İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Et Yemek Üzerine II

Περὶ σαρκοφαγίας Β

11. Bölüm

Söz, dünden kalan et yeme konusuna zihnimizi ve hevesimizi tazeleyerek dönmemizi istiyor. Cato'nun dediği gibi, kulağı olmayan midelere konuşmak zordur. Alışkanlığın iksiri içilmiştir, Kirke'nin iksiri gibi: "sancılar, acılar, aldanışlar, ağıtlar". Et yeme oltasını, haz düşkünlüğüne saplanıp içinden geçtiği için, çıkarmak kolay değildir. Mısırlılar ölülerin midesini çıkarıp güneşe doğru yarar ve insanın işlediği bütün günahların sebebi diye atarlar. Biz de kendimizden oburluğu ve kan dökmeyi kesip atarak hayatın kalanını temiz geçirsek iyi olurdu. Çünkü mide kan dökücü değildir, nefsine hâkim olamamaktan kirlenir.

Yine de, Zeus hakkı için, alışkanlık yüzünden günahsız kalmak imkânsızsa, logos sayesinde günah işleyeni utanarak kullanalım. Et yiyelim, ama lüks için değil aç olduğumuz için. Bir hayvanı öldürelim, ama acıyarak, üzülerek, hor görmeden, işkence etmeden. Şimdi pek çokları bunu yapıyor: Kimi domuzların boğazına kızgın şişler sokuyor; demirin suyunda kan sönüp dağılsın, eti gevşetip yumuşatsın diye. Kimi yavrulamak üzere olan domuzların memelerinin üstüne çıkıp tekmeliyor; ey temizleyici Zeus, doğum sancısında birlikte ölen yavruların kanını, sütünü ve pisliğini karıştırıp hayvanın en şişkin yerini yemek için. Kimi turnaların ve kuğuların gözlerini dikip karanlığa kapatıyor ve besliyor, etlerini de garip karışımlarla ve soslarla yemeğe çeviriyor.

1

επὶ τὰ ἕωλοι τῆς σαρκοφαγίοις προσφάτους ἡμᾶς ὁ λόγος παρακαλεῖ ταῖς τε διανοίαις καὶ ταῖς προθυμίαις γενέσθαι. χαλεπὸν μὲν γάρ, ὥσπερ ὁ Κάτων ἔφησε, λέγειν πρὸς γαστέρας ὦτα μὴ ἐχούσας· καὶ πέποται ὁ τῆς συνηθείας κυκεών, ὥσπερ ὁ τῆς Κίρκης ὠδίνας ὀδύνας κυκεὼν ἀπάτας τε γόους τε· καὶ τὸ ἄγκιστρον ἐκβάλλειν τῆς σαρκοφαγίας ὡς ἐμπεπηγμένον τῇ φιληδονίᾳ καὶ διαπεπαρμένον οὐ ῥᾴδιόν ἐστιν. ἐπεὶ καλῶς εἶχεν, ὥσπερ Αἰγύπτιοι τῶν νεκρῶν τὴν κοιλίαν ἐξελόντες καὶ πρὸς τὸν ἥλιον ἀνασχίζοντες ἐκβάλλουσιν ὡς αἰτίαν ἁπάντων ὧν ὁ ἄνθρωπος; ἥμαρτεν, οὕτως ἡμᾶς ἑαυτῶν τὴν γαστριμαργίαν καὶ μιαιφονίαν ἐκτεμόντας ἁγνεῦσαι τὸν λοιπὸν βίον ἐπεὶ ἥ γε γαστὴρ οὐ μιαιφόνον ἐστὶν ἀλλὰ μιαινόμενον ἀπὸ τῆς ἀκρασίας. οὐ μὴν ἀλλʼ εἰ καὶ ἀδύνατον νὴ Δία διὰ τὴν συνήθειαν τὸ ἀναμάρτητον, αἰσχυνόμενοι τῷ ἁμαρτάνοντι χρησόμεθα διὰ τὸν λόγον, ἐδόμεθα σάρκας, ἀλλὰ πεινῶντες οὐ τρυφῶντες· ἀναιρήσομεν ζῷον, ἀλλʼ οἰκτείροντες καὶ ἀλγοῦντες, οὐχ ὑβρίζοντες οὐδὲ βασανίζοντες· οἷα νῦν πολλὰ δρῶσιν οἱ μὲν εἰς σφαγὴν ὑῶν ὠθοῦντες ὀβελοὺς διαπύρους, ἵνα τῇ βαφῇ τοῦ σιδήρου περισβεννύμενον τὸ αἷμα καὶ διαχεόμενον τὴν σάρκα θρύψῃ καὶ μαλάξῃ· οἱ δʼ οὔθασι συῶν ἐπιτόκων ἐναλλόμενοι καὶ λακτίζοντες, ἵνʼ αἷμα καὶ γάλα καὶ λύθρον ἐμβρύων ὁμοῦ συμφθαρέντων ἐν ὠδῖσιν ἀναδεύσαντες, ὦ Ζεῦ καθάρσιε, φάγωσι τοῦ ζῴου τὸ μάλιστα φλεγμαῖνον ἄλλοι γεράνων ὄμματα καὶ κύκνων ἀπορράψαντες καὶ ἀποκλείσαντες ἐν σκότει πιαίνουσιν, ἀλλοκότοις μίγμασι καὶ καρυκείαις τισὶν αὐτῶν τὴν σάρκα ὀψοποιοῦντες.

22. Bölüm

Bu da en çok şunu gösteriyor: Kanunsuzluğu besin için, ihtiyaçtan ya da zorunlu olduğu için değil, doymaktan, küstahlıktan ve israftan bir haz hâline getirmişlerdir. Hazza doyamayan kadınlardaki aşk, her şeyi deneyip dolaşarak azgınlıkla adı anılmaz şeylere düşer; yemedeki nefsine hâkim olamama da, tabii ve zorunlu sınırı geçince, isteği vahşilikle ve kanunsuzlukla çeşitlendirir. Çünkü duyu organları birbirleriyle birlikte hastalanır, birbirine uyar, tabii ölçülere hâkim olmayınca birlikte azar. Hasta kulak müziği böyle bozdu; ondan da gevşek ve yumuşak olan, ayıp dokunmaları ve kadınsı gıdıklamaları arzular. Bunlar gözü, savaş danslarından, el oyunlarından, zarif danslardan, heykellerden ve resimlerden hoşlanmamayı öğretti; insanların öldürülmesini, ölümünü, yaralarını ve kavgalarını en pahalı gösteri yapmayı öğretti. Kanunsuz sofraların ardından azgın birleşmeler, ayıp sevişmelerin ardından kaba ezgiler, utanmaz nağmelerin ardından yoz tiyatrolar, vahşi gösterilerin ardından insanlara karşı duyarsızlık ve acımasızlık gelir.

Bu yüzden ilahi Lykurgos, üç rhētrasında evlerin kapılarının ve çatılarının yalnız testere ve baltayla yapılmasını, başka alet kullanılmamasını emretmişti. Burgulara, keserlere, ince iş yapan aletlere düşman olduğu için değil elbette. Böyle bir iş üzerine yaldızlı bir kerevet getiremeyeceğini, sade bir eve gümüş sofralar, erguvan halılar ve pahalı taşlar sokmaya cesaret edemeyeceğini biliyordu. Böyle bir eve, yatağa, sofraya ve kadehe sade bir akşam yemeği, halka yakışan bir öğle yemeği yaraşır. Kötü bir yaşam tarzının başlangıcında ise, annesinden yeni ayrılmış tayın kısrakla koşması gibi, her türlü lüks ve israf birlikte koşar.

2

ἐξ ὧν καὶ μάλιστα δῆλόν ἐστιν, ὡς οὐ διὰ τροφὴν οὐδὲ χρείαν οὐδʼ ἀναγκαίως ἀλλʼ ὑπὸ κόρου καὶ ὕβρεως καὶ πολυτελείας ἡδονὴν πεποίηνται τὴν ἀνομίαν· εἶθʼ ὥσπερ ἔρως ἐν γυναιξὶν κόρον ἡδονῆς οὐκ ἐχούσαις, ἀποπειρώμενος πάντα καὶ πλανώμενος ἀκολασταίνων ἐξέπεσεν εἰς τὰ ἄρρητα· οὕτως αἱ περὶ τὴν ἐδωδὴν ἀκρασίαι τὸ φυσικὸν παρελθοῦσαι καὶ ἀναγκαῖον τέλος ἐν ὠμότητι καὶ παρανομίᾳ ποικίλλουσι τὴν ὄρεξιν. συννοσεῖ γὰρ ἀλλήλοις τὰ αἰσθητήρια καὶ συναναπείθεται καὶ συνακολασταίνει μὴ κρατοῦντα τῶν φυσικῶν μέτρων. οὕτως ἀκοὴ νοσήσασα μουσικὴν διέφθειρεν, ἀφʼ ἧς τὸ θρυπτόμενον καὶ ἐκλυόμενον αἰσχρὰς ποθεῖ ψηλαφήσεις καὶ γυναικώδεις γαργαλισμούς. ταῦτα τὴν ὄψιν ἐδίδαξε μὴ πυρρίχαις χαίρειν μηδὲ χειρονομίαις μηδʼ ὀρχήμασι γλαφυροῖς μηδʼ ἀγάλμασι καὶ γραφαῖς, ἀλλὰ φόνον καὶ θάνατον ἀνθρώπων καὶ τραύματα καὶ μάχας θέαμα ποιεῖσθαι πολυτελέστατον. οὕτως ἕπονται παρανόμοις τραπέζαις συνουσίαι ἀκρατεῖς, ἀφροδισίοις αἰσχροῖς ἀκροάσεις ἄμουσοι, μέλεσι καὶ ἀκούσμασιν ἀναισχύντοις θέατρα ἔκφυλα, θεάμασιν ἀνημέροις ἀπάθεια πρὸς ἀνθρώπους καὶ ὠμότης. διὰ τοῦτο διέταττεν ὁ θεῖος· Λυκοῦργος ἐν ταῖς τρισὶ ῥήτραις τὸ ἀπὸ πρίονος καὶ πελέκεως γίγνεσθαι τὰ θυρώματα τῶν οἰκιῶν καὶ τὰς ἐρέψεις, ἄλλο δʼ ὄργανον μηδὲν προσφέρεσθαι, οὐ πολεμῶν δήπου τερέτροις καὶ σκεπάρνοις καὶ ὅσα λεπτουργεῖν πέφυκεν ἀλλʼ εἰδὼς ὅτι διὰ τοιούτων ἔργων οὐκ εἰσοίσεις κλινίδιον ἐπίχρυσον οὐδὲ τολμήσεις εἰς οἰκίαν λιτὴν ἀργυρᾶς εἰσενεγκεῖν τραπέζας καὶ δάπιδας ἁλουργοὺς καὶ λίθους πολυτελεῖς· ἀλλʼ ἕπεται οἰκίᾳ καὶ κλίνῃ καὶ τραπέζῃ καὶ κύλικι τοιαύτῃ δεῖπνον ἀφελὲς καὶ ἄριστον δημοτικόν, ἀρχῇ δὲ μοχθηρᾶς διαίτης ἄθηλος ἵππῳ πῶλος ὣς ἅμα τρέχει πᾶσα τρυφὴ καὶ πολυτέλεια.

33. Bölüm

Peki canlı bir şeyin öldürülmediği hangi akşam yemeği pahalı değildir? Bir ruhu küçük masraf mı sayıyoruz? Henüz Empedokles'in dediği gibi belki bir annenin, babanın, dostun ya da çocuğun ruhundan söz etmiyorum. Ama her canlının tabiattan, kendine uygun olanı edinmek ve yabancı olandan kaçmak için aldığı his, görme, duyma, tasavvur ve anlayış payından söz ediyorum.

Bir bak bakalım, filozoflardan hangileri bizi daha iyi evcilleştiriyor: Çocukları, dostları, babaları ve eşleri ölünce yememizi buyuranlar mı, yoksa öteki canlılara karşı da adil olmaya alıştıran Pythagoras ve Empedokles mi? Sen koyun yemeyene gülüyorsun. "Ama biz de," diyecekler, "ölen babasından ya da annesinden parçalar kesip burada olmayan dostlara gönderen, buradakileri çağırıp bol bol et sunan adamı görünce gülmeyelim mi?" Belki de şimdi bu kitaplara el sürerken, ellerimizi, gözlerimizi, ayaklarımızı ve kulaklarımızı arındırmadan günah işliyoruz; meğer ki Zeus hakkı için, bunlar üzerine konuşmak, Platon'un dediği gibi "tatlı bir sözle tuzlu kulağı yıkamak" gibi, bir arınma olsun.

Biri kitapları ve sözleri yan yana koysa, onların İskitlere, Soğdlara ve Herodotos'un anlattığı için kimsenin inanmadığı Karapelerinlilere ait felsefe olduğunu görür. Pythagoras ile Empedokles'in öğretileri ise eski Yunanların kanunlarıydı; ateşsiz yiyeceklerle yaşama da öyle. [...] akılsız canlılara karşı bizim hiçbir adalet yükümlülüğümüz olmadığı.

3

ποῖον οὖν οὐ πολυτελὲς δεῖπνον, εἰς ὃ οὐ θανατοῦταί τι ἔμψυχον; μικρὸν ἀνάλωμα ἡγούμεθα ψυχήν; οὔπω λέγω τάχα μητρὸς ἢ πατρὸς ἢ φίλου τινὸς ἢ παιδός, ὡς ἔλεγεν Ἐμπεδοκλῆς· ἀλλʼ αἰσθήσεώς γε μετέχουσαν, ὄψεως ἀκοῆς, φαντασίας συνέσεως, ἣν ἐπὶ κτήσει τοῦ οἰκείου καὶ φυγῇ τάλλοτρίου παρὰ τῆς φύσεως ἕκαστον εἴληχε. σκόπει δʼ ἡμᾶς πότεροι βέλτιον ἐξημεροῦσι τῶν φιλοσόφων, οἱ καὶ τέκνα καὶ φίλους καὶ πατέρας καὶ γυναῖκας ἐσθίειν κελεύοντες ὡς ἀποθανόντας, ἢ Πυθαγόρας καὶ Ἐμπεδοκλῆς ἐθίζοντες εἶναι καὶ πρὸς· τὰ ἄλλα μέρη δικαίους. σὺ μὲν καταγελᾷς τοῦ τὸ πρόβατον μὴ ἐσθίοντος· ἀλλʼ ἡμεῖς γε, φήσουσι, θεασάμενοι τοῦ πατρὸς τεθνηκότος ἢ τῆς μητρὸς ἀποτεμόντα μερίδας καὶ τῶν φίλων ἀποπεμπόμενον τοῖς μὴ παροῦσι, τοὺς δὲ παρόντας καλοῦντα καὶ παρατιθέντα τῶν σαρκῶν ἀφειδῶς, μή τι γελάσωμεν; ἀλλὰ καὶ νῦν ἴσως ἁμαρτάνομεν, ὅταν ἁψώμεθα τῶν βιβλίων τούτων, μὴ καθαιρόμενοι χεῖρας καὶ ὄψεις καὶ πόδας καὶ ἀκοάς, εἰ μὴ νὴ Δία ἐκείνων καθαρμὸς ἐστι τὸ περὶ τούτων διαλέγεσθαι ποτίμῳ λόγῳ ὥς φησιν ὁ Πλάτων ἁλμυρὰν ἀκοὴν ἀποκλυζομένους. εἰ δὲ θείη τις τὰ βιβλία παρʼ ἄλληλα καὶ τοὺς λόγους, ἐκεῖνα μὲν Σκύθαις φιλοσοφεῖσθαι καὶ Σογδιανοῖς καὶ Μελαγχλαίνοις, περὶ ὧν Ἡρόδοτος ἱστορῶν ἀπιστεῖται τὰ δὲ Πυθαγόρου καὶ Ἐμπεδοκλέους δόγματα νόμοι τῶν παλαιῶν ἦσαν Ἑλλήνων καὶ αἱ ἄπυροι δίαιται. […] ὅτι πρὸς τὰ ἄλογα ζῷα δίκαιον ἡμῖν οὐδὲν ἔστι.

44. Bölüm

Peki bunu sonradan kim keşfetti?

Yol boyu kötülük yapan kılıcı ilk dövenler, çift süren öküzleri ilk yiyenler.

Zorbalar da kan dökmeye böyle başlar. Atina'da önce muhbirlerin en kötüsünü öldürdüler, ona "Epitēdeios" deniyordu; sonra ikincisini, üçüncüsünü de aynı şekilde. Buna alışınca Nikias'ın oğlu Nikeratos'un, general Theramenes'in ve filozof Polemarkhos'un ölümüne seyirci kaldılar. Bunun gibi, önce vahşi ve kötü bir hayvan yenmiş, sonra bir kuş ya da balık çekilmiş; kan dökme eğilimi bunlarla tadıp talim ederek çalışkan öküze, uslu koyuna ve evi bekleyen horoza yönelmiş. Doymak bilmezliklerini azar azar keskinleştirerek insan boğazlamaya, savaşlara ve cinayetlere kadar gelmişlerdir.

Biri, ruhların yeniden doğuşlarda ortak bedenler kullandığını, şimdi akıllı olanın sonra akılsız, şimdi vahşi olanın sonra evcil olduğunu, tabiatın her şeyi değiştirip "yabancı bir et gömleğine" sararak başka yere yerleştirdiğini de ispat etmese, bu bile şunlardan alıkoymaya yetmez mi: Et yemenin azgınlığı, bedende hastalıklara ve ağırlıklara yol açması, psykhēyi daha kanunsuz savaşlara çevirip bozması. Çünkü kan ve cinayet olmadan ne konuk ağırlamaya, ne düğün yapmaya, ne dostlarla bir araya gelmeye alışmışız.

4

τίνες οὖν ὕστερον τοῦτʼ ἔγνωσαν; οἳ πρῶτοι κακοεργὸν ἐχαλκεύσαντο μάχαιραν εἰνοδίην, πρῶτοι δὲ βοῶν ἐπάσαντʼ ἀροτήρων. οὕτω τοι καὶ οἱ τυραννοῦντες ἄρχουσι μιαιφονίας. ὥσπερ γὰρ τὸ πρῶτον ἀπέκτειναν Ἀθήνησι τὸν κάκιστον τῶν συκοφαντῶν, ὃς ἐπιτήδειος προσηγορεύθη, καὶ δεύτερον ὁμοίως, καὶ τρίτον· εἶτʼ ἐκ τούτου συνήθεις γενόμενοι Νικήρατον περιεώρων ἀπολλύμενον τὸν Νικίου καὶ Θηραμένη τὸν στρατηγὸν καὶ Πολέμαρχον τὸν φιλόσοφον· οὕτω τὸ πρῶτον ἄγριόν τι ζῷον ἐβρώθη καὶ κακοῦργον, εἶτʼ ὄρνις τις ἢ ἰχθὺς εἵλκυστο καὶ γευσάμενον οὕτω καὶ προμελετῆσαν ἐν ἐκείνοις τὸ φονικὸν ἐπὶ βοῦν ἐργάτην ἦλθε καὶ τὸ κόσμιον πρόβατον καὶ τὸν οἰκουρὸν ἀλεκτρυόνα καὶ κατὰ μικρὸν οὕτω τὴν ἀπληστίαν στομώσαντες ἐπὶ σφαγὰς ἀνθρώπων καὶ πολέμους καὶ φόνους προῆλθον. ἀλλʼ ἐὰν μὴ προσαποδείξῃ τις, ὅτι χρῶνται κοινοῖς αἱ ψυχαὶ σώμασιν ἐν ταῖς παλιγγενεσίαις καὶ τὸ νῦν λογικὸν αὖθις γίγνεται ἄλογον καὶ πάλιν ἥμερον τὸ νῦν ἄγριον, ἀλλάσσει δʼ ἡ φύσις ἅπαντα καὶ μετοικίζει σαρκῶν ἀλλογνῶτι περιστέλλουσα χιτῶνι ταῦτʼ οὐκ ἀποτρέπει τῶν ἀνῃρημένων τὸ ἀκόλαστον τὸ καὶ σώματι νόσους καὶ βαρύτητας ἐμποιεῖν καὶ ψυχὴν ἐπὶ πόλεμον ἀνομωτέρων τρεπομένην διαφθείρειν ὅταν ἐθισθῶμεν μὴ αἵματος ἄνευ καὶ φόνου μὴ ξένον ἑστιᾶν, μὴ γάμον ἑορτάζειν, μὴ φίλοις συγγίγνεσθαι.

55. Bölüm

Ruhların bedenlere geri dönüşüne dair söylenenlerin ispatı inanmaya yetmese de, kuşku bile büyük bir sakınma ve korku gerektirir. Diyelim ki biri bir gece savaşında, düşmüş ve silahları altında bedeni görünmeyen bir adama kılıcını indirirken birinin şöyle dediğini duyuyor: "Kesin bilmiyorum, ama oradaki adamın senin oğlun, kardeşin, baban ya da çadır arkadaşın olduğunu sanıyorum." Hangisi daha iyidir: Doğru olmayan bir sanıya uyup düşmanı dost sanarak bırakmak mı, yoksa güvenilmez sözü küçümseyip yakınını düşman sanarak öldürmek mi? Hepiniz ikincisinin korkunç olduğunu söylersiniz.

Trajedideki Merope'yi düşün: Oğlunu, oğlunun katili sanıp baltayı kaldırır ve şöyle der:

Bu darbeyi sana daha ağır bir bedelle veriyorum.

Tiyatroda ne sarsıntı yaratır! Seyirciyi korkuyla ayağa kaldırır; ya tutan yaşlı adamdan önce davranıp delikanlıyı yaralarsa diye. Yanında bir başka yaşlı "Vur, düşmandır", biri de "Vurma, oğludur" dese, hangisi daha büyük haksızlıktır: Oğlun hatırına düşmanı cezasız bırakmak mı, yoksa düşmana duyulan öfkeyle çocuğunu öldürmek mi?

Bizi cinayete sürükleyen nefret, thymos, savunma ya da kendimiz için korku değildir; kurban hazzın payı olarak boynu kırılmış duruyor. Filozoflardan biri "Kes, akılsız bir hayvandır" diyor, öteki "Dur, ya bir akrabanın ya da tanrının ruhu buraya geçtiyse?" Tanrı aşkına, tehlike eşit midir: Et yemeyi reddedersem ne olur, çocuğu ya da başka bir yakınımı öldürürsem ne olur?

5

καίτοι τῆς λεγομένης ταῖς ψυχαῖς εἰς σώματα παλιμμεταβολῆς εἰ μὴ πίστεως ἄξιον τὸ ἀποδεικνύμενον, ἀλλʼ εὐλαβείας γε μεγάλης καὶ δέους τὸ ἀμφίβολον. οἷον εἴ τις ἐν νυκτομαχίαις στρατοπέδων ἀνδρὶ πεπτωκότι καὶ τὸ σῶμα κρυπτομένῳ τοῖς ὅπλοις ἐπιφέρων ξίφος ἀκούσειέ τινος λέγοντος οὐ πάνυ μὲν εἰδέναι βεβαίως, οἴεσθαι δὲ καὶ δοκεῖν υἱὸν αὐτοῦ τὸν κείμενον ἢ ἀδελφὸν ἢ πατέρα ἢ σύσκηνον εἶναι τί βέλτιον, ὑπονοίᾳ προσθέμενον οὐκ ἀληθεῖ προέσθαι τὸν ἐχθρὸν ὡς φίλον, ἢ καταφρονήσαντα τοῦ μὴ βεβαίου πρὸς πίστιν ἀνελεῖν τὸν οἰκεῖον ὡς πολέμιον; ἐκεῖνο δεινὸν φήσετε πάντες. σκόπει δὲ καὶ τὴν ἐν τῇ τραγῳδίᾳ Μερόπην ἐπὶ τὸν υἱὸν αὐτὸν ὡς φονέα τοῦ υἱοῦ πέλεκυν ἀραμένην καὶ λέγουσαν ὠνητέραν δὴ τήνδʼ ἐγὼ δίδωμί σοι πληγήν· ὅσον ἐν τῷ θεάτρῳ κίνημα ποιεῖ, συνεξορθιάζουσα φόβῳ, καὶ δέος μὴ φθάσῃ τὸν ἐπιλαμβανόμενον γέροντα καὶ τρώσῃ τὸ μειράκιον. εἰ δʼ ἕτερος γέρων παρεστήκοι λέγων παῖσον, πολέμιός ἐστιν· ἕτερος δὲ μὴ παίσῃς, υἱός ἐστι· πότερον ἀδίκημα μεῖζον, ἐχθροῦ κόλασιν ἐκλιπεῖν διὰ τὸν υἱὸν ἢ τεκνοκτονίᾳ περιπεσεῖν ὑπὸ τῆς πρὸς τὸν ἐχθρὸν ὀργῆς; ὁπότε τοίνυν οὐ μῖσός ἐστιν οὐδὲ θυμὸς ὁ πρὸς τὸν φόνον ἐξάγων ἡμᾶς οὐδʼ ἄμυνά τις οὐδὲ φόβος ὑπὲρ αὑτῶν, ἀλλʼ εἰς ἡδονῆς μέρος ἕστηκεν ἱερεῖον ἀνακεκλασμένῳ τραχήλῳ ὑποκείμενον, εἶτα λέγει τῶν φιλοσόφων ὁ μὲν κατάκοψον, ἄλογόν ἐστι τὸ ζῷον. ὁ δὲ ἀνάσχου· τί γὰρ εἰ συγγενοῦς ἢ θεοῦ τινος ἐνταῦθα ψυχὴ κεχώρηκεν; ἴσος γε, ὦ θεοί, καὶ ὅμοιος ὁ κίνδυνος ἕχει, ἂν ἀπειθῶ φαγεῖν κρέας, ἂν ἀπιστῶ φονεῦσαι τέκνον ἢ ἕτερον οἰκεῖον;

66. Bölüm

Stoacıların et yemeyi savunmaları da aynı değildir. Mideye ve mutfaklara neden bu kadar gayret? Hazzı kadınsı sayıp iyilik, tercih edilir ya da doğaya uygun değil diye kötüledikten sonra neden hazlar için bu kadar çaba gösteriyorlar? Madem sofralardan parfümü ve tatlıyı atıyorlar, kandan ve etten daha çok tiksinmeleri tutarlı olurdu. Şimdi ise hesap defterine bakarak felsefe yapıyorlar: Akşam yemeklerinden gereksiz ve fazla olanların masrafını kısıyor, israfın vahşi ve cinayete dayanan yanından ise vazgeçmiyorlar.

"Evet," diyor biri, "çünkü akılsız canlılara karşı bir adalet yükümlülüğümüz yok." Parfüme ve yabancı baharatlara karşı da yok, denebilir. Ama onlardan da uzak duruyorsunuz, hazda yararsız ve zorunlu olmayan her şeyi kovuyorsunuz.

6

οὐκ ἴσος δʼ ἔτι καὶ οὗτος ὁ ἀγὼν τοῖς Στωικοῖς ὑπὲρ τῆς σαρκοφαγίας. τίς γὰρ ὁ πολὺς τόνος· εἰς τὴν γαστέρα καὶ τὰ ὀπτανεῖα; τί τὴν ἡδονὴν θηλύνοντες καὶ διαβάλλοντες ὡς οὔτʼ ἀγαθὸν οὔτε προηγούμενον οὔτʼ οἰκεῖον οὕτω περὶ τὰ τῶν ἡδονῶν ἐσπουδάκασι; καὶ μὴν ἀκόλουθον ἦν αὐτοῖς, εἰ μύρον ἐξελαύνουσι καὶ πέμμα τῶν συμποσίων, μᾶλλον αἷμα καὶ σάρκα δυσχεραίνειν. νῦν δʼ ὥσπερ εἰς τὰς ἐφημερίδας φιλοσοφοῦντες δαπάνην ἀφαιροῦσι τῶν δείπνων ἐν τοῖς ἀχρήστοις καὶ περιττοῖς, τὸ δʼ ἀνήμερον τῆς πολυτελείας καὶ φονικὸν οὐ παραιτοῦνται. ναί, φησίν, οὐδὲν γὰρ ἡμῖν πρὸς τὰ ἄλογα δίκαιον ἔστιν. οὐδὲ γὰρ πρὸς τὸ μύρον, φαίη τις ἄν, οὐδὲ πρὸς τὰ ξενικὰ τῶν ἡδυσμάτων ἀλλὰ καὶ τούτων ἀποτρέπεσθε, τὸ μὴ χρήσιμον μηδʼ ἀναγκαῖον ἐν ἡδονῇ πανταχόθεν ἐξελαύνοντες.

77. Bölüm

Yine de şimdi şunu inceleyelim: Canlılara karşı hiçbir adalet yükümlülüğümüz olmadığı meselesini. Tekhnē ve sofistlikle değil, kendi hâllerimize bakarak, kendi kendimize insanca konuşup soruşturarak [...]

7

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τοῦτʼ ἤδη σκεψώμεθα, τὸ μηδὲν εἶναι πρὸς τὰ ζῷα δίκαιον ἡμῖν, μηδὲ τεχνικῶς μηδὲ σοφιστικῶς, ἀλλὰ τοῖς πάθεσιν ἐμβλέψαντες τοῖς ἑαυτῶν καὶ πρὸς ἑαυτοὺς ἀνθρωπικῶς λαλήσαντες καὶ ἀνακρίναντες.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…