İçeriğe geç
Enneadlar

Plotinos · Enneadlar

Üçüncü Ennead › Bize Düşen Daimōn Üzerine – Eros Üzerine

3.4.1Bize Düşen Daimōn Üzerine

4. İnceleme

Bazı şeyler, o yüksektekiler yerinde kaldığı hâlde varlığa gelir; psykhē ise hareket ederek hem varlığa gelen hissi hem tabiatı, bitkilere kadar her şeyi doğurur, denmişti. Psykhē bizde de bulunduğu için bu bitkisel kısma sahiptir, ama orada bir parça olduğundan hâkim değildir; bitkilere geçtiğinde ise sanki tek başına kalmış gibi hâkim olur. Peki bu kısım hiçbir şey doğurmaz mı? Doğurur, ama kendisinden büsbütün başka bir şey; çünkü ondan sonra artık hayat yoktur, doğan şey hayatsızdır. Nedir o hâlde bu? Bundan önce doğan her şey biçimsiz olarak doğuyor ve doğurana yönelerek, sanki onunla besleniyormuş gibi eidos kazanıyorduysa, burada da doğan şey artık psykhē'nin bir eidos'u olmamalı —çünkü artık yaşamıyor—, büsbütün belirsizlik olmalıdır. Önceki şeylerde de belirsizlik vardı, ama bir eidos içinde; çünkü onlar büsbütün belirsiz değildi, yalnız ulaşacakları yetkinliğe göre belirsizdi; bu ise büsbütün belirsizdir. Yetkinleştiğinde kendi kuvvetine uygun bir biçim alarak beden olur, kendisini doğuranın ve besleyenin barınağı olur. Bedendeki bu biçim, yukarıdaki şeylerin en sonuncusu olarak aşağıdakinin en sonuncusunda bulunan tek şeydir.

3.4.1

Τῶν μὲν αἱ ὑποστάσεις γίνονται μενόντων ἐκείνων, ἡ δὲ ψυχὴ κινουμένη ἐλέγετο γεννᾶν καὶ αἴσθησιν τὴν ἐν ὑποστάσει καὶ φύσιν καὶ μέχρι φυτῶν. καὶ γὰρ ἔχει αὐτὴν καὶ ἐν ἡμῖν οὖσα, [οὐ] κρατεῖ δὲ μέρος οὖσα: ὅταν δὲ ἐν φυτοῖς γένηται, αὕτη κρατεῖ οἷον μόνη γενομένη. αὕτη μὲν οὖν οὐδὲν γεννᾷ, [ἢ] γεννᾷ πάντη ἕτερον αὑτῆς: οὐκέτι γὰρ ζωὴ μετὰ ταύτην, ἀλλὰ τὸ γεννώμενον ἄζων. τί οὖν; ἤ, ὥσπερ πᾶν, ὅσον πρὸ τούτου ἐγεννᾶτο, ἀμόρφωτον ἐγεννᾶτο, εἰδοποιεῖτο δὲ τῷ ἐπιστρέφεσθαι πρὸς τὸ γεννῆσαν οἷον ἐκτρεφόμενον, οὕτω δεῖ καὶ ἐνταῦθα τὸ γεννηθὲν οὐ ψυχῆς ἔτι εἶδος, οὐ γὰρ ἔτι ζῇ, ἀλλ’ ἀοριστίαν εἶναι παντελῆ. εἰ μὲν γὰρ κἂν τοῖς προτέροις η ἀοριστία, ἀλλ’ ἐν εἴδει: οὐ γὰρ πάντη ἀόριστον, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν τελείωσιν αὐτοῦ: τὸ δὲ νῦν πάντη. τελειούμενον δὲ γίνεται σῶμα μορφὴν λαβὸν τὴν τῇ αὑτοῦ δυνάμει πρόσφορον, ὑποδοχὴ τοῦ γεννήσαντος καὶ ἐκθρέψαντος, καὶ μόνον τοῦτο ἐν σώματι ἔσχατον τῶν ἄνω ἐν ἐσχάτῳ τοῦ κάτω

3.4.2“Her psykhē, psykhē'si olmayanla ilgilenir” sözü en çok bu psykhē için geçerlidir; ötekiler başka türlü ilgilenir. “Bütün göğü dolaşır, kâh bir eidos'a girer kâh ötekine”: ya his eidos'una ya akıl eidos'una ya da doğrudan bitkisel eidos'a. Çünkü psykhē'nin hâkim olan kısmı kendine uygun olanı yapar, ötekiler ise boş durur, çünkü dışarıda kalırlar. İnsanda daha aşağı olanlar hâkim değildir, ama orada bulunurlar; daha üstün olan da her zaman hâkim değildir, çünkü aşağıdakilerin de belli bir yeri vardır. Bu yüzden his sahibi varlıklar gibi de yaşarız, çünkü his organlarımız da vardır; birçok bakımdan bitkiler gibiyiz de, çünkü büyüyen ve doğuran bir bedenimiz var. Böylece hepsi birlikte çalışır; ama bütün eidos, daha üstün olana göre insandır. Psykhē bedenden çıktığında, onda hangisi ağır bastıysa o olur.

Bu yüzden yukarıya kaçmak gerekir; his ile algılanan görüntülerin peşine düşerek his kısmına, doğurma isteğinin ve yemek oburluğunun peşine düşerek bitkisel kısma düşmemek, nous'a yaraşan olana, nous'a ve tanrıya yükselmek için. İnsanı koruyanlar yeniden insan olur; yalnız hisle yaşayanlar hayvan olur. Hisle birlikte thymos'la yaşadılarsa yırtıcı hayvanlar olurlar; bunlardaki farklılık da yırtıcılar arasındaki farkı belirler. Arzuyla ve arzu eden kısmın hazzıyla yaşayanlar, hayvanların ölçüsüz ve obur olanları olur. Bunlarla birlikte his bile değil de hissin uyuşukluğuyla yaşadılarsa bitki olurlar; çünkü onlarda yalnız ya da en çok bitkisel kısım etkindi ve bütün uğraşları ağaçlaşmaktı. Musikiyi seven ama başka bakımlardan temiz olanlar ötücü kuşlara dönüşür; akılsızca hüküm sürmüş krallar, başka bir kötülükleri yoksa, kartallara; phronēsis'ten yoksun olarak göksel şeylerle uğraşıp hep göğe yükselenler yükseklerde uçan kuşlara. Şehir aretē'sini koruyan insan olur; şehir aretē'sinden daha az pay alan ise toplu yaşayan bir hayvan, bir arı ya da onun gibi bir şey olur.

3.4.2

καὶ τὸ ʽψυχὴ πᾶσα ἐπιμελεῖται τοῦ ἀψύχοὐ ἐπὶ ταύτης μάλιστα: αἱ δ’ ἄλλαι ἄλλως. ʽπάντα δὲ οὐρανὸν περιπολεῖ ἄλλοτε ἐν ἄλλοις εἴδεσιν̓ ἢ ἐν αἰσθητικῷ εἴδει ἢ ἐν λογικῷ ἢ ἐν αὐτῷ τῷ φυτικῷ. τὸ γὰρ κρατοῦν αὐτῆς μόριον τὸ ἑαυτῷ πρόσφορον ποιεῖ, τὰ δ’ ἄλλα ἀργεῖ: ἔξω γάρ. ἐν δὲ ἀνθρώπῳ οὐ κρατεῖ τὰ χείρω, ἀλλὰ σύνεστιν: οὐδέ γε τὸ κρεῖττον ἀεί: ἔστι γὰρ καὶ ταῦτα χώραν τινὰ ἔχοντα. διὸ καὶ ὡς αἰσθητικοί: ἔστι γὰρ καὶ ὄργανα αἰσθήσεως: καὶ πολλὰ ὡς φυτά ἔστι γὰρ σῶμα αὐξόμενον καὶ γεννῶν: ὥστε πάντα συνεργεῖ, κατὰ δὲ τὸ κρεῖττον τὸ ὅλον εἶδος ἄνθρωπος. ἐξελθοῦσα δέ, ὅτι περ ἐπλεόνασε, τοῦτο γίνεται. διὸ φεύγειν δεῖ πρὸς τὸ ἄνω, ἵνα μὴ εἰς τὴν αἰσθητικὴν ἐπακολουθοῦντες τοῖς αἰσθητοῖς εἰδώλοις, μηδὲ εἰς τὴν φυτικὴν ἐπακολουθοῦντες τῇ ἐφέσει τοῦ γεννᾶν καὶ ἐδωδῶν λιχνείαις, ἀλλ’ εἰς τὸ νοερὸν καὶ νοῦν καὶ θεόν. ὅσοι μὲν οὖν τὸν ἄνθρωπον ἐτήρησαν, πάλιν ἄνθρωποι: ὅσοι δὲ αἰσθήσει μόνον ἔζησαν, ζῷα. ἀλλ’ εἰ μὲν αἰσθήσει μετὰ θυμοῦ, τὰ ἄγρια, καὶ ἡ διαφορὰ ἡ ἐν τούτοις τὸ διάφορον τῶν τοιούτων ποιεῖ: ὅσοι δὲ μετ’ ἐπιθυμίας καὶ ἡδονῆς τοῦ ἐπιθυμοῦντος, τὰ ἀκόλαστα τῶν ζῴων καὶ γαστρίμαργα. εἰ δὲ μηδὲ αἰσθήσει μετὰ τούτων, ἀλλὰ νωθείᾳ αἰσθήσεως μετ’ αὐτῶν, καὶ φυτά: μόνον γὰρ τοῦτο ἢ μάλιστα ἐνήργει τὸ φυτικόν, καὶ ἦν αὐτοῖς μελέτη δενδρωθῆναι. τοὺς δὲ φιλομούσους μέν, καθαρίους δὲ τὰ ἄλλα, εἰς τὰ ᾠδικά: τοὺς δὲ ἀλόγως βασιλέας [εἰς] ἀετούς, εἰ μὴ ἄλλη κακία παρείη: μετεωρολόγους δὲ ἄνευ φρονήσεως εἰς τὸν οὐρανὸν ἀεὶ αἰρομένους εἰς ὄρνεις μετεώρους ταῖς πτήσεσιν. ὁ δὲ τὴν πολιτικὴν ἀρετὴν [τηρήσας] ἄνθρωπος: ὁ δὲ ἧττον ἀρετῆς πολιτικῆς μετέχων πολιτικὸν ζῷον, μέλιττα ἢ τὰ τοιαῦτα.

3.4.3Öyleyse daimōn kimdir? Burada da bizde bulunan. Tanrı kimdir? Yine burada bulunan. Çünkü bizde etkin olmuş olan şey her birimizi götürür, burada da yön veren o olduğu için. Peki daimōn, yaşarken bize düşmüş olan bu şey midir? Hayır, ondan önce geleni. O, kendisi boş durarak başta durur; etkin olan ondan sonra gelendir. Etkin olan bizdeki his kısmıysa, daimōn akıl kısmıdır. Akıl kısmına göre yaşıyorsak, daimōn bunun üstünde olandır: Başta durur ama boştur, iş göreni serbest bırakır. Bu yüzden onu bizim seçeceğimiz doğru söylenmiştir, çünkü yaşayışımıza göre üstümüzde olanı seçeriz.

Peki neden bizi o götürür? Hayatını tamamlamış birini götürmez; yaşarken, daha önce götürmüştü. Hayatı sona erince, kendi etkinliğine dayanan hayatı ölmüş olduğu için etkinliği başkasına bırakır. Bu başkası da yönetmek ister ve hâkim olursa, o da kendi daimōn'unu edinerek yaşar. Ama kişi daha kötü karakterin ağırlığıyla aşağı çekilirse, cezasını bulur. Kötü insan da böylece, hayatında etkin olmuş olan kısma benzemek üzere daha kötüye doğru ağır bastığı için hayvan hayatına iner. Yukarıdaki daimōn'una uyabilirse ise, onun hayatını yaşayarak yukarı çıkar; kendisinin yöneldiği daha üstün kısmı başa geçirir, ondan sonra da daha üstün bir başkasını, ta yukarıya kadar. Çünkü psykhē çok şeydir, her şeydir; yukarıdakiler de odur, aşağıdakiler de, hayatın en son derecesine kadar. Her birimiz düşünülür bir kozmosuz: Aşağıdaki kısımlarımızla bu dünyaya, yukarıdakilerle düşünülür olana bağlıyız. Geri kalan bütün düşünülür kısmımızla yukarıda kalırız, en son kısmımızla aşağıya bağlanmışızdır; ondan aşağıya bir akıntı, daha doğrusu bir etkinlik veririz, o ise bundan hiçbir şey yitirmez.

3.4.3

τίς οὖν δαίμων; ὁ καὶ ἐνταῦθα. τίς δὲ θεός; ἢ ὁ ἐνταῦθα: τὸ γὰρ ἐνεργῆσαν τοῦτο ἕκαστον ἄγει, ἅτε καὶ ἐνταῦθα ἡγούμενον. ἆῤ οὖν τοῦτό ἐστιν ὁ δαίμων, ὅσπερ ζῶντα εἰλήχει; ἢ οὔ, ἀλλὰ τὸ πρὸ αὐτοῦ: τοῦτο γὰρ ἐφέστηκεν ἀργοῦν, ἐνεργεῖ δὲ τὸ μετ’ αὐτό. καὶ εἰ μὲν τὸ ἐνεργοῦν ᾗ αἰσθητικοί, ὁ δαίμων τὸ λογικόν: εἰ δὲ κατὰ τὸ λογικὸν ζῶμεν, ὁ δαίμων τὸ ὑπὲρ τοῦτο ἐφεστὼς ἀργὸς συγχωρῶν τῷ ἐργαζομένῳ. ὀρθῶς οὖν λέγεται ἡμᾶς αἱρήσεσθαι. τὸν γὰρ ὑπερκείμενον κατὰ τὴν ζωὴν αἱρούμεθα. διὰ τί οὖν αὐτὸς ἄγει; ἢ τὸν βιοτεύσαντα οὐκ ἔστιν ἄγειν, ἀλλὰ πρὸ τοῦ μὲν ἄγειν, ὅτε ἔζη, παυσάμενον δὲ τοῦ ζῆν ἄλλῳ παραχωρεῖν τὴν ἐνέργειαν τεθνηκότα τὴν αὑτοῦ κατ’ ἐνέργειαν ζωήν. ὁ μὲν οὖν ἐθέλει ἄγειν καὶ κρατήσας ζῇ αὐτὸς ἄλλον καὶ αὐτὸς ἔχων δαίμονα: εἰ δὲ βαρύνοιτο τῇ ῥώσει τοῦ χείρονος ἤθους, ἔχει ἐκεῖνος τὴν δίκην. ταύτῃ καὶ ὁ κακὸς ἐπὶ τὸ χεῖρον βρίσαντος πρὸς τὴν ὁμοιότητα τοῦ ἐνεργήσαντος ἐν τῇ ζωῇ εἰς βίον θήρειον. εἰ δὲ ἕπεσθαι δύναιτο τῷ δαίμονι τῷ ἄνω αὑτοῦ, ἄνω γίνεται [κατ’ ] ἐκεῖνον ζῶν καὶ ἐφ̓ ὃ ἄγεται κρεῖττον μέρος αὑτοῦ ἐν προστασίᾳ θέμενος καὶ μετ’ ἐκεῖνον ἄλλον ἕως ἄνω. ἔστι γὰρ καὶ πολλὰ ἡ ψυχὴ καὶ πάντα καὶ τὰ ἄνω καὶ τὰ κάτω αὖ μέχρι πάσης ζωῆς καὶ ἐσμὲν ἕκαστος κόσμος νοητός, τοῖς μὲν κάτω συνάπτοντες τῷδε, τοῖς δὲ ἄνω τῷ νοητῷ, καὶ μένομεν τῷ μὲν ἄλλῳ παντὶ νοητῷ ἄνω, τῷ δὲ ἐσχάτῳ αὐτοῦ πεπεδήμεθα τῷ κάτω οἷον ἀπόρροιαν ἀπ’ ἐκείνου διδόντες εἰς τὸ κάτω, μᾶλλον δὲ ἐνέργειαν, ἐκείνου οὐκ ἐλαττουμένου.

3.4.4Peki bu en son kısım hep bedende mi kalır? Hayır; biz yöneldiğimizde o da bizimle birlikte yönelir. Ya evrenin psykhē'si? O yöneldiğinde onun parçası da mı bedenden ayrılacak? Hayır; o, en son parçasıyla birlikte aşağı eğilmemiştir bile; çünkü ne gelmiş ne inmiştir. O yerinde kalırken kozmosun bedeni ona bağlanır ve sanki onun ışığıyla aydınlanır; kozmos güvenli bir hâlde bulunduğu için ona ne rahatsızlık verir ne kaygı. Peki? Hiçbir his duymaz mı? Gözü olmadığı için “görmesi yoktur” deniyor; elbette kulağı, burnu, dili de yoktur. Peki, bizim içimizdekileri sezdiğimiz gibi bir iç duyumu var mı? Her şey aynı biçimde tabiata uygun olduğundan, onda yalnız bir dinginlik vardır; haz da yoktur. Demek ki bitkisel kısım da onda bulunmadan bulunur, his kısmı da öyle. Ama kozmos hakkında başka yerde konuşuldu; şimdi onunla ilgili güçlüğün bu konuya dokunduğu kadarı söylendi.

3.4.4

ἆῤ οὖν ἀεὶ ἐν σώματι τοῦτο; ἢ οὔ: ἐὰν γὰρ στραφῶμεν συνεπιστρέφεται καὶ τοῦτο. τί οὖν ἡ τοῦ παντός; ἀποστήσεται καὶ τὸ αὐτῆς μέρος στραφείσης; ἢ οὐδὲ συνένευσε τῷ μέρει αὑτῆς τῷ ἐσχάτῳ: οὐδὲ γὰρ ἦλθεν οὐδὲ κατῆλθεν, ἀλλὰ μενούσης προσάπτεται τὸ σῶμα τοῦ κόσμου καὶ οἷον καταλάμπεται οὐκ ἐνοχλοῦν οὐδὲ παρέχον μερίμνας ἐν ἀσφαλεῖ τοῦ κόσμου κειμένου. τί οὖν; οὐκ αἰσθάνεταί τινα αἴσθησιν; ʽὅρασιν οὐκ ἔχεἰ, φησίν, ὅτι μηδὲ ὀφθαλμούς: οὐδὲ ὦτα οὐδὲ ῥῖνας δηλονότι οὐδὲ γλῶτταν. τί οὖν; συναίσθησιν ὥσπερ ἡμεῖς τῶν ἐντὸς ἡμῶν; ἢ ὁμοίως κατὰ φύσιν ἐχόντων ἠρέμησις. οὐδὲ ἡδονή. πάρεστιν οὖν καὶ τὸ φυτικὸν οὐ παρὸν καὶ τὸ αἰσθητικὸν ὡσαύτως. ἀλλὰ περὶ μὲν τοῦ κόσμου ἐν ἄλλοις: νῦν δὲ ὅσον ἐφήπτετο ἡ ἀπορία αὐτοῦ εἴρηται.

3.4.5Ama psykhē daimōn'unu ve hayatını orada seçiyorsa, biz artık neyin efendisiyiz? Orada sözü edilen seçim, psykhē'nin prohairesis'ini ve genel olarak, her yerdeki hâlini anlatan bir imadır. Ama psykhē'nin prohairesis'i efendiyse ve önceki hayatlardan hangi kısmı el altında tutuyorsa o hâkim oluyorsa, beden artık onun hiçbir kötülüğünün sebebi değildir. Çünkü psykhē'nin karakteri bedenden önce geliyorsa ve psykhē seçtiğine sahipse, hem de [Platon'un dediği gibi] “daimōn'unu değiştirmiyorsa”, iyi insan da kötü insan da burada olmaz. Peki her biri kuvvede var olup burada fiile mi gelir? Ya karakteri iyi olan birine kötü bir beden, karakteri kötü olana da iyi bir beden düşerse? Bedenler her iki psykhē'ye de kendilerine ait olanı daha çok ya da daha az sağlayabilir; nitekim dışarıdan gelen öteki talihler de bütün prohairesis'i yolundan çıkarmaz. Önce kuraların, sonra hayat örneklerinin, ardından talihlerin geldiği ve insanların hayatlarını önlerindeki örnekler arasından karakterlerine göre seçtikleri söylendiğinde, efendilik daha çok, verilenleri kendi karakterlerine göre düzenleyen psykhē'lere verilmiş olur.

Bu daimōn'un büsbütün dışarıda olmadığına, ancak bize bağlanmadığı ve bizde etkin olmadığı ölçüde dışarıda olduğuna; psykhē bakımından bizim, ama onun altındaki hayatı süren şu ya da bu insanlar olarak bizim olmadığına Timaios'taki sözler tanıklık eder. Bu sözler böyle alınırsa hiçbir çelişki taşımaz; daimōn başka türlü anlaşılırsa bir uyumsuzluk doğabilirdi. “Seçilen şeylerin tamamlayıcısı” sözü de buna uygundur. Çünkü daimōn yukarıda oturduğu için kişinin çok aşağıya, daha kötüye inmesine izin vermez; etkin olan yalnız onun altındaki kısımdır, o kısım da ne onun üstüne çıkabilir ne ona eşit olabilir; çünkü olduğundan başka bir şey olamaz.

3.4.5

ἀλλ’ εἰ ἐκεῖ αἱρεῖται τὸν δαίμονα καὶ τὸν βίον, πῶς ἔτι τινὸς κύριοι; ἢ καὶ ἡ αἵρεσις ἐκεῖ ἡ λεγομένη τὴν τῆς ψυχῆς προαίρεσιν καὶ διάθεσιν καθόλου καὶ πανταχοῦ αἰνίττεται. ἀλλ’ εἰ ἡ προαίρεσις τῆς ψυχῆς κυρία καὶ τοῦτο κρατεῖ, ὃ ἂν πρόχειρον ἔχῃ μέρος ἐκ τῶν προβεβιωμένων, οὐκέτι τὸ σῶμα αἴτιον οὐδενὸς κακοῦ αὐτῇ: εἰ γὰρ προτερεῖ τὸ τῆς ψυχῆς ἦθος τοῦ σώματος καὶ τοῦτο ἔχει, ὃ εἵλετο, καὶ ʽτὸν δαίμονἀ, φησίν, ʽοὐκ ἀλλάττεταἰ, οὔτε ὁ σπουδαῖος ἐνταῦθα γίνεται οὔτε ὁ φαῦλος. ἆῤ οὖν δυνάμει ἔστιν ἑκάτερος, ἐνεργείᾳ δὲ γίνεται; τί οὖν, εἰ φαύλου σώματος ὁ τὸ ἦθος σπουδαῖος τύχοι, ὁ δὲ τἀναντία; ἢ δύναται μᾶλλον καὶ ἧττον τὰ τῆς ψυχῆς ἑκατέρας ἑκάτερα τὰ σώματα παρέχεσθαι, ἐπεὶ καὶ αἱ ἄλλαι ἔξωθεν τύχαι τὴν ὅλην προαίρεσιν οὐκ ἐκβιβάζουσιν. ὅταν δὲ λέγηται, ὡς πρῶτον οἱ κλῆροι, εἶτα τὰ τῶν βίων παραδείγματα, ἔπειτα τὰ ἐν ταῖς τύχαις, καὶ ὡς ἐκ τῶν παρόντων τοὺς βίους κατὰ τὰ ἤθη [αἱροῦνται], τὸ κύριον μᾶλλον δίδωσι ταῖς ψυχαῖς διατιθείσαις τὰ δοθέντα πρὸς τὰ αὑτῶν ἤθη. ὅτι γὰρ ὁ δαίμων οὗτος οὐ παντάπασιν ἔξω, ἀλλ’ οὕτως, ὡς μὴ συνδεδεμένος οὐδ’ ἐνεργῶν, ἡμέτερος δὲ ὡς ψυχῆς πέρι εἰπεῖν, οὐχ ἡμέτερος δέ, ὡς ἄνθρωποι τοιοίδε τὴν ὑπ’ αὐτὸν ζωὴν ἔχοντες, μαρτυρεῖ τὰ ἐν τῷ Τιμαίῳ: ἃ εἰ μὲν οὕτω ληφθείη, οὐδεμίαν ἕξει μάχην σχόντα ἄν τινα ἀσυμφωνίαν, εἰ ἄλλως ὁ δαίμων ληφθείη. τὸ δὲ ʽἀποπληρωτὴν ὧν τις εἵλετὀ καὶ αὐτὸ σύμφωνον. οὔτε γὰρ πολὺ κατωτέρω ἐᾷ ἐλθεῖν εἰς τὸ χεῖρον ὑπερκαθήμενος, ἀλλ’ ἐκεῖνο ἐνεργεῖ μόνον τὸ ὑπ’ αὐτόν, οὔτε ὑπεράνω αὑτοῦ οὔτε εἰς ἴσον: οὐ γὰρ δύναται ἄλλο γενέσθαι ἢ ᾗ ἔστιν.

3.4.6Öyleyse iyi insan kimdir? Daha iyi kısmıyla etkin olan. Yoksa daimōn'u onunla birlikte çalıştığı için iyi olmaz mıydı? Çünkü onda nous etkindir. Demek ki ya kendisi daimōn'dur ya da daimōn'a göre yaşar ve onun daimōn'u bir tanrıdır. Peki nous'un da üstünde mi etkindir, eğer nous'un üstündeki şey onun daimōn'uysa? Öyleyse neden başlangıçtan beri böyle değil? Doğuşun yarattığı karışıklık yüzünden. Yine de akıl gelmeden önce de içeriden kendine ait olanları isteyen hareket vardır. Peki her zaman doğruyu mu bulur? Her zaman değil; çünkü psykhē, bu şartlar içinde böyle bir şey olarak böyle bir hayata ve böyle bir prohairesis'e sahip olacak bir hâldedir.

Sözünü ettiğimiz bu daimōn'un, kişiyi Hades'e götürdükten sonra, kişi aynı hayatı yeniden seçmedikçe aynı kalmadığı söylenir. Peki ondan önce nasıldır? Onu yargıya götürmek, kişinin ölümden sonra, doğumdan önce sahip olduğu duruma yeniden gelmesi demektir. Sonra, sanki başka bir başlangıçtan itibaren, sonraki doğuma kadar geçen zamanda cezalandırılan psykhē'lerin yanında bulunur. Yoksa o psykhē'lerin bir hayatı yoktur da yalnız cezaları mı vardır? Peki hayvan bedenlerine girenlere ne olur, onların daimōn'u daha mı aşağıdır? Bir daimōn'ları vardır, ama ya kötü ya ahmak bir daimōn. Ya yukarıdakiler? Yukarıdakilerin bazıları his ile algılanan âlemde, bazıları onun dışındadır. His ile algılanan âlemdekiler ya Güneş'te ya gezegenlerden birinde ya da sabit yıldızlar küresindedir; her biri, burada akla göre nasıl etkin olduysa ona göre. Çünkü psykhē'mizde yalnız düşünülür bir kozmos değil, kozmosun psykhē'siyle aynı türden bir düzen de bulunduğunu düşünmek gerekir. O psykhē farklı kuvvetlere göre sabit küreye ve gezegenlere dağıtıldığına göre, bizdeki kuvvetler de bu kuvvetlerle aynı türdendir ve her birinden bir etkinlik gelir. Bedenden kurtulan psykhē'ler de oraya, kendilerinde etkin olmuş ve yaşamış olan karaktere ve kuvvete uygun yıldıza gider; böyle bir tanrıyı ya da daimōn'u, yani ya bu kuvvetin kendisini ya da onun üstündekini daimōn edinirler. Bunu daha iyi incelemek gerekir.

Dışarı çıkanlar ise, orada bulundukları sürece, daimōn tabiatını, doğuşun bütün kaderini ve genel olarak bu görünür âleme ait olan her şeyi aşmışlardır; çünkü doğuşa düşkün olan ousia da onlarla birlikte yukarı taşınmıştır. Biri bunun, bedenlerin etrafında bölünür hâle gelen, bedenlerle birlikte çoğalan ve bölünen ousia olduğunu söylerse doğru söylemiş olur. Ama büyüklük bakımından bölünmez; çünkü hepsinde aynı şey bütün olarak bulunur ve yine birdir. Bu ousia böyle bölündüğü için tek bir canlıdan durmadan birçok canlı doğar, tıpkı bitkilerde olduğu gibi; çünkü o da bedenlerin etrafında bölünür. Bazen aynı bedende kalarak verir, bitkilerdeki gibi; bazen ayrılırken, ayrılmadan önce verir, sözgelimi koparılmış bitkilerde ya da çürüyerek tek bir hayvandan birçok canlının doğduğu ölmüş hayvanlarda. Evrenden gelen aynı türden kuvvet de burada onunla birlikte çalışır.

Psykhē buraya yeniden gelirse, sürdüreceği hayata göre ya aynı daimōn'a ya da başka bir daimōn'a sahip olur. Bu daimōn'la birlikte önce, bir kayığa biner gibi, bu evrene biner; sonra “iğ” denen tabiat onu alır ve gemideymiş gibi talihin bir oturağına yerleştirir. Göğün dönüşü, rüzgârın gemide oturanı ya da gezineni sürüklemesi gibi onu döndürürken birçok ve çeşit çeşit manzaralar, değişiklikler ve olaylar meydana gelir. Tıpkı gemide de bazı şeylerin geminin çalkalanmasından, bazılarının da kişinin, gemide bulunduğu için kendi tarzına göre duyduğu bir dürtüyle kendiliğinden hareket etmesinden doğması gibi. Çünkü aynı şartlarda herkes aynı biçimde hareket etmez, aynı şeyi istemez, aynı şeyi yapmaz. Böylece farklı kimselerin başına, karşılaştıkları şeyler aynı da olsa farklı da olsa farklı şeyler gelir; ya da karşılaştıkları farklı olsa da başkalarına aynı şeyler gelir. Kader de böyle bir şeydir.

3.4.6

τίς οὖν ὁ σπουδαῖος; ἢ ὁ τῷ βελτίονι ἐνεργῶν. ἢ οὐκ ἂν ἦν σπουδαῖος συνεργοῦντα ἑαυτῷ τὸν δαίμονα ἔχων; νοῦς γὰρ ἐνεργεῖ ἐν τούτῳ. ἢ οὖν δαίμων αὐτὸς ἢ κατὰ δαίμονα καὶ δαίμων τούτῳ θεός. ἆῤ οὖν καὶ ὑπὲρ νοῦν, εἰ τὸ ὑπὲρ νοῦν δαίμων αὐτῷ; διὰ τί οὖν οὐκ ἐξ ἀρχῆς; ἢ διὰ τὸν θόρυβον τὸν ἐκ τῆς γενέσεως. ὑπάρχει δὲ ὅμως καὶ πρὸ λόγου ἡ κίνησις ἡ ἔνδοθεν ὀρεγομένη τῶν αὑτῆς. πάντως οὖν κατορθοῖ; ἢ οὐ πάντως, εἴπερ οὕτως ἡ ψυχὴ διαθέσεως ἔχει, ὡς ἐν τούτοις τοῖς τοιοῖσδε τοιάδε οὖσα τοιοῦτον ἔχειν βίον καὶ τοιαύτην προαίρεσιν. ὁ μέντοι δαίμων οὗτος, ὃν λέγομεν, ἀγαγὼν λέγεται εἰς ᾅδου οὐκέτι ὁ αὐτὸς μένειν, ἐὰν μὴ τὰ αὐτὰ ἕληται πάλιν. πρὸ δὲ τοῦ πῶς; τὸ δὴ ἀγαγεῖν εἰς τὴν κρίσιν τὸ εἰς τὸ αὐτὸ σχῆμα ἐλθεῖν μετὰ τὴν ἀπογένεσιν, ὃ εἶχε πρὸ τῆς γενέσεως: εἶτα ὥσπερ ἀπ’ ἀρχῆς ἄλλης τὸν μεταξὺ τῆς ὕστερον γενέσεως χρόνον ταῖς κολαζομέναις πάρεστιν. ἢ οὐδὲ βίος αὐταῖς, ἀλλὰ δίκη. τί δέ; ταῖς εἰς θήρεια σώματα εἰσιούσαις ἔλαττον; ἢ δαίμων ἢ πονηρός γε ἢ εὐήθης. ταῖς δὲ ἄνω; ἢ τῶν ἄνω αἱ μὲν ἐν αἰσθητῷ, αἱ δὲ ἔξω. αἱ μὲν οὖν ἐν αἰσθητῷ ἢ ἐν ἡλίῳ ἢ ἐν ἄλλῳ τῶν πλανωμένων, αἱ δ’ ἐν τῇ ἀπλανεῖ ἑκάστη καθὸ λογικῶς ἐνήργησεν ἐνταῦθα: χρὴ γὰρ οἴεσθαι καὶ κόσμον εἶναι ἐν τῇ ψυχῇ ἡμῶν μὴ μόνον νοητόν, ἀλλὰ καὶ ψυχῆς τῆς κόσμου ὁμοειδῆ διάθεσιν: νενεμημένης οὖν κἀκείνης εἴς τε τὴν ἀπλανῆ καὶ τὰς πλανωμένας κατὰ δυνάμεις διαφόρους ὁμοειδεῖς ταύταις ταῖς δυνάμεσι καὶ τὰς παῤ ἡμῖν εἶναι καὶ ἐνέργειαν εἶναι παῤ ἑκάστης καὶ ἀπαλλαγείσας ἐκεῖ γίνεσθαι πρὸς ἄστρον τὸ σύμφωνον τῷ ἐνεργήσοντι καὶ ζήσαντι ἤθει καὶ δυνάμει καὶ τοιούτῳ θεῷ καὶ δαίμονί γε ἢ αὐτῷ τούτῳ χρήσεσθαι ἢ τῷ ὑπὲρ ταύτην τὴν δύναμιν: σκεπτέον δὲ τοῦτο βέλτιον: τὰς δὴ ἔξω γενομένας τὴν δαιμονίαν φύσιν ὑπερβεβηκέναι καὶ πᾶσαν εἱμαρμένην γενέσεως καὶ ὅλως [τὸ] ἐν τῷδε τῷ ὁρατῷ, ἕως ἐστὶν ἐκεῖ, συνανενεχθείσης καὶ τῆς ἐν αὐτῇ φιλογενέσεως οὐσίας, ἣν εἴ τις λέγοι ταύτην εἶναι τὴν περὶ τὰ σώματα γινομένην μεριστὴν συμπληθύνουσαν ἑαυτὴν καὶ συμμερίζουσαν τοῖς σώμασιν, ὀρθῶς λέξει. μερίζεται δὲ οὐ μεγέθει: τὸ γὰρ αὐτὸ ἐν πᾶσιν ὅλον καὶ πάλιν ἓν καὶ ἐξ ἑνὸς ζῴου ἀεὶ πολλὰ γεννᾶται ταύτης μεριζομένης οὕτως, ὥσπερ καὶ ἐκ τῶν φυτῶν: περὶ τὰ σώματα γὰρ καὶ αὕτη μεριστή. καὶ ὁτὲ μὲν μενουσα ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ δίδωσιν, οἷον ἡ ἐν τοῖς φυτοῖς: ὁτὲ δὲ ἀπελθοῦσα πρὶν ἀπελθεῖν ἔδωκεν, οἷον καὶ ἐν τοῖς ἀνῃρημένοις φυτοῖς ἢ ἐν ζῴοις ἀποθανοῦσιν ἐκ σήψεως πολλῶν ἐξ ἑνὸς γεννηθέντων. συνενεργεῖν δὲ καὶ ἐκ τοῦ παντὸς τὴν τοιαύτην δύναμιν ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν οὖσαν. πάλιν δὲ ἐὰν ἴῃ ἡ ψυχὴ ἐνταῦθα, ἢ τὸν αὐτὸν ἢ ἄλλον ἔχει δαίμονα κατὰ τὴν ζωήν, ἣν ποιήσεται. ἐπιβαίνει οὖν μετὰ τούτου τοῦ δαίμονος ὥσπερ σκάφους τοῦδε τοῦ παντὸς πρῶτον, εἶτα παραλαβοῦσα ἡ τοῦ ἀτράκτου λεγομένη φύσις κατέταξεν ὥσπερ ἐν νηὶ εἴς τινα ἕδραν τύχης. περιαγούσης δὲ τῆς περιφορᾶς ὥσπερ πνεύματος τὸν ἐπὶ τῆς νεὼς καθήμενον ἢ καὶ φερόμενον πολλαὶ καὶ ποικίλαι γίνονται καὶ θέαι καὶ μεταθέσεις καὶ συμπτώματα, ὥσπερ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νηὶ ἢ παρὰ τοῦ σάλου τῆς νεὼς ἢ παῤ αὑτοῦ κινηθέντος ὁρμῇ οἰκείᾳ, ἣν ἂν σχοίη τῷ ἐπὶ νεὼς εἶναι παρὰ τὸν ἑαυτοῦ τρόπον. οὐ γὰρ ὁμοίως ἐν τοῖς αὐτοῖς πᾶς κινεῖται ἢ βούλεται ἢ ἐνεργεῖ. γίνεται οὖν διάφορα διαφόροις ἢ ἐκ τῶν αὐτῶν ἢ διαφόρων προσπεσόντων, ἢ τὰ αὐτὰ ἄλλοις, κἂν διάφορα τὰ προσπεσόντα: τοιοῦτον γὰρ ἡ εἱμαρμένη.

3.5.1Eros Üzerine

5. İnceleme

Eros bir tanrı mıdır, bir daimōn mu, yoksa psykhē'nin bir hâli mi? Yoksa bir Eros tanrı ya da daimōn, bir başkası ise bir hâl midir? Her biri nasıl bir şeydir? Bunu, öteki insanların düşüncelerini, felsefede bu konuda ortaya konan görüşleri, en çok da tanrısal Platon'un kanaatlerini gözden geçirerek incelemeye değer. Platon, eserlerinin birçok yerinde Eros hakkında çok şey yazmıştır. Onun yalnız psykhē'lerde meydana gelen bir hâl olduğunu söylemekle kalmaz, bir daimōn olduğunu da söyler, doğuşunu da, nasıl ve nereden doğduğunu da anlatır.

Eros'u sebebi saydığımız hâle gelince: Güzel bir şeyle birleşmeyi özleyen psykhē'lerde meydana geldiğini; bu özlemin bir türünün itidalli olanlardan, güzelliğin kendisine yakınlık duyanlardan geldiğini, öbür türünün ise çirkin bir eylemle sonuçlanmak istediğini herhalde herkes bilir. Her birinin ilkesinin nereden geldiğini ise buradan sonra felsefeyle incelemek gerekir. Biri ilke olarak, psykhē'lerde önceden bulunan güzelliğin kendisine yönelik isteği, onu tanımayı, onunla akrabalığı ve bu yakınlığın akıl dışı bir kavranışını koyarsa, sanırım sebebin doğrusuna isabet eder. Çünkü çirkin, hem tabiata hem tanrıya zıttır. Tabiat güzele bakarak yapar, belirli olana bakar; belirli olan iyinin dizisindedir, belirsiz olan ise çirkindir ve öbür diziye aittir. Tabiatın doğuşu oradan, iyiden gelir; açıktır ki güzelden de. Bir şeye hayranlık duyan ve onunla akraba olan kişi, onun görüntülerine de yakınlık duyar. Bu sebebi ortadan kaldıran, bu hâlin nasıl ve hangi sebeplerle meydana geldiğini söyleyemez; birleşme için duyulan aşklarda bile. Çünkü onlar da güzelin içinde doğurmak ister; güzel şeyler yapmak isteyen tabiatın çirkinin içinde doğurmak istemesi saçma olurdu.

Ama burada doğurmaya yönelenlere buradaki güzel yeter; bu da görüntülerde ve bedenlerde bulunur, çünkü ilk örnek onların yanında değildir; oysa buradaki güzeli de sevmelerinin sebebi odur. Buradan yola çıkıp onu hatırlayanlar bunu bir görüntü olarak severler; hatırlamayanlar ise başlarından geçeni bilmedikleri için bunu gerçek sanırlar. İtidalli olanlar için buradaki güzele yakınlık duymak hata değildir; ama birleşmeye düşmek hatadır. Güzele duyduğu aşk saf olan kimse, hatırlasa da hatırlamasa da yalnız güzelliği sever. Ama ölümlü bir varlık olarak ölümsüz olma arzusu da buna karışmışsa, güzeli daima doğan ve ezelî olanda arar; tabiata uygun yürüyerek güzelin içinde eker ve doğurur: Sonsuza ulaşmak için eker, güzelle akraba olduğu için de güzelin içinde eker. Çünkü ezelî olan da güzelle akrabadır; ezelî tabiat ilk olarak böyledir, ondan gelenlerin hepsi de öyle. Doğurmak istemeyen, güzellik bakımından kendine daha çok yeter; yapmak isteyen ise eksiklikten ötürü güzel bir şey yapmak ister, kendine yetmez ve güzelin içinde doğurursa böyle bir şey yapacağını sanır. Kanuna ve tabiata aykırı biçimde doğurmak isteyenler ise işe tabiata uygun yoldan başlarlar, sonra o yoldan saparlar; sanki yolda ayakları kaymış gibi düşüp yerde kalırlar. Ne Eros'u ve onları neye götürdüğünü, ne doğurma isteğini, ne güzellik görüntüsünün nasıl kullanılacağını, ne de güzelliğin kendisinin ne olduğunu bilirler.

Güzel bedenleri birleşme için değil güzel oldukları için sevenler ile karma denen aşkla sevenler —kadınları, soy sonsuza dek sürsün diye severler; başkalarına yönelirlerse yanılırlar—, her ikisi de itidallidir; ama ilkler daha iyidir. Bir kısmı buradaki güzelliğe saygı gösterip onunla yetinir; ötekiler, yani hatırlamış olanlar, o güzelliğe de saygı gösterir ve bunu da küçümsemez, çünkü bu da onun bir eseri ve oyuncağıdır. Bunlar çirkinliğe düşmeden güzelle uğraşırlar; ötekiler ise güzel yüzünden çirkinliğe düşmüşlerdir; zira iyiye duyulan özlem de çoğu zaman kötüye düşer. İşte psykhē'nin hâlleri bunlardır.

3.5.1

Περὶ ἔρωτος, πότερα θεός τις ἢ δαίμων ἢ πάθος τι τῆς ψυχῆς, ἢ ὁ μὲν θεός τις ἢ δαίμων, τὸ δέ τι καὶ πάθος, καὶ ποῖόν τι ἕκαστον, ἐπισκέψασθαι ἄξιον τάς τε τῶν ἄλλων ἀνθρώπων ἐπινοίας ἐπιόντας, καὶ ὅσαι ὲν φιλοσοφίᾳ ἐγένοντο περὶ τούτων, καὶ μάλιστα ὅσα ὑπολαμβάνει ὁ θεῖος Πλάτων, ὃς δὴ καὶ πολλὰ πολλαχῇ τῶν ἑαυτοῦ περὶ ἔρωτος ἔγραψεν: ὃς δὴ οὐ μόνον ἐν ταῖς ψυχαῖς ἐγγινόμενόν τι πάθος εἴρηκεν εἶναι, ἀλλὰ καὶ δαίμονά φησιν αὐτὸν καὶ περὶ γενέσεως αὐτοῦ διεξῆλθεν, ὅπως καὶ ὅθεν ἐστὶ γεγενημένος. περὶ μὲν οὖν τοῦ πάθους οὗ τὸν ἔρωτα αἰτιώμεθα, ὅτι ἐγγίνεται ἐν ψυχαῖς ἐφιεμέναις καλῷ τινι συμπλακῆναι, καὶ ὡς ἡ ἔφεσις αὕτη ἡ μέν ἐστι παρὰ σωφρόνων αὐτῷ τῷ κάλλει οἰκειωθέντων, ἡ δὲ καὶ τελευτᾶν ἐθέλει εἰς αἰσχροῦ τινος πρᾶξιν, οὐδεὶς ἀγνοεῖ δήπου: ὅθεν δὲ τὴν ἀρχὴν ἔχει ἑκάτερος τὸ ἐντεῦθεν ἐπισκοπεῖν διὰ φιλοσοφίας προσήκει. ἀρχην δὲ εἴ τις θεῖτο τὴν αὐτοῦ [τοῦ] κάλλους πρότερον ἐν ταῖς ψυχαῖς ὄρεξιν καὶ ἐπίγνωσιν καὶ συγγένειαν καὶ οἰκειότητος ἄλογον σύνεσιν, τυγχάνοι ἄν, οἶμαι, τοῦ ἀληθοῦς τῆς αἰτίας. τὸ μὲν γὰρ αἰσχρὸν ἐναντίον καὶ τῇ φύσει καὶ τῷ θεῷ. καὶ γὰρ ἡ φύσις πρὸς τὸ καλὸν βλέπουσα ποιεῖ καὶ πρὸς τὸ ὡρισμένον βλέπει, ὃ ἔστιν ἐν τῇ τοῦ ἀγαθοῦ συστοιχίᾳ: τὸ δὲ ἀόριστον αἰσχρὸν καὶ τῆς ἑτέρας συστοιχίας. τῇ δὲ φύσει γένεσις ἐκεῖθεν ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ δῆλον ὅτι καὶ τοῦ καλοῦ. ὅτῳ δέ τις ἄγαται καὶ ἔστι συγγενής, τούτου ᾠκείωται καὶ πρὸς τὰς εἰκόνας. εἰ δέ τις ταύτην τὴν αἰτίαν ἀνέλοι, ὅπῃ τὸ πάθος γίνεται καὶ δἰ ἃς αἰτίας οὐχ ἕξει λέγειν οὐδ’ ἐπ’ αὐτῶν τῶν διὰ μῖξιν ἐρώτων. καὶ γὰρ οὗτοι τίκτειν βούλονται ἐν τῷ καλῷ: ἐπείπερ ἄτοπον βουλομένην τὴν φύσιν καλὰ ποιεῖν ἐν αἰσχρῷ γεννᾶν βούλεσθαι. ἀλλὰ γὰρ τοῖς μὲν τῇδε γεννᾶν κινουμένοις ἀρκεῖ τὸ τῇδε καλὸν ἔχειν, ὅπερ πάρεστιν ἐν εἰκόσι καὶ σώμασιν, ἐπεὶ μὴ τὸ ἀρχέτυπον αὐτοῖς πάρεστιν, ὅ ἐστιν αἴτιον αὐτοῖς τοῦ καὶ τοῦδε ἐρᾶν. καὶ εἰς ἀνάμνησιν μὲν ἐκείνου ἀπὸ τοῦδε ἐλθοῦσιν ἀγαπᾶται τοῦτο ὡς εἰκών, μὴ ἀναμνησθεῖσι δὲ ὑπ’ ἀγνοίας τοῦ πάθους ἀληθὲς τοῦτο φαντάζεται: καὶ σώφροσι μὲν οὖσιν ἀναμάρτητος ἡ πρὸς τὸ τῇδε καλὸν οἰκείωσις, ἡ δὲ πρὸς μῖξιν ἔκπτωσις ἁμαρτία. καὶ ὅτῳ μὲν καθαρὸς ὁ τοῦ καλοῦ ἔρως ἀγαπητὸν τὸ κάλλος μόνον εἴτε ἀναμνησθέντι εἴτε καὶ μή, ὅτῳ δὲ μέμικται καὶ ἄλλη τοῦ ἀθάνατον εἶναι ὡς ἐν θνητῷ ἐπιθυμία, οὗτος ἐν τῷ ἀειγενεῖ καὶ ἀιδίῳ τὸ καλὸν ζητεῖ καὶ κατὰ φύσιν μὲν ἰὼν σπείρει καὶ γεννᾷ ἐν καλῷ, σπείρων μὲν εἰς τὸ ἀεί, ἐν καλῷ δὲ διὰ συγγένειαν τοῦ καλοῦ. καὶ γὰρ καὶ τὸ ἀίδιον συγγενὲς τῷ καλῷ καὶ ἡ ἀίδιος φύσις τὸ πρώτως τοιοῦτον καὶ τὰ ἀπ’ αὐτῆς τοιαῦτα πάντα. τὸ μὲν οὖν μὴ γεννᾶν ἐθέλον μᾶλλον αὐταρκέστερον τῷ καλῷ, τὸ δὲ ἐφιέμενον ποιῆσαι καλόν τε ἐθέλει ποιεῖν ὑπ’ ἐνδείας καὶ οὐκ αὔταρκες καί, εἴπερ ποιήσει τοιοῦτον, οἴεται, εἰ ἐν καλῷ γεννήσεται. οἳ δ’ ἂν ἐν παρανόμῳ καὶ παρὰ τὴν φύσιν ἐθέλωσι γεννᾶν, ἐκ τῆς κατὰ φύσιν πορείας ποιησάμενοι τὰς ἀρχὰς γενόμενοι παράφοροι ἐκ ταύτης οἷον ὁδοῦ ὀλισθήσαντες κεῖνται πεσόντες οὔτε ἔρωτα γνόντες ἐφ̓ ὃ ἦγεν αὐτοὺς οὔτε ἔφεσιν γεννήσεως οὔτε χρῆσιν κάλλους εἰκόνος οὔτε ὅ τι ἐστὶ κάλλος αὐτό. ἀλλ’ οὖν οἵ τε σωμάτων καλῶν οὐ διὰ μῖξιν ἐρῶντες, ὅτι καλά ἐστιν ἐρῶσιν, οἵ τε τὸν λεγόμενον μικτὸν ἔρωτα, γυναικῶν μέν, ἵνα καὶ τὸ ἀεί. μὴ τοιούτων δὲ σφαλλόμενοι σωφρονοῦσι μὲν ἄμφω: οἱ δὲ ἀμείνους. ἀλλ’ οἱ μὲν τὸ τῇδε κάλλος σέβουσιν ἀρκούμενοι, οἱ δὲ κἀκεῖνο, ὅσοι ἀνεμνήσθησαν, καὶ οὐκ ἀτιμάζουσιν οὐδὲ τοῦτο ὡς ἂν καὶ ἀποτέλεσμά τι ὂν ἐκείνου καὶ παίγνιον. οὗτοι μὲν οὖν περὶ τὸ καλὸν αἰσχροῦ ἄνευ, οἱ δὲ καὶ διὰ τὸ καλὸν εἰς αἰσχρὸν πεσόντες: καὶ γὰρ ἡ ἀγαθοῦ ἔφεσις ἔχει εἰς κακὸν τὴν ἔκπτωσιν πολλάκις. καὶ ταῦτα μὲν τῆς ψυχῆς τὰ παθήματα.

3.5.2Bir de tanrı sayılan Eros var: Onu yalnız öteki insanlar değil, tanrıbilimciler ve Platon da birçok yerde tanrı sayar. Platon ondan Aphrodite'nin Eros'u diye söz eder; işinin güzel oğlanları gözetmek, psykhē'leri oradaki güzelliğe yöneltmek ya da oraya doğru zaten başlamış olan atılımı artırmak olduğunu söyler. En çok bunun üzerinde felsefe yapmak gerekir. Şölen'de söylenenleri de ele almalı; orada Eros'un Aphrodite'nin doğum gününde Penia'dan [Yoksulluk] ve Poros'tan [Çare] doğduğu anlatılır. Söz, Aphrodite hakkında da bir şey söylemeyi gerektirecek gibi görünüyor, çünkü Eros'un ya ondan ya onunla birlikte doğduğu söylenir. Önce Aphrodite kimdir? Sonra Eros nasıl ondan ya da onunla birlikte doğmuştur, yahut hem ondan hem onunla birlikte doğmak nasıl olur?

Aphrodite'nin iki tane olduğunu söyleriz. Biri göksel Aphrodite'dir, Uranos'tan geldiğini söyleriz; öbürü Zeus ile Dione'den doğmuştur ve buradaki evliliklerle ilgilenir. Göksel olan annesizdir ve evliliklerin ötesindedir, çünkü gökte evlilik yoktur. Göksel denen Aphrodite, nous olan Kronos'tan geldiğine göre, zorunlu olarak en tanrısal psykhē'dir: Doğrudan ondan, saf olandan saf olarak doğmuş ve yukarıda kalmıştır; öyle ki buradaki şeylere gelmeyi ne istemiş ne de gelebilmiştir, çünkü tabiatı aşağıya inmeye yatkın değildir. O ayrı bir varlıktır, maddeden pay almayan bir ousia'dır —onun annesiz olduğunu söyleyerek bunu ima etmişlerdir—; katışıksız olduğu ve kendi içinde saf kaldığı için ona daimōn değil tanrı demek de haklı olur. Çünkü doğrudan nous'tan doğan şey de saftır: Kaynağına yakın olduğu için kendi başına güçlüdür; arzusu ve yerleşeceği yer onu doğurana yönelik olduğundan, bu da onu yukarıda tutmaya yeter. Bu yüzden nous'a bağlı olan psykhē oradan düşemez; güneşin, etrafına saçılan ve ondan çıkıp ona bağlı kalan ışığı kendinden koparmamasından çok daha sıkı bağlıdır.

Kronos'un ya da, istersen, Kronos'un babası Uranos'un ardından giderek ona yöneldi, etkin oldu, ona yakınlık duydu ve ona âşık olarak Eros'u doğurdu; şimdi onunla birlikte ona bakar. Onun etkinliği bir varlık ve ousia meydana getirdi; ikisi de oraya bakar, hem doğuran hem doğan güzel Eros. Eros, daima başka bir güzele yönelmiş bir varlıktır; varlığını özleyenle özlenen arasında olmaya borçludur. O, özleyenin gözüdür: Âşığa, kendisi aracılığıyla özlenen şeyi görmeyi sağlar; ama kendisi öne geçer ve görme kuvvetini organ aracılığıyla âşığa vermeden önce seyirle dolar. Önce görür, ama aynı biçimde değil: Görüntüyü âşığa yerleştirir, kendisi ise yanından geçen güzelin seyrinin meyvesini toplar.

3.5.2

περὶ δὲ τοῦ ὃν θεὸν τίθενται οὐ μόνον οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι, ἀλλὰ καὶ θεολόγοι καὶ Πλάτων πολλαχοῦ Ἀφροδίτης Ἔρωτα λέγων καὶ ἔργον αὐτῷ εἶναι καλῶν τε ἔφορον παίδων [εἶναι] καὶ κινητικὸν τῶν ψυχῶν πρὸς τὸ ἐκεῖ κάλλος, ἢ καὶ ἐπαύξειν τὴν ἤδη γενομένην πρὸς τὸ ἐκεῖ ὁρμήν, περὶ τούτου μάλιστα φιλοσοφητέον: καὶ δὴ καὶ ὅσα ἐν Συμποσίῳ εἴρηται παραληπτέον, ἐν οἷς οὐκ [Ἀφροδίτης φησὶν αὐτὸν γενέσθαι, ἀλλ’ ἐν] Ἀφροδίτης γενεθλίοις ἐκ τῆς Πενίας καὶ τοῦ Πόρου. ἔοικε δὲ ὁ λόγος καὶ περὶ τῆς Ἀφροδίτης ἀπαιτήσειν τι εἰπεῖν, εἴτ̓ οὖν ἐξ ἐκείνης εἴτε μετ’ ἐκείνης γεγονέναι λέγεται ὁ Ἔρως. πρῶτον οὖν τίς ἡ Ἀφροδίτη; εἶτα πῶς ἢ ἐξ αὐτῆς ἢ σὺν αὐτῇ ἢ τίνα τρόπον ἔχει τὸ ἐξ αὐτῆς τε ἅμα καὶ σὺν αὐτῇ. λέγομεν δὴ τὴν Ἀφροδίτην εἶναι διττήν, τὴν μὲν οὐρανίαν Οὐρανοῦ λέγοντες εἶναι, τὴν δὲ ἐκ Διὸς καὶ Διώνης, τὴν τῶν τῇδε ἐφαπτομένην γάμων: ἀμήτορα δὲ ἐκείνην καὶ ἐπέκεινα γάμων, ὅτι μηδὲ ἐν οὐρανῷ γάμοι. τὴν δὲ οὐρανίαν λεγομένην ἐκ Κρόνου νοῦ ὄντος ἐκείνου ἀνάγκη ψυχὴν θειοτάτην εἶναι εὐθὺς ἐξ αὐτοῦ ἀκήρατον ἀκηράτου μείνασαν ἄνω, ὡς μηδὲ εἰς τὰ τῇδε ἐλθεῖν μήτε ἐθελήσασαν μήτε δυναμένην, μὴ κατὰ τὰ κάτω φῦσαν βαίνειν χωριστὴν οὖσάν τινα ὑπόστασιν καὶ ἀμέτοχον ὕλης οὐσίαν — ὅθεν αὐτὴν τούτῳ ᾐνίττοντο, τῷ ἀμήτορα εἶναι — ἣν δὴ καὶ θεὸν ἄν τις δικαίως, οὐ δαίμονα εἴποι, ἄμικτον οὖσαν καὶ καθαρὰν ἐφ̓ ἑαυτῆς μένουσαν. τὸ γὰρ εὐθὺς ἐκ νοῦ πεφυκὸς καθαρὸν καὶ αὐτό, ἅτε ἰσχύον καθ̓ ἑαυτὸ τῷ ἐγγύθεν, ἅτε καὶ τῆς ἐπιθυμίας οὔσης αὐτῇ καὶ τῆς ἱδρύσεως πρὸς τὸ γεννῆσαν ἱκανὸν ὂν κατέχειν ἄνω. ὅθεν οὐδ’ ἂν ἐκπέσοι ψυχὴ νοῦ ἐξηρτημένη πολὺ μᾶλλον ἢ ἥλιος ἂν ἔχοι ἐξ ἑαυτοῦ ὅσον αὐτὸν περιλάμπει φῶς τὸ ἐξ αὐτοῦ εἰς αὐτὸν συνηρτημένον. ἐφεπομένη δὲ τῷ Κρόνῳ ἤ, εἰ βούλει, τῷ πατρὶ τοῦ Κρόνου [τῷ] Οὐρανῷ ἐνήργησέ τε πρὸς αὐτὸν καὶ ᾠκειώθη καὶ ἐρασθεῖσα Ἔρωτα ἐγέννησε καὶ μετὰ τούτου πρὸς αὐτὸν βλέπει, καὶ ἡ ἐνέργεια αὐτῆς ὑπόστασιν καὶ οὐσίαν εἰργάσατο, καὶ ἄμφω ἐκεῖ βλέπουσι, καὶ ἡ γειναμένη καὶ ὁ καλὸς Ἔρως ὁ γεγεννημένος ὑπόστασις πρὸς ἄλλο καλὸν ἀεὶ τεταγμένη καὶ τὸ εἶναι ἐν τούτῳ ἔχουσα [τῷ] μεταξὺ ὥσπερ ποθοῦντος καὶ ποθουμένου, ὀφθαλμὸς ὁ τοῦ ποθοῦντος παρέχων μὲν τῷ ἐρῶντι δἰ αὑτοῦ τὸ ὁρᾶν τὸ ποθούμενον, προτρέχων δὲ αὐτὸς καὶ πρὶν ἐκείνῳ παρασχεῖν τὴν τοῦ ὁρᾶν δἰ ὀργάνου δύναμιν αὐτὸς πιμπλάμενος τοῦ θεάματος, πρότερος μέν, οὐ μὴν ὁμοίως ὁρῶν τῷ ἐνστηρίζειν μὲν ἐκείνῳ τὸ ὅραμα, αὐτὸν δὲ καρποῦσθαι τὴν θέαν τοῦ καλοῦ αὐτὸν παραθέουσαν.

3.5.3Eros'un bir varlık ve ousia olduğundan, onu meydana getiren ousia'dan daha aşağı olmakla birlikte yine de bir ousia olduğundan şüphe etmek yersizdir. Çünkü o psykhē de kendisinden önceki etkinlikten meydana gelmiş, yaşayan bir ousia idi; varlıkların ousia'sından doğmuştu ve ilk ousia olana bakıyordu, hem de yoğun bir bakışla. İlk gördüğü buydu; ona kendi iyiliğine bakar gibi bakıyor ve bakarken seviniyordu. Görülen öyle bir şeydi ki gören, bu seyri yan iş saymıyordu; öyle ki seyrin sanki hazzıyla, ona yönelen gerginlikle ve yoğunluğuyla kendinden, hem kendisine hem gördüğüne layık bir şey doğurdu. Böylece, görülen şeye yoğunlukla yönelen etkinlikten ve görülenden sanki akıp gelen şeyden dolmuş bir göz olarak, bir görüntüyle birlikte bir görüş olarak Eros doğdu. Belki adı da daha çok buradan gelmiştir, çünkü varlığını görüşten [horasis] alır. Hâl de adını ondan almış olmalıdır, çünkü ousia ousia olmayandan önce gelir; hâle de “sevmek” deriz, ama ancak birini bir şeye karşı aşk sardığında; mutlak anlamda ona Eros denmez.

Yukarıdaki psykhē'nin Eros'u böyle bir şey olmalıdır; o da yukarıya bakar, çünkü onun yoldaşıdır, ondan ve onun yanından doğmuştur ve tanrıları seyretmekle yetinir. Uranos'u ilk aydınlatan o psykhē'nin ayrı olduğunu söylediğimize göre, bu Eros'u da ayrı sayacağız, o psykhē'ye her şeyden çok göksel desek bile. Çünkü bizim içimizde de, en iyi şeyimizin içimizde olduğunu söylesek bile, onu yine de ayrı sayarız. Öyleyse bu Eros yalnız orada, saf psykhē'nin bulunduğu yerde olsun.

Bu evrenin de bir psykhē'si olması gerektiğinden, bu psykhē ile birlikte öbür Eros da varlığa geldi; o da bu psykhē'nin gözüdür ve onun isteğinden doğmuştur. Bu Aphrodite kozmosa aittir; yalnız psykhē değildir, yalın bir psykhē de değildir. Bu kozmostaki Eros'u o doğurmuştur; bu Eros artık evliliklerle de ilgilenir. Ama kendisi de yukarıya yönelen isteğe ne kadar dokunuyorsa o kadar gençlerin psykhē'lerini harekete geçirir ve bağlı olduğu psykhē'yi, o psykhē de oradakileri hatırlamaya yatkın olduğu ölçüde, yukarıya döndürür. Çünkü her psykhē iyiyi özler; karışmış olan da, belli bir şeyin psykhē'si olmuş olan da. Çünkü bu psykhē de ondan sonra gelir ve ondan doğmuştur.

3.5.3

ὑπόστασιν δὲ εἶναι καὶ οὐσίαν ἐξ οὐσίας ἐλάττω μὲν τῆς ποιησαμένης, οὖσαν δὲ ὅμως, ἀπιστεῖν οὐ προσήκει. καὶ γὰρ ἡ ψυχὴ ἐκείνη οὐσία ἦν γενομένη ἐξ ἐνεργείας τῆς πρὸ αὐτῆς καὶ ζῶσα καὶ τῆς τῶν ὄντων οὐσίας καὶ πρὸς ἐκεῖνο ὁρώσης, ὃ πρώτη ἦν οὐσία, καὶ σφόδρα ὁρώσης. καὶ πρῶτον ἦν ὅραμα αὐτῇ τοῦτο καὶ ἑώρα ὡς πρὸς ἀγαθὸν αὑτῆς καὶ ἔχαιρεν ὁρῶσα, καὶ τὸ ὅραμα τοιοῦτον ἦν, ὡς μὴ πάρεργον τὴν θέαν ποιεῖσθαι τὸ ὁρῶν, ὡς τῇ οἷον ἡδονῇ καὶ τάσει τῇ πρὸς αὐτὸ καὶ σφοδρότητι τῆς θέας γεννῆσαί τι παῤ αὑτῆς ἄξιον αὐτῆς καὶ τοῦ ὁράματος. ἐξ οὖν τοῦ ἐνεργοῦντος συντόνως περὶ τὸ ὁρώμενον καὶ ἐκ τοῦ οἷον ἀπορρέοντος ἀπὸ τοῦ ὁρωμένου ὄμμα πληρωθέν, οἷον μετ’ εἰδώλου ὅρασις, Ἔρως ἐγένετο τάχα που καὶ τῆς προσηγορίας ἐντεῦθεν μᾶλλον αὐτῷ γεγενημένης, ὅτι ἐξ ὁράσεως τὴν ὑπόστασιν ἔχει: ἐπεὶ τό γε πάθος ἀπὸ τούτου ἔχοι ἂν τὴν ἐπωνυμίαν, εἴπερ πρότερον οὐσία μὴ οὐσίας καὶ τό γε πάθος ἐρᾶν λέγεται, καὶ εἴπερ ἔρως αὐτὸν ἔχει τοῦδε: ἁπλῶς δὲ οὐκ ἂν λέγοιτο ἔρως. ὁ μὲν δὴ τῆς ἄνω ψυχῆς Ἔρως τοιοῦτος ἂν εἴη, ὁρῶν καὶ αὐτὸς ἄνω, ἅτε ὀπαδὸς ὢν ἐκείνης καὶ ἐξ ἐκείνης καὶ παῤ ἐκείνης γεγενημένος καὶ θεῶν ἀρκούμενος θέᾳ. χωριστὴν δὲ ἐκείνην τὴν ψυχὴν λέγοντες τὴν πρώτως ἐλλάμπουσαν τὸν Οὐρανὸν χωριστὸν καὶ τὸν Ἔρωτα τοῦτον θησόμεθα, εἰ καὶ ὅτι μάλιστα οὐρανίαν τὴν ψυχὴν εἴπομεν: ἐπεὶ καὶ ἐν ἡμῖν λέγοντες τὸ ἐν ἡμῖν ἄριστον εἶναι χωριστὸν ὅμως τιθέμεθα αὐτὸ εἶναι: μόνον ἐκεῖ ἔστω, οὗ ἡ ψυχὴ ἡ ἀκήρατος. ἐπεὶ δὲ καὶ τοῦδε τοῦ παντὸς ψυχὴν εἶναι ἔδει, ὑπέστη μετὰ ταύτης ἤδη καὶ ὁ ἄλλος Ἔρως ὄμμα καὶ ταύτης ἐξ ὀρέξεως καὶ αὐτὸς γεγενημένος. τοῦ δὲ κόσμου οὖσα ἡ. Ἀφροδίτη αὕτη καὶ οὐ μόνον ψυχὴ οὐδὲ ἁπλῶς ψυχὴ καὶ τὸν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ Ἔρωτα ἐγεννήσατο ἐφαπτόμενον ἤδη καὶ αὐτὸν γάμων καί, καθ̓ ὅσον ἐφάπτεται καὶ αὐτὸς τῆς ὀρέξεως τῆς ἄνω, κατὰ τοσοῦτον κινοῦντα καὶ τὰς τῶν νέων ψυχὰς καὶ τὴν ψυχὴν ᾗ συντέτακται ἀναστρέφοντα, καθ̓ ὅσον καὶ αὐτὴ εἰς μνήμην ἐκείνων πέφυκεν ἰέναι. πᾶσα γὰρ ἐφίεται τοῦ ἀγαθοῦ καὶ ἡ μεμιγμένη καὶ ἥ τινος γενομένη: ἐπεὶ καὶ αὕτη ἐφεξῆς ἐκείνῃ καὶ ἐξ ἐκείνης.

3.5.4Peki her psykhē'nin de ousia ve varlık olarak böyle bir Eros'u var mı? Yoksa neden bütün psykhē ve evrenin psykhē'si var olan bir Eros'a sahip olsun da her birimizin psykhē'si olmasın? Üstelik öteki bütün hayvanlardaki psykhē de? Belki de bu Eros, her birimize eşlik ettiği söylenen daimōn'dur, her birinin kendi Eros'u. Tabiata uygun arzuları her birine koyan da o olmalıdır; çünkü her psykhē kendi tabiatıyla orantılı olarak bir şeye uzanır ve Eros'u hem değerine hem ousia'sına uygun olarak doğurur. Bütün psykhē'nin bütün bir Eros'u olsun, parça hâlindeki psykhē'lerin her birinin de kendi Eros'u. Her psykhē bütüne kopuk olarak değil, onun içine alınmış olarak bağlıdır, öyle ki hepsi birdir; bu ölçüde her Eros da bütün Eros'a bağlı olmalıdır. Parçadaki Eros parçadaki psykhē'yle, o büyük Eros bütün psykhē'yle, evrendeki Eros da evrenle, onun her yerinde birlikte bulunur. Bu tek Eros çok olur, evrenin her yerinde, istediği yerde görünür, kendi parçalarıyla biçim alır ve isterse bir hayal olarak belirir.

Bütünde birçok Aphrodite bulunduğunu da düşünmek gerekir. Bunlar bütünde Eros'la birlikte meydana gelmiş daimōn'lardır; bütün bir Aphrodite'den akmış, parçalar hâlinde ona bağlı, her biri kendi Eros'uyla birlikte birçok Aphrodite'dir. Tabii psykhē Eros'un anasıysa, Aphrodite psykhē ise, Eros da iyiye uzanan psykhē'nin etkinliğiyse. Her psykhē'yi iyinin tabiatına götüren bu Eros'un, yukarıdaki psykhē'ye ait olanı bir tanrı olmalıdır, çünkü psykhē'yi daima ona bağlar; karışmış psykhē'ye ait olanı ise bir daimōn'dur.

3.5.4

ἆῤ οὖν καὶ ἑκάστη ψυχὴ ἔχει ἔρωτα τοιοῦτον ἐν οὐσίᾳ καὶ ὑποστάσει; ἢ διὰ τί ἡ μὲν ὅλη ἕξει καὶ ἡ τοῦ παντὸς ὑποστάντα τὸν ἔρωτα, ἡ δὲ ἑκάστου ἡμῶν οὔ: πρὸς δὲ καὶ ἡ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις ἅπασι; καὶ ἄρα ὁ ἔρως οὗτός ἐστιν ὁ δαίμων, ὅν φασιν ἑκάστῳ συνέπεσθαι, ὁ αὑτοῦ ἑκάστου ἔρως. οὗτος γὰρ ἂν εἴη καὶ ὁ ἐμποιῶν τὰς ἐπιθυμίας κατὰ φύσιν ἑκάστης τῆς ψυχῆς ὀριγνωμένης ἀνάλογον ἑκάστης πρὸς τὴν αὑτῆς φύσιν καὶ τὸν ἔρωτα γεννώσης εἴς τε ἀξίαν καὶ πρὸς οὐσίαν. ἐχέτω δὴ ἡ μὲν ὅλη ὅλον, αἱ δὲ ἐν μέρει τὸν αὑτῆς ἑκάστη. καθ̓ ὅσον δὲ ἑκάστη πρὸς τὴν ὅλην ἔχει οὐκ ἀποτετμημένη, ἐμπεριεχομένη δέ, ὡς εἶναι πάσας μίαν, καὶ ὁ ἔρως ἕκαστος πρὸς τὸν πάντα ἂν ἔχοι: συνεῖναι δ’ αὖ καὶ τὸν ἐν μέρει τῇ ἐν μέρει καὶ τῇ ὅλῃ τὸν μέγαν ἐκεῖνον καὶ τὸν ἐν τῷ παντὶ τῷ παντὶ πανταχοῦ αὐτοῦ καὶ πολλοὺς αὖ τὸν ἕνα τοῦτον γίγνεσθαι καὶ εἶναι φαινόμενον πανταχοῦ τοῦ παντὸς οὗ ἂν θέλῃ σχηματιζόμενον μέρεσιν ἑαυτοῦ καὶ φανταζόμενον, εἰ θέλοι. οἴεσθαι δὲ χρὴ καὶ Ἀφροδίτας ἐν τῷ ὅλῳ πολλάς, δαίμονας ἐν αὐτῷ γενομένας μετ’ ἔρωτος, ῥυείσας ἐξ Ἀφροδίτης τινὸς ὅλης, ἐν μέρει πολλὰς ἐκείνης ἐξηρτημένας μετὰ ἰδίων ἐρώτων, εἴπερ ψυχὴ μήτηρ ἔρωτος, Ἀφροδίτη δὲ ψυχή, ἔρως δὲ ἐνέργεια ψυχῆς ἀγαθοῦ ὀριγνωμένης. ἄγων τοίνυν ἑκάστην οὗτος ὁ ἔρως πρὸς τὴν ἀγαθοῦ φύσιν ὁ μὲν τῆς ἄνω θεὸς ἂν εἴη, ὃς ἀεὶ ψυχὴν ἐκείνῳ συνάπτει, δαίμων δ’ ὁ τῆς μεμιγμένης.

3.5.5Ama daimōn'un, genel olarak daimōn'ların tabiatı nedir? Şölen'de de sözü edilen tabiat: hem ötekilerin hem de Aphrodite'nin doğum gününde Penia ile Metis'in oğlu Poros'tan doğmuş olan Eros'un tabiatı. Platon'un bu Eros'la, kozmosta doğmuş Eros'u değil de bu kozmosun kendisini kastettiğini sanmak, onun görüşüne aykırı birçok sonuç doğurur. Çünkü kozmosun mesut ve kendine yeten bir tanrı olduğu söylenir; bu Eros'un ise, Platon'un da kabul ettiği gibi, ne tanrı ne kendine yeten olduğu, hep muhtaç olduğu söylenir. Sonra kozmos psykhē ve bedenden oluşuyorsa ve Platon'a göre kozmosun psykhē'si Aphrodite ise, Aphrodite'nin Eros'un hâkim kısmı olması zorunlu olur; ya da insanın insan psykhē'si olması gibi kozmos kendi psykhē'siyse, Eros Aphrodite olur. Sonra bu daimōn kozmos olacaksa, neden öteki daimōn'lar —açıktır ki aynı ousia'dandırlar— onlar da kozmos olmasın? O zaman kozmos da daimōn'lardan oluşan bir yapıdan ibaret olurdu. Güzel oğlanların gözcüsü denen varlık nasıl kozmos olabilir? Yataksız, yalınayak ve evsiz olması ona, zorlama ve yakışıksız düşmeden nasıl uyabilir?

3.5.5

ἀλλὰ τίς ἡ δαίμονος καὶ ὅλως ἡ δαιμόνων φύσις, περὶ ἧς καὶ ἐν Συμποσίῳ λέγεται, ἥ τε τῶν ἄλλων καὶ ἡ αὐτοῦ τοῦ Ἔρωτος, ὃς ἐκ Πενίας καὶ Πόρου [τοῦ] Μήτιδός ἐστι γεγεννημένος ἐν τοῖς Ἀφροδίτης γενεθλίοις; τὸ μὲν οὖν τὸν κόσμον ὑπονοεῖν λέγεσθαι τόνδε τῷ Πλάτωνι τὸν Ἔρωτα, ἀλλὰ μὴ τοῦ κόσμου τὸν ἐν αὐτῷ ἐκφύντα Ἔρωτα, πολλὰ τὰ ἐναντιούμενα τῇ δόξῃ ἔχει, τοῦ μὲν κόσμου λεγομένου εὐδαίμονος θεοῦ καὶ αὐτάρκους εἶναι, τοῦ δὲ Ἔρωτος τούτου ὁμολογουμένου τῷ ἀνδρὶ οὔτε θεοῦ οὔτε αὐτάρκους, ἀεὶ δὲ ἐνδεοῦς εἶναι. εἶτα ἀνάγκη, εἴπερ ὁ κόσμος ἐστὶν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, ἡ δὲ ψυχὴ τοῦ κόσμου ἡ Ἀφροδίτη ἐστὶν αὐτῷ, μέρος τὸ κύριον τοῦ Ἔρωτος τὴν Ἀφροδίτην εἶναι: ἤ, εἰ κόσμος ἡ ψυχή ἐστιν αὐτοῦ, ὥσπερ καὶ ἄνθρωπος ἡ ἀνθρώπου ψυχή, τὸν Ἔρωτα τὴν Ἀφροδίτην εἶναι. εἶτα διὰ τί οὗτος μὲν δαίμων ὢν ὁ κόσμος ἔσται, οἱ δὲ ἄλλοι δαίμονες — δῆλον γὰρ ὅτι ἐκ τῆς αὐτῆς οὐσίας εἰσίν — οὐ καὶ αὐτοὶ ἔσονται; καὶ ὁ κόσμος ἔσται σύστασις αὐτὸ τοῦτο ἐκ δαιμόνων. ὁ δὲ ἔφορος καλῶν παίδων λεχθεὶς εἶναι πῶς ἂν ὁ κόσμος εἴη; τὸ δὲ ἄστρωτον καὶ ἀνυπόδητον καὶ ἄοικον πῶς ἂν ἐφαρμόσειε μὴ οὐ γλίσχρως καὶ ἀπᾳδόντως;

3.5.6Peki Eros ve onun anlatılan doğuşu hakkında ne söylemeli? Açıktır ki Penia'nın ve Poros'un kim olduğunu ve bunların ona nasıl ana baba olabileceğini kavramak gerekir. Açıktır ki bunların öteki daimōn'lara da uyması gerekir; tabii daimōn'lar daimōn olarak tek bir tabiata ve ousia'ya sahip olacaksa, yalnız ortak bir adları olmayacaksa. Öyleyse tanrıları daimōn'lardan nasıl ayırdığımızı ele alalım; çoğu zaman daimōn'lara da tanrı desek bile, onları ayrı ayrı cinsler saydığımız durumlarda. Tanrıların cinsinin hâllerden azade olduğunu söyler ve öyle kabul ederiz; daimōn'lara ise hâller yükleriz: Ezelî olduklarını, tanrılardan sonra geldiklerini, ama artık bize yakın olduklarını, tanrılarla bizim cinsimizin arasında bulunduklarını söyleriz. Peki bunlar nasıl oldu da hâllerden azade kalmadılar, tabiatça nasıl daha aşağıya indiler?

Şunu da incelemek gerekir: Düşünülür âlemde hiç daimōn yok mu, bu kozmosta ise yalnız daimōn'lar mı var, tanrı ise düşünülür âleme mi ayrılmıştır? Yoksa burada da tanrılar var mıdır, alışıldığı gibi kozmos üçüncü tanrı mıdır, Ay'a kadar olanların her biri de bir tanrı mıdır? Daha iyisi, düşünülür âlemde hiçbir daimōn bulunmadığını söylemektir; orada daimōn'un kendisi bulunsa bile onun da bir tanrı olduğunu söylemeli. His ile algılanan âlemde ise Ay'a kadarki görünür tanrılar ikinci tanrılardır: O düşünülür tanrılardan sonra ve onlara göre gelirler, onlara bağlıdırlar, her yıldızın etrafındaki parıltı gibi. Peki daimōn'lar nedir? Kozmosa giren psykhē'nin her birinden kalan iz mi? Neden kozmostaki psykhē'nin? Çünkü saf psykhē bir tanrı doğurur; onun Eros'unun da tanrı olduğunu söyledik.

Önce, neden bütün daimōn'lar Eros değil? Sonra, bunlar da nasıl maddeden saf değil? Şöyle: Eros'lar, iyiye ve güzele uzanan psykhē'den doğan daimōn'lardır ve buradaki bütün psykhē'ler bu daimōn'u doğurur. Öteki daimōn'lar da evrenin psykhē'sinden gelir, ama başka kuvvetlerden doğarlar; bütünün ihtiyacına göre evreni tamamlar, her şeyi onunla birlikte yönetirler. Çünkü evrenin psykhē'sinin, kendi bütününe uygun daimōn kuvvetleri doğurarak evrene yetmesi gerekiyordu. Ama nasıl ve hangi maddeden pay alırlar? Bedensel maddeden değil, yoksa his ile algılanan canlılar olurlardı. Havadan ya da ateşten bedenler edinseler bile, bedenden pay alabilmeleri için önce tabiatlarının farklı olması gerekir; çünkü her bakımdan saf olan, bedenle doğrudan karışmaz. Gerçi birçokları, daimōn'un ousia'sının, daimōn olduğu ölçüde, bir bedenle, hava ya da ateşle birlikte olduğunu düşünür. Ama karışan için bir sebep olmasaydı, neden biri bedenle karışsın da öbürü karışmasın? Sebep nedir? Düşünülür bir madde varsaymak gerekir; ona katılan şey, onun aracılığıyla bu bedenler maddesine de gelsin diye.

3.5.6

ἀλλὰ τί δὴ χρὴ λέγειν περὶ τοῦ Ἔρωτος καὶ τῆς λεγομένης γενέσεως αὐτοῦ; δῆλον δὴ ὅτι δεῖ λαβεῖν τίς ἡ Πενία καὶ τίς ὁ Πόρος, καὶ πῶς ἁρμόσουσιν οὗτοι γονεῖς εἶναι αὐτῷ. δῆλον δὲ ὅτι δεῖ καὶ τοῖς ἄλλοις δαίμοσι τούτους ἁρμόσαι, εἴπερ δεῖ φύσιν εἶναι καὶ οὐσίαν μίαν καθὸ δαίμονες δαιμόνων, εἰ μὴ κοινὸν ὄνομα ἕξουσι μόνον. λάβωμεν τοίνυν πῇ ποτε διορίζομεν θεοὺς δαιμόνων, καὶ εἰ πολλάκις καὶ δαίμονας θεοὺς λέγομεν εἶναι, ἀλλ’ ὅταν γε τὸ μὲν ἕτερον, τὸ δὲ ἕτερον λέγωμεν αὐτῶν εἶναι γένος. τὸ μὲν δὴ θεῶν ἀπαθὲς λέγομεν καὶ νομίζομεν γένος, δαίμοσι δὲ προστίθεμεν πάθη, ἀιδίους λέγοντες ἐφεξῆς τοῖς θεοῖς, ἤδη [δὲ] πρὸς ἡμᾶς, μεταξὺ θεῶν τε καὶ τοῦ ἡμετέρου γένους. πῇ δὴ οὖν οὐκ ἔμειναν ἀπαθεῖς οὗτοι, πῇ δὲ κατέβησαν τῇ φύσει πρὸς τὸ χεῖρον; καὶ δὴ καὶ τοῦτο σκεπτέον, πότερα δαίμων ἐν τῷ νοητῷ οὐδὲ εἷς καὶ αὖ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ δαίμονες μόνον, θεὸς δὲ ἐν τῷ νοητῷ ἀφορίζεται, ἢ εἰσὶ καὶ ἐνταῦθα θεοὶ καὶ ὁ κόσμος θεός, ὥσπερ σύνηθες λέγειν, τρίτος καὶ οἱ μέχρι σελήνης ἕκαστος θεός. βέλτιον δὲ μηδένα ἐν τῷ νοητῷ δαίμονα λέγειν, ἀλλά, καὶ εἰ αὐτοδαίμων, θεὸν καὶ τοῦτον εἶναι, καὶ αὖ ἐν τῷ αἰσθητῷ τοὺς μέχρι σελήνης θεοὺς τοὺς ὁρατοὺς θεοὺς δευτέρους μετ’ ἐκείνους καὶ κατ’ ἐκείνους τοὺς νοητούς, ἐξηρτημένους ἐκείνων, ὥσπερ αἴγλην περὶ ἕκαστον ἄστρον. τοὺς δὲ δαίμονας τί; ἆρά γε ψυχῆς ἐν κόσμῳ γενομένης τὸ ἐφ̓ ἑκάστης ἴχνος; διὰ τί δὲ τῆς ἐν κόσμῳ; ὅτι καθαρὰ θεὸν γεννᾷ, καὶ θεὸν ἔφαμεν τὸν ταύτης ἔρωτα. πρῶτον δὴ διὰ τί οὐ πάντες οἱ δαίμονες ἔρωτες; εἶτα πῶς οὐ καθαροὶ καὶ οὗτοι ὕλης; ἢ ἔρωτες μέν, οἳ γεννῶνται ψυχῆς ἐφιεμένης τοῦ ἀγαθοῦ καὶ καλοῦ, καὶ γεννῶσι πᾶσαι τοῦτον τὸν δαίμονα αἱ ἐν τῷδε, οἱ δὲ ἄλλοι δαίμονες ἀπὸ ψυχῆς μὲν καὶ οὗτοι τῆς τοῦ παντός, δυνάμεσι δὲ ἑτέραις γεννώμενοι κατὰ χρείαν τοῦ ὅλου συμπληροῦσι καὶ συνδιοικοῦσι τῷ παντὶ ἕκαστα. ἔδει γὰρ ἀρκεῖν τὴν ψυχὴν τοῦ παντὸς τῷ παντὶ γεννήσασαν δυνάμεις δαιμόνων καὶ προσφόρους τῷ ἑαυτῆς ὅλῳ. ἀλλὰ πῶς καὶ τίνος ὕλης μετέχουσιν; οὐ γὰρ δὴ τῆς σωματικῆς, ἢ ζῷα αἰσθητὰ ἔσται. καὶ γὰρ εἰ σώματα προσλαμβάνουσιν ἀέρινα ἢ πύρινα, ἀλλὰ δεῖ γε πρότερον διάφορον αὐτῶν τὴν φύσιν εἶναι, ἵνα καὶ μετάσχωσι σώματος: οὐ γὰρ εὐθὺς τὸ καθαρὸν πάντη σώματι μίγνυται, καίτοι πολλοῖς δοκεῖ ἡ οὐσία τοῦ δαίμονος καθ̓ ὅσον δαίμων μετά τινος σώματος ἢ ἀέρος ἢ πυρὸς εἶναι. ἀλλὰ διὰ τί ἡ μὲν σώματι μίγνυται, ἡ δὲ οὔ, εἰ μή τις εἴη τῇ μιγνυμένῃ αἰτία; τίς οὖν ἡ αἰτία; ὕλην δεῖ νοητὴν ὑποθέσθαι, ἵνα τὸ κοινωνῆσαν ἐκείνης ἥκῃ καὶ εἰς ταύτην τὴν τῶν σωμάτων δἰ αὐτῆς.

3.5.7Bu yüzden Platon da Eros'un doğuşunu anlatırken Poros'un, henüz şarap yokken nektarla sarhoş olduğunu söyler. Çünkü Eros his ile algılanan âlemden önce doğmuştur; Penia da düşünülür bir tabiattan pay alır: Oradan buraya yansıyan bir düşünülür görüntüsünden değil; Penia orada doğmuş ve karışmıştır, sanki eidos ile belirsizlikten oluşmuştur. Bu belirsizlik, psykhē'nin iyiye ulaşmadan önce taşıdığı belirsizliktir: Psykhē belirsiz ve sınırsız bir hayal içinde bir şeyin var olduğunu sezer ve Eros'un varlığını doğurur. Böylece logos, logos olmayan bir şeyde, belirsiz bir özlemde ve silik bir varlıkta doğarak, doğanı yetkin ve yeterli değil eksikli kıldı; çünkü o, belirsiz bir özlemden ve yeterli bir logos'tan doğmuştur. Bu logos saf değildir, çünkü içinde belirsiz, akıl dışı ve sınırsız bir özlem taşır; içinde belirsizin tabiatını taşıdıkça asla doymayacaktır. Psykhē'ye bağlıdır, çünkü ilkesi olarak ondan doğmuştur; ama kendi içinde kalmamış, belirsizlikle karışmış bir logos'tan oluşan bir karışımdır; belirsizliğe karışan logos'un kendisi değil, ondan gelendir.

Eros, kendi tabiatı gereği çaresiz bir azgınlık gibidir; bu yüzden ulaştığında bile yine çaresizdir. Karışım olduğu için dolamaz; çünkü gerçekten ancak tabiatıyla zaten dolu olan dolar. Eros ise içindeki eksiklik yüzünden özler ve hemen dolsa bile bunu içinde tutamaz. Eksiklik yüzünden çaresizdir, logos'un tabiatı yüzünden de çare bulucudur. Bütün daimōn'ları da böyle ve böyle şeylerden oluşmuş saymak gerekir: Her biri hangi işe atanmışsa ona çare bulur, onu özler; bu bakımdan Eros'a akrabadır, o da dolu değildir, parçalardaki şeylerden birini iyi sanarak özler. Bu yüzden buradaki iyi insanlar, mutlak ve gerçekten iyi olana duydukları aşkla, şu ya da bu belirli aşkı taşımazlar; ötekiler ise başka başka daimōn'lara göre düzenlenmişlerdir. Her biri başka bir daimōn'a göre düzenlenmiştir: Mutlak olarak sahip oldukları daimōn'u boş bırakır, psykhē'lerinde etkin olan kısma uygun olarak seçtikleri başka bir daimōn'a göre etkin olurlar. Kötüyü özleyenler ise içlerindeki bütün Eros'ları, içlerinde doğan kötü arzularla zincire vurmuşlardır; tıpkı doğuştan gelen doğru logos'u sonradan edinilen kötü kanaatlerle zincire vurdukları gibi.

Tabiattan gelen Eros'lar tabiata uygun olarak güzeldir: Daha aşağı psykhē'ninkiler değer ve kuvvet bakımından daha aşağı, daha üstün psykhē'ninkiler daha üstündür; hepsi ousia olarak vardır. Tabiata aykırı olanlar ise yoldan çıkmışların hâlleridir; hiçbir şekilde ousia değildir, ousia taşıyan varlıklar da değildir. Bunlar artık psykhē'den doğmaz; kendine benzer şeyleri artık durumlar ve melekeler hâlinde doğuran psykhē'nin kötülüğüyle birlikte var olurlar. Genel olarak, gerçek iyiler, belirli şeylerde tabiata uygun olarak etkin olan psykhē'nin ousia'sı olsa gerek; ötekiler ise psykhē'nin kendisinden gelen etkinlikler değildir, hâllerden başka bir şey değildir. Tıpkı altlarında ousia bulunmayan yanlış düşünceler gibi; oysa gerçekten doğru, ezelî ve belirli olanlar düşünmeyi, düşünüleni ve varlığı bir arada taşır; yalnız mutlak olanda değil, gerçekten düşünülene ve her eidos'taki nous'a yönelik olarak her birinde de. Her birimizde de saf hâlde bir düşünme ve bir düşünülen bulunduğunu kabul etmek gerekir, biz bunu her zaman ve mutlak olarak olmasak da. Bu yüzden aşkımız da mutlak olanlara yöneliktir, düşüncelerimiz de; cüzî bir şeye yöneliyorsa bu araz olarak böyledir. Tıpkı birinin şu üçgende iki dik açıyı, mutlak olarak üçgen olduğu ölçüde görmesi gibi.

3.5.7

διὸ καὶ ἐν τῇ γενέσει τοῦ Ἔρωτος ὁ Πλάτων φησὶ τὸν Πόρον τὴν μέθην ἔχειν τοῦ νέκταρος οἴνου οὔπω ὄντος, ὡς πρὸ τοῦ αἰσθητοῦ τοῦ Ἔρωτος γενομένου καὶ τῆς Πενίας μετεχούσης φύσεως νοητοῦ, ἀλλ’ οὐκ εἰδώλου νοητοῦ ἐκεῖθεν ἐμφαντασθέντος, ἀλλ’ ἐκεῖ γενομένης καὶ συμμιχθείσης ὡς ἐξ εἴδους καὶ ἀοριστίας, ἣν ἔχει ἡ ψυχὴ πρὶν τυχεῖν τοῦ ἀγαθοῦ, μαντευομένη δέ τι εἶναι κατὰ ἀόριστον καὶ ἄπειρον φάντασμα, τὴν ὑπόστασιν τοῦ Ἔρωτος τεκούσης. λόγος οὖν γενόμενος ἐν οὐ λόγῳ, ἀορίστῳ δὲ ἐφέσει καὶ ὑποστάσει ἀμυδρᾷ, ἐποίησε τὸ γενόμενον οὐ τέλειον οὐδὲ ἱκανόν, ἐλλιπὲς δέ, ἅτε ἐξ ἐφέσεως ἀορίστου καὶ λόγου ἱκανοῦ γεγενημένον. καὶ ἔστι λόγος οὗτος οὐ καθαρός, ἅτε ἔχων ἐν αὑτῷ ἔφεσιν ἀόριστον καὶ ἄλογον καὶ ἄπειρον: οὐ γὰρ μήποτε πληρώσεται, ἕως ἂν ἔχῃ ἐν αὑτῷ τὴν τοῦ ἀορίστου φύσιν. ἐξήρτηται δὲ ψυχῆς ὡς ἐξ ἐκείνης μὲν γενόμενος ὡς ἀρχῆς, μῖγμα δὲ ὢν ἐκ λόγου οὐ μείναντος ἐν αὑτῷ, ἀλλὰ μιχθέντος ἀοριστίᾳ, οὐκ αὐτοῦ ἀνακραθέντος ἐκείνῃ, ἀλλὰ τοῦ ἐξ αὐτοῦ ἐκείνῃ. καὶ ἔστιν ὁ ἔρως οἷον οἶστρος ἄπορος τῇ ἑαυτοῦ φύσει: διὸ καὶ τυγχάνων ἄπορος πάλιν. οὐ γὰρ ἔχει πληροῦσθαι διὰ τὸ μὴ ἔχειν τὸ μῖγμα: μόνον γὰρ πληροῦται ἀληθῶς, ὅτιπερ καὶ πεπλήρωται τῇ ἑαυτοῦ φύσει: ὁ δὲ διὰ τὴν συνοῦσαν ἔνδειαν ἐφίεται, κἂν παραχρῆμα πληρωθῇ, οὐ στέγει: ἐπεὶ καὶ τὸ ἀμήχανον αὐτῷ διὰ τὴν ἔνδειαν, τὸ δὲ ποριστικὸν διὰ τὴν τοῦ λόγου φύσιν δεῖ δὲ καὶ πᾶν τὸ δαιμόνιον τοιοῦτον νομίζειν καὶ ἐκ τοιούτων: καὶ γὰρ ἕκαστον ἐφ̓ ᾧ τέτακται ποριστικὸν ἐκείνου καὶ ἐφιέμενον ἐκείνου καὶ συγγενὲς καὶ ταύτῃ τῷ Ἔρωτι καὶ οὐ πλῆρες οὐδ’ αὐτό, ἐφιέμενον δέ τινος τῶν ἐν μέρει ὡς ἀγαθῶν. ὅθεν καὶ τοὺς ἐνταῦθα ἀγαθοὺς ὃν ἔχουσιν ἔρωτα τοῦ ἁπλῶς ἀγαθοῦ καὶ τοῦ ὄντως ἔχειν οὐκ ἔρωτά τινα ἔχοντας, τοὺς δὲ κατ’ ἄλλους δαίμονας τεταγμένους. κατ’ ἄλλον δὲ ἄλλον δαίμονα τετάχθαι: ὃν ἁπλῶς εἶχον ἀργὸν ἀφέντας, ἐνεργοῦντας δὲ κατ’ ἄλλον δαίμονα, ὃν εἵλοντο κατὰ τὸ σύμφωνον μέρους τοῦ ἐνεργοῦντος ἐν αὐτοῖς ψυχῆς. οἱ δὲ κακῶν ἐφιέμενοι ταῖς κακαῖς ἐγγενομέναις ἐπιθυμίαις ἐπέδησαν πάντας τοὺς ἐν αὐτοῖς ἔρωτας, ὥσπερ καὶ λόγον τὸν ὀρθόν, ὅστις σύμφυτος, κακαῖς ταῖς ἐπιγενομέναις δόξαις. οἱ μὲν οὖν φύσει ἔρωτες καὶ κατὰ φύσιν καλοί: καὶ οἱ μὲν ἐλάττονος ψυχῆς ἐλάττους εἰς ἀξίαν καὶ δύναμιν, οἱ δὲ [κρείττονος] κρείττους, πάντες [δὲ] ἐν οὐσίᾳ: οἱ δὲ παρὰ φύσιν σφαλέντων πάθη ταῦτα καὶ οὐδαμῇ οὐσίαι οὐδὲ ὑποστάσεις οὐσιώδεις οὐ παρὰ ψυχῆς ἔτι γεννώμενα, ἀλλὰ συνυφιστάμενα κακίᾳ ψυχῆς ὅμοια γεννώσης ἐν διαθέσεσι καὶ ἕξεσιν ἤδη. καὶ γὰρ ὅλως κινδυνεύει τὰ μὲν ἀγαθὰ τὰ ἀληθῆ κατὰ φύσιν ψυχῆς ἐνεργούσης ἐν ὡρισμένοις οὐσία εἶναι, τὰ δ’ ἄλλα οὐκ ἐξ αὑτῆς ἐνεργεῖν, οὐδὲν. δ’ ἄλλο ἢ πάθη εἶναι: ὥσπερ ψευδῆ νοήματα οὐκ ἔχοντα τὰς ὑπ’ αὐτὰ οὐσίας, καθάπερ τὰ ἀληθῆ ὄντως καὶ ἀίδια καὶ ὡρισμένα ὁμοῦ τὸ νοεῖν καὶ τὸ νοητὸν καὶ τὸ εἶναι ἔχοντα οὐ μόνον ἐν τῷ ἁπλῶς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἑκάστῳ περὶ τὸ νοητὸν ὄντως καὶ νοῦν τὸν ἐν ἑκάστῳ εἴδει. [δεῖ δὲ] καὶ ἐν ἑκάστῳ ἡμῶν τίθεσθαι καθαρῶς νόησιν καὶ νοητόν, καὶ μὴ ὁμοῦ ὄντων ἡμῶν τοῦτο καὶ ἁπλῶς. ὅθεν καὶ τῶν ἁπλῶν ἡμῖν ὁ ἔρως: καὶ γὰρ αἱ νοήσεις: καὶ εἴ τινος τῶν ἐν μέρει, κατὰ συμβεβηκός, ὥσπερ εἴ [τις] τόδε τὸ τρίγωνον δύο ορθὰς θεωρεῖ καθ̓ ὅσον ἁπλῶς τρίγωνον.

3.5.8Peki Poros'un içine girdiği bahçenin sahibi olarak anılan Zeus kimdir, bu bahçe nedir? Aphrodite bize göre psykhē idi; Poros'un da her şeyin logos'u olduğu söylenmişti. Zeus'u ve onun bahçesini ne saymalı? Aphrodite'yi psykhē saydıktan sonra Zeus'u da psykhē sayamayız. Burada da Zeus'u Platon'dan almak gerekir. Phaidros'ta bu tanrıdan “büyük önder” diye söz eder; başka yerlerde de onu, sanırım, üçüncü sayar; daha açık olarak da Philebos'ta, Zeus'ta krallara yaraşır bir psykhē ve krallara yaraşır bir nous bulunduğunu söylediği yerde. Zeus büyük bir nous ve psykhē ise ve sebepler arasında sayılıyorsa —onu hem başka gerekçelerle hem de sebep, kral ve önder olduğu için daha üstün olanın yanına koymak gerekir—, o nous'a karşılık gelecek, Aphrodite ise ona ait olduğu, ondan doğduğu ve onunla birlikte bulunduğu için psykhē'ye karşılık gelecektir; psykhē'nin güzelliği, parlaklığı, kötülük bilmezliği ve zarafeti yüzünden ona Aphrodite denmiştir. Tanrıların erkeklerini nous'a, dişilerini de onların psykhē'lerine karşılık sayıyorsak —her nous'la birlikte bir psykhē bulunduğu için—, bu bakımdan da Aphrodite Zeus'un psykhē'si olur. Bu söze rahipler ve tanrıbilimciler de tanıklık eder: Hera ile Aphrodite'yi bir sayarlar ve gökteki Aphrodite yıldızına Hera'nın yıldızı derler.

3.5.8

ἀλλὰ τίς ὁ Ζεύς, οὗ τὸν κῆπον λέγει, εἰς ὃν εἰσῆλθεν ὁ Πόρος, καὶ τίς ὁ κῆπος οὗτος; ἡ μὲν γὰρ Ἀφροδίτη ψυχὴ ἦν ἡμῖν, λόγος δὲ ἐλέγετο τῶν πάντων ὁ Πόρος. ταῦτα δὲ τί δεῖ τίθεσθαι, τὸν Δία καὶ τὸν κῆπον αὐτοῦ; οὐδὲ γὰρ ψυχὴν δεῖ τίθεσθαι τὸν Δία τὴν Ἀφροδίτην τοῦτο θέντας. δεῖ δὴ λαβεῖν καὶ ἐνταῦθα παρὰ Πλάτωνος τὸν Δία ἐκ μὲν Φαίδρου ἡγεμόνα μέγαν λέγοντος αὐτοῦ τοῦτον τὸν θεόν, ἐν ἄλλοις δὲ τρίτον, οἶμαι, τοῦτον: σαφέστερον δὲ ἐν τῷ Φιλήβῳ, ἡνίκ̓ ἂν φῇ ἐν τῷ Διὶ εἶναι βασιλικὴν μὲν ψυχήν, βασιλικὸν δὲ νοῦν. εἰ οὖν ὁ Ζεὺς νοῦς ἐστι μέγας καὶ ψυχὴ καὶ ἐν τοῖς αἰτίοις τάττεται, κατὰ δὲ τὸ κρεῖττον δεῖ τάττειν διά τε τὰ ἄλλα καὶ ὅτι αἴτιον καὶ τὸ βασιλικὸν δὲ καὶ τὸ ἡγούμενον, ὁ μὲν ἔσται κατὰ τὸν νοῦν, ἡ δὲ Ἀφροδίτη αὐτοῦ οὖσα καὶ ἐξ αὐτοῦ καὶ σὺν αὐτῷ κατα τὴν ψυχὴν τετάξεται κατὰ τὸ καλὸν καὶ ἀγλαὸν καὶ τὸ τῆς ψυχῆς ἄκακον καὶ ἁβρὸν Ἀφροδίτη λεχθεῖσα. καὶ γὰρ εἰ κατὰ μὲν τὸν νοῦν τοὺς ἄρρενας τάττομεν τῶν θεῶν, κατὰ δὲ τὰς ψυχὰς αὐτῶν τὰς θηλείας λέγομεν, ὡς νῷ ἑκάστῳ ψυχῆς συνούσης, εἴη ἂν καὶ ταύτῃ ἡ ψυχὴ τοῦ Διὸς ἡ Ἀφροδίτη πάλιν μαρτυρούντων τούτῳ τῷ λόγῳ ἱερέων τε καὶ θεολόγων, οἳ εἰς ταὐτὸν Ἥραν καὶ Ἀφροδίτην ἄγουσι καὶ τὸν τῆς Ἀφροδίτης ἀστέρα ἐν οὐρανῷ Ἥρας λέγουσιν.

3.5.9Demek ki Poros, düşünülür âlemdeki ve nous'taki şeylerin logos'u olarak, daha yayılmış, sanki açılıp serilmiş hâlde psykhē'nin etrafına ve psykhē'nin içine gelir. Çünkü nous'ta toplu bulunan şey ona başka bir yerden gelmiş değildir; Poros'un sarhoşken dolması ise dışarıdan gelmedir. Orada nektarla dolan şey, daha üstün bir ilkeden daha aşağı bir ilkeye düşmüş logos'tan başka ne olabilir? Öyleyse bu logos, Aphrodite'nin doğduğu söylenen zamanda, nous'tan psykhē'ye, Zeus'un bahçesine akmıştır. Her bahçe bir süs, zenginliğin bir gösterişidir. Zeus'un bahçesi onun logos'uyla süslenir; süsleri de onun nous'undan psykhē'ye gelen parıltılardır. Zeus'un bahçesi, onun parlak süsleri ve ihtişamından başka ne olabilir? Onun ihtişamı ve süsleri de ondan akan logos'lardan başka ne olabilir? Böylece logos'lar hep birlikte Poros'tur, güzel şeylerin bolluğu ve zenginliğidir, artık görünür hâle gelmiştir; nektarla sarhoş olmak da budur. Tanrılar için nektar, tanrısal olanın edindiği şeyden başka nedir? Nous'un altında kalan şey nous'tan logos edinir; nous ise kendisine doygunluk içinde sahiptir ve sahip olduğu şeyle sarhoş olmaz, çünkü dışarıdan gelmiş hiçbir şeyi yoktur. Logos ise nous'un ürünüdür, nous'tan sonra gelen bir varlıktır, artık nous'a ait değildir, başka bir şeydedir; Aphrodite'nin varlıklar arasında var olduğu söylendiği zaman nous'un, yani Zeus'un bahçesinde yattığı söylenir.

Mitler, mit olacaklarsa, anlattıklarını zamanlara bölmek ve birlikte var olan ama düzen ya da kuvvet bakımından ayrışmış birçok varlığı birbirinden ayırmak zorundadır. Nitekim akıl yürütmeler de doğmamış şeylerin doğuşunu anlatır, birlikte olan şeyleri onlar da ayırır; ellerinden geldiğince öğrettikten sonra, anlamış olan kişiye onları yeniden bir araya getirmeyi bırakırlar. Bir araya getirilince ortaya şu çıkar: Nous'la birlikte olan, nous'tan varlığa gelen, logos'larla dolan, güzel şeylerle süslenmiş güzel ve bollukla dolmuş olan psykhē; öyle ki onda birçok parlak süs ve bütün güzel şeylerin görüntüleri görülebilir. Bunun bütünü Aphrodite'dir; içindeki bütün logos'lar da, yukarıdan akan oradaki nektar sayesinde, bolluk ve Poros'tur. Onun içindeki süsler, hayatın içinde yatıyorlarmış gibi, Zeus'un bahçesi diye anılır; Poros'un da dolduğu şeylerle ağırlaşarak orada uyuduğu söylenir. Hayat görünür hâle geldiği ve varlıklar arasında daima bulunduğu için tanrıların ziyafet çektiği söylenir, çünkü böyle bir mutluluk içindedirler.

Eros da daima böyle, zorunlu olarak, psykhē'nin daha üstüne ve iyiye duyduğu özlemden varlığa gelmiştir; psykhē ne zamandan beri varsa Eros da o zamandan beri vardır. O karma bir şeydir: Eksiklikten pay alır, bu yüzden dolmak ister; bolluktan da payı yok değildir, bu yüzden kendinde olmayan eksiği arar; çünkü iyiden hiç payı olmayan şey iyiyi asla aramazdı. Bu yüzden Poros'tan ve Penia'dan doğduğu söylenir: Eksiklik, özlem ve logos'ların hatırası psykhē'de bir araya gelerek iyiye yönelen etkinliği, yani bu Eros'u doğurdu. Annesi Penia'dır, çünkü özlem daima muhtaç olanındır. Penia maddedir, çünkü madde de her bakımdan muhtaçtır; iyiye duyulan arzunun belirsizliği de odur, çünkü iyiyi özleyende bir biçim ya da logos yoktur; özleyen, özlediği ölçüde kendini daha maddî kılar. Kendine yönelmiş olan ise yalnız eidos'tur, kendi içinde kalır; almayı özleyen ise almaya hazırlanan yanını, gelecek olana madde olarak hazırlar. Böylece Eros maddî bir şeydir; psykhē'den, iyiden yoksun kaldığı ama onu özlediği ölçüde doğmuş bir daimōn'dur.

3.5.9

ὁ οὖν Πόρος λόγος ὢν τῶν ἐν τῷ νοητῷ καὶ νῷ καὶ μᾶλλον κεχυμένος καὶ οἷον ἁπλωθεὶς περὶ ψυχὴν ἂν γένοιτο καὶ ἐν ψυχῇ. τὸ γὰρ ἐν νῷ συνεσπειραμένον οὐ παρὰ ἄλλου εἰς αὐτόν, τούτῳ δὲ μεθύοντι ἐπακτὸν τὸ τῆς πληρώσεως. τὸ δ’ ἐκεῖ πληρούμενον τοῦ νέκταρος τί ἂν εἴη ἢ λόγος ἀπὸ κρείττονος ἀρχῆς πεσὼν εἰς ἐλάττονα; ἐν οὖν τῇ ψυχῇ ἀπὸ νοῦ ὁ λόγος οὗτος, ὅτε ἡ Ἀφροδίτη λέγεται γεγονέναι, εἰσρυεὶς εἰς τὸν κῆπον αὐτοῦ. κῆπος δὲ πᾶς ἀγλάισμα καὶ πλούτου ἐγκαλλώπισμα. ἀγλαίζεται δὲ τῷ τοῦ Διὸς λόγῳ καὶ τὰ καλλωπίσματα αὐτοῦ, τὰ παρὰ τοῦ νοῦ αὐτοῦ εἰς τὴν ψυχὴν ἐλθόντα ἀγλαίσματα. ἢ τί ἂν εἴη ὁ κῆπος τοῦ Διὸς ἢ τὰ ἀγάλματα αὐτοῦ καὶ τὰ ἀγλαίσματα; τί δ’ ἂν εἴη τὰ ἀγλαίσματα αὐτοῦ καὶ τὰ κοσμήματα ἢ οἱ λόγοι οἱ παῤ αὐτοῦ ῥυέντες; ὁμοῦ δὴ οἱ λόγοι, ὁ Πόρος, ἡ εὐπορία καὶ ὁ πλοῦτος τῶν καλῶν, ἐν ἐκφάνσει ἤδη καὶ τοῦτό ἐστι τὸ μεθύειν τῷ νέκταρι. τί γὰρ θεοῖς νέκταρ ἢ ὃ τὸ θεῖον κομίζεται; κομίζεται δὲ τὸ ὑποβεβηκὸς νοῦ λόγον: νοῦς δὲ ἑαυτὸν ἔχει ἐν κόρῳ καὶ οὐ μεθύει ἔχων. οὐ γὰρ ἐπακτόν τι ἔχει. ὁ δὲ λόγος νοῦ γέννημα καὶ ὑπόστασις μετὰ νοῦν καὶ οὐκέτι αὐτοῦ ὤν, ἀλλ’ ἐν ἄλλῳ, ἐν τῷ νοῦ Διὸς κήπῳ λέγεται κεῖσθαι τότε κείμενος, ὅτε ἡ Ἀφροδίτη ἐν τοῖς οὖσιν ὑποστῆναι λέγεται. δεῖ δὲ τοὺς μύθους, εἴπερ τοῦτο ἔσονται, καὶ μερίζειν χρόνοις ἃ λέγουσι, καὶ διαιρεῖν ἀπ’ ἀλλήλων πολλὰ τῶν ὄντων ὁμοῦ μὲν ὄντα, τάξει δὲ ἢ δυνάμεσι διεστῶτα, ὅπου καὶ οἱ λόγοι καὶ γενέσεις τῶν ἀγεννήτων ποιοῦσι, καὶ τὰ ὁμοῦ ὄντα καὶ αὐτοὶ διαιροῦσι, καὶ διδάξαντες ὡς δύνανται τῷ νοήσαντι ἤδη συγχωροῦσι συναιρεῖν. ἡ δὲ συναίρεσις ψυχὴ νῷ συνοῦσα καὶ παρὰ νοῦ ὑποστᾶσα καὶ αὖ λόγων πληρωθεῖσα καὶ καλὴ καλοῖς κοσμηθεῖσα καὶ εὐπορίας πληρωθεῖσα, ὡς εἶναι ἐν αὐτῇ ὁρᾶν πολλὰ ἀγλαίσματα καὶ τῶν καλῶν ἁπάντων εἰκόνας, Ἀφροδίτη μέν ἐστι τὸ πᾶν, οἱ δὲ ἐν αὐτῇ λόγοι πάντες εὐπορία καὶ Πόρος, ἀπὸ τῶν ἄνω ῥυέντος τοῦ ἐκεῖ νέκταρος: τὰ δὲ ἐν αὐτῇ ἀγλαίσματα ὡς ἂν ἐν ζωῇ κείμενα κῆπος Διὸς λέγεται, καὶ εὕδειν ἐκεῖ ὁ Πόρος οἷς ἐπληρώθη βεβαρημένος. ζωῆς δὲ φανείσης καὶ οὔσης ἀεὶ ἐν τοῖς οὖσιν ἑστιᾶσθαι οἱ θεοὶ λέγονται ὡς ἂν ἐν τοιαύτῃ μακαριότητι ὄντες. ἀεὶ δὲ οὕτως ὑπέστη ὅδε ἐξ ἀνάγκης ἐκ τῆς ψυχῆς ἐφέσεως πρὸς τὸ κρεῖττον καὶ τὸ ἀγαθὸν, καὶ ἦν ἀεὶ ἐξ οὗπερ καὶ ψυχη [ὁ] ἔρως. ἔστι δὲ οὗτος μικτόν τι χρῆμα μετέχον μὲν ἐνδείας, ᾗ πληροῦσθαι θέλει, οὐκ ἄμοιρον δὲ εὐπορίας, ᾗ οὗ ἔχει τὸ ἐλλεῖπον ζητεῖ: οὐ γὰρ δὴ τὸ πάμπαν ἄμοιρον τοῦ ἀγαθοῦ τὸ ἀγαθὸν ἄν ποτε ζητήσειεν. ἐκ Πόρου οὖν καὶ Πενίας λέγεται εἶναι, ᾗ ἡ ἔλλειψις καὶ ἡ ἔφεσις καὶ τῶν λόγων ἡ μνήμη ὁμοῦ συνελθόντα ἐν ψυχῇ ἐγέννησε τὴν ἐνέργειαν τὴν πρός τὸ ἀγαθόν, ἔρωτα τοῦτον ὄντα. ἡ δὲ μήτηρ αὐτῷ Πενία, ὅτι ἀεὶ ἡ ἔφεσις ἐνδεοῦς: ὕλη δὲ ἡ Πενία, ὅτι καὶ ἡ ὕλη ἐνδεὴς τὰ πάντα καὶ τὸ ἀόριστον τῆς τοῦ ἀγαθοῦ ἐπιθυμίας: οὐ γὰρ μορφή τις οὐδὲ λόγος ἐν τῷ ἐφιεμένῳ τούτου: ὑλικώτερον τὸ ἐφιέμενον καθ̓ ὅσον ἐφίεται ποιεῖ. τὸ δὲ πρὸς αὐτὸ εἶδός ἐστι μόνον ἐν αὑτῷ μένον: καὶ δέξασθαι δὲ ἐφιέμενον ὕλην τῷ ἐπιόντι τὸ δεξόμενον παρασκευάζει. οὕτω τοι ὁ Ἔρως ὑλικός τίς ἐστι καὶ δαίμων οὗτός ἐστιν ἐκ ψυχῆς, καθ̓ ὅσον ἐλλείπει τῷ ἀγαθῷ, ἐφίεται δέ, γεγενημένος.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…