένη μὲν ἐξ ἀγχόνης, παιδίον δὲ νεκρὸν ἐξηρτημένη τοῦ τραχήλου, λαμπάδι δὲ καιομένῃ τὴν οἰκίαν ὑφάπτουσα.
31.6Bu trajik manzarayı görmeye Brutus dayanamadı, duyunca da ağladı. Bir Lykialıyı kurtarabilen her askere ödül vaat etti. Kurtulmaktan kaçamayanların yalnız yüz elli kişi olduğu söylenir.
καὶ τοῦ θεάματος τραγικοῦ φανέντος ἰδεῖν μὲν οὐχ ὑπέμεινεν ὁ Βροῦτος, ἐδάκρυσε δὲ ἀκούσας· καὶ γέρας ἐκήρυξε τῶν στρατιωτῶν ὅστις ἂν δυνηθῇ Λύκιον ἄνδρα περισῶσαι. φασὶ δὲ μόνους ἑκατὸν πεντήκοντα γενέσθαι τοὺς μὴ διαφυγόντας τὸ σωθῆναι.
31.7Böylece Ksanthoslular uzun zaman sonra, sanki yıkımın kaderlerine yazılmış devrini tamamlarcasına, atalarının talihini cesaretleriyle yenilemiş oldular. Çünkü ataları da Pers savaşları sırasında şehirlerini aynı şekilde yakıp kendilerini yok etmişlerdi.
Ξάνθιοι μὲν οὖν διὰ πολλῶν χρόνων ὥσπερ εἱμαρμένην περίοδον διαφθορᾶς ἀποδιδόντες τὴν τῶν προγόνων ἀνενεώσαντο τῇ τόλμῃ τύχην καὶ γὰρ ἐκεῖνοι τὴν πόλιν ὁμοίως ἐπὶ τῶν Περσικῶν κατακαύσαντες ἑαυτοὺς διέφθειραν. # Bölüm 32
32.132. Bölüm
Brutus, Patara şehrinin de kendisine karşı direndiğini görünce aynı delilikten korkarak saldırmaya çekindi, ne yapacağını bilemedi. Patara'lı tutsak kadınlar elindeydi; onları fidyesiz bıraktı.
Βροῦτος δὲ τὴν Παταρέων πόλιν ὁρῶν ἀπισχυριζομένην πρὸς αὐτόν, ὤκνει μὲν ἐπιχειρεῖν καὶ διηπορεῖτο, τὴν αὐτὴν δεδιὼς ἀπόνοιαν, ἔχων δὲ γυναῖκας αὐτῶν αἰχμαλώτους ἀφῆκεν ἄνευ λύτρων.
32.2Bu kadınlar seçkin erkeklerin eşleri ve kızlarıydı. Brutus'un son derece itidalli, son derece adil bir adam olduğunu anlatıp şehirlerini boyun eğip teslim olmaya ikna ettiler.
αἱ δʼἀνδρῶν τε καὶ πατέρων ἐπιφανῶν οὖσαι διηγούμεναι τὸν Βροῦτον, ὡς ἀνὴρ εἴη σωφρονέστατος καὶ δικαιότατος, ἔπεισαν εἶξαι καὶ παραδοῦναι τὴν πόλιν.
32.3Bundan sonra geri kalan herkes ona katılıp kendini teslim etti ve umduklarından çok iyi, anlayışlı bir adamla karşılaştılar.
ἐκ δὲ τούτου καὶ πάντες οἱ λοιποὶ προσεχώρησαν ἐπιτρέψαντες ἑαυτοὺς ἐκείνῳ, τυχόντες δὲ χρηστοῦ καὶ παρʼ ἐλπίδας εὐγνώμονος,
32.4Çünkü aynı sıralarda Cassius, Rhodosluların hepsini ellerindeki altını ve gümüşü vermeye zorlamıştı (bundan sekiz bin talent kadar toplandı), şehri de ayrıca beş yüz talent para cezasına çarptırmıştı. Brutus ise Lykialılardan yüz elli talent aldı, başka hiçbir haksızlık yapmadan İonia'ya hareket etti.
ὅς γε, Κασσίου Ῥοδίους ὑπὸ τὸν αὐτὸν χρόνον ἀναγκάσαντος ἰδίᾳ μὲν ὃν ἐκέκτηντο χρυσὸν καὶ ἄργυρον εἰσενεγκεῖν ἅπαντας (ἐξ οὗσυνήχθη περὶ ὀκτακισχίλια τάλαντα), δημοσίᾳ δὲ τὴν πόλιν ἄλλοις πεντακοσίοις ζημιώσαντος, αὐτὸς ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα τάλαντα Λυκίους πραξάμενος, ἄλλο δὲ οὐδὲν ἀδικήσας, ἀνέζευξεν ἐπʼ Ἰωνίας. # Bölüm 33
33.133. Bölüm
Hak edenleri ödüllendirip cezalandırarak hatırlanmaya değer pek çok şey yaptı, ama kendisinin ve Romalıların en seçkinlerinin en çok sevindiği olayı anlatacağım.
πολλὰ μὲν οὖν ἄξια μνήμης ἔργα καὶ τιμαῖς ἀπεδείξατο καὶ κολάσεσι τῶν ἀξίων ᾧ δʼ αὐτός τε ἥσθη μάλιστα καὶ Ῥωμαίων οἱ κράτιστοι, τοῦτο διηγήσομαι.
33.2Büyük Pompeius, büyük hâkimiyetini kaybedip Caesar'dan kaçarken Pelusion'da Mısır'a yanaştığında, henüz çocuk olan kralın naipleri dostlarıyla toplantı yaptı. Görüşleri aynı değildi: kimi adamı kabul etmek, kimi Mısır'dan uzaklaştırmak istiyordu.
Πομπηΐου Μάγνου προσβαλόντος Αἰγύπτῳ κατὰ Πηλούσιον, ὁπηνίκα τὴν μεγάλην ἀρχὴν ἀποβαλὼν ὑπὸ Καίσαρος ἔφυγεν, οἱ τοῦ βασιλέως ἔτι παιδὸς ὄντος ἐπιτροπεύοντες ἐν βουλῇ μετὰ τῶν φίλων ἦσαν, οὐ κατὰ ταὐτὰ ταῖς γνώμαις φερόμενοι. τοῖς μὲν γὰρ ἐδόκει δέχεσθαι, τοῖς δʼ ἀπωθεῖν Αἰγύπτου τὸν ἄνδρα.
33.3Ama krala parayla retorik öğreten Khioslu Theodotos adında biri, daha iyi adamlar bulunmadığından o sırada meclise alınmıştı. İki tarafın, hem Pompeius'u kabul etmeyi hem de göndermeyi önerenlerin, yanıldığını ileri sürdü.
Θεόδοτος δέ τις Χῖος, ἐπὶ μισθῷ ῥητορικῶν λόγων διδάσκαλος τῷ βασιλεῖ συνών, ἠξιωμένος δὲ τότε τοῦ συνεδρίου διʼ ἐρημίαν ἀνδρῶν βελτιόνων, ἀμφοτέρους διαμαρτάνοντας ἀπέφαινε, καὶ τοὺς ἀναλαβεῖν καὶ τοὺς ἀφεῖναι κελεύοντας τὸν Πομπήϊον·
33.4O durumda işe yarayacak tek şey, onu kabul edip öldürmekti.
ἓν γὰρ εἶναι συμφέρον ἐκ τῶν παρόντων, δεξαμένους ἀποκτεῖναι.
33.5Sözünü bitirirken "Ölü ısırmaz" diye ekledi. Meclis bu görüşe katıldı ve Büyük Pompeius, inanılmaz ve umulmadık olanın bir örneği olarak yere serildi; sofistin övünerek söylediği gibi, bu Theodotos'un belagatinin ve kurnazlığının eseriydi.
καὶ προσεπεῖπε τοῦ λόγου παυόμενος, ὅτι νεκρὸς οὐ δάκνει. προσθεμένου δὲ τῇ γνώμῃ τοῦ συνεδρίου παράδειγμα τῶν ἀπίστων καὶ ἀπροσδοκήτων ἔκειτο Πομπήϊος Μᾶγνος, τῆς Θεοδότου ῥητορείας καὶ δεινότητος ἔργον, ὡς αὐτός ὁ σοφιστὴς ἔλεγε μεγαλαυχούμενος.
33.6Az sonra Caesar gelince ötekiler cezalarını ödeyip kötü adamlar olarak kötü bir şekilde öldüler. Theodotos ise talihten şerefsiz, yoksul, göçebe bir hayat için biraz süre borç almıştı; Asya'yı dolaşan Brutus'un gözünden kaçmadı, yakalanıp cezalandırıldı ve ölümüyle hayatından daha çok ün kazandı.
ὀλίγῳ δʼ ὕστερον ἐπελθόντος Καίσαρος, οἱ μὲν δίκας τιννύοντες ἀπώλλυντο κακοὶ κακῶς, Θεόδοτος δὲ παρὰ τῆς τύχης χρόνον εἰς ἄδοξον καὶ ἄπορον καὶ πλάνητα βίον ἐπιδανεισάμενος τότε Βροῦτον ἐπιόντα τὴν Ἀσίαν οὐκ ἔλαθεν, ἀλλʼ ἀναχθεὶς καὶ κολασθεὶς ὄνομα τοῦ θανάτου πλέον ἔσχεν ἢ τοῦ βίου. # Bölüm 34
34.134. Bölüm
Brutus, Cassius'u Sardes'e çağırdı ve yaklaşırken dostlarıyla birlikte onu karşılamaya çıktı. Bütün ordu silah başında ikisini de imperator diye selamladı.
Κάσσιον δὲ Βροῦτος εἰς Σάρδεις ἐκάλει, καὶ προσιόντι μετὰ τῶν φίλων ἀπήντησε· καὶ πᾶς ὁ στρατὸς ὡπλισμένος αὐτοκράτορας ἀμφοτέρους προσηγόρευσεν.
34.2Büyük işlerde, pek çok dost ve komutan arasında olduğu gibi aralarına şikâyetler ve iftiralar girmişti. Başka bir şey yapmadan, yoldan gelir gelmez bir odaya çekildiler, kapıları kapattılar, yanlarına kimseyi almadılar; önce sitem ettiler, sonra birbirlerini suçlamaya ve eleştirmeye başladılar.
οἷα δʼ ἐν πράγμασι μεγάλοις καὶ φίλοις πολλοῖς καὶ ἡγεμόσιν αἰτιῶν αὐτοῖς πρὸς ἀλλήλους ἐγγενομένων καὶ διαβολῶν, πρὶν ἕτερόν τι ποιεῖν, εὐθὺς ἐκ πορείας καθʼ αὐτούς ἐν οἰκήματι γενόμενοι κεκλεισμένων τῶν θυρῶν καὶ μηδενὸς παρόντος, ἐχρῶντο μέμψεσι πρῶτον, εἶτʼ ἐλέγχοις καὶ κατηγορίαις.
34.3Derken işi gözyaşına, duyguyla açık sözlülüğe döktüler. Dostları bu öfkenin sertliğine ve şiddetine şaştılar, bir şey olmasından korktular, ama içeri girmek yasaktı.
ἐκ δὲτούτου πρὸς δάκρυα καὶ παρρησίαν μετὰ πάθους ἐκφερομένων, θαυμάζοντες οἱ φίλοι τὴν τραχύτητα τῆς ὀργῆς καὶ τὸν τόνον, ἔδεισαν μή τι ἐκ τούτου γένηται· προσελθεῖν δὲ ἀπείρητο.
34.4Marcus Favonius ise Cato'nun tutkunuydu; felsefeyi akıldan çok bir atılganlıkla, deli bir hevesle yapardı. Hizmetçiler önüne geçtiği hâlde içeri, onların yanına yürüdü.
Μᾶρκος δὲ Φαώνιος, ἐραστὴς γεγονὼς Κάτωνος, οὐ λόγῳ μᾶλλον ἢ φορᾷ τινι καὶ πάθει μανικῷ φιλοσοφῶν, ἐβάδιζεν εἴσω πρὸς αὐτούς κωλυόμενος ὑπὸ τῶν οἰκετῶν.
34.5Ama Favonius bir şeye atıldı mı onu tutmak güçtü, her işte şiddetli ve aceleciydi. Roma senatörü olmayı hiçbir şey saymazdı; Kinik açık sözlülüğüyle pek çok kez sertliğini bile yumuşatırdı, çünkü insanlar densizliğini şakayla karşılardı.
ἀλλʼ ἔργον ἦν ἐπιλαβέσθαι Φαωνίου πρὸς ὁτιοῦν ὀρούσαντος· σφοδρὸς γὰρ ἦν ἐν πᾶσι καὶ πρόχειρος, ἐπεὶ τό γε βουλευτὴν εἶναι Ῥωμαίων ἑαυτὸν οὐδενὸς ἄξιον ἡγεῖτο, τῷ δὲ κυνικῷ τῆς παρρησίας πολλάκις ἀφῄρει τὴν χαλεπότητα, καὶ τὸ ἄκαιρον αὐτοῦ μετὰ παιδιᾶς δεχομένων.
34.6O gün de orada bulunanları itip kapıları açtı ve içeri girerek, Homeros'ta Nestor'un söylediği şu dizeleri tiyatrocu bir sesle okudu:
"Ama dinleyin; ikiniz de benden gençsiniz."
Ve devamını getirdi.
βίᾳ δὴ τότε τῶν παρόντων διωσάμενος τὰς θύρας εἰσῆλθε, μετὰ πλάσματος φωνῆς ἔπη περαίνων οἷς τὸν Νέστορα χρώμενον Ὅμηρος πεποίηκεν ἀλλὰ πίθεσθʼ· ἄμφω δὲ νεωτέρω ἐστὸν ἐμεῖο, καὶ τὰ ἑξῆς.
34.7Buna Cassius güldü; Brutus ise onu "sıradan köpek, sahte köpek" diyerek kovdu. Yine de bu olayla aralarındaki kavgaya son verip hemen ayrıldılar.
ἐφʼοἷς ὁ μὲν Κάσσιος ἐγέλασεν, ὁ δὲ Βροῦτος ἐξέβαλεν αὐτόν ἁπλόκυνα καὶ ψευδόκυνα προσαγορεύων. οὐ μὴν ἀλλὰ τότε τοῦτο τῆς πρὸς ἀλλήλους διαφορᾶς ποιησάμενοι πέρας εὐθὺς διελύθησαν.
34.8Cassius bir yemek verdi, Brutus da dostlarını davet etti. Herkes sedirlere uzanmıştı ki Favonius banyosunu yapmış olarak çıkageldi. Brutus onu kimsenin çağırmadığını söyleyip üst sedire götürülmesini emretti, ama Favonius zorla geçip orta sedire yerleşti. İçki sofrası neşeli, zarif, felsefeden de yoksun olmayan bir eğlenceye dönüştü.
καὶ Κασσίου δεῖπνον παρέχοντος ἐκάλει τοὺς φίλους Βροῦτος, ἤδη δὲ κατακειμένων Φαώνιος ἧκε λελουμένος· μαρτυρομένου δὲ Βρούτου μὴ κεκλημένον αὐτόν ἥκειν καὶ κελεύοντος ἀπάγειν ἐπὶ τὴν ἀνωτάτω κλίνην, βίᾳ παρελθὼν εἰς τὴν μέσην κατεκλίθη· καὶ παιδιὰν ὁ πότος ἔσχεν οὐκ ἄχαριν οὐδʼ ἀφιλόσοφον. # Bölüm 35
35.135. Bölüm
Ertesi gün Brutus, eski praetor ve kendisinin güvendiği adam Lucius Pella adlı Romalıyı, Sardesliler onu hırsızlıkla suçlayınca herkesin önünde mahkûm edip haklarından yoksun bıraktı.
τῇ δʼ ὑστεραίᾳ Βροῦτος ἄνδρα Ῥωμαῖον ἐστρατηγηκότα καὶ πεπιστευμένον ὑπʼ αὐτοῦ, Λεύκιον Πέλλαν, Σαρδιανῶν κατηγορούντων ἐπὶ κλοπαῖς δημοσίᾳ καταγνοὺς ἠτίμωσε·
35.2Bu iş Cassius'u fazlasıyla üzdü. Çünkü kendisi birkaç gün önce aynı suçlarla suçlanan iki dostunu özel olarak uyarmış, açıkça serbest bırakmış ve onlarla ilişkisini sürdürmüştü.
καὶ τὸ πρᾶγμα Κάσσιον οὐ μετρίως ἐλύπησεν. αὐτὸς γὰρ ὀλίγαις ἡμέραις ἔμπροσθεν ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ἐλεγχθέντας ἀδικήμασιδύο φίλους ἰδίᾳ νουθετήσας φανερῶς ἀφῆκε καὶ διετέλει χρώμενος.
35.3Bu yüzden Brutus'u, siyaset ve insanlık gerektiren bir zamanda fazla kanuncu ve adil davranmakla suçladı.
ὅθεν ᾐτιᾶτο τὸν Βροῦτον ὡς ἄγαν ὄντα νόμιμον καὶ δίκαιον ἐν καιρῷ πολιτείας δεομένῳ καὶ φιλανθρωπίας.
35.4Brutus da ona Mart iduslarını, Caesar'ı öldürdükleri o günü hatırlamasını söyledi: Caesar'ın kendisi herkesi soyup soğana çevirmiyor, ama bunu yapanların gücü onun elindeydi.
ὁ δὲ τῶν εἰδῶν τῶν Μαρτίων ἐκέλευεν αὐτὸν μνημονεύειν ἐκείνων, ἐν αἷς Καίσαρα ἔκτειναν, οὐκ αὐτὸν ἄγοντα καὶ φέροντα πάντας ἀνθρώπους, ἀλλʼ ἑτέρων δύναμιν ὄντα ταῦτα πρασσόντων·
35.5Öyle ki adaleti ihmal etmek için güzel bir bahane varsa, Caesar'ın dostlarına katlanmak kendi dostlarının haksızlığına göz yummaktan daha iyiydi.
ὡς, εἴτις ἔστι πρόφασις καλὴ μεθʼ ἧς ἀμελεῖται τὸ δίκαιον, ἄμεινον ἦν τοὺς Καίσαρος φίλους ὑπομένειν ἢ τοὺς ἑαυτῶν περιορᾶν ἀδικοῦντας.
35.6"Çünkü öyle olsaydı bize korkaklık damgası vurulurdu, şimdi ise tehlikeler ve zahmetlerle birlikte üstümüze bir de haksızlık damgası yapışıyor." Brutus'un prohairesis'i böyleydi.
ἐκείνοις μὲν γὰρ ἀνανδρίας, ἀδικίας δὲ δόξα μετὰ κινδύνων ἡμῖν καὶ πόνων πρόσεστι. τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ Βρούτου προαίρεσις ἦν. # Bölüm 36
36.136. Bölüm
Asya'dan geçmek üzereyken Brutus'a büyük bir işaret geldiği anlatılır.
ἐπεὶ δὲ διαβαίνειν ἐξ Ἀσίας ἔμελλον, λέγεται τῷ Βρούτῳ μέγα σημεῖον γενέσθαι.
36.2Adam tabiatça uykusuz biriydi; uykusunu alışkanlık ve itidalle kısa bir zamana sıkıştırırdı. Gündüz hiç uyumaz, gece de ancak yapacak bir işi ya da herkes uyurken konuşacak kimsesi kalmayınca uyurdu.
φύσει μέν γάρ ἦν ἐπεγρήγορος ὁ ἀνήρ καὶ τόν ὕπνον εἰς ὀλίγου χρόνου μόριον ἀσκήσει καὶ σωφροσύνῃ συνῆγεν, ἡμέρας μέν οὐδέποτε κοιμώμενος, νύκτωρ δὲ τοσοῦτον ὅσον οὔτε τι πράττειν οὔτε τῳ διαλέγεσθαι, πάντων ἀναπαυομένων, παρεῖχε.
36.3O sırada savaş başlamış, bütün işleri elinde tutuyor, zihni geleceğe gerilmiş durumdaydı. Akşamın erken saatlerinde yemeğin üstüne biraz kestirdikten sonra gecenin kalanını acil işlere ayırıyordu.
τότε δὲ τοῦ πολέμου συνεστῶτος ἐν χερσὶν ἔχων τὰς ὑπὲρ τῶν ὅλων πράξεις, καὶ τεταμένος τῇ φροντίδι πρὸς τὸ μέλλον, ὁπηνίκα πρῶτον ἀφʼ ἑσπέρας ἐπινυστάξειε τοῖς σιτίοις, ἤδη τὸ λοιπὸν ἐχρῆτο τῇ νυκτὶ πρὸς τὰ κατεπείγοντα τῶν πραγμάτων.
36.4Bu işleri halledip düzene koyduğunda, yüzbaşılarla albayların yanına geldiği üçüncü gece nöbetine kadar kitap okurdu.
εἰ δὲ συνέλοι καὶ κατοικονομήσειε τὴν περὶ ταῦτα χρείαν, ἀνεγίνωσκε βιβλίον μέχρι τρίτης φυλακῆς, καθʼ ἣν εἰώθεσαν ἑκατόνταρχοι καὶ χιλίαρχοι φοιτᾶν πρὸς αὐτόν.
36.5Ordusunu Asya'dan geçirmeye hazırlandığı sırada gecenin en karanlık saatiydi, çadırda pek parlak olmayan bir ışık yanıyordu, bütün ordugâh sessizliğe gömülmüştü.
ὡς οὖν ἔμελλεν ἐξ Ἀσίας διαβιβάζειν τὸ στράτευμα, νὺξ μὲν ἦν βαθυτάτη, φῶς δʼ εἶχεν οὐ πάνυ λαμπρὸν ἡ σκηνή, πᾶν δὲ τὸ στρατόπεδον σιωπῇ κατεῖχεν.
36.6Kendi başına bir şey hesaplayıp düşünürken içeri birinin girdiğini hissetti. Girişe baktığında, kendisinin yanında sessizce duran, ürkütücü ve tuhaf bir görünümde, olağanüstü, korkunç bir beden gördü.
ὁ δὲ συλλογιζόμενός τι καὶ σκοπῶν πρὸς ἑαυτόν ἔδοξεν αἰσθέσθαι τινὸς εἰσιόντος, ἀποβλέψας δὲ πρὸς τὴν εἴσοδον ὁρᾷ δεινὴν καὶ ἀλλόκοτον ὄψιν ἐκφύλου σώματος καὶ φοβεροῦ, σιωπῇ παρεστῶτος αὐτῷ.
36.7Cesaretini toplayıp "Sen insanlardan mısın, tanrılardan mı, kimsin, ne istiyorsun da yanıma geldin?" diye sordu. Hayalet ona alçak sesle karşılık verdi: "Ben senin kötü daimōn'unum Brutus. Beni Philippi'de göreceksin." Brutus da sarsılmadan "Göreceğim" dedi.
τολμήσας δὲ ἐρέσθαι, τίς ποτʼ ὢν, εἶπεν, ἀνθρώπων ἢ θεῶν, ἢ τί βουλόμενος ἥκεις ὡς ἡμᾶς; ὑποφθέγγεται δʼ αὐτῷ τὸ φάσμα· ὁ σὸς, ὦ Βροῦτε, δαίμων κακός· ὄψει δέ με περὶ Φιλίππους. καὶ ὁ Βροῦτος οὐ διαταραχθεὶς, ὄψομαι, εἶπεν. # Bölüm 37
37.137. Bölüm
Hayalet kaybolunca hizmetçilerini çağırdı; onlar hiçbir ses duymadıklarını, hiçbir şey görmediklerini söylediler. O gece uyumadı. Sabah olunca Cassius'a gidip gördüğünü anlattı.
ἀφανισθέντος δʼ αὐτοῦ τοὺς παῖδας ἐκάλει· μήτε δʼ ἀκοῦσαί τινα φωνὴν μήτʼ ἰδεῖν ὄψιν φασκόντων, τότε μὲν ἐπηγρύπνησεν· ἅμα δʼ ἡμέρᾳ τραπόμενος πρὸς Κάσσιον ἔφραζε τὴν ὄψιν.
37.2Epikuros'un öğretisini benimseyen ve bu konularda Brutus'la tartışmaya alışkın olan Cassius şöyle dedi: "Bizim öğretimize göre Brutus, her yaşadığımız ve gördüğümüz şey gerçek değildir. His akışkan, aldatıcı bir şeydir; zihin ise onu hiç yoktan her biçime sokup değiştirmekte daha da çeviktir.
ὁ δὲ τοῖς Ἐπικούρου λόγοις χρώμενος καὶ περὶ τούτων ἔθος ἔχων διαφέρεσθαι πρὸς τὸν Βροῦτον, ἡμέτερος οὗτος, εἶπεν, ὦ Βροῦτε, λόγος, ὡς οὐ πάντα πάσχομεν ἀληθῶς οὐδʼ ὁρῶμεν,ἀλλʼ ὑγρὸν μέν τι χρῆμα καὶ ἀπατηλὸν ἡ αἴσθησις, ἔτι δʼ ὀξυτέρα ἡ διάνοια κινεῖν αὑτὸ καὶ μεταβάλλειν ἀπʼ οὐδενὸς ὑπάρχοντος ἐπὶ πᾶσαν ἰδέαν.
37.3Çünkü izlenim bal mumuna benzer; ama şekil verenle şekil alanın aynı olduğu insan psykhē'si için kendini süslemek, kendi kendine biçim vermek pek kolaydır.
κηρῷ μὲν γὰρ ἔοικεν ἡ τύπωσις, ψυχῇ δʼ ἀνθρώπου, τὸ πλαττόμενον καὶ τὸ πλάττον ἐχούσῃ τὸ αὐτό, ῥᾷστα ποικίλλειν αὑτὴν καὶ σχηματίζειν διʼ ἑαυτῆς ὑπάρχει.
37.4Bunu uykudaki düşlerin değişimleri gösterir: hayal gücü küçük bir başlangıçtan yola çıkarak her türlü hâle ve görüntüye girer. Tabiatı gereği sürekli hareket hâlindedir.
δηλοῦσι δὲ αἱ κατὰ τοὺς ὕπνους τροπαὶ τῶν ὀνείρων, ἃς τρέπεται τὸ φανταστικόν ἐξ ἀρχῆς βραχείας παντοδαπὰ καὶ πάθη καὶ εἴδωλα γινόμενον. κινεῖσθαι δʼ ἀεὶ πέφυκε·
37.5Hareketi de bir tür tasavvur ya da düşüncedir. Sende ise tabiatıyla bir de beden yorgunluğu zihni sarsıp saptırıyor.
κίνησις δʼ αὐτῷ φαντασία τις ἢ νόησις. σοὶ δὲ καὶ τὸ σῶμα ταλαιπωρούμενον φύσει τὴν διάνοιαν αἰωρεῖ καὶ παρατρέπει.
37.6Daimōn'ların var olduğu inandırıcı değildir; var olsalar bile insan biçimleri, sesleri ya da bize ulaşan güçleri olamaz. Oysa olmasını isterdim, çünkü o zaman yalnız silahlara, atlara ve bu kadar gemiye değil, en kutsal ve en güzel işlerin önderleri olarak tanrıların yardımına da güvenirdik." Cassius bu sözlerle Brutus'u yatıştırdı.
δαίμονας δʼ οὔτʼ εἶναι πιθανόν οὔτε ὄντας ἀνθρώπων ἔχειν εἶδος ἢ φωνὴν ἢ δύναμιν εἰς ἡμᾶς διήκουσαν· ὡς ἔγωγʼ ἂν ἐβουλόμην, ἵνα μὴ μόνον ὅπλοις καὶ ἵπποις καὶ ναυσὶ τοσαύταις, ἀλλὰ καὶ θεῶν ἀρωγαῖς ἐπεθαρροῦμεν, ὁσιωτάτων ἔργων καὶ καλλίστων ἡγεμόνες ὄντες. τοιούτοις μὲν ὁ Κάσσιος ἐπράϋνε λόγοις τὸν Βροῦτον.
37.7Askerler gemilere binerken ilk sancakların üstüne iki kartal kondu, onlarla birlikte geçtiler ve askerlerin beslemesiyle Philippi'ye kadar eşlik ettiler. Orada savaştan bir gün önce uçup gittiler.
ἐμβαινόντων δὲ τῶν στρατιωτῶν ἐπὶ τὰς πρώτας σημαίας ἀετοὶ δύο συγκατασκήψαντες ὁμοῦ συνδιεκομίζοντο, καὶ παρηκολούθουν ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν τρεφόμενοι μέχρι Φιλίππων, ἐκεῖ δʼ ἡμέρᾳ μιᾷ πρὸ τῆς μάχης ᾤχοντο ἀποπτάμενοι. # Bölüm 38
38.138. Bölüm
Brutus yol üzerindeki halkların çoğunu zaten boyun eğdirmişti. Atlanmış bir şehir ya da hükümdar varsa, hepsini de yanlarına çekerek Thasos'un karşısındaki denize kadar ilerlediler.
τὰ μὲν οὖν πλεῖστα τῶν ἐν ποσὶν ἐθνῶν ἐτύγχανεν ὁ Βροῦτος ὑπήκοα πεποιημένος. εἰ δέ τις ἢ πόλις ἢ δυνάστης παρεῖτο, τότε πάντας προσαγόμενοι μέχρι τῆς κατὰ Θάσον θαλάσσης προῆλθον.
38.2Orada Norbanus ve yanındakiler Stena denen yerde ve Symbolon çevresinde ordugâh kurmuştu. Etraflarından dolanıp onları oradan çekilmeye, yerleri bırakmaya zorladılar.
ἐκεῖ δὲ τῶν περὶ Νορβανὸν ἐν τοῖς Στενοῖς λεγομένοις καὶ περὶ τὸ Σύμβολον στρατοπεδευόντων, περιελθόντες αὐτοὺς ἠνάγκασαν ἀποστῆναι καὶ προέσθαι τὰ χωρία.
38.3Caesar hastalık yüzünden geride kaldığı için ordularını da neredeyse ele geçireceklerdi, ama Antonius öyle şaşılacak bir hızla yardıma geldi ki Brutus ile arkadaşları buna inanamadılar.
μικροῦ δὲ καὶ τὴν δύναμιν αὐτῶν λαβεῖν ἐδέησαν, ὑπολειπομένου διὰ νόσον Καίσαρος, εἰ μὴ προσεβοήθησεν Ἀντώνιος ὀξύτητι θαυμαστῇ χρησάμενος, ὥστʼ ἀπιστεῖν τοὺς περὶ Βροῦτον.
38.4Caesar on gün sonra geldi ve Brutus'un karşısına ordugâh kurdu; Antonius da Cassius'un karşısına.
ἦλθε δὲ Καῖσαρ ὕστερον ἡμέραις δέκα, καὶ κατεστρατοπέδευσεν ἐναντίον Βρούτου, Κασσίου δὲ Ἀντώνιος.
38.5İki ordugâh arasındaki ovaya Romalılar Philippi Ovası der. O zaman Romalıların en büyük kuvvetleri orada karşı karşıya geldi. Sayıca Caesar'ın ordusundan epeyce azdılar, ama Brutus'un ordusu silahlarının süsü ve parlaklığıyla göz kamaştırıyordu.
τὰ δʼ ἐν μέσῳ τῶν στρατοπέδων πεδία Ῥωμαῖοι κάμπους Φιλίππους καλοῦσι· καὶ μέγισται τότε Ῥωμαίων δυνάμεις ἀλλήλαις συνεφέροντο. πλήθει μὲν οὖν οὐ παρʼ ὀλίγον ἐλείποντο τῶν περὶ Καίσαρα, κόσμῳ δʼ ὅπλων καὶ λαμπρότητι θαυμαστὸν ἐξεφάνη τὸ Βρούτου στράτευμα.
38.6Silahlarının çoğunda bol bol altın ve gümüş vardı. Oysa başka konularda Brutus komutanlarını itidalli, ölçülü bir yaşama alıştırırdı.
χρυσὸς γὰρ ἦν αὐτοῖς τὰ πλεῖστα τῶν ὅπλων καὶ ἄργυρος ἀφειδῶς καταχορηγηθείς, καίπερ εἰς τἆλλα τοῦ Βρούτου σώφρονι διαίτῃ καὶ κεκολασμένῃ χρῆσθαι τοὺς ἡγεμόνας ἐθίζοντος.
38.7Ama elde ve üzerindeki zenginliğin, şöhret düşkünlerine özgüven verdiğini, açgözlüleri ise silahlarına mülk gibi sarılacakları için daha savaşçı yaptığını düşünüyordu.
τὸν δʼ ἐν χερσὶ καὶ περὶ τὸ σῶμα πλοῦτον ᾤετό τι καὶ φρονήματος παρέχειν τοῖς φιλοτιμοτέροις, τοὺς δὲ φιλοκερδεῖς καὶ μαχιμωτέρους ποιεῖν, ὥσπερ κτημάτων τῶν ὅπλων περιεχομένους. # Bölüm 39
39.139. Bölüm
Caesar'ın adamları istihkâmın içinde arınma töreni yaptılar ve kurban için adam başına biraz tahıl ile beş drahmi dağıttılar.
οἱμὲν οὖν περὶ Καίσαρα καθαρμὸν ἐν τῷ χάρακι ποιησάμενοι, μικρόν τι σίτου καί δραχμὰς κατʼ ἄνδρα πέντε διένειμαν εἷς θυσίαν,
39.2Brutus'un adamları ise onların bu yoksulluğunu ya da cimriliğini küçümsediler. Önce âdet olduğu üzere orduyu açıkta arındırdılar, sonra bölüklere bol miktarda kurbanlık hayvan, her askere elli drahmi dağıttılar ve ordunun sevgisinde ve coşkusunda üstün geldiler.
οἱ δὲ περὶ Βροῦτον καταγνόντες αὐτῶν τῆς ἀπορίας ἢ μικρολογίας, πρῶτον μὲν ἐν ὑπαίθρῳ τὸν στρατὸν, ὥσπερ ἔθος ἐστὶν, ἐκάθηραν, ἔπειθʼ ἱερείων πλήθη κατὰ λόχους καί δραχμὰς ἑκάστῳ πεντήκοντα διαδόντες, εὐνοίᾳ καί προθυμίᾳ τῆς δυνάμεωςπλέον εἶχον.
39.3Bununla birlikte arınma sırasında Cassius'un gözünde kötü bir işaret belirdi: lictor çelengini ona ters getirmişti.
οὐ μὴν ἀλλὰ σημεῖον ἐν τῷ καθαρμῷ μοχθηρὸν ἔδοξε Κασσίῳ γενέσθαι, τὸν γὰρ στέφανον αὐτῷ κατεστραμμένον ὁ ῥαβδοῦχος προσήνεγκε.
39.4Daha önce de bir gösteri ve alayda taşınan Cassius'un altın Nike heykelinin, taşıyan kişi kayınca düştüğü anlatılır.
λέγεται δὲ καί πρότερον ἐν θέᾳ τινὶ καί πομπῇ χρυσῆν Κασσίου Νίκην διαφερομένηνπεσεῖν, ὀλισθόντος τοῦ φέροντος.
39.5Üstelik her gün ordugâhın üzerinde pek çok leş kuşu görünüyor, istihkâmın içinde bir yerin çevresinde arı kümeleri toplanıyordu.
ἔτι δʼ ὄρνεά τε σαρκοφάγα πολλὰ καθʼ ἡμέραν ἐπεφαίνετο τῷ στρατοπέδῳ, καί μελισσῶν ὤφθησαν ἑσμοὶ συνιστάμενοι περὶ τόπον τινὰ τοῦ χάρακος ἐντός,
39.6Kâhinler o yeri dışarıda bıraktılar; böylece Cassius'u bile Epikurosçu inancından yavaş yavaş uzaklaştırmaya başlayan, askerleri ise büsbütün esir alan batıl inancı yatıştırmaya çalıştılar.
ὃν ἐξέκλεισαν οἱ μάντεις ἀφοσιούμενοι τὴν δεισιδαιμονίαν ἀτρέμα καί τόν Κάσσιον αὑτὸν ὑποφέρουσαν ἐκ τῶν Ἐπικούρου λόγων, τοὺς δὲ στρατιώτας παντάπασι δεδουλωμένην.
39.7Bu yüzden Cassius o an için savaşla sonuç almaya istekli değildi; parası bol, ama silah ve asker sayısı az olan kendi tarafı için savaşı zamana yaymayı uygun görüyordu.
ὅθεν οὐδʼ ἦν πρόθυμος διὰ μάχης ἐν τῷ παρόντι γενέσθαι τὴν κρίσιν, ἀλλὰ τρίβειν ἠξίου χρόνῳ τόν πόλεμον, ἐρρωμένους χρήμασιν, ὅπλων δὲ καί σωμάτων πλήθει λειπομένους.
39.8Brutus ise daha önce de en kısa zamanda savaşın sonucunu görüp ya vatana özgürlüğünü geri vermek ya da masraflar, askerlik ve emirlerle bunalan bütün insanları kötülüklerden kurtarmak istiyordu. Şimdi de süvarilerinin ön çarpışmalarda ve hafif saldırılarda başarılı olduğunu, üstün geldiğini görerek kendine güveni arttı.
Βροῦτος δὲ καί πρότερον ἔσπευδε τῷ ταχίστῳ τῶν κινδύνων διακριθεὶς ἢ τῇ πατρίδι τὴν ἐλευθερίαν ἀναλαβεῖν ἢ πάντας ἀνθρώπους ἐνοχλουμένους δαπάναις καί στρατείαις καί προστάγμασιν ἀπαλλάξαι κακῶν, καί τότε τοὺς περὶ αὑτὸν ἱππεῖς ὁρῶν ἐν τοῖς προάγωσι καί ταῖς ἁψιμαχίαις εὐημεροῦντας καί κρατοῦντας ἐξῆρτο τὸ φρόνημα·
39.9Düşmana yapılan bazı kaçışlar ve başkaları hakkındaki suçlamalar, şüpheler de Cassius'un dostlarının çoğunu mecliste Brutus'un tarafına geçirdi.
καί τινες αὐτομολίαι γενόμεναι πρὸς τοὺς πολεμίους καί διαβολαὶ καθʼ ἑτέρων καί ὑπόνοιαι πολλοὺς τῶν Κασσίου φίλων μετέστησαν ἐν τῷ συνεδρίῳ πρὸς Βροῦτον.
39.10Brutus'un dostlarından Atillius karşı çıkıp hiç değilse kışı beklemeyi önerdi. Brutus ona bir yıl sonra ne bakımdan daha iyi durumda olacağını sorunca "Başka bir şey olmasa da daha uzun yaşamış olurum" dedi.
εἷς δὲ τῶν Βρούτου φίλων Ἀτίλλιος ἠναντιοῦτο, τόν γε χειμῶνα περιμεῖναι κελεύων. ἐρομένου δὲ τοῦ Βρούτου τινὶβελτίων ἔσεσθαι νομίζει μετʼ ἐνιαυτόν, εἰ μηδὲν, εἶπεν, ἄλλο, πλείω βιώσομαι χρόνον.
39.11Buna Cassius sinirlendi, Atillius ötekilerin de hiç hoşuna gitmedi. Ertesi gün savaşmaya karar verildi.
πρὸς τοῦτο Κάσσιος ἐδυσχέρανε, καί τοῖς ἄλλοις προσέκρουσεν οὐ μετρίως ὁ Ἀτίλλιος. ἐδέδοκτο δὴ μάχεσθαι τῇ ὑστεραίᾳ. # Bölüm 40
40.140. Bölüm
Brutus yemekte güzel umutlar içinde ve felsefi düşüncelerle dinleniyordu. Cassius ise, Messala'nın anlattığına göre, yanına birkaç yakınını alarak yalnız yemek yedi. Düşünceli ve sessiz görünüyordu, oysa tabiatı böyle değildi.
καὶ Βροῦτος μὲν ἐν ἐλπίσι καλαῖς καὶ λογισμοῖς φιλοσόφοις γενόμενος παρὰ τὸ δεῖπνον ἀνεπαύετο· Κάσσιον δὲ Μεσσάλας φησὶ δειπνεῖν τε καθʼ ἑαυτόν ὀλίγους τῶν συνήθων παραλαβόντα, καὶ σύννουν ὁρᾶσθαι καὶ σιωπηλόν, οὐ φύσει τοιοῦτον ὄντα·
40.2Yemek bitince Messala'nın elini sıkıca tuttu ve dostça davrandığı zamanlarda âdeti olduğu gibi Yunanca şöyle dedi:
παυσαμένου δὲ τοῦ δείπνου λαβόμενον τῆς χειρὸς αὐτοῦ σφόδρα τοσοῦτον εἰπεῖν, ὥσπερ εἰώθει φιλοφρονούμενος, Ἑλληνικῇ φωνῇ·
40.3"Messala, seni şahit tutuyorum: Büyük Pompeius'un başına gelen benim de başıma geliyor, vatanın kaderini tek bir savaşa bağlamak zorunda kalıyorum. Ama yüreğimizi ferah tutalım, Tykhe'ye güvenelim. Kötü karar versek de ona güvenmemek doğru olmaz."
μαρτύρομαί σε,Μεσσάλα, ταὐτὰ Πομπηΐῳ Μάγνῳ πάσχειν, ἀναγκαζόμενος διὰ μιᾶς μάχης ἀναρρῖψαι τὸν περὶ τῆς πατρίδος κύβον. ἀγαθὴν μέντοι ψυχὴν ἔχωμεν εἰς τὴν Τύχην ἀφορῶντες, κἂν βουλευσώμεθα κακῶς, ἀπιστεῖν οὐ δίκαιον.
40.4Messala, Cassius'un bunları söyledikten sonra onunla son kez vedalaştığını anlatır; ertesi gün Cassius'un doğum günü olduğu için onu akşam yemeğine çağırmıştı.
ταῦτα εἰπόντα φησὶν ό Μεσσάλας τελευταῖα πρὸς αὐτὸν ἀσπάσασθαι τὸν Κάσσιον εἶναι δὲ κεκλημένος εἰς τὴν ὑστεραίαν ἐπὶ δεῖπνον ὑπʼ αὐτοῦ γενέθλιον οὖσαν.
40.5Gün ağarırken Brutus'un ve Cassius'un istihkâmına savaş işareti olarak kırmızı bir tunik asıldı. İkisi de ordugâhların ortasında buluştu ve Cassius şöyle dedi:
ἅμα δʼ ἡμέρᾳ προὔκειτο μὲν τῷ Βρούτου χάρακι καὶ τῷ Κασσίου σύμβολον ἀγῶνος φοινικοῦς χιτών, αὐτοὶ δὲ συνῆλθον εἰς τὸ μέσον τῶν στρατοπέδων καὶ λέγει Κάσσιος·
40.6"Dilerim Brutus, zafer kazanır, ömrümüz boyunca iyi günlerde birlikte oluruz. Ama insan işlerinin en büyükleri en belirsizleridir; savaş beklediğimizin tersine sonuçlanırsa bir daha birbirimizi görmek kolay olmaz. Kaçmak ve ölmek konusunda ne düşünüyorsun?"
εἴημὲν, ὦ Βροῦτε, νικᾶν καὶ συνεῖναι τὸν πάντα χρόνον ἀλλήλοις εὖ πράξαντας· ἐπεὶ δὲ τὰ μέγιστα τῶν ἀνθρωπίνων ἀδηλότατα, καὶ τῆς μάχης παρὰ γνώμην κριθείσης οὐ ῥᾴδιον αὖθις ἀλλήλους ἰδεῖν,τί γινώσκεις περὶ φυγῆς καὶ τελευτῆς;
40.7Brutus şu cevabı verdi: "Cassius, gençken, işlerden anlamazken, nasıl oldu bilmem, felsefede büyük bir söz etmiştim. Kendini öldüren Cato'yu suçlamış, daimōn'a boyun eğmemenin, başa geleni korkusuzca karşılayıp kaçmanın dine aykırı ve erkeğe yakışmaz olduğunu söylemiştim.
καὶ ὁ Βροῦτος ἀπεκρίνατο· νέος ὢν ἐγὼ, Κάσσιε, καὶ πραγμάτων ἄπειρος, οὐκ οἶδʼ ὅπως ἐν φιλοσοφίᾳ λόγον ἀφῆκα μέγαν. ᾐτιασάμην Κάτωνα διαχρησάμενον ἑαυτόν, ὡς οὐχ ὅσιον οὐδʼ ἀνδρὸς ἔργον ὑποχωρεῖν τῷ δαίμονι καὶ μὴ δέχεσθαι τὸ συμπῖπτον ἀδεῶς, ἀλλʼ ἀποδιδράσκειν.
40.8Ama şimdi talihin içinde başka biri oldum. Tanrı şu anki işleri iyi yönetmezse başka umutlar ve hazırlıklar aramayacağım, Tykhe'yi övüp gideceğim: Mart iduslarında hayatımı vatana verdim, ondan sonra başka bir hayatı onun sayesinde özgür ve şanlı yaşadım."
νυνὶ δʼ ἀλλοῖος ἐν ταῖς τύχαις γίνομαι· καὶ θεοῦ καλῶς τὰ παρόντα μὴ βραβεύσαντος οὐ δέομαι πάλιν ἄλλας ἐλπίδας ἐξελέγχειν καὶ παρασκευάς, ἀλλʼ ἀπαλλάξομαι τὴν Τύχην ἐπαινῶν· Μαρτίαις εἰδοῖς δοὺς τῇ πατρίδι τὸν ἐμαυτοῦ βίον ἄλλον ἔζησα διʼ ἐκείνην ἐλεύθερον καὶ ἔνδοξον.
40.9Bunun üzerine Cassius gülümsedi, Brutus'u kucakladı ve "Bu düşüncelerle düşmana gidelim" dedi; "ya kazanacağız ya da kazananlardan korkmayacağız."
ἐπὶ τούτοις Κάσσιος ἐμειδίασε καὶ τὸν Βροῦτον ἀσπασάμενος, ταῦτα, ἔφη, φρονοῦντες ἴωμεν ἐπὶ τοὺς πολεμίους, ἢ γὰρ νικήσομεν ἢ νικῶντας οὐ φοβηθησόμεθα.
40.10Ardından dostlarının yanında savaş düzenini konuştular. Brutus, deneyimi ve yaşı nedeniyle daha çok Cassius'a yakışan sağ kanadı bizzat yönetmek istedi.
μετὰ ταῦτα περὶ τάξεως αὐτοῖς λόγος ἐγένετο τῶν φίλων παρόντων, καὶ Βροῦτος ᾐτεῖτο Κάσσιον αὐτὸς ἡγεῖσθαι τοῦ δεξιοῦ κέρατος, ὃ διʼ ἐμπειρίαν καὶ ἡλικίαν μᾶλλον ᾤοντο Κασσίῳ προσήκειν.
40.11Cassius bunu da verdi ve en savaşçı lejyonu elinde tutan Messala'ya sağ kanatta yer almasını emretti.
οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦτο Κάσσιος ἔδωκε, καὶ τῶν ταγμάτων τὸ μαχιμώτατον ἔχοντα Μεσσάλαν ἐκέλευσεν ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ καταστῆναι.
40.12Brutus hemen göz alıcı biçimde süslenmiş süvarilerini çıkardı, piyadeyi de aynı hızla yerleştirdi.
καὶ Βροῦτος εὐθὺς ἐξῆγε τοὺς ἱππεῖς κεκοσμημένους διαπρεπῶς, καὶ τὸ πεζὸν οὐ σχολαίτερον παρενέβαλλεν. # Bölüm 41
41.141. Bölüm
Bu sırada Antonius ve adamları, ordugâhlarının çevresindeki bataklıklardan ovaya hendekler açıyor, Cassius'un denize giden yollarını kesiyorlardı.
ἔτυχον δʼ οἱ περὶ Ἀντώνιον ἀπὸ τῶν ἑλῶν, οἷς περιεστρατοπέδευον, ἐμβάλλοντες τάφρους εἰς τὸ πεδίον καὶ τὰς ἐπὶ θάλασσαν ὁδοὺς τοῦ Κασσίου περικόπτοντες.
41.2Caesar pusuda bekliyordu; daha doğrusu kendisi hastalıktan orada değildi, ama ordusu vardı. Düşmanların tam bir savaşa girmeyeceğini, yalnız işlere karşı çıkış yapacaklarını, hafif oklarla ve gürültüyle kazanları rahatsız edeceklerini umuyorlardı.
ἐφήδρευε δὲ Καῖσαρ, οὐ παρὼν αὐτὸς διʼ ἀσθένειαν, ἀλλʼ ἡ δύναμις, οὐ πάνυ μαχεῖσθαι προσδοκῶσα τοὺς πολεμίους, ἀλλὰ μόνον ἐκδρομαῖς χρῆσθαι πρὸς τὰ ἔργα καὶ βέλεσιν ἐλαφροῖς καὶ θορύβοις τοὺς ὀρύσσοντας ἐπιταράσσειν·
41.3Karşılarındakilere dikkat etmiyorlar, hendeklerin yanından gelen, ne olduğu belirsiz ve gittikçe yaklaşan bağırışlara şaşıyorlardı.
καὶ τοῖς ἀντιτεταγμένοις οὐ προσέχοντες ἐθαύμαζον τὴν περὶ τὰς τάφρους κραυγήν ἄσημον οὖσαν καὶ πολλὴν προσφερομένην.
41.4Bu arada Brutus'tan komutanlara üzerinde parola yazılı küçük levhalar gidiyor, kendisi de at üstünde lejyonların önünden geçip onları yüreklendiriyordu. Paroladan ancak birkaçı haberdar olabildi; çoğu beklemeden tek bir hamle ve savaş narasıyla düşmana atıldı.
ἐν τούτῳ γραμματείων τε παρὰ Βρούτου τοῖς ἡγεμόσι φοιτώντων, ἐν οἷς ἦν τὸ σύνθημα γεγραμμένον, αὐτοῦ τε παρεξιόντος ἵππῳ τὰ τάγματα καὶ παραθαρρύνοντος, ὀλίγοι μὲν ἔφθασαν ἀκοῦσαι τὸ σύνθημα παρεγγυώμενον, οἱ δὲ πλεῖστοι μὴ προσμείναντες ὁρμῇ μιᾷ καὶ ἀλαλαγμῷπροσεφέροντο τοῖς πολεμίοις.
41.5Bu düzensizlik yüzünden lejyonlar bozulup birbirinden koptu. Önce Messala'nın lejyonu, sonra ona bağlı olanlar Caesar'ın sol kanadının yanından geçti.
γενομένης δὲ διʼ ἀταξίαν ταύτην ἀνωμαλίας καὶ διασπασμοῦ τῶν ταγμάτων τὸ Μεσσάλα πρῶτον, εἶτα τὰ συνεζευγμένα παρήλλαττε τὸ Καίσαρος ἀριστερόν·
41.6En uçtakilere kısaca dokunup pek az kişi öldürdükten sonra kanadı aşıp ordugâha daldılar.
καὶ βραχέα τῶν ἐσχάτων θιγόντες καὶ καταβαλόντες οὐ πολλούς, ἀλλʼ ὑπερκεράσαντες, ἐμπίπτουσιν εἰς τὸ στρατόπεδον.
41.7Caesar, kendi anılarında anlattığına göre, dostlarından Marcus Artorius uykusunda Caesar'ın istihkâmdan çıkıp başka yere gitmesini emreden bir görüntü gördüğü için az önce oradan götürülmüştü, ama öldüğü sanıldı.
καὶ Καῖσαρ μέν, ὡς αὐτὸς ἐν τοῖς ὑπομνήμασιν ἱστορεῖ, τῶν φίλων τινὸς Ἀρτωρίου Μάρκου καθʼ ὕπνον ἰδόντος ὄψιν κελεύουσαν ἐκστῆναι Καίσαρα καὶ μετελθεῖν ἐκ τοῦ χάρακος, ἔφθασε μικρὸν ὑπεκκομισθεὶς ἔδοξέ τε τεθνάναι.
41.8Boş sedyesini mızrak ve ciritlerle delik deşik ettiler. Ordugâhta yakalananlar katledildi; yeni gelmiş iki bin Lakedaimonyalı yardımcı da kılıçtan geçirildi.
τὸ γὰρ φορεῖον κενὸν ἀκοντίοις καὶ ὑσσοῖς βάλλοντες διήλασαν. ἦν δὲ φόνος ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῶν ἁλισκομένων, καὶ δισχίλιοι Λακεδαιμονίων ἥκοντες ἐπίκουροι νεωστὶ συγκατεκόπησαν. # Bölüm 42
42.142. Bölüm
Caesar'ın adamlarını kuşatmadan doğrudan onlarla çarpışanlar, karışıklık içindeki düşmanı kolayca püskürttü, üç lejyonu yok etti ve zaferin hızıyla kaçanlarla birlikte ordugâha daldı; Brutus da yanlarındaydı.
οἱ δὲ μὴκυκλωσάμενοι τοὺς Καίσαρος, ἀλλὰ συμπεσόντες, ῥᾳδίως μὲν ἀπἐτρέψαντο τεταραγμένους, καὶ διέφθειραν ἐν χερσὶν τρία τάγματα, καὶ συνεισέπεσον εἰς τὸ στρατόπεδον τοῖς φεύγουσιν ὑπὸ ῥύμης τοῦ κρατεῖν συνενεχθέντες, μεθʼ ἑαυτῶν ἔχοντες τὸν Βροῦτον·
42.2Kazananların göremediği şeyi ise fırsat yenilenlere gösterdi. Sağ kanadı kovalamak için ayrılan karşı saftaki açık ve yarılmış yerlere yüklendiler. Merkezi yerinden sökemediler, büyük bir savaşla tutuldular; ama sol kanadı, düzensizliği ve olup bitenden habersizliği sayesinde bozguna uğrattılar, istihkâma kadar kovalayıp orayı yağmaladılar. İki imperator da orada değildi.
ὃ δʼ οὐ συνεῖδον οἱ νικῶντες ἐδείκνυε τοῖς ἡττημένοις ὁ καιρός. εἰς γὰρ τὰ γυμνὰ καὶ παραρρηγνύμενα τῆς ἐναντίας φάλαγγος, ᾗ τὸ δεξιὸν ἀπεσπάσθη πρὸς τὴν δίωξιν, ὠσάμενοι τὸ μὲν μέσον οὐκ ἐξέωσαν, ἀλλʼ ἀγῶνι μεγάλῳ συνείχοντο, τὸ δʼ εὐώνυμον ἀταξίᾳ καὶ ἀγνοίᾳ τῶν γενομένων ἐτρέψαντο καὶ καταδιώξαντες εἰς τὸν χάρακα διεπόρθουν οὐδετέρου τῶν αὐτοκρατόρων παρόντος.
42.3Antonius, söylendiğine göre, başlangıçta saldırıdan kaçıp bataklığa çekilmişti; istihkâmdan düşen Caesar ise hiçbir yerde görünmüyordu. Bazı kişiler, onu öldürdüklerini söyleyerek Brutus'a kanlı kılıçlarını gösterdiler, görünüşünü ve yaşını tarif ettiler.
Ἀντώνιός τε γὰρ, ὥς φασιν, ἐκκλίνας ἐν ἀρχῇ τὴν ἔφοδον εἰς τὸ ἕλος ἀνεχώρησε, καὶ Καῖσαρ οὐδαμοῦ φανερὸς ἦν ἐκπεσὼν τοῦ χάρακος, ἀλλὰ Βρούτῳ τινὲς ὡς ἀνῃρηκότες αὐτὸν ἐπεδείκνυον ᾑμαγμένα τὰ ξίφη, φράζοντες ἰδέαν ἣν εἶχε καὶ ἡλικίαν.
42.4Artık merkez de karşısındakileri büyük bir katliamla geri itmişti. Brutus'un her bakımdan kazandığı, Cassius'un da her bakımdan yenildiği görünüyordu.
ἤδη δὲ τὸ μέσον ἐξεώκει φόνῳ πολλῷ τοὺς ἀντιτεταγμένους, καὶ παντελῶς ἐδόκει κρατεῖν ὁ Βροῦτος, ὥσπερ ὁ Κάσσιος κρατεῖσθαι.
42.5Onları mahveden yalnızca buydu: biri Cassius'u kazandı sanıp yardım etmedi, öteki Brutus'u kayıp sayıp beklemedi. Oysa Messala zaferin kanıtı olarak düşmandan üç kartal ve birçok sancak alınmasını gösterir, karşı taraf ise hiçbir şey almamıştı.
καὶ τοῦτο μόνον αὐτῶν διέφθειρε τὰ πράγματα, τοῦ μὲν ὡς νικῶντι Κασσίῳ μὴ βοηθήσαντος, τοῦ δὲ Βροῦτον ὡς ἀπολωλότα μὴ περιμείναντος· ἐπεὶ τῆς γε νίκης ὅρον ὃ Μεσσάλας τίθεται τὸ τρεῖς ἀετοὺς καὶ πολλὰ σημεῖα λαβεῖν τῶν πολεμίων, ἐκείνους δὲ μηδέν.
42.6Brutus, Caesar'ın ordugâhını yağmaladıktan sonra geri dönerken Cassius'un komutan çadırının âdeti olduğu gibi yüksekte görünmediğini, ötekilerin de yerinde olmadığını görüp şaştı. Çünkü düşman girer girmez çoğu yıkılıp yerle bir olmuştu.
ἀναχωρῶν δʼ ὁ Βροῦτος ἤδη διαπεπορθημένων τῶν Καίσαρος ἐθαύμασε τὸ Κασσίου στρατήγιον οὐχ ὁρῶν ὑψηλὸν, ὥσπερ εἰώθει, περιφαινόμενον, οὐδὲ τἆλλα κατὰ χώραν· ἐρήριπτο γὰρ εὐθὺς τὰ πλεῖστα καὶ κατέσπαστο τῶν πολεμίων ἐμπεσόντων.
42.7Ama yoldaşlarından gözü keskin olanlar, Cassius'un istihkâmında pek çok parlayan miğfer ve pek çok gümüş kalkanın dolaştığını söylediler.
ἀλλʼ οἱ δοκοῦντες ὀξύτερον βλέπειν τῶν ἑταίρων ἔφραζον αὐτῷ πολλὰ μὲν ὁρᾶν κράνη λάμποντα, πολλοὺς δὲ ἀργυροῦς θυρεοὺς ἐν τῷ χάρακι τοῦ Κασσίου διαφερομένους·
42.8Onlara göre ne sayısı ne de silahları geride bırakılan muhafızlara uyuyordu; üstelik bu kadar lejyonun zorla yenilmiş olması durumunda beklenecek kadar ceset de görünmüyordu.
οὔκουν δοκεῖν αὐτοῖς οὔτʼ ἀριθμὸν οὔθʼ ὁπλισμὸν εἶναι τῶν ἀπολελειμμένων φυλάκων οὐ μὴν οὐδὲ πλῆθος ἐπέκεινα φαίνεσθαι νεκρῶν ὅσον εἰκὸς ἦν νενικημένων κατὰ κράτος ταγμάτων τοσούτων.
42.9Bu, Brutus'un aklına olanı ilk kez getirdi. Düşman ordugâhında bir muhafız bıraktı, kovalayanları geri çağırdı ve Cassius'a yardım etmek için topladı.
ταῦτα πρῶτον ἔννοιαν καρέστησε τῷ Βρούτῳ τοῦ συμπτώματος· καὶ καταλιπὼν φρουρὰν ἐν τῷ στρατοπέδῳ τῶν πολεμίων ἀνεκαλεῖτο τοὺς διώκοντας καὶ συνῆγεν ὡς Κασσίῳ βοηθήσων. # Bölüm 43
43.143. Bölüm
Cassius'un başına gelenler şöyleydi. Brutus'un adamlarının parola ve emir almadan ilk atılışını hoş karşılamamıştı; kazanınca düşmanı çevirip kuşatmayı ihmal edip hemen yağmaya ve kazanca koşmaları da hoşuna gitmemişti.
ἐπέπρακτο δʼ οὕτω τὰ κατʼ αὐτόν, οὔτε τὴν πρώτην ἐκδρομὴν τῶν περὶ Βροῦτον ἡδέως εἶδεν ἄνευ συνθήματος καὶ προστάγματος γενομένην, οὔθʼ ὅτε κρατοῦντες εὐθὺς ὥρμησαν ἐφʼ ἁρπαγὴν καὶ ὠφέλειαν, τοῦ περιϊέναι καὶ κυκλοῦσθαι τοὺς πολεμίους ἀμελήσαντες, ἤρεσκεν αὐτῷ τὰ πραττόμενα.
43.2Coşku ve hesapla değil, biraz da oyalanarak komutanlık ettiğinden düşmanın sağ kanadı tarafından kuşatıldı. Süvarilerin hemen kopup denize doğru kaçtığını, piyadelerin de gerilediğini görünce onları tutmaya, yüreklendirmeye çalıştı.
μελλήσει δέ τινι καὶ διατριβῇ μᾶλλον ἢ προθυμίᾳ καὶ λογισμῷ στρατηγῶν ὑπὸ τοῦ δεξιοῦ τῶν πολεμίων περιελαμβάνετο· καὶ τῶν ἱππέων εὐθὺς ἀπορραγέντων φυγῇ πρὸς τὴν θάλασσαν ὁρῶν καὶ τοὺς πεζοὺς ἐνδιδόντας ἐπειρᾶτο κατέχειν καὶ παρακαλεῖν.
43.3Kaçan bir sancaktarın elinden sancağı kaptı ve ayaklarının önüne dikti; ama kendi muhafızları bile artık onun yanında durmaya istekli değildi.
ἑνὸς δὲ σημειοφόρου φεύγοντος ἀφαρπάσας τὸ σημεῖον ἔπηξε πρὸ τῶν ποδῶν, μηδὲ τῶν περὶ τὸ σῶμα τεταγμένων αὑτοῦ προθύμως ἔτι συμμενόντων.
43.4Böylece ister istemez birkaç adamıyla ovayı gören bir tepeye çekildi. Görme gücü zayıf olduğu için hiçbir şey göremedi, gördüğü ancak yağmalanan istihkâmdı. Yanındaki süvariler ise Brutus'un gönderdiği birçok atlının yaklaştığını gördüler.
οὕτω δὴ βιασθεὶς ἀνεχώρησε μετʼ ὀλίγων ἐπὶ λόφον ἔχοντα πρὸς τὸ πεδίον σκοπάς. ἀλλʼ αὐτὸς μὲν οὐδὲν κατεῖδεν ἢ μόλις τὸν χάρακα πορθούμενον, ἦν γὰρ ἀσθενὴς τὴν ὄψιν, οἱ δὲ περὶ αὐτὸν ἱππεῖς ἑώρων πολλοὺς προσελαύνοντας, οὓς ὁ Βροῦτος ἔπεμψεν.
43.5Cassius bunların düşman olduğunu, kendisini kovaladıklarını sandı. Yine de yanındakilerden Titinius'u bakmaya gönderdi.
εἴκασε δʼ ὁ Κάσσιος πολεμίους εἶναι καὶ διώκειν ἐπʼ αὐτόν. ὅμως δὲ τῶν παρόντων ἕνα Τιτίνιον ἀπέστειλε κατοψόμενον.
43.6Titinius yaklaşırken atlıların gözünden kaçmadı. Dost ve Cassius'un güvendiği bir adam gördüklerini anlayınca sevinç çığlıkları attılar; tanıdıkları atlarından atlayıp onu kucakladı, el sıkıştı, ötekiler de çevresinde dönüp zafer ilahisiyle, gürültüyle dolaştı. Ölçüsüz sevinçleri en büyük felakete yol açtı.
οὗτος οὐκ ἔλαθε τοὺς ἱππέας προσιών, ἀλλʼ, ὡς εἶδον ἄνδρα φίλον καὶ Κασσίῳ πιστόν, ἀλαλάξαντες ὑφʼ ἡδονῆς οἱ μὲν συνήθεις ἠσπάζοντό τε καὶ ἐδεξιοῦντο καταπηδῶντες ἀπὸ τῶν ἵππων, οἱ δʼ ἄλλοι περὶ αὐτὸν ἐν κύκλῳ περιελαύνοντες ἅμα παιᾶνι καὶ πατάγῳ διὰ χαρᾶς ἀμετρίαν τὸ μέγιστον ἀπειργάσαντο κακόν.
43.7Çünkü Cassius, Titinius'un gerçekten düşmanın eline düştüğünü sandı. "Canımızı fazla sevdiğimiz için, bir dostumuzun düşmanlar tarafından kaçırıldığını görecek kadar bekledik" dedi. Boş bir çadıra çekildi ve azatlılarından Pindaros'u yanına aldı. Crassus'un felaketinden beri bu adamı böyle bir zorunluluk için hazırlamıştı.
ἔδοξε γὰρ ὁ Κάσσιος ἀληθῶς ὑπὸ τῶν πολεμίων ἔχεσθαι τὸν Τιτίνιον, καὶ τοῦτο δὴ φήσας, φιλοψυχοῦντεςἀνεμείναμεν ἄνδρα φίλον ἁρπαζόμενον ὑπὸ τῶν πολεμίων ἰδεῖν, ἀπεχώρησεν εἴς τινα σκηνὴν ἔρημον, ἕνα τῶν ἀπελευθέρων ἐφελκυσάμενος, Πίνδαρον, ὃν ἐκ τῶν κατὰ Κράσσον ἀτυχημάτων ἐπὶ ταύτην εἶχε τὴν ἀνάγκην ὑφʼ αὑτοῦ παρεσκευασμένον.
43.8Parthlardan kurtulmuştu ama şimdi kaftanını başına çekip boynunu açtı ve kesilmesi için uzattı. Çünkü başı bedenden ayrılmış olarak bulundu. Olaydan sonra Pindaros'u kimse görmedi; bu yüzden bazıları onun adamı emirsiz öldürdüğünü düşündü.
ἀλλὰ Πάρθους μὲν διέφυγε, τότε δὲ τὰς χλαμύδας ἐπὶ τὴν κεφαλὴν ἀναγαγὼν καὶ γυμνώσας τὸν τράχηλον ἀποκόψαι παρέσχεν. εὑρέθη γὰρ ἡ κεφαλὴ δίχα τοῦ σώματος, τὸν δὲ Πίνδαρον οὐδεὶς εἶδεν ἀνθρώπων μετὰ τὸν φόνον, ἐξ οὗ καὶ παρέσχεν ἐνίοις δόξαν ἀνελεῖν τὸν ἄνδρα μὴ κελευσθείς.
43.9Az sonra süvariler göründü; Titinius onların taktığı çelenkle Cassius'a çıkıyordu. Dostlarının ağlayıp feryat edip dövündüğünü duyunca komutanın başına geleni ve yanlış anlamasını öğrendi; kılıcını çekti, gecikmesinden dolayı kendine çokça ilenip kendini boğazladı.
ὀλίγῳ δʼ ὕστερον οἵ θʼ ἱππεῖς ἐγένοντο φανεροί, καὶ Τιτίνιος ἐστεφανωμένος ὑπʼ αὐτῶν ἀνῄει πρὸς Κάσσιον. ὡς δὲ κλαυθμῷ καὶ βοῇ τῶν φίλων ὀδυρομένων καὶ δυσφορούντων ἔγνω τὸ πάθος τοῦ στρατηγοῦ καὶ τὴν ἄγνοιαν, ἐσπάσατο τὸ ξίφος καὶ πολλὰ κακίσας τῆς βραδυτῆτος ἑαυτὸν ἀπέσφαξε. # Bölüm 44
44.144. Bölüm
Brutus, Cassius'un yenilgisini öğrenince atını sürdü, ölümünü ise artık istihkâma yaklaşmışken duydu.
Βροῦτος δὲ τὴν μὲν ἧτταν ἐγνωκὼς τοῦ Κασσίου προσήλαυνε, τὸν δὲ θάνατον ἐγγὺς ἤδη τοῦ χάρακος ἤκουσε.
44.2Ceset başında ağladı ve Cassius'a "Romalıların sonuncusu" dedi, çünkü artık şehirde böyle bir yiğitliğin doğamayacağını söylüyordu. Cesedi kefenleyip Thasos'a gönderdi ki gömülmesi orada bir karışıklığa yol açmasın.
καὶ τὸ μὲν σῶμα περικλαύσας, καὶ προσαγορεύσας ἔσχατον ἄνδρα Ῥωμαίων τὸν Κάσσιον, ὡς οὐκέτι τῇ πόλει τηλικούτου φρονήματος ἐγγενέσθαι δυναμένου, περιέστειλε καὶ ἀπέπεμψεν εἰς Θάσον, ὡς μὴ σύγχυσιν αὐτόθι παράσχοι κηδευόμενον.
44.3Askerleri toplayıp teselli etti. Bütün ihtiyaçlarından yoksun kaldıklarını görünce kaybettikleri için adam başına iki bin drahmi vaat etti.
αὐτὸς δὲ τοὺς στρατιώτας συναγαγὼν παρεμυθήσατο· καὶ πάντων ὁρῶν ἀπεστερημένους τῶν ἀναγκαίων ὑπέσχετο κατʼ ἄνδρα δισχιλίας δραχμὰς ἀντὶ τῶν ἀπολωλότων.
44.4Askerler sözlerinden cesaret aldılar, bağışın büyüklüğüne hayran kaldılar. Dönerken onu bağırışlarla uğurladılar; dört imperator içinde savaşta yenilmeyen tek kişi olduğunu söyleyip yücelttiler.
οἱ δὲ πρός τε τοὺς λόγους ἀνεθάρρησαν αὐτοῦ καὶ τῆς δωρεᾶς ἐθαύμασαν τὸ μέγεθος· καὶ μετὰ βοῆς προὔπεμψαν ἀπιόντα, μεγαλύνοντες ὡς μόνον ἀήττητον ἐν τῇ μάχῃ τῶν τεσσάρων αὐτοκρατόρων γεγενημένον.
44.5Olaylar da onun savaşta üstün geleceğine güvenmekte haklı olduğunu kanıtlıyordu: birkaç lejyonla bütün karşısındakileri bozguna uğratmıştı.
ἐμαρτύρει δὲ τὸ ἔργον ὅτι τῇ μάχῃ περιέσεσθαι καλῶς ἐπίστευεν· ὀλίγοις γὰρ τάγμασιν ἅπαντας ἐτρέψατο τοὺς ἀντιστάντας.
44.6Hepsini savaşta kullansaydı ve çoğu düşmanı geçip düşmanın eşyasına saldırmasaydı, onlardan yenilmedik hiçbir kısım bırakmayacağı sanılıyordu.
εἰ δὲ πᾶσιν ἐχρήσατο πρός τὴν μάχην καὶ μὴ παρελθόντες οἱ πλεῖστοι τοὺς πολεμίους ἐπὶ τὰ τῶν πολεμίων ὥρμησαν, οὐδὲν ἂν ἐδόκει μέρος αὐτῶν ἀπολιπεῖν ἀήττητον. # Bölüm 45
45.145. Bölüm
Brutus'un tarafında sekiz bin kişi öldü, Brutus'un Brig dediği asker köleler de buna dahildi. Karşı tarafın kaybının bunun iki katından fazla olduğunu düşündüğünü söyler Messala.
ἔπεσον δὲ τούτων μὲν ὀκτακισχίλιοι σὺν τοῖς στρατευομένοις οἰκέταις, οὓς Βρίγας ὁ Βροῦτος ὠνόμαζε· τῶν δʼ ἐναντίων Μεσσάλας φησὶν οἴεσθαι πλείους ἢ διπλασίους.
45.2Bu yüzden karşı taraf daha çok umutsuzluğa düştü. Ama Cassius'un Demetrios adlı hizmetçisi akşam Antonius'a gelip kaftanları ve kılıcı doğrudan cesetten aldığını gösterdi. Bunlar getirilince öyle cesaretlendiler ki sabah olur olmaz orduyu silahlandırıp savaşa çıkardılar.
διὸ καὶ μᾶλλον ἠθύμουν ἐκεῖνοι πρὶν ἢ Κασσίου θεράπων ὄνομα Δημήτριος ἀφίκετο πρὸς Ἀντώνιον ἑσπέρας, εὐθὺς ἀπὸ τοῦ νεκροῦ τὰς χλαμύδας λαβὼν καὶ τὸ ξίφος. ὦν κομισθέντων οὕτως ἐθάρρησαν ὥστε ἅμʼ ἡμέρᾳ προάγειν ὡπλισμένην ἐπὶ μάχῃ τὴν δύναμιν.
45.3Brutus'un iki ordugâhı da tehlikede sallanıyordu. Kendi ordugâhı tutsaklarla doluydu ve sıkı bir gözetim gerektiriyordu; Cassius'unki komutan değişikliğini kolay hazmetmiyor, yenilen taraf kazanan tarafa karşı biraz kıskançlık ve nefret duyuyordu. Brutus orduyu silahlandırmaya karar verdi, ama savaştan kaçındı.
Βρούτῳ δὲ τῶν στρατοπέδων ἑκατέρου σαλεύοντος ἐπισφαλῶς τὸ μὲν γὰρ αὐτοῦ καταπεπλησμένον αἰχμαλώτων ἐδεῖτο φυλακῆς ἀκριβοῦς, τὸ δὲ Κασσίου τὴν μεταβολὴν τοῦ ἄρχοντος οὐ ῥᾳδίως ἔφερεν, ἀλλὰ καὶ φθόνου τι καὶ μίσους ἡττημένοις ἐνῆν αὐτοῖς πρὸς τὸ νενικηκός, ὁπλίσαι μὲν ἔδοξε τὸ στράτευμα, μάχης δʼ ἀπέσχετο.
45.4Tutsakların içinde silahların arasına şüpheli biçimde karışmış köle kalabalığının öldürülmesini emretti. Hürlerden bir kısmını bıraktı; düşmanlar tarafından esir edilenlerin asıl onlar olduğunu, orada tutsak ve köle olduklarını, kendi yanında ise hür ve vatandaş olduklarını söyledi.
τῶν δʼ αἰχμαλώτων τὸ μὲν δουλικὸν πλῆθος ἐνειλούμενον ὑπόπτως τοῖς ὅπλοις ἐκέλευσεν ἀναιρεθῆναι, τῶν δʼ ἐλευθέρων τοὺς μὲν ἀπέλυε φάσκων ὑπὸ τῶν πολεμίων μᾶλλον ἡλωκέναι αὐτοὺς καὶ παρʼ ἐκείνοις αἰχμαλώτους εἶναι καὶ δούλους, παρʼ αὑτῷ δʼ ἐλευθέρους καὶ πολίτας·
45.5Dostlarının ve komutanlarının uzlaşmaz olduğunu görünce onları gizleyip kaçırarak kurtardı.
ὡς δὲ τοὺς φίλους ἑώρα καὶ τοὺς ἡγεμόνας ἀδιαλλάκτως ἔχοντας, ἀποκρύπτων καὶ συνεκπέμπων ἔσῳζεν.
45.6Volumnius adlı bir mim oyuncusu ile soytarı Sacculio da yakalanmıştı. Brutus onlara hiç önem vermiyordu, ama dostları onları getirip şimdi bile küfür etmekten, alay etmekten vazgeçmediklerini söyleyerek suçladılar.
ἦν δέ τις Βολούμνιος μῖμος καὶ Σακουλίων γελωτοποιὸς ἡλωκότες, οὓς ἐν οὐδενὶ λόγῳ τιθεμένου τοῦ Βρούτου προσάγοντες οἱ φίλοι κατηγόρουν ὡς οὐδὲ νῦν τοῦ λέγειν καὶ σκώπτειν πρὸς ὕβριν αὐτῶν ἀπεχομένους.
45.7Brutus başka kaygılar içinde sustu. Messala Corvinus ise bunların sahnede kırbaçlanıp çıplak olarak düşman komutanlarına gönderilmesini istedi, ki seferde nasıl içki arkadaşlarına ihtiyaç duyduklarını anlasınlar. Orada bulunanlardan bazıları güldü.
ἐπεὶ δὲ Βροῦτος μὲν ἐσίγα πρὸς ἑτέραις ὢν φροντίσι, Μεσσάλας δὲ Κορβῖνος ἐδικαίου πληγαῖς κολασθέντας ἐπὶ σκηνῆς γυμνοὺς ἀποδοθῆναι τοῖς στρατηγοῖς τῶν πολεμίων, ὅπως εἰδῶσιν οἵων δέονται στρατευόμενοι συμποτῶν καὶ συνήθων, ἔνιοι μὲν τῶν παρόντων ἐγέλασαν,
45.8Ama Caesar'a ilk darbeyi vuran Publius Casca "Ölen Cassius'un ruhuna şakayla, gülmeyle sunu yapmamız yakışık almaz" dedi. "Sen de Brutus, komutanı nasıl andığını, onunla alay edip sövecek olanları ya cezalandırarak ya da koruyarak göstereceksin."
Πόπλιος δὲ Κάσκας, ὁπρῶτος Καίσαρα πατάξας, οὐ καλῶς, ἔφη, τεθνηκότι Κασσίῳ παίζοντες καὶ γελωτοποιοῦντες ἐναγίζομεν σὺ δέ, εἶπεν, ὦ Βροῦτε, δείξεις ὅπως ἔχεις μνήμης πρὸς τὸν στρατηγόν ἢ κολάσας ἢ φυλάξας τοὺς χλευασομένους καὶ κακῶς ἐροῦντας αὐτόν.
45.9Brutus buna çok sinirlendi: "Neden bana soruyorsunuz Casca, siz uygun gördüğünüzü yapmıyorsunuz?" dedi. Onlar bu cevabı zavallıların ölümü için onay sayıp adamları götürüp öldürdüler.
πρὸς τοῦτο Βροῦτος εὖ μάλα δυσχεράνας, τίοὖν, εἶπεν, ἐμοῦ πυνθάνεσθε, Κάσκα, καὶ οὐ πράττετε τὸ δόξαν ὑμῖν; ταύτην ἐκεῖνοι τὴν ἀπόκρισιν συγκατάθεσιν ποιησάμενοι κατὰ τῶν ἀθλίων ἀνθρώπων, διέφθειραν αὐτοὺς ἀπαγαγόντες. # Bölüm 46
46.146. Bölüm
Bundan sonra Brutus askerlere vaat ettiği bağışı ödedi. Parolayı almadan, emir beklemeden düzensizce düşmana atıldıkları için biraz sitem etti; ama iyi savaşırlarsa iki şehri, Selanik'i ve Lakedaimon'u yağma ve kazanç için onlara bırakacağını söyledi.
ἐκτούτου τὴν δωρεὰν ἀπέδωκε τοῖς στρατιώταις, καὶ μικρὰ μεμψάμενος ἐπὶ τῷ τὸ σύνθημα μὴ λαβόντας ἄνευ παραγγέλματος ἀτακτότερον ἐναλέσθαι τοῖς πολεμίοις, ὑπέσχετο καλῶς ἀγωνισαμένοις δύο πόλεις εἰς ἁρπαγὴν καὶ ὠφέλειαν ἀνήσειν, Θεσσαλονίκην καὶ Λακεδαίμονα.
46.2Brutus'un hayatında savunulması imkânsız tek suç budur. Gerçi Antonius ile Caesar askerlerine bundan çok daha korkunç zafer ödülleri verdiler: kendilerine ait olmayan toprakları ve şehirleri almaları için neredeyse bütün İtalya'nın eski sakinlerini sürüp çıkardılar.
τοῦτο τῷ Βρούτου βίῳ μόνον ἔνεστι τῶν ἐγκλημάτων ἀναπολόγητον, εἰ καὶ πολὺ τούτων δεινότερα νικητήρια τοῖς στρατευομένοις Ἀντώνιος καὶ Καῖσαρ ἐξέτισαν, ὀλίγου δεῖν πάσης Ἰταλίας τοὺς παλαιοὺς οἰκήτορας ἐξελάσαντες, ἵνα χώραν ἐκεῖνοι καὶ πόλεις τὰς μὴ προσηκούσας λάβωσιν.
46.3Ama onlar için savaşın gayesi yönetmek ve hâkim olmaktı. Brutus'a ise aretē şöhreti yüzünden halk, ancak güzel ve adil olanla birlikte kazanmaya ya da kurtulmaya izin veriyordu. Hele Brutus'u bazı sert işlere sürüklemekle suçlanan Cassius da ölmüşken.
ἀλλὰ τούτοις μὲν ἄρχειν καὶ κρατεῖν ὑπέκειτο τοῦ πολέμου τέλος, Βρούτῳ δὲ διὰ δόξαν ἀρετῆς οὔτε νικᾶν οὔτε σῴζεσθαι συνεχωρεῖτο παρὰ τῶν πολλῶν ἢ μετὰ τοῦ καλοῦ καὶ δικαίου, καὶ ταῦτα Κασσίου τεθνηκότος, ὃς αἰτίαν εἶχε καὶ Βροῦτον ἐνάγειν εἰς ἔνια τῶν βιαιοτέρων.
46.4Denizde dümen kırılınca başka tahtalar çakıp uydurmaya çalışırlar; iyi olmaz ama zorunluluğa karşı savaşmak için yaparlar. Brutus da işte bu kadar büyük bir ordunun başında, işler askıdayken, dengi bir komutan bulamadığından elindekilerle yetinmek, onların uygun gördüğü pek çok şeyi yapıp söylemek zorunda kalıyordu.
ἀλλʼ ὥσπερ ἐν πλῷ πηδαλίου συντριβέντος ἕτερα ξύλα προσηλοῦν καὶ προσαρμόττειν ἐπιχειροῦσιν, οὐκ εὖ μέν, ἀναγκαῖα δὲ, μαχόμενοι πρὸς τὴν χρείαν, οὕτω Βροῦτος ἐν δυνάμει τοσαύτῃ καὶ μετεώροις πράγμασιν οὐκ ἔχων ἰσορροποῦντα στρατηγόν ἠναγκάζετο χρῆσθαι τοῖς παροῦσι καὶ πολλὰ πράσσειν καὶ λέγειν τῶν ἐκείνοις δοκούντων.
46.5Uygun gördükleri de Cassius'un askerlerini düzelteceğini sandıkları şeylerdi. Çünkü bunlarla başa çıkmak güçtü: ordugâhta başsızlıktan azıyor, düşman karşısında ise yenilgi yüzünden korkuyorlardı.
ἐδόκει δʼ ὅσα τοὺς Κασσίου στρατιώτας ᾤοντο βελτίους παρέξειν δυσμεταχείριστοι γὰρ ἦσαν, ἐν μὲν τῷ στρατοπέδῳ διʼ ἀναρχίαν θρασυνόμενοι, πρὸς δὲ τοὺς πολεμίους διὰ τὴν ἧτταν ἀποδειλιῶντες. # Bölüm 47
47.147. Bölüm
Caesar ile Antonius'un durumu da daha iyi değildi. Pazardan zorunlu ihtiyaçlarını güçlükle sağlıyor, ordugâhları çukurda olduğu için kötü bir kış bekliyorlardı.
οὐδὲν δὲ βέλτιον εἶχε τὰ πράγματα τοῖς περὶ Καίσαρα καὶ Ἀντώνιον, ἀγορᾷ τε χρωμένοις ἀναγκαῖα καὶ διὰ κοιλότητα τοῦ στρατοπέδου χειμῶνα μοχθηρὸν προσδοκῶσιν.
47.2Bataklıkların yanına sıkışmışlardı ve savaştan sonra sonbahar yağmurları başlayınca çadırları çamur ve soğuktan hemen donan suyla doluyordu.
εἱλούμενοι γὰρ πρὸς ἕλεσι καὶ μετὰ τὴν μάχην ὄμβρων φθινοπωρινῶν ἐπιγενομένων πηλοῦ κατεπίμπλαντο τὰς σκηνὰς καὶ ὕδατος παραχρῆμα πηγνυμένου διὰ ψῦχος.
47.3Bu durumdayken denizde ordularının başına gelen felaketin haberi ulaştı. İtalya'dan Caesar'a büyük bir birlik gemiyle geliyordu; Brutus'un gemileri saldırıp onları yok etmişti. Düşmandan kurtulabilen pek az kişi de açlıktan yelken ve halat yiyerek yaşamıştı.
ἐν τούτῳ δʼ οὖσιν αὐτοῖς ἧκεν ἀγγελία περὶ τῆς κατὰ. θάλατταν γενομένης ἀτυχίας περὶ τὴν στρατιάν. ἐξ Ἰταλίας γὰρ πολλὴν κομιζομένην παρὰ Καίσαρος αἱ Βρούτου νῆες ἐπιπεσοῦσαι διέφθειραν, ὧν ὀλίγοι παντάπασι τοὺς πολεμίους διαφυγόντες ὑπὸ λιμοῦ τῶν ἱστίων καὶ τῶν σχοινίων ἐσθίοντες διεγένοντο.
47.4Bunu duyunca Brutus ne kadar şanslı olduğunu anlamadan savaşla sonuç almak için acele ettiler.
ταῦτʼ ἀκούσαντες ἔσπευδον διὰ μάχης κριθῆναι πρὶν αἰσθέσθαι τὸν Βροῦτον ὅσον αὐτῷ γέγονεν εὐτυχίας.
47.5Çünkü kara ve deniz savaşı aynı günde sonuçlanmıştı. Gemilerdeki komutanların kusurundan çok bir talih eseri Brutus yirmi gün boyunca bu başarıyı öğrenemedi.
καὶ γὰρ ἡμέρᾳ μιᾷ συνέβη τόν τε κατὰ γῆν ἅμα καὶ τόν κατὰ θάλατταν ἀγῶνα κριθῆναι. τύχῃ δέ τινι μᾶλλον ἢ κακίᾳ τῶν ἐν ταῖς ναυσὶν ἡγεμόνων ἠγνόησε τὸ κατόρθωμα Βροῦτος ἡμερῶν εἴκοσι διαγενομένων.
47.6Öğrenseydi ikinci savaşa girmezdi. Çünkü ordunun ihtiyaçlarını uzun süre için hazırlamıştı, ülkenin iyi bir yerine yerleşmişti, ordugâhı hem kış şartlarından etkilenmez hem de düşmanın zorlayamayacağı durumdaydı. Denize kesin olarak hâkimdi, kara savaşında kendi cephesinde kazanmıştı, büyük umutlar ve özgüven içindeydi.
οὐ γὰρ ἂν εἰς δευτέραν μάχην προῆλθε, τὰ μὲν ἀναγκαῖα τῇ στρατιᾷ παρεσκευασμένος εἰς πολὺν χρόνον, ἐν καλῷ δὲ τῆς χώρας ἱδρυμένος, ὥστε καὶ χειμῶνος ἀπαθὲς καὶ πρὸς τοὺς πολεμίους δυσεκβίαστον ἔχειν τὸ στρατόπεδον, τῷ δὲ κρατεῖν βεβαίως τῆς θαλάττης καὶ νενικηκέναι πεζῇ τὸ καθʼ αὑτὸν ἐπʼ ἐλπίδων μεγάλων καὶ φρονήματος γεγονώς.
47.7Ama işler artık, görünüşe göre, birçok kişi tarafından yürütülemez olmuş, tek adam yönetimine ihtiyaç duyuyordu. Tanrı, yönetebilecek olanın yolundaki tek engeli kaldırmak isteyerek bu talihi önledi; haber Brutus'a ulaşmaya pek yakın olduğu hâlde.
ἀλλὰ τῶν πραγμάτων, ὡς ἔοικεν, οὐκέτι πολλοῖς ὄντων καθεκτῶν, ἀλλὰ μοναρχίας δεομένων, ὁ θεὸς, ἐξάγειν καὶ μεταστῆσαι τόν μόνον ἐμποδὼν ὄντα τῷ κρατεῖν δυναμένῳ βουλόμενος, ἀπέκοψε τὴν τύχην ἐκείνην, καίπερ ἐγγυτάτω τοῦ μὴ λαθεῖν τόν Βροῦτον ἀφικομένην,
47.8Çünkü savaşa girmeden bir gün önce akşam Clodius adında biri düşmandan kaçıp geldi ve donanmalarının yok olduğunu öğrenen Caesar'ın adamlarının bu yüzden çatışmak için acele ettiklerini haber verdi.
μέλλοντος γὰρ αὐτοῦ μάχεσθαι πρὸ μιᾶς ἡμέρας ὀψὲ Κλώδιός τις ἐκ τῶν πολεμίων αὐτόμολος ἧκεν, ἀγγέλλων ὅτι διεφθαρμένον ᾐσθημένοι τόν στόλον οἱ περὶ Καίσαρα σπεύδουσι διαγωνίσασθαι.
47.9Adamın sözüne inanılmadı, Brutus'un huzuruna bile çıkarılmadı. Sağlam bir şey duymamış ya da yaranmak için yalan haber veriyor sayıldı.
ταῦτα λέγων ὁ ἄνθρωπος οὐκ εἶχε πίστιν οὐδʼ εἰς ὄψιν ἦλθε τῷ Βρούτῳ, καταφρονηθεὶς παντάπασιν ὡς μηδὲν ἀκηκοὼς ὑγιές ἢ τὰ ψευδῆ πρὸς χάριν ἀπαγγέλλων. # Bölüm 48
48.148. Bölüm
O gece hayaletin yine Brutus'a göründüğü, aynı görüntüyü göstererek hiçbir şey söylemeden kaybolduğu anlatılır.
ἐνἐκείνῃ δὲ τῇ νυκτὶ πάλιν φασὶν εἰς ὄψιν ἐλθεῖν τὸ φάσμα τῷ Βρούτῳ, καὶ τὴν αὐτὴν ἐπιδειξάμενον ὄψιν οὐδὲν εἰπεῖν, ἀλλʼ οἴχεσθαι.
48.2Filozof Publius Volumnius, başından beri Brutus'la seferde bulunmuş bir adamdı. Bu işareti anmaz, ama birinci kartalın arılarla dolduğunu söyler.
Πόπλιος δὲ Βολούμνιος, ἀνὴρ φιλόσοφος καὶ συνεστρατευμένος ἀπʼ ἀρχῆς Βρούτῳ, τοῦτο μὲν οὐ λέγει τὸ σημεῖον, μελισσῶν δέ φησι τὸν πρῶτον ἀετὸν ἀνάπλεων γενέσθαι·
48.3Subaylardan birinin kolunun da kendiliğinden gül yağı salgıladığını, defalarca silip kurulamalarına rağmen fayda etmediğini anlatır.
καὶ τῶν ταξιάρχων τινὸς ἀπʼ αὐτομάτου τὸν βραχίονα μύρον ῥόδινον ἐξανθεῖν, καὶ πολλάκις ἐξαλείφοντας καὶ ἀπομάττοντας μηδὲν περαίνειν.
48.4Savaştan hemen önce de iki kartal iki ordugâhın arasındaki alanda çarpışmaya tutuşmuş, ova inanılmaz bir sessizliğe gömülmüş, herkes bakmıştı. Brutus'un tarafındaki kartal boyun eğip kaçmıştı.
καὶ πρὸ τῆς μάχης αὐτῆς ἀετοὺς δύο συμπεσόντας ἀλλήλοις ἐν μεταιχμίῳ τῶν στρατοπέδων μάχεσθαι, καὶ σιγὴν ἄπιστον ἔχειν τὸ πεδίον θεωμένων ἁπάντων, εἶξαι δὲ καὶ φυγεῖν τὸν κατὰ Βροῦτον.
48.5Etiyopyalı olayı da ünlüdür: kapı açılınca sancaktarla karşılaşmış, askerler onu uğursuz sayıp kılıçlarıyla parçalamıştı.
ὁ δέΑἰθίοψ περιβόητος γέγονεν ὁ τῆς πύλης ἀνοιχθείσης ἀπαντήσας τῷ φέροντι τὸν ἀετὸν καὶ κατακοπεὶς ταῖς μαχαίραις ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν οἰωνισαμένων. # Bölüm 49
49.149. Bölüm
Brutus safını ilerletip düşmanın karşısına yerleştirdikten sonra uzun süre bekledi. Orduyu denetlerken bazı kişiler hakkında şüpheler ve ihbarlar geliyordu.
προαγαγὼν δὲ τὴν φάλαγγα καὶ καταστήσας ἐναντίαν τοῖς πολεμίοις ἐπεῖχε πολὺν χρόνον· ὑποψίαι γὰρ αὐτῷ καὶ μηνύσεις κατά τινων προσέπιπτον ἐπισκοποῦντι τὸ στράτευμα·
49.2Süvarilerin savaşa başlamaya pek istekli olmadığını, hep piyadenin işini beklediğini de görüyordu.
καὶ τοὺς ἱππέας ἑώρα μάχης ἄρχειν οὐ πάνυ προθύμους ὄντας, ἀλλʼ ἀεὶ προσμένοντας τὸ τῶν πεζῶν ἔργον.
49.3Derken cesaretiyle büyük şeref kazanmış savaşçı bir adam, Camulatus, birdenbire Brutus'un yanından atını sürüp düşman tarafına geçti.
εἶτʼ ἐξαίφνης ἀνὴρ πολεμικὸς καὶ τετιμημένος ἐπʼ ἀνδρείᾳ διαπρεπῶς παρὰ τὸν Βροῦτον αὑτὸν ἐξιππασάμενος μεταβάλλεται πρὸς τοὺς πολεμίους· Καμουλᾶτος δὲ ἐκαλεῖτο.
49.4Brutus bunu görünce çok üzüldü. Hem öfkeden hem daha büyük bir ihanet ve döneklikten korktuğu için hemen düşmana saldırdı; güneş batıya doğru iniyor, saat dokuza yaklaşıyordu.
τοῦτον ἰδὼν ὁ Βροῦτος ἤλγησεν ἰσχυρῶς· καὶ τὰ μὲν ὑπʼ ὀργῆς, τὰ δὲ φόβῳ μείζονος μεταβολῆς καὶ προδοσίας εὐθὺς ἐπὶ τοὺς ἐναντίους ἦγεν, εἰς ὥραν ἐνάτην τοῦ ἡλίου καταφερομένου.
49.5Kendi tarafıyla üstün geldi ve geri çekilen düşmanın sol kanadını sıkıştırarak ilerledi. Süvariler de piyadeyle birlikte karışıklık içindeki düşmana saldırarak onu destekledi.
καὶ τῷ μὲν καθʼ αὑτὸν ἐκράτησε μέρει καὶ προῆλθεν ὑποχωροῦντι τῷ ἀριστερῷ τῶν πολεμίων ἐγκείμενος· καὶ συνεπέρρωσαν οἱ ἱππεῖς ἅμα τοῖς πεζοῖς ἐμβαλόντες τεταραγμένοις·
49.6Öbür kanatta ise komutanlar kuşatılmamak için hattı uzatıyordu, ama sayıca az olduklarından hat ortadan yarıldı. Zayıf düşen bu kısım düşmana karşı duramadı, ilk kaçan o oldu.
τὸ δʼ ἕτερον κέρας, ὡς μὴ κυκλωθείη, τῶν ἡγεμόνων ἀντιπαρεξαγόντων, πλήθει δὲ λειπομένων, διεσπᾶτο μέσον καὶ γιγνόμενον ἀσθενὲς οὐκ ἀντεῖχε τοῖς ἐναντίοις, ἀλλʼ ἔφυγε πρῶτον.
49.7Burayı yaranlar hemen Brutus'u kuşattılar. Tehlike karşısında kazanmak için komutan ve asker aretē'sinin elle ve akılla yapılabilecek bütün işlerini gösterdi, ama önceki savaşta üstün geldiği şey burada ona zarar verdi.
οἱ δὲ τοῦτο διακόψαντες εὐθὺς ἐκυκλοῦντο τὸν Βροῦτον, αὑτὸν μὲν ὅσα καὶ στρατηγικῆς καὶ στρατιωτικῆς ἀρετῆς ἔργα καὶ χειρὶ καὶ γνώμῃ παρὰ τὰ δεινὰ πρὸς τὸ νικᾶν ἀποδεικνύμενον, ᾧ δὲ πλέον ἔσχε τῇ προτέρᾳ μάχῃ, τούτῳ βλαπτόμενον.
49.8Çünkü o savaşta düşmanın yenilen kısmı hemen yok olmuştu, Cassius'un kaçan adamlarından ise pek azı ölmüştü. Sağ kalanlar önceki yenilgiden ötürü korku içindeydi ve ordunun çoğunu cesaretsizlik ve karışıklıkla doldurmuştu.
τῶν μὲν γὰρ πολεμίων τὸ νικηθὲν εὐθὺς ἀπολώλει τότε· τῶν δὲ Κασσίου τραπέντων ὀλίγοι διεφθάρησαν, οἱ δὲ σῳζόμενοι τῷ προηττῆσθαι περιδεεῖς ὄντες ἀνέπλησαν ἀθυμίας καὶ ταραχῆς τὸ πλεῖστον τοῦ στρατεύματος,
49.9Orada Cato'nun oğlu Marcus da gençlerin en seçkin ve en yiğitleri arasında savaştı. Bitkin düştü ama kaçmadı, boyun eğmedi; elini kullanıyor, kim olduğunu söylüyor, babasının adını haykırıyordu. Düşmanın pek çok cesedi üzerine düştü.
ἐνταῦθα καὶ Μᾶρκος ὁ Κάτωνος υἱός ἐν τοῖς ἀρίστοις καὶ γενναιοτάτοις; τῶν νέων μαχόμενος καὶ καταπονούμενος οὐκ ἔφυγεν οὐδʼεἶξεν,ἀλλὰ χρώμενός τε τῇ χειρὶ καὶ φράζων ὅστις εἴη, καὶ πατρόθεν ὀνομάζων, ἔπεσεν ἐπὶ πολλοῖς νεκροῖς τῶν πολεμίων.
49.10Öteki en yiğit adamlar da Brutus'un önünde tehlikeye atılarak düştüler.
ἔπιπτον δὲ καὶ τῶν ἄλλων οἱ κράτιστοι τοῦ Βρούτου προκινδυνεύοντες. # Bölüm 50
50.150. Bölüm
Yoldaşlar arasında iyi bir adam olan Lucilius vardı. Kovalayan bazı barbar süvarilerin başkalarını hiç önemsemeyip doğruca Brutus'a at sürdüğünü görünce canını tehlikeye atıp önlerine geçmeye karar verdi.
ἦν δέτις Λουκίλλιος, ἀνὴρ ἀγαθὸς, ἐν τοῖς ἑταίροις, οὗτος ὁρῶν βαρβάρους τινὰς ἱππέας ἐν τῇ διώξει τῶν μὲν ἄλλων οὐδένα ποιουμένους λόγον, ἐλαύνοντας δὲ ῥύδην ἐπὶ τὸν Βροῦτον, ἔγνω παρακινδυνεύσας ἐμποδὼν αὐτοῖς γενέσθαι.
50.2Biraz geride kalarak kendisinin Brutus olduğunu söyledi. Caesar'dan korktuğunu, Antonius'a güvendiğini söyleyerek kendisini Antonius'a götürmelerini istedi; sözleri inandırıcıydı.
καὶ μικρὸν ὑπολειφθεὶς αὐτός ἔφη Βροῦτος εἶναι· καὶ πιθανὸς ἦν πρὸς Ἀντώνιον δεόμενος ἄγειν ἑαυτόν, ὡς Καίσαρα δεδοικώς, ἐκείνῳ δὲ θαρρῶν.
50.3Onlar bu bulguya sevindiler, şaşılacak bir talih eseri sandılar. Hava kararmıştı; aralarından bazılarını haberci olarak Antonius'a gönderip adamı götürdüler.
οἱ δʼἀσπασάμενοι τὸ εὕρημα καὶ τύχῃ τινὶ θαυμαστῇ κεχρῆσθαι νομίζοντες ἦγον τὸν ἄνδρα σκότους ἤδη, προπέμψαντες ἐξ αὑτῶν τινας ἀγγέλους παρὰ τὸν Ἀντώνιον.
50.4Antonius sevinçle onları karşılamaya çıktı. Brutus'un sağ getirildiğini duyan ötekiler de koşuştu; kimi talihine acıyor, kimi can sevgisi yüzünden barbarlara av olmayı şöhretine yakıştırmıyordu.
αὐτός τε οὖν ἡσθεὶς ἀπήντα τοῖς ἄγουσι, καὶ τῶν ἄλλων οἱ πυνθανόμενοι ζῶντα Βροῦτον κομίζεσθαι συνετρόχαζον, οἱ μὲν ἐλεεινὸν ἡγούμενοι τῆς τύχης, οἱ δὲ τῆς δόξης ἀνάξιον, ἄγραν βαρβάρων ὑπὸ φιλοψυχίας γενόμενον.
50.5Yaklaşınca Antonius durdu, Brutus'u nasıl karşılaması gerektiğini bilemiyordu. Lucilius ise getirilince son derece cesur bir tavırla şöyle dedi: "Antonius, Marcus Brutus'u hiçbir düşman yakalamadı, yakalayamayacak da. Talih aretē'ye bu kadar üstün gelmesin.
ἐπεὶ δʼ ἐγγὺς ἦσαν, ὁ μὲν Ἀντώνιος ὑπέστη, διαπορῶν ὅπως χρὴ δέξασθαι τὸν Βροῦτον, ὁ δὲ Λουκίλλιος προσαχθεὶς μάλα τεθαρρηκώς Μᾶρκον μὲν, εἶπεν, Ἀντώνιε, Βροῦτονοὐδεὶς ᾕρηκεν οὐδʼ ἂν ἕλοι πολέμιος· μὴ τοσοῦτον ἡ τύχῃ κρατήσειε τῆς ἀρετῆς.
50.6Onu ya sağ bulacaksınız ya da bir yerde kendine yaraşır biçimde ölü yatarken. Ben ise askerlerini aldatıp geldim, bu yüzden en ağır cezaya bile razıyım."
ἀλλʼ ἐκεῖνος εὑρεθήσεται ζῶν ἤ που καὶ νεκρὸς ἀξίως κείμενος ἑαυτοῦ. ἐγὼ δὲ τοὺς σοὺς στρατιώτας παρακρουσάμενος ἥκω, παθεῖν οὐδὲν ἐπὶ τούτῳ τῶν ἀνηκέστων παραιτούμενος.
50.7Lucilius bunları söyleyince herkes şaşırıp kaldı. Antonius kendisini getirenlere dönüp "Yoldaşlar, hatanızdan dolayı alaya alındığınızı sanıp üzülüyorsunuz herhalde" dedi.
ταῦτʼ εἰπόντος τοῦ Λουκιλλίου καὶ πάντων ἐκπλαγέντων Ἀντώνιος πρὸς τοὺς κομίσαντας αὐτὸν ἀποβλέψας, ἦπουχαλεπῶς, εἶπεν, ὦ συστρατιῶται, φέρετε τῇ ἁμαρτίᾳ περιυβρίσθαι δοκοῦντες.
50.8"Ama bilin ki aradığınızdan daha iyi bir av yakaladınız. Düşman ararken bize bir dost getirdiniz. Çünkü tanrılar şahit, Brutus'u sağ bulsaydım ona ne yapacağımı bilmiyorum. Böyle adamların düşmanım değil, dostum olmasını isterim."
ἀλλʼ εὖ ἴστε κρείττονα τῆς ζητουμένης ἄγρας ᾑρηκότες. πολέμιον γὰρ ζητοῦντες ἥκετε φίλον ἡμῖν κομίζοντες· ὡς ἐγὼ Βρούτῳ μὲν οὐκ οἶδα μὰ τοὺς θεοὺς ὅ τι ἂν ἐχρησάμην ζῶντι· τοιούτων δʼ ἀνδρῶν φίλων τυγχάνοιμι μᾶλλον ἢ πολεμίων.
50.9Bunu söyleyip Lucilius'u kucakladı, o sırada bir dostuna emanet etti; sonradan her işte ondan yararlandı, sadık ve sağlam bir adam olarak buldu.
ταῦτʼ εἰπὼν καὶ τὸν Λουκίλλιον ἀσπασάμενος τότε μὲν ἑνὶ τῶν φίλων συνέστησεν, ὕστερον δὲ χρώμενος εἰς πάντα πιστῷ καὶ βεβαίῳ διετέλεσε. # Bölüm 51
51.151. Bölüm
Brutus ormanlık ve uçurumlu bir dereyi geçti, hava kararmıştı, pek uzağa gitmedi. Önünde büyük bir kaya bulunan çukur bir yere oturdu; yanında birkaç subay ve dost vardı. Önce yıldızlarla dolu gökyüzüne bakıp iki dize söyledi. Volumnius bunlardan birini kaydetmiştir: "Zeus, bu kötülüklerin sebebi gözünden kaçmasın." Öbür dizeyi unuttuğunu söyler.
Βροῦτος δὲ διαβάς τι ῥεῖθρον ὑλῶδες καὶ παράκρημνον ἤδη σκότους ὄντος οὐ πολὺ προῆλθεν, ἀλλʼ ἐν τόπῳ κοίλῳ καὶ πέτραν ἔχοντι μεγάλην προκειμένην καθίσας, ὀλίγων περὶ αὐτὸν ἡγεμόνων καὶ φίλων ὄντων, πρῶτα μὲν ἀποβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν ἀστέρων ὄντα μεστόν ἀνεφθέγξατο δύο στίχους, ὧν τὸν ἕτερον Βολούμνιος ἀνέγραψε· Ζεῦ, μὴ λάθοι σε τῶνδʼ ὃς αἴτιος κακῶν· τοῦ δʼ ἑτέρου φησὶν ἐπιλαθέσθαι.
51.2Az sonra savaşta önünde düşen yoldaşlarını tek tek adlarıyla andı, en çok Flavius'un ve Labeo'nun anısına inledi. Labeo onun yardımcısı, Flavius da istihkâm subayıydı.
μετὰ δὲ μικρὸν τῶν ἐν τῇ μάχῃ πρὸ αὐτοῦ πεσόντων ἑταίρων ἕκαστον ὀνομάζων μάλιστα τῇ Φλαβίου μνήμῃ καὶ τῇ Λαβεῶνος ἐπεστέναξεν. ἦν δʼ αὐτοῦ πρεσβευτὴς ὁ Λαβεών, ὁ δὲ Φλάβιος ἔπαρχος τῶν τεχνιτῶν.
51.3Bu sırada kendisi de susamış olan biri, Brutus'un da susamış olduğunu görüp bir miğfer alarak ırmağa koştu. Öbür yandan bir ses gelince Volumnius bakmaya gitti, yanında silahtar Dardanus da vardı.
ἐν τούτῳ δέ τις αὐτός τε διψήσας καὶ τὸν Βροῦτον ὁρῶν ὁμοίως ἔχοντα, λαβὼν κράνος ἐπὶ τὸν ποταμὸν κατέδραμε. ψόφου δὲ κατὰ θάτερα προσπεσόντος Βολούμνιος προῆλθε κατοψόμενος, καὶ σὺν αὐτῷ Δάρδανος ὁ ὑπασπιστής.
51.4Az sonra dönüp suyu sordular. Brutus Volumnius'a pek şirin gülümseyerek "İçildi, ama size başka bir su getirilecek" dedi. Aynı adam yine gönderildi, ama düşmana yakalanmak üzere oldu ve yaralı olarak zor kurtuldu.
ἐπανελθόντες δὲ μετὰ μικρὸν ἠρώτησαν περὶ τοῦ πώματος, ἠθικῶς δὲ σφόδρα μειδιάσας ὁ Βροῦτος πρὸς τὸν Βολούμνιον ἐκπέποται, εἶπεν, ἀλλʼ ἕτερον ὑμῖν κομισθήσεται πεμφθεὶς δʼ ὁ αὐτός ἐκινδύνευσεν ὑπὸ τῶν πολεμίων ἁλῶναι καὶ μόλις ἐσώθη τετρωμένος.
51.5Brutus savaşta pek çok kişinin ölmediğini tahmin ediyordu. Statyllius düşmanı yarıp geçmeyi üstlendi (ordugâhı başka türlü göremezlerdi); oradakiler sağsa işaret ateşi yakıp geri dönecekti.
εἰκάζοντι δὲ αὐτῷ μὴ πολλοὺς ἐν τῇ μάχῃ τεθνάναι Στατύλλιος ὑπέστη διὰ τῶν πολεμίων ἐκπαισάμενος ʽάλλως γὰρ οὐκ ἦν κατόψεσθαι τὸ στρατόπεδον, καὶ πυρσὸν ἄρας ἄνπερ εὕρῃ τἀκεῖ σῳζόμενα, πάλιν ἀφίξεσθαι πρὸς αὐτόν.
51.6Statyllius ordugâha vardığında işaret yandı. Ama uzun süre dönmeyince Brutus "Statyllius sağsa gelir" dedi. Dönerken düşmana rastlamış ve öldürülmüştü.
ὁ μὲν οὖν πυρσὸς ἤρθη τοῦ Στατυλλίου παρελθόντος εἰς τὸ στρατόπεδον, ὡς δʼ οὐκ ἐπανῄει χρόνῳ πολλῷ Βροῦτος εἶπεν ἂν ζῇ Στατύλλιος, ἀφίξεται. συνέβη δʼ αὐτὸν ἐπανερχόμενον ἐμπεσεῖν εἰς τοὺς πολεμίους καὶ διαφθαρῆναι. # Bölüm 52
52.152. Bölüm
Gece ilerlerken olduğu gibi oturduğu yerden yana eğilip kölesi Cleitus'la konuştu. Cleitus susup ağlayınca, bu kez silahtar Dardanus'u yanına çekip ona özel olarak bir şeyler söyledi.
προϊούσης δὲ τῆς νυκτός ἀποκλίνας, ὡς ἔτυχε καθεζόμενος, πρὸς οἰκέτην ἑαυτοῦ Κλεῖτον ἐλάλει. σιωπῶντος δὲ τοῦ Κλείτου καὶ δακρύοντος, αὖθις ἐπισπασάμενος τὸν ὑπασπιστὴν Δάρδανον ἰδίᾳ τινὰς αὐτῷ προσέφερε λόγους.
52.2Sonunda Volumnius'a Yunanca birlikte yaptıkları çalışmaları ve eğitimi hatırlattı ve kılıca elini de katıp darbeyi kendisiyle birlikte vurmasını rica etti.
τέλος δὲ τὸν Βολούμνιον αὐτὸν Ἑλληνιστὶ τῶν λόγων καὶ τῆς ἀσκήσεως ὑπεμίμνῃσκε· καὶ παρεκάλει τῇ χειρὶ συνεφάψασθαι τοῦ ξίφους αὐτῷ καὶ συνεπερεῖσαι τὴν πληγήν.
52.3Volumnius geri çekildi, ötekiler de aynı şekilde karşılık verdi. Biri burada kalmamak, kaçmak gerektiğini söyleyince Brutus ayağa kalktı ve "Elbette kaçmak gerek" dedi, "ama ayakla değil, elle."
τοῦ δὲ Βολουμνίου διωσαμένου καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως ἐχόντων, εἰπόντος δέ τινος ὡς δεῖ μὴ μένειν, ἀλλὰ φεύγειν, ἐξαναστὰς, πάνυ μὲν οὖν, ἔφη, φευκτέον· ἀλλʼ οὐ διὰ τῶν ποδῶν, ἀλλὰ διὰ τῶν χειρῶν.
52.4Her birinin sağ elini sıkarak büyük bir neşeyle, dostlarından hiçbirinin kendisine yalan söylemediğine çok sevindiğini, vatan yüzünden talihe sitem ettiğini söyledi.
ἐμβολὼν δὲ τὴν δεξιὰν ἑκάστῳ μάλα φαιδρός ἥδεσθαι μὲν ἔφη μεγάλην ἡδονήν ὅτι τῶν φίλων αὐτὸν οὐδεὶς ἐψεύσατο, τῇ τύχῃ δʼ ἐγκαλεῖν ὑπὲρ τῆς πατρίδος·
52.5Kendisini kazananlardan daha mutlu saydığını söyledi; yalnız dün ve önceki gün değil, şimdi de, çünkü geride aretē şöhreti bırakıyordu. Kazananlar ne silahla ne parayla böyle bir şöhret bırakabilecekti: adil adamları öldüren haksızların, iyileri öldüren kötülerin haksız yere yönettiği kanaatini önleyemeyeceklerdi.
ἑαυτὸν δὲ τῶν νενικηκότων μακαριώτερον νομίζειν, οὐκ ἐχθὲς οὐδὲ πρώην μόνον, ἀλλὰ καὶ νῦν, ἀπολείποντα δόξαν ἀρετῆς, ἣν οὔτε ὅπλοις οὔτε χρήμασιν ἀπολείψουσιν οἱ κεκρατηκότες, ὡς μὴδοκεῖν ὅτι δικαίους ἄνδρας ἄδικοι καὶ κακοὶ χρηστοὺς ἀπολέσαντες οὐ προσηκόντως ἄρχουσι.
52.6Yalvarıp kendilerini kurtarmalarını istedikten sonra iki üç kişiyle biraz uzağa çekildi; bunların içinde retorik çalışmaları sayesinde yakınlık kurduğu Straton da vardı.
δεηθεὶς δὲ καὶ παρακαλέσας σῴζειν ἑαυτούς ἀνεχώρησεν ἀπωτέρω μετὰ δυεῖν ἢ τριῶν, ἐν οἷς ἦν καὶ Στράτων ὁ ἀπὸ λόγων ῥητορικῶν γεγονὼς αὐτῷ συνήθης.
52.7Onu yanına iyice yaklaştırdı, çıplak kılıcı iki eliyle kabzasından tutup üstüne atıldı ve öldü.
καὶ τοῦτον ἔγγιστα παραστησάμενος ἑαυτῷ καὶ τὸ ξίφος γυμνὸν ἐπὶ τῆς λαβῆς τοῖς χερσὶν ἀμφοτέραις ἐρείσας καὶ περιπεσών ἐτελεύτησεν.
52.8Bazıları ise bunu kendisinin değil, Brutus'un çok yalvarması üzerine Straton'un yaptığını, yüzünü çevirip kılıcı tuttuğunu, Brutus'un göğsünü hızla üzerine atıp kılıcı içinden geçirerek hemen öldüğünü söyler.
οἱ δέ φασιν οὐκ αὐτὸν, ἀλλὰ τὸν Στράτωνα, πολλὰ πάνυ τοῦ Βρούτου δεηθέντος, ἀποστρέψαντα τὴν ὄψιν ὑποστῆσαι τὸ ξίφος· ἐκεῖνον δὲ ῥύμῃ προσβαλόντα τὸ στέρνον καὶ διώσαντα συντόμως ἀποθανεῖν. # Bölüm 53
53.153. Bölüm
Brutus'un dostu Messala, Caesar'la barıştıktan sonra bir gün boş bir zamanda bu Straton'u ona götürdü ve ağlayarak "Caesar, işte benim Brutus'uma son hizmeti yapan adam bu" dedi.
τοῦτον δὲ τὸν Στράτωνα Μεσσάλας ἑταῖρος ὢν Βρούτῳ Καίσαρι διαλλαγεὶς ἐπὶ σχολῆς ποτε προσήγαγε, καὶ δακρύσας εἶπεν· οὗτός ἐστιν, ὦ Καῖσαρ, ὁ ἀνήρ, ὁ τῷ ἐμῷ Βρούτῳ τὴν τελευταίαν ὑπουργήσας χάριν.
53.2Caesar da onu yanına aldı; Straton zorlu işlerde ve Actium savaşlarında çevresindeki iyi Yunanlardan biri oldu.
ἀποδεξάμενος οὖν ὁ Καῖσαρ ἔσχεν αὐτὸν ἔν τε τοῖς πόνοις καὶ ἐν τοῖς περὶ Ἄκτιον ἀγῶσιν ἕνα τῶν περὶ αὐτὸν ἀγαθῶν γενομένων Ἑλλήνων.
53.3Messala'nın kendisi de sonradan Caesar onu, Philippi'de Brutus yüzünden kendilerine en büyük düşman olmuşken Actium'da en istekli kişi olduğu için övünce şöyle demiş: "Caesar, ben her zaman daha iyi ve daha adil tarafta olmuşumdur."
αὐτὸν δὲ τὸν Μεσσάλαν λέγουσιν ὕστερον ἐπαινούμενον ὑπὸ Καίσαρος ὅτι, καίπερ ἐν Φιλίπποις πολεμιώτατος αὐτοῖς γενόμενος διὰ Βροῦτον, ἐν Ἀκτίῳ προθυμότατον ἑαυτὸν παρέσχεν, ἐγώ τοι, φάναι, ὦ Καῖσαρ, ἀεὶ τῆς βελτίονος καὶ δικαιοτέρας τιμῆς καὶ μερίδος ἐγενόμην.
53.4Antonius, Brutus'u ölü bulunca cesedin en pahalı mor giysilerinden biriyle örtülmesini emretti. Sonradan bu giysinin çalındığını öğrenince çalanı öldürttü. Kalıntıları da Brutus'un annesi Servilia'ya gönderdi.
τὸν δὲ Βροῦτον ὁ Ἀντώνιος ἀνευρὼν τεθνηκότα τὸ μὲν σῶμα τῇ πολυτελεστάτῃ τῶν ἑαυτοῦ φοινικίδων περιβαλεῖν ἐκέλευσεν, ὕστερον δὲ τὴν φοινικίδα κεκλεμμένην αἰσθόμενος ἀπέκτεινε τὸν ὑφελόμενον. τὰ δὲ λείψανα πρὸς τὴν μητέρα τοῦ Βρούτου Σερβιλίαν ἀπέπεμψε.
53.5Brutus'un karısı Porcia'nın ölmek istediğini filozof Nikolaos ve Valerius Maximus anlatır. Dostlarının hiçbiri buna izin vermiyor, üzerine düşüp onu gözetliyorlardı. O da ateşten kor kapıp yutmuş, ağzını sıkıca kapatıp kapamış ve böyle ölmüştü.
Πορκίαν δὲ τὴν Βρούτου γυναῖκα Νικόλαος ὁ φιλόσοφος ἱστορεῖ καὶ Οὐαλέριος Μάξιμος βουλομένην ἀποθανεῖν, ὡς οὐδεὶς ἐπέτρεπε τῶν φίλων, ἀλλὰ προσέκειντο καὶ παρεφύλαττον, ἐκ τοῦ πυρὸς ἀναρπάσασαν ἄνθρακας καταπιεῖν καὶ τὸ στόμα συγκλείσασαν καὶ μύσασαν οὕτω διαφθαρῆναι.
53.6Oysa Brutus'un dostlarına yazdığı bir mektup anlatılır; Porcia için üzülüp onları suçluyordu: ihmal ettikleri için hastalık yüzünden hayattan ayrılmayı seçmişti.
καίτοι φέρεταί τις ἐπιστολὴ Βρούτου πρὸς τοὺς φίλους ἐγκαλοῦντος αὐτοῖς καὶ ὀλοφυρομένου περὶ τῆς Πορκίας, ὡς ἀμεληθείσης ὑπʼ αὐτῶν καὶ προελομένης διὰ νόσον καταλιπεῖν τὸν βίον.
53.7Demek ki Nikolaos zamanı yanlış biliyordu. Çünkü bu mektup, eğer gerçekse, kadının ıstırabını, sevgisini ve ölüm biçimini tahmin etmemizi sağlıyor.
ἔοικεν οὖν ὁ Νικόλαος ἠγνοηκέναι τὸν χρόνον, ἐπεὶ τό γε πάθος καὶ τὸν ἔρωτα τῆς γυναικὸς καὶ τὸν τρόπον τῆς τελευτῆς ὑπονοῆσαι δίδωσι καὶ τὸ ἐπιστόλιον, εἴπερ ἄρα τῶν γνησίων ἐστίν.