İçeriğe geç
Enneadlar

Plotinos · Enneadlar

İkinci Ennead › Kozmosun Yapıcısının ve Kozmosun Kötü Olduğunu Söyleyenlere Karşı

2.9.19. İnceleme

İyinin tabiatı bize basit ve ilk olarak göründü —çünkü ilk olmayan hiçbir şey basit değildir—; kendinde hiçbir şey taşımayan, bir olan bir şey olarak göründü. Bir denen şeyin tabiatı da aynıdır; çünkü bu tabiat önce başka bir şey olup sonra bir olmaz, önce başka bir şey olup sonra iyi de olmaz. "Bir" dediğimizde de "İyi" dediğimizde de aynı tabiatı düşünmeli ve tek bir tabiattan söz etmeliyiz; bunu söylerken ona bir şey yüklemiyor, kendimize elden geldiğince açıklıyoruz. Ona "ilk" de böyle deriz, çünkü en basit olandır; "kendine yeten" deriz, çünkü birçok şeyden oluşmaz —öyle olsaydı kendisini oluşturan şeylere bağlı olurdu—; "başka bir şeyde olmayan" deriz, çünkü başka bir şeyde olan her şey başka bir şeyden de gelir. Başka bir şeyden gelmiyorsa, başka bir şeyde değilse ve hiçbir bileşim taşımıyorsa, ondan üstün hiçbir şeyin olmaması zorunludur.

Öyleyse başka ilkelere gitmemeli; bunu başa koymalı, ondan sonra nous'u, yani ilk olarak düşüneni, nous'tan sonra da psykhē'yi koymalıyız; tabiata uygun sıra budur. Düşünülür âlemde bunlardan ne fazlasını ne azını kabul etmeli. Azını kabul edenler ya psykhē ile nous'un ya da nous ile İlk'in aynı olduğunu söyleyecekler; ama bunların birbirinden farklı olduğu birçok yerde gösterildi. Şimdi geriye, bu üçünden fazlası olup olmadığını incelemek kalıyor. Bunların yanında hangi tabiatlar olabilir? Her şeyin ilkesi olarak böyle olduğunu söylediğimiz ilkeden daha basit ya da ondan daha yükseğe çıkmış bir ilke kimse bulamaz. Birinin kuvve hâlinde, ötekinin fiil hâlinde olduğunu da elbette söylemeyecekler: Fiil hâlinde olan ve maddesiz olan şeylerde kuvve hâlinde ve fiil hâlinde diye ayırarak tabiatları çoğaltmak gülünçtür.

Onlardan sonra gelenlerde de bu yapılmamalı: Bir nous'un bir tür durgunluk içinde, ötekinin sanki hareket hâlinde olduğunu düşünmemeli. Nous'un durgunluğu ne olabilir, hareketi ve dışa vurumu ne olabilir; ya da birinin işsizliği ne, ötekinin işi ne olabilir? Nous olduğu gibidir; hep aynı şekilde, duran bir fiil içinde bulunur. Ona doğru ve onun etrafındaki hareket artık psykhē'nin işidir; ondan psykhē'ye gelen logos ise psykhē'yi düşünür yapar, nous ile psykhē arasında başka bir tabiat meydana getirmez.

Bir nous düşünüyor, öteki de düşündüğünü düşünüyor diye birden çok nous kabul etmek de doğru değildir. Çünkü bizde düşünmek bir şey, düşündüğünü düşünmek başka bir şey olsa bile, yine de bu tek bir kavrayıştır ve kendi fiillerinin farkında olmayan bir kavrayış değildir. Gerçek nous'ta bunun aksini varsaymak gülünçtür; düşündüğünü düşünen, mutlaka düşünenle aynı olacaktır. Öyle olmasaydı, biri yalnızca düşünen olurdu, öteki ise düşündüğünü düşünen; ama düşündüğü düşünülen kendisi değil, bir başkası olurdu.

Bunun yalnızca düşüncede yapılan bir ayrım olduğunu söylerlerse, önce hipostazları çoğaltmaktan vazgeçmiş olurlar. Sonra şunu incelemek gerek: Düşüncede bile, yalnızca düşünen ama düşündüğünün farkında olmayan bir nous'a yer var mıdır? Dürtülerimizi ve düşüncelerimizi hep gözeten bizlerde bile, azıcık ciddi insanlarsak, böyle bir şey olsaydı akılsızlıkla suçlanırdık. Gerçek nous düşünürken kendini düşündüğünde, düşünülürü dışında değil de kendisi düşünülür olduğunda, düşünürken zorunlu olarak kendine sahiptir ve kendini görür; kendini görürken de düşünmeyen değil, düşünen olarak görür. Öyle ki ilk olarak düşünürken düşündüğünü düşünmeye de sahiptir, ikisi tek bir şeydir; orada düşüncede bile ikilik yoktur. Hele hep düşünüyorsa —ki öyledir—, düşünmeyi düşündüğünü düşünmekten ayıran düşünceye ne yer kalır? Biri, düşündüğünü düşünmeyi söyleyen ikinci düşüncenin üzerine üçüncü bir düşünce, düşündüğünü düşündüğünü düşündüğünü söyleyen bir düşünce eklese, saçmalık daha da açık ortaya çıkar. Hem neden böyle sonsuza kadar gitmesin?

Biri logos'u nous'tan türetip, sonra bu logos'tan psykhē'de başka bir logos meydana geldiğini, bu logos'un da psykhē ile nous arasında bulunduğunu söylese, psykhē'yi düşünmekten yoksun bırakmış olur; çünkü psykhē logos'u nous'tan değil, aradaki başka bir şeyden alacaktır. O zaman logos'un kendisine değil bir hayaline sahip olur, nous'u hiç bilmez, hiç düşünmez.

2.9.1

Ἐπειδὴ τοίνυν ἐφάνη ἡμῖν ἡ τοῦ ἀγαθοῦ φύσις ἁπλῆ καὶ πρώτη, πᾶν γὰρ τὸ οὐ πρῶτον οὐχ ἁπλοῦν, καὶ οὐδὲν ἔχον ἐν ἑαυτῷ, ἀλλ’ ἕν τι, καὶ τοῦ ἑνὸς λεγομένου ἡ φύσις ἡ αὐτή: καὶ γὰρ αὕτη οὐκ ἄλλο, εἶτα ἕν, οὐδὲ τοῦτο ἄλλο, εἶτα ἀγαθόν: ὅταν λέγωμεν τὸ ἕν, καὶ ὅταν λέγωμεν τἀγαθόν, τὴν αὐτὴν δεῖ νομίζειν τὴν φύσιν καὶ μίαν λέγειν οὐ κατηγοροῦντας ἐκείνης οὐδέν, δηλοῦντας δὲ ἡμῖν αὐτοῖς ὡς οἷόν τε. καὶ τὸ πρῶτον δὲ οὕτως, ὅτι ἁπλούστατον, καὶ τὸ αὔταρκες, ὅτι οὐκ ἐκ πλειόνων: οὕτω γὰρ ἀναρτήσεται εἰς τὰ εξ ὧν: καὶ [τὸ] οὐκ ἐν ἄλλῳ, ὅτι πᾶν τὸ ἐν ἄλλῳ καὶ παῤ ἄλλου. εἰ οὖν μηδὲ παῤ ἄλλου μηδὲ ἐν ἄλλῳ μηδὲ σύνθεσις μηδεμία, ἀνάγκη μηδὲν ὑπὲρ αὐτὸ εἶναι. οὐ τοίνυν δεῖ ἐφ̓ ἑτέρας ἀρχὰς ἰέναι, ἀλλὰ τοῦτο προστησαμένους, εἶτα νοῦν μετ’ αὐτὸ καὶ τὸ νοοῦν πρώτως, εἶτα ψυχὴν μετὰ νοῦν: αὕτη γὰρ τάξις κατὰ φύσιν: μήτε πλείω τούτων τίθεσθαι ἐν τῷ νοητῷ, μήτε ἐλάττω. εἴτε γὰρ ἐλάττω, ἢ ψυχὴν καὶ νοῦν ταὐτὸν φήσουσιν, ἢ νοῦν καὶ τὸ πρῶτον: ἀλλ’ ὅτι ἕτερα ἀλλήλων, ἐδείχθη πολλαχῇ. λοιπὸν δὴ ἐπισκέψασθαι ἐν τῷ παρόντι, εἰ πλείω τῶν τριῶν τούτων. τίνες ἂν οὖν εἶεν φύσεις παῤ αὐτάς; τῆς τε γὰρ λεχθείσης οὕτως ἔχειν ἀρχῆς πάντων οὐδεὶς ἂν εὕροι ἁπλουστέραν οὐδὲ ἐπαναβεβηκυῖαν ἡντινοῦν. οὐ γὰρ δὴ τὴν μὲν δυνάμει, τὴν δὲ ἐνεργείᾳ φήσουσι: γελοῖον γὰρ ἐν τοῖς ἐνεργείᾳ οὖσι καὶ ἀύλοις τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ διαιρουμένους φύσεις ποιεῖσθαι πλείους. ἀλλ’ οὐδ’ ἐν τοῖς μετὰ ταῦτα: οὐδ’ ἐπινοεῖν τὸν μέν τινα νοῦν ἐν ἡσυχίᾳ τινί, τὸν δὲ οἷον κινούμενον. τίς γὰρ ἂν ἡσυχία νοῦ καὶ τίς κίνησις καὶ προφορὰ ἂν εἴη ἢ τίς ἀργία καὶ τοῦ ἑτέρου τί ἔργον; ἔστι γὰρ ὡς ἔστι νοῦς ἀεὶ ὡσαύτως ἐνεργείᾳ κείμενος ἑστώσῃ: κίνησις δὲ πρὸς αὐτὸν καὶ περὶ αὐτὸν ψυχῆς ἤδη ἔργον καὶ λόγος ἀπ’ αὐτοῦ εἰς ψυχὴν ψυχὴν νοερὰν ποιῶν, οὐκ ἄλλην τινὰ μεταξὺ νοῦ καὶ ψυχῆς φύσιν. οὐ μὴν οὐδὲ διὰ τοῦτο πλείους νοῦς ποιεῖν, εἰ ὁ μὲν νοεῖ, ὁ δὲ νοεῖ ὅτι νοεῖ. καὶ γὰρ εἰ ἄλλο τὸ ἐν τούτοις νοεῖν, ἄλλο δὲ τὸ νοεῖν ὅτι νοεῖ, ἀλλ’ οὖν μία προσβολὴ οὐκ ἀναίσθητος τῶν ἐνεργημάτων ἑαυτῆς: γελοῖον γὰρ ἐπὶ τοῦ ἀληθινοῦ νοῦ τοῦτο ὑπολαμβάνειν, ἀλλὰ πάντως γε ὁ αὐτὸς ἔσται [τῷ] ὅσπερ ἐνόει ὁ νοῶν ὅτι νοεῖ. εἰ δὲ. μή, ὁ μὲν ἔσται νοῶν μόνον, ὁ δὲ ὅτι νοεῖ νοῶν ἄλλου ὄντος, ἀλλ’ οὐκ αὐτοῦ τοῦ νενοηκότος. ἀλλ’ εἰ ἐπινοίᾳ φήσουσι, πρῶτον μὲν τῶν πλειόνων ὑποστάσεων ἀποστήσονται: ἔπειτα δεῖ σκοπεῖν, εἰ καὶ αἱ ἐπίνοιαι χώραν ἔχουσι λαβεῖν νοῦν νοοῦντα μόνον, μὴ παρακολουθοῦντα δὲ ἑαυτῷ ὅτι νοεῖ: ὃ καὶ ἐφ̓ ἡμῶν αὐτῶν εἰ γίγνοιτο τῶν ἀεὶ ἐπιστατούντων ταῖς ὁρμαῖς καὶ ταῖς διανοήσεσιν, εἰ καὶ μετρίως σπουδαῖοι εἶμεν, αἰτίαν ἂν ἀφροσύνης ἔχοιμεν. ὅταν δὲ δὴ ὁ νοῦς ὁ ἀληθινὸς ἐν ταῖς νοήσεσιν αὑτὸν νοῇ καὶ μὴ ἔξωθεν ᾖ τὸ νοητὸν αὐτοῦ, ἀλλ’ αὐτὸς ᾖ καὶ τὸ νοητόν, ἐξ ἀνάγκης ἐν τῷ νοεῖν ἔχει ἑαυτὸν καὶ ὁρᾷ ἑαυτόν: ὁρῶν δὲ ἑαυτὸν οὐκ ἀνοηταίνοντα, ἀλλὰ νοοῦντα ὁρᾷ. ὥστε ἐν τῷ πρώτως νοεῖν ἔχοι ἂν καὶ τὸ νοεῖν ὅτι νοεῖ ὡς ἓν ὄν: καὶ οὐδὲ τῇ ἐπινοίᾳ ἐκεῖ διπλοῦν. εἰ δὲ καὶ ἀεὶ νοῶν εἴη, ὅπερ ἔστι, τίς χώρα τῇ ἐπινοίᾳ τῇ χωριζούσῃ τὸ νοεῖν ἀπὸ τοῦ νοεῖν ὅτι νοεῖ; εἰ δὲ δὴ καὶ ἑτέραν ἐπίνοιάν τις τρίτην ἐπεισάγοι ἐπὶ τῇ δευτέρᾳ τῇ λεγούσῃ νοεῖν ὅτι νοεῖ, τὴν λέγουσαν [νοεῖν] ὅτι νοεῖ ὅτι νοεῖ, ἔτι μᾶλλον καταφανὲς τὸ ἄτοπον. καὶ διὰ τί οὐκ εἰς ἄπειρον οὕτω; τὸν δὲ λόγον ὅταν τις ἀπὸ τοῦ νοῦ ποιῇ, εἶτα ἀπὸ τούτου γίνεσθαι ἐν ψυχῇ ἄλλον ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ λόγου, ἵνα μεταξὺ ψυχῆς καὶ νοῦ ᾖ οὗτος, ἀποστερήσει τὴν ψυχὴν τοῦ νοεῖν, εἰ μὴ παρὰ τοῦ νοῦ κομιεῖται, ἀλλὰ παρὰ ἄλλου τοῦ μεταξὺ τὸν λόγον: καὶ εἴδωλον λόγου, ἀλλ’ οὐ λόγον ἕξει, καὶ ὅλως οὐκ εἰδήσει νοῦν οὐδ’ ὅλως νοήσει.

2.9.2Öyleyse bunlardan fazlasını kabul etmemeli, oradakilere onların kabul etmediği gereksiz ayrımlar da yüklememeli; tek bir nous kabul etmeli: hep aynı, aynı hâlde kalan, hiçbir yöne sapmayan, Baba'yı elinden geldiğince taklit eden bir nous. Psykhē'mizin ise bir kısmı hep oradakilerin yanındadır, bir kısmı buradakilerle meşguldür, bir kısmı da bunların ortasındadır. Çünkü birçok kuvvesi olan tek bir tabiat olduğundan, psykhē bazen bütünüyle kendisinin ve varolanın en iyi kısmıyla birlikte yukarı taşınır; bazen de daha kötü kısmı aşağı çekilip ortadaki kısmı da beraberinde sürükler; bütününü aşağı çekmek ise caiz değildi. Bu hâl onun başına, en güzel olanda kalmadığı için gelir. Orada kalan psykhē —ki parça değildir, biz de artık onun parçası değiliz— bütün cisme, kendisinden ne kadar alabiliyorsa o kadarını verdi. O psykhē zahmetsizce yerinde kalır; düşünüp taşınarak yönetmez, bir şeyi düzeltmeye girişmez; kendinden öncekini seyrederek, hayret verici bir kuvveyle düzene koyar. Çünkü ona ne kadar yönelmişse o kadar güzel ve o kadar güçlüdür; oradan aldığını kendinden sonrakine verir, aydınlatırken kendisi de hep aydınlanır.

2.9.2

οὐ τοίνυν οὔτε πλείω τούτων οὔτε ἐπινοίας περιττὰς ἐν ἐκείνοις, ἃς οὐ δέχονται, θετέον, ἀλλ’ ἕνα νοῦν τὸν αὐτὸν ὡσαύτως ἔχοντα, ἀκλινῆ πανταχῇ, μιμούμενον τὸν πατέρα καθ̓ ὅσον οἷόν τε αὐτῷ. ψυχῆς δὲ ἡμῶν τὸ μὲν ἀεὶ πρὸς ἐκείνοις, τὸ δὲ πρὸς ταῦτα ἔχειν, τὸ δὲ ἐν μέσῳ τούτων: φύσεως γὰρ οὔσης μιᾶς ἐν δυνάμεσι πλείοσιν ὁτὲ μὲν τὴν πᾶσαν συμφέρεσθαι τῷ ἀρίστῳ αὐτῆς καὶ τοῦ ὄντος, ὁτὲ δὲ τὸ χεῖρον αὐτῆς καθελκυσθὲν συνεφελκύσασθαι τὸ μέσον: τὸ γὰρ πᾶν αὐτῆς οὐκ ἦν θέμις καθελκύσαι. καὶ τοῦτο συμβαίνει αὐτῇ τὸ πάθος, ὅτι μὴ ἔμεινεν ἐν τῷ καλλίστῳ, ὅπου ψυχὴ μείνασα, ἡ μὴ μέρος μηδὲ ἧς ἡμεῖς ἔτι μέρος, ἔδωκε τῷ παντὶ σώματι αὐτῷ τε ἔχειν ὅσον δύναται παῤ αὐτῆς ἔχειν, μένει τε ἀπραγμόνως αὐτὴ οὐκ ἐκ διανοίας διοικοῦσα οὐδέ τι διορθουμένη, ἀλλὰ τῇ εἰς τὸ πρὸ αὐτῆς θέᾳ κατακοσμοῦσα δυνάμει θαυμαστῇ. ὅσον γὰρ πρὸς αὐτῇ ἐστι, τόσῳ καλλίων καὶ δυνατωτέρα: κἀκεῖθεν ἔχουσα δίδωσι τῷ μετ’ αὐτὴν καὶ ὥσπερ ἐλλάμπουσα [ἀεὶ] ἀεὶ ἐλλάμπεται.

2.9.3Hep aydınlandığı ve ışığı kesintisiz taşıdığı için, onu ardından gelenlere verir; onlar da hep bu ışıkla bir arada tutulur, onunla beslenir ve yaşamaktan ellerinden geldiğince pay alırlar; tıpkı ortada bir yerde bir ateş yanarken ısınabilenlerin ısınması gibi. Üstelik ateşin bir ölçüsü vardır; ölçüye gelmeyen kuvveler varolanlardan kaldırılmış değilken, bunların var olup da hiçbir şeyin onlardan pay almaması nasıl mümkün olur? Her birinin kendine ait olandan başka bir şeye de vermesi zorunludur; yoksa İyi iyi, nous nous, psykhē de psykhē olmaz. İlk olarak yaşayandan sonra, o ilk olan var oldukça, ikinci derecede yaşayan bir şey de bulunmalıdır. Öyleyse her şeyin sırayla birbirini izlemesi ve her zaman var olması zorunludur; ilk olmayanlar başka şeylerden geldikleri için meydana gelmiş şeylerdir. Demek ki meydana geldiği söylenen şeyler bir zaman meydana gelmiş değildir; hep meydana gelmekteydiler ve meydana gelecekler. Yok da olmayacaklar; yalnızca çözülüp dönüşebilecekleri bir şey olanlar yok olur, dönüşeceği bir şey olmayan yok olmaz. Biri, maddeye dönüşüp yok olacaklarını söylese, neden maddenin de yok olacağını söylemesin? Maddenin de yok olacağını söylerse, ona şunu sorarız: O zaman maddenin meydana gelmesi için ne zorunluluk vardı? Maddenin zorunlu olarak ilkeleri izlediğini söylerlerse, bu zorunluluk şimdi de geçerlidir. Madde tek başına bırakılırsa, tanrısal şeyler her yerde değil, sınırlı bir yerde bulunur, sanki etrafına duvar çekilmiş olur; bu mümkün değilse, madde de aydınlatılacaktır.

2.9.3

ἀεὶ οὖν ἐλλαμπομένη καὶ διηνεκὲς ἔχουσα τὸ φῶς δίδωσιν εἰς τὰ ἐφεξῆς, τὰ δὲ ἀεὶ συνέχεται καὶ ἄρδεται τούτῳ τῷ φωτὶ καὶ ἀπολαύει τοῦ ζῆν καθ̓ ὅσον δύναται: ὥσπερ εἰ πυρὸς ἐν μέσῳ που κειμένου ἀλεαίνοιντο οἷς οἷόν τε. καίτοι τὸ πῦρ ἐστιν ἐν μέτρῳ: ὅταν δὲ δυνάμεις μὴ μετρηθεῖσαι μὴ ἐκ τῶν ὄντων ὦσιν ἀνῃρημέναι, πῶς οἷόν τε εἶναι μέν, μηδὲν δὲ αὐτῶν μεταλαμβάνειν; ἀλλ’ ἀνάγκη ἕκαστον τὸ αὑτοῦ διδόναι καὶ ἄλλῳ, ἢ τὸ ἀγαθὸν οὐκ ἀγαθὸν ἔσται, ἢ ὁ νοῦς οὐ νοῦς, ἢ [ἡ] ψυχὴ μὴ τοῦτο, εἰ μή τι μετὰ τὸ πρώτως ζῶν ζῴη καὶ δευτέρως ἕως ἔστι τὸ πρώτως. ἀνάγκη τοίνυν ἐφεξῆς εἶναι πάντα ἀλλήλοις καὶ ἀεί, γενητὰ δὲ τὰ ἕτερα τῷ παῤ ἄλλων εἶναι. οὐ τοίνυν ἐγένετο, ἀλλ’ ἐγίνετο καὶ γενήσεται, ὅσα γενητὰ λέγεται: οὐδὲ φθαρήσεται, ἀλλ’ ἢ ὅσα ἔχει εἰς ἅ: ὃ δὲ μὴ ἔχει εἰς ὅ, οὐδὲ φθαρήσεται. εἰ δέ τις εἰς ὕλην λέγοι, διὰ τί οὐ καὶ τὴν ὕλην; εἰ δὲ καὶ τὴν ὕλην φήσει, τίς ἦν ἀνάγκη, φήσομεν, γενέσθαι; εἰ δὲ ἀναγκαῖον εἶναι φήσουσι παρακολουθεῖν, καὶ νῦν ἀνάγκη. εἰ δὲ μόνη καταλειφθήσεται, οὐ πανταχοῦ, ἀλλ’ ἔν τινι τόπῳ ἀφωρισμένῳ τὰ θεῖα ἔσται καὶ οἷον ἀποτετειχισμένα: εἰ δὲ οὐχ οἷόν τε, ἐλλαμφθήσεται.

2.9.4Psykhē'nin kanatlarını dökmüş gibi olup kozmosu yaptığını söylerlerse, bilsinler ki bütünün psykhē'si böyle bir şeye uğramaz. Onun yanıldığını söylerlerse, yanılgının sebebini de söylesinler. Ne zaman yanıldı? Ezelden beri yanılmışsa, kendi sözlerine göre hâlâ yanılmış olarak kalır; bir zaman yanılmaya başladıysa, neden daha önce değil? Biz, yapan psykhē'nin aşağı eğildiğini değil, tersine eğilmediğini söylüyoruz. Eğildiyse, açıktır ki oradakileri unuttuğu için eğildi; unuttuysa nasıl yaratıyor? Orada gördüklerinden değilse neyden yapıyor? Onları hatırlayarak yapıyorsa hiç eğilmemiştir. Hatırası soluk olsa bile, soluk görmemek için oraya daha çok eğilmez mi? Herhangi bir hatırası kalmışken neden geri dönmek istemesin? Kozmosu yapmaktan kendine ne kazanç hesaplıyordu? Saygı görmek için yaptığını söylemek gülünçtür; bunu buradaki heykeltıraşlardan aktararak söylerler. Hem düşünüp taşınarak yapsaydı, yapmak tabiatında olmasaydı ve yapan kuvve onun kendisi olmasaydı, bu kozmosu nasıl yapabilirdi? Peki onu ne zaman yok edecek? Yaptığına pişman olduysa ne bekliyor? Henüz pişman olmadıysa, artık alışmış ve zamanla kozmosa daha çok ısınmış olduğundan bundan sonra da pişman olmaz. Tek tek psykhē'leri bekliyorsa, onların artık doğuşa gelmemeleri gerekirdi; çünkü önceki doğuşta buradaki kötülükleri çoktan tatmışlardı. Öyle ki artık gelmekten vazgeçmiş olmalıydılar.

İçinde nahoş birçok şey bulunuyor diye bu kozmosun kötü yapıldığını da kabul etmemeli. Bu iddia ona gereğinden büyük bir değer biçmekten doğar: Onun bir suret değil, düşünülürün aynısı olmasını istiyorlar. Oysa onun bundan daha güzel hangi sureti olabilirdi? Oradaki ateşin buradaki ateşten daha iyi sureti hangi ateş olabilirdi? Oradaki topraktan sonra bundan başka hangi toprak gelebilirdi? Düşünülür kozmosun kendi içinde kuşattığı küreden sonra hangi küre daha kusursuz ya da dönüşünde daha düzenli olabilirdi? O güneşten sonra, bu görünen güneşten önce hangi güneş gelebilirdi?

2.9.4

εἰ δὲ οἷον πτερορρυήσασαν τὴν ψυχὴν φήσουσι πεποιηκέναι, οὐχ ἡ τοῦ παντὸς τοῦτο πάσχει: εἰ δὲ σφαλεῖσαν αὐτοὶ φήσουσι, τοῦ σφάλματος λεγέτωσαν τὴν αἰτίαν. πότε δὲ ἐσφάλη; εἰ μὲν γὰρ ἐξ ἀιδίου, μένει κατὰ τὸν αὐτῶν λόγον ἐσφαλμένη: εἰ δὲ ἤρξατο, διὰ τί οὐ πρὸ τοῦ; ἡμεῖς δὲ οὐ νεῦσαί φαμεν τὴν ποιοῦσαν, ἀλλὰ μᾶλλον μὴ νεῦσαι. εἰ δὲ ἔνευσε, τῷ ἐπιλελῆσθαι δηλονότι τῶν ἐκεῖ: εἰ δὲ ἐπελάθετο, πῶς δημιουργεῖ; πόθεν γὰρ ποιεῖ ἢ ἐξ ὧν εἶδεν ἐκεῖ; εἰ δὲ ἐκείνων μεμνημένη ποιεῖ, οὐδὲ ὅλως ἔνευσεν. οὐδὲ γάρ, εἰ ἀμυδρῶς ἔχει, οὐ μᾶλλον νεύει ἐκεῖ, ἵνα μὴ ἀμυδρῶς ἴδῃ. διὰ τί γὰρ ἂν οὐκ ἐθέλησεν ἔχουσα ἡντινοῦν μνήμην ἐπανελθεῖν; τί γὰρ ἂν ἑαυτῇ καὶ ἐλογίζετο γενέσθαι ἐκ τοῦ κοσμοποιῆσαι; γελοῖον γὰρ τὸ ἵνα τιμῷτο, καὶ μεταφερόντων ἀπὸ τῶν ἀγαλματοποιῶν τῶν ἐνταῦθα. ἐπεὶ καὶ εἰ διανοίᾳ ἐποίει καὶ μὴ ἐν τῇ φύσει ἦν τὸ ποιεῖν καὶ ἡ δύναμις ἡ ποιοῦσα ἦν, πῶς ἂν κόσμον τόνδε ἐποίησε; πότε δὲ καὶ φθερεῖ αὐτόν; εἰ γὰρ μετέγνω, τί ἀναμένει; εἰ δὲ οὔπω, οὐκ ἂν μεταγνοίη ἔτι ἤδη εἰθισμένη καὶ τῷ χρόνῳ προσφιλεστέρα γενομένη. εἰ δὲ τὰς καθ̓ ἕκαστον ψυχὰς ἀναμένει, ἤδη ἔδει μηκέτι ἐλθεῖν εἰς γένεσιν πάλαι πειραθείσας ἐν τῇ προτέρᾳ γενέσει τῶν τῇδε κακῶν: ὥστε ἤδη ἂν ἐπέλιπον ἰοῦσαι. οὐδὲ τὸ κακῶς γεγονέναι τόνδε τὸν κόσμον δοτέον τῷ πολλὰ εἶναι ἐν αὐτῷ δυσχερῆ: τοῦτο γὰρ ἀξίωμα μεῖζόν ἐστι περιτιθέντων αὐτῷ, εἰ ἀξιοῦσι τὸν αὐτὸν εἶναι τῷ νοητῷ, ἀλλὰ μὴ εἰκόνα ἐκείνου. ἢ τίς ἂν ἐγένετο ἄλλη καλλίων εἰκὼν ἐκείνου; τί γὰρ ἄλλο πῦρ βελτίων [εἰκὼν] τοῦ ἐκεῖ πυρὸς παρὰ τὸ ἐνταῦθα πῦρ; ἢ τίς γῆ ἄλλη παρὰ ταύτην μετὰ τὴν ἐκεῖ γῆν; τίς δὲ σφαῖρα ἀκριβεστέρα ἢ εὐτακτοτέρα τῇ φορᾷ μετὰ τὴν ἐκεῖ τοῦ κόσμου τοῦ νοητοῦ περιοχὴν ἐν αὑτῷ; ἄλλος δὲ ἥλιος μετ’ ἐκεῖνον πρὸ τούτου τοῦ ὁρωμένου τίς;

2.9.5Kendileri, insanların sahip olduğu türden bir bedene, arzulara, acılara ve öfkelere sahipken kendilerindeki kuvveyi küçümsemeyip düşünülüre dokunabileceklerini söylemeleri; güneşte ise bundan daha az hâllere maruz kalan, daha çok düzen içinde bulunan ve daha az değişen bir kuvvenin olmadığını söylemeleri saçmadır. Güneşin bizden daha iyi bir phronēsis'e sahip olmadığını söylemeleri de saçmadır; oysa biz daha dün doğduk, bizi aldatan bunca şey de hakikate ulaşmamıza engel oluyor. Kendi psykhē'lerinin, hatta en değersiz insanların psykhē'sinin ölümsüz ve tanrısal olduğunu söyleyip, bütün göğün ve oradaki yıldızların, çok daha güzel ve daha saf şeylerden oluştukları hâlde ölümsüz psykhē'den pay almadığını söylemeleri de saçmadır. Üstelik orada nizamı, güzel görünüşü ve düzeni görüyor, buradaki yeryüzünün düzensizliğini ise herkesten çok kendileri suçluyorlar. Sanki ölümsüz psykhē bile bile daha kötü yeri seçmiş, daha iyisini ölümlü psykhē'ye bırakmayı tercih etmiş!

Unsurlardan oluşturdukları bu öteki psykhē'yi araya sokmaları da saçmadır. Unsurlardan oluşan bir bileşim nasıl herhangi bir hayata sahip olabilir? Bunların karışımı ya sıcak ya soğuk ya da ikisinin karışımı bir şey, ya kuru ya ıslak ya da bunların bir karışımını meydana getirir. Dört unsurdan sonra ve onlardan meydana gelen bir şey onları nasıl bir arada tutabilir? Hele ona algı, düşünüp karar verme ve daha binlerce şey yüklediklerinde ne denebilir?

Bu yaratılışa da, bu yeryüzüne de saygı duymadıkları için, kendileri için yeni bir yeryüzü meydana geldiğini söylüyorlar; buradan oraya gideceklermiş; bu da kozmosun logos'uymuş. Oysa nefret ettikleri kozmosun örneğinde bulunmaya ne ihtiyaçları var? Hem bu örnek nereden çıktı? Onlara göre bu örnek, onu yapan buradaki şeylere zaten eğilmişken meydana geldi. Eğer onu yapanın kendisinde, sahip olduğu düşünülür kozmostan sonra başka bir kozmos yapmak için büyük bir kaygı vardıysa —ama ne gereği vardı?—, bu örneği ya bu kozmostan önce ya da sonra yapmıştır. Bu kozmostan önce yaptıysa, ne için? Psykhē'ler kendilerini sakınsın diye mi? O zaman neden sakınmadılar; demek ki boşuna yapılmış oldu. Kozmostan sonra, kozmostan alarak, maddeden eidos'u soyarak yaptıysa, bu deneyimi yaşamış psykhē'lerin sakınması için deneyimin kendisi yeterliydi. Kozmosun eidos'unun psykhē'lerde alındığını söylemek istiyorlarsa, sözlerinin yeniliği nerede?

2.9.5

ἀλλ’ [ἄλογον] αὐτοὺς μὲν σῶμα ἔχοντας, οἷον ἔχουσιν ἄνθρωποι, καὶ ἐπιθυμίας καὶ λύπας καὶ ὀργὰς τὴν παῤ αὐτοῖς δύναμιν μὴ ἀτιμάζειν, ἀλλ’ ἐφάπτεσθαι τοῦ νοητοῦ λέγειν ἐξεῖναι, μὴ εἶναι δὲ ἐν ἡλίῳ ταύτης ἀπαθεστέραν ἐν τάξει μᾶλλον καὶ οὐκ ἐν ἀλλοιώσει μᾶλλον οὖσαν, οὐδὲ φρόνησιν ἔχειν ἀμείνονα ἡμῶν τῶν ἄρτι γενομένων καὶ διὰ τοσούτων κωλυομένων τῶν ἀπατώντων ἐπὶ τὴν ἀλήθειαν ἐλθεῖν: οὐδὲ τὴν μὲν αὑτῶν ψυχὴν ἀθάνατον καὶ θείαν λέγειν καὶ τὴν τῶν φαυλοτάτων ἀνθρώπων, τὸν δὲ οὐρανὸν πάντα καὶ τὰ ἐκεῖ ἄστρα μὴ τῆς ἀθανάτου κεκοινωνηκέναι ἐκ πολλῷ καλλιόνων καὶ καθαρωτέρων ὄντα, ὁρῶντας ἐκεῖ μὲν τὸ τεταγμένον καὶ εὔσχημον καὶ εὔτακτον καὶ μάλιστα τὴν ἐνταῦθα περὶ γῆν ἀταξίαν αὐτοὺς αἰτιωμένους: ὥσπερ τῆς ἀθανάτου ψυχῆς τὸν χείρω τόπον ἐπίτηδες ἑλομένης, παραχωρῆσαι δὲ τοῦ βελτίονος τῇ θνητῇ ψυχῇ ἑλομένης. ἄλογος δὲ καὶ ἡ παρεισαγωγὴ αὐτοῖς τῆς ἑτέρας ψυχῆς ταύτης, ἣν ἐκ τῶν στοιχείων συνιστᾶσι: πῶς γὰρ ἂν ζωὴν ἡντινοῦν ἔχοι ἡ ἐκ τῶν στοιχείων σύστασις; ἡ γὰρ τούτων κρᾶσις ἢ θερμὸν ἢ ψυχρὸν ἢ μικτὸν ποιεῖ, ἢ ξηρὸν ἢ ὑγρὸν ἢ μῖγμα ἐκ τούτων. πῶς δὲ συνοχὴ τῶν τεσσάρων ὑστέρα γενομένη ἐξ αὐτῶν; ὅταν δὲ προστιθῶσι καὶ ἀντίληψιν αὐτῇ καὶ βούλευσιν καὶ ἄλλα μυρία, τί ἄν τις εἶποι; ἀλλ’ οὐ τιμῶντες ταύτην τὴν δημιουργίαν οὐδὲ τήνδε τὴν γῆν καινὴν αὑτοῖς φασι γῆν γεγονέναι, εἰς ἣν δὴ ἐντεῦθεν ἀπελεύσονται: τοῦτο δὲ λόγον εἶναι κόσμου. καίτοι τί δεῖ αὐτοῖς γενέσθαι ἐν παραδείγματι κόσμου, ὃν μισοῦσι; πόθεν δὲ τὸ παράδειγμα τοῦτο; τοῦτο γὰρ κατ’ αὐτοὺς νενευκότος ἤδη πρὸς τὰ τῇδε τοῦ τὸ παράδειγμα πεποιηκότος. εἰ μὲν οὖν ἐν αὐτῷ τῷ ποιήσαντι πολλὴ φροντὶς τοῦ κόσμον μετὰ τὸν κόσμον τὸν νοητὸν ὃν ἔχει ἄλλον ποιῆσαι — καίτοι τί ἔδει; — [ἢ πρὸ τοῦ κόσμου τοῦδε ἐποίησεν ἢ μετὰ τὸν κόσμον]. καὶ εἰ μὲν πρὸ τοῦ κόσμου, ἵνα τί; ἵνα φυλάξωνται αἱ ψυχαί. πῶς οὖν οὐκ ἐφυλάξαντο, ὥστε μάτην ἐγένετο; εἰ δὲ μετὰ τὸν κόσμον ἐκ τοῦ κόσμου λαβὼν ἀποσυλήσας τῆς ὕλης τὸ εἶδος, ἤρκει ἡ πεῖρα ταῖς πειραθείσαις ψυχαῖς πρὸς τὸ φυλάξασθαι. εἰ δὲ ἐν ταῖς ψυχαῖς λαβεῖν ἀξιοῦσι τοῦ κόσμου τὸ εἶδος, τί τὸ καινὸν τοῦ λόγου;

2.9.6Araya soktukları öteki hipostazlar hakkında —"göçmenlikler", "karşı suretler", "pişmanlıklar"— ne söylemeli? Bunları psykhē'nin hâlleri olarak söylüyorlarsa —psykhē pişmanlık içindeyken "pişmanlık", varolanların kendilerini değil de henüz sanki suretlerini seyrederken "karşı suret"—, bu, kendi mezheplerini kurmak için boş laf edenlerin işidir. Eski Yunan felsefesini bilmiyormuş gibi bu şeyleri uydururlar; oysa Yunanlılar mağaradan yukarı çıkışları, yavaş yavaş gittikçe daha gerçek bir seyre doğru ilerleyen yolu açıkça biliyor ve gösterişsizce anlatıyorlardı. Genel olarak, düşüncelerinin bir kısmını Platon'dan almışlardır; kendilerine özgü bir felsefe kurmak için getirdikleri yenilikler ise hakikatin dışında bulunmuştur. Nitekim yargılamalar, Hades'teki ırmaklar ve bedenden bedene geçişler de oradan alınmıştır. Düşünülürlerde bir çokluk kurmaları —varolan, nous, ondan ayrı bir yapıcı ve psykhē— Timaios'ta söylenenlerden alınmıştır. Platon şöyle demişti: "Nous, olan canlıda ne kadar idea bulunduğunu görüyorsa, evreni yapan da bunun da o kadar ideaya sahip olması gerektiğini düşündü." Onlar ise bunu anlamayıp birini bütün varolanları kendinde durgunluk içinde taşıyan bir nous, ötekini onlardan ayrı olarak onları seyreden bir nous, bir başkasını da düşünüp taşınan bir nous olarak aldılar —çoğu zaman onlarda düşünüp taşınanın yerinde yaratan psykhē vardır— ve Platon'a göre yapıcının bu olduğunu sanıyorlar; yapıcının kim olduğunu bilmekten çok uzaklar. Genel olarak yaratılışın tarzı ve daha birçok konuda ona iftira eder, adamın görüşlerini daha kötüye doğru çekerler; sanki düşünülür tabiatı kendileri kavramış da o ve öteki mesut insanlar kavrayamamış gibi.

Düşünülürlere bir sürü ad vererek kesin bilgiyi bulmuş görüneceklerini sanırlar; oysa bu çoklukla düşünülür tabiatı duyulur ve daha aşağı olan tabiata benzetmiş olurlar. Halbuki orada sayıca olabildiğince az olanın peşinden gitmeli; her şeyi İlk'ten sonra gelene vererek çokluktan kurtulmalı; çünkü her şey odur: ilk nous, ousia ve ilk tabiattan sonra gelen bütün öteki güzel şeyler. Psykhē'nin eidos'u üçüncü sıradadır. Psykhē'lerin hâllerdeki ya da tabiattaki farklarının izini sürmeli, ama bunu yaparken tanrısal adamları hiç kötülememeli; onların sözlerini daha eski oldukları için hoşgörüyle karşılamalı ve doğru söylediklerini onlardan almalı: psykhē'nin ölümsüzlüğünü, düşünülür kozmosu, ilk tanrıyı, psykhē'nin bedenle birlikteliğinden kaçması gerektiğini, bedenden ayrılmayı, oluştan ousia'ya kaçmayı. Platon'da bulunan bu görüşleri böyle açıkça söylediklerinde iyi ederler. Ondan ayrılmak istedikleri konularda düşüncelerini söylemelerine kimse karşı çıkmaz; ama kendi görüşlerini dinleyenlerin gözünde, Yunanlıları kötüleyip aşağılayarak sağlamlaştırmaya çalışmamalılar. Onların görüşüne karşı kendilerine özgü olarak söylemeye karar verdikleri şeylerin doğru olduğunu kendi başlarına göstermeliler; kendi görüşlerini ve karşı çıktıkları görüşleri hoşgörüyle, filozofça ve adil biçimde ortaya koymalı, gözlerini hakikate dikmeliler. Eskiden beri, hem de değersiz olmayan insanlarca iyi diye tanınmış adamları kötüleyip kendilerinin onlardan üstün olduğunu söyleyerek ün avlamaya kalkışmamalılar. Çünkü eskilerin düşünülürler hakkında söyledikleri çok daha iyi ve terbiyeli bir şekilde söylenmiştir; insanların arasında yayılan aldatmacaya kapılmayanlar bunu kolayca anlayacaktır. Bunların sonradan eskilerden alıp hiç uygun düşmeyen bazı eklemeler yaptıkları şeyler de kolayca anlaşılır; karşı çıkmak istedikleri konularda da öyle: Tam oluşlar ve tam yok oluşlar ileri sürerler, bu evreni kınarlar, psykhē'nin bedenle birlikteliğini suçlarlar, bu evreni yöneteni yererler, yapıcıyı psykhē ile bir tutup ona tek tek psykhē'lerin maruz kaldığı hâllerin aynısını yüklerler.

2.9.6

τὰς δὲ ἄλλας ὑποστάσεις τί χρὴ λέγειν ἃς εἰσάγουσι, παροικήσεις καὶ ἀντιτύπους καὶ μετανοίας; εἰ μὲν γὰρ ψυχῆς ταῦτα λέγουσι πάθη, ὅταν ἐν μετανοίᾳ ᾖ, καὶ ἀντιτύπους, ὅταν οἷον εἰκόνας τῶν ὄντων, ἀλλὰ μὴ αὐτά πω τὰ ὄντα θεωρῇ, κενολογούντων ἐστὶν εἰς σύστασιν τῆς ἰδίας αἱρέσεως: ὡς γὰρ τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς οὐχ ἁπτόμενοι ταῦτα σκευωροῦνται εἰδότων σαφῶς τῶν Ἑλλήνων καὶ ἀτύφως λεγόντων ἀναβάσεις ἐκ τοῦ σπηλαίου καὶ κατὰ βραχὺ εἰς θέαν ἀληθεστέραν μᾶλλον καὶ μᾶλλον προιούσας. ὅλως γὰρ αὐτοῖς τὰ μὲν παρὰ τοῦ Πλάτωνος εἴληπται, τὰ δέ, ὅσα καινοτομοῦσιν, ἵνα ἰδίαν φιλοσοφίαν θῶνται, ταῦτα ἔξω τῆς ἀληθείας εὕρηται. ἐπεὶ καὶ αἱ δίκαι καὶ οἱ ποταμοὶ οἱ ἐν ᾅδου καὶ αἱ μετενσωματώσεις ἐκεῖθεν. καὶ ἐπὶ τῶν νοητῶν δὲ πλῆθος ποιῆσαι, τὸ ὂν καὶ τὸν νοῦν καὶ τὸν δημιουργὸν ἄλλον καὶ τὴν ψυχήν, ἐκ τῶν ἐν τῷ Τιμαίῳ λεχθέντων εἴληπται: εἰπόντος γὰρ αὐτοῦ ʽᾗπερ οὖν νοῦς ἐνούσας ἰδέας ἐν τῷ ὃ ἔστι ζῷον καθορᾷ, τοσαύτας καὶ τόδε ὁ ποιῶν τὸ πᾶν διενοήθη σχεῖν.ʼ οἱ δὲ οὐ συνέντες τὸν μὲν ἔλαβον ἐν ἡσυχίᾳ ἔχοντα ἐν αὑτῷ πάντα τὰ ὄντα, τὸν δὲ νοῦν ἕτερον παῤ αὐτὸν θεωροῦντα, τὸν δὲ διανοούμενον — πολλάκις δὲ αὐτοῖς ἀντὶ τοῦ διανοουμένου ψυχή ἐστιν ἡ δημιουργοῦσα — καὶ κατὰ Πλάτωνα τοῦτον οἴονται εἶναι τὸν δημιουργὸν ἀφεστηκότες τοῦ εἰδέναι τίς ὁ δημιουργός. καὶ ὅλως τὸν τρόπον τῆς δημιουργίας καὶ ἄλλα πολλὰ καταψεύδονται αὐτοῦ καὶ πρὸς τὸ χεῖρον ἕλκουσι τὰς δόξας τοῦ ἀνδρὸς ὡς αὐτοὶ μὲν τὴν νοητὴν φύσιν κατανενοηκότες, ἐκείνου δὲ καὶ τῶν ἄλλων τῶν μακαρίων ἀνδρῶν μή. καὶ πλῆθος νοητῶν ὀνομάζοντες τὸ ἀκριβὲς ἐξευρηκέναι δόξειν οἴονται αὐτῷ τῷ πλήθει τὴν νοητὴν φύσιν τῇ αἰσθητῇ καὶ ἐλάττονι εἰς ὁμοιότητα ἄγοντες, δέον ἐκεῖ τὸ ὡς ὅτι μάλιστα ὀλίγον εἰς ἀριθμὸν διώκειν καὶ τῷ μετὰ τὸ πρῶτον τὰ πάντα ἀποδιδόντας ἀπηλλάχθαι ἐκείνου τῶν πάντων ὄντος καὶ νοῦ τοῦ πρώτου καὶ οὐσίας καὶ ὅσα ἄλλα καλὰ μετὰ τὴν πρώτην φύσιν. ψυχῆς δὲ εἶδος τρίτον: διαφορὰς δὲ ψυχῶν ἐν πάθεσιν ἢ ἐν φύσει ἰχνεύειν μηδὲν τοὺς θείους ἄνδρας διασύροντας, ἀλλ’ εὐμενῶς δεχομένους τὰ ἐκείνων ὡς παλαιοτέρων καὶ ἃ καλῶς λέγουσι παῤ ἐκείνων λαμβάνοντας, ψυχῆς ἀθανασίαν, νοητὸν κόσμον, θεὸν τὸν πρῶτον, τὸ τὴν ψυχὴν δεῖν φεύγειν τὴν πρὸς τὸ σῶμα ὁμιλίαν, τὸν χωρισμὸν τὸν ἀπ’ αὐτοῦ, τὸ ἐκ γενέσεως φεύγειν εἰς οὐσίαν: ταῦτα γὰρ κείμενα παρὰ τῷ Πλάτωνι σαφῶς οὑτωσὶ λέγοντες καλῶς ποιοῦσιν. οἷς [δὲ] θέλουσι διαφωνεῖν φθόνος οὐδεὶς λεγόντων: οὐδ’ ἐν τῷ τοὺς Ἕλληνας διασύρειν καὶ ὑβρίζειν τὰ αὑτῶν ἐν συστάσει παρὰ τοῖς ἀκούουσι ποιεῖν, ἀλλ’ αὐτὰ παῤ αὐτῶν δεικνύναι ὀρθῶς ἔχοντα, ὅσα ἴδια αὐτοῖς ἔδοξε παρὰ τὴν ἐκείνων δόξαν λέγειν, εὐμενῶς καὶ φιλοσόφως αὐτὰς τὰς δόξας τιθέντας αὐτῶν καὶ οἷς ἐναντιοῦνται δικαίως, πρὸς τὸ ἀληθὲς βλέποντας, οὐ τὴν εὐδοκίμησιν θηρωμένους ἐκ τοῦ ἄνδρας κεκριμένους ἐκ παλαιοῦ οὐ παρὰ φαύλων ἀνδρῶν ἀγαθοὺς εἶναι ψέγειν, λέγοντας ἑαυτοὺς ἐκείνων ἀμείνους εἶναι. ἐπεὶ τά γε εἰρημένα τοῖς παλαιοῖς περὶ τῶν νοητῶν πολλῷ ἀμείνω καὶ πεπαιδευμένως εἴρηται καὶ τοῖς μὴ ἐξαπατωμένοις τὴν ἐπιθέουσαν εἰς ἀνθρώπους ἀπάτην ῥᾳδίως γνωσθήσεται, τά τε ὕστερον τούτοις παῤ ἐκείνων ληφθέντα, προσθήκας δέ τινας οὐδὲν προσηκούσας εἰληφότα, ἔν τε οἷς ἐναντιοῦσθαι θέλουσι γενέσεις καὶ φθορὰς εἰσάγοντες παντελεῖς καὶ μεμφόμενοι τῷδε τῷ παντὶ καὶ τὴν πρὸς τὸ σῶμα κοινωνίαν τῇ ψυχῇ αἰτιώμενοι καὶ τὸν διοικοῦντα τόδε τὸ πᾶν ψέγοντες καὶ εἰς ταὐτὸν ἄγοντες τὸν δημιουργὸν τῇ ψυχῇ καὶ τὰ αὐτὰ πάθη διδόντες, ἅπερ καὶ τοῖς ἐν μέρει.

2.9.7Bu kozmosun da ne başladığı ne de sona ereceği, o şeyler var oldukça onun da hep var olduğu söylendi. Psykhē'mizin bedenle birlikteliğinin psykhē için daha iyi olmadığı da bunlardan önce söylendi. Ama bizim psykhē'mizden yola çıkıp bütünün psykhē'si hakkında da aynı hükmü vermek, iyi yönetilen bir şehirde çömlekçilerin ya da demircilerin sınıfını ele alıp bütün şehri kınamaya benzer. Bütünün psykhē'sinin nasıl yönettiğine ilişkin farkları göz önünde tutmak gerek: Aynı tarzda yönetmez, bedene bağlanmış da değildir. Başka yerlerde sayısız kez söylenmiş öteki farkların yanında şunu da düşünmek gerekirdi: Biz bedene, bağ zaten kurulmuş olarak bağlandık. Çünkü bedenin tabiatı bütünün psykhē'si içinde zaten bağlanmış olduğundan, kuşattığı şeyi de kendisiyle birlikte bağlar. Bütünün psykhē'sinin kendisi ise kendi bağladığı şeylerce bağlanamaz, çünkü onlara hükmeden odur. Bu yüzden onlardan bir şeye maruz kalmaz; bizse onlara hâkim değiliz. Onun yukarıdaki tanrısala dönük kısmı katışıksız kalır ve engellenmez; bedene hayat veren kısmı da bedenden hiçbir şey almaz. Genel olarak, bir şeyde bulunan şey, o şeyin uğradığı hâlden zorunlu olarak etkilenir; ama kendisi, kendine ait bir hayatı olan o şeye artık kendinden bir şey vermez. Sözgelişi bir dal başka bir ağaca aşılanmış olsa, ağaç bir şeye uğradığında dal da onunla birlikte uğrar; ama dal kuruyunca ağacı kendi hayatıyla baş başa bırakır. Nitekim sendeki ateş sönünce bütün ateş sönmez; hatta bütün ateş yok olsa bile oradaki psykhē bir şeye uğramaz, yalnızca bedenin yapısı bir şeye uğrar. Geriye kalan unsurlarla bir kozmos olabilseydi, bu, oradaki psykhē'yi hiç ilgilendirmezdi.

Hem bütünün yapısı ile tek tek canlıların yapısı aynı değildir. Bütünde psykhē sanki üstüne koşar ve kalmasını buyurur; canlılarda ise parçalar kendi yerlerine kaçmaya çalıştıklarından ikinci bir bağla bağlanmışlardır; bütünde ise kaçacak bir yer yoktur. Öyleyse onu ne içeride tutmak ne de dışarıdan bastırıp içeri itmek gerekir; tabiatı baştan nerede olmak istediyse orada kalır. Bütünün parçalarından biri bir yerde tabiatına uygun olarak hareket ederse, bundan tabiatına uygun düşmeyen şeyler zarar görür; kendisi ise bütünün bir parçası olarak güzelce yol alır. Ötekiler bütünün düzenine dayanamadıkları için yok olurlar; tıpkı büyük bir koro düzen içinde ilerlerken yolunun ortasında kalan bir kaplumbağanın, korodaki düzenden kaçamadığı için ayaklar altında ezilmesi gibi. Kaplumbağa kendini koronun düzenine uydursaydı, ondan hiçbir zarar görmezdi.

2.9.7

ὅτι μὲν οὖν οὔτε ἤρξατο οὔτε παύσεται, ἀλλ’ ἔστιν ἀεὶ καὶ ὅδε ὁ κόσμος, ἕως ἂν ἐκεῖνα ᾖ, εἴρηται. τὴν δὲ πρὸς τὸ σῶμα τῇ ψυχῇ κοινωνίαν τῇ ἡμετέρᾳ πρὸ αὐτῶν εἴρηται ὡς οὐκ ἄμεινον τῇ ψυχῇ: τὸ δὲ ἀπὸ τῆς ἡμετέρας καὶ τὴν τοῦ παντὸς λαμβάνειν ὅμοιον, ὡς εἴ τις τὸ τῶν χυτρέων ἢ χαλκέων λαβὼν γένος ἐν πόλει εὖ οἰκουμένῃ τὴν ἅπασαν ψέγοι. δεῖ δὲ τὰς διαφορὰς λαμβάνειν τὰς τῆς ὅλης ὅπως διοικεῖ, ὅτι μὴ ὁ αὐτὸς τρόπος μηδὲ ἐνδεδεμένη. πρὸς γὰρ αὖ ταῖς ἄλλαις διαφοραῖς, αἳ μυρίαι εἴρηνται ἐν ἄλλοις, κἀκεῖνο ἐνθυμεῖσθαι ἔδει, ὅτι ἡμεῖς μὲν ὑπὸ τοῦ σώματος δεδέμεθα ἤδη δεσμοῦ γεγενημένου. ἐν γὰρ τῇ πάσῃ ψυχῇ ἡ τοῦ αώματος φύσις δεδεμένη ἤδη συνδεῖ ὃ ἂν περιλάβῃ: σὐτὴ δὲ ἡ τοῦ παντὸς ψυχὴ οὐκ ἂν δέοιτο ὑπὸ τῶν ὑπ’ αὐτῆς δεδεμένων: ἄρχει γὰρ ἐκείνη. διὸ καὶ ἀπαθὴς πρὸς αὐτῶν, ἡμεῖς δὲ τούτων οὐ κύριοι: τὸ γὰρ ὅσον αὐτῆς πρὸς τὸ θεῖον τὸ ὑπεράνω ἀκέραιον μένει καὶ οὐκ ἐμποδίζεται, ὅσον δὲ αὐτῆς δίδωσι τῷ σώματι ζωὴν οὐδὲν παῤ αὐτοῦ προσλαμβάνει. ὅλως γὰρ τὸ μὲν ἄλλου πάθημα τὸ ἐν αὐτῷ ἐξ ἀνάγκης δέχεται, αὐτὸ δ’ αὖ ἐκείνῳ οὐκέτι τὸ αὑτοῦ δίδωσιν οἰκείαν ζωὴν ἔχοντι: οἷον εἰ ἐγκεντρισθέν τι εἴη ἐν ἄλλῳ, παθόντος μὲν τοῦ ἐν ᾧ συμπέπονθεν, αὐτὸ δὲ ξηρανθὲν εἴασεν ἐκεῖνο τὴν αὐτοῦ ζωὴν ἔχειν. ἐπεὶ οὐδ’ ἀποσβεννυμένου τοῦ ἐν σοὶ πυρὸς τὸ ὅλον πῦρ ἀπέσβη: ἐπεὶ οὐδ’ εἰ τὸ πᾶν πῦρ ἀπόλοιτο, πάθοι ἄν τι ἡ ψυχὴ ἡ ἐκεῖ, ἀλλ’ ἡ τοῦ σώματος σύστασις, καὶ εἰ οἷόν τε εἴη διὰ τῶν λοιπῶν κόσμον τινὰ εἶναι, οὐδὲν ἂν μέλοι τῇ ψυχῇ τῇ ἐκεῖ. ἐπεὶ οὐδὲ ἡ σύστασις ὁμοίως τῷ παντὶ καὶ ζῴῳ ἑκάστῳ: ἀλλ’ ἐκεῖ οἷον ἐπιθεῖ κελεύσασα μένειν, ἐνταῦθα δὲ ὡς ὑπεκφεύγοντα εἰς τὴν τάξιν τὴν ἑαυτῶν δέδεται δεσμῷ δευτέρῳ: ἐκεῖ δὲ οὐκ ἔχει ὅποι φύγῃ. οὔτε οὖν ἐντὸς δεῖ κατέχειν οὔτε ἔξωθεν πιέζουσαν εἰς τὸ εἴσω ὠθεῖν, ἀλλ’ ὅπου ἠθέλησεν ἐξ ἀρχῆς αὐτῆς ἡ φύσις μένει. ἐὰν δέ πού τι αὐτῶν κατὰ φύσιν κινηθῇ, οἷς οὐκ ἔστι κατὰ φύσιν, ταῦτα πάσχει, αὐτὰ δὲ καλῶς φέρεται ὡς τοῦ ὅλου: τὰ δὲ φθείρεται οὐ δυνάμενα τὴν τοῦ ὅλου τάξιν φέρειν, οἷον εἰ χοροῦ μεγάλου ἐν τάξει φερομένου ἐν μέσῃ τῇ πορείᾳ αὐτοῦ χελώνη ληφθεῖσα πατοῖτο οὐ δυνηθεῖσα φυγεῖν τὴν τάξιν τοῦ χοροῦ: εἰ μέντοι μετ’ ἐκείνης τάξειεν ἑαυτήν, οὐδὲν ἂν ὑπὸ τούτου οὐδὲ αὐτὴ πάθοι.

2.9.8Psykhē'nin kozmosu neden yaptığını sormak, psykhē'nin neden var olduğunu ve yapıcının neden yaptığını sormakla aynıdır. Bu soruyu önce, ezelî olana bir başlangıç tanıyanlar sorar; sonra onlar, yapıcının bir şeyden bir şeye dönüp değişerek yaratışın sebebi olduğunu sanırlar. Öyleyse onlara, iyi niyetle dinlemeye katlanırlarsa, bunların tabiatının ne olduğunu öğretmek gerek; ta ki saygıdeğer şeyleri pervasızca kötülemekten, yerinde olacak büyük bir ihtiyatı bırakıp yaptıkları bu kötülemeden vazgeçsinler.

Bütünün yönetimini de kimse haklı olarak kınayamaz; çünkü önce bu yönetim düşünülür tabiatın büyüklüğünü gösterir. Kozmos, içindeki küçük canlılar gibi eklemlenmemiş bir hayata sahip olmayacak şekilde yaşama geldiyse —ki o küçük canlılar, onun içindeki bol hayat sayesinde gece gündüz durmadan doğar—, onun hayatı sürekli, apaçık, bol, her yerde bulunan ve akıl almaz bir bilgelik gösteren bir hayatsa, kim ona düşünülür tanrıların apaçık ve güzel bir heykeli demez? O şeyi taklit edip de aynısı olmuyorsa, bu tabiatına uygundur; aynısı olsaydı artık taklit olmazdı. Kötü taklit ettiğini söylemek ise yanlıştır; çünkü tabiatça güzel bir suretin sahip olabileceği hiçbir şey eksik bırakılmamıştır.

Taklidin düşünüp taşınmaktan ve hünerli bir tasarımdan gelmemesi zorunluydu; çünkü düşünülürün en son şey olması mümkün değildi. Onun fiili iki türlü olmalıydı: biri kendi içinde, öteki başka bir şeye doğru. Öyleyse ondan sonra bir şey olmalıydı; çünkü yalnızca en güçsüz olan şeyden sonra aşağıya doğru artık hiçbir şey yoktur. Oysa orada hayret verici bir kuvve akar; öyle ki yaptı da. Bundan daha iyi başka bir kozmos varsa, hangisidir? Bir kozmosun olması zorunluysa ve başkası yoksa, o şeyin taklidini koruyan bu kozmostur. Bütün yeryüzü çeşit çeşit, hatta ölümsüz canlılarla doludur; göğe kadar her şey doludur. Peki aşağıdaki kürelerde ve en yukarıdakinde bulunan yıldızlar, düzen içinde ilerleyen ve kozmosta dönen yıldızlar neden tanrı olmasın? Neden aretē'ye sahip olmasınlar, aretē edinmelerine ne engel var? Buradakileri kötü yapan şeyler orada yoktur; ne rahatsız edilen ne de rahatsız eden bedenin kötülüğü vardır. Hep boş vakitleri varken neden anlamasınlar, tanrıyı ve öteki düşünülür tanrıları nous'larıyla neden kavramasınlar da bizim bilgeliğimiz oradakilerinkinden daha iyi olsun? Aklını kaçırmamış kim buna katlanır?

Hem psykhē'ler bütünün psykhē'sinin zoruyla geldiyse, zorlanmış olanlar nasıl daha iyi olur? Psykhē'ler arasında galip gelen daha güçlüdür. İsteyerek geldilerse, isteyerek geldiğiniz kozmosu neden kınıyorsunuz, hem de kozmos beğenmeyene oradan ayrılma imkânı da tanırken? Bu evren, içinde bilgeliğe sahip olunabilecek, burada yaşarken oradakilere göre yaşanabilecek türdense, oradakilere bağlı olduğuna tanıklık etmez mi?

2.9.8

τὸ δὲ διὰ τί ἐποίησε κόσμον ταὐτὸν τῷ διὰ τί ἔστι ψυχὴ καὶ διὰ τί ὁ δημιουργὸς ἐποίησεν. ὃ πρῶτον μὲν ἀρχὴν λαμβανόντων ἐστὶ τοῦ ἀεί: ἔπειτα οἴονται τραπέντα ἔκ τινος εἴς τι καὶ μεταβαλόντα αἴτιον τῆς δημιουργίας γεγονέναι. διδακτέον οὖν αὐτούς, εἰ εὐγνωμόνως ἀνέχοιντο, τίς ἡ φύσις τούτων, ὡς αὐτοὺς παύσασθαι τῆς εἰς τὰ τίμια λοιδορίας, ἣν εὐχερῶς ποιοῦνται ἀντὶ πολλῆς προσηκόντως ἂν γενομένης εὐλαβείας. ἐπεὶ οὐδὲ τοῦ παντὸς τὴν διοίκησιν ὀρθῶς ἄν τις μέμψαιτο πρῶτον μὲν ἐνδεικνυμένην τῆς νοητῆς φύσεως τὸ μέγεθος. εἰ γὰρ οὕτως εἰς τὸ ζῆν παρελήλυθεν, ὡς μὴ ζωὴν ἀδιάρθρωτον ἔχειν — ὁποῖα τὰ σμικρότερα τῶν ἐν αὐτῷ, ἃ τῇ πολλῇ ζωῇ τῇ ἐν αὐτῷ ἀεὶ νύκτωρ καὶ μεθ̓ ἡμέραν γεννᾶται — ἀλλ’ ἔστι συνεχὴς καὶ ἐναργὴς καὶ πολλὴ καὶ πανταχοῦ ζωὴ σοφίαν ἀμήχανον ἐνδεικνυμένη, πῶς οὐκ ἄν τις ἄγαλμα ἐναργὲς καὶ καλὸν τῶν νοητῶν θεῶν εἴποι; εἰ δὲ μιμούμενον μή ἐστιν ἐκεῖνο, αὐτὸ τοῦτο κατὰ φύσιν ἔχει: οὐ γὰρ ἦν [ἂν] ἔτι μιμούμενον. τὸ δὲ ἀνομοίως μεμιμῆσθαι ψεῦδος: οὐδὲν γὰρ παραλέλειπται ὧν οἷόν τε ἦν καλὴν εἰκόνα φυσικὴν ἔχειν. ἀναγκαῖον μὲν γὰρ ἦν εἶναι οὐκ ἐκ διανοίας καὶ ἐπιτεχνήσεως τὸ μίμημα: οὐ γὰρ οἷόν τε ἦν ἔσχατον τὸ νοητὸν εἶναι. εἶναι γὰρ αὐτοῦ ἐνέργειαν ἔδει διττήν, τὴν μὲν ἐν ἑαυτῷ, τὴν δὲ εἰς ἄλλο. ἔδει οὖν εἶναί τι μετ’ αὐτό: ἐκείνου γὰρ μόνου οὐδέν ἐστιν ἔτι πρὸς τὸ κάτω, ὃ τῶν πάντων ἀδυνατώτατόν ἐστι. δύναμις δὲ θαυμαστὴ ἐκεῖ θεῖ: ὥστε καὶ εἰργάσατο. εἰ μὲν δὴ ἄλλος κόσμος [οὐκ] ἔστι τούτου ἀμείνων, τίς οὗτος; εἰ δὲ ἀνάγκη εἷναι, ἄλλος δὲ οὐκ ἔστιν, οὗτός ἐστιν ὁ τὸ μίμημα ἀποσώζων ἐκείνου. γῆ μὲν δὴ πᾶσα ζῴων ποικίλων πλήρης καὶ ἀθανάτων καὶ μέχρις οὐρανοῦ μεστὰ πάντα: ἄστρα δὲ τά τε ἐν ταῖς ὑποκάτω σφαίραις τά τε ἐν τῷ ἀνωτάτω διὰ τί οὖ θεοὶ ἐν τάξει φερόμενα καὶ κόσμῳ περιιόντα; διὰ τί γὰρ οὐκ ἀρετὴν ἕξουσιν ἢ τί κώλυμα πρὸς κτῆσιν ἀρετῆς αὐτοῖς; οὐ γὰρ δὴ ταῦτά ἐστιν ἐκεῖ, ἅπερ τοὺς ἐνταῦθα ποιεῖ κακούς, οὐδ’ ἡ τοῦ σώματος κακία ἐνοχλουμένη καὶ ἐνοχλοῦσα. διὰ τί δὲ οὐ συνιᾶσιν ἐπὶ σχολῆς ἀεὶ καὶ ἐν νῷ λαμβάνουσι τὸν θεὸν καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς νοητοὺς θεούς, ἀλλ’ ἡμῖν σοφία βελτίων ἔσται τῶν ἐκεῖ; ταῦτα τίς ἂν μὴ ἔκφρων γεγενημένος ἀνάσχοιτο; ἐπεὶ καὶ αἱ ψυχαὶ εἰ μὲν βιασθεῖσαι ὑπὸ τῆς τοῦ παντὸς ψυχῆς ἦλθον, πῶς βελτίους αἱ βιασθεῖσαι; ἐν γὰρ ψυχαῖς τὸ κρατῆσαν κρεῖττον. εἰ δὲ ἑκοῦσαι, τί μέμφεσθε εἰς ὃν ἑκοῦσαι ἤλθετε διδόντος καὶ ἀπαλλάττεσθαι, εἴ τις μὴ ἀρέσκοιτο; εἰ δὲ δὴ καὶ τοιοῦτόν ἐστι τόδε τὸ πᾶν, ὡς ἐξεῖναι ἐν αὐτῷ καὶ σοφίαν ἔχειν καὶ ἐνταῦθα ὄντας βιοῦν κατ’ ἐκεῖνα, πῶς οὐ μαρτυρεῖ ἐξηρτῆσθαι τῶν ἐκεῖ;

2.9.9Zenginliği, yoksulluğu ve bütün bu tür şeylerdeki eşitsizliği kınayan kimse, önce şunu bilmiyor: Erdemli insan bu konularda eşitlik aramaz; çok şeye sahip olanların ya da hükmedenlerin sıradan insanlardan daha fazlasına sahip olduğunu düşünmez; bu tür uğraşları başkalarına bırakır. Buradaki hayatın iki türlü olduğunu öğrenmiştir: biri erdemlilerin, öteki insanların çoğunluğunun hayatı. Erdemlilerin hayatı en yükseğe, yukarıya yönelir; daha insanca olanlarınki ise yine iki türlüdür: Biri aretē'yi hatırlar ve bir iyiden pay alır; öteki ise değersiz kalabalıktır, daha düzgün olanlar için zorunlu ihtiyaçları üreten bir zanaatkâr gibidir. Biri adam öldürüyor ya da güçsüzlüğünden hazlara yeniliyorsa, hataların nous'ta değil de büyümemiş çocuklar gibi olan psykhē'lerde bulunmasına şaşılır mı? Burası kazananların ve kaybedenlerin bulunduğu bir idman yeriyse, bu bakımdan da yerinde değil midir? Sana haksızlık edilirse, ölümsüz olan için bunun nesi korkunç? Öldürülsen bile istediğine kavuşursun. Şehir hayatına katılmaktan zaten şikâyetçiysen, buna mecbur değilsin. Burada yargılamaların ve cezaların bulunduğu da kabul edilir. Herkese layığını veren bir şehri kınamak nasıl doğru olabilir? Orada aretē saygı görür, kötülük de hak ettiği itibarsızlığa uğrar; orada yalnız tanrıların heykelleri değil, yukarıdan gözeten tanrıların kendileri de vardır. Onlar, der şair, insanların suçlamalarından kolayca sıyrılırlar; çünkü her şeyi baştan sona düzen içinde götürür, hayatlar birbirini izledikçe, önceden olanların sonucuna uygun olarak herkese yakışan payı verirler. Bunu bilmeyen kimse, insanların en düşüncesizidir ve tanrısal şeylere karşı kabalık eder.

Kişi olabildiğince iyi olmaya çalışmalıdır; ama yalnız kendisinin en iyi olabileceğini sanmamalıdır —öyle sanan henüz en iyi değildir—; başka insanların da en iyi olduğunu, iyi daimōn'ların da bulunduğunu, çok daha fazla da bu kozmosta bulunup oraya bakan tanrıların, hepsinden çok da bu evrenin yöneticisinin, en mesut psykhē'nin iyi olduğunu düşünmelidir. Oradan sonra düşünülür tanrıları ilahilerle övmeli, hepsinin üstünde de oradakilerin büyük kralını övmeli ve onun büyüklüğünü en çok tanrıların çokluğunda göstermelidir. Çünkü tanrısal olanı bire indirgemek değil, kendisinin gösterdiği kadar çok olduğunu göstermek, tanrının kuvvesini bilenlerin işidir: O, olduğu gibi kalırken, hepsi kendisine bağlı, onun sayesinde ve ondan var olan birçok tanrı meydana getirir. Bu kozmos da onun sayesinde vardır ve oraya bakar; hem bütün olarak hem içindeki tanrıların her biri olarak oraya bakar; onun buyruklarını insanlara bildirir ve kehanetlerle oradakilerin hoşuna gidenleri söyler. Onun olduğu şey değillerse, bu da tabiatlarına uygundur.

Onları küçümsemek ister ve kendini onlardan aşağı değilmiş gibi yüceltirsen, önce şunu bil: Kişi ne kadar iyiyse, hem tanrılara hem insanlara karşı o kadar iyi niyetlidir. Sonra kendini ölçülü yüceltmeli, kabalığa kaçmadan ancak tabiatımızın yükselebileceği yere kadar gitmeli; başkalarının da tanrının yanında yeri olduğunu düşünmeli, kendini tek başına onun hemen ardına koyup rüyada uçar gibi olmamalı; böylece kendini, insan psykhē'sinin elinden geldiği kadar tanrı olmaktan yoksun bırakmamalıdır. Psykhē, nous'un onu götürebildiği yere kadar tanrı olabilir; nous'un ötesine geçmek ise artık nous'un dışına düşmektir. Akılsız insanlar, "Sen yalnız insanlardan değil, tanrılardan da üstün olacaksın" gibi sözleri ansızın duyunca inanırlar. Çünkü insanlarda büyük bir kendini beğenmişlik vardır. Daha önce alçakgönüllü, ölçülü ve sıradan bir adam olan biri şunu duysa: "Sen tanrının oğlusun; hayran olduğun ötekiler tanrının oğulları değildir, atalarından devralıp saygı gösterdikleri şeyler de tanrısal değildir; sen hiç zahmet çekmeden göğün kendisinden bile üstünsün" [...]; üstelik başkaları da bir ağızdan bunu tekrarlar. Bu, saymayı bilmeyenlerle dolu bir kalabalıkta, saymayı bilmeyen birinin bin arşın boyunda olduğunu duyması gibidir: Kendini bin arşınlık sanmaktan başka ne yapabilir? Ötekilerin beş arşın olduğunu duysa bile, binin yalnızca büyük bir sayı olduğunu tasavvur eder.

Sonra tanrı sizi gözetiyor da, içinde kendinizin de bulunduğu bütün kozmosu neden ihmal ediyor? Ona bakmaya vakti olmadığı ya da bakması caiz olmadığı için mi? Aşağıya ve onlara bakıyorsa, neden dışarıya, içinde bulundukları kozmosa da bakmıyor? Kozmosu gözetmesin diye dışarıya bakmıyorsa, onlara da bakmıyordur. Ama onların ona hiç ihtiyacı yok, diyecekler. Kozmosun ise ihtiyacı var. Kozmos kendi düzenini bilir; içindekiler de onda ve orada nasıl bulunduklarını bilirler; insanlar arasında tanrıya dost olanlar da bilir. Bunlar, bütün şeylerin akışından zorunlu olarak başlarına gelen bir şey varsa, kozmostan gelenlere yumuşaklıkla katlanırlar; çünkü herkesin keyfine göre olana değil, bütüne bakmak gerekir. Her birine layığına göre saygı gösterir, gücü yeten bütün varlıkların can attığı yere hep can atarlar —oraya can atan çoktur; ulaşanlar mesuttur, ötekiler ise ellerinden geldiğince kendilerine düşen payı alırlar—; bu gücü yalnız kendilerine tanımazlar. Çünkü bir şeye sahip olduğunu ilan eden, söylediği şeye bu yüzden sahip olmaz. Birçok kişi sahip olmadığını bildiği hâlde sahip olduğunu söyler; sahip olmadıkları hâlde sahip olduklarını, hem de bir tek kendilerinin sahip olduğunu sanırlar; oysa ona sahip olmayan bir tek onlardır.

2.9.9

πλούτους δὲ καὶ πενίας εἴ τις μέμφοιτο καὶ τὸ οὐκ ἴσον ἐν τοῖς τοιούτοις ἅπασι, πρῶτον μὲν ἀγνοεῖ, ὡς ὁ σπουδαῖος ἐν τούτοις τὸ ἴσον οὐ ζητεῖ, οὐδέ τι νομίζει τοὺς πολλὰ κεκτημένους πλέον ἔχειν, οὐδὲ τοὺς δυναστεύοντας τῶν ἰδιωτῶν, ἀλλὰ τὴν τοιαύτην σπουδὴν ἄλλους ἐᾷ ἔχειν, καὶ καταμεμάθηκεν ὡς διττὸς ὁ ἐνθάδε βίος, ὁ μὲν τοῖς σπουδαίοις, ὁ δὲ τοῖς πολλοῖς τῶν ἀνθρώπων, τοῖς μὲν σπουδαίοις πρὸς τὸ ἀκρότατον καὶ ἄνω, τοῖς δὲ ἀνθρωπικωτέροις διττὸς αὖ ὢν ὁ μὲν μεμνημένος ἀρετῆς μετίσχων ἀγαθοῦ τινος, ὁ δὲ φαῦλος ὄχλος οἷον χειροτέχνης τῶν πρὸς ἀνάγκην τοῖς ἐπιεικεστέροις. εἰ δὲ φονεύει τις ἢ ἡττᾶται τῶν ἡδονῶν ὑπὸ ἀδυναμίας, τί θαυμαστὸν καὶ ἁμαρτίας εἶναι οὐ νῷ, ἀλλὰ ψυχαῖς ὥσπερ παισὶν ἀνήβοις; εἰ δὲ γυμνάσιον εἴη νικώντων καὶ ἡττωμένων, πῶς οὐ καὶ ταύτῃ καλῶς ἔχει; εἰ δ’ ἀδικῇ, τί δεινὸν τῷ ἀθανάτῳ; καὶ εἰ φονεύῃ, ἔχεις ὃ θέλεις. εἰ δὲ ἤδη μέμφῃ πολιτεύεσθαι, ἀνάγκην οὐκ ἔχεις. ὁμολογεῖται δὲ καὶ δίκας εἶναι ἐνθάδε καὶ κολάσεις. πῶς οὖν ὀρθῶς ἔχει μέμφεσθαι πόλει διδούσῃ ἑκάστῳ τὴν ἀξίαν; οὗ καὶ ἀρετὴ τετίμηται, καὶ κακία τὴν προσήκουσαν ἀτιμίαν ἔχει, καὶ θεῶν οὐ μόνον ἀγάλματα, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ ἄνωθεν ἐφορῶντες, οἳ ῥηιδίως αἰτίας, φησίν, ἀποφεύξονται πρὸς ἀνθρώπων, πάντα ἄγοντες τάξει ἐξ ἀρχῆς εἰς τέλος μοῖραν ἑκάστῳ τὴν προσήκουσαν διδόντες κατὰ ἀμοιβὰς βίων τοῖς προυπηργμένοις ἀκόλουθον: ἣν ὁ ἀγνοῶν προπετέστερος ἀνθρώπων περὶ πραγμάτων θείων ἀγροικιζόμενος. ἀλλὰ χρὴ ὡς ἄριστον μὲν αὐτὸν πειρᾶσθαι γενέσθαι, μὴ μόνον δὲ αὑτὸν νομίζειν ἄριστον δύνασθαι γενέσθαι; οὕτω γὰρ οὔπω ἄριστος: ἀλλὰ καὶ ἀνθρώπους ἄλλους ἀρίστους, ἔτι καὶ δαίμονας ἀγαθοὺς εἶναι, πολὺ δὲ μᾶλλον θεοὺς τούς τε ἐν τῷδε ὄντας κἀκεῖ βλέποντας, πάντων δὲ μάλιστα τὸν ἡγεμόνα τοῦδε τοῦ παντός, ψυχὴν μακαριωτάτην: ἐντεῦθεν δὲ ἤδη καὶ τοὺς νοητοὺς ὑμνεῖν θεούς, ἐφ̓ ἅπασι δὲ ἤδη τὸν μέγαν τῶν ἐκεῖ βασιλέα καὶ ἐν τῷ πλήθει μάλιστα τῶν θεῶν τὸ μέγα αὐτοῦ ἐνδεικνυμένους: οὐ γὰρ τὸ συστεῖλαι εἰς ἕν, ἀλλὰ τὸ δεῖξαι πολὺ τὸ θεῖον, ὅσον ἔδειξεν αὐτός, τοῦτό ἐστι δύναμιν θεοῦ εἰδότων, ὅταν μένων ὃς ἔστι πολλοὺς ποιῇ πάντας εἰς αὐτὸν ἀνηρτημένους καὶ δἰ ἐκεῖνον καὶ παῤ ἐκείνου ὄντας. καὶ ὁ κόσμος δὲ ὅδε δἰ ἐκεῖνον ἔστι κἀκεῖ βλέπει καὶ πᾶς καὶ θεῶν ἕκαστος καὶ τὰ ἐκείνου προφητεύει ἀνθρώποις καὶ χρῶσιν ἃ ἐκείνοις φίλα. εἰ δὲ μὴ τοῦτό εἰσιν, ὃ ἐκεῖνός ἐστιν, αὐτὸ τοῦτο κατὰ φύσιν ἔχει. εἰ δ’ ὑπερορᾶν θέλεις καὶ σεμνύνεις σαυτὸν ὡς οὐ χείρων, πρῶτον μέν, ὅσῳ τις ἄριστος, πρὸς πάντας εὐμενῶς ἔχει [καὶ πρὸς θεοὺς] καὶ πρὸς ἀνθρώπους: ἔπειτα σεμνύνειν δεῖ εἰς μέτρον μετὰ οὐκ ἀγροικίας ἐπὶ τοσοῦτον ἰόντα, ἐφ̓ ὅσον ἡ φύσις δύναται ἡμῶν ἀνιέναι, τοῖς δ’ ἄλλοις νομίζειν εἶναι χώραν παρὰ τῷ θεῷ καὶ μὴ αὑτὸν μόνον μετ’ ἐκεῖνον τάξαντα ὥσπερ ὀνείρασι πέτεσθαι ἀποστεροῦντα ἑαυτὸν καθ̓ ὅσον ἐστὶ δυνατὸν ψυχῇ ἀνθρώπου θεῷ γενέσθαι: δύναται δὲ εἰς ὅσον νοῦς ἄγει: τὸ δὲ ὑπὲρ νοῦν ἤδη ἐστὶν ἔξω νοῦ πεσεῖν. πείθονται δὲ ἄνθρωποι ἀνόητοι τοῖς τοιούτοις τῶν λόγων ἐξαίφνης ἀκούοντες ὡς σὺ ἔσῃ βελτίων ἁπάντων οὐ μόνον ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ θεῶν: πολλὴ γὰρ ἐν ἀνθρώποις ἡ αὐθάδεια, καὶ ὁ πρότερον ταπεινὸς καὶ μέτριος καὶ ἰδιώτης ἀνὴρ εἰ ἀκούσειε: σὺ εἶ θεοῦ παῖς, οἱ δ’ ἄλλοι, οὓς ἐθαύμαζες, οὐ [θεῶν] παῖδες οὐδὲ [θεῖα] ἃ τιμῶσιν ἐκ πατέρων λαβόντες, σὺ δὲ κρείττων καὶ τοῦ οὐρανοῦ οὐδὲν πονήσας […] εἶτα καὶ συνεπηχοῦσιν ἄλλοι. οἷον εἰ ἐν πλείστοις ἀριθμεῖν οὐκ εἰδόσιν ἀριθμεῖν οὐκ εἰδὼς πήχεων χιλίων εἶναι ἀκούοι, τί ἂν ἢ χιλιόπηχυς εἶναι νομίζοι, τοὺς [δ’] ἄλλους πενταπήχεις [εἰ πενταπήχεις] εἶναι ἀκούοι, μόνον δὲ φαντάζοιτο ὡς τὰ χίλια ἀριθμὸς μέγας; εἶτ̓ ἐπὶ τούτοις ὑμῶν προνοεῖ ὁ θεός, τοῦ δὲ κόσμου παντὸς ἐν ᾧ καὶ αὐτοὶ διὰ τί ἀμελεῖ; εἰ μὲν γάρ, ὅτι οὐ σχολὴ αὐτῷ πρὸς αὐτὸν βλέπειν οὐδὲ θέμις αὐτῷ, πρὸς τὸ κάτω καὶ πρὸς αὐτοὺς βλέπων διὰ τί: οὐκ ἔξω βλέπει καὶ πρὸς τὸν κόσμον δὲ βλέπει ἐν ᾧ εἰσιν; εἰ δὲ μὴ ἔξω, ἵνα μὴ τὸν κόσμον ἐφορᾷ, οὐδὲ αὐτοὺς βλέπει. ἀλλ’ οὐδὲν δέονται αὐτοῦ: ἀλλ’ ὁ κόσμος δεῖται καὶ οἶδε τὴν τάξιν αὑτοῦ καὶ οἱ ἐν αὐτῷ ὅπως ἐν αὐτῷ καὶ ὅπως ἐκεῖ, καὶ ἀνδρῶν οἳ ἂν θεῷ ὦσι φίλοι, πρᾴως μὲν τὰ παρὰ τοῦ κόσμου φέροντες, εἴ τι ἐκ τῆς τῶν πάντων φορᾶς ἀναγκαῖον αὐτοῖς συμβαίνει: οὐ γὰρ πρὸς τὸ ἑκάστῳ καταθύμιον, ἀλλὰ πρὸς τὸ πᾶν δεῖ βλέπειν: τιμῶν δὲ ἑκάστους κατ’ ἀξίαν, σπεύδων δ’ ἀεὶ οὗ πάντα σπεύδει τὰ δυνάμενα — πολλὰ δὲ ἔστι τὰ σπεύδοντα ἐκεῖ, καὶ τὰ μὲν τυγχάνοντα μακάρια, τὰ δὲ ὡς δυνατὸν ἔχει τὴν προσήκουσαν αὐτοῖς μοῖραν — οὐχ αὑτῷ μόνῳ διδοὺς τὸ δύνασθαι: οὐ γάρ, εἰ ἐπαγγέλλοιτο ἔχειν, ὃ λέγει τις ἔχει, ἀλλὰ πολλοὶ καὶ εἰδότες, ὅτι μὴ ἔχουσι, λέγουσιν ἔχειν καὶ οἴονται ἔχειν οὐκ ἔχοντες καὶ μόνοι ἔχειν, ὃ αὐτοὶ μόνοι οὐκ ἔχουσιν.

2.9.10Bunların yanında daha birçok şeyi, hatta her şeyi inceleyen kimse, her birinin nasıl olduğunu tek tek göstermek için bol malzeme bulur. Ama bazı dostlarımıza karşı bir çekingenlik duyuyoruz: Bunlar bizimle dost olmadan önce bu öğretiyle karşılaştılar ve nasıl oluyor bilmem, hâlâ ona bağlı kalıyorlar. Gerçi o öğretinin sahipleri de, görüşlerinin inanılır biçimde doğru görünmesini istedikleri için, ya da gerçekten öyle olduğunu sandıkları için, söylediklerini söylemekten çekinmiyorlar. Biz ise bunları onlara değil, dostlarımıza söylüyoruz —onları ikna etme yolunda bir şey kazanılmazdı—; dostlarımız, ispat getirmeyen —nasıl getirsinler?— ama küstahça iddialarda bulunan bu kimselerce rahatsız edilmesin diye söyledik. Eski ve tanrısal adamların güzelce ve hakikate bağlı kalarak söylediklerini kötülemeye cüret edenlere yazıyla karşılık vermenin başka bir yolu da vardı. O şekilde incelemeyi bir kenara bırakmalı; çünkü şimdi söylenenleri iyice kavrayanlar öteki her şeyin nasıl olduğunu da bilebilecekler.

Ama şunu da söyleyip konuyu bırakmalı; çünkü bu, saçmalıkta her şeyi aşar —eğer buna saçmalık demek yetiyorsa—. Psykhē'nin ve bir tür Bilgeliğin aşağı eğildiğini söylüyorlar; ister buna psykhē başlamış olsun, ister böyle bir Bilgelik sebep olmuş olsun, ister ikisinin aynı şey olduğunu kastetsinler. Öteki psykhē'lerin de onunla birlikte indiğini ve Bilgeliğin uzuvları olan bu psykhē'lerin insan bedenleri gibi bedenlere girdiğini söylüyorlar. Öte yandan, bu psykhē'lerin uğruna indikleri o psykhē'nin ise inmediğini, yani eğilmediğini, yalnızca karanlığı aydınlattığını, sonra oradan maddede bir hayalin meydana geldiğini söylüyorlar. Sonra hayalin hayalini burada bir yerde, madde ya da maddelik ya da ne ad vermek istiyorlarsa onun aracılığıyla uyduruyorlar; buna bir ad, şuna başka bir ad veriyor, söylediklerini karanlıkta bırakmak için daha birçok ad sayıyorlar ve kendi deyişleriyle yapıcıyı doğuruyorlar. Onu anasından ayrılmış gösterip kozmosu ondan türetiyor, hayallerin en sonuna kadar götürüyorlar; ki bunu yazan kozmosa doya doya sövebilsin.

2.9.10

πολλὰ μὲν οὖν καὶ ἄλλα, μᾶλλον δὲ πάντα ἄν τις ἐξετάζων ἀφθονίαν ἔχοι ἂν καθ̓ ἕκαστον λόγον δεικνὺς ὡς ἔχει. αἰδὼς γάρ τις ἡμᾶς ἔχει πρός τινας τῶν φίλων, οἳ τούτῳ τῷ λόγῳ ἐντυχόντες πρότερον ἢ ἡμῖν φίλοι γενέσθαι οὐκ οἶδ’ ὅπως ἐπ’ αὐτοῦ μένουσι. καίτοι αὐτοὶ οὐκ ὀκνοῦσι τὰ αὑτῶν ἐθέλοντες δοκεῖν εἶναι ἀληθῆ ἀξιοπίστως ἢ καὶ οἰόμενοι τὰ αὑτῶν οὕτως ἔχειν λέγειν ἃ δὴ λέγουσιν: ἀλλ’ ἡμεῖς πρὸς τοὺς γνωρίμους, οὐ πρὸς αὐτοὺς λέγοντες — πλέον γὰρ οὐδὲν ἂν γίγνοιτο πρὸς τὸ πείθειν αὐτούς — ἵνα μὴ πρὸς αὐτῶν ἐνοχλοῖντο οὐκ ἀποδείξεις κομιζόντων — πῶς γάρ; — ἀλλ’ ἀπαυθαδιζομένων, ταῦτα εἰρήκαμεν ἄλλου ὄντος τρόπου, καθ̓ ὃν ἄν τις γράφων ἠμύνατο τοὺς διασύρειν τὰ τῶν παλαιῶν καὶ θείων ἀνδρῶν καλῶς καὶ τῆς ἀληθείας ἐχομένως εἰρημένα τολμῶντας. ἐκείνως μὲν οὖν ἐατέον ἐξετάζειν: καὶ γὰρ τοῖς ταῦτα ἀκριβῶς λαβοῦσι τὰ νῦν εἰρημένα ἔσται καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ὅπως ἔχει εἰδέναι: ἐκεῖνο δὲ εἰπόντα ἐατέον τὸν λόγον, ὃ δὴ καὶ πάντα ὑπερβέβληκεν ἀτοπίᾳ, εἰ δεῖ ἀτοπίαν τοῦτο λέγειν. ψυχὴν γὰρ εἰπόντες νεῦσαι κάτω καὶ σοφίαν τινά, εἴτε τῆς ψυχῆς ἀρξάσης, εἴτε τῇ τοιαύτῃ αἰτίας γενομένης σοφίας, εἴτε ἄμφω ταὐτὸν θέλοντες εἶναι, τὰς μὲν ἄλλας ψυχὰς συγκατεληλυθέναι λέγοντες καὶ μέλη τῆς σοφίας ταύτας μὲν ἐνδῦναι λέγουσι σώματα, οἷον τὰ τῶν ἀνθρώπων, ἧς δὲ χάριν καὶ αὐταὶ κατῆλθον, ἐκείνην λέγουσι πάλιν αὖ μὴ κατελθεῖν, οἷον μὴ νεῦσαι, ἀλλ’ ἐλλάμψαι μόνον τὸ σκότος, εἶτ̓ ἐκεῖθεν εἴδωλον ἐν τῇ ὕλῃ γεγονέναι. εἶτα τοῦ εἰδώλου εἴδωλον πλάσαντες ἐνταῦθά που δἰ ὕλης ἢ ὑλότητος ἢ ὅ τι ὀνομάζειν θέλουσι, τὸ μὲν ἄλλο, τὸ δὲ ἄλλο λέγοντες, καὶ πολλὰ ἄλλα ὀνόματα εἰπόντες οὗ λέγουσιν εἰς ἐπισκότησιν, τὸν λεγόμενον παῤ αὐτοῖς, δημιουργὸν γεννῶσι καὶ ἀποστάντα τῆς μητρὸς ποιήσαντες τὸν κόσμον παῤ αὐτοῦ ἄγουσιν ἐπ’ ἔσχατα εἰδώλων, ἵνα σφόδρα λοιδορήσηται ὁ τοῦτο γράψας.

2.9.11Önce şu: Eğer inmediyse de karanlığı aydınlattıysa, eğildiği nasıl doğru olarak söylenebilir? Ondan ışık gibi bir şey aktı diye onun eğildiğini söylemek yerinde değildir; meğerki karanlık aşağıda bir yerde bulunuyor olsun da psykhē mekânca ona gelip yaklaşarak onu aydınlatmış olsun. Eğer kendi yerinde kalarak, bunun için hiçbir şey yapmadan aydınlattıysa, neden yalnız o aydınlattı da varolanlar arasında ondan daha güçlü olanlar aydınlatmadı? Bir kozmos tasarısı edindiği için bu tasarıdan hareketle aydınlatabildiyse, neden aydınlatırken hemen kozmosu da yapmadı da hayallerin doğuşunu bekledi? Sonra kozmosun tasarısı, yani onların "yabancı toprak" dedikleri şey, kendi söyledikleri gibi daha üstün varlıklarca meydana getirildiği hâlde, onu yapanları eğilmeye sürüklemedi. Sonra aydınlatılmış madde nasıl olur da cisimlerin tabiatını değil, psykhē'ye ait hayaller meydana getirir? Psykhē'nin hayalinin karanlığa ya da maddeye hiç ihtiyacı olmaz; meydana gelirse, onu yapanı izler ve ona bağlı kalır.

Sonra bu hayal bir ousia mıdır, yoksa onların dediği gibi bir "düşünce" midir? Ousia ise, kaynaklandığı şeyden farkı nedir? Psykhē'nin başka bir eidos'u ise ve o psykhē akıl sahibiyse, bu belki bitkisel ve doğurucu psykhē'dir. Böyleyse, saygı görmek için yaptığı nasıl söylenebilir, kibir ve cüretle yaptığı nasıl söylenebilir? Genel olarak hayal gücüyle, hele düşünüp taşınarak yapma ortadan kalkmış olur. Hem maddeden ve hayalden onu yapanı ayrıca meydana getirmeye ne gerek vardı? Bir "düşünce" ise, önce bu adın nereden geldiğini belirtmek gerek; sonra, düşünceye yapma gücü vermedikçe o nasıl var olur? Hem bu uydurmanın yanında yaratış nasıl olur? Önce şunu yaptı, ondan sonra başka bir şeyi [...]; ama keyiflerine göre konuşuyorlar. Neden önce ateş?

2.9.11

πρῶτον μὲν οὖν, εἰ μὴ κατῆλθεν, ἀλλ’ ἐνέλαμψε τὸ σκότος, πῶς ἂν ὀρθῶς λέγοιτο νενευκέναι; οὐ γάρ, εἴ τι παῤ αὐτῆς ἔρρευσεν οἷον φῶς, ἤδη νενευκέναι αὐτὴν λέγειν προσήκει: εἰ μή που τὸ μὲν ἔκειτό που ἐν τῷ κάτω, ἡ δὲ ἦλθε τοπικῶς πρὸς αὐτὸ καὶ ἐγγὺς γενομένη ἐνέλαμψεν. εἰ δ’ ἐφ̓ αὑτῆς μένουσα ἐνέλαμψε μηδὲν εἰς τοῦτο ἐργασαμένη, διὰ τί μόνη αὐτὴ ἐνέλαμψεν, ἀλλ’ οὐ τὰ δυνατώτερα αὐτῆς ἐν τοῖς οὖσιν; εἰ δὲ τῷ λογισμὸν λαβεῖν αὐτὴ κόσμου ἠδυνήθη ἐλλάμψαι ἐκ τοῦ λογισμοῦ, διὰ τί οὐχ ἅμα ἐλλάμψασα καὶ κόσμον ἐποίησεν, ἀλλ’ ἔμεινε τὴν τῶν εἰδώλων γένεσιν; ἔπειτα καὶ ὁ λογισμὸς ὁ τοῦ κόσμου, ἡ γῆ αὐτοῖς ἡ ξένη λεγομένη γενομένη ὑπὸ τῶν μειζόνων, ὡς λέγουσιν αὐτοί, οὐ κατήγαγεν εἰς νεῦσιν τοὺς ποιήσαντας. ἔπειτα πῶς ἡ ὕλη φωτισθεῖσα εἴδωλα ψυχικὰ ποιεῖ, ἀλλ’ οὐ σωμάτων φύσιν; ψυχῆς δὲ εἴδωλον οὐδὲν ἂν δέοιτο σκότους ἢ ὕλης, ἀλλὰ γενόμενον, εἰ γίνεται, παρακολουθοῖ ἂν τῷ ποιήσαντι καὶ συνηρτημένον ἔσται. ἔπειτα πότερον οὐσία τοῦτο ἤ, ὥς φασιν, ἐννόημα; εἰ μὲν γὰρ οὐσία, τίς ἡ διαφορὰ πρὸς τὸ ἀφ̓ οὗ; εἰ δ’ ἄλλο εἶδος ψυχῆς, εἰ ἐκείνη λογική, τάχα ἂν φυτικὴ καὶ γεννητικὴ αὕτη: εἰ δὲ τοῦτο, πῶς ἂν ἔτι, ἵνα τιμῷτο, καὶ πῶς δἰ ἀλαζονείαν καὶ τόλμαν ἐποίει; καὶ ὅλως τὸ διὰ φαντασίας καὶ ἔτι μᾶλλον τὸ λογίζεσθαι ἀνῄρηται. τί δ’ ἔτι ἔδει ἐμποιεῖν ἐξ ὕλης καὶ εἰδώλου τὸν ποιήσαντα; εἰ δ’ ἐννόημα, πρῶτον τὸ ὄνομα ἐπισημαντέον ὅθεν: ἔπειτα πῶς ἐστιν, εἰ μὴ τῷ ἐννοήματι δώσει τὸ ποιεῖν; ἀλλὰ πρὸς τῷ πλάσματι πῶς ἡ ποίησις; [ἢ ποιῆσαι] τουτὶ μὲν πρῶτον, ἄλλο δὲ μετ’ ἐκεῖνο […] ἀλλ’ ὡς ἐπ’ ἐξουσίας λέγοντες. διὰ τί δὲ πρῶτον πῦρ;

2.9.12Hem daha yeni meydana gelmişken işe nasıl girişir? Gördüklerini hatırlayarak mı? Ama ne kendisi ne de ona yakıştırdıkları ana, bir şey görebilecekleri bir yerde hiç bulunmadı. Sonra şu şaşılacak bir şey değil mi: Kendileri buraya psykhē hayalleri olarak değil, gerçek psykhē'ler olarak geldikleri hâlde, aralarından ancak bir ikisi, o da güç bela, kozmostan kopabiliyor ve hatırlamaya ulaşarak bir zamanlar gördüklerini zorla anımsayabiliyor. Oysa bu hayal, onların dediği gibi soluk da olsa, daha yeni meydana gelmişken o şeyleri düşünebilmiş; hatta anası da, maddî bir hayal olduğu hâlde, düşünebilmiş. Yalnız onları düşünüp o kozmostan hareketle bir kozmos kavramı edinmekle kalmamış, bir kozmosun nelerden meydana gelebileceğini de öğrenmiş! Önce ateşi yapması gerektiğini nereden düşündü? Neden başka bir şeyi değil? Ateşi düşünerek ateşi yapabildiyse, kozmosu düşündüğünde —önce bütünü düşünmesi gerekirdi— neden kozmosu bir anda yapmadı? Çünkü öteki şeyler de bu düşüncenin içinde bulunuyordu. Kesinlikle tekhnē'lerin yaptığı gibi değil, daha çok tabiatın yaptığı gibi yapacaktı; çünkü tekhnē'ler tabiattan ve kozmostan sonra gelir. Nitekim şimdi de tabiatların meydana getirdiği tek tek şeyler önce ateş, sonra öteki unsurlar tek tek, sonra da bunların karışımı olarak meydana gelmez; ay kanı üzerinde bütün canlıyı biçimlendiren bir kuşatma ve çizim vardır. Neden orada da madde, içinde toprağın, ateşin ve ötekilerin bulunduğu bir kozmos kalıbıyla çevrelenip biçimlenmesin? Ama belki kendileri olsalar kozmosu böyle yaparlardı, çünkü daha gerçek bir psykhē'ye sahipler; o ise böyle yapmayı bilmiyordu!

Oysa göğün büyüklüğünü, daha doğrusu bu kadar büyük olacağını, burçların eğikliğini, onların altındakilerin dönüşünü ve yeryüzünü, neden böyle olduklarının sebeplerini söyleyebilecek biçimde önceden görmek bir hayalin işi değildi; bu, mutlaka en iyi olanlardan gelen bir kuvvenin işiydi. Bunu kendileri de istemeyerek kabul ediyorlar; çünkü karanlığa yönelen aydınlatma incelendiğinde, onları kozmosun gerçek sebeplerini kabul etmeye götürecektir. Mutlaka gerekmeseydi neden aydınlatsın? Bu, ya tabiata uygun ya da tabiata aykırı bir zorunluluktur. Tabiata uygunsa, hep böyledir. Tabiata aykırıysa, tabiata aykırılık oradakilerde de bulunacak, kötülükler bu kozmostan önce var olacak, kötülüklerin sebebi kozmos değil oradakiler olacak, psykhē'ye de kötülükler buradan değil, ondan buraya gelmiş olacak; böylece akıl yürütme kozmosu ilk şeylere bağlamaya varacaktır. Böyleyse madde de oradan ortaya çıkmıştır. Çünkü eğilen psykhē, derler, zaten var olan karanlığı gördü ve aydınlattı. O hâlde karanlık nereden geldi? Eğilen psykhē'nin onu yaptığını söylerlerse, açıktır ki eğilebileceği bir yer yoktu; eğilmenin sebebi de karanlık değil, psykhē'nin tabiatının kendisiydi. Bu ise önceden gelen zorunluluklarla aynı şeydir; öyle ki sebep yine ilk şeylere varır.

2.9.12

καὶ ἄρτι γενόμενον πῶς ἐπιχειρεῖ; [ἢ] μνήμῃ ὧν εἶδεν; ἀλλ’ ὅλως οὐκ ἦν, ἵνα ἂν καὶ εἶδεν, οὔτε αὐτὸς οὔτε ἡ μήτηρ, ἣν διδόασιν αὐτῷ. εἶτα πῶς οὐ θαυμαστὸν αὐτοὺς μὲν οὐκ εἴδωλα ψυχῶν ἐνθάδε ἐλθόντας, ἀλλ’ ἀληθινὰς ψυχάς, μόλις καὶ ἀγαπητῶς ἕνα ἢ δύο αὐτῶν ἐκ τοῦ κόσμου κινηθῆναι [καὶ] ἐλθόντας εἰς ἀνάμνησιν μόλις ἀναπόλησιν λαβεῖν ὧν ποτε εἶδον, τὸ δὲ εἴδωλον τοῦτο, εἰ καὶ ἀμυδρῶς, ὡς λέγουσιν, ἀλλ’ οὖν ἄρτι γενόμενον ἐνθυμηθῆναι ἐκεῖνα, ἢ καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, εἴδωλον ὑλικόν, καὶ μὴ μόνον ἐνθυμηθῆναι ἐκεῖνα καὶ κόσμου λαβεῖν ἔννοιαν [ἐκ] κόσμου ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ μαθεῖν ἐξ ὧν ἂν γένοιτο; πόθεν δὴ καὶ πρῶτον πῦρ ποιῆσαι οἰηθέντα δεῖν τοῦτο πρῶτον; διὰ τί γὰρ οὐκ ἄλλο; ἀλλ’ εἰ ἐδύνατο ποιεῖν ἐνθυμηθεὶς πῦρ, διὰ τί ἐνθυμηθεὶς κόσμον — πρῶτον γὰρ ἔδει ἐνθυμηθῆναι τὸ ὅλον — οὐ κόσμον ἀθρόως ἐποίει; ἐμπεριείχετο γὰρ κἀκεῖνα ἐν τῇ ἐνθυμήσει. φυσικώτερον γὰρ πάντως, ἀλλ’ οὐχ ὡς αἱ τέχναι ἐποίει: ὕστεραι γὰρ τῆς φύσεως καὶ τοῦ κόσμου αἱ τέχναι. ἐπεὶ καὶ νῦν καὶ τὰ κατὰ μέρος γινόμενα ὑπὸ τῶν φύσεων οὐ πρῶτον πῦρ, εἶθ̓ ἕκαστον, εἶτα φύρασις τούτων, ἀλλὰ περιβολὴ καὶ περιγραφὴ τυποῦσα ἐπὶ τοῖς καταμηνίοις παντὸς τοῦ ζῴου. διὰ τί οὖν οὐ κἀκεῖ ἡ ὕλη περιεγράφετο τύπῳ κόσμου, ἐν ᾧ τύπῳ καὶ γῆ καὶ πῦρ καὶ τὰ ἄλλα; ἀλλ’ ἴσως αὐτοὶ οὕτω κόσμον ἐποίησαν ἂν ὡς ἀληθεστέρᾳ ψυχῇ χρώμενοι, ἐκεῖνος δὲ οὕτως ἠγνόει ποιῆσαι. καίτοι προιδεῖν καὶ μέγεθος οὐρανοῦ, μᾶλλον δὲ τοσοῦτον εἶναι, καὶ λόξωσιν τῶν ζῳδίων καὶ τῶν ὑπ’ αὐτὸν τὴν φορὰν καὶ τὴν γῆν οὕτως, ὡς ἔχειν εἰπεῖν αἰτίας δἰ ἃς οὕτως, οὐκ εἰδώλου ἦν, ἀλλὰ πάντως ἀπὸ τῶν ἀρίστων τῆς δυνάμεως ἐλθούσης: ὃ καὶ αὐτοὶ ἄκοντες ὁμολογοῦσιν. ἡ γὰρ ἔλλαμψις ἡ εἰς τὸ σκότος ἐξετασθεῖσα ποιήσει ὁμολογεῖν τὰς ἀληθεῖς τοῦ κόσμου αἰτίας. τί γὰρ ἐλλάμπειν ἔδει, εἰ μὴ πάντως ἔδει; ἢ γὰρ κατὰ φύσιν ἢ παρὰ φύσιν ἀνάγκη. ἀλλ’ εἰ μὲν κατὰ φύσιν, ἀεὶ οὕτως: εἰ δὲ παρὰ φύσιν, καὶ ἐν τοῖς ἐκεῖ ἔσται τὸ παρὰ φύσιν, καὶ τὰ κακὰ πρὸ τοῦ κόσμου τοῦδε, καὶ οὐχ ὁ κόσμος αἴτιος τῶν κακῶν, ἀλλὰ τἀκεῖ τούτῳ, καὶ τῇ ψυχῇ οὐκ ἐντεῦθεν, ἀλλὰ παῤ αὐτῆς ἐνταῦθα: καὶ ἥξει ὁ λόγος ἀναφέρων τὸν κόσμον ἐπὶ τὰ πρῶτα. εἰ δὲ δή, καὶ ἡ ὕλη, ὅθεν ἐφάνη. ἡ γὰρ ψυχὴ ἡ νεύσασα ἤδη ὂν τὸ σκότος, φασίν, εἶδε καὶ κατέλαμψε. πόθεν οὖν τοῦτο; εἰ δ’ αὐτὴν φήσουσι ποιῆσαι νεύσασαν, οὐκ ἦν δηλονότι ὅπου ἂν ἔνευσεν, οὐδ’ αὖ τὸ σκότος αἴτιον τῆς νεύσεως, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ψυχῆς φύσις. τοῦτο δὲ ταὐτὸν ταῖς προηγησαμέναις ἀνάγκαις: ὥστε ἐπὶ τὰ πρῶτα ἡ αἰτία.

2.9.13Öyleyse kozmosun tabiatını kınayan kimse ne yaptığını, bu cüretinin onu nereye götürdüğünü bilmiyor. Bunun sebebi, birinci, ikinci, üçüncü şeylerin ve en sona kadar hep birbirini izleyenlerin sırasını bilmemeleridir. İlk şeylerden daha aşağı olanlara sövmemek, her şeyin tabiatına yumuşaklıkla razı olmak, kendisinin ilk şeylere doğru koşması gerektiğini bilmiyorlar. Kozmosun kürelerinde var sandıkları korkunç şeylerin trajedisine son vermeliler; o küreler ki "her şeyi onlar için tatlı kılar". Bu kürelerde korkunç ne var ki logos'tan habersiz, terbiyeli ve ahenkli bir bilgiyi hiç işitmemiş olanları korkutsunlar? Cisimleri ateşten diye korkmamalı; çünkü bütüne ve yeryüzüne ölçülü bir oranla bağlıdırlar. Onların psykhē'lerine bakmalı; kendileri de elbette psykhē'leri sayesinde değerli olduklarını iddia ediyorlar. Üstelik onların cisimleri de büyüklük ve güzellikte üstündür; tabiata uygun meydana gelen şeylere yardım eder, onlarla birlikte iş görürler; ilk şeyler var oldukça bu şeyler de hiç meydana gelmemezlik edemez. Bütünü tamamlarlar ve bütünün büyük parçalarıdırlar. İnsanlar öteki canlılara göre değerli bir şeyse, bunlar çok daha değerlidir; evrende zorbalık etmek için değil, ona düzen ve nizam vermek için bulunurlar.

Onlardan geldiği söylenen şeyleri ise gelecek olanların işaretleri saymalı. Meydana gelen şeylerin birbirinden farklı olmasının sebepleri talihler —çünkü herkesin başına aynı şeylerin gelmesi mümkün değildi—, doğum anları, birbirinden çok uzak yerler ve psykhē'lerin durumlarıdır. Yine herkesin iyi olmasını istememeli, bu mümkün olmadığı için de hemen kınamaya kalkmamalı; çünkü bu, yine buradakilerin oradakilerden hiç farklı olmamasını istemek demektir. Kötülüğü de phronēsis bakımından daha eksik olmaktan, daha az iyi olmaktan, hep daha küçüğe doğru gitmekten başka bir şey saymamalı. Yoksa biri tabiata, his olmadığı için kötü diyebilir; hisseden yetiye de logos olmadığı için kötü diyebilir. Öyle değilse, orada da kötülükler bulunduğunu söylemek zorunda kalacaklar; çünkü orada da psykhē nous'tan aşağıdır, nous da başka bir şeyden daha azdır.

2.9.13

ὁ ἄρα μεμφόμενος τῇ τοῦ κόσμου φύσει οὐκ οἶδεν ὅ τι ποιεῖ, οὐδ’ ὅποι τὸ θράσος αὐτοῦ τοῦτο χωρεῖ. τοῦτο δέ, ὅτι οὐκ ἴσασι τάξιν ἐφεξῆς πρώτων καὶ δευτέρων καὶ τρίτων καὶ ἀεὶ μέχρι τῶν ἐσχάτων, καὶ ὡς οὐ λοιδορητέον τοῖς χείροσι τῶν πρώτων, ἀλλὰ πρᾴως συγχωρητέον τῇ πάντων φύσει αὐτὸν θέοντα πρὸς τὰ πρῶτα παυσάμενον τῆς τραγῳδίας τῶν φοβερῶν, ὡς οἴονται, ἐν ταῖς τοῦ κόσμου σφαίραις, αἳ δὴ πάντα μείλιχα τεύχουσιν αὐτοῖς: τί γὰρ φοβερὸν ἔχουσιν αὗται, ὡς φοβοῦσι τοὺς ἀπείρους λόγων καὶ πεπαιδευμένης ἀνηκόους καὶ ἐμμελοῦς γνώσεως; οὐ γάρ, εἰ πύρινα τὰ σώματα αὐτῶν, φοβεῖσθαι δεῖ συμμέτρως πρὸς τὸ πᾶν καὶ πρὸς τὴν γῆν ἔχοντα, εἰς δὲ τὰς ψυχὰς αὐτῶν βλέπειν, αἷς καὶ αὐτοὶ δήπουθεν ἀξιοῦσι τίμιοι εἶναι. καίτοι καὶ τὰ σώματα αὐτῶν μεγέθει καὶ κάλλει διαφέροντα συμπράττοντα καὶ συνενεργοῦντα τοῖς κατὰ φύσιν γιγνομένοις, ἃ οὐκ ἂν οὐ γένοιτό ποτε ἔστ̓ ἂν ᾖ τὰ πρῶτα, συμπληροῦντα δὲ τὸ πᾶν καὶ μεγάλα μέρη ὄντα τοῦ παντός. εἰ δὲ ἄνθρωποι τίμιόν τι παῤ ἄλλα ζῷα, πολλῷ μᾶλλον ταῦτα οὐ τυραννίδος ἕνεκα ἐν τῷ παντὶ ὄντα, ἀλλὰ κόσμον καὶ τάξιν παρέχοντα. ἃ δὲ λέγεται γίνεσθαι παῤ αὐτῶν σημεῖα νομίζειν τῶν ἐσομένων εἶναι, γίνεσθαι δὲ τὰ γινόμενα διάφορα καὶ τύχαις — οὐ γὰρ οἷόν τε ἦν ταὐτὰ περὶ ἑκάστους συμβαίνειν — καὶ καιροῖς γενέσεων καὶ τόποις πλεῖστον ἀφεστηκόσι καὶ διαθέσεσι ψυχῶν. καὶ οὐκ ἀπαιτητέον πάλιν ἀγαθοὺς πάντας, οὐδ’ ὅτι μὴ τοῦτο δυνατόν, μέμφεσθαι προχείρως [προσήκει] πάλιν ἀξιοῦσι μηδὲν διαφέρειν ταῦτα ἐκείνων, τό τε κακὸν μὴ νομίζειν ἄλλο τι ἢ τὸ ἐνδεέστερον εἰς φρόνησιν καὶ ἔλαττον ἀγαθὸν καὶ ἀεὶ πρὸς τὸ σμικρότερον: οἷον εἴ τις τὴν φύσιν κακὸν λέγοι, ὅτι μὴ αἴσθησίς ἐστι, καὶ τὸ αἰσθητικόν, ὅτι μὴ λόγος. εἰ δὲ μή, κἀκεῖ τὰ κακὰ ἀναγκασθήσονται λέγειν εἶναι: καὶ γὰρ ἐκεῖ ψυχὴ χεῖρον νοῦ καὶ οὗτος ἄλλου ἔλαττον.

2.9.14Ama en çok da kendileri oradakileri başka bir yoldan lekeliyorlar. Büyülü sözler yazıp bunları oradakilere, yalnız psykhē'ye değil daha yukarıdakilere de seslenir gibi söylediklerinde ne yapmış oluyorlar? Oradakilerin sihirlere, efsunlara, ikna çabalarına kapıldığını, söze itaat edip güdüldüğünü söylemiş olmuyorlar mı? Hem de bizden biri belli sözleri belli şekilde —ezgileri, sesleri, üflemeleri, ıslıklı sesleri ve büyü yapmak için orada yazılı olan daha ne varsa— söylemekte daha ustaysa! Bunu söylemek istemiyorlarsa, cisimsiz şeyler seslerle nasıl etkilenebilir? Böylece sözlerini daha saygın göstermeye çalıştıkları şeylerle, farkına varmadan oradakilerin saygınlığını ellerinden alıyorlar.

Hastalıklardan arındıklarını söylerken, bunun itidal ve düzenli bir yaşayışla olduğunu söyleselerdi, filozofların söylediği gibi doğru söylemiş olurlardı. Ama şimdi hastalıkların daimōn'lar olduğunu varsayıyor, bunları sözle kovabildiklerini iddia ediyor ve bunu vaat ediyorlar. Böylece büyücülerin güçlerine hayran olan çoğunluğun gözünde daha saygın görünebilirler; ama aklı başında olanları, hastalıkların sebeplerinin yorgunluk, aşırı doluluk, eksiklik, çürüme ve genel olarak başlangıcını dışarıdan ya da içeriden alan değişmeler olmadığına inandıramazlar. Tedaviler de bunu gösterir: Bağırsak boşalınca ya da bir ilaç verilince hastalık aşağıdan dışarı çıkar; kan alınınca da öyle olur; perhiz de iyileştirir. Yoksa daimōn acıktığı ve ilaç onu erittiği için mi? Bazen bir anda çıkıp gittiği, bazen de içeride kaldığı için mi? İçeride kalıyorsa, o içerideyken insan neden artık hasta değil? Çıktıysa neden çıktı? Neye uğradı? Hastalıkla beslendiği için mi? O hâlde hastalık daimōn'dan başka bir şeymiş. Sonra, hiçbir sebep yokken içeri giriyorsa, insan neden hep hasta değil? Bir sebep ortaya çıktığında giriyorsa, hastalanmak için daimōn'a ne gerek var? Çünkü sebep, ateşi meydana getirmeye kendi başına yeter. Sebep ortaya çıkar çıkmaz daimōn'un, sanki hazır bekliyormuş gibi, hemen sebebin yanında belirmesi de gülünçtür. Ama bunları nasıl ve ne için söyledikleri açıktır; bu daimōn'lardan söz etmemizin bir sebebi de buydu.

Geri kalanını okurken incelemeyi ve her yerde şunu görmeyi size bırakıyorum: Bizim peşinden gittiğimiz felsefe türü, öteki bütün iyiliklerin yanında, saf bir düşünüşle birlikte karakter sadeliğini de gösterir; kibri değil vakarı arar; cesareti logos'la birlikte, büyük bir güven, ihtiyat ve son derece geniş bir ileri görüşlülükle taşır. Öteki şeyleri bununla karşılaştırmalısınız. Ötekilerin öğretisi ise her bakımdan bunun tam tersi olarak kurulmuştur; onlar hakkında daha fazla söz etmek bize yakışmaz.

2.9.14

μάλιστα δὲ αὐτοὶ καὶ ἄλλως ποιοῦσιν οὐκ ἀκήρατα τὰ ἐκεῖ. ὅταν γὰρ ἐπαοιδὰς γράφωσιν ὡς πρὸς ἐκεῖνα λέγοντες, οὐ μόνον τὴν ψυχήν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἐπάνω, τί ποιοῦσιν ἢ γοητείας καὶ θέλξεις καὶ πείσεις λέγουσι καὶ λόγῳ ὑπακούειν καὶ ἄγεσθαι, εἴ τις ἡμῶν τεχνικώτερος εἰπεῖν ταδὶ καὶ οὑτωσὶ μέλη καὶ ἤχους καὶ προσπνεύσεις καὶ σιγμοὺς τῆς φωνῆς καὶ τὰ ἄλλα, ὅσα ἐκεῖ μαγεύειν γέγραπται. εἰ δὲ μὴ βούλονται τοῦτο λέγειν, ἀλλὰ πῶς φωναῖς τὰ ἀσώματα; ὥστε οἷς σεμνοτέρους αὑτῶν τοὺς λόγους ποιοῦσι φαίνεσθαι, τούτοις λελήθασιν αὑτοὺς τὸ σεμνὸν ἐκείνων ἀφαιρούμενοι. καθαίρεσθαι δὲ νόσων λέγοντες αὑτοὺς λέγοντες μὲν ἂν σωφροσύνῃ καὶ κοσμίᾳ διαίτῃ ἔλεγον ἂν ὀρθῶς, καθάπερ οἱ φιλόσοφοι λέγουσι: νῦν δὲ ὑποστησάμενοι τὰς νόσους δαιμόνια εἶναι καὶ ταῦτα ἐξαιρεῖν λόγῳ φάσκοντες δύνασθαι καὶ ἐπαγγελλόμενοι σεμνότεροι μὲν ἂν εἶναι δόξαιεν παρὰ τοῖς πολλοῖς, οἳ τὰς παρὰ τοῖς μάγοις δυνάμεις θαυμάζουσι, τοὺς μέντοι εὖ φρονοῦντας οὐκ ἂν πείθοιεν, ὡς οὐχ αἱ νόσοι τὰς αἰτίας ἔχουσιν ἢ καμάτοις ἢ πλησμοναῖς ἢ ἐνδείαις ἢ σήψεσι καὶ ὅλως μεταβολαῖς ἢ ἔξωθεν τὴν ἀρχὴν ἢ ἔνδοθεν λαβούσαις. δηλοῦς δὲ καὶ αἱ θεραπεῖαι αὐτῶν. γαστρὸς γὰρ ῥυείσης ἢ φαρμάκου δοθέντος διεχώρησε κάτω εἰς τὸ ἔξω τὸ νόσημα καὶ αἵματος ἀφῃρημένου, καὶ ἔνδεια δὲ ἰάσατο, ἢ πεινήσαντος τοῦ δαιμονίου καὶ τοῦ φαρμάκου ποιήσαντος τήκεσθαι, ποτὲ δὲ ἀθρόως ἐξελθόντος, ἢ μένοντος ἔνδον. ἀλλ’ εἰ μὲν ἔτι μένοντος, πῶς ἔνδον ὄντος οὐ νοσεῖ ἔτι; εἰ δὲ ἐξελήλυθε, διὰ τί; τί γὰρ αὐτὸ πέπονθεν; ἢ ὅτι ἐτρέφετο ὑπὸ τῆς νόσου. ἦν ἄρα ἡ νόσος ἑτέρα οὖσα τοῦ δαίμονος. ἔπειτα, εἰ οὐδενὸς ὄντος αἰτίου εἴσεισι, διὰ τί οὐκ ἀεὶ νοσεῖ; εἰ δὲ γενομένου αἰτίου, τί δεῖ τοῦ δαίμονος πρὸς τὸ νοσεῖν; τὸ γὰρ αἴτιον τὸν πυρετὸν αὔταρκές ἐστιν ἐργάσασθαι. γελοῖον δὲ τὸ ἅμα τὸ αἴτιον γενέσθαι καὶ εὐθέως ὥσπερ παρυποστῆναι τῷ αἰτίῳ τὸ δαιμόνιον ἕτοιμον ὄν. ἀλλὰ γάρ, ὅπως καὶ ταῦτα εἴρηται αὐτοῖς καὶ ὅτου χάριν, δῆλον: τούτου γὰρ ἕνεκα οὐκ ἧττον καὶ τούτων τῶν δαιμονίων ἐμνήσθημεν. τὰ δ’ ἄλλα ὑμῖν καταλείπω ἀναγινώσκουσιν ἐπισκοπεῖσθαι καὶ θεωρεῖν ἐκεῖνο πανταχοῦ, ὡς τὸ μὲν παῤ ἡμῶν εἶδος φιλοσοφίας μεταδιωκόμενον πρὸς τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀγαθοῖς καὶ τὴν ἁπλότητα τοῦ ἤθους μετὰ τοῦ φρονεῖν καθαρῶς ἐνδείκνυται, τὸ σεμνόν, οὐ τὸ αὔθαδες μεταδιώκουσαν, τὸ θαρραλέον μετὰ λόγου καὶ μετὰ ἀσφαλείας πολλῆς καὶ εὐλαβείας καὶ πλείστης περιωπῆς ἔχουσαν: τὰ δὲ ἄλλα τῷ τοιούτῳ παραβάλλειν. τὸ δὲ παρὰ τῶν ἄλλων ἐναντιώτατα κατεσκευάσθαι διὰ πάντων, οὐδὲν γὰρ ἂν πλέον περὶ αὐτῶν λέγειν ἡμῖν ἂν πρέποι.

2.9.15Ama en çok gözden kaçırmamamız gereken şudur: Bu sözler, onları dinleyip kozmosu ve içindekileri küçümsemeye ikna olanların psykhē'lerinde ne yapıyor? Gayeye ulaşmak için iki yol vardır: Biri bedenin hazzını gaye sayar, öteki güzeli ve aretē'yi seçer; ikincisini seçenlerin isteği tanrıdan gelir ve tanrıya bağlanır —bunun nasıl olduğu başka yerde incelenmeli—. Epikuros inayeti ortadan kaldırarak geriye kalanın, hazzın ve haz almanın peşinden gitmeyi öğütler. Bu öğreti ise daha da pervasızca davranıyor: İnayetin sahibini de inayetin kendisini de kınıyor, buradaki bütün kanunları hor görüyor, bütün zamanlar boyunca bulunup geliştirilmiş aretē'yi ve itidali alay konusu yapıyor; öyle ki burada hiçbir güzel şeyin var olduğu görülmesin. Böylece itidali, karakterlere doğuştan yerleşmiş olup logos ve alıştırmayla tamamlanan adaleti ve genel olarak insanın erdemli olmasını sağlayan her şeyi ortadan kaldırdı. Öyle ki onlara geriye haz, kendi çıkarları, başka insanlarla ortak olmayan şeyler ve yalnızca ihtiyaçları kalıyor; meğerki biri tabiatça bu sözlerden üstün olsun. Çünkü buradakilerden hiçbiri onlar için güzel değildir; güzel olan, bir gün peşine düşecekleri başka bir şeydir. Oysa artık bilgiye ulaşmış olanların buradan başlayarak o şeyin peşine düşmeleri, peşine düşerken de önce buradaki şeyleri doğrultmaları gerekirdi; çünkü tanrısal bir tabiattan gelmişlerdir. Güzeli anlamak, bedenin hazzını hor gören o tabiatın işidir. Aretē'den payı olmayanlar ise o şeylere doğru hiç harekete geçmez.

Bunun bir tanığı da şudur: Aretē hakkında hiçbir söz söylemediler, bu konuyu tamamen bir kenara bıraktılar. Aretē'nin ne olduğunu, kaç türlü olduğunu söylemediler; eskilerin sözlerinde incelenmiş olan birçok güzel şeyden söz etmediler; aretē'nin nelerden doğup nasıl edinileceğini, psykhē'nin nasıl iyileştirilip nasıl arındırılacağını söylemediler. "Tanrıya bak" demek, nasıl bakılacağını da öğretmedikçe hiçbir işe yaramaz. Biri şöyle diyebilir: Tanrıya bakmama, ama hiçbir hazdan uzak durmamaya ya da öfkeme hâkim olamamaya ne engel var? "Tanrı" adını aklımda tutup bütün hâllerin pençesinde kalabilir, hiçbirini söküp atmaya çalışmayabilirim. Gayesine doğru ilerleyen ve psykhē'de phronēsis'le birlikte yer eden aretē tanrıyı gösterir; gerçek aretē olmadan anılan "tanrı" ise bir addan ibarettir.

2.9.15

ἐκεῖνο δὲ μάλιστα δεῖ μὴ λανθάνειν ἡμᾶς, τί ποτε ποιοῦσιν οἱ λόγοι οὗτοι εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἀκουόντων καὶ τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ καταφρονεῖν πεισθέντων. δυεῖν γὰρ οὐσῶν αἱρέσεων τοῦ τυχεῖν τοῦ τέλους, μιᾶς μὲν τῆς ἡδονὴν: τὴν τοῦ σώματος τέλος τιθεμένης, ἑτέρας δὲ τῆς τὸ καλὸν καὶ τὴν ἀρετὴν αἱρουμένης, οἷς καὶ ἐκ θεοῦ καὶ εἰς θεὸν ἀνήρτηται ἡ ὄρεξις — πῶς δέ, ἐν ἄλλοις θεωρητέον — ὁ μὲν Ἐπίκουρος τὴν πρόνοιαν ἀναιρῶν τὴν ἡδονὴν καὶ τὸ ἥδεσθαι, ὅπερ ἦν λοιπόν, τοῦτο διώκειν παρακελεύεται: ὁ δὲ λόγος οὗτος ἔτι νεανικώτερον τὸν τῆς προνοίας κύριον καὶ αὐτὴν τὴν πρόνοιαν μεμψάμενος καὶ πάντας νόμους τοὺς ἐνταῦθα ἀτιμάσας καὶ τὴν ἀρετὴν τὴν ἐκ παντὸς τοῦ χρόνου ἀνηυρημένην τό τε σωφρονεῖν τοῦτο ἐν γέλωτι θέμενος, ἵνα μηδὲν καλὸν ἐνταῦθα δὴ ὀφθείη ὑπάρχον, ἀνεῖλε τὸ σωφρονεῖν καὶ τὴν ἐν τοῖς ἤθεσιν ἔμφυτον δικαιοσύνην τὴν τελειουμένην ἐκ λόγου καὶ ἀσκήσεως καὶ ὅλως καθ̓ ἃ σπουδαῖος ἄνθρωπος ἂν γένοιτο. ὥστε αὐτοῖς καταλείπεσθαι τὴν ἡδονὴν καὶ τὸ περὶ αὑτοὺς καὶ τὸ οὐ κοινὸν πρὸς ἄλλους ἀνθρώπους καὶ τὸ τῆς χρείας μόνον, εἰ μή τις τῇ φύσει τῇ αὑτοῦ κρείττων εἴη τῶν λόγων τούτων: τούτων γὰρ οὐδὲν αὐτοῖς καλόν, ἀλλὰ ἄλλο τι, ὅ ποτε μεταδιώξουσι. καίτοι ἐχρῆν τοὺς ἤδη ἐγνωκότας ἐντεῦθεν διώκειν, διώκοντας δὲ πρῶτα κατορθοῦν ταῦτα ἐκ θείας φύσεως ἥκοντας: ἐκείνης γὰρ τῆς φύσεως καλὸν ἐπαίειν [τῆς] τὴν ἡδονὴν τοῦ σώματος ἀτιμαζούσης. οἷς δὲ ἀρετῆς μὴ μέτεστιν, οὐκ ἂν εἶεν τὸ παράπαν κινηθέντες πρὸς ἐκεῖνα. μαρτυρεῖ δὲ αὐτοῖς καὶ τόδε τὸ μηδένα λόγον περὶ ἀρετῆς πεποιῆσθαι, ἐκλελοιπέναι δὲ παντάπασι τὸν περὶ τούτων λόγον, καὶ μήτε τί ἐστιν εἰπεῖν μήτε πόσα μήτε ὅσα τεθεώρηται πολλὰ καὶ καλὰ τοῖς τῶν παλαιῶν λόγοις, μήτε ἐξ ὧν περιέσται καὶ κτήσεται, μήτε ὡς θεραπεύεται ψυχὴ μήτε ὡς καθαίρεται. οὐ γὰρ δὴ τὸ εἰπεῖν ʽβλέπε πρὸς θεόν̓ προὔργου τι ἐργάζεται, ἐὰν μὴ καὶ πῶς βλέψει διδάξῃ. τί γὰρ κωλύει, εἴποι τις ἄν, βλέπειν καὶ μηδεμιᾶς ἀπέχεσθαι ἡδονῆς, ἢ ἀκρατῆ θυμοῦ εἶναι μεμνημένον μὲν ὀνόματος τοῦ θεός, συνεχόμενον δὲ ἅπασι πάθεσι, μηδὲν δὲ αὐτῶν πειρώμενον ἐξαιρεῖν; ἀρετὴ μὲν οὖν εἰς τέλος προιοῦσα καὶ ἐν ψυχῇ ἐγγενομένη μετὰ φρονήσεως θεὸν δείκνυσιν: ἄνευ δὲ ἀρετῆς ἀληθινῆς θεὸς λεγόμενος ὄνομά ἐστιν.

2.9.16Kozmosu, içindeki tanrıları ve öteki güzel şeyleri küçümsemekle de iyi olunmaz. Her kötü insan daha önce de tanrıları küçümseyebilirdi; daha önce kötü olmayan biri de onları küçümseyince, başka her bakımdan kötü olmasa bile, tam bu yüzden kötü olmuş olur. Hem o zaman düşünülürlere gösterdiklerini söyledikleri saygı da duygudaşlıktan yoksun kalır; çünkü bir şeyi seven, sevdiği şeyin bütün akrabalarını da bağrına basar, babasını sevdiği kimselerin çocuklarını da sever. Her psykhē o babanındır. Bu kozmostaki varlıklarda da psykhē'ler vardır; bunlar düşünen, iyi psykhē'lerdir ve oradakilere bizimkilerden çok daha sıkı bağlıdır. Yoksa o dünyadan koparılmış olsaydı bu kozmos nasıl var olurdu? İçindeki tanrılar nasıl var olurdu? Ama bunlar daha önce söylendi; şimdi söylenecek olan şudur: Oradakilerin akrabalarını küçümseyenler, oradakileri de laftan başka bir şekilde bilmezler.

Hem inayetin buradakilere ya da herhangi bir şeye ulaşmadığını söylemek nasıl dindarca olabilir? Kendileriyle de nasıl tutarlı olur? Çünkü inayetin yalnızca kendilerini gözettiğini söylüyorlar. Oraya vardıklarında mı, yoksa buradayken de mi? Oradaysa nasıl buraya geldiler? Buradaysa, neden hâlâ buradalar? Hem tanrı da neden burada değil? Burada olduklarını nereden bilecek? Buradayken onu unutmadıklarını, kötü olmadıklarını nereden bilecek? Kötü olmayanları biliyorsa, kötü olanları da bilir ki onları ötekilerden ayırt edebilsin. Öyleyse herkesin yanında bulunacak ve, tarzı ne olursa olsun, bu kozmosun içinde olacaktır; öyle ki kozmos da ondan pay alacaktır. Kozmostan uzaksa, sizden de uzak olacaktır; o zaman ne onun hakkında ne de ondan sonra gelenler hakkında bir şey söyleyebilirsiniz. Ama size oradan bir inayet geliyor olsun ya da ne isterseniz o olsun, kozmos da payını oradan alır, terk edilmemiştir, terk edilmeyecektir de. İnayet de, pay alma da parçalardan çok bütünlere aittir; o psykhē'den pay almak da bütünde çok daha fazladır. Bunu kozmosun var olması ve akıllıca var olması da gösterir. Akılsızca kendini beğenenlerden hangisi evren kadar düzenli ya da akıllıdır? Karşılaştırmak bile gülünçtür ve büyük bir saçmalıktır; karşılaştırmayı tartışma uğruna yapmayan kimse dinsizlikten uzak kalamaz. Bu konuda araştırma yapmak bile akıllı bir insanın değil, kör, hiç hissi de nous'u da olmayan, düşünülür kozmosu görmekten çok uzak bir kimsenin işidir; çünkü bu kozmosu görmüyor.

Hangi musikişinas, düşünülürdeki ahengi gördükten sonra duyulur seslerdeki ahengi işitince heyecanlanmaz? Geometriyi ve sayıları bilen hangi kişi, simetrik, orantılı ve düzenli olanı gözleriyle görünce haz duymaz? Nitekim resimlerde bile, tekhnē'nin eserlerini gözleriyle görenler aynı şeyleri aynı şekilde görmezler; düşüncede bulunanın duyulurdaki taklidini tanıdıklarında sanki sarsılır ve gerçek olanı hatırlamaya başlarlar; aşklar da bu hâlden doğar. Bir yüzde iyi taklit edilmiş güzelliği gören oraya doğru sürüklenir. Peki biri, duyulurdaki bütün güzellikleri, bütün bu simetriyi, bu büyük düzeni ve uzakta da olsalar yıldızlarda görünen eidos'u görüp de bunlardan hareketle hiçbir şey düşünmeyecek, "ne harika şeylerden ne harika şeyler" diyerek saygıyla dolmayacak kadar zihni uyuşuk, başka hiçbir şeye kıpırdamaz olabilir mi? Öyleyse o, ne bunları anlamış ne de onları görmüştür.

2.9.16

οὐδ’ αὖ τῷ καταφρονῆσαι κόσμου καὶ θεῶν τῶν ἐν αὐτῷ καὶ τῶν ἄλλων καλῶν ἀγαθόν ἐστι γενέσθαι. καὶ γὰρ πᾶς κακὸς καὶ πρὸ τοῦ καταφρονήσειεν ἂν θεῶν, καὶ μὴ πρότερόν τις κακὸς καταφρονήσας, καὶ εἰ τὰ ἄλλα μὴ πάντα κακὸς εἴη, αὐτῷ τούτῳ ἂν γεγονὼς εἴη. καὶ γὰρ ἂν καὶ ἡ πρὸς τοὺς νοητοὺς λεγομένη αὐτοῖς τιμὴ ἀσυμπαθὴς ἂν γένοιτο: ὁ γὰρ τὸ φιλεῖν πρὸς ὁτιοῦν ἔχων καὶ τὸ συγγενὲς πᾶν οὗ φιλεῖ ἀσπάζεται καὶ τοὺς παῖδας ὧν τὸν πατέρα ἀγαπᾷ: ψυχὴ δὲ πᾶσα πατρὸς ἐκείνου. ψυχαὶ δὲ καὶ ἐν τούτοις καὶ νοεραὶ καὶ ἀγαθαὶ καὶ συναφεῖς τοῖς ἐκεῖ πολὺ μᾶλλον ἢ αἱ ἡμῶν: πῶς γὰρ ἂν ἀποτμηθεὶς ὅδε ὁ κόσμος ἐκείνου ἦν; πῶς δὲ οἱ ἐν αὐτῷ θεοί; ἀλλὰ ταῦτα μὲν καὶ πρότερον: νῦν δέ, ὅτι καὶ τῶν συγγενῶν ἐκείνοις καταφρονοῦντες μηδὲ ἐκεῖνα ἴσασιν, ἀλλ’ ἢ λόγῳ. ἐπεὶ καὶ τὸ πρόνοιαν μὴ διικνεῖσθαι εἰς τὰ τῇδε ἢ εἰς ὁτιοῦν, πῶς εὐσεβές; πῶς δὲ καὶ σύμφωνον ἑαυτοῖς [λέγουσι]; λέγουσι γὰρ αὑτῶν προνοεῖν αὖ μόνον. πότερα δὲ ἐκεῖ γενομένων ἢ καὶ ἐνθάδε ὄντων; εἰ μὲν γὰρ ἐκεῖ, πῶς ἦλθον; εἰ δὲ ἐνθάδε, πῶς ἔτι εἰσὶν ἐνθάδε; πῶς δὲ οὐ καὶ αὐτός ἐστιν ἐνθάδε; πόθεν γὰρ γνώσεται, ὅτι εἰσὶν ἐνθάδε; πῶς δέ, ὅτι ἐνθάδε ὄντες οὐκ ἐπελάθοντο αὐτοῦ καὶ ἐγένοντο κακοί; εἰ δὲ γινώσκει τοὺς μὴ γενομένους κακούς, καὶ τοὺς γενομένους γινώσκει, ἵνα διακρίνῃ ἀπ’ ἐκείνων αὐτούς. πᾶσιν οὖν παρέσται καὶ ἔσται ἐν τῷ κόσμῳ τῷδε, ὅστις ὁ τρόπος: ὥστε καὶ μεθέξει αὐτοῦ ὁ κόσμος. εἰ δὲ ἄπεστι τοῦ κόσμου, καὶ ὑμῶν ἀπέσται, καὶ οὐδ’ ἂν ἔχοιτέ τι λέγειν περὶ αὐτοῦ οὐδὲ τῶν μετ’ αὐτόν. ἀλλ’ εἴτε ὑμῖν πρόνοιά τις ἔρχεται ἐκεῖθεν, εἴτε ὅ τι βούλεσθε, ἀλλ’ ὅ γε κόσμος ἐκεῖθεν ἔχει καὶ οὐκ ἀπολέλειπται οὐδ’ ἀπολειφθήσεται. πολὺ γὰρ μᾶλλον τῶν ὅλων ἢ τῶν μερῶν ἡ πρόνοια καὶ ἡ μέθεξις κἀκείνης τῆς ψυχῆς πολὺ μᾶλλον: δηλοῖ δὲ καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ ἐμφρόνως εἶναι. τίς γὰρ οὕτω τεταγμένος ἢ ἔμφρων τῶν ὑπερφρονούντων ἀφρόνως, ὡς τὸ πᾶν; ἢ παραβάλλειν καὶ γελοῖον καὶ πολλὴν τὴν ἀτοπίαν ἔχει, καὶ ὅ γε μὴ τοῦ λόγου ἕνεκα παραβάλλων οὐκ ἔξω ἂν τοῦ ἀσεβεῖν γένοιτο, καὶ οὐδὲ τὸ ζητεῖν περὶ τούτων ἔμφρονος, ἀλλὰ τυφλοῦ τινος καὶ παντάπασιν οὔτε αἴσθησιν οὔτε νοῦν ἔχοντος καὶ πόρρω τοῦ [τὸν] νοητὸν κόσμον ἰδεῖν ὄντος, ὃς τοῦτον οὐ βλέπει. τίς γὰρ ἂν μουσικὸς ἀνὴρ εἴη, ὃς τὴν ἐν νοητῷ ἁρμονίαν ἰδὼν οὐ κινήσεται τῆς ἐν φθόγγοις αἰσθητοῖς ἀκούων; ἢ τίς γεωμετρίας καὶ ἀριθμῶν ἔμπειρος, ὃς τὸ σύμμετρον καὶ ἀνάλογον καὶ τεταγμένον ἰδὼν δἰ ὀμμάτων οὐχ ἡσθήσεται; εἴπερ οὐχ ὁμοίως τὰ αὐτὰ βλέπουσιν οὐδὲ ἐν ταῖς γραφαῖς οἱ δἰ ὀμμάτων τὰ τῆς τέχνης βλέποντες, ἀλλ’ ἐπιγιγνώσκοντες μίμημα ἐν τῷ αἰσθητῷ τοῦ ἐν νοήσει κειμένου οἷον θορυβοῦνται καὶ εἰς ἀνάμνησιν ἔρχονται τοῦ ἀληθοῦς: ἐξ οὗ δὴ πάθους καὶ κινοῦνται οἱ ἔρωτες. ἀλλ’ ὁ μὲν ἰδὼν κάλλος ἐν προσώπῳ εὖ μεμιμημένον φέρεται ἐκεῖ, ἀργὸς δέ τις οὕτως ἔσται τὴν γνώμην καὶ εἰς οὐδὲν ἄλλο κινήσεται, ὥστε ὁρῶν σύμπαντα μὲν τὰ ἐν αἰσθητῷ κάλλη, σύμπασαν δὲ συμμετρίαν καὶ τὴν μεγάλην εὐταξίαν ταύτην καὶ τὸ ἐμφαινόμενον ἐν τοῖς ἄστροις εἶδος καὶ πόρρωθεν οὖσιν οὐκ ἐντεῦθεν ἐνθυμηθήσεται, καὶ σέβας αὐτὸν λαμβάνει, οἷα ἀφ̓ οἵων; οὐκ ἄρα οὔτε ταῦτα κατενόησεν, οὔτε ἐκεῖνα εἶδεν.

2.9.17Gerçi Platon'un bedeni, psykhē'ye çıkardığı engeller yüzünden çokça kınadığını ve bütün cismanî tabiatın daha aşağı olduğunu söylediğini duydukları için bedenin tabiatından nefret etmek akıllarına geldiyse bile, bu tabiatı düşüncede soyup geriye kalanı görmeleri gerekirdi: kozmosa yerleşmiş eidos'u kapsayan düşünülür bir küreyi; düzen içindeki psykhē'leri. Bu psykhē'ler cisimler olmadan büyüklük vermiş ve düşünülürü bir yayılıma doğru ilerletmişlerdir; öyle ki meydana gelen şey büyüklüğüyle, örneğin parçasızlığına kuvvesi bakımından denk olsun; çünkü orada kuvvede büyük olan, burada kütlede büyüktür. Bu küreyi, bütün kürenin başlangıcını, ortasını ve sonunu elinde tutan tanrının kuvvesiyle döndürülen, hareket eden bir küre olarak düşünmek isteseler de, henüz başka bir şeyi yönetmediği için duran bir küre olarak düşünmek isteseler de, bu evreni yöneten psykhē'yi kavramak için iyi olurdu. Sonra ona bedeni de yerleştirip, psykhē'nin bundan hiçbir şeye uğramadığını, ama tanrılarda kıskançlık bulunması caiz olmadığı için başka bir şeye, her bir şeyin alabildiği kadarını verdiğini düşünmeliydiler. Kozmos hakkında böyle düşünmeli, kozmosun psykhē'sine o kadar kuvvet tanımalıydılar ki, güzel olmayan bedenin tabiatını güzelleşebileceği ölçüde güzellikten pay alır hâle getirmiş olsun. Bu güzellik tanrısal olan psykhē'leri de harekete geçirir. Meğerki kendileri bundan etkilenmediklerini, çirkin ve güzel bedenleri farklı görmediklerini söylesinler. Ama o zaman çirkin ve güzel uğraşları, güzel ilimleri de ayırt etmezler; öyleyse seyirleri de, o hâlde tanrıyı da. Çünkü bunlar da ilk şeyler sayesinde vardır. Bunlar yoksa, onlar da yoktur; demek ki bunlar, onlardan sonra gelen güzel şeylerdir.

Buradaki güzelliği küçümsediklerini söylediklerinde, çocuklardaki ve kadınlardaki güzelliği, ölçüsüzlüğe yenik düşmemek için küçümsüyorlarsa iyi ederler. Ama şunu bilmeliler: Çirkin bir şeyi küçümseseler bununla övünmezlerdi; övündüklerine göre küçümsedikleri şey, önce güzel deyip sonra kötü bir hâle düşerek küçümsedikleri şeydir. Sonra şunu bilmeliler: Güzellik parçada ve bütünde, tek tek şeylerde ve evrende aynı değildir. Sonra şunu da: Böyle güzellikler duyulurlarda ve tek tek varlıklarda, sözgelişi daimōn'larda da vardır; öyle ki insan onları yapana hayran olur ve oradan geldiklerine inanır; buradan hareketle oradaki güzelliğin anlatılmaz olduğunu anlar; bunlara takılıp kalmaz, bunlardan oradakilere gider, ama bunlara da sövmez. İçleri de güzelse, iç ile dışın birbirine uyduğunu söylemeli; içleri kötüyse, daha iyi olanlardan geri kaldıklarını söylemeli. Ama belki gerçekten güzel olan bir şeyin dışı güzel, içi çirkin olamaz; çünkü dıştaki her güzellik, içerinin üstün gelmesinden doğar. İçi çirkin olup da güzel denenlerin dış güzelliği de sahtedir. Biri, gerçekten güzel olup içi çirkin olanlar gördüğünü söylerse, sanırım onları görmemiştir, güzel olanların başkaları olduğunu sanmaktadır. Ya da gerçekten gördüyse, çirkinlik onlarda, tabiatça güzel oldukları hâlde, sonradan edinilmiştir; çünkü burada gayeye ulaşmanın önünde birçok engel vardır. Ama güzel olan evrenin içinin de güzel olmasının önünde ne engel olabilirdi? Tabiatın baştan yetkinlik vermediği varlıkların gayeye ulaşamaması, hatta kötü olması mümkündür; ama evren hiçbir zaman eksik bir çocuk gibi olmadı; büyüdükçe ona bir şey eklenmedi, bedenine bir şey katılmadı. Nereden katılacaktı? Her şeye sahipti. Psykhē'sine sonradan bir şey eklendiğini de kimse uyduramaz. Biri bunu onlara bağışlasa bile, eklenen kötü bir şey olmaz.

2.9.17

καίτοι, εἰ καὶ μισεῖν αὐτοῖς ἐπῄει τὴν τοῦ σώματος φύσιν, διότι ἀκηκόασι Πλάτωνος πολλὰ μεμψαμένου τῷ σώματι οἷα ἐμπόδια παρέχει τῇ ψυχῇ, καὶ πᾶσαν τὴν σωματικὴν φύσιν εἰπεῖν χείρονα, ἐχρῆν ταύτην περιελόντας τῇ διανοίᾳ ἰδεῖν τὸ λοιπόν, σφαῖραν νοητὴν τὸ ἐπὶ τῷ κόσμῳ εἶδος ἐμπεριέχουσαν, ψυχὰς ἐν τάξει, ἄνευ τῶν σωμάτων μέγεθος δούσας καὶ τὸ νοητὸν εἰς διάστασιν προαγαγούσας, ὡς τῷ μεγέθει τὸ γενόμενον τῷ ἀμερεῖ τῷ τοῦ παραδείγματος εἰς δύναμιν ἐξισωθῆναι: τὸ γὰρ ἐκεῖ μέγα ἐν δυνάμει ἐνταῦθα ἐν ὄγκῳ. καὶ εἴτε κινουμένην ταύτην τὴν σφαῖραν ἐβούλοντο νοεῖν περιαγομένην ὑπὸ θεοῦ δυνάμεως ἀρχὴν καὶ μέσα καὶ τέλος τῆς πάσης ἔχοντος, εἴτε ἑστῶσαν ὡς οὔπω καὶ ἄλλο τι διοικοῦσαν, καλῶς ἂν εἶχεν εἰς ἔννοιαν τῆς τόδε τὸ πᾶν ψυχῆς διοικούσης. ἐνθέντας δὲ ἤδη καὶ τὸ σῶμα αὐτῇ, ὡς οὐδὲν ἂν παθούσης, δούσης δὲ ἑτέρῳ, ὅτι μὴ θέμις φθόνον ἐν τοῖς θεοῖς εἶναι, ἔχειν, εἴ τι δύναται λαμβάνειν ἕκαστα, οὕτως αὐτοὺς διανοεῖσθαι κατὰ κόσμου τοσοῦτον διδόντας τῇ τοῦ κόσμου ψυχῇ δυνάμεως, ὅσῳ τὴν σώματος φύσιν οὐ καλὴν οὖσαν ἐποίησεν ὅσον ἦν αὐτῇ καλλύνεσθαι μετέχειν κάλλους: ὃ καὶ αὐτὸ τὰς ψυχὰς θείας οὔσας κινεῖ. εἰ μὴ ἄρα αὐτοὶ φαῖεν μὴ κινεῖσθαι, μηδὲ διαφόρως αἰσχρὰ καὶ καλὰ ὁρᾶν σώματα: ἀλλ’ οὕτως οὐδὲ αἰσχρὰ καὶ καλὰ ἐπιτηδεύματα οὐδὲ καλὰ μαθήματα: οὐδὲ θεωρίας τοίνυν: οὐδὲ θεὸν τοίνυν. καὶ γὰρ διὰ τὰ πρῶτα ταῦτα. εἰ οὖν μὴ ταῦτα, οὐδὲ ἐκεῖνα: μετ’ ἐκεῖνα τοίνυν ταῦτα καλά. ἀλλ’ ὅταν λέγωσι καταφρονεῖν τοῦ τῇδε κάλλους, καλῶς ἂν ποιοῖεν τοῦ ἐν παισὶ καὶ γυναιξὶ καταφρονοῦντες, ὡς μὴ εἰς ἀκολασίαν ἡττᾶσθαι. ἀλλ’ εἰδέναι δεῖ, ὅτι οὐκ ἂν σεμνύνοιντο, εἰ αἰσχροῦ καταφρονοῖεν, ἀλλ’ ὅτι καταφρονοῦσι πρότερον εἰπόντες καλὸν κακῶς διατεθέντες: ἔπειτα, ὅτι οὐ ταὐτὸν κάλλος ἐπὶ μέρει καὶ ὅλῳ καὶ πᾶσι καὶ παντί: εἶθ̓ ὅτι ἔστι τὰ τοιαῦτα κάλλη καὶ ἐν αἰσθητοῖς καὶ τοῖς ἐν μέρει, οἷα δαιμόνων, ὡς θαυμάσαι τὸν πεποιηκότα καὶ πιστεῦσαι, ὡς ἐκεῖθεν, καὶ ἐντεῦθεν ἀμήχανον τὸ ἐκεῖ κάλλος εἰπεῖν, οὐκ ἐχόμενον τούτων, ἀλλ’ ἀπὸ τούτων ἐπ’ ἐκεῖνα ἰόντα, μὴ λοιδορούμενον δὲ τούτοις: καὶ εἰ μὲν καὶ τὰ ἔνδον καλά, σύμφωνα ἀλλήλοις εἶναι λέγειν: εἰ δὲ τὰ ἔνδον φαῦλα, τοῖς βελτίοσιν ἠλαττῶσθαι. μήποτε δὲ οὐδὲ ἔστιν ὄντως τι καλὸν ὂν τὰ ἔξω αἰσχρὸν εἶναι τὰ ἔνδον: οὐ γὰρ τὸ ἔξω πᾶν καλὸν κρατήσαντός ἐστι τοῦ ἔνδον. οἱ δὲ λεγόμενοι καλοὶ τἄνδον αἰσχροὶ ψεῦδος καὶ τὸ ἔξω κάλλος ἔχουσιν. εἰ δέ τις φήσει ἑωρακέναι καλοὺς ὄντως ὄντας, αἰσχροὺς δὲ τἄνδον, οἶμαι μὲν αὐτὸν μὴ ἑωρακέναι, ἀλλ’ ἄλλους εἶναι νομίζειν τοὺς καλούς: εἰ δ’ ἄρα, τὸ αἰσχρὸν αὐτοῖς ἐπίκτητον εἶναι καλοῖς τὴν φύσιν οὖσι: πολλὰ γὰρ ἐνθάδε τὰ κωλύματα εἶναι ἐλθεῖν εἰς τέλος. τῷ δὲ παντὶ καλῷ ὄντι τί ἐμπόδιον ἦν εἶναι καλῷ καὶ τἄνδον; καὶ μὴν οἷς μὴ τὸ τέλειον ἀπέδωκεν ἐξ ἀρχῆς ἡ φύσις, τούτοις τάχ̓ ἂν οὐκ ἐλθεῖν εἰς τέλος γένοιτο, ὥστε καὶ φαύλοις ἐνδέχεσθαι γενέσθαι, τῷ δὲ παντὶ οὐκ ἦν ποτε παιδὶ ὣς ἀτελεῖ εἶναι οὐδὲ προσεγίνετο αὐτῷ προιόντι [τι] καὶ προσετίθετο εἰς σῶμα. πόθεν γάρ; πάντα γὰρ εἶχεν. ἀλλ’ οὐδὲ εἰς ψυχὴν πλάσειεν ἄν τις. εἰ δ’ ἄρα τοῦτό τις αὐτοῖς χαρίσαιτο, ἀλλ’ οὐ κακόν τι.

2.9.18Ama belki şöyle diyecekler: Onların öğretileri insana bedenden uzaktan nefret ettirerek ondan kaçmayı sağlar; bizimkiler ise psykhē'yi bedenin yanında tutar. Bu, iki kişinin aynı güzel evde oturmasına benzer: Biri yapıyı ve yapanı kınar ama yine de evde oturmaya devam eder; öteki kınamaz, yapanın evi büyük bir ustalıkla yaptığını söyler ve artık eve ihtiyacı olmayacağı, ayrılacağı zamanın gelmesini bekler. Birincisi, duvarların cansız taşlardan ve tahtalardan yapıldığını, gerçek bir meskenden çok uzak olduğunu söylemeyi bildiği için daha bilge ve çıkıp gitmeye daha hazır olduğunu sanabilir; ama ötekinden farkının yalnızca zorunlu olana katlanamamak olduğunu bilmez; hele öteki huysuzluk etmeyip taşların güzelliğini sessizce seviyorsa. Beden sahibi olduğumuz sürece, iyi bir kardeş psykhē'nin, zahmetsizce yaratmaya yetecek büyük bir kuvvete sahip bir psykhē'nin hazırladığı evlerde kalmalıyız. Yoksa en değersiz insanları bile kardeş diye çağırmayı uygun görüp de güneşi, gökteki varlıkları, hatta kozmosun psykhē'sini çılgın ağızlarıyla kardeş diye anmaya layık görmüyorlar mı? Kötü olanları akrabalık bağına katmak caiz değildir; ama iyi olmuş olanlar, bedenler değil bedenlerdeki psykhē'ler olanlar, bedenlerinde bütünün psykhē'sinin bütün beden içinde oturuşuna en yakın biçimde oturabilenler akrabadır. Bu da dışarıdan gelen darbelerle sarsılmamak, dışarıdan gelen hoş şeylere ya da görülenlere kapılmamak, sert bir şey olursa telaşa düşmemek demektir. O psykhē darbe almaz, çünkü onu vuracak bir şey yoktur. Biz ise buradayken darbeleri aretē'yle geri itebiliriz: Bazılarını düşünce büyüklüğüyle küçültür, bazılarını da gücümüz sayesinde bize hiç dokunmaz hâle getiririz. Darbe almazlığa yaklaşınca evrenin psykhē'sini ve yıldızlarınkini taklit ederiz; onlara benzemeye yaklaşınca aynı şeye doğru koşar, aynı şeyleri seyrederiz; çünkü biz de tabiatımız ve özenimizle güzelce hazırlanmış oluruz; onlarda ise bu baştan vardır.

Yalnız kendilerinin seyredebildiğini söyleseler, bu yüzden daha fazla seyretmiş olmazlar; öldükten sonra kendilerinin buradan çıkabileceğini, göğü hep düzenleyen varlıkların ise çıkamayacağını söylemeleri de onlara bir şey kazandırmaz. Bunu, "dışarıda olmak"ın ne olduğunu, bütün psykhē'nin cansız olan her şeyle nasıl ilgilendiğini bilmedikleri için söylerler. Öyleyse bedene düşkün olmamak, arınmış olmak, ölümü küçümsemek, daha iyi olanları bilip onların peşinden gitmek mümkündür; ama bunu yaparken, onların peşinden gidebilen ve hep giden başkalarını peşinden gitmiyorlarmış gibi kıskanmamalı; his onlara yıldızların durduğunu söylüyor diye yıldızların hareket etmediğini sanan kimselerin durumuna da düşmemeli. Çünkü bunlar da yıldızların tabiatının dışarıdakileri görmediğini, onların psykhē'sini dışarıdan görmedikleri için sanıyorlar.

2.9.18

ἀλλ’ ἴσως φήσουσιν ἐκείνους μὲν τοὺς λόγους φεύγειν τὸ σῶμα ποιεῖν πόρρωθεν μισοῦντας, τοὺς δὲ ἡμετέρους κατέχειν τὴν ψυχὴν πρὸς αὐτῷ. τοῦτο δὲ ὅμοιον ἂν εἴη, ὥσπερ ἂν εἰ δύο οἶκον καλὸν τὸν αὐτὸν οἰκούντων, τοῦ μὲν ψέγοντος τὴν κατασκευὴν καὶ τὸν ποιήσαντα καὶ μένοντος οὐχ ἧττον ἐν αὐτῷ, τοῦ δὲ μὴ ψέγοντος, ἀλλὰ τὸν ποιήσαντα τεχνικώτατα πεποιηκέναι λέγοντος, τὸν δὲ χρόνον ἀναμένοντος ἕως ἂν ἥκῃ, ἐν ᾧ ἀπαλλάξεται, οὗ μηκέτι οἴκου δεήσοιτο, ὁ δὲ σοφώτερος εἶναι οἴοιτο καὶ ἑτοιμότερος ἐξελθεῖν, ὅτι οἶδε λέγειν ἐκ λίθων ἀψύχων τοὺς τοίχους καὶ ξύλων συνεστάναι καὶ πολλοῦ δεῖν τῆς ἀληθινῆς οἰκήσεως, ἀγνοῶν ὅτι τῷ μὴ φέρειν τὰ ἀναγκαῖα διαφέρει, εἴπερ καὶ μὴ ποιεῖ ταῦτα δυσχεραίνων [ἀλλ’] ἀγαπῶν ἡσυχῇ τὸ κάλλος τῶν λίθων. δεῖ δὲ μένειν μὲν ἐν οἴκοις σῶμα ἔχοντας κατασκευασθεῖσιν ὑπὸ ψυχῆς ἀδελφῆς ἀγαθῆς πολλὴν δύναμιν εἰς τὸ δημιουργεῖν ἀπόνως ἐχούσης. ἢ ἀδελφοὺς μὲν καὶ τοὺς φαυλοτάτους ἀξιοῦσι προσεννέπειν, ἥλιον δὲ καὶ τοὺς ἐν τῷ οὐρανῷ ἀπαξιοῦσιν ἀδελφοὺς λέγειν οὐδὲ τὴν κόσμου ψυχὴν στόματι μαινομένῳ; φαύλους μὲν οὖν ὄντας οὐ θεμιτὸν εἰς συγγένειαν συνάπτειν, ἀγαθοὺς δὲ γενομένους καὶ μὴ σώματα ὄντας, ἀλλὰ ψυχὰς ἐν σώμασι καὶ οὕτως οἰκεῖν δυναμένους ἐν αὐτοῖς, ὡς ἐγγυτάτω εἶναι οἰκήσεως ψυχῆς τοῦ παντὸς ἐν σώματι τῷ ὅλῳ. ἔστι δὲ τοῦτο τὸ μὴ κρούειν, μηδὲ ὑπακούειν τοῖς ἔξωθεν προσπίπτουσιν ἡδέσιν ἢ ὁρωμένοις, μηδ’ εἴ τι σκληρόν, ταράττεσθαι. ἐκείνη μὲν οὖν οὐ πλήττεται: οὐ γὰρ ἔχει ὑπὸ τοῦ: ἡμεῖς δὲ ἐνθάδε ὄντες ἀρετῇ τὰς πληγὰς ἀπωθοίμεθ̓ ἂν ἤδη ὑπὸ μεγέθους γνώμης τὰς μὲν ἐλάττους, τὰς δὲ οὐδὲ πληττούσας ὑπὸ ἰσχύος γενομένας. ἐγγὺς δὲ γενόμενοι τοῦ ἀπλήκτου μιμοίμεθ̓ ἂν τὴν τοῦ σύμπαντος ψυχὴν καὶ τὴν τῶν ἄστρων, εἰς ἐγγύτητα δὲ ὁμοιότητος ἐλθόντες σπεύδοιμεν ἂν πρὸς τὸ αὐτὸ καὶ τὰ αὐτὰ ἂν ἐν θέᾳ καὶ ἡμῖν εἴη ἅτε καλῶς καὶ αὐτοῖς παρεσκευασμένοις φύσεσι καὶ ἐπιμελείαις: τοῖς δὲ ἐξ ἀρχῆς ὑπάρχει. οὐδέ, εἰ μόνοι λέγοιεν θεωρεῖν δύνασθαι, πλέον ἂν θεωρεῖν αὐτοῖς γίγνοιτο, οὐδ’ ὅτι αὑτοῖς φασιν εἶναι ἐξελθεῖν ἀποθανοῦσι, τοῖς δὲ μή, ἀεὶ τὸν οὐρανὸν κοσμοῦσιν: ἀπειρίᾳ γὰρ ἂν τοῦ ἔξω ὅ τι ποτέ ἐστι τοῦτο ἂν λέγοιεν καὶ τοῦ ὃν τρόπον ψυχὴ παντὸς ἐπιμελεῖται ἡ ὅλη τοῦ ἀψύχου. ἔξεστιν οὖν καὶ μὴ φιλοσωματεῖν καὶ καθαροῖς γίνεσθαι καὶ τοῦ θανάτου καταφρονεῖν καὶ τὰ ἀμείνω εἰδέναι κἀκεῖνα διώκειν καὶ τοῖς ἄλλοις τοῖς δυναμένοις διώκειν καὶ διώκουσιν ἀεὶ μὴ φθονεῖν ὡς οὐ διώκουσι, μηδὲ ταὐτὸ πάσχειν τοῖς οἰομένοις τὰ ἄστρα μὴ θεῖν, ὅτι αὐτοῖς ἡ αἴσθησις ἑστάναι αὐτὰ λέγει. διὰ τοῦτο γὰρ καὶ αὐτοὶ οὐκ οἴονται τὰ ἔξω βλέπειν τὴν τῶν ἄστρων φύσιν, ὅτι οὐχ ὁρῶσι τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἔξωθεν οὖσαν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…