İçeriğe geç
Plutarkhos

Plutarkhos

Atinalıların Şanı Üzerine

Πότερον Ἀθηναῖοι κατὰ πόλεμον ἢ κατὰ σοφίαν ἐνδοξότεροι

1[…] Bunları o, barbarı kovup Yunanistan'ı özgürleştirerek sonraki başarılara yol açtığı, kendinden sonra gelen komutanlara haklı olarak söylemişti. Aynısı sözleriyle övünenlere de haklı olarak söylenebilir: İşi yapanları kaldırırsan yazacak kimse kalmaz. Perikles'in devlet yönetimini, Phormion'un Rhion'daki deniz zaferlerini, Nikias'ın Kythera, Megara ve Korinthos'taki yiğitliklerini, Demosthenes'in Pylos'unu, Kleon'un dört yüz esirini, Tolmides'in Peloponnesos'u dolaşmasını, Myronides'in Oinophyta'da Boiotialıları yenmesini kaldır; Thukydides'in üstü çizilmiş olur. Alkibiades'in Hellespontos'taki atılganlıklarını, Thrasyllos'un Lesbos önündeki başarılarını, Theramenes'in oligarşiyi yıkmasını, Thrasybulos'u, Arkhinos'u ve Phyle'den Sparta'nın hâkimiyetine karşı ayaklanan yetmiş kişiyi, Konon'un Atina'yı yeniden denize bindirmesini kaldır; Kratippos ortadan kalkar.

Ksenophon kendi tarihi olmuştur: Komutanlık edip başardığı işleri yazmış, bunları Syrakusalı Themistogenes'in kaleme aldığını söylemiştir ki kendini başkası gibi anlatırken daha inandırıcı olsun, yazının şanını da başkasına armağan etsin. Öteki tarihçilerin hepsi, Kleitodemoslar, Diyllos, Philokhoros, Phylarkhos, başkalarının işlerinde sahne oyuncuları gibi olmuşlardır; komutanların ve kralların yaptıklarını düzenleyip anlatır, onların hatıralarının içine girerler ki bir parıltıdan, bir ışıktan pay alsınlar. Çünkü yapanlardan yazanlara, başkasının şanının bir yansısı kırılıp parlar; iş, sözün içinde aynada görünür gibi görünür.

1

[…] Ταῦτʼ ὀρθῶς μὲν ἐκεῖνος εἶπε πρὸς τοὺς μεθʼ ἑαυτὸν στρατηγούς, οἷς πάροδον ἐπὶ τὰς ὕστερον πράξεις ἔδωκεν ἐξελάσας τὸν βάρβαρον καὶ τὴν Ἑλλάδʼ ἐλευθερώσας· ὀρθῶς δʼ εἰρήσεται καὶ πρὸς τοὺς ἐπὶ τοῖς λόγοις μέγα φρονοῦντας· ἂν γάρ ἀνέλῃς τοὺς πράττοντας, οὐχ ἕξεις τοὺς γράφοντας. ἄνελε τὴν Περικλέους πολιτείαν καὶ τὰ ναύμαχα πρὸς Ῥίῳ Φορμίωνος τρόπαια καὶ τὰς περὶ Κύθηρα καὶ Μέγαρα καὶ Κόρινθον ἀνδραγαθίας Νικίου καὶ τὴν Δημοσθένους Πύλον καὶ τοὺς Κλέωνος τετρακοσίους αἰχμαλώτους καὶ Τολμίδαν Πελοπόννησον περιπλέοντα καὶ Μυρωνίδην νικῶντα Βοιωτοὺς ἐν Οἰνοφύτοις, καὶ Θουκυδίδης σοι διαγέγραπται. ἄνελε τὰ περὶ Ἑλλήσποντον Ἀλκιβιάδου νεανιεύματα καὶ τὰ πρὸς Λέσβῳ Θρασύλλου καὶ τὴν ὑπὸ Θηραμένους τῆς ὀλιγαρχίας κατάλυσιν καὶ Θρασύβουλον καὶ Ἀρχῖνον καὶ τοὺς ἀπὸ Φυλῆς ἑβδομήκοντα κατὰ τῆς Σπαρτιατῶν ἡγεμονίας ἀνισταμένους καὶ Κόνωνα πάλιν ἐμβιβάζοντα τὰς Ἀθήνας εἰς τὴν θάλατταν, καὶ Κράτιππος ἀνῄρηται. Ξενοφῶν μὲν γὰρ αὐτὸς ἑαυτοῦ γέγονεν ἱστορία, γράψας ἃ ἐστρατήγησε καὶ κατώρθωσε καὶ Θεμιστογένη περὶ τούτων συντετάχθαι τὸν Συρακόσιον, ἵνα πιστότερος ᾖ διηγούμενος ἑαυτὸν ὡς ἄλλον, ἑτέρῳ τὴν τῶν λόγων δόξαν χαριζόμενος. οἱ δʼ ἄλλοι πάντες ἱστορικοί, Κλειτόδημοι Δίυλλοι Φιλόχορος Φύλαρχος, ἀλλοτρίων γεγόνασιν ἔργων ὥσπερ δραμάτων ὑποκριταί, τὰς τῶν στρατηγῶν καὶ βασιλέων πράξεις διατιθέμενοι καὶ ταῖς ἐκείνων ὑποδυόμενοι μνήμαις ἵνʼ ὡς αὐγῆς τινος καὶ φωτὸς μετάσχωσιν. ἀνακλᾶται γὰρ ἀπὸ τῶν πραττόντων ἐπὶ τοὺς γράφοντας καὶ ἀναλάμπει δόξης εἴδωλον ἀλλοτρίας, ἐμφαινομένης διὰ τῶν λόγων τῆς πράξεως ὡς ἐν ἐσόπτρῳ.

2Bu şehir daha pek çok sanatın anası ve sevgili sütannesi olmuştur; kimini ilk kez bulup ortaya çıkarmış, kimine kuvvet, itibar ve gelişme kazandırmıştır. Resim sanatı da onun eliyle az ilerlememiş, az süslenmemiştir. İnsanlar arasında renk geçişini ve gölge tonunu ilk bulan ressam Apollodoros Atinalıydı; eserlerine şu yazılıydı: "Taklit edenden çok tenkit eden çıkacak." Euphranor, Nikias, Asklepiodoros ve Pheidias'ın kardeşi Panainos kimi zafer kazanan komutanları, kimi savaşları, kimi kahramanları resmetmiştir. Euphranor kendi Theseus'unu Parrhasios'unkiyle karşılaştırmış, onunkinin gül yediğini, kendisininkinin ise sığır eti yediğini söylemişti. Gerçekten de Parrhasios'unki incelikle ve rengârenk resmedilmiştir, ama biraz o yana benzer; Euphranor'unkini gören biri ise pek yerinde şunu söylemiştir:

Yüce gönüllü Erekhtheus'un halkı, onu bir zaman
Zeus'un kızı Athena büyütmüştü.

Euphranor, Mantineia'da Epameinondas'a karşı yapılan süvari savaşını da büyük bir coşkuyla resmetmiştir. Olay şöyle olmuştu: Thebaili Epameinondas, Leuktra savaşından sonra büyüyüp şişmiş, düşmüş Sparta'nın üstüne çıkıp şehrin gururunu ve itibarını çiğnemek istemişti. Önce yetmiş bin kişilik orduyla ülkeye girip her yeri yağmaladı, perioikosları onlardan ayırdı. Sonra Mantineia yakınında karşısına dizilenleri savaşa çağırdı. Onlar istemediler, cesaret edemediler, Atina'dan gelecek yardımı beklediler. Bunun üzerine gece kalkıp kimseye sezdirmeden Lakonike'ye indi ve boş şehri ani bir baskınla almasına az kaldı. Müttefikler bunu sezince şehre çabucak yardım gitti; o da yine ülkeyi yağmalayıp yakmaya dönecekmiş gibi çekildi. Böylece düşmanı kandırıp uyuttuktan sonra gece Lakonike'den ayrıldı, aradaki bölgeyi koşarak geçti ve Mantineialılar Lakedaimon'a yardım göndermeyi tam düşünürken beklenmedik biçimde karşılarına çıktı; Thebailara derhal silahlanmalarını buyurdu. Thebailar silahlarına güvenerek ilerlediler, surları çepeçevre sardılar. Mantineialılarda dehşet, feryat, koşuşturma başladı; toplu hâlde bir sel gibi üstlerine gelen orduyu geri püskürtemiyor, yardım umudu da göremiyorlardı. Tam bu anda, talihin de yardımıyla, Atinalılar tepelerden Mantineia ovasına iniyorlardı. Savaşın kritik durumundan ve şiddetinden habersiz, yolda sakin sakin yürüyorlardı. Şehirlilerden biri koşup tehlikeyi haber verince, düşman kalabalığına kıyasla az sayıda, yoldan yorgun, yanlarında başka müttefik de yokken yine de hemen çoğu saf bağladı. Süvariler hazırlanıp önden sürdüler, tam kapıların ve surun dibinde çetin bir süvari savaşı verdiler; yenerek Mantineia'yı Epameinondas'ın ellerinden aldılar.

Euphranor bu olayı resmetti. Tabloda savaşın çarpışmasını, güç, thymos ve soluk dolu karşılaşmayı görebilirsiniz. Ama sanırım ressamı komutanla yarıştırmazdınız, tabloyu zafer anıtına, taklidi gerçeğe yeğleyenlere de katlanmazdınız.

2

πολλῶν μὲν δὴ καὶ ἄλλων ἡ πόλις ἥδε μήτηρ καὶ τροφὸς εὐμενὴς τεχνῶν γέγονε τὰς μὲν εὑραμένη καὶ ἀναφήνασα πρώτη, ταῖς δὲ δύναμιν προσθεῖσα καὶ τιμὴν καὶ αὔξησιν οὐχ ἥκιστα δʼ ὑπʼ αὐτῆς ζωγραφία προῆκται καὶ κεκόσμηται. καὶ γὰρ Ἀπολλόδωρος ὁ ζωγράφος, ἀνθρώπων πρῶτος ἐξευρὼν φθορὰν καὶ ἀπόχρωσιν σκιᾶς, Ἀθηναῖος ἦν· οὗ τοῖς ἔργοις ἐπιγέγραπται μωμήσεταί τις μᾶλλον ἢ μιμήσεται. καὶ Εὐφράνωρ καὶ Νικίας καὶ Ἀσκληπιόδωρος καὶ Πάναινος ὁ Φειδίου ἀδελφός, οἱ μὲν στρατηγοὺς ἔγραψαν νικῶντας, οἱ δὲ μάχας, οἱ δʼ ἥρωας ὥσπερ Εὐφράνωρ τὸν Θησέα τὸν ἑαυτοῦ τῷ Παρρασίου παρέβαλε, λέγων τὸν μὲν ἐκείνου ῥόδα βεβρωκέναι, τὸν δʼ ἑαυτοῦ κρέα βόεια. τῷ γὰρ ὄντι γλαφυρῶς ὁ Παρρασίου γέγραπται καὶ πεποίκιλται καί τι προσέοικε· τὸν δʼ Εὐφράνορος ἰδών τις εἶπεν οὐκ ἀφυῶς δῆμον Ἐρεχθῆος μεγαλήτορος, ὅν ποτʼ Ἀθήνη θρέψε Διὸς θυγάτηρ. γέγραφε δὲ καὶ τὴν ἐν Μαντινείᾳ πρὸς Ἐπαμεινώνδαν ἱππομαχίαν οὐκ ἀνενθουσιάστως Εὐφράνωρ. τὸ δʼ ἔργον ἔσχεν οὕτως· Ἐπαμεινώνδας Θηβαῖος ἀπὸ τῆς ἐν Λεύκτροις μάχης ἀρθεὶς μέγας ἐπεμβῆναι τῇ Σπάρτῃ πεσούσῃ καὶ πατῆσαι τὸ φρόνημα καὶ τὸ ἀξίωμα τῆς πόλεως ἠθέλησε. καὶ πρῶτα μὲν ἐμβαλὼν ἑπτὰ μυριάσι στρατοῦ διεπόρθησε τὴν χώραν καὶ τοὺς περιοίκους ἀπέστησεν αὐτῶν· ἔπειτα περὶ Μαντίνειαν ἀντιτεταγμένους εἰς μάχην προυκαλεῖτο· μὴ βουλομένων δὲ μηδὲ τολμώντων, ἀλλὰ τὴν Ἀθήνηθεν ἐπικουρίαν ἐκδεχομένων, νυκτὸς ἄρας καὶ λαθὼν ἅπαντας εἰς τὴν Λακωνικὴν κατέβη, καὶ μικροῦ ἔφθη τὴν πόλιν ἔρημον ἐξ ἐφόδου λαβεῖν καὶ κατασχεῖν. αἰσθομένων δὲ τῶν συμμάχων καὶ βοηθείας ταχείας πρὸς τὴν πόλιν γενομένης, ὕπειξε μὲν ὡς αὖθις ἐπὶ λεηλασίαν καὶ φθορὰν τῆς χώρας τρεψόμενος· ἐξαπατήσας δὲ καὶ κατακοιμίσας οὕτω τοὺς πολεμίους ἀνέζευξε νυκτὸς ἐκ τῆς Λακωνικῆς· καὶ διαδραμὼν τὴν μεταξὺ χώραν ἐπεφαίνετο τοῖς Μαντινεῦσιν ἀπροσδόκητος διαβουλευομένοις καὶ αὐτοῖς ἀκμὴν τοῦ πέμπειν τὴν εἰς Λακεδαίμονα βοήθειαν καὶ εὐθέως ὁπλίζεσθαι προσέταξε τοῖς Θηβαίοις. οἱ μὲν οὖν Θηβαῖοι μέγα φρονοῦντες ἐν τοῖς ὅπλοις ἐπεφέροντο καὶ περιελάμβανον κύκλῳ τὰ τείχη], τῶν δὲ Μαντινέων ἔκπληξις ἦν καὶ ἀλαλαγμὸς καὶ διαδρομή, ὡς ῥεῦμα τὴν δύναμιν ἀθρόαν ἐμπίπτουσαν ὤσασθαι μὴ δυναμένων μηδʼ ἐπινοούντων βοήθειαν. ἐν τούτῳ δὲ καιροῦ καὶ τύχης Ἀθηναῖοι κατέβαινον ἀπὸ τῶν ἄκρων εἰς τὴν Μαντινικὴν οὐκ εἰδότες τὴν ῥοπὴν οὐδὲ τὴν ὀξύτητα τοῦ ἀγῶνος, ἀλλʼ ὁδῷ πορευόμενοι καθʼ ἡσυχίαν ὡς δέ τις ἀστῶν ἐκδραμὼν ἀπήγγειλε τὸν κίνδυνον, ὀλίγοι μὲν ὄντες ὡς πρὸς τὸ πλῆθος τῶν πολεμίων, ἐξ ὁδοῦ δὲ κεκμηκότες, οὐδενὸς δὲ τῶν ἄλλων συμμάχων παρόντος, ὅμως εὐθὺς εἰς τάξιν καθίσταντο τοῖς πλείστοις · οἱ δʼ ἱππεῖς διασκευασάμενοι καὶ προεξελάσαντες, ὑπὸ τὰς πύλας αὐτὰς καὶ τὸ τεῖχος ἔθεντο καρτερὰν ἱππομαχίαν· καὶ κρατήσαντες ἐκ τῶν χειρῶν τοῦ Ἐπαμεινώνδα ἀφείλοντο τὴν Μαντίνειαν. τοῦτο τὸ ἔργον Εὐφράνωρ ἔγραψε, καὶ πάρεστιν ὁρᾶν ἐν εἰκόνι τῆς μάχης τὸ σύρρηγμα καὶ τὴν ἀντέρεισιν ἀλκῆς καὶ θυμοῦ καὶ πνεύματος γέμουσαν. ἀλλʼ οὐκ ἂν οἶμαι τῷ ζωγράφῳ κρίσιν προθείητε πρὸς τὸν στρατηγὸν οὐδʼ ἀνάσχοισθε τῶν προτιμώντων τὸν πίνακα τοῦ τροπαίου καὶ τὸ μίμημα τῆς ἀληθείας.

3Simonides, resme sessiz şiir, şiire ise konuşan resim der. Çünkü ressamların olmakta olan işler olarak gösterdiklerini, yazılar olmuş işler olarak anlatır ve kaleme alır. Biri renk ve biçimle, öteki ad ve sözle aynı şeyi gösteriyorsa, taklidin malzemesi ve yolunda ayrılırlar ama ikisinin de gayesi birdir. Tarihçilerin en iyisi de anlatısını bir resim gibi, duygular ve kişilerle canlandıran kişidir. Thukydides de sözüyle her zaman bu canlılığı yakalamaya çalışır; dinleyeni seyirciye çevirmeye, olanları görenlerin yaşadığı dehşeti ve sarsıntıyı okurda da uyandırmaya can atar. Pylos'un tam kıyı şeridi boyunca Atinalıları dizen Demosthenes; dümenciyi karaya oturmaya zorlayan, iniş köprüsüne doğru ilerleyen, yaralanan, bayılan ve küpeşteye yığılan Brasidas; denizden kara savaşı veren Lakedaimonlular ile karadan deniz savaşı veren Atinalılar; yine Sicilya olaylarında, deniz savaşı başa baş giderken iki tarafın karadaki piyadesinin hiç durmayan bir mücadele ve zihin gerginliği içinde olması, savaşın sonucu belirsiz sürdüğü için bedenleriyle de kanaatleriyle birlikte korku içinde sallanması: Bütün bunlar anlatımdaki düzenleriyle ve canlandırmalarıyla resmin canlılığına sahiptir. Öyleyse ressamları komutanlarla karşılaştırmak yakışık almıyorsa, tarihçileri de karşılaştırmayalım.

Marathon savaşının haberini, Pontoslu Herakleides'in anlattığına göre, Eroialı Thersippos getirmiştir. Ama çoğu Eukles'in getirdiğini söyler: Silahları üzerinde, savaştan sıcak sıcak koşmuş, ileri gelenlerin kapısından içeri düşüp yalnız şunu söyleyebilmiş, "Sevinin, kazanıyoruz!", sonra hemen ruhunu teslim etmişti. Yine de bu adam savaşa katılmış olarak haberi bizzat getirmişti. Ama diyelim ki bir tepe yahut keçi ve sığır çobanlarının gözetleme yerinden biri savaşa uzaktan seyirci olsaydı, her sözden büyük o büyük işi gördükten sonra yara almamış, kan dökmemiş bir haberci olarak şehre gelseydi, sonra da Kynegeiros'un, Kallimakhos'un, Polyzelos'un aldığı onurları, onların yiğitliklerini, yaralarını, ölümlerini bildirdi diye isteseydi, her türlü utanmazlığın ötesine geçmiş sayılmaz mıydı? Hele Lakedaimonluların, Thukydides'in anlattığı Mantineia zaferini getiren adama müjdelik olarak ortak sofradan yalnız bir parça et gönderdikleri söylenirken! Tarihçiler de olayların sesi güzel habercileridir, güzellikleri ve kuvvetleri sayesinde sözleriyle hedefe ulaşırlar; ilk kez okuyup öğrenenler de onlara müjdelik borçludur. Şüphesiz onlar da, işleri başaranlar sayesinde anılıp okunarak övülürler. Çünkü sözler işleri meydana getirmez, işler sayesinde sözler dinlenmeye değer görülür.

3

πλὴν ὁ Σιμωνίδης τὴν μὲν ζωγραφίαν ποίησιν σιωπῶσαν προσαγορεύει, τὴν δὲ ποίησιν ζωγραφίαν λαλοῦσαν. ἃς γάρ οἱ ζωγράφοι πράξεις ὡς γιγνομένας δεικνύουσι, ταύτας οἱ λόγοι γεγενημένας διηγοῦνται καὶ συγγράφουσιν. εἰ δʼ οἱ μὲν χρώμασι καὶ σχήμασιν, οἱ δʼ ὀνόμασι καὶ λέξεσι ταὐτὰ δηλοῦσιν, ὕλῃ καὶ τρόποις μιμήσεως διαφέρουσι, τέλος δʼ ἀμφοτέροις ἓν ὑπόκειται, καὶ τῶν ἱστορικῶν κράτιστος ὁ τὴν διήγησιν ὥσπερ γραφὴν πάθεσι καὶ προσώποις εἰδωλοποιήσας. ὁ δʼ οὗν Θουκυδίδης ἀεὶ τῷ λόγῳ πρὸς ταύτην ἁμιλλᾶται τὴν ἐνάργειαν αν, οἷον θεατὴν ποιῆσαι τὸν ἀκροατὴν καὶ τὰ γιγνόμενα περὶ τοὺς ὁρῶντας ἐκπληκτικὰ καὶ ταρακτικὰ πάθη τοῖς ἀναγινώσκουσιν ἐνεργάσασθαι λιχνευόμενος. ὁ γὰρ παρὰ τὴν ῥαχίαν αὐτὴν τῆς Πύλου παρατάττων τοὺς Ἀθηναίους Δημοσθένης, καί. ὁ δʼ τὸν κυβερνήτην ἐπισπέρχων Βρασίδας ἐξοκέλλειν καί, χωρῶν ἐπί, τὴν ἀποβάθραν καὶ τραυματιζόμενος καὶ λιποφυχῶν καὶ ἀποκλίνων εἰς τὴν παρεξειρεσίαν, καὶ οἱ πεζομαχοῦντες μὲν ἐκ θαλάττης Λακεδαιμόνιοι, ναυμαχοῦντες δʼ ἀπὸ γῆς Ἀθηναῖοι· καὶ πάλιν ὁ ἐν τοῖς Σικελικοῖς ἐκ τῆς γῆς πεζὸς ἀμφοτέρων, ἰσορρόπου τῆς ναυμαχίας καθεστηκυίας, ἄληκτον ἀγῶνα καὶ ξύντασιν τῆς γνώμης ἔχων διὰ τὰς συντάξεις, καὶ, διὰ τὸ ἀκρίτως συνεχὲς τῆς ἁμίλλης καὶ τοῖς σώμασιν αὐτοῖς ἴσα τῇ δόξῃ περιδεῶς συναπονεύων τῇ διαθέσει καὶ τῇ διατυπώσει τῶν γινομένων γραφικῆς ἐναργείας ἐστίν. ὣστʼ εἰ τοὺς ζωγραφοῦντας οὐκ ἄξιον παραβάλλειν τοῖς στρατηγοῖς, μηδὲ τοὺς ἱστοροῦντας παραβάλλωμεν. τὴν τοίνυν ἐν Μαραθῶνι μάχην ἀπήγγειλεν, ὡς μὲν Ἡρακλείδης ὁ Ποντικὸς ἱστορεῖ, Θέρσιππος ὁ Ἐροιεύς · οἱ δὲ πλεῖστοι λέγουσιν Εὐκλέα, δραμόντα σὺν τοῖς ὅπλοις θερμὸν ἀπὸ τῆς μάχης καὶ ταῖς θύραις ἐμπεσόντα τῶν πρώτων, τοσοῦτο μόνον εἰπεῖν, χαίρετε· νικῶμεν, εἶτʼ εὐθὺς ἐκπνεῦσαι. πλὴν οὗτος μὲν αὐτάγγελος ἧκε τῆς μάχης ἀγωνιστὴς γενόμενος. φέρε δʼ εἴ τις ὑπὲρ λόφου τινὸς ἢ σκοπῆς αἰπόλων ἢ βοτήρων τοῦ ἀγῶνος ἄπωθεν γενόμενος θεατὴς, καὶ κατιδὼν τὸ μέγα καὶ παντὸς λόγου μεῖζον ἐκεῖνο ἔργον ἧκεν εἰς τὴν πόλιν ἄτρωτος ἄγγελος καὶ ἀναίμακτος, εἶτʼ ἠξίου τιμὰς ἔχειν ἃς Κυνέγειρος ἔσχεν, ἃς Καλλίμαχος, ἃς Πολύζηλος, ὅτι τὰς τούτων ἀριστείας καὶ τραύματα καὶ θανάτους ἀπήγγειλεν· ἆρ’ οὐκ ἂν ἐδόκει πᾶσαν ὑπερβάλλειν ἀναίδειαν; ὃπου γε Λακεδαιμονίους φασὶ τῷ τὴν ἐν Μαντινείᾳ φράσαντι νίκην, ἣν Θουκυδίδης ἱστόρηκεν, εὐαγγέλιον ἐκ φιδιτίου κρέας ἀποστεῖλαι. μὴν οἱ συγγράφοντες ἐξάγγελοί τινές εἰσι τῶν πράξεων εὔφωνοι καὶ τῷ λόγῳ διὰ τὸ κάλλος καὶ τὴν δύναμιν ἐξικνούμενοι, οἷς εὐαγγέλιον ὀφείλουσιν οἱ πρώτως ἐντυγχάνοντες καὶ ἱστοροῦντες. ἀμέλει δὲ καὶ ἐγκωμιάζονται μνημονευόμενοι καὶ ἀναγινωσκόμενοι διὰ τοὺς κατορθώσαντας· οὐ γὰρ οἱ λόγοι ποιοῦσι τὰς πράξεις ἀλλὰ διὰ τὰς πράξεις καὶ ἀκοῆς ἀξιοῦνται.

4Şiir de işlere benzer şeyler söyleyerek hoşluk ve itibar kazanmıştır; Homeros'un dediği gibi:

doğruya benzer nice yalan söyleyerek.

Anlatıldığına göre Menandros'a tanıdıklarından biri, "Menandros, Dionysia yaklaştı, sen hâlâ komedini yazmadın mı?" demiş. O da şöyle cevap vermiş: "Tanrılar hakkı için yazdım; olay örgüsü kuruldu, geriye yalnız üstüne dizeleri söylemek kalıyor." Çünkü şairler de işleri sözlerden daha gerekli ve daha önemli sayarlar.

Korinna, henüz genç olan ve söz ustalığını gururla kullanan Pindaros'u, Musalardan nasipsiz olduğu, şiirin asıl işi olan mitleri kullanmadığı, yalnız eski kelimelere, zorlama kullanımlara, başka dillere aktarmalara, ezgilere ve ritimlere, yani konunun üstüne konan baharatlara sarıldığı için azarlamıştı. Pindaros bu sözleri iyice dikkate alıp şu şarkıyı yazdı:

Ismenos'u mu, altın iğli Melia'yı mı,
Kadmos'u mu, Spartların kutsal soyunu mu,
Herakles'in sınırsız kuvvetini mi,
Dionysos'un coşkulu onurunu mu?

Korinna'ya gösterince kadın gülerek, tohumu elle saçmak gerektiğini, bütün çuvalla değil, demiş. Gerçekten de Pindaros bir sürü mit tohumunu karıştırıp şarkının içine dökmüştü. Şiirin mit yapmakla ilgili olduğunu Platon da söylemiştir. Mit ise gerçeğe benzeyen yalan bir söz olmak ister. Bu yüzden işlerden pek uzaktır: Söz bir işin suretiyse, mit de sözün sureti ve gölgesidir. Dolayısıyla olayları uyduranlar tarihçilerden, söyleyenlerin işi yapanlardan geride kaldığı kadar geride kalır.

4

καὶ γὰρ ἡ ποιητικὴ χάριν ἔσχε καὶ τιμὴν τῷ τοῖς πεπραγμένοις ἐοικότα λέγειν, ὡς Ὅμηρος ἔφη ἴσκε ψεύδεα πολλὰ λέγων ἐτύμοισιν ὁμοῖα. λέγεται δὲ καὶ Μενάνδρῳ τῶν συνήθων τις εἰπεῖν, ἐγγὺς οὖν, Μένανδρε, τὰ Διονύσια, καὶ σὺ τὴν κωμῳδίαν οὐ πεποίηκας; τὸν δὲ ἀποκρίνασθαι, νὴ τοὺς θεοὺς ἔγωγε πεποίηκα τὴν κωμῳδίαν· ᾠκονόμηται γὰρ ἡ διάθεσις· δεῖ δʼ αὐτῇ τὰ στιχίδια ἐπᾷσαι, ὅτι καὶ αὐτοὶ τὰ πράγματα τῶν λόγων ἀναγκαιότερα καὶ κυριώτερα νομίζουσιν. ἡ δὲ Κόριννα τὸν Πίνδαρον, ὄντα νέον ἔτι καὶ τῇ λογιότητι σοβαρῶς χρώμενον, ἐνουθέτησεν ὡς ἄμουσον ὄντα καὶ μὴ ποιοῦντα μύθους, ὃ τῆς ποιητικῆς ἔργον εἶναι συμβέβηκε, γλώσσας δὲ καὶ καταχρήσεις καὶ μεταφοράσεις καὶ μέλη καὶ ῥυθμοὺς δʼ ἡδύσματα τοῖς πράγμασιν ὑποτιθέντα. σφόδρʼ οὖν ὁ Πίνδαρος ἐπιστήσας τοῖς λεγομένοις ἐποίησεν ἐκεῖνο τὸ μέλος Ἰσμηνὸν ἢ χρυσαλάκατον Μελίαν, ἢ Κάδμον ἢ Σπαρτῶν ἱερὸν γένος ἀνδρῶν, ἢ τὸ πάνυ σθένος Ἡρακλέους ἢ τὰν Διωνύσου πολυγαθέα τιμάν . δειξαμένου δὲ τῇ Κορίννῃ γελάσασα ἐκείνη τῇ χειρὶ δεῖν ἔφη σπείρειν, ἀλλὰ μὴ ὅλῳ τῷ θυλάκῳ. τῷ γὰρ ὄντι συγκεράσας καὶ συμφορήσας πανσπερμίαν τινὰ μύθων ὁ Πίνδαρος εἰς τὸ μέλος ἐξέχεεν. ἀλλʼ ὅτι μὲν ἡ ποιητικὴ περὶ μυθοποιίαν ἐστί καὶ Πλάτων εἴρηκεν. ὁ δὲ μῦθος εἶναι βούλεται λόγος ψευδὴς ἐοικὼς ἀληθινῷ· διὸ καὶ πολὺ τῶν ἔργων ἀφέστηκεν, εἰ λόγος μὲν ἔργου, καὶ λόγου δὲ μῦθος εἰκὼν καὶ εἴδωλόν ἐστι. καὶ τοσοῦτον τῶν ἱστορούντων οἱ πλάττοντες τὰς πράξεις ὑστεροῦσιν, ὅσον ἀπολείπονται τῶν πραττόντων οἱ λέγοντες.

5Bu şehir epik şiirde de lirik şiirde de ün yapmış bir usta çıkarmamıştır. Kinesias sıkıcı bir dithyrambos şairi olmuş görünüyor; kendisi soysuz ve ünsüz kalmış, komedi şairlerinin alay ve eğlencesine konu olarak talihsiz bir şöhrete ortak olmuştur. Tiyatro yazarlarından komedi yazarlığını o kadar saygınlıktan uzak ve bayağı sayarlardı ki Areopagos üyesi kimsenin komedi yazmaması kanundu. Tragedya ise gelişti ve dillere destan oldu. O zamanın insanları için hayranlık verici bir dinleti ve seyirlik oldu; Gorgias'ın dediği gibi, mitlerle ve duygularla öyle bir aldatma sağladı ki aldatan aldatmayandan daha adil, aldatılan aldatılmayandan daha bilgedir. Aldatan daha adildir, çünkü söz verdiğini yapmıştır; aldatılan daha bilgedir, çünkü hissiz olmayan söz hazzına kolayca kapılır.

Peki, güzel tragedyalar Atina'ya ne fayda getirdi? Themistokles'in ustalığı şehri surlarla çevirdi, Perikles'in özeni Akropolis'i süsledi, Miltiades özgürleştirdi, Kimon hâkimiyete taşıdı. Euripides'in bilgeliği, Sophokles'in söz ustalığı, Aiskhylos'un ağzı da böylece bir güçlükten kurtarsaydı yahut parlak bir kazanç sağlasaydı, dramları zafer anıtlarıyla karşılaştırmak, tiyatroyu komutanlık karargâhının karşısına dikmek, koro eğitimlerini kahramanlıklarla yan yana koymak gerçekten yerinde olurdu.

5

Ἐπικῆς μὲν οὖν ποιήσεως ἡ πόλις οὐκ ἔσχηκεν ἔνδοξον δημιουργὸν οὐδὲ μελικῆς. ὁ γὰρ Κινησίας ἀργαλέος ἔοικε ποιητὴς γεγονέναι διθυράμβων· καὶ αὐτὸς μὲν ἄγονος καὶ ἀκλεὴς γέγονε, σκωπτόμενος σὲ καὶ χλευαζόμενος ὑπὸ τῶν κωμῳδιοποιῶν οὐκ εὐτυχοῦς δόξης μετέσθηκε. τῶν δὲ δραματοποιῶν τὴν μὲν κωμῳδιοποιίαν οὕτως ἄσεμνον ἡγοῦντο καὶ φορτικόν, ὥστε νόμος ἦν μηδένα ποιεῖν κωμῳδίας Ἀρεοπαγίτην. ἤνθησε δʼ ἡ τραγῳδία καὶ διεβοήθη, θαυμαστὸν ἀκρόαμα καὶ θέαμα τῶν τότʼ ἀνθρώπων γενομένη καὶ παρασχοῦσα τοῖς μύθοις καὶ τοῖς πάθεσιν ἀπάτην, ὡς Γοργίας φησίν, ἣν ὃ τʼ ἀπατήσας δικαιότερος τοῦ μὴ ἀπατήσαντος, καὶ ὁ ἀπατηθεὶς σοφώτερος τοῦ μὴ ἀπατηθέντος. ὁ μὲν γὰρ ἀπατήσας δικαιότερος, ὅτι τοῦθʼ ὑποσχόμενος πεποίηκεν· ὁ δʼ ἀπατηθεὶς σοφώτερος· εὐάλωτον γὰρ ὑφʼ ἡδονῆς λόγων τὸ μὴ ἀναίσθητον. τίνʼ οὖν αἱ καλαὶ τραγῳδίαι ταῖς Ἀθήναις ὄνησιν ἤνεγκαν ὡς ἡ Θεμιστοκλέους δεινότης ἐτείχισε τὴν πόλιν, ὡς ἡ Περικλέους ἐπιμέλεια τὴν ἄκραν ἐκόσμησεν, ὡς Μιλτιάδης ἠλευθέρωσεν, ὡς Κίμων προῆγεν εἰς τὴν ἡγεμονίαν; εἰ οὕτως ἡ Εὐριπίδου σοφία καὶ ἡ Σοφοκλέους λογιότης καὶ τὸ Αἰσχύλου στόμα τι τῶν δυσχερῶν ἀπήλλαξεν ἤ τι τῶν λαμπρῶν περιεποίησεν, ἄξιόν γε τὰ δράματα τοῖς τροπαίοις ἀντιπαραθεῖναι καὶ τῷ στρατηγίῳ τὸ θέατρον ἀνταναστῆσαι καὶ ταῖς ἀριστείαις τὰς διδασκαλίας ἀντιπαραβαλεῖν.

6İsterseniz bu adamları, işlerinin alamet ve nişanlarını taşıtarak, her iki tarafa ayrı bir yol verip sahneye getirelim. Bu yandan şairler auloslar ve lirler eşliğinde, şunları söyleyip ezgiler okuyarak gelsinler:

Sessiz durmalı, korolarımıza yol vermeli
böyle sözlere yabancı olan yahut düşüncesi temiz olmayan,
soylu Musaların ayinlerini ne söylemiş ne dansını etmiş olan,
boğa yiyen Kratinos'un dilinin Bakkhos sırlarına ermemiş olan.

Kostümler, maskeler, sunaklar, sahne makineleri, döner dekorlar ve zafer tripodları taşısınlar. Tragedya oyuncuları, Nikostratoslar, Kallippidesler, Mynniskoslar, Theodoroslar ve Polosler onlara eşlik etsinler; tragedya denen o masraflı kadının saç ustaları ve tabureci hizmetkârları gibi, daha doğrusu heykellerin yakıcı boyacıları, yaldızcıları ve renkçileri gibi peşinden gelsinler. Kostümlerin, maskelerin, mor sırmalı giysilerin, sahne makinelerinin, koro ustalarının, muhafızların meydana getirdiği işe yaramaz kalabalık ve pahalı koro masrafı hazırlansın. Bunlara bakan bir Lakonyalı pek yerinde bir söz söylemiştir: Atinalılar büyük bir ciddiyeti oyuna harcayarak, yani büyük seferlerin masraflarını ve orduların erzakını tiyatroya akıtarak çok yanılıyorlar. Her oyunun neye mal olduğu hesaplansa, halkın Bakkhalar, Phoinikeli Kadınlar, Oidipuslar, Antigoneler, Medeia'nın ve Elektra'nın felaketleri için, barbarlarla hâkimiyet ve özgürlük uğruna savaşırken harcadığından daha çok para döktüğü görülür. Çünkü komutanlar çoğu zaman adamlara pişmemiş yiyecek almalarını buyurup onları savaşa götürürlerdi. Trierarkhlar da Zeus hakkı için kürekçilere arpa unu, bir yandan soğan ve peynir hazırlayıp kadırgalara bindirirlerdi. Koro masrafını karşılayanlar ise koristlere yılan balığı, marul, but ve ilik sunup seslerini çalıştırırken uzun süre onları zevk içinde beslerlerdi. Bunlardan yenilenler üstelik hakaret görmek ve gülünç olmakla kalırdı. Kazananların elinde ise bir tripod kalırdı; Demetrios'un dediği gibi zaferin adağı değil, savrulan hayatların son saçısı ve yıkılan evlerin boş mezarı. Şiir sanatının gelirleri bunlardır, bundan parlak bir şey çıkmaz.

6

βούλεσθε τοὺς ἄνδρας εἰσάγωμεν αὐτοὺς τὰ σύμβολα καὶ τὰ παράσημα τῶν ἔργων κομίζοντας, ἰδίαν ἑκατέρῳ πάροδον ἀποδόντες; ἔνθεν μὲν δὴ προσίτωσαν ὑπʼ αὐλοῖς καὶ λύραις ποιηταὶ λέγοντες καὶ ᾄδοντες, εὐφημεῖν χρὴ κἀξίστασθαι τοῖς ἡμετέροισι χοροῖσιν ὅστις ἄπειρος τοιῶνδε λόγων ἢ γνώμην μὴ καθαρεύει, ἢ γενναίων ὄργια Μουσῶν μήτʼ ᾖσεν μήτʼ ἐχόρευσε, μηδὲ Κρατίνου τοῦ ταυροφάγου γλώττης βακχεῖʼ ἐτελέσθη, καὶ σκευὰς καὶ προσωπεῖα καὶ βωμοὺς καὶ μηχανὰς ἀπὸ σκηνῆς καὶ περιάκτους καὶ τρίποδας ἐπινικίους κομίζοντες τραγικοὶ δʼ αὐτοῖς ὑποκριταὶ καὶ Νικόστρατοι καὶ Καλλιππίδαι καὶ Μυννίσκοι καὶ Θεόδωροι καὶ Πῶλοι συνίτωσαν, ὥσπερ γυναικὸς πολυτελοῦς τῆς τραγῳδίας κομμωταὶ καὶ διφροφόροι, μᾶλλον δʼ ὡς ἀγαλμάτων ἐγκαυσταὶ καὶ χρυσωταὶ καὶ βαφεῖς παρακολουθοῦντες· σκευῶν δὲ καὶ προσώπων καὶ ξυστίδων ἁλουργῶν καὶ μηχανῶν ἀπὸ σκηνῆς καὶ χοροποιῶν καὶ δορυφόρων δυσπραγμάτευτος λαὸς καὶ χορηγία πολυτελὴς παρασκευαζέσθω. πρὸς ἃ Λάκων ἀνὴρ ἀποβλέψας οὐ κακῶς εἶπεν ὡς ἁμαρτάνουσιν Ἀθηναῖοι μεγάλα τὴν σπουδὴν εἰς τὴν παιδιὰν καταναλίσκοντες, τουτέστι μεγάλων ἀποστόλων δαπάνας καὶ στρατευμάτων ἐφόδια καταχορηγοῦντες εἰς τὸ θέατρον. ἂν γὰρ ἐκλογισθῇ τῶν δραμάτων ἕκαστον ὅσου κατέστη, πλέον ἀνηλωκὼς φανεῖται ὁ δῆμος εἰς Βάκχας καὶ Φοινίσσας καὶ Οἰδίποδας καὶ Ἀντιγόνας καὶ τὰ Μηδείας κακὰ καὶ Ἠλέκτρας, ὧν ὑπὲρ τῆς ἡγεμονίας καὶ τῆς ἐλευθερίας πολεμῶν τοὺς βαρβάρους ἀνάλωσεν. οἱ μὲν γὰρ στρατηγοὶ πολλάκις παραγγείλαντες ἄπυρα σιτία κομίζειν ἐξῆγον ἐπὶ τὰς μάχας τοὺς ἄνδρας· καὶ νὴ Δίʼ οἱ τριήραρχοι τοῖς ἐλαύνουσιν ἄλφιτα παρασκευάσαντες, τοῖς δὲ κρόμμυα καὶ τυρόν, ἐνεβίβαζον εἰς τὰς τριήρεις· οἱ δὲ χορηγοὶ τοῖς χορευταῖς ἐγχέλεια καὶ θριδάκια καὶ σκελίδας καὶ μυελὸν παρατιθέντες, εὐώχουν ἐπὶ πολὺν χρόνον φωνασκουμένους καὶ τρυφῶντας. καὶ τούτων τοῖς μὲν ἡττηθεῖσι περιῆν προσυβρίσθαι καὶ γεγονέναι καταγελάστους· τοῖς δὲ νικήσασιν τρίπους ὑπῆρχεν, οὐκ ἀνάθημα τῆς νίκης, ὡς Δημήτριός φησιν, ἀλλʼ ἐπίσπεισμα τῶν ἐκκεχυμένων βίων καὶ τῶν ἐκλελοιπότων κενοτάφιον οἴκων. τοιαῦτα γὰρ τὰ ποιητικῆς τέλη καὶ λαμπρότερον οὐδὲν ἐξ αὐτῶν.

7Şimdi de öbür yandan gelen komutanlara bakalım. Onlar geçerken gerçekten susmalı, yol vermelidir iş görmeyen, devlete hizmet etmeyen, sefere çıkmayan kimseler, böyle işlere cesaret edemeyen yahut düşüncesi temiz olmayan, Med katili Miltiades'in ve Pers öldüren Themistokles'in elinin Bakkhos sırlarına ermemiş olanlar. Bu Ares'in şenlik alayıdır: Karada ordularla, denizde donanmalarla gelir, ganimet ve zafer anıtlarının karışımıyla yüklüdür.

Dinle, Alala, Savaş'ın kızı,
mızrakların ilk ezgisi, sana kurban edilir erkekler,

Thebaili Epameinondas'ın dediği gibi kutsal bir ölümle; vatan, mezarlar ve tapınaklar için kendilerini en güzel ve en parlak mücadelelere verirken. Onların Zaferlerinin yaklaştığını görür gibiyim. Ödül olarak öküz yahut teke çekmiyorlar, sarmaşıkla taçlanmamışlar, Dionysos şarap tortusu kokmuyorlar. Bütün şehirler, adalar, kıtalar, bin talantlık tapınaklar, on binlerce kişilik koloniler onlarındır; her türlü zafer anıtı ve ganimetle taçlanırlar. Onların heykelleri ve alametleri Hekatompedon Parthenonlar, güney surları, gemi hangarları, Propylaia, Khersonesos ve Amphipolis'tir. Marathon, Miltiades'in Zaferine yol gösterir, Salamis, Themistokles'inkine; bu Zafer bin geminin enkazı üzerinde yürür. Kimon'unki Eurymedon'dan yüz Phoinike kadırgası getirir, Demosthenes ile Kleon'unki Sphakteria'dan Brasidas'ın esir alınmış kalkanını ve zincire vurulmuş Spartalıları getirir. Konon'unki şehre surlar çeker; Thrasybulos'unki halkı Phyle'den özgürce geri getirir; Alkibiades'inkiler Sicilya'da tökezleyen şehri ayağa kaldırır. Neleus ile Androklos'un Lydia ve Karia'daki mücadelelerinden Yunanistan, Ionia'nın doğuşunu görmüştür. Ötekilerin her birine şehre ne iyilik ettiğini sorarsan, biri Lesbos, biri Samos, biri Kıbrıs, biri Karadeniz, biri beş yüz kadırga, biri on bin talant der; üstelik şan ve zafer anıtlarından ayrı. Şehir bunları kutlar, bunlar için tanrılara kurban keser; Aiskhylos'un yahut Sophokles'in zaferleri için değil, Karkinos'un Aerope'si yahut Astydamas'ın Hektor'u başarılı olduğu zaman değil. Boedromion ayının altısında şehir bugün bile Marathon zaferini kutlar. Ayın on altısında Khabrias'ın Naksos önündeki deniz zaferi için şarap sunulur. On ikisinde özgürlük için şükran kurbanı keserlerdi, çünkü o gün Phyle'dekiler dönmüştü. Üçünde Plataia savaşını kazandılar. Munikhion ayının on altısını Artemis'e adadılar; çünkü o gün Salamis önünde kazanan Yunanlıların üzerine tanrıça dolunay olup parladı. Skirophorion ayının on ikisini daha da kutsal yapan Mantineia savaşıdır: Öteki müttefikler zorlanıp bozulduğunda, kendi kanatlarında kazanarak, yenen düşmanın üzerinden zafer anıtı dikenler yalnız onlardı. Şehri şana ve büyüklüğe yükselten bunlardır. Pindaros, Atina'ya Yunanistan'ın dayanağı derken bunun için söylemiştir; Phrynikhos'un ve Thespis'in tragedyalarıyla Yunanlıları ayakta tuttukları için değil, onun dediği gibi önce Artemision'da

Atinalıların çocukları özgürlüğün parlak temelini attıkları için;

sonra Salamis'te, Mykale'de ve Plataia'da, Yunanistan'ın özgürlüğünü çelik gibi sağlamlaştırıp öteki insanlara teslim ettikleri için.

7

τοὺς δὲ στρατηγοὺς αὖ πάλιν ἐνθένδε παριόντας σκοπῶμεν, ὧν παρερχομένων ὡς ἀληθῶς εὐφημεῖν χρὴ κἀξίστασθαι τοὺς ἀπράκτους καὶ ἀπολιτεύτους καὶ ἀστρατεύτους, ὅστις ἄτολμος πρὸς ἔργα τοιαῦτα καὶ γνώμῃν μὴ καθαρεύει, μηδὲ Μιλτιάδου τοῦ μηδοφόνου μηδὲ τοῦ περσοκτόνου Θεμιστοκλέους χειρὸς βακχεῖʼ ἐτελέσθη. Ἀρήιος ὁ κῶμος οὗτος ἐκ γῆς ἅμα φάλαγξι καὶ στόλοις ἐκ θαλάττης καὶ μεμειγμένοις σκύλοις καὶ τροπαίοις βεβριθώς. κλῦθʼ Ἀλαλά, Πολέμου θύγατερ, ἐγχέων προοίμιον, ᾇ θύεται ἄνδρες τὸν ἱρόθυτον θάνατον, ὡς ὁ Θηβαῖος Ἐπαμεινώνδας εἶπεν, ὑπὲρ πατρίδος καὶ τάφων καὶ ἱερῶν ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς τοῖς καλλίστοις καὶ λαμπροτάτοις ἀγῶσιν. ὧν τὰς Νίκας ὁρᾶν μοι δοκῶ προσερχομένας, οὐ βοῦν ἔπαθλον ἑλκούσας ἢ τράγον, οὐδʼ ἀνεστεμμένας κιττῷ καὶ Διονυσιακῆς τρυγὸς ὀδωδυίας; ἀλλʼ ὅλαι μὲν πόλεις αὐτῶν εἰσι καὶ νῆσοι καὶ ἤπειροι, καὶ ναοὶ χιλιοτάλαντοι καὶ δήμων ἀποικισμοὶ μυρίανδροι, τροπαίοις δὲ παντοδαποῖς ἀναστέφονται καὶ λαφύροις· ὧν ἀγάλματα καὶ σύμβολα παρθενῶνες ἑκατόμπεδοι, νότια τείχη, νεώσοικοι, προπύλαια, Χερρόνησος, Ἀμφίπολις. Μαραθὼν τὴν Μιλτιάδου Νίκην προπέμπει, καὶ Σαλαμὶς τὴν Θεμιστοκλέους, χιλίων σκαφῶν ναυαγίοις ἐπιβεβηκυῖαν. φέρει δʼ ἡ μὲν Κίμωνος τριήρεις ἑκατὸν Φοινίσσας ἀπʼ Εὐρυμέδοντος, ἡ δὲ Δημοσθένους καὶ Κλέωνος ἀπὸ Σφακτηρίας τὴν Βρασίδου ἀσπίδʼ αἰχμάλωτον καὶ δεδεμένους Σπαρτιάτας. τειχίζει δὲ τὴν πόλιν ἡ Κόνωνος, ἡ δὲ Θρασυβούλου κατάγει τὸν δῆμον ἀπὸ φυλῆς ἐλεύθερον, αἱ δὲ Ἀλκιβιάδου περὶ Σικελίαν ὀλισθοῦσαν τὴν πόλιν ἐγείρουσιν· ἐκ δὲ τῶν Νείλεω καὶ Ἀνδρόκλου περὶ Λυδίαν καὶ Καρίαν ἀγώνων Ἰωνίαν ἀνισταμένην ἐπεῖδεν ἡ Ἑλλάς. τῶν δʼ ἄλλων ἑκάστης ἂν πύθῃ τί τῇ πόλει γέγονεν ἐξ αὐτῆς ἀγαθόν, ἡ μὲν ἐρεῖ Λέσβον, ἡ δὲ Σάμον, ἡ δὲ Κύπρον, ἡ δὲ Πόντον Εὔξεινον, ἡ δὲ πεντακοσίας τριήρεις, ἡ δὲ μυρία τάλαντα, προῖκα τῆς δόξης καὶ τῶν τροπαίων. ταῦθʼ ἡ πόλις ἑορτάζει καὶ ὑπὲρ τούτων θύει τοῖς θεοῖς, οὐκ ἐπὶ ταῖς Αἰσχύλου νίκαις ἢ Σοφοκλέους· οὐδʼ ὅτε Καρκίνος Ἀερόπῃ εὐτύχει ἢ Ἕκτορι Ἀστυδάμας, ἀλλʼ ἕκτῃ μὲν ἱσταμένου Βοηδρομιῶνος ἐσέτι νῦν τὴν ἐν Μαραθῶνι νίκην ἡ πόλις ἑορτάζει· ἕκτῃ δʼ ἐπὶ δέκα τοῦ μηνὸς οἰνοχοεῖται τῆς Χαβρίου περὶ Νάξον ἐπινίκια ναυμαχίας· τῇ δὲ δωδεκάτῃ χαριστήρια ἔθυον ἐλευθερίας· ἐν ἐκείνῃ γὰρ οἱ ἀπὸ Φυλῆς κατῆλθον. τρίτῃ δʼ ἱσταμένου τὴν ἐν Πλαταιαῖς μάχην ἐνίκων. τὴν δὲ ἕκτην ἐπὶ δέκα τοῦ Μουνιχιῶνος Ἀρτέμιδι καθιέρωσαν, ἐν ᾗ τοῖς Ἕλλησι περὶ Σαλαμῖνα νικῶσιν ἐπέλαμψεν ἡ θεὸς πανσέληνος. τὴν δὲ δωδεκάτην τοῦ Σκιρροφοριῶνος ἱερωτέραν ἐποίησεν ὁ Μαντινειακὸς ἀγών, ἀπὸ τῶν ἄλλων συμμάχων ἐκβιασθέντων καὶ τραπέντων, μόνοι τὸ καθʼ ἑαυτοὺς νικήσαντες ἔστησαν τρόπαιον ἀπὸ τῶν νικώντων πολεμίων. ταῦτα τὴν πόλιν ᾖρεν εἰς δόξαν, ταῦτα εἰς μέγεθος· ἐπὶ τούτοις Πίνδαρος ἔρεισμα τῆς Ἑλλάδος προσεῖπε τὰς Ἀθήνας, οὐχ ὅτι ταῖς Φρυνίχου τραγῳδίαις καὶ Θέσπιδος ὤρθουν τοὺς Ἕλληνας, ἀλλʼ ὅτι πρῶτον, ὥς φησιν αὐτός, ἐπʼ Ἀρτεμισίῳ παῖδες Ἀθαναίων ἐβάλοντο φαεννὰν κρηπῖδʼ ἐλευθερίας· ἐπί τε Σαλαμῖνι καὶ Μυκάλῃ καὶ Πλαταιαῖς ὥσπερ ἀδαμαντίνοις στηρίξαντες τὴν ἐλευθερίαν τῆς Ἑλλάδος παρέδοσαν τοῖς ἄλλοις ἀνθρώποις.

8Ama Zeus hakkı için, şairlerin işi oyundur, denebilir; hatiplerin ise komutanlarla karşılaştırılacak bir yanı vardır. Aiskhines de haklı olarak Demosthenes'e takılıp onun, kürsü adına karargâha dava açacağını söylediğini anlatır. Peki, Hypereides'in Plataia konuşmasını Aristeides'in Plataia zaferine, Lysias'ın Otuzlara Karşı konuşmasını Thrasybulos ile Arkhinos'un tiranları öldürmesine, Aiskhines'in Timarkhos'a Karşı fuhuş konuşmasını Phokion'un Byzantion'a yardımına yeğlemek doğru olur mu? Phokion bu yardımla, müttefiklerin oğullarının Makedonların hakaretine ve sarhoşluklarına kurban olmasını önlemişti. Yahut halkın Yunanistan'ı özgürleştirerek aldığı ortak taçları, Demosthenes'in Taç Üzerine konuşmasıyla mı karşılaştıralım? Orada hatibin en parlak ve en ustalıklı yeri, okullarda delikanlılara ders verenler üzerine değil, Marathon'da atalarımızın önünde tehlikeye atılanlar üzerine yemin etmesidir.

Şehrin kamu törenleriyle gömdüğü, kemiklerini kabul ettiği kişiler İsokrateslar, Antiphonlar, İsaioslar değil, bu adamlardı; hatip de taklit etmediği bu adamları yemin ederek tanrılaştırmıştır. İsokrates, Marathon'da tehlikeye atılanların sanki başkalarının ruhlarıyla çarpıştığını söyleyip gözüpekliklerini ve hayatı hor görmelerini övmüştür. Ama kendisi, anlatıldığına göre, yaşlandığında nasıl olduğunu soran birine şöyle demişti: "Doksan yaşını aşmış ve ölümü kötülüklerin en büyüğü sayan bir insan gibi." Çünkü kılıç bilemeden, mızrak ucu sivriltmeden, miğfer parlatmadan, sefere çıkmadan, kürek çekmeden, karşıtlıkları, denk kümeleri, aynı çekimle biten kelimeleri yapıştırıp birleştirerek, dönemlerini neredeyse keski ve raspayla düzleyip ölçülendirerek yaşlanmıştı. Bir ünlüyü başka bir ünlüyle çarpıştırmaktan, bir heceyle eksik kalan bir kümeyi dile getirmekten korkan adam, silah sesinden ve safların çarpışmasından nasıl korkmasın? Miltiades Marathon'a çıkıp ertesi gün savaşa girmiş ve orduyla şehre muzaffer dönmüştü. Perikles Samoslular'ı dokuz ayda dize getirerek, Troya'yı on yılda alan Agamemnon'dan daha büyük bir gurur duymuştu. İsokrates ise Panegyrikos'u yazmak için neredeyse üç Olympiad harcadı; bu süre içinde sefere çıkmadı, elçilik yapmadı, şehir kurmadı, donanma komutanı olarak gönderilmedi; oysa o zaman binlerce savaş yaşanmıştı. Timotheos Euboia'yı özgürleştirirken, Khabrias Naksos önünde deniz savaşı verirken, İphikrates Lekhaion yakınında Lakedaimonluların taburunu doğrarken, halk her şehri özgürleştirip Yunanistan'ı kendisiyle eşit oy hakkına sahip kılarken, o evinde oturup bir kitabı kelimelerle yoğuruyordu: Perikles'in Propylaia'yı ve Hekatompedon'u diktiği kadar bir süre boyunca. Kaldı ki Kratinos, Perikles'i bile işleri yavaş yürüttüğü için orta sur hakkında şöyle iğnelemiştir:

Perikles onu sözle ilerletir,
işle yerinden kıpırdatmaz.

Şu sofistçe küçüklüğe bak: Hayatının dokuzda birini tek bir konuşmaya harcamak! Hatip Demosthenes'in konuşmalarını, adaşı komutanın işleriyle karşılaştırmak doğru mu? Konon'a Karşı Darp konuşmasını onun Pylos'taki zafer anıtlarıyla mı? Arethusios'a Karşı Köleler Hakkında konuşmasını, onun köleleştirdiği Spartalılarla mı? Vasilik davası konuşmalarını yazdığı yaştayken Alkibiades, Mantineialıları ve Elisleri Lakedaimon'a karşı birleştirmişti. Devlet konuşmalarının hayranlık uyandıran yanı ise, Philippikler'de işe çağırması ve Leptines'in işini övmesidir.

8

ἀλλὰ νὴ Δία παιδιὰ τὰ τῶν ποιητῶν οἱ δὲ ῥήτορες ἔχουσί τι παραβαλλόμενοι πρὸς τοὺς στρατηγούς, ἐξ ὧν εἰκότως Αἰσχίνης σκώπτων τὸν Δημοσθένην λέγειν φησὶν ὅτι γράψεται τῷ βήματι διαδικασίαν πρὸς τὸ στρατήγιον. ἆρʼ οὖν ἄξιον προκρῖναι τὸν Ὑπερείδου Πλαταϊκὸν τῆς Ἀριστείδου Πλαταιᾶσι νίκης; ἢ τὸν Λυσίου κατὰ τῶν τριάκοντα τῆς Θρασυβούλου καὶ Ἀρχίνου τυραννοκτονίας; ἢ τὸν Αἰσχίνου κατὰ Τιμάρχου ἑταιρήσεως τῆς Φωκίωνος εἰς Βυζάντιον βοηθείας, διʼ ἧς ἐκώλυσε τοὺς τῶν συμμάχων υἱοὺς ἐνύβρισμά τε καὶ παροίνημα γενέσθαι Μακεδόνων; ἢ τοῖς κοινοῖς στεφάνοις, οὓς τὴν Ἑλλάδα ἐλευθερώσας ἔλαβεν ὁ δῆμος, τὸν Δημοσθένους περὶ τοῦ στεφάνου παραβάλωμεν, ἐν ᾧ τοῦτο λαμπρότατον καὶ λογιώτατον ὁ ῥήτωρ πεποίηκεν, ὀμόσας τοὺς ἐν Μαραθῶνι προκινδυνεύσαντας τῶν προγόνων, οὐ τοὺς ἐν ταῖς σχολαῖς τὰ μειράκια προδιδάσκοντας. ἐφʼ οἷς οὐ τοὺς Ἰσοκράτεις καὶ Ἀντιφῶντας καὶ Ἰσαίους, ἀλλὰ τούτους ἡ πόλις δημοσίαις ταφαῖς ἔθαψεν, ὑποδεξαμένη τὰ λείψανα τῶν σωμάτων, καὶ τούτους ἀπεθέωσε τοῖς ὅρκοις ὁ ῥήτωρ ὀμνύων οὓς οὐκ ἐμιμεῖτο. Ἰσοκράτης δὲ τοὺς ἐν Μαραθῶνι προκινδυνεύσαντας ὥσπερ ἀλλοτρίαις ψυχαῖς φήσας ἐναγωνίσασθαι καὶ καθυμνήσας τὴν τόλμαν αὐτῶν καὶ τὴν ὑπεροψίαν τοῦ ζῆν, αὐτός, ὥς φασιν, ἤδη γέρων γεγονὼς πρὸς τὸν πυθόμενον πῶς διάγει, οὕτως, εἶπεν, ὡς ἄνθρωπος ὑπὲρ ἐνενήκοντα ἔτη γεγονὼς καὶ μέγιστον ἡγούμενος τῶν κακῶν τὸν θάνατον. οὐ γὰρ ἀκονῶν ξίφος οὐδὲ λόγχην χαράττων οὐδὲ λαμπρύνων κράνος οὐδὲ στρατευόμενος οὐδʼ ἐρέττων, ἀλλʼ ἀντίθετα καὶ πάρισα καὶ ὁμοιόπτωτα κολλῶν καὶ συντιθείς, μονονοὺ κολαπτῆρσι καὶ ξυστῆρσι τὰς περιόδους ἀπολεαίνων καὶ ῥυθμίζων ἐγήρασε. πῶς οὖν οὐκ ἔμελλεν ἄνθρωπος ψόφον ὅπλων φοβεῖσθαι καὶ σύρρηγμα φαλάγγων ὁ φοβούμενος φωνῆεν φωνήεντι συγκροῦσαι καὶ συλλαβῇ τὸ ἰσόκωλον ἐνδεὲς ἐξενεγκεῖν; Μιλτιάδης μὲν γὰρ ἄρας ἐς Μαραθῶνα τῇ ὑστεραίᾳ τὴν μάχην συνάψας ἧκεν εἰς ἄστυ μετὰ τῆς στρατιᾶς νενικηκώς, καὶ Περικλῆς ἐννέα μησὶ Σαμίους καταστρεψάμενος ἐφρόνει τοῦ Ἀγαμέμνονος μεῖζον ἔτει δεκάτῳ τὴν Τροίαν ἑλόντος· Ἰσοκράτης δὲ μικροῦ τρεῖς ὀλυμπιάδας ἀνήλωσεν, ἵνα γράψῃ τὸν πανηγυρικὸν λόγον, οὐ στρατευσάμενος ἐν τούτοις τοῖς χρόνοις οὐδὲ πρεσβεύσας οὐδὲ πόλιν κτίσας οὐδὲ ναύαρχος ἐκπεμφθείς, καίτοι μυρίους τοῦ τότε χρόνου πολέμους ἐνέγκαντος· ἀλλʼ ἐν ᾧ Τιμόθεος Εὔβοιαν ἠλευθέρου καὶ Χαβρίας περὶ Νάξον ἐναυμάχει καὶ περὶ Λέχαιον Ἰφικράτης κατέκοπτε τὴν Λακεδαιμονίων μόραν, καὶ πᾶσαν ἐλευθερώσας πόλιν ὁ δῆμος ἰσόψηφον αὐτοῖς τὴν Ἑλλάδα κατέστησεν, οἴκοι καθῆστο βιβλίον ἀναπλάττων τοῖς ὀνόμασιν, ὅσῳ χρόνῳ τὰ προπύλαια Περικλῆς ἀνέστησε καὶ τοὺς ἑκατομπέδους. καίτοι καὶ τοῦτον ὡς βραδέως ἀνύοντα τοῖς ἔργοις ἐπισκώπτων Κρατῖνος οὕτω πως λέγει περὶ τοῦ διὰ μέσου τείχους, λόγοισι γὰρ αὐτὸ προάγει Περικλέης, ἔργοισι δʼ οὐδὲ κινεῖ. σκόπει δὲ σοφιστικὴν μικροφροσύνην, τὸ ἔνατον μέρος τοῦ βίου εἰς ἕνα λόγον καταναλίσκουσαν. ἀλλὰ δὴ μέγα τοὺς Δημοσθένους τοῦ ῥήτορος λόγους ἄξιόν ἐστι τοῖς τοῦ στρατηγοῦ ἔργοις παραβάλλειν; τὸν κατὰ Κόνωνος αἰκίας τοῖς περὶ Πύλον τροπαίοις ἐκείνου ; τὸν πρὸς Ἀρεθούσιον περὶ ἀνδραπόδων τοῖς ἐξανδραποδισθεῖσιν ὑπʼ ἐκείνου Σπαρτιάταις; ἢ ἡλικίᾳ τοὺς ἐπιτροπικοὺς ἔγραψε, ταύτην Ἀλκιβιάδης ἔχων Μαντινεῖς καὶ Ἠλείους ἐπὶ τὴν Λακεδαίμονα συνέστησε. καὶ μὴν οἵ γε δημόσιοι λόγοι τοῦτʼ ἔχουσι θαυμαστόν, ὅτι τοῖς Φιλιππικοῖς ἐπὶ πράξεις προτρέπεται καὶ τὴν Λεπτίνου πρᾶξιν ἐπαινεῖ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…