Altıncı Ennead › Sayılar Üzerine
6.5.12_26. İnceleme
Sayılar Üzerine6.5.12_2ΠΕΡΙ ΑΡΙΘΜΩΝ.
ΠΕΡΙ ΑΡΙΘΜΩΝ.
Çokluk bir'den bir uzaklaşma mıdır, sonsuzluk da sayılamayan bir çokluk olduğu için tam bir uzaklaşma mı? Sonsuzluk bu yüzden mi kötüdür, biz de çokluk olduğumuzda bu yüzden mi kötüyüz? Gerçekten de her şey, kendi içinde kalamayıp döküldüğünde, dağılarak yayıldığında çok olur. Dökülürken bir'den büsbütün yoksun kalırsa çokluk olur, çünkü parçalarını birbirine bağlayıp bir kılan bir şey kalmaz; ama dökülürken bir arada kalan bir şey meydana gelirse, büyüklük olur.
Peki büyüklüğün nesi kötü? Hissetseydi kötü olurdu; çünkü kendinden çıkıp uzağa düştüğünü hissederdi. Her şey başka bir şeyi değil, kendini arar; dışarıya yolculuk ya boşunadır ya da zorunluluktandır. Her şey, çok ya da büyük olduğunda değil, kendine ait olduğunda daha çok vardır; kendine ait olmak da kendine yönelmiş olmaktır. Bu türden büyüklüğe duyulan istek, gerçek büyüklüğü bilmeyenin, gitmesi gereken yere değil dışarıya koşanın isteğidir; oysa kendine yönelmek, içeriye yönelmekti. Büyüklük kazanmış şey buna tanıktır: parçaları birbirinden kopuksa, var olan o parçaların her biridir, baştaki şeyin kendisi değil; kendisi olacaksa bütün parçalar bire yönelmelidir. Demek ki büyük olduğunda değil, bir bakıma bir olduğunda kendisidir. Öyleyse büyüklük yüzünden, büyüklüğü ölçüsünde kendini kaybeder; bir'e sahip olduğu ölçüde de kendine sahiptir.
Ama evren büyük ve güzeldir! Evet; çünkü sonsuzluğa kaçmasına izin verilmedi, bir tarafından kuşatıldı. Güzelliği de büyüklüğünden değil, güzelden gelir; büyük olduğu için güzele ihtiyaç duydu. Ondan yoksun olsaydı, ne kadar büyükse o kadar çirkin görünürdü. Böylece büyüklük güzelin maddesidir, çünkü düzene ihtiyaç duyan şey çoktur. Dolayısıyla büyük olan daha düzensiz, daha çirkindir.
Ἆῤ ἐστὶ τὸ πλῆθος ἀπόστασις τοῦ ἑνός, καὶ ἡ ἀπειρία ἀπόστασις παντελὴς τῷ πλῆθος ἀνάριθμον εἶναι, καὶ διὰ τοῦτο κακὸν ἡ ἀπειρία καὶ ἡμεῖς κακοί, ὅταν πλῆθος; καὶ γὰρ πολὺ ἕκαστον, ὅταν ἀδυνατοῦν εἰς αὐτὸ μένειν χέηται καὶ ἐκτείνηται σκιδυάμενον. καὶ πάντη μὲν στερισκόμενον ἐν τῇ χύσει τοῦ ἑνὸς πλῆθος γίγνεται, οὐκ ὄντος τοῦ ἄλλο πρὸς ἄλλο μέρος αὐτοῦ ἑνοῦντος: εἰ δέ τι γένοιτο ἀεὶ χεόμενον μένον, μέγεθος γίνεται. ἀλλὰ τί δεινὸν τῷ μεγέθει; ἢ εἰ ᾐσθάνετο, ἦν ἄν: ἀφ̓ ἑαυτοῦ γὰρ γενόμενον καὶ ἀφιστάμενον εἰς τὸ πόρρω ᾐσθάνετο. ἕκαστον γὰρ οὐκ ἄλλο, ἀλλ’ αὑτὸ ζητεῖ, ἡ δ’ ἔξω πορεία μάταιος ἢ ἀναγκαία. μᾶλλον δέ ἐστιν ἕκαστον, οὐχ ὅταν γένηται πολὺ ἢ μέγα, ἀλλ’ ὅταν ἑαυτοῦ ᾖ: ἑαυτοῦ δέ ἐστι πρὸς αὑτὸ νενευκός. ἡ δὲ ἔφεσις ἡ πρὸς τὸ οὕτω μέγα ἀγνοοῦντός ἐστι τὸ ὄντως μέγα καὶ σπεύδοντος οὐχ οἷ δεῖ, ἀλλὰ πρὸς τὸ ἔξω: τὸ δὲ πρὸς αὑτὸ τὸ ἔνδον ἦν. μαρτύριον δὲ τὸ γενόμενον μεγέθει, εἰ μὲν ἀπηρτημένον, ὡς ἕκαστον τῶν μερῶν αὐτοῦ εἶναι, ἐκεῖνα εἶναι ἕκαστα, ἀλλ’ οὐκ αὐτὸ τὸ ἐξ ἀρχῆς: εἰ δ’ ἔσται αὐτό, δεῖ τὰ πάντα μέρη πρὸς ἕν: ὥστε εἶναι αὐτό, ὅταν ἀμηγέπη ἕν, μὴ μέγα, ᾖ. γίνεται τοίνυν διὰ μὲν τὸ μέγεθος καὶ ὅσον ἐπὶ τῷ μεγέθει ἀπολλύμενον αὑτοῦ: ὅτι δὲ ἔχει ἕν, ἔχει ἑαυτό. καὶ μὴν τὸ πᾶν μέγα καὶ καλόν. ἢ ὅτι οὐκ ἀφείθη φυγεῖν εἰς τὴν ἀπειρίαν, ἀλλὰ περιελήφθη ἑνί: καὶ καλὸν οὐ τῷ μέγα, ἀλλὰ τῷ καλῷ: καὶ ἐδεήθη τοῦ καλοῦ, ὅτι ἐγένετο μέγα. ἐπεὶ ἔρημον ὂν τούτου ὅσῳ μέγα, τοσούτῳ ἂν κατεφάνη αἰσχρόν: καὶ οὕτω τὸ μέγα ὕλη τοῦ καλοῦ, ὅτι πολὺ τὸ δεόμενον κόσμου. μᾶλλον οὖν ἄκοσμον τὸ μέγα καὶ μᾶλλον αἰσχρόν.
6.6.2Peki sayı denen şeydeki sonsuzlukta durum nedir? Ama önce şu: Sonsuzsa nasıl sayı olur? Ne duyulur şeyler sonsuzdur, dolayısıyla onlara uygulanan sayı da sonsuz değildir; ne de sayan kişi sonsuzluğu sayar. İki katına ya da kat kat artırsa da bunları sınırlar; geleceğe ya da geçmişe, hatta ikisine birden baksa da bunları sınırlar. O hâlde sayı mutlak anlamda değil de, hep bir fazlasını almak mümkün olduğu anlamında mı sonsuzdur? Hayır; sayıyı doğurmak sayanın elinde değildir, sayı zaten sınırlanmış ve sabittir. Akılla kavranan âlemde var olanlar nasılsa sayı da öyledir: var olanlar ne kadarsa o kadar olmak üzere sınırlanmıştır. Biz ise insanı, güzeli ve öbür şeyleri birçok kez uygulayarak çoğaltırız; böylece her bir suretle birlikte bir sayı sureti de doğururuz. Var olmayan bir şehri hayalimizde kat kat büyüttüğümüz gibi, sayıları da aynı şekilde kat kat çoğaltırız. Zamanları saydığımızda da elimizdeki sayıları zamanlara uygularız; o sayılar ise bizde kalır.
τί οὖν ἐπὶ τοῦ λεγομένου ἀριθμοῦ τῆς ἀπειρίας; ἀλλὰ πρῶτον, πῶς ἀριθμός, εἰ ἄπειρος; οὔτε γὰρ τὰ αἰσθητὰ ἄπειρα, ὥστε οὐδὲ ὁ ἐπ’ αὐτοῖς ἀριθμός, οὔτε ὁ ἀριθμῶν τὴν ἀπειρίαν ἀριθμεῖ: ἀλλὰ κἂν διπλάσια ἢ πολλαπλάσια ποιῇ, ὁρίζει ταῦτα, κἂν πρὸς τὸ μέλλον ἢ τὸ παρεληλυθὸς λαμβάνῃ, ἢ καὶ ὁμοῦ, ὁρίζει ταῦτα. ἆῤ οὖν οὐχ ἁπλῶς ἄπειρος, οὕτω δέ, ὥστε ἀεὶ ἐξεῖναι λαμβάνειν; ἢ οὐκ ἐπὶ τῷ ἀριθμοῦντι τὸ γεννᾶν, ἀλλ’ ἤδη ὥρισται καὶ ἕστηκεν. ἢ ἐν μὲν τῷ νοητῷ, ὥσπερ τὰ ὄντα, οὕτω καὶ ὁ ἀριθμὸς ὡρισμένος ὅσος τὰ ὄντα: ἡμεῖς δὲ ὡς τὸν ἄνθρωπον πολλὰ ποιοῦμεν ἐφαρμόζοντες πολλάκις καὶ τὸ καλὸν καὶ τὰ ἄλλα, οὕτω μετὰ τοῦ εἰδώλου ἑκάστου καὶ εἴδωλον ἀριθμοῦ συναπογεννῶμεν, καὶ ὥς τι ἄστυ πολλαπλασιοῦμεν οὐχ ὑφεστώς, οὕτως τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τοὺς ἀριθμοὺς πολλαπλασίους ποιοῦμεν: καὶ εἰ τοὺς χρόνους δὲ ἀριθμοῖμεν, ἀφ̓ ὧν ἔχομεν ἀριθμῶν ἐπάγομεν ἐπὶ τοὺς χρόνους μενόντων ἐν ἡμῖν ἐκείνων.
6.6.3Peki bu sonsuz, sonsuz olduğu hâlde nasıl var olur? Çünkü var olan ve mevcut olan şey zaten sayıyla kavranmıştır. Ama önce şunu soralım: Gerçekten var olanlar arasında çokluk varsa, çokluk nasıl kötü olur? Şöyle: oradaki çokluk birleştirilmiştir; bir olan bir çokluk olduğu için büsbütün çokluk olması engellenmiştir. Çokluğa sahip olduğu için bir'den aşağıdır ve bir'e göre o ölçüde kötüdür. Onun tabiatına sahip olmadığı, ondan dışarı çıktığı için aşağı düşmüştür; ama birliği sayesinde ondan gelen bir saygınlığa sahiptir; çokluğunu bire döndürmüş ve öyle kalmıştır.
Peki sonsuzluk nasıl var olur? Var olanlar arasındaki sonsuzluk zaten sınırlanmıştır; sınırlanmamışsa var olanlar arasında değil, belki zaman gibi, oluşanlar arasındadır. Yoksa sınırlansa bile tam da bu yüzden sonsuzdur: çünkü sınırlanan sınır değil, sonsuzdur; sınır ile sonsuz arasında sınırın tabiatını kabul eden başka bir şey yoktur. Bu sonsuz kendisi sınır idea'sından kaçar, ama dışarıdan kuşatılarak yakalanır. Kaçışı bir yerden başka bir yere değildir, çünkü hiçbir yeri yoktur; yakalandığında yer meydana gelir. Bu yüzden ona yüklenen hareketi yer değiştirme saymamak, ona kendinden ait olduğu söylenen başka hareketlerden biri de saymamak gerekir; dolayısıyla hareket de etmez. Ama durmaz da: "nerede" sonradan meydana geliyorsa nerede dursun? Ona hareket denmesi, galiba yerinde kalmadığı içindir. O hâlde aynı yerde havada asılı mı durur, yoksa oraya buraya mı sallanır? Hiç de değil; ikisi de aynı yere göre belirlenir: hem sapmadan asılı duran hem de sapan.
Peki onu nasıl düşünebiliriz? Düşüncede ondan eidos'u ayırarak. Ne düşünülecek peki? Zıtları ve zıt olmayanları aynı anda: hem büyük hem küçük düşünülecek, çünkü o ikisi de olur; hem duran hem hareket eden, çünkü bunlar da olur. Ama olmadan önce ikisinden hiçbirinin belirli olarak bulunmadığı açıktır; yoksa onu sınırlamış olursun. Öyleyse sonsuzsa ve bunları da sonsuzca, belirsizce taşıyorsa, ikisi de gibi görünebilir. Yanına yaklaşıp üstüne ağ gibi bir sınır atmazsan elinden kayıp kaçtığını görürsün ve hiçbir şeyi bir olarak bulamazsın —bulsaydın onu sınırlamış olurdun—; bir şeye bir diye yaklaşırsan çok görünür, çok dersen yine yanılırsın; çünkü her biri bir olmadığı için hepsi de çok değildir. Onun tabiatı, iki görünüşünden birine göre hareket, hayal gücünün ona yaklaştığı yana göre ise durgunluktur. Kendini kendi aracılığıyla görememesi, nous'tan uzaklaşan bir hareket, bir kayıp düşmedir; kaçıp kurtulamaması, dışarıdan ve çepeçevre kuşatılıp ilerleyememesi ise durgunluk olabilir. Böylece onun yalnızca hareket ettiğini söylemek mümkün değildir.
ἀλλὰ τὸ ἄπειρον δὴ τοῦτο πῶς ὑφέστηκεν ὂν ἄπειρον; ὃ γὰρ ὑφέστηκε καὶ ἔστιν, ἀριθμῷ κατείληπται ἤδη. ἀλλὰ πρότερον, εἰ ἐν τοῖς οὖσιν ὄντως πλῆθος, πῶς κακὸν τὸ πλῆθος; ἢ ὅτι ἥνωται τὸ πλῆθος, καὶ κεκώλυται πάντη πλῆθος εἶναι ἓν ὂν πλῆθος, καὶ διὰ τοῦτο δὲ ἐλαττοῦται τοῦ ἑνός, ὅτι πλῆθος ἔχει, καὶ ὅσον πρὸς τὸ ἓν χεῖρον. καὶ οὐκ ἔχον δὲ τὴν φύσιν ἐκείνου, ἀλλὰ ἐκβεβηκός, ἠλάττωται, τῷ δ’ ἑνὶ παῤ ἐκείνου τὸ σεμνὸν ἔχει, καὶ ἀνέστρεψε δὲ τὸ πλῆθος εἰς ἓν καὶ ἔμεινεν. ἀλλ’ ἡ ἀπειρία πῶς; ἡ γὰρ οὖσα ἐν τοῖς οὖσιν ἤδη ὥρισται, ἢ εἰ μὴ ὥρισται, οὐκ ἐν τοῖς οὖσιν, ἀλλ’ ἐν τοῖς γινομένοις ἴσως, ὡς καὶ τῷ χρόνῳ. ἢ κἂν ὁρισθῇ, τούτῳ γε ἄπειρος: οὐ γὰρ τὸ πέρας, ἀλλὰ τὸ ἄπειρον ὁρίζεται: οὐ γὰρ δὴ ἄλλο τι μεταξὺ πέρατος καὶ ἀπείρου, ὃ τὴν τοῦ ὅρου δέχεται φύσιν. τοῦτο δὴ τὸ ἄπειρον φεύγει μὲν αὐτὸ τὴν τοῦ πέρατος ἰδέαν, ἁλίσκεται δὲ περιληφθὲν ἔξωθεν. φεύγει δὲ οὐκ εἰς τόπον ἄλλον ἐξ ἑτέρου: οὐ γὰρ οὐδ’ ἔχει τόπον: ἀλλ’ ὅταν ἁλῷ, ὑπέστη τόπος. διὸ οὐδὲ τὴν λεγομένην κίνησιν αὐτῆς τοπικὴν θετέον οὐδέ τινα ἄλλην τῶν λεγομένων αὐτῇ παῤ αὐτῆς ὑπάρχειν: ὥστε οὐδ’ ἂν κινοῖτο. ἀλλ’ οὐδ’ ἕστηκεν αὖ: ποῦ γὰρ τοῦ ποῦ ὕστερον γινομένου; ἀλλ’ ἔοικεν ἡ κίνησις αὐτῆς οὕτω λέγεσθαι, ὅτι μὴ μένει. ἆῤ οὖν οὕτως ἔχει, ὡς μετέωρος εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ, ἢ αἰωρεῖσθαι ἐκεῖσε καὶ δεῦρο; οὐδαμῶς. ἄμφω γὰρ πρὸς τὸν αὐτὸν τόπον κρίνεται, τό τε μετέωρον οὐ παρεγκλῖνον καὶ τὸ παρεγκλῖνον. τί ἂν οὖν τις ἐπινοήσειεν αὐτήν; ἢ χωρίσας τὸ εἶδος τῇ διανοίᾳ. τί οὖν νοήσει; ἢ τὰ ἐναντία ἅμα καὶ οὐ τὰ ἐναντία: καὶ γὰρ μέγα καὶ σμικρὸν νοήσει: γίνεται γὰρ ἄμφω: καὶ ἑστὼς καὶ κινούμενον: καὶ γὰρ ταῦτα γίνεται. ἀλλὰ πρὸ τοῦ γίνεσθαι δῆλον, ὅτι οὐδέτερον ὡρισμένως: εἰ δὲ μή, ὥρισας. εἰ οὖν ἄπειρος καὶ ταῦτα ἀπείρως καὶ ἀορίστως, φαντασθείη γ̓ ἂν ἑκάτερα. καὶ προσελθὼν ἐγγὺς μὴ ἐπιβάλλων τι πέρας ὥσπερ δίκτυον ὑπεκφεύγουσαν ἕξεις καὶ οὐδὲν ἓν εὑρήσεις: ἤδη γὰρ [ἂν] ὥρισας: ἀλλ’ εἴ τῷ προσέλθοις ὡς ἑνί, πολλὰ φανεῖται, κἂν πολλὰ εἴπῃς, πάλιν αὖ ψεύσῃ: οὐκ ὄντος γὰρ ἑκάστου ἑνὸς οὐδὲ πολλὰ τὰ πάντα: καὶ αὕτη ἡ φύσις αὐτῆς καθ̓ ἕτερον τῶν φαντασμάτων κίνησις, καὶ καθ̓ ὃ προσῆλθεν ἡ φαντασία στάσις. καὶ τὸ μὴ δύνασθαι δἰ αὑτῆς αὐτὴν ἰδεῖν, κίνησις ἀπὸ νοῦ καὶ ἀπολίσθησις: τὸ δὲ μὴ ἀποδρᾶναι ἔχειν, εἴργεσθαι δὲ ἔξωθεν καὶ κύκλῳ καὶ μὴ ἐξεῖναι προχωρεῖν, στάσις ἂν εἴη: ὥστε μὴ μόνον ἐξεῖναι κινεῖσθαι λέγειν.
6.6.4Sayıların akılla kavranan âlemde nasıl bulunduğunu incelemek gerekir: Öbür eidos'lara sonradan mı eklenirler, yoksa onlara hep eşlik mi ederler? Örneğin var olan, ilk var olan olduğu için onu birim diye düşündük; sonra ondan hareket ve durgunluk çıktığına göre artık üç oldu; öbürlerinin her biri için de böyle bir sayı. Yoksa böyle değil de her birine birlikte doğmuş bir birim mi vardır? Ya da ilk var olan için birim, ondan sonra gelen için —bir sıra varsa— ikilik, ya da her birinin çokluğu ne kadarsa o kadarlık bir sayı, örneğin on ise onluk mu vardır? Yoksa bunların hiçbiri değil de sayı kendi başına mı düşünülmüştür? Öyleyse öbürlerinden önce mi, sonra mı?
Platon, insanların sayı kavramına gecelerle günlerin birbirini izlemesinden ulaştığını söylerken düşünmeyi şeylerin farklılığına bağlar. O hâlde belki de önce sayılan şeylerin farklılık yoluyla sayıyı meydana getirdiğini söylüyordur: sayı, psykhē'nin bir şeyden sonra başka bir şeye geçerek onları gözden geçirmesindeki geçişte oluşur ve psykhē saydığı zaman meydana gelir; yani onları gözden geçirip kendi içinde "bu bir şey, şu başka bir şey" dediğinde. Çünkü psykhē, aynı bir şeyi düşünüp ondan sonra başka bir şey düşünmedikçe "bir" der. Ama öte yandan gerçek sayıdan ve ousia'daki sayıdan söz ettiğinde, bu sefer sayının kendi başına bir varlığı olduğunu, sayan psykhē'de var olmadığını, sayı kavramının ise duyulur şeylerdeki değişmeden ötürü psykhē'de uyandığını söylüyor olsa gerek.
περὶ δὲ τῶν ἀριθμῶν ὅπως ἔχουσιν ἐν τῷ νοητῷ σκεπτέον, πότερα ὡς ἐπιγινομένων τοῖς ἄλλοις εἴδεσιν ἢ καὶ παρακολουθούντων ἀεί: οἷον ἐπειδὴ τὸ ὂν τοιοῦτον οἷον πρῶτον αὐτὸ εἶναι, ἐνοήσαμεν μονάδα, εἶτα, ἐπεὶ κίνησις ἐξ αὐτοῦ καὶ στάσις, τρία ἤδη, καὶ ἐφ̓ ἑκάστου τῶν ἄλλων ἕκαστον: ἢ οὐχ οὕτως, ἀλλὰ συνεγεννήθη ἑκάστῳ μονὰς μία, ἢ ἐπὶ μὲν τοῦ πρώτου ὄντος μονάς, ἐπὶ δὲ τοῦ μετ’ ἐκεῖνο, εἰ τάξις ἐστί, δυὰς ἢ καὶ ὅσον τὸ πλῆθος ἑκάστου, οἷον εἰ δέκα, δεκάς: ἢ οὐχ οὕτως, ἀλλ’ αὐτὸς ἐφ̓ ἑαυτοῦ ὁ ἀριθμὸς ἐνοήθη: καὶ εἰ οὕτως, πότερα πρότερος τῶν ἄλλων, ἢ ὕστερος. ὁ μὲν οὖν Πλάτων εἰς ἔννοιαν ἀριθμοῦ τοὺς ἀνθρώπους ἐληλυθέναι εἰπὼν ἡμερῶν πρὸς νύκτας τῇ παραλλαγῇ τῇ τῶν πραγμάτων ἑτερότητι διδοὺς τὴν νόησιν τάχ̓ ἂν τὰ ἀριθμητὰ πρότερον δἰ ἑτερότητος ποιεῖν ἀριθμὸν λέγοι, καὶ εἶναι αὐτὸν συνιστάμενον ἐν μεταβάσει ψυχῆς ἐπεξιούσης ἄλλο μετ’ ἄλλο πρᾶγμα καὶ τότε γίνεσθαι, ὅταν ἀριθμῇ ψυχή: τοῦτο δ’ ἐστίν, ὅταν αὐτὰ διεξίῃ καὶ λέγῃ παῤ αὑτῇ ἄλλο, τὸ δ’ ἄλλο, ὡς, ἕως γε ταὐτόν τι καὶ μὴ ἕτερον μετ’ αὐτὸ νοεῖ, ἓν λεγούσης. ἀλλὰ μὴν ὅταν λέγῃ ἐν τῷ ἀληθινῷ ἀριθμῷ [οὐσίαν] καὶ τὸν ἀριθμὸν ἐν οὐσίᾳ, πάλιν αὖ ὑπόστασίν τινα ἂν ἐφ̓ ἑαυτοῦ τοῦ ἀριθμοῦ λέγοι καὶ οὐκ ἐν τῇ ἀριθμούσῃ ὑφίστασθαι ψυχῇ, ἀλλὰ ἀνακινεῖσθαι ἐν αὐτῇ ἐκ τῆς περὶ τὰ αἰσθητὰ παραλλαγῆς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἀριθμοῦ.
6.6.5Peki sayının tabiatı nedir? Her ousia'ya eşlik eden, bir bakıma her ousia'da ayrıca görülen bir şey mi? Örneğin insan ve bir insan, var olan ve bir var olan; akılla kavranan her şey tek tek böyle ve bütün sayı da böyle mi? Ama o zaman ikilik ve üçlük nasıl olur? Her şey birer birer alınırsa, böyle bir sayı nasıl bir'de toplanabilir? Öyle olursa birliklerin bir çokluğu olur, ama yalın birden başka hiçbir sayı bire indirgenmez. Meğer ki biri şöyle desin: ikilik şu şeydir, daha doğrusu şeyde görülen ve iki gücü bir araya toplamış, bir bakıma bire bileşik olan şeydir. Ya da Pythagorasçıların söylediği türden sayılardır; onlar sayılardan bir orantıya göre söz ediyor görünüyorlardı: örneğin adalete dörtlük derlerdi, başka bir şeye başka türlü. Ya da daha çok şöyle: şey bir olduğu hâlde, onun çokluğuna eşleşen bir sayı da vardır, o kadarlık bir bir; örneğin onluk. Oysa biz on'u böyle söylemeyiz; birbirinden ayrı duran şeyleri bir araya getirip on deriz. Belki de böyle bir araya getirdiğimizde "on" deriz, çok şeyden bir şey olduğunda ise "onluk"; orada da durum böyledir.
Ama öyleyse, şeyler üzerinde görülen sayının hâlâ kendine ait bir varlığı olacak mı? Biri şöyle diyebilir: Beyaz da şeyler üzerinde görüldüğü hâlde beyazın şeylerde bir varlığı olmasına ne engel? Nitekim var olanda görülen hareketin de var olanda bulunan bir varlığı vardı. Ama sayı hareket gibi değildir: hareket bir şey olduğu için onda bir görülmüştür. Sonra böyle bir varlık sayıyı ousia olmaktan uzaklaştırır, onu daha çok bir araz yapar. Gerçi tam olarak araz da değildir: çünkü araz, ilişmeden önce bir şey olmalıdır; ayrılmaz olsa bile beyaz gibi kendi başına bir şey, bir tabiat olmalıdır; başka bir şeye yüklenecek olan, yüklenmeden önce var olmalıdır. Öyleyse bir her şeyin yanında bulunuyorsa, "bir insan" insanla aynı değilse, bir insandan farklıysa ve öbür şeylerin her birinde de ortak olarak bulunuyorsa, bir, insandan ve öbür şeylerin her birinden önce olmalıdır; ki insan da öbür şeylerin her biri de bir olmaya erişebilsin. Hareket de bir olduğuna göre bir hareketten önce gelir; var olan da bir olmaya erişsin diye var olandan önce gelir. Burada var olanın ötesinde dediğimiz o Bir'i değil, eidos'ların her birine yüklenen bu biri kastediyorum. Aynı şekilde onluk da kendisine onluk yüklenen şeyden önce gelir; bu da onluğun kendisi olacaktır, çünkü üzerinde onluk görülen şey onluğun kendisi olmayacaktır.
Yoksa sayı var olanlarla birlikte mi doğdu, birlikte mi var oldu? Ama bir araz gibi birlikte doğduysa —insanda sağlık gibi—, o araz kendi başına da var olmalıdır. Bir de bileşik bir şeyin unsuru olarak birlikte doğduysa, başka bir şeyle birlikte olabilmek için önce bir olmalı, bir olarak kendisi var olmalıdır; sonra başka bir şeyle karışınca, kendisi sayesinde bir olan o şeyi sahte bir bir yapar, çünkü onu iki yapar. Peki onlukta durum nasıl olacak? Böyle bir güç sayesinde onluk olacak şeyin onluğa ne ihtiyacı olabilir? Onluk onu bir madde gibi biçimlendirecekse ve şey, onluğun hazır bulunmasıyla on ve onluk olacaksa, onluğun önce kendi başına, onluktan başka hiçbir şey olmayarak var olması gerekir.
τίς οὖν ἡ φύσις αὐτοῦ; ἆρα παρακολούθημα καὶ οἷον ἐπιθεωρούμενον ἑκάστῃ οὐσίᾳ; οἷον ἄνθρωπος καὶ εἷς ἄνθρωπος καὶ ὂν καὶ ἓν ὂν καὶ τὰ πάντα ἕκαστα τὰ νοητὰ καὶ πᾶς ὁ ἀριθμός; ἀλλὰ πῶς δυὰς καὶ τριὰς καὶ πῶς τὰ πάντα καθ̓ ἓν καὶ ὁ τοιοῦτος ἀριθμὸς εἰς ἓν ἂν συνάγοιτο; οὕτω γὰρ ἔσται πλῆθος μὲν ἑνάδων, εἰς ἓν δὲ οὐδεὶς παρὰ τὸ ἁπλοῦν ἕν: εἰ μή τις λέγοι, ὡς δυὰς μέν ἐστιν ἐκεῖνο τὸ πρᾶγμα, μᾶλλον δὲ τὸ ἐπὶ τῷ πράγματι θεωρούμενον, ὃ δύο ἔχει δυνάμεις συνειλημμένας, οἷον σύνθετον εἰς ἕν, ἢ οἵους ἔλεγον οἱ Πυθαγόρειοι, οἳ ἐδόκουν λέγειν ἀριθμοὺς ἐκ τοῦ ἀνὰ λόγον, οἷον δικαιοσύνην τετράδα καὶ ἄλλον ἄλλως: ἐκείνως δὲ μᾶλλον τῷ πλήθει τοῦ πράγματος ἑνὸς ὄντος ὅμως καὶ τὸν ἀριθμὸν συζυγῆ, τοσοῦτον ἕν, οἷον δεκάδα. καίτοι ἡμεῖς οὐχ οὕτω τὰ δέκα, ἀλλὰ συνάγοντες καὶ τὰ διεστῶτα δέκα λέγομεν. ἢ οὕτω μὲν δέκα λέγομεν, ὅταν δὲ ἐκ πολλῶν γίνηται ἕν, δεκάδα, ὡς κἀκεῖ οὕτως. ἀλλ’ εἰ οὕτως, ἆῤ ἔτι ὑπόστασις ἀριθμοῦ ἔσται ἐπὶ τοῖς πράγμασιν αὐτοῦ θεωρουμένου; ἀλλὰ τί κωλύει, φαίη ἄν τις, καὶ τοῦ λευκοῦ ἐπὶ τοῖς πράγμασι θεωρουμένου ὑπόστασιν τοῦ λευκοῦ ἐν τοῖς πράγμασιν εἶναι; ἐπεὶ καὶ κινήσεως ἐπὶ τῷ ὄντι θεωρουμένης ὑπόστασις ἦν κινήσεως ἐν τῷ ὄντι οὔσης. ὁ δ’ ἀριθμὸς οὐχ ὡς ἡ κίνησις: ἀλλ’ ὅτι ἡ κίνησίς τι, οὕτως ἓν ἐπ’ αὐτῆς ἐθεωρήθη: λέγεται. εἶτα καὶ ἡ τοιαύτη ὑπόστασις ἀφίστησι τὸν ἀριθμὸν τοῦ οὐσίαν εἶναι, συμβεβηκὸς δὲ μᾶλλον ποιεῖ. καίτοι οὐδὲ συμβεβηκὸς ὅλως: τὸ γὰρ συμβεβηκὸς δεῖ τι εἶναι πρὸ τοῦ συμβεβηκέναι, κἂν ἀχώριστον ᾖ, ὅμως εἶναί τι ἐφ̓ ἑαυτοῦ φύσιν τινά, ὡς τὸ λευκόν, καὶ κατηγορεῖσθαι κατ’ ἄλλου ἤδη ὂν ὃ κατηγορηθήσεται: ὥστε, εἰ περὶ ἕκαστον τὸ ἓν καὶ οὐ ταὐτὸν τῷ ἀνθρώπῳ τὸ εἷς ἄνθρωπος, ἀλλ’ ἕτερον τὸ ἓν τοῦ ἀνθρώπου καὶ κοινὸν τὸ ἓν καὶ ἐφ̓ ἑκάστου τῶν ἄλλων, πρότερον ἂν εἴη τὸ ἓν τοῦ ἀνθρώπου καὶ ἑκάστου τῶν ἄλλων, ἵνα καὶ ὁ ἄνθρωπος καὶ ἕκαστον τῶν ἄλλων τύχῃ ἕκαστον τοῦ ἓν εἶναι. καὶ πρὸ κινήσεως τοίνυν, εἴπερ καὶ ἡ κίνησις ἕν, καὶ πρὸ τοῦ ὄντος, ἵνα καὶ αὐτὸ τοῦ ἓν εἶναι τύχῃ: λέγω δὲ οὐ τὸ ἓν ἐκεῖνο, ὃ δὴ ἐπέκεινα τοῦ ὄντος φαμέν, ἀλλὰ τοῦτο τὸ ἕν, ὃ κατηγορεῖται τῶν εἰδῶν ἑκάστου. καὶ δεκὰς τοίνυν πρὸ τοῦ καθ̓ οὗ κατηγορεῖται δεκάς: καὶ τοῦτο ἔσται αὐτοδεκάς: οὐ γὰρ δὴ ᾧ πράγματι ἐπιθεωρεῖται δεκὰς αὐτοδεκὰς ἔσται. ἀλλ’ ἆρα συνεγένετο καὶ συνυπέστη τοῖς οὖσιν; ἀλλ’ εἰ συνεγεννήθη ὡς μὲν συμβεβηκός, οἷον τῷ ἀνθρώπῳ ὑγίεια, δεῖ καὶ καθ̓ αὑτὸ εἶναι, καὶ εἰ ὡς στοιχεῖον δὲ συνθέτου τὸ ἕν, δεῖ πρότερον εἶναι ἓν αὐτό τε τὸ ἕν, ἵνα σὺν ἄλλῳ: εἶτα συμμιχθὲν ἄλλῳ τῷ γενομένῳ δἰ αὐτὸ ἓν ἐκεῖνο ποιήσει ψευδῶς ἕν, δύο ποιοῦν αὐτό. ἐπὶ δὲ τῆς δεκάδος πῶς; τί γὰρ δεῖ ἐκείνῳ τῆς δεκάδος, ὃ ἔσται διὰ τὴν τοσαύτην δύναμιν δεκάς; ἀλλ’ εἰ εἰδοποιήσει αὐτὸ ὥσπερ ὕλην καὶ ἔσται παρουσίᾳ δεκάδος δέκα καὶ δεκάς, δεῖ πρότερον ἐφ̓ ἑαυτῆς τὴν δεκάδα οὐκ ἄλλο τι οὖσαν ἢ δεκάδα μόνον εἶναι.
6.6.6Peki bir'in kendisi ve onluğun kendisi şeylerden bağımsız olarak varsa ve akılla kavranan şeyler, ne iseler o olduktan sonra kimi birlik, kimi ikilik ve üçlük olacaksa, bunların tabiatı ne olabilir, nasıl oluşmuştur? Onların doğuşunu akılla incelememiz gerektiğini bilmeliyiz. Önce eidos'ların ousia'sını genel olarak kavramak gerekir: Eidos'lar, düşünen biri her birini düşünüp sonra bu düşünmenin kendisiyle onlara varlık verdiği için var değildir. Biri adaletin ne olduğunu düşündüğü için adalet meydana gelmedi; hareketin ne olduğunu düşündüğü için hareket var olmadı. Öyle olsaydı bu düşünce, düşünülen şeyin kendisinden sonra olurdu —adaletin düşüncesi adaletin kendisinden sonra—; öte yandan, adalet düşünülmekle var olduysa, düşünme bu sefer düşünmeden var olan şeyden önce olurdu. Adalet böyle bir düşünmeyle aynıysa, her şeyden önce adaletin, kendisinin bir tür tarifinden başka bir şey olmaması saçmadır: çünkü adaleti ya da hareketi düşünmüş olmak, onların ne olduğunu kavramaktan başka nedir? Bu da var olmayan bir şeyin logos'unu kavramakla aynı olur ki imkânsızdır.
Biri, maddesiz şeylerde epistēmē'nin şeyle aynı olduğunu söylerse, söylediğini şöyle anlamak gerekir: epistēmē'nin şey olduğunu, ya da şeyi seyreden logos'un şeyin kendisi olduğunu söylemiyor; tersine, maddesiz olan şeyin kendisinin hem düşünülen hem düşünme olduğunu söylüyor. Ama bu düşünme, şeyin logos'u ya da şeye bir yöneliş türünden değildir; akılla kavranan âlemdeki şeyin kendisi, nous ve epistēmē'den başka bir şey değildir. Çünkü orada şeyi var eden, kendine yönelmiş epistēmē değildir; tersine oradaki şey, epistēmē'yi, maddedeki şeyin epistēmē'si gibi yerinde durmayan bir bilgiden farklı kılmıştır. Bu da gerçek epistēmē'dir; yani şeyin sureti değil, şeyin kendisi.
Öyleyse hareketin düşüncesi hareketin kendisini meydana getirmedi; hareketin kendisi düşünceyi meydana getirdi; dolayısıyla kendi kendini hem hareket hem düşünce olarak meydana getirdi. Çünkü oradaki hareket aynı zamanda kendisinin düşüncesidir; kendisi de hareketin kendisidir, çünkü ilktir —ondan önce başka bir hareket yoktur—; gerçek harekettir, çünkü başka bir şeye ilişmiş değildir, hareket edenin, yani fiil hâlinde var olanın fiilidir; bu yüzden ousia'dır da; ama kavram olarak var olandan farklıdır. Adalet de adaletin düşüncesi değildir; nous'un bir tür hâli, daha doğrusu böyle bir fiilidir. Onun yüzü gerçekten güzeldir; ne akşam yıldızı ne sabah yıldızı bu kadar güzeldir, genel olarak duyulur şeylerden hiçbiri de. O, nous'a ait bir heykel gibidir: sanki kendi kendine dikilmiş, kendi içinde görünür olmuş, daha doğrusu kendi içinde var olan bir heykel.
ἀλλ’ εἰ ἄνευ τῶν πραγμάτων τὸ ἓν αὐτὸ καὶ ἡ δεκὰς αὐτή, εἶτα τὰ πράγματα τὰ νοητὰ μετὰ τὸ εἶναι ὅπερ ἐστὶ τὰ μὲν ἑνάδες ἔσονται, τὰ δὲ καὶ δυάδες καὶ τριάδες, τίς ἂν εἴη ἡ φύσις αὐτῶν καὶ πῶς συστᾶσα; λόγῳ δὲ δεῖ νομίζειν τὴν γένεσιν αὐτῶν ποιεῖσθαι. πρῶτον τοίνυν δεῖ λαβεῖν τὴν οὐσίαν καθόλου τῶν εἰδῶν, ὅτι ἐστὶν οὐχὶ νοήσαντος ἕκαστον τοῦ νενοηκότος, εἶτ̓ αὐτῇ τῇ νοήσει τὴν ὑπόστασιν αὐτῶν παρασχομένου. οὐ γάρ, ὅτι ἐνόησε τί ποτ̓ ἐστὶ δικαιοσύνη, δικαιοσύνη ἐγένετο, οὐδ’ ὅτι ἐνόησε τί ποτ̓ ἐστὶ κίνησις, κίνησις ὑπέστη: οὕτω γὰρ ἔμελλε τοῦτο τὸ νόημα καὶ ὕστερον εἶναι τοῦ πράγματος αὐτοῦ τοῦ νοηθέντος, δικαιοσύνης αὐτῆς ἡ νόησις αὐτῆς, καὶ πάλιν αὖ ἡ νόησις προτέρα τοῦ ἐκ τῆς νοήσεως ὑποστάντος, εἰ τῷ νενοηκέναι ὑπέστη. εἰ δὲ τῇ νοήσει τῇ τοιαύτῃ ταὐτὸν ἡ δικαιοσύνη, πρῶτον μὲν ἄτοπον μηδὲν εἶναι δικαιοσύνην ἢ τὸν οἷον ὁρισμὸν αὐτῆς: τί γάρ ἐστι τὸ νενοηκέναι δικαιοσύνην ἢ κίνησιν, ἢ τὸ τί ἐστιν αὐτῶν λαβεῖν; τοῦτο δὲ ταὐτὸν τῷ μὴ ὑφεστῶτος πράγματος λόγον λαβεῖν: ὅπερ ἀδύνατον. εἰ δέ τις λέγοι, ὡς ἐπὶ τῶν ἄνευ ὕλης τὸ αὐτό ἐστιν ἡ ἐπιστήμη τῷ πράγματι, ἐκείνως χρὴ νοεῖν τὸ λεγόμενον, ὡς ὁ??ʼ τὴν ἐπιστήμην τὸ πρᾶγμα λέγει εἶναι οὐδὲ τὸν λόγον τὸν θεωροῦντα τὸ πρᾶγμα αὐτὸ τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ ἀνάπαλιν τὸ πρᾶγμα αὐτὸ ἄνευ ὕλης ὂν νοητόν τε καὶ νόησιν εἶναι, οὐχ οἵαν λόγον εἶναι τοῦ πράγματος οὐδ’ ἐπιβολὴν πρὸς αὐτό, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἐν τῷ νοητῷ ὂν τὶ ἄλλο ἢ νοῦν καὶ ἐπιστήμην εἶναι: οὐ γὰρ ἡ ἐπιστήμη πρὸς αὑτήν, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα ἐκεῖ τὴν ἐπιστήμην οὐ μένουσαν, οἵα ἐστὶν ἡ τοῦ ἐν ὕλῃ πράγματος, ἑτέραν ἐποίησεν εἶναι: τοῦτο δ’ ἐστὶν ἀληθινὴν ἐπιστήμην: τοῦτο δ’ ἐστὶν οὐκ εἰκόνα τοῦ πράγματος, ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα αὐτό. ἡ νόησις τοίνυν τῆς κινήσεως οὐ πεποίηκεν αὐτοκίνησιν, ἀλλ’ ἡ αὐτοκίνησις πεποίηκε τὴν νόησιν, ὥστε αὐτὴ ἑαυτὴν κίνησιν καὶ νόησιν: ἡ γὰρ κίνησις ἡ ἐκεῖ κἀκείνου νόησις, καὶ αὐτὸ δὲ κίνησις, ὅτι πρώτη: οὐ γὰρ ἄλλη πρὸ αὐτῆς: καὶ ἡ ὄντως, ὅτι μὴ συμβέβηκεν ἄλλῳ, ἀλλὰ τοῦ κινουμένου ἐνέργεια ὄντος ἐνεργείᾳ: ὥστε αὖ καὶ οὐσία: ἐπίνοια δὲ τοῦ ὄντος ἑτέρα. καὶ δικαιοσύνη δὲ οὐ νόησις δικαιοσύνης, ἀλλὰ νοῦ οἷον διάθεσις, μᾶλλον δὲ ἐνέργεια τοιάδε, ἧς ὡς ἀληθῶς καλὸν τὸ πρόσωπον καὶ οὔτε ἕσπερος [οὔθ̓ ἑῷος οὕτω καλὰ] οὐδ’ ὅλως τι τῶν αἰσθητῶν, ἀλλ’ οἷον ἄγαλμά τι νοερόν, οἷον ἐξ αὑτοῦ ἑστηκὸς καὶ προφανὲν ἐν αὑτῷ, μᾶλλον δὲ ὂν ἐν αὑτῷ.
6.6.7Genel olarak şeyleri tek bir tabiatta, hepsine sahip olan ve onları bir bakıma kuşatan tek bir tabiatta düşünmek gerekir. Duyulur âlemdeki gibi her biri ayrı değildir —güneş bir yerde, başka bir şey başka yerde—, hepsi bir arada, bir'in içindedir. Nous'un tabiatı budur. Psykhē de onu böyle taklit eder; tabiat denen şey de öyle: her şey ona göre ve onun tarafından doğurulur, biri bir yerde, öbürü başka yerde; ama kendisi kendisiyle bir aradadır. Her şey bir arada olduğu hâlde her biri yine ayrıdır. Nous'a sahip olan, nous'ta ve ousia'da bulunanları dışarıdan bakarak değil, onlara sahip olarak görür; onları tek tek ayırmaz da, çünkü onlar onun içinde hep zaten ayrılmış durumdadır.
Ona hayran kalanlara bunu, ona katılmış şeylerden yola çıkarak inandırırız. Onun büyüklüğünü ve güzelliğini ise psykhē'nin ona duyduğu aşktan ve öbür şeylerin psykhē'ye duyduğu aşktan anlarız: psykhē bu aşkı böyle bir tabiata sahip olduğu için uyandırır, çünkü ona sahip olarak bir bakıma ona benzemiştir. Gerçekten de canlının kendisinin güzelliği hayranlık uyandırmasaydı, anlatılamayacak kadar büyük olmasaydı, güzel bir canlının var olması saçma olurdu. Mükemmel canlı bütün canlılardan oluşur, daha doğrusu bütün canlıları kendi içinde kapsar; bir olduğu hâlde, her şey ne kadarsa o kadardır; tıpkı bu evrenin, bir olduğu hâlde bütün görünür âlemi ve görünür âlemdeki her şeyi kapsaması gibi.
ὅλως γὰρ δεῖ νοῆσαι τὰ πράγματα ἐν μιᾷ [φύσει] καὶ μίαν φύσιν πάντα ἔχουσαν καὶ οἷον περιλαβοῦσαν, οὐχ ὡς ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ἕκαστον χωρίς, ἀλλαχοῦ ἥλιος καὶ ἄλλο ἄλλοθι, ἀλλ’ ὁμοῦ ἐν ἑνὶ πάντα: αὕτη γὰρ νοῦ φύσις: ἐπεὶ καὶ ψυχὴ οὕτω μιμεῖται καὶ ἡ λεγομένη φύσις, καθ̓ ἡν καὶ ὑφ̓ ἧς ἕκαστα γεννᾶται, ἄλλο ἄλλοθι αὐτῆς ὁμοῦ ἑαυτῇ οὔσης. ὁμοῦ δὲ πάντων ὄντων ἕκαστον αὖ χωρίς ἐστιν: ἐνορᾷ δὲ αὐτὰ τὰ ἐν τῷ νῷ καὶ τῇ οὐσίᾳ ὁ ἔχων νοῦς οὐκ ἐπιβλέπων, ἀλλ’ ἔχων, οὐδὲ χωρίζων ἕκαστον: κεχώρισται γὰρ ἤδη ἐν αὐτῷ ἀεί. πιστούμεθα δὲ πρὸς τοὺς τεθαυμακότας ἐκ τῶν μετειληφότων: τὸ δὲ μέγεθος αὐτοῦ καὶ τὸ κάλλος ψυχῆς ἔρωτι πρὸς αὐτὸν καὶ τῶν ἄλλων τὸν εἰς ψυχὴν ἔρωτα διὰ τὴν τοιαύτην φύσιν καὶ τῷ ἔχειν κατά τι ὡμοίωται. καὶ γὰρ δὴ καὶ ἄτοπον εἶναί τι ζῷον καλὸν αὐτοζῴου μὴ θαυμαστοῦ τὸ κάλλος καὶ ἀφράστου ὄντος. τὸ δὴ παντελὲς ζῷον ἐκ πάντων ζῴων ὄν, μᾶλλον δὲ ἐν αὑτῷ τὰ πάντα ζῷα περιέχον καὶ ἓν ὂν τοσοῦτον, ὅσα τὰ πάντα, ὥσπερ καὶ τόδε τὸ πᾶν ἓν ὂν καὶ πᾶν τὸ ὁρατὸν περιέχον πάντα τὰ ἐν τῷ ὁρατῷ.
6.6.8O hâlde akılla kavranan, ilk anlamda canlı olduğu ve bu yüzden canlının kendisi olduğu, nous ve gerçek ousia olduğu için; onun bütün canlıları, bütün sayıyı, adaletin kendisini, güzelin kendisini ve bu türden başka şeyleri kapsadığını da söylediğimiz için —çünkü "insanın kendisi", "sayının kendisi", "adaletin kendisi" derken başka bir anlamda söyleriz—, bunların her birinin nasıl ve ne olduğunu, bunlar hakkında bir şey bulmak ne ölçüde mümkünse o ölçüde incelemek gerekir.
Önce bütün hisleri bir yana bırakmalı, nous'u nous'la seyretmeli ve şunu aklımıza getirmeliyiz: Bizde de hayat ve nous bir hacimde değil, hacimsiz bir güçtedir. Gerçek ousia bunlardan soyunmuştur; kendi üzerinde duran bir güçtür. Sönük, cansız bir şey değildir; her şeyin en canlısı, en çok nous'a sahip olanıdır; ondan daha canlı, daha çok nous'a sahip, daha çok ousia olan bir şey yoktur. Ona dokunan, dokunması ölçüsünde bunlara sahip olur: yakında olan daha yakından, uzakta olan daha uzaktan. Var olmak istenen bir şeyse, en çok var olan daha çok istenir; genel olarak düşünmek isteniyorsa, en çok nous olan da öyle; hayat için de durum aynıdır.
Öyleyse önce var olanı ilk olarak, sonra nous'u, sonra canlıyı almak gerekirse —çünkü canlı artık her şeyi kapsıyor görünür—, nous da ikinci geliyorsa —çünkü ousia'nın fiilidir—, sayı ne canlıya göre olabilir —ondan önce bir de iki de zaten vardı— ne de nous'a göre; çünkü ondan önce ousia, bir olduğu hâlde zaten çoktu.
ἐπειδὴ τοίνυν καὶ ζῷον πρώτως ἐστὶ καὶ διὰ τοῦτο αὐτοζῷον καὶ νοῦς ἐστι καὶ οὐσία ἡ ὄντως καί φαμεν ἔχειν καὶ ζῷα τὰ πάντα καὶ ἀριθμὸν τὸν σύμπαντα καὶ δίκαιον αὐτὸ καὶ καλὸν καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα — ἄλλως γὰρ αὐτοάνθρωπόν φαμεν καὶ ἀριθμὸν αὐτὸν καὶ δίκαιον αὐτό: σκεπτέον πῶς τούτων ἕκαστον καὶ τί ὂν εἰς ὅσον οἷόν τέ τι εὑρεῖν περὶ τούτων. πρῶτον τοίνυν ἀφετέον πᾶσαν αἴσθησιν καὶ νοῦν νῷ θεωρητέον καὶ ἐνθυμητέον, ὡς καὶ ἐν ἡμῖν ζωὴ καὶ νοῦς οὐκ ἐν ὄγκῳ, ἀλλ’ ἐν δυνάμει ἀόγκῳ, καὶ τὴν ἀληθινὴν οὐσίαν ἐκδεδυκέναι ταῦτα καὶ δύναμιν εἶναι ἐφ̓ ἑαυτῆς βεβῶσαν, οὐκ ἀμενηνόν τι χρῆμα, ἀλλὰ πάντων ζωτικωτάτην καὶ νοερωτάτην, ἧς οὔτε [τι] ζωτικώτερον οὔτε νοερώτερον οὔτε οὐσιωδέστερον, οὗ τὸ ἐφαψάμενον ἔχει ταῦτα κατὰ λόγον τῆς ἐπαφῆς, τὸ μὲν ἐγγὺς ἐγγυτέρω, τὸ δὲ πόρρω πορρωτέρω. εἴπερ οὖν ἐφετὸν τὸ εἶναι, τὸ μάλιστα ὂν μᾶλλον ὅ τε μάλιστα νοῦς, εἴπερ τὸ νοεῖν ὅλως: καὶ τὸ τῆς ζωῆς ὡσαύτως. εἰ δὴ τὸ ὂν πρῶτον δεῖ λαβεῖν πρῶτον ὄν, εἶτα νοῦν, εἶτα τὸ ζῷον — τοῦτο γὰρ ἤδη πάντα δοκεῖ περιέχειν — ὁ δὲ νοῦς δεύτερον — ἐνέργεια γὰρ τῆς οὐσίας, οὔτ’ ἂν κατὰ τὸ ζῷον ὁ ἀριθμὸς εἴη — ἤδη γὰρ καὶ πρὸ αὐτοῦ καὶ ἓν καὶ δύο ἦν — οὔτε κατὰ τὸν νοῦν: πρὸ γὰρ αὐτοῦ ἡ οὐσία ἓν οὖσα καὶ πολλὰ ἦν.
6.6.9Geriye şunu incelemek kalıyor: Ousia sayıyı kendi bölünmesiyle mi doğurdu, yoksa sayı mı ousia'yı böldü? Aynı şekilde ousia, hareket, durgunluk, aynı ve başka sayıyı mı doğurdu, yoksa sayı mı onları? İncelemenin başlangıcı şudur: Sayı kendi başına var olabilir mi, yoksa iki, iki şey üzerinde, üç de aynı şekilde üç şey üzerinde mi görülmelidir? Sayılardaki bir de böyle mi? Çünkü sayılan şeyler olmadan kendi başına var olabiliyorsa, var olanlardan önce de var olabilir. Var olandan da önce mi? Yoksa şimdilik bu soruyu bırakıp sayının var olandan meydana geldiğini mi kabul etmeliyiz? Ama bir, bir var olansa ve iki, iki var olansa, bir var olandan, sayı da var olanlardan önce gelecektir. Peki yalnız düşüncede ve kavrayışta mı önce gelir, yoksa varlıkta da mı?
Şöyle bakmak gerekir: Biri bir insanı var olan bir şey ve güzel bir şey olarak düşündüğünde, ikisinde de bir'i elbette sonradan düşünür; bir at ve bir köpek düşündüğünde de böyledir; burada iki açıkça sonradır. Ama insanı doğuruyor, atı ve köpeği doğuruyor, ya da kendi içinde bulunan onları dışarı çıkarıyorsa ve bunu rastgele yapmıyorsa, "Bir'e gitmeliyim, sonra başka bir bire geçip iki yapmalıyım; kendimle birlikte bir başkasını da yapmalıyım" demez mi? Var olanlar da meydana geldiklerinde sayılmadılar; ne kadarının meydana gelmesi gerektiği, gerektiği anda zaten belliydi. Demek ki bütün sayı, var olanların kendisinden önceydi. Ama var olanlardan önceyse, var olanlardan biri değildi. Yoksa var olanın içindeydi, ama var olanın sayısı olarak değil —çünkü var olan hâlâ birdi—; sayının gücü var olup var olanı böldü ve onu bir bakıma çokluğu doğurma sancısına soktu. Çünkü var olanın ya ousia'sı ya da fiili sayı olacaktır; canlının kendisi de nous da sayıdır.
O hâlde var olan birleşmiş sayı, var olanlar açılmış sayı, nous kendi içinde hareket eden sayı, canlı da kuşatan sayı mıdır? Var olan da bir'den doğduğuna göre, o bir nasıl idiyse var olan da öyle sayı olmalıdır. Bu yüzden eidos'lara hem birlikler hem de sayılar dediler. Ousia'ya ait sayı budur; birimlerden oluşan sayı denen öbürü ise bunun suretidir. Ousia'ya ait sayı, bir yanıyla eidos'larda görülen ve onları birlikte doğuran sayıdır; ama ilk anlamda var olanda, var olanla birlikte ve var olanlardan önce bulunan sayıdır. Var olanlar temellerini, kaynaklarını, köklerini ve ilkelerini onda bulur. Çünkü var olanın da ilkesi bir'dir ve var olan ona dayanarak vardır —yoksa dağılırdı—; ama bir var olana dayanmaz: öyle olsaydı bire erişmeden önce bir olurdu, onluğa erişen de onluğa erişmeden önce onluk olurdu.
λείπεται τοίνυν θεωρεῖν, πότερα ἡ οὐσία τὸν ἀριθμὸν ἐγέννησε τῷ αὐτῆς μερισμῷ, ἢ ὁ ἀριθμὸς ἐμέρισε τὴν οὐσίαν: καὶ δὴ καὶ ἡ οὐσία καὶ κίνησις καὶ στάσις καὶ ταὐτὸν καὶ ἕτερον αὐτὰ τὸν ἀριθμὸν ἢ ὁ ἀριθμὸς ταῦτα. ἀρχὴ δὲ τῆς σκέψεως: ἆῤ οἷόν τε ἀριθμὸν εἶναι ἐφ̓ ἑαυτοῦ ἢ δεῖ καὶ τὰ δύο ἐπὶ δυσὶ πράγμασι θεωρεῖσθαι, καὶ τὰ τρία ὡσαύτως; καὶ δὴ καὶ τὸ ἓν τὸ ἐν τοῖς ἀριθμοῖς; εἰ γὰρ ἐφ̓ ἑαυτοῦ ἄνευ τῶν ἀριθμητῶν δύναιτο εἶναι, πρὸ τῶν ὄντων δύναιτο ἂν εἶναι. ἆῤ οὖν καὶ πρὸ τοῦ ὄντος; ἢ τοῦτο ἐατέον καὶ πρὸ ἀριθμοῦ ἐν τῷ παρόντι καὶ δοτέον ἀριθμὸν ἐξ ὄντος γίνεσθαι. ἀλλ’ εἰ τὸ ἓν ἓν ὄν ἐστι καὶ τὰ δύο δύο ὄντα ἐστί, προηγήσεται τοῦ τε ὄντος τὸ ἓν καὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ὄντων. ἆῤ οὖν τῇ ἐπινοίᾳ καὶ τῇ ἐπιβολῇ; ἢ καὶ τῇ ὑποστάσει. σκεπτέον δὲ ὧδε: ὅταν τις ἄνθρωπον ὄντα νοῇ καὶ καλὸν ἕν, ὕστερον δήπου τὸ ἓν νοεῖ ἐφ̓ ἑκατέρῳ: καὶ δὴ καὶ ὅταν ἵππον καὶ κύνα: καὶ δὴ σαφῶς τὰ δύο ἐνταῦθα ὕστερον. ἀλλ’ εἰ γεννῴη ἄνθρωπον καὶ γεννῴη ἵππον καὶ κύνα ἢ ἐν αὑτῷ ὄντας προφέροι καὶ μὴ κατὰ τὸ ἐπελθὸν μήτε γεννῴη μήτε προφέροι, ἆῤ οὐκ ἐρεῖ ʽεἰς ἓν ἰτέον καὶ μετιτέον εἰς ἄλλο ἓν καὶ δύο ποιητέον καὶ μετ’ ἐμοῦ καὶ ἄλλο ποιητέον̓; καὶ μὴν οὐδὲ τὰ ὄντα, ὅτε ἐγένετο, ἠριθμήθη, ἀλλ’ ὅσα δεῖ γενέσθαι δῆλον ἦν, ὅτε ἔδει. πᾶς ἄρα ὁ ἀριθμὸς ἦν πρὸ αὐτῶν τῶν ὄντων. ἀλλ’ εἰ πρὸ τῶν ὄντων, οὐκ ἦν ὄντα. ἢ ἦν ἐν τῷ ὄντι, οὐκ ἀριθμὸς ὢν τοῦ ὄντος — ἓν γὰρ ἦν ἔτι τὸ ὄν — ἀλλ’ ἡ τοῦ ἀριθμοῦ δύναμις ὑποστᾶσα ἐμέρισε τὸ ὂν καὶ οἷον ὠδίνειν ἐποίησεν αὐτὸ τὸ πλῆθος: ἢ γὰρ ἡ οὐσία αὐτοῦ ἢ ἡ ἐνέργεια ἀριθμὸς ἔσται καὶ τὸ ζῷον αὐτὸ καὶ ὁ νοῦς ἀριθμός. ἆῤ οὖν τὸ μὲν ὂν ἀριθμὸς ἡνωμένος, τὰ δὲ ὄντα ἐξεληλιγμένος ἀριθμός, νοῦς δὲ ἀριθμὸς ἐν ἑαυτῷ κινούμενος, τὸ δὲ ζῷον ἀριθμὸς περιέχων; ἐπεὶ καὶ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς γενόμενον τὸ ὄν, ὡς ἦν ἓν ἐκεῖνο, δεῖ αὐτὸ οὕτως ἀριθμὸν εἶναι: διὸ καὶ τὰ εἴδη ἔλεγον καὶ ἑνάδας καὶ ἀριθμούς. καὶ οὗτός ἐστιν ὁ οὐσιώδης ἀριθμός: ἄλλος δὲ ὁ μοναδικὸς λεγόμενος εἴδωλον τούτου. ὁ δὲ οὐσιώδης ὁ μὲν ἐπιθεωρούμενος τοῖς εἴδεσι καὶ συγγεννῶν αὐτά, πρώτως δὲ ὁ ἐν τῷ ὄντι καὶ μετὰ τοῦ ὄντος καὶ πρὸ τῶν ὄντων. βάσιν δὲ ἔχει τὰ ὄντα ἐν αὐτῷ καὶ πηγὴν καὶ ῥίζαν καὶ ἀρχήν. καὶ γὰρ τῷ ὄντι τὸ ἓν ἀρχὴ καὶ ἐπὶ τούτου ἐστὶν ὄν: σκεδασθείη γὰρ ἄν: ἀλλ’ οὐκ ἐπὶ τῷ ὄντι τὸ ἕν: ἤδη γὰρ ἂν εἴη ἓν πρὶν τυχεῖν τοῦ ἑνός, καὶ ἤδη τὸ τυγχάνον τῆς δεκάδος δεκὰς πρὶν τυχεῖν τῆς δεκάδος.
6.6.10Demek ki var olan, çokluk içinde durağan hâlde sayıdır. Çok olarak uyandığında, sanki var olanlar için bir hazırlık, bir ön taslak gibiydi; üzerlerine yerleşecek olanlara yer tutan birlikler gibiydi. Bugün de biri "şu kadar altın ya da şu kadar ev istiyorum" der. Altın birdir; ama o, sayıyı altın yapmak değil, altını sayı yapmak ister; sayıya zaten sahip olduğu için onu altına uygulamaya çalışır, öyle ki altın o kadar olsun. Var olanlar sayıdan önce meydana gelmiş, sayı ise sayan tabiat sayılanlar kadar harekete geçince onlar üzerinde görülmüş olsaydı, var olanlar tesadüfen o kadar olurdu, bir maksatla değil. Rastgele o kadar değillerse, sayı onlardan önce var olarak o kadar oluşlarının sebebidir; yani sayı zaten varken, meydana gelenler "o kadar" olmaya katıldılar; her biri de bir olmak için bir'e katıldı.
Her şey var olandan ötürü var olandır, çünkü var olan da kendinden ötürü var olandır; bir de kendinden ötürü birdir. Bunların üzerindeki bir aynı anda çok şeyse, her biri birdir: üçlüğün bir olması gibi; bütün var olanlar da böyle birdir. Bu, birimdeki bir gibi değil, on binin ya da başka bir sayının bir olması gibidir. Nitekim artık meydana gelmiş on bin şeyden söz eden de, sayan kişi on bin dediyse, bu "on bin"in şeylerin kendisinden, renklerini gösterir gibi kendini göstererek söylendiğini söylemez; onu söyleyen, "şu kadar" diyen zihindir. Demeseydi çokluğun ne kadar olduğunu bilemezdi. Peki nasıl diyecek? Saymayı bildiği için. Bu da sayıyı biliyorsa olur; sayıyı ise sayı varsa bilebilir. O tabiatın çokluğunun ne kadar olduğunu bilmemesi ise saçma, hatta imkânsızdır.
Biri "iyiler" derse, ya kendiliğinden öyle olan şeyleri söyler ya da iyiyi onlara araz olarak yükler. İlk iyileri söylüyorsa ilk varlığı söylüyordur; iyinin ilişmiş olduğu şeyleri söylüyorsa, iyinin başka şeylere de ilişebilmesi için bir iyi tabiatı bulunmalıdır; ya da onu meydana getirmiş ve başka bir şeyde de bulunan bir sebep bulunmalıdır, yani ya iyinin kendisi ya da iyiyi kendine özgü tabiatında doğurmuş olan. Aynı şekilde var olanlarda bir sayıdan, örneğin onluktan söz eden de ya kendi başına var olan onluğu söylüyordur, ya da onluğun ilişmiş olduğu şeyleri söylüyorsa, onluğun kendisini, onluktan başka bir şey olmayan kendi başına bir şey olarak koymak zorunda kalır. Öyleyse var olanlara onluk diyorsa, zorunlu olarak ya onlar onluktur ya da onlardan önce, tam da onluktan başka bir şey olmayan başka bir onluk vardır.
Genel olarak şunu göstermek gerekir: Başka bir şeye yüklenen her şey, ya o şeye başka bir şeyden gelmiştir ya da o şeyin fiilidir. Yüklenen şey bazen bulunup bazen bulunmayan türden değil de hep o şeyle birlikte bulunuyorsa, o şey ousia ise bu da ousia'dır; o şey bundan daha çok ousia değildir. Onu ousia saymasak bile, en azından var olanlardan biridir ve vardır. O şey fiili olmadan düşünülebiliyorsa, fiili yine onunla aynı anda bulunur; düşüncede onu sonraya koyan biziz. Ama onsuz düşünülemiyorsa —bir olmadan insan düşünülemediği gibi—, ya ondan sonra değil onunla birlikte vardır, ya da ondan öncedir, ki o şey onun sayesinde var olsun. Biz ise bir'in ve sayının önce olduğunu söylüyoruz.
ἑστὼς οὖν τὸ ὂν ἐν πλήθει ἀριθμός, ὅτε πολὺ μὲν ἠγείρετο, παρασκευὴ δὲ οἷον ἦν πρὸς τὰ ὄντα καὶ προτύπωσις καὶ οἷον ἑνάδες τόπον ἔχουσαι τοῖς ἐπ’ αὐτὰς ἱδρυθησομένοις. καὶ γὰρ καὶ νῦν ʽτοσοῦτον βούλομαἴ φησι ʽπλῆθος χρυσοῦ ἢ οἰκιῶν̓. καὶ ἓν μὲν ὁ χρυσός, βούλεται δὲ οὐ τὸν ἀριθμὸν χρυσὸν ποιῆσαι, ἀλλὰ τὸν χρυσὸν ἀριθμόν, καὶ τὸν ἀριθμὸν ἤδη ἔχων ἐπιθεῖναι ζητεῖ τοῦτον τῷ χρυσῷ, ὥστε συμβῆναι τῷ χρυσῷ τοσούτῳ γενέσθαι. εἰ δὲ τὰ ὄντα μὲν ἐγίνετο πρὸ ἀριθμοῦ, ὁ δ’ ἀριθμὸς ἐπ’ αὐτοῖς ἐπεθεωρεῖτο τοσαῦτα κινηθείσης τῆς ἀριθμούσης φύσεως, ὅσα τὰ ἀριθμητά, κατὰ συντυχίαν ἦν ἂν τοσαῦτα καὶ οὐ κατὰ πρόθεσιν τοσαῦτα, ὅσα ἐστίν. εἰ οὖν μὴ εἰκῆ τοσαῦτα, ὁ ἀριθμὸς αἴτιος προὼν τοῦ τοσαῦτα: τοῦτο δέ ἐστιν, ἤδη ὄντος ἀριθμοῦ μετέσχε τὰ γενόμενα τοῦ τοσαῦτα, καὶ ἕκαστον μὲν τοῦ ἓν μετέσχεν, ἵνα ἓν ᾖ. ἔστι δὲ ὂν παρὰ τοῦ ὄντος, ἐπεὶ καὶ τὸ ὂν παῤ αὑτοῦ ὄν: ἓν δὲ παῤ αὐτοῦ ἕν: ἕκαστόν τε ἕν, εἰ ὁμοῦ πολλὰ ἦν τὸ ἓν τὸ ἐπ’ αὐτοῖς, ὡς τριὰς ἓν καὶ τὰ πάντα ὄντα οὕτως ἕν, οὐχ ὡς τὸ ἓν τὸ κατὰ τὴν μονάδα, ἀλλ’ ὡς ἓν ἡ μυριὰς ἢ ἄλλος τις ἀριθμός. ἐπεὶ καὶ ὁ λέγων ἤδη πράγματα μύρια γενόμενα, εἰ εἶπε μύρια ὁ ἀριθμῶν, οὐ παῤ αὑτῶν φησι τὰ μύρια προσφωνεῖσθαι δεικνύντων ὥσπερ τὰ χρώματα αὐτῶν, ἀλλὰ τῆς διανοίας λεγούσης τοσαῦτα: εἰ γὰρ μὴ λέγοι, οὐκ ἂν εἰδείη, ὅσον τὸ πλῆθος. πῶς οὖν ἐρεῖ; ἢ ἐπιστάμενος ἀριθμεῖν: τοῦτο δέ, εἰ ἀριθμόν εἰδείη. εἰδείη δ’ ἄν, εἰ εἴη ἀριθμός. ἀγνοεῖν δὲ τὴν φύσιν ἐκείνην, ὅσα ἐστὶ τὸ πλῆθος, ἄτοπον, μᾶλλον δὲ ἀδύνατον. ὥσπερ τοίνυν εἰ λέγοι τις ἀγαθά, ἢ τὰ παῤ αὑτῶν τοιαῦτα λέγει, ἢ κατηγορεῖ τὸ ἀγαθὸν ὡς συμβεβηκὸς αὐτῶν: καὶ εἰ τὰ πρῶτα λέγοι, ὑπόστασιν λέγει τὴν πρώτην, εἰ δὲ οἷς συμβέβηκε τὸ ἀγαθόν, δεῖ εἶναι φύσιν ἀγαθοῦ, ἵνα καὶ ἄλλοις συμβεβήκῃ, ἢ τὸ αἴτιον τὸ πεποιηκὸς καὶ ἐν ἄλλῳ εἶναι, ἢ αὐτοαγαθὸν ἢ γεγεννηκὸς τὸ ἀγαθὸν ἐν φύσει οἰκείᾳ: οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ὄντων ὁ λέγων ἀριθμόν, οἷον δεκάδα, ἢ αὐτὴν ὑφεστῶσαν δεκάδα ἂν λέγοι, ἢ οἷς συμβέβηκε δεκὰς λέγων αὐτὴν δεκάδα ἀναγκάζοιτο ἂν τίθεσθαι ἐφ̓ ἑαυτῆς οὐκ ἄλλο τι ἢ δεκάδα οὖσαν. ἀνάγκη τοίνυν, εἰ τὰ ὄντα δεκάδα λέγοι, ἢ αὐτὰ δεκάδα εἶναι ἢ πρὸ αὐτῶν ἄλλην δεκάδα εἶναι οὐκ ἄλλο τι ἢ αὐτὸ τοῦτο δεκάδα οὖσαν. καθόλου τοίνυν δεικτέον, ὅτι πᾶν ὅ τι περ ἂν κατ’ ἄλλου κατηγορῆται [ἢ] παῤ ἄλλου ἐλήλυθεν εἰς ἐκεῖνο, ἢ ἐνέργειά ἐστιν ἐκείνου. καὶ εἰ τοιοῦτον, οἷον μὴ ποτὲ μὲν παρεῖναι, ποτὲ δὲ μὴ παρεῖναι, ἀλλ’ ἀεὶ μετ’ ἐκείνου εἶναι, εἰ οὐσία ἐκεῖνο, οὐσία καὶ αὐτὸ καὶ οὐ μᾶλλον ἐκεῖνο ἢ αὐτὸ οὐσία: εἰ δὲ μὴ οὐσίαν διδοίη, ἀλλ’ οὖν τῶν ὄντων καὶ ὄν. καὶ εἰ μὲν δύναιτο τὸ πρᾶγμα ἐκεῖνο νοεῖσθαι ἄνευ τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, ἅμα μὲν εἶναι οὐδὲν ἧττον ἐκείνῳ, ὕστερον δὲ τῇ ἐπινοίᾳ τάττεσθαι παῤ ἡμῶν: εἰ δὲ μὴ παρεπινοεῖσθαι οἷόν τε ἄνευ ἐκείνου, οἷον ἄνθρωπον ἄνευ τοῦ ἕν, ἢ οὐχ ὕστερον αὐτοῦ, ἀλλὰ συνυπάρχον, ἢ πρότερον αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸ δἰ ἐκεῖνο ὑπάρχῃ: ἡμεῖς δέ φαμεν πρότερον τὸ ἓν καὶ τὸν ἀριθμόν.
6.6.11Ama biri onluğun bu kadar sayıda birlikten başka bir şey olmadığını söylerse ve birliğin var olduğunu kabul ediyorsa, neden bir birliğin var olduğunu kabul edip on birliğin var olduğunu kabul etmesin? Birinin bir varlığı varsa, öbürlerinin neden olmasın? Tek birliğin var olanlardan herhangi birine bağlanmış olması gerekmez; öyle olsaydı öbürlerinin her biri artık bir olmazdı. Öbürlerinin her biri de bir olacaksa, bir ortaktır. Bu da birçok şeye yüklenen tek bir tabiattır; bunun çok şeyde görülmeden önce kendi başına var olması gerektiğini söylemiştik. Birlik şu şeyde bulunup başka bir şeyde de görülüyorsa ve o ikincisi de varsa, varlığa sahip olan yalnız bir birlik olmaz; böylece birliklerin bir çokluğu olur. Yalnız o ilk birlik varsa, ya en çok var olanla ya da her bakımdan en çok bir olanla birliktedir. En çok var olanla birlikteyse, öbür birlikler yalnızca adı ortak birlikler olur ve ilkiyle aynı sıraya girmez; ya da sayı birbirine benzemeyen birimlerden oluşur ve birimler, birim oldukları bakımdan birbirinden farklı olur. En çok bir olanla birlikteyse, en çok bir olan, bir olmak için bu birime neden ihtiyaç duysun? Bunlar imkânsızsa, bir'in yalın bir'den başka bir şey olmaması, her şey bir diye söylenip düşünülmeden önce kendi özünde soyulmuş, çıplak olarak var olması zorunludur.
Öyleyse bir, "bir" denen şey olmadan orada da var olacaksa, neden başka bir bir de var olmasın? Her biri ayrı ayrı alınırsa birçok birim olur; bunlar aynı zamanda çok bir'dir. Ama tabiat sanki ardı ardına doğuruyorsa, daha doğrusu doğurmuşsa ve doğurduğu şeylerin her birinde durmayıp sanki sürekli birler meydana getiriyorsa, ilerleyişinde sınır çizip daha erken durarak küçük sayıları doğurur; daha ileri hareket ederek, başka şeyler üzerinde değil hareketlerin kendisinde, büyük sayıları var eder. Böylece her çokluğu ve var olanların her birini kendi sayısına uydurur; çünkü bilir ki her biri kendi sayısına uydurulmasa, ya var olmazdı ya da yoldan sapıp sayısız ve oransız bir başka şey olurdu.
ἀλλ’ εἰ τὴν δεκάδα μηδὲν εἶναί τις λέγοι ἢ ἑνάδας τοσαύτας, εἰ μὲν τὴν ἑνάδα συγχωροῖ εἶναι, διὰ τί μίαν μὲν συγχωρήσει ἑνάδα εἶναι, τὰς δὲ δέκα οὐκέτι; ὡς γὰρ ἡ μία τὴν ὑπόστασιν ἔχει, διὰ τί οὐ καὶ αἱ ἄλλαι; οὐ γὰρ δὴ συνεζεῦχθαι δεῖ ἑνί τινι τῶν ὄντων τὴν μίαν ἑνάδα: οὕτω γὰρ [ἂν] οὐκέτι ἕκαστον τῶν ἄλλων ἓν εἴη. ἀλλ’ εἰ δεῖ καὶ ἕκαστον τῶν ἄλλων ἓν εἶναι, κοινὸν τὸ ἕν. τοῦτο δὲ φύσις μία κατὰ πολλῶν κατηγορουμένη, ἣν ἐλέγομεν καὶ πρὸ τοῦ ἐν πολλοῖς θεωρεῖσθαι δεῖν καθ̓ αὑτὴν ὑπάρχειν. οὔσης δὲ ἑνάδος ἐν τούτῳ καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ θεωρουμένης, εἰ μὲν κἀκείνη ὑπάρχει, οὐ μία μόνον ἑνὰς τὴν ὑπόστασιν ἕξει καὶ οὕτω πλῆθος ἔσται ἑνάδων: εἰ δ’ ἐκείνην μόνην τὴν πρώτην, ἤτοι τῷ μάλιστα ὄντι συνοῦσαν ἢ τῷ μάλιστα ἑνὶ πάντη. ἀλλ’ εἰ μὲν τῷ μάλιστα ὄντι, ὁμωνύμως ἂν αἱ ἄλλαι ἑνάδες καὶ οὐ συνταχθήσονται τῇ πρώτῃ, ἢ ὁ ἀριθμὸς ἐξ ἀνομοίων μονάδων καὶ διαφοραὶ τῶν μονάδων καθ̓ ὅσον μονάδες: εἰ δὲ τῷ μάλιστα ἑνί, τί ἂν δέοιτο τὸ μάλιστα ἕν, ἵνα ἓν ᾖ, τῆς μονάδος ταύτης; εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα, ἀνάγκη ἓν εἶναι οὐκ ἄλλο τι ὂν ἢ ἓν ψιλόν, ἀπηρημωμένον τῇ οὐσίᾳ αὑτοῦ πρὸ τοῦ ἕκαστον ἓν λεχθῆναι καὶ νοηθῆναι. εἰ οὖν τὸ ἓν ἄνευ τοῦ πράγματος τοῦ λεγομένου ἓν κἀκεῖ ἔσται, διὰ τί οὐ καὶ ἄλλο ἓν ὑποστήσεται; καὶ χωρὶς μὲν ἕκαστον πολλαὶ μονάδες, ἃ καὶ πολλὰ ἕν: εἰ δ’ ἐφεξῆς οἷον γεννῴη ἡ φύσις, μᾶλλον δὲ γεννήσασα εἴη οὐ στᾶσα καθ̓ ἓν ὧν ἐγέννα, οἷον συνεχῆ ἕνα ποιοῦσα, περιγράψασα μὲν [ἂν] καὶ στᾶσα θᾶττον ἐν τῇ προόδῳ τοὺς ἐλάττους ἀριθμοὺς ἀπογεννήσαι, εἰς πλέον δὲ κινηθεῖσα, οὐκ ἐπ’ ἄλλοις, ἀλλ’ ἐν αὐταῖς ταῖς κινήσεσι, τοὺς μείζους ἀριθμοὺς ὑποστήσαι, καὶ οὕτω δὴ ἑκάστοις ἀριθμοῖς ἐφαρμόσαι τὰ πλήθη ἕκαστα καὶ ἕκαστον τῶν ὄντων εἰδυῖα, ὡς, εἰ μὴ ἐφαρμοσθείη ἕκαστον ἀριθμῷ ἑκάστῳ, ἢ οὐδ’ ἂν εἴη ἢ ἄλλο τι ἂν παρεκβὰν εἴη ἀνάριθμον καὶ ἄλογον γεγενημένον.
6.6.12Ama biri bir'in ve birimin de bir varlığı olmadığını söylerse —çünkü "bir şey" olmayan hiçbir bir yoktur— ve bunu psykhē'nin var olanların her birine karşı bir etkilenişi sayarsa: Önce, "var olan" dediğinde de bunun psykhē'nin bir etkilenişi olduğunu, var olanın hiçbir şey olmadığını söylemesine ne engel olur? Var olanın psykhē'yi dürttüğünü, ona çarptığını ve onda var olan hakkında bir tasavvur uyandırdığını söylerse, bir hakkında da psykhē'nin dürtüldüğünü ve bir tasavvur edindiğini görürüz. Sonra, psykhē'nin bu etkilenişi ve bu düşüncesi bir midir, çokluk mu? "Bir değil" dediğimizde bir'i şeyin kendisinden almayız, çünkü onda bir'in bulunmadığını söylüyoruz; demek ki bir'e sahibiz ve bir psykhē'de "bir şey" olmadan bulunur.
"Ama bir'i dışarıdaki şeylerden aldık" diyecekler; "şeyden bir düşünce, bir iz edindik; bir kavram gibi." Kendi öğretilerinde "kavramlar" denenlerin bir türünü sayılara ve bire ayıranlar, bu türden şeylerden herhangi biri gerçekten varsa, bunlara da böyle bir varlık tanıyacaklardır; onlara karşı bu konuda yerinde şeyler söylenebilir. Ama bunu "bu", "bir şey", hatta "kalabalık", "bayram", "ordu", "çokluk" gibi, sonradan şeylerden ötürü bizde oluşan bir etkileniş ya da düşünce sayıyorlarsa, durum aynı değildir. Onlara göre nasıl çokluk, çok denen şeylerin dışında bir şey değilse, bayram da kutsal törenlerde bir araya gelip neşelenenlerin dışında bir şey değilse, "bir" dediğimizde de bir'i tek başına ve öbür şeylerden soyulmuş bir şey olarak düşünmeyiz. Bu türden başka birçok şey de vardır, derler; örneğin sağ, yukarı ve bunların karşıtları. Sağ söz konusu olduğunda, birinin şurada, öbürünün burada durması ya da oturması dışında, varlık bakımından ne olabilir? Yukarı için de durum aynıdır: biri öyle bir konumdadır ve evrenin yukarı dediğimiz yanındadır, öbürü aşağı denen yanında.
Bu tür itirazlara önce şunu söylemeliyiz: Sayılan bu şeylerin her birinde bir tür varlık vardır, ama bu varlık hepsinde aynı değildir; ne birbirlerine göre ne de hepsi bir'e göre aynıdır. Yine de söylenenlerin her birini ayrı ayrı ele almak gerekir.
ἀλλ’ εἰ καὶ τὸ ἓν καὶ τὴν μονάδα μὴ ὑπόστασιν λέγοι ἔχειν: οὐδὲν γὰρ ἕν, ὃ μὴ τὶ ἕν: πάθημα δέ τι τῆς ψυχῆς πρὸς ἕκαστον τῶν ὄντων, πρῶτον μὲν τί κωλύει, καὶ ὅταν λέγῃ ὄν, πάθημα λέγειν εἶναι τῆς ψυχῆς καὶ μηδὲν εἶναι ὄν; εἰ δ’ ὅτι νύττει τοῦτο καὶ πλήττει καὶ φαντασίαν περὶ ὄντος ποιεῖ, νυττομένην καὶ φαντασίαν λαμβάνουσαν τὴν ψυχὴν καὶ περὶ τὸ ἓν ὁρῶμεν. ἔπειτα πότερα καὶ τὸ πάθημα καὶ τὸ νόημα τῆς ψυχῆς ἓν ἢ πλῆθος; ἀλλ’ ὅταν λέγωμεν μὴ ἕν, ἐκ μὲν τοῦ πράγματος αὐτοῦ οὐκ ἔχομεν τὸ ἕν. φαμὲν γὰρ οὐκ εἶναι ἐν αὐτῷ τὸ ἕν: ἔχομεν ἄρα ἕν, καὶ ἔστιν ἐν ψυχῇ ἄνευ τοῦ τὶ ἕν. ἀλλ’ ἔχομεν τὸ ἓν ἐκ τῶν ἔξωθεν λαβόντες τινὰ νόησιν καί τινα τύπον, οἷον ἐννόημα ἐκ τοῦ πράγματος. οἱ μὲν γὰρ τῶν λεγομένων παῤ αὐτοῖς ἐννοημάτων ἓν εἶδος τὸ τῶν ἀριθμῶν καὶ τοῦ ἑνὸς τιθέντες ὑποστάσεις ἂν τοιαύτας τιθεῖεν, εἴπερ τι τῶν τοιούτων ἐν ὑποστάσει, πρὸς οὓς περὶ αὐτῶν καιρίως ἂν λέγοιτο: ἀλλ’ οὔκ, εἰ τοιοῦτον οἷον ὕστερον ἀπὸ τῶν πραγμάτων λέγοιεν γεγονέναι ἐν ἡμῖν πάθημα ἢ νόημα, οἷον καὶ τὸ τοῦτο καὶ τὸ τὶ καὶ δὴ καὶ ὄχλον καὶ ἑορτὴν καὶ στρατὸν καὶ πλῆθος. καὶ γάρ, ὥσπερ τὸ πλῆθος παρὰ τὰ πράγματα τὰ πολλὰ λεγόμενα οὐδέν ἐστιν, οὐδ’ ἡ ἑορτὴ παρὰ τοὺς συναχθέντας καὶ εὐθυμουμένους ἐπὶ ἱεροῖς, οὕτως οὐδὲ τὸ ἓν μόνον τὶ καὶ ἀπηρημωμένον τῶν ἄλλων νοοῦμεν, ὅταν λέγωμεν ἕν. πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα τοιαῦτα εἶναι, οἷον καὶ δεξιὸν καὶ τὸ ἄνω καὶ τὰ ἀντικείμενα τούτοις. τί γὰρ ἂν εἴη πρὸς ὑπόστασιν ἐπὶ δεξιοῦ ἢ ὅτι [ὁ] μὲν ὡδί, ὁ δ’ ὡδὶ ἕστηκεν ἢ κάθηται; καὶ δὴ καὶ ἐπὶ τοῦ ἄνω ὡσαύτως, τὸ μὲν τοιαύτην θέσιν καὶ ἐν τούτῳ τοῦ παντὸς μᾶλλον, ὃ λέγομεν ἄνω, τὸ δὲ τὸ λεγόμενον κάτω. πρὸς δὴ τὰ τοιαῦτα πρῶτον μὲν ἐκεῖνο λεκτέον, ὡς ὑπόστασίς τις τῶν εἰρημένων ἐν ἑκάστῳ τούτων, οὐ μέντοι ἡ αὐτὴ ἐπὶ πάντων, οὔτε αὐτῶν πρὸς ἄλληλα οὔτε πρὸς τὸ ἓν ἁπάντων. χωρὶς μέντοι πρὸς ἕκαστον τῶν λεχθέντων ἐπιστατέον.
6.6.13Bir düşüncesinin dayanaktan, yani duyulur olan insandan, başka herhangi bir canlıdan ya da bir taştan meydana geldiğini söylemek nasıl akla yatkın olabilir? Görünen şey bir şeydir, bir ise başka bir şeydir, onunla aynı değildir; yoksa zihin insan olmayana da bir'i yüklemezdi. Sonra, sağ ve benzeri şeylerde zihin boş yere harekete geçmiyor, farklı bir konum gördüğü için "şurada" diyordu; burada da bir şey gördüğü için "bir" der. Çünkü bir'i boş bir etkileniş olarak, hiçbir şeye dayanmadan söylemez. "Yalnız o, başka bir şey değil" dediği için de söylemez; çünkü "başka bir şey değil" derken başka bir bir'den söz eder; sonra "başka" ve "farklı" sonradır. Zihin bir'e dayanmadıkça ne "başka" ne "farklı" diyebilir; "yalnız" dediğinde de "bir, yalnız" der; demek ki bir'i "yalnız"dan önce söyler. Sonra, söyleyen, başka bir şey hakkında "bir" demeden önce birdir; hakkında söz ettiği şey de, biri onun hakkında bir şey söylemeden ya da düşünmeden önce birdir. Çünkü ya birdir ya da birden fazla, yani çoktur; çoksa bir'in önceden var olması zorunludur.
"Çokluk" dediğinde de birden fazlasını söyler; "ordu" dediğinde, silahlanmış ve bir düzen içinde bire bağlanmış birçok insanı düşünür. Zihin, çokluk olan şeyin çokluk olarak kalmasına izin vermiyorsa, burada da ne yaptığı açıktır: ya çokluğun sahip olmadığı bir'i ona verir, ya da düzenden gelen bir'i keskin bakışıyla görüp çok olanın tabiatını bire toplar. Burada bile bir sahte değildir; tıpkı bir evde, birçok taştan oluşan bir gibi; gerçi evdeki bir daha fazla birdir. Bir sürekli olanda daha çok, bölünemeyende daha da çok bulunuyorsa, bu açıkça bir'in var olan, gerçekten mevcut bir tabiat olduğunu gösterir. Çünkü var olmayan şeylerde "daha çok" olamaz. Ousia'yı duyulur şeylerin her birine yüklediğimiz, akılla kavranırlara da yüklediğimiz hâlde yüklemeyi akılla kavranırlara daha asıl anlamda yaparız, "daha çok"u ve "daha asıl"ı var olanlara koyarız; var olanı da öbür cinslerdense ousia'da, duyulur ousia'da bile, daha çok buluruz. Aynı şekilde bir'in de hem duyulur şeylerin kendilerinde "daha çok" bakımından farklı derecelerde, hem de akılla kavranırlarda bütün tarzlarıyla, "daha çok" ve "daha asıl" olarak bulunduğunu görerek onun var olduğunu söylemeliyiz; ama bütün bu tarzların tek bir şeye göndermeyle var olduğunu da.
Ousia ve varlık nasıl duyulur değil de akılla kavranır bir şeyse —duyulur şey onlara katılsa bile—, bir de öyledir: duyulur şeyde katılma yoluyla görülebilir, ama zihin onu akılla kavranan bir şey olarak, akılla kavrar. Dolayısıyla bir şeyden yola çıkarak görmediği başka bir şeyi düşünür; demek ki onu önceden biliyordu. Önceden biliyorsa, "bu şey" demek "var olan" demekle aynı olduğu gibi, "bir şey" dediğinde de yine "bir" der; "iki şey" ya da "birçok şey" dediğinde olduğu gibi. Öyleyse bir, iki ya da herhangi bir sayı olmadan hiçbir şey düşünülemiyorsa, onsuz bir şey düşünmenin ya da söylemenin imkânsız olduğu şeyin var olmadığı nasıl söylenebilir? Var olmadığında hiçbir şeyi düşünmenin ya da söylemenin mümkün olmadığı şeyin var olmadığını söylemek imkânsızdır. Tersine, her düşüncenin ya da sözün doğuşu için her yerde gerekli olan şey, sözden de düşünceden de önce var olmalıdır; ancak o zaman onların doğuşuna katılabilir. Her ousia'nın varlığı için de gerekliyse —çünkü bir olmayan hiçbir şey var değildir—, ousia'dan önce de olur, ousia'yı doğuran da olur. Bu yüzden "bir var olan" deriz; önce "var olan", sonra "bir" demeyiz. Çünkü "var olan ve bir"de çokluk olabilir, ama "bir"in içinde var olan yoktur; meğer ki bir, onun doğuşuna eğilerek onu meydana getirsin.
"Bu" da boş bir şey değildir: adının yerine, gösterilen bir varlığı, bir tür hazır bulunuşu, bir ousia'yı ya da var olanlardan başka bir şeyi söyler. Dolayısıyla "bu" boş bir şey anlatmaz, hiçbir şeye dayanmayan bir zihin etkilenişi değildir; tersine, altta yatan bir şeydir; tıpkı onun özel adını söylemek gibi.
τὸ δὴ ἀπὸ τοῦ ὑποκειμένου γενέσθαι τὴν νόησιν τοῦ ἑνὸς τοῦ ὑποκειμένου καὶ τοῦ ἐν αἰσθήσει ἀνθρώπου ὄντος ἢ ἄλλου ὁτουοῦν ζῴου ἢ καὶ λίθου πῶς ἂν εἴη εὔλογον, ἄλλου μὲν ὄντος τοῦ φανέντος, ἄλλου δὲ καὶ οὐ ταὐτοῦ ὄντος τοῦ ἕν; οὐ γὰρ ἂν καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ἀνθρώπου τὸ ἓν ἡ διάνοια κατηγόρει. ἔπειτα, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ δεξιοῦ καὶ τῶν τοιούτων οὐ μάτην κινουμένη, ἀλλ’ ὁρῶσα θέσιν διάφορον ἔλεγε τὸ ὡδί, οὑτωσί τι ἐνταῦθα ὁρῶσα λέγει ἕν: οὐ γὰρ δὴ κενὸν πάθημα καὶ ἐπὶ μηδενὶ τὸ ἓν λέγει. οὐ γὰρ διότι μόνον καὶ οὐκ ἄλλο: καὶ γὰρ ἐν τῷ ʽκαὶ οὐκ ἄλλὀ ἄλλο ἓν λέγει: ἔπειτα τὸ ἄλλο καὶ τὸ ἕτερον ὕστερον. μὴ γὰρ ἐρείσασα πρὸς ἓν οὔτε ἄλλο ἐρεῖ ἡ διάνοια οὔτε ἕτερον, τό τε μόνον ὅταν λέγῃ, ἓν μόνον λέγει: ὥστε τὸ ἓν λέγει πρὸ τοῦ μόνον. ἔπειτα τὸ λέγον, πρὶν εἰπεῖν περὶ ἄλλου ἕν, ἐστὶν ἓν καὶ περὶ οὗ λέγει, πρὶν εἰπεῖν ἢ νοῆσαί τινα περὶ αὐτοῦ, ἐστὶν ἕν. ἢ γὰρ ἓν ἢ πλείω ἑνὸς καὶ πολλά: καὶ εἰ πολλά, ἀνάγκη προυπάρχειν ἕν. ἐπεὶ καὶ ὅταν πλῆθος λέγῃ, πλείω ἑνὸς λέγει, καὶ [ὅταν] στρατόν, πολλοὺς ὡπλισμένους καὶ εἰς ἓν συντεταγμένους νοεῖ: κἂν πλῆθος ὂν οὐκ ἐᾷ πλῆθος εἶναι ἡ διάνοια, δῆλόν που καὶ ἐνταῦθα ποιεῖ ἢ διδοῦσα τὸ ἕν, ὃ μὴ ἔχει τὸ πλῆθος, ἢ ὀξέως τὸ ἓν τὸ ἐκ τῆς τάξεως ἰδοῦσα τὴν τοῦ πολλοῦ φύσιν συνήγαγεν εἰς ἕν: οὐδὲ γὰρ οὐδ’ ἐνταῦθα τὸ ἓν ψεύδεται, ὥσπερ καὶ ἐπὶ οἰκίας τὸ ἐκ πολλῶν λίθων ἕν, μᾶλλον μέντοι τὸ ἓν ἐπὶ οἰκίας. εἰ οὖν μᾶλλον ἐπὶ τοῦ συνεχοῦς καὶ μᾶλλον ἐπὶ τοῦ μὴ μεριστοῦ, δῆλον ὅτι ὄντος τινὸς φύσεως τοῦ ἑνὸς καὶ ὑφεστώσης. οὐ γὰρ οἷόν τε ἐν τοῖς μὴ οὖσι τὸ μᾶλλον εἶναι, ἀλλ’ ὥσπερ τὴν οὐσίαν κατηγοροῦντες καθ̓ ἑκάστου τῶν αἰσθητῶν, κατηγοροῦντες δὲ καὶ κατὰ τῶν νοητῶν, κυριώτερον κατὰ τῶν νοητῶν τὴν κατηγορίαν ποιούμεθα ἐν τοῖς οὖσι τὸ μᾶλλον καὶ κυριώτερον τιθέντες, καὶ τὸ ὂν μᾶλλον ἐν οὐσίᾳ καὶ αἰσθητῇ ἢ ἐν τοῖς ἄλλοις γένεσιν, οὕτω καὶ τὸ ἓν μᾶλλον καὶ κυριώτερον ἔν τε τοῖς αἰσθητοῖς αὐτοῖς διάφορον κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἐν τοῖς νοητοῖς ὁρῶντας εἶναι κατὰ πάντας τοὺς τρόπους, εἰς ἀναφορὰν μέντοι ἑνὸς εἶναι φατέον. ὥσπερ δὲ ἡ οὐσία καὶ τὸ εἶναι νοητὸν καὶ οὐκ αἰσθητόν ἐστι, κἂν μετέχῃ τὸ αἰσθητὸν αὐτῶν, οὕτω καὶ τὸ ἓν περὶ αἰσθητὸν μὲν ἂν κατὰ μετοχὴν θεωροῖτο, νοητὸν μέντοι καὶ νοητῶς ἡ διάνοια αὐτὸ λαμβάνει: ὥστε ἀπ’ ἄλλου ἄλλο νοεῖ, ὃ οὐχ ὁρᾷ: προῄδει ἄρα. εἰ δὲ προῄδει, ὂν τόδε τι ταὐτὸν τῷ ὄν, καὶ ὅταν τι ἕν, ἓν αὖ λέγει: ὥσπερ ὅταν τινὲς δύο καὶ ὅταν τινὰς πολλούς. εἰ τοίνυν μήτε τι νοῆσαι [μήτε εἰπεῖν] ἔστιν ἄνευ τοῦ ἓν ἢ τοῦ δύο ἤ τινος ἀριθμοῦ, πῶς οἷόν τε ἄνευ οὗ οὐχ οἷόν τέ τι νοῆσαι ἢ εἰπεῖν μὴ εἶναι; οὗ γὰρ μὴ ὄντος μηδ’ ὁτιοῦν δύναται νοῆσαι ἢ εἰπεῖν λέγειν μὴ εἶναι ἀδύνατον: ἀλλ’ οὗ χρεία πανταχοῦ πρὸς παντὸς νοήματος ἢ λόγου γένεσιν προυπάρχειν δεῖ καὶ λόγου καὶ νοήσεως: οὕτω γὰρ ἂν πρὸς τὴν τούτων γένεσιν παραλαμβάνοιτο. εἰ δὲ καὶ εἰς οὐσίας ἑκάστης ὑπόστασιν — οὐδὲν γὰρ ὄν, ὃ μὴ ἕν — καὶ πρὸ οὐσίας ἂν εἴη καὶ γεννῶν τὴν οὐσίαν. διὸ καὶ ἓν ὄν, ἀλλ’ οὐκ ὄν, εἶτα ἕν: ἐν μὲν γὰρ τῷ ὂν καὶ ἓν πολλὰ ἂν εἴη, ἐν δὲ τῷ ἓν οὐκ ἔνι τὸ ὄν, εἰ μὴ καὶ ποιήσειεν αὐτὸ προσνεῦσαν αὐτοῦ τῇ γενέσει. καὶ τὸ τοῦτο δὲ οὐ κενόν: ὑπόστασιν γὰρ δεικνυμένην λέγει ἀντὶ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ καὶ παρουσίαν τινά, οὐσίαν ἢ ἄλλο τι τῶν ὄντων: ὥστε τὸ τοῦτο σημαίνοι ἂν οὐ κενόν τι οὐδ’ ἐστὶ πάθημα της διανοίας ἐπὶ μηδενὶ ὄντι, ἀλλ’ ἔστι πρᾶγμα ὑποκείμενον, ὥσπερ εἰ καὶ τὸ ἴδιον αὐτοῦ τινος ὄνομα λέγοι.
6.6.14Görelilik kategorisine göre ileri sürülenlere karşı da şu akla yatkın biçimde söylenebilir: Bir, başka bir şey etkilendiğinde kendisi hiç etkilenmeden kendi tabiatını kaybeden türden bir şey değildir. Bir'den çıkacaksa, iki ya da daha çok parçaya bölünerek bir'den yoksun kalmaya uğramış olmalıdır. Aynı hacim bölündüğünde hacim olarak yok olmadan iki oluyorsa, dayanağın yanında onda bir'in de bulunduğu açıktır; bölünme onu yok edince hacim bir'i kaybetmiştir. Bazen aynı şeyde bulunup bazen ondan ayrılan şeyi, nerede olursa olsun, nasıl var olanlar arasına koymayalım? Bunlara araz olarak ilişse de kendi başına var olduğunu söylemeliyiz; duyulur şeylerde göründüğünde de, akılla kavranırlarda da: sonra gelenlerde araz olarak, akılla kavranırlarda ise kendi başına; ilk olanda ise önce bir, sonra var olan olarak.
Biri, bir'in de kendisi hiç etkilenmeden, ona başka bir şey eklenince artık bir değil iki olacağını söylerse, doğru söylemez. Çünkü bir iki olmadı; ne kendisine bir şey eklenen ne de eklenen iki oldu; ikisi de olduğu gibi bir kalır. "İki" ikisine birlikte yüklenir; "bir" ise her birine ayrı ayrı yüklenmeye devam eder. Demek ki iki ve ikilik tabiatça bir ilişki değildir. Bir araya gelme ve bir araya gelmiş olmak, iki yapmakla aynı olsaydı, belki böyle bir ilişki iki ve ikilik olurdu. Ama şimdi ikilik zıt bir etkilenişte de görülür: bir şey ikiye ayrılınca da iki olur. Demek ki iki, ne bir araya gelme ne de ayrılmadır ki bir ilişki olsun. Aynı akıl yürütme her sayı için geçerlidir. Bir şeyi doğuran bir ilişki olduğunda, zıt ilişkinin aynı şeyi doğurması imkânsızdır; ancak öyle olsaydı o şey ilişkinin kendisi olurdu.
Peki asıl sebep nedir? Bir, bir'in hazır bulunmasıyla bir; iki, ikiliğin hazır bulunmasıyla iki olur; tıpkı beyazın beyazlıkla, güzelin güzellikle, adilin adaletle olması gibi. Yoksa bunları da var saymamalı, bunlarda da sebep olarak ilişkileri mi göstermeliyiz? Adil, şu şeylere karşı şöyle bir ilişki yüzünden adildir; güzel de biz böyle bir hâle girdiğimiz için güzeldir; dayanağın kendisinde bizi o hâle sokacak hiçbir şey yoktur, güzel görünen şeye dışarıdan bir şey de gelmemiştir, mi diyeceğiz? "Bir" dediğin bir şeyi gördüğünde, o şey elbette büyük de güzel de olabilir, onun hakkında sayısız şey söylenebilir. Öyleyse büyük ve büyüklük, tatlı, acı ve öbür keyfiyetler onda bulunuyorsa, bir neden bulunmasın? Her türlü keyfiyet var olsun da kemiyet var olanlar arasında yer almasın, olacak şey değil; sürekli kemiyet var olsun da ayrık kemiyet olmasın, bu da olmaz; oysa sürekli olan, ayrık olanı ölçü olarak kullanır. Öyleyse büyük, büyüklüğün hazır bulunmasıyla nasıl büyükse, bir de bir'in, iki de ikiliğin hazır bulunmasıyla öyledir; öbürleri de aynı şekilde.
Nasıl katıldığını sormak ise bütün eidos'lara katılma hakkında sorulan ortak sorunun parçasıdır. Şunu söylemek gerekir: Onluk ayrık şeylerde bir şekilde, sürekli şeylerde başka bir şekilde, bire toplanmış o kadar sayıda güçte de yine başka bir şekilde bulunur; akılla kavranırlarda ise artık yukarı çıkmıştır. Orada başka şeylerde görülmeyen, kendi başlarına var olan en gerçek sayılar vardır: bazı akılla kavranırların onluğu değil, onluğun kendisi.
πρὸς δὲ τὰ κατὰ τὸ πρός τι λεχθέντα ἄν τις εὐλόγως λέγοι, ὡς οὐκ ἔστι τὸ ἓν τοιοῦτον οἷον ἄλλου παθόντος αὐτὸ μηδὲν παθὸν ἀπολωλεκεναι τὴν αὑτοῦ φύσιν, ἀλλὰ δεῖ, εἰ μέλλοι ἐκ τοῦ ἓν ἐκβῆναι, πεπονθέναι τὴν τοῦ ἑνὸς στέρησιν εἰς δύο ἢ πλείω διαιρεθέν. εἰ οὖν ὁ αὐτὸς ὄγκος διαιρεθεὶς δύο γίνεται οὐκ ἀπολόμενος ὡς ὄγκος, δῆλον, ὅτι παρὰ τὸ ὑποκείμενον ἦν ἐν αὐτῷ προσὸν τὸ ἕν, ὃ ἀπέβαλε τῆς διαιρέσεως αὐτὸ φθειράσης. ὃ δὴ ὁτὲ μὲν τῷ αὐτῷ πάρεστιν, ὁτὲ δὲ ἀπογίνεται, πῶς οὐκ ἐν τοῖς οὖσι τάξομεν, ὅπου ἂν ᾖ; καὶ συμβεβηκέναι μὲν τούτοις, καθ̓ αὑτὸ δὲ εἶναι, ἔν τε τοῖς αἰσθητοῖς ὅταν φαίνηται ἔν τε τοῖς νοητοῖς, τοῖς μὲν ὑστέροις συμβεβηκός, ἐφ̓ ἑαυτοῦ δὲ ἐν τοῖς νοητοῖς, τῷ πρώτῳ, ὅταν ἕν, εἶτα ὄν. εἰ δέ τις λέγοι, ὡς καὶ τὸ ἓν μηδὲν παθὸν προσελθόντος ἄλλου αὐτῷ οὐκέτι ἕν, ἀλλὰ δύο ἔσται, οὐκ ὀρθῶς ἐρεῖ. οὐ γὰρ τὸ ἓν ἐγένετο δύο, οὔτε ᾧ προσετέθη οὔτε τὸ προστεθέν, ἀλλ’ ἑκάτερον μένει ἕν, ὥσπερ ἦν: τὰ δὲ δύο κατηγορεῖται κατ’ ἀμφοῖν, χωρὶς δὲ τὸ ἓν καθ̓ ἑκατέρου μένοντος. οὔκουν τὰ δύο φύσει ἐν σχέσει καὶ ἡ δυάς: ἀλλ’ εἰ μὲν κατὰ τὴν σύνοδον καὶ τὸ συνόδῳ εἶναι ταὐτὸν τῷ δύο ποιεῖν, τάχ̓ ἂν ἦ ἡ τοιαύτη σχέσις τὰ δύο καὶ ἡ δυάς: νῦν δὲ καὶ ἐν τῷ ἐναντίῳ πάθει θεωρεῖται πάλιν αὖ δυάς: σχισθέντος γὰρ ἑνός τινος γίνεται δύο. οὐ τοίνυν οὔτε σύνοδος οὔτε σχίσις τὰ δύο, ἵν’ ἂν ἦν σχέσις. ὁ αὐτὸς δὲ λόγος καὶ ἐπὶ παντὸς ἀριθμοῦ. ὅταν γὰρ σχέσις ᾖ ἡ γεννῶσά τι, ἀδύνατον τὴν ἐναντίαν τὸ αὐτὸ γεννᾶν, ὡς τοῦτο εἶναι τὸ πρᾶγμα τὴν σχέσιν. τί οὖν τὸ κύριον αἴτιον; ἓν μὲν εἶναι τοῦ ἓν παρουσίᾳ, δύο δέ, δυάδος, ὥσπερ καὶ λευκὸν λευκοῦ καὶ καλὸν καλοῦ καὶ δικαίου δίκαιον: ἢ οὐδὲ ταῦτα θετέον εἶναι, ἀλλὰ σχέσεις καὶ ἐν τούτοις αἰτιατέον, ὡς δίκαιον μὲν διὰ τὴν πρὸς τάδε τοιάνδε σχέσιν, καλὸν δέ, ὅτι οὕτω διατιθέμεθα οὐδενὸς ὄντος ἐν αὐτῷ τῷ ὑποκειμένῳ οἵου διαθεῖναι ἡμᾶς οὐδ’ ἥκοντος ἐπακτοῦ τῷ καλῷ φαινομένῳ. ὅταν τοίνυν ἴδῃς τι ἓν ὃ λέγεις, πάντως δήπου ἐστὶ καὶ μέγα καὶ καλὸν καὶ μυρία ἂν εἴη εἰπεῖν περὶ αὐτοῦ. ὡς οὖν τὸ μέγα καὶ μέγεθός ἐστιν ἐν αὐτῷ καὶ γλυκὺ καὶ πικρὸν καὶ ἄλλαι ποιότητες, διὰ τί οὐχὶ καὶ τὸ ἕν; οὐ γὰρ δὴ ποιότης μὲν ἔσται πᾶσα ἡτισοῦν, ποσότης δ’ ἐν τοῖς οὖσιν οὐκ ἔσται, οὐδὲ ποσότης μὲν τὸ συνεχές, τὸ δὲ διωρισμένον οὐκ ἔσται, καίτοι μέτρῳ τὸ συνεχὲς χρῆται τῷ διωρισμένῳ. ὡς οὖν μέγα μεγέθους παρουσίᾳ, οὕτω καὶ ἓν ἑνὸς καὶ δύο δυάδος καὶ τὰ ἄλλα ὡσαύτως. τὸ δὲ ζητεῖν πῶς μεταλαμβάνει κοινὸν πρὸς πάντων τῶν εἰδῶν τὴν ζητουμένην μετάληψιν: φατέον δ’ ἐν μὲν τοῖς διῃρημένοις ἄλλως θεωρεῖσθαι τὴν δεκάδα ἐνοῦσαν, ἐν δὲ τοῖς συνεχέσιν ἄλλως, ἐν δὲ ταῖς πολλαῖς εἰς ἓν τοσαύταις δυνάμεσιν ἄλλως: καὶ ἐν τοῖς νοητοῖς ἤδη ἀναβεβηκέναι, ἔτι δὲ ἐκεῖ μηκέτι ἐν ἄλλοις θεωρουμένους, ἀλλ’ αὐτοὺς ἐφ̓ ἑαυτῶν ὄντας τοὺς ἀληθεστάτους ἀριθμοὺς εἶναι, αὐτοδεκάδα, οὐ δεκάδα τινῶν νοητῶν.
6.6.15Bunlar söylendikten sonra yeniden baştan söyleyelim: O gerçek bütün var olan, hem var olandır, hem nous'tur, hem mükemmel canlıdır; aynı zamanda bütün canlıları kapsar. Bu evren canlısı da onun birliğini, elinden geldiğince, kendi birliğiyle taklit etmiştir; çünkü duyulur olanın tabiatı, duyulur olacaksa, oradaki birlikten kaçmak zorundaydı. O hâlde o, bütün sayı olmalıdır: tam olmasaydı bir sayıdan eksik kalırdı; canlıların bütün sayısı onda bulunmasaydı mükemmel canlı olmazdı. Demek ki sayı, her canlıdan ve mükemmel canlıdan önce gelir. İnsan ve öbür canlılar akılla kavranan âlemde, her biri ne ise o olarak bulunur ve o âlem mükemmel canlı olduğu ölçüde bulunur. Buradaki insan da, evren canlı olduğu ölçüde onun bir parçasıdır; her biri de canlı olduğu ölçüde orada canlının içindedir. Nous'ta ise, nous olduğu bakımından, tek tek bütün nous'lar parçalar gibidir; bunların da bir sayısı vardır. Öyleyse sayı ilk anlamda nous'ta da bulunmaz. Nous'ta, nous'un fiilleri nasıl bulunuyorsa öyle bulunur; adalet, itidal, öbür aretē'ler, epistēmē ve nous'un sahip olup onlar sayesinde gerçekten nous olduğu her şey nous'a nasıl aitse öyle aittir.
Peki epistēmē nasıl başka bir şeyde bulunmuyor? Çünkü orada bilen, bilinen ve bilgi aynı şeydir ve bir aradadır; öbürleri de böyle. Bu yüzden her biri ilk anlamda bulunur ve adalet orada araz değildir; ama psykhē'de, psykhē olduğu bakımından, arazdır. Çünkü bunlar psykhē'de daha çok kuvve hâlindedir; psykhē nous'a yöneldiğinde ve onunla bir arada olduğunda ise fiil hâline gelir.
Bundan sonra artık var olan gelir ve onun içinde sayı. Var olan, sayıyla birlikte, sayıya göre hareket ederek var olanları doğurur; sayıları onların varlığının önüne koymuştur. Tıpkı onun birliğinin var olanı ilk olana bağlaması gibi; sayılar ise öbür şeyleri ilk olana bağlamaz, çünkü var olanın ona bağlı olması yeter. Var olan ise sayı olduğunda var olanları kendine bağlar. Çünkü bir olduğu bakımından bölünmez; birliği yerinde kalır. Kendi tabiatına göre istediği kadar parçaya bölünürken, kaç parçaya bölüneceğini görmüş ve sayıyı doğurmuştur; demek ki sayı onda zaten vardı. Çünkü sayının güçleriyle bölündü ve sayı ne kadarsa o kadar şey doğurdu. Öyleyse ilk ve gerçek sayı, var olanlar için varlığın ilkesi ve kaynağıdır. Bu yüzden burada da her şeyin doğuşu sayılarla olur; bir şey başka bir sayı alırsa, ya başka bir şey doğurur ya da hiçbir şey olmaz. Bunlar ilk sayılardır ve sayılabilir sayılardır. Öbür şeylerdeki sayılar ise artık iki niteliği birden taşır: bunlardan geldikleri bakımından sayılırlar; bunlara göre oldukları bakımından ise hem sayıları hem sayılan şeyleri sayarak öbür şeyleri ölçerler. Çünkü "on"u kendilerinde bulunan sayılardan başka neyle söyleyebilirler?
πάλιν γὰρ ἐξ ἀρχῆς τούτων ἤδη λεχθέντων λέγωμεν τὸ μὲν ξύμπαν ὂν τὸ ἀληθινὸν ἐκεῖνο καὶ ὂν εἶναι καὶ νοῦν καὶ ζῷον τέλειον εἶναι, ὁμοῦ δὲ πάντα ζῷα εἶναι, οὗ δὴ τὸ ἓν ἑνί, ὡς ἦν αὐτῷ δυνατόν, μεμίμηται καὶ τόδε τὸ ζῷον τὸ πᾶν: ἔφυγε γὰρ ἡ τοῦ αἰσθητοῦ φύσις τὸ ἐκεῖ ἕν, εἴπερ καὶ ἔμελλεν αἰσθητὸν εἶναι. ἀριθμὸν δὴ δεῖ αὐτὸ εἶναι σύμπαντα: εἰ γὰρ μὴ τέλειος εἴη, ἐλλείποι ἂν ἀριθμῷ τινι: καὶ εἰ μὴ πᾶς ἀριθμὸς ζῴων ἐν αὐτῷ εἴη, παντελὲς ζῷον οὐκ ἂν εἴη. ἔστιν οὖν ὁ ἀριθμὸς πρὸ ζῴου παντὸς καὶ τοῦ παντελοῦς ζῴου. ʽ??ʼ μὲν δὴ ἄνθρωπος ἐν τῷ νοητῷ καὶ τὰ ἄλλα ζῷα, καθ̓ ὃ ἔστι: καὶ ᾗ ζῷον παντελές ἐστιν ἐκεῖνο: καὶ γὰρ καὶ ὁ ἐνταῦθα ἄνθρωπος, ᾗ ζῷον τὸ πᾶν, μέρος αὐτοῦ: καὶ ἕκαστον, ᾗ ζῷον, ἐκεῖ ἐν ζῴῳ ἐστίν. ἐν δὲ τῷ νῷ, καθ̓ ὅσον νοῦς, ὡς μὲν μέρη οἱ νοῖ πάντες καθέκαστον: ἀριθμὸς δὲ καὶ τούτων. οὐ τοίνυν οὐδ’ ἐν νῷ ἀριθμὸς πρώτως: ὡς δὲ ἐν νῷ, ὅσα νοῦ ἐνέργειαι, καὶ ὡς νοῦ δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη καὶ αἱ ἄλλαι ἀρεταὶ καὶ ἐπιστήμη καὶ ὅσα νοῦς ἔχων νοῦς ἐστιν ὄντως. πῶς οὖν οὐκ ἐν ἄλλῳ ἡ ἐπιστήμη; ἢ ὅτι ἐστὶ ταὐτὸν καὶ ὁμοῦ ὁ ἐπιστήμων, τὸ ἐπιστητόν, ἡ ἐπιστήμη, καὶ τὰ ἄλλα ὡσαύτως. διὸ καὶ πρώτως ἕκαστον καὶ οὐ συμβεβηκὸς ἡ δικαιοσύνη, ψυχῇ δέ, καθ̓ ὅσον ψυχή, συμβεβηκός: δυνάμει γὰρ μᾶλλον ταῦτα, ἐνεργείᾳ δέ, ὅταν πρὸς νοῦν καὶ συνῇ. μετὰ δὲ τοῦτο ἤδη τὸ ὂν καὶ ἐν τούτῳ ὁ ἀριθμός, μεθ̓ οὗ τὰ ὄντα γεννᾷ κινούμενον κατ’ ἀριθμόν, προστησάμενον τοὺς ἀριθμοὺς τῆς ὑποστάσεως αὐτῶν, ὥσπερ καὶ αὐτοῦ τὸ ἓν συνάπτον αὐτὸ τὸ ὂν πρὸς τὸ πρῶτον, οἱ δ’ ἀριθμοὶ οὐκέτι τὰ ἄλλα πρὸς τὸ πρῶτον: ἀρκεῖ γὰρ τὸ ὂν συνημμένον: τὸ δὲ ὂν γενόμενον ἀριθμὸς συνάπτει τὰ ὄντα πρὸς αὑτό: σχίζεται γὰρ οὐ καθ̓ ὃ ἕν, ἀλλὰ μένει τὸ ἓν αὐτοῦ: σχιζόμενον δὲ κατὰ τὴν αὑτοῦ φύσιν εἰς ὅσα ἠθέλησεν, εἶδεν εἰς ὅσα καὶ τὸν ἀριθμὸν ἐγέννησεν ἐν αὐτῷ ἄρα ὄντα: ταῖς γὰρ δυνάμεσι τοῦ ἀριθμοῦ ἐσχίσθη καὶ τοσαῦτα ἐγέννησεν, ὅσα ἦν ὁ ἀριθμός. ἀρχὴ οὖν καὶ πηγὴ ὑποστάσεως τοῖς οὖσιν ὁ ἀριθμὸς ὁ πρῶτος καὶ ἀληθής. διὸ καὶ ἐνταῦθα μετ’ ἀριθμῶν ἡ γένεσις ἑκάστοις, κἂν ἄλλον ἀριθμὸν λάβῃ τι, ἢ ἄλλο γεννᾷ ἢ γίνεται οὐδέν. καὶ οὗτοι μὲν πρῶτοι ἀριθμοί, ὡς ἀριθμητοί: οἱ δ’ ἐν τοῖς ἄλλοις ἤδη ἀμφότερα ἔχουσιν: ᾗ μὲν παρὰ τούτων, ἀριθμητοί, ᾗ δὲ κατὰ τούτους, τὰ ἄλλα μετροῦσιν ἀριθμοῦντες καὶ τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τὰ ἀριθμητά. τίνι γὰρ δέκα ἂν λέγοιεν ἢ τοῖς παῤ αὐτοῖς ἀριθμοῖς;
6.6.16Biri şöyle diyebilir: "İlk ve gerçek sayılar dediğiniz bunları nereye, var olanların hangi cinsine koyacaksınız? Herkesin kanısına göre kemiyette bulunurlar; siz de daha önce kemiyetten söz ettiniz, sürekli olanın yanında ayrık olanı da var olanlar arasına koymak gerektiğini ileri sürdünüz. Öte yandan bu sayıların ilk var olanlara ait olduğunu söylüyorsunuz; bir de bunların dışında, sayan başka sayılar olduğunu söylüyorsunuz. Bunları nasıl düzenliyorsunuz, bize anlatın; çünkü bu, büyük bir aporia doğuruyor. Hem duyulur şeylerdeki bir, bir kemiyet midir; yoksa birin çoğaltılmışı mı kemiyettir de, bir'in kendisi kemiyetin yalnızca ilkesidir ve kemiyet değil midir? İlkeyse, kemiyetle aynı cinsten midir, yoksa başka bir şey mi? Bütün bunları bize açıklamanız gerekir."
Buradan başlayarak bunlar hakkında şunu söylemeliyiz; ama sözü önce duyulur şeyler üzerine kurmak gerekir. Bir şeyi başka bir şeyle birlikte alıp "iki" dediğinde, örneğin bir köpekle bir insanı, ya da iki ya da daha çok insanı; "on" deyip insanların onluğundan söz ettiğinde, bu sayı ousia değildir, duyulur şeylerdeki anlamda bile değildir; saf kemiyettir. Onu birer birer bölüp birleri bu onluğun parçaları yaptığında, kemiyetin ilkesini meydana getirip koymuş olursun; çünkü on kişiden biri, kendi başına bir değildir. Ama insanın kendisini, kendi başına bir sayı, örneğin bir ikilik —canlı ve akıl sahibi— diye söylediğinde, burada tarz artık tek değildir. Gözden geçirip saydığın bakımdan bir kemiyet meydana getirirsin; ama dayanaklar iki olduğu ve her biri bir olduğu bakımdan, her bir bir ousia'yı tamamlıyorsa ve birlik her birinde bulunuyorsa, başka bir sayıdan, ousia'ya ait sayıdan söz ediyorsun. Bu ikilik sonra gelmez, yalnızca şeyin dışından bir miktar bildirmez; ousia'da bulunan ve şeyin tabiatını bir arada tutan sayıdır. Çünkü burada sayıyı sen, kendi başlarına var olan ve sayılmakla meydana gelmeyen şeyleri gözden geçirerek yapmıyorsun.
Bir insan bir başkasıyla birlikte sayıldığında ousia'sına ne katılabilir ki? Bir korodaki gibi bir birlik de yoktur; bu insanların onluğu varlığını sayan sende bulur; saydığın on kişi bire düzenlenmiş olmadıkça onlarda bir onluktan söz edilemez bile; "on"u sen sayarak meydana getirir, bu "on"u kemiyet hâline sen getirirsin. Koroda ve orduda ise dışarıda da bir şey vardır. Peki sayı sende nasıl bulunur? Saymadan önce sende bulunan sayı başka türlüdür; dışarıdaki şeylerin sendeki sayı karşısında görünmesinden doğan sayı ise ya o iç sayıların fiilidir ya da onlara göre olan bir fiildir: sayan aynı zamanda sayı doğurur ve bu fiille bir kemiyete varlık verir; tıpkı yürümekle bir hareketin varlık kazanması gibi.
Peki bizdeki sayı nasıl başka türlüdür? Bizim ousia'mıza ait sayıdır: "Psykhē sayıya ve ahenge katılır" der, "kendisi de sayı ve ahenktir." Biri de şöyle der: Psykhē ne cisimdir ne büyüklük; öyleyse ousia ise sayıdır. Cismin sayısı cisim olarak ousia'dır; psykhē'nin sayısı ise psykhē'ler olarak ousia'lardır. Genel olarak akılla kavranırlarda, oradaki canlının kendisi birden fazlaysa, örneğin bir üçlükse, canlıdaki bu üçlük ousia'ya aittir. Henüz canlının değil de genel olarak var olanda bulunan üçlük ise ousia'nın ilkesidir. "Canlı" ve "güzel" diye sayarsan, her biri birdir; sayıyı ise sen kendinde doğurursun, kemiyeti ve ikiliği fiile geçiren sensin. Ama aretē'ye dört dersen, hem bir dörtlük vardır —parçalarının bire toplanması gibi—, hem dayanak gibi bir dörtlük birliği vardır; sen de kendindeki dörtlüğü ona uygularsın.
τούτους δή, οὕς φαμεν πρώτους ἀριθμοὺς καὶ ἀληθεῖς, ποῦ ἄν, τις ἂν φαίη, θείητε καὶ εἰς τί γένος τῶν ὄντων; ἐν μὲν γὰρ τῷ ποσῷ δοκοῦσιν εἶναι παρὰ πᾶσι καὶ δὴ καὶ ποσοῦ μνήμην ἐν τῷ πρόσθεν ἐποιεῖσθε ἀξιοῦντες ὁμοίως τῷ συνεχεῖ καὶ τὸ διωρισμένον ἐν τοῖς οὖσι τιθέναι. πάλιν τε αὖ λέγετε, ὡς πρώτων ὄντων οὗτοί εἰσιν οἱ ἀριθμοί: ἄλλους τε αὖ ἀριθμοὺς παῤ ἐκείνους εἶναι λέγετε ἀριθμοῦντας. πῶς οὖν ταῦτα διατάττεσθε, λέγετε ἡμῖν: ἔχει γὰρ πολλὴν ἀπορίαν: ἐπεὶ καὶ τὸ ἓν τὸ ἐν τοῖς αἰσθητοῖς πότερα ποσόν τι ἢ πολλάκις μὲν τὸ ἓν ποσόν, αὐτὸ δὲ μόνον ἀρχὴ ποσοῦ καὶ οὐ ποσόν; καὶ πότερα ἀρχὴ οὖσα συγγενὲς ἢ ἄλλο τι; ταῦτα ἡμῖν πάντα δίκαιοι διασαφεῖν ἐστε. λεκτέον οὖν ἀρξαμένοις ἐντεῦθεν περὶ τούτων, ὡς ὅταν μέν — πρῶτον δ’ ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν ποιητέον τὸν λόγον: ὅταν τοίνυν ἄλλον μετ’ ἄλλου λαβὼν εἴπῃς δύο, οἷον κύνα καὶ ἄνθρωπον ἢ καὶ ἀνθρώπους δύο ἢ πλείους, δέκα εἰπὼν καὶ ἀνθρώπων δεκάδα, ὁ ἀριθμὸς οὗτος οὐκ οὐσία οὐδ’ ὡς ἐν αἰσθητοῖς, ἀλλὰ καθαρῶς ποσόν: καὶ μερίζων καθ̓ ἕνα καὶ τῆς δεκάδος ταύτης ποιῶν μέρη τὰ ἕνα ἀρχὴν ποιεῖς καὶ τίθεσαι ποσοῦ: εἷς γὰρ τῶν δέκα οὐχ ἓν καθ̓ αὑτό. ὅταν δὲ τὸν ἄνθρωπον αὐτὸν ἐφ̓ ἑαυτοῦ λέγῃς ἀριθμόν τινα, οἷον δυάδα, ζῷον καὶ λογικόν, οὐχ εἷς ἔτι ὁ τρόπος ἐνταῦθα, ἀλλ’ ᾗ μὲν διεξοδεύεις καὶ ἀριθμεῖς, ποσόν τι ποιεῖς, ᾗ δὲ τὰ ὑποκείμενά ἐστι δύο καὶ ἑκάτερον ἕν, εἰ τὸ ἓν ἑκάτερον συμπληροῦν τὴν οὐσίαν καὶ ἡ ἑνότης ἐν ἑκατέρῳ, ἀριθμὸν ἄλλον καὶ οὐσιώδη λέγεις: καὶ ἡ δυὰς αὕτη οὐχ ὕστερον οὐδὲ ὅσον λέγει μόνον ἔξωθεν τοῦ πράγματος, ἀλλὰ τὸ ἐν τῇ οὐσίᾳ καὶ συνέχον τὴν τοῦ πράγματος φύσιν: οὐ γὰρ ποιεῖς ἀριθμὸν σὺ ἐνταῦθα ἐν διεξόδῳ ἐπιὼν πράγματα καθ̓ αὑτὰ ὄντα οὐδὲ συνιστάμενα ἐν τῷ ἀριθμεῖσθαι. τί γὰρ ἂν γένοιτο εἰς οὐσίαν ἄλλῳ ἀνθρώπῳ μετ’ ἄλλου ἀριθμουμένῳ; οὐδὲ γάρ τις ἑνάς, ὥσπερ ἐν χορῷ, ἀλλ’ ἡ δεκὰς αὕτη τῶν ἀνθρώπων ἐν σοὶ τῷ ἀριθμοῦντι τὴν ὑπόστασιν ἂν ἔχοι, ἐν δὲ τοῖς δέκα οὓς ἀριθμεῖς μὴ συντεταγμένοις εἰς ἓν οὐδὲ δεκὰς ἂν λέγοιτο, ἀλλὰ δέκα σὺ ποιεῖς ἀριθμῶν καὶ ποσῶν τοῦτο τὸ δέκα: ἐν δὲ τῷ χορῷ καὶ ἔστι τι ἔξω καὶ ἐν τῷ στρατῷ. πῶς δ’ ἐν σοί; ἢ ὁ μὲν πρὸ τοῦ ἀριθμεῖν ἐγκείμενος ἄλλως: ὁ δ’ ἐκ τοῦ φανῆναι ἔξωθεν πρὸς τὸν ἐν σοὶ ἐνέργεια ἢ ἐκείνων ἢ κατ’ ἐκείνους, ἀριθμοῦντος ἅμα καὶ ἀριθμὸν γεννῶντος καὶ ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ὑπόστασιν ποιοῦντος ποσοῦ, ὥσπερ καὶ ἐν τῷ βαδίζειν ὑπόστασίν τινος κινήσεως. πῶς οὖν ἄλλως ὁ ἐν ἡμῖν; ἢ ὁ τῆς οὐσίας ἡμῶν: μετέχουσά, φησιν, ἀριθμοῦ καὶ ἁρμονίας καὶ ἀριθμὸς αὖ καὶ ἁρμονία: οὔτε γὰρ σῶμά, φησί τις, οὔτε μέγεθος: ἀριθμὸς ἄρα ἡ ψυχή, εἴπερ οὐσία. ὁ μὲν δὴ τοῦ σώματος ἀριθμὸς οὐσία, ὡς σῶμα, ὁ δὲ τῆς ψυχῆς οὐσίαι, ὡς ψυχαί. καὶ δὴ ὅλως ἐπὶ τῶν νοητῶν, εἰ ἔστι τὸ ἐκεῖ ζῷον αὐτὸ πλείω, οἷον τριάς, αὕτη ἡ τριὰς οὐσιώδης ἡ ἐν τῷ ζῴῳ. ἡ δὲ τριὰς ἡ μήπω ζῴου, ἀλλ’ ὅλως τριὰς ἐν τῷ ὄντι, ἀρχὴ οὐσίας. εἰ δ’ ἀριθμοῖς ζῷον καὶ καλόν, ἑκάτερον μὲν ἕν, σὺ δὲ γεννᾷς ἀριθμὸν ἐν σοὶ καὶ ἐνεργεῖς ποσὸν καὶ δυάδα. εἰ μέντοι ἀρετὴν τέτταρα λέγοις, καὶ τετράς ἐστί τις, οἷον τὰ μέρη αὐτῆς εἰς ἕν, καὶ ἑνάδα τετράδα, οἷον τὸ ὑποκείμενον, καὶ σὺ τετράδα ἐφαρμόττεις τὴν ἐν σοί.
6.6.17Peki sonsuz denen sayı nasıl olur? Bu akıl yürütmeler ona bir sınır veriyor. Sayı olacaksa, doğru olarak veriyor; çünkü sonsuz sayıyla çatışır. O hâlde neden "sayı sonsuzdur" deriz? Bir çizgiye sonsuz dediğimiz gibi mi? Bir çizgiye sonsuz deriz, öyle bir çizgi bulunduğu için değil, en büyüğünden, örneğin evreninkinden daha büyüğünü düşünmek mümkün olduğu için. Sayı için de böyle mi? Ne kadar olduğu bilinince, onu düşüncede iki katına çıkarmak mümkündür, ama o sayıya bağlamadan; çünkü yalnız sende bulunan bir düşünceyi, bir hayali var olanlara nasıl bağlayabilirsin?
Yoksa akılla kavranırlarda sonsuz bir çizgi olduğunu mu söyleyeceğiz? O zaman oradaki çizgi bir kemiyet olurdu. Ama belli bir kemiyet değilse, sayı bakımından sonsuz olabilir. Yoksa sonsuz başka bir anlamdadır da baştan sona geçilemeyen anlamında değil midir? Peki nasıl sonsuzdur? Çizginin kendisinin logos'unda ona eklenerek düşünülen bir sınır yoktur. O hâlde oradaki çizgi nedir, nerededir? Sayıdan sonradır, çünkü onda bir görülür: bir'den başlar ve tek bir boyuta yönelir; ama boyutun ölçüsü olarak bir kemiyeti yoktur. Peki bu nerededir? Yalnızca tarif eden bir düşüncede mi? Yoksa bir şeydir de, ama nous'a ait bir şey mi? Orada her şey böyledir: hem nous'a aittir hem de bir bakıma şeydir. Düzlem, cisim ve bütün şekiller için de nerede ve nasıl oldukları böyledir; çünkü şekilleri uyduran biz değiliz. Buna evrenin bizden önceki şekli ve tabiatça var olan şeylerdeki öbür tabii şekiller tanıklık eder; bunlar zorunlu olarak cisimlerden önce orada, henüz bir şeye şekil vermemiş ilk şekiller olarak bulunmalıdır. Çünkü başka şeylerdeki biçimler değildirler; kendi kendilerine ait oldukları için yayılmaya ihtiyaçları yoktu; yayılmış olanlar ise başka şeylere aittir.
Demek ki var olanda şekil hep birdi; ama ya canlıda ya da canlıdan önce ayrıştı. "Ayrıştı" derken büyüklük kazandığını değil, her birinin, canlı gibi, her şeye göre ayrı ayrı paylaştırıldığını ve oradaki cisimlere verildiğini kastediyorum; örneğin, istersen, oradaki ateşe oradaki piramit verildi. Bu yüzden buradaki ateş de onu taklit etmek ister, ama madde yüzünden yapamaz; öbürleri de, buradakiler hakkında söylendiği gibi, aynı orantıyla. Peki şekiller canlıda, canlı olduğu bakımından mı bulunur? Yoksa önce nous'ta mı? Canlıda bulunurlar; canlı nous'u kapsasaydı ilk olarak canlıda bulunurlardı; ama nous sırada önce geliyorsa önce nous'ta bulunurlar. Mükemmel canlıda psykhē'ler de bulunuyorsa, nous öncedir. Ama Platon "nous'un mükemmel canlıda gördükleri" der; görüyorsa nous sonradır. Yoksa "görür" sözü, varlığın görmede meydana geldiği anlamında söylenmiş olabilir; çünkü nous ondan başka bir şey değildir, hepsi birdir; ama düşünme yalın bir küreye sahiptir, canlı ise canlının küresine.
ὁ δὲ λεγόμενος ἄπειρος ἀριθμὸς πῶς; πέρας γὰρ οὗτοι αὐτῷ διδόασιν οἱ λόγοι. ἢ καὶ ὀρθῶς, εἴπερ ἔσται ἀριθμός: τὸ γὰρ ἄπειρον μάχεται τῷ ἀριθμῷ. διὰ τί οὖν λέγομεν ʽἄπειρος ὁ ἀριθμόσ̓; ἆῤ οὖν ὥσπερ ἄπειρον λέγομεν γραμμήν — λέγομεν δὲ γραμμὴν ἄπειρον, οὐχ ὅτι ἔστι τις τοιαύτη, ἀλλ’ ὅτι ἔξεστιν ἐπὶ τῇ μεγίστῃ, οἷον τοῦ παντός, ἐπινοῆσαι μείζω — οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ; γνωσθέντος γὰρ ὅσος ἐστὶν ἔστιν αὐτὸν διπλασίονα ποιῆσαι τῇ διανοίᾳ οὐκ ἐκείνῳ συνάψαντα: το γὰρ ἐν σοὶ μόνῳ νόημα καὶ φάντασμα πῶς ἂν τοῖς οὖσι προσάψαις; ἢ φήσομεν ἄπειρον ἐν τοῖς νοητοῖς εἶναι γραμμήν: ποσὴ γὰρ ἂν εἴη ἡ ἐκεῖ γραμμή. ἀλλ’ εἰ μὴ ποσή τις, ἐν ἀριθμῷ ἄπειρος ἂν εἴη. ἢ τὸ ἄπειρον ἄλλον τρόπον, οὐχ ὡς ἀδιεξίτητον: ἀλλὰ πῶς ἄπειρος; ἢ ἐν τῶ λόγῳ τῆς αὐτογραμμῆς οὐκ ἔνι προσνοούμενον πέρας. τί οὖν ἐκεῖ γραμμὴ καὶ ποῦ; ὕστερον μὲν γὰρ ἀριθμοῦ: ἐνορᾶται γὰρ ἐν αὐτῇ τὸ ἕν: καὶ γὰρ ἀφ̓ ἑνὸς καὶ πρὸς μίαν διάστασιν: ποσὸν δὲ τὸ τῆς διαστάσεως μέτρον οὐκ ἔχει: ἀλλὰ ποῦ τοῦτο; ἆρα μόνον ἐν νοήσει οἷον ὁριστικῇ; ἢ καὶ πρᾶγμα, νοερὸν μέντοι. πάντα γὰρ οὕτως, ὡς καὶ νοερὰ καί πως τὸ πρᾶγμα: καὶ δὴ καὶ περὶ ἐπιπέδου καὶ στερεοῦ καὶ πάντων τῶν σχημάτων ποῦ καὶ ὅπως: οὐ γὰρ δὴ ἡμεῖς τὰ σχήματα ἐπινοοῦμεν. μαρτυρεῖ δὲ τό τε τοῦ παντὸς σχῆμα πρὸ ἡμῶν καὶ τὰ ἄλλα, ὅσα φυσικὰ σχήματα ἐν τοῖς φύσει οὖσιν, ἃ δὴ ἀνάγκη πρὸ τῶν σωμάτων εἶναι ἀσχημάτιστα ἐκεῖ καὶ πρῶτα σχήματα. οὐ γὰρ μορφαὶ ἐν ἄλλοις, ἀλλὰ αὐτὰ αὑτῶν ὄντα οὐκ ἐδεῖτο ἐκταθῆναι: τὰ γὰρ ἐκταθέντα ἄλλων. πάντοτε οὖν σχῆμα ἓν τῷ ὄντι, διεκρίθη δὲ ἤτοι ἐν τῷ ζῴῳ ἢ πρὸ τοῦ ζῴου. λέγω δὲ διεκρίθη, οὐχ ὅτι ἐμεγεθύνθη, ἀλλ’ ὅτι ἕκαστον ἐμερίσθη πρὸς ἕκαστον, ὡς τὸ ζῷον, καὶ τοῖς σώμασιν ἐδόθη τοῖς ἐκεῖ, οἷον πυρί, εἰ βούλει, τῷ ἐκεῖ ἡ ἐκεῖ πυραμίς. διὸ καὶ τοῦτο μιμεῖσθαι θέλει μὴ δυνάμενον ὕλης αἰτίᾳ καὶ τὰ ἄλλα ἀνὰ λόγον, ὡς λέγεται περὶ τῶν τῇδε. ἀλλ’ οὖν ἐν τῷ ζῴῳ καθ̓ ὃ ζῷον; ἢ ἐν τῷ νῷ πρότερον. ἔστι μὲν γὰρ ἐν τῷ ζῴῳ: εἰ μὲν οὖν τὸ ζῷον περιεκτικὸν ἦν τοῦ νοῦ, ἐν τῷ ζῴῳ πρώτως, εἰ δὲ νοῦς κατὰ τὴν τάξιν [πρότερον], πρότερον ἐν νῷ. ἀλλ’ εἰ ἐν τῷ ζῴῳ τῷ παντελεῖ καὶ ψυχαί, πρότερον νοῦς. ἀλλὰ ʽνοῦσ̓ φησιν ʽὅσα ὁρᾷ ἐν τῷ παντελεῖ ζῴᾠ: εἰ οὖν ὁρᾷ, ὕστερος. ἢ δυνατὸν τὸ ὁρᾷ οὕτως εἰρῆσθαι, ὡς ἐν τῇ ὁράσει τῆς ὑποστάσεως γινομένης: οὐ γὰρ ἄλλος, ἀλλὰ πάντα ἕν, καὶ ἡ νόησις δὲ ψιλὴν ἔχει σφαῖραν, τὸ δὲ ζῷον ζῴου σφαῖραν.
6.6.18Ama oradaki sayı sınırlanmıştır; önümüze konandan daha büyüğünü düşünen biziz; sonsuz da ancak sayanlara göre böyledir. Orada ise düşünülenden daha fazlasını düşünmek mümkün değildir, çünkü o zaten vardır; hiçbir sayı ondan alınmamıştır, alınmayacaktır da, ki ona bir şey eklenebilsin. Orada da sonsuz olabilir, çünkü ölçülmüş değildir: neyle ölçülsün? Ama ne ise bütünüyle odur: bir, bir arada ve bütün olarak; hiçbir sınırla kuşatılmamıştır, ne ise kendi sayesinde odur. Çünkü var olanlardan hiçbiri bir sınırın içinde değildir; sınırlanmış ve ölçülmüş olan, sonsuzluğa koşması engellenen ve ölçüye ihtiyaç duyan şeydir; oradakilerin hepsi ise ölçüdür; bu yüzden hepsi güzeldir.
O, canlı olduğu bakımından güzeldir: en iyi hayata sahiptir, hiçbir hayattan eksik değildir, hayatı ölüme karışmış da değildir; orada ölümlü ya da ölen hiçbir şey yoktur. Canlının kendisinin hayatı sönük de değildir; ilk ve en parlak hayattır, yaşamanın bütün açıklığını taşır; tıpkı ilk ışık gibi. Oradaki psykhē'ler ondan yaşar, buraya gelenler de onu yanlarında getirir. Neden yaşadığını, neye doğru yaşadığını, kimden yaşadığını da bilir; çünkü yaşamını aldığı yer, yöneldiği yerdir. Her şeyi kucaklayan phronēsis ve bütün nous, onun yanında, onunla birlikte ve bir arada bulunarak onu daha iyi bir renge boyar, ona phronēsis katar ve güzelliğini daha da saygın kılar. Burada da phronēsis'le dolu bir hayat, gerçekte saygın ve güzel olandır, gerçi belli belirsiz görünür; orada ise saf olarak görünür. Çünkü görene görme verir; daha çok yaşamak, daha gergin bir hayatla görmek ve gördüğü şey olmak için güç verir. Burada bakışımız çoğu zaman cansız şeylere yönelir; canlılara yöneldiğinde de onların yaşamayan yanı öne çıkar ve içteki hayat karışık hâldedir. Orada ise her şey canlıdır, bütünüyle yaşar ve saftır; bir şeyi canlı değilmiş gibi alsan bile, hemen kendi hayatını saçarak parlar.
Onların içine işleyen, onlara değişmeye kapalı hayatı, phronēsis'i, içlerindeki bilgeliği ve epistēmē'yi veren ousia'yı seyreden kişi, aşağıdaki bütün tabiatın ousia olma iddiasına gülecektir. Çünkü hayat onun sayesinde kalır, nous kalır, var olanlar ebediyette durur. Hiçbir şey onu yerinden oynatmaz, değiştirmez, sarsmaz. Ondan sonra ona dokunacak var olan bir şey de yoktur; olsaydı da onun sayesinde var olurdu. Zıt bir şey olsaydı, var olan bu zıt şeyden etkilenmezdi. O zıt şey de var olan olsaydı, onu var olan yapan bu olmazdı; ikisinden önce ortak başka bir şey olurdu ve var olan o olurdu. Bu yüzden Parmenides var olana bir derken haklıydı. Var olan, başka bir şey bulunmadığı için değil, var olan olduğu için etkilenmezdir. Çünkü kendinden ötürü var olmak yalnız ona düşer.
Öyleyse ondan var olmayı, ya da gerçekten fiil hâlinde olan ve ondan gelen başka herhangi bir şeyi kim alıp götürebilir? Var olduğu sürece verir; hep vardır; dolayısıyla onlar da hep vardır. Güç ve güzellik bakımından o kadar büyüktür ki büyüler; her şey ona bağlıdır, ondan gelen izini taşıyıp onu sever ve ondan sonra iyiyi arar. Çünkü bize göre varlık o iyiden önce gelir. Bütün bu evren de var olmak için hem yaşamak hem anlamak ister; her psykhē ve her nous da ne ise o olmak ister; var olmak ise kendi kendine yeter.
ἀλλὰ γὰρ ὁ ἀριθμὸς ἐκεῖ ὥρισται: ἡμεῖς δ’ ἐπινοήσομεν πλείονα τοῦ προτεθέντος, καὶ τὸ ἄπειρον οὕτως ἀριθμούντων. ἐκεῖ δὲ ἐπινοῆσαι πλέον οὐκ ἔστι τοῦ ἐπινοηθέντος: ἤδη γὰρ ἔστιν: οὐδ’ ἐλήφθη τις οὐδὲ ληφθήσεται, ἵνα τις καὶ προστεθῇ αὐτῷ. εἴη δὲ ἂν κἀκεῖ ἄπειρος, ὅτι οὐκ ἔστι μεμετρημένος: ὑπὸ τίνος γάρ; ἀλλ’ ὃς ἔστι, πᾶς ἐστιν ἓν ὢν καὶ ὁμοῦ καὶ ὅλος δὴ καὶ οὐ περιειλημμένος πέρατί τινι, ἀλλ’ ἑαυτῷ ὢν ὃς ἔστι: τῶν γὰρ ὄντων ὅλως οὐδὲν ἐν πέρατι, ἀλλ’ ἔστι τὸ πεπερασμένον καὶ μεμετρημένον τὸ εἰς ἀπειρίαν κωλυθὲν δραμεῖν καὶ μέτρου δεόμενον: ἐκεῖνα δὲ πάντα μέτρα, ὅθεν καὶ καλὰ πάντα. καὶ γάρ, ᾗ ζῷον, καλόν, ἀρίστην τὴν ζωὴν ἔχον, οὐδεμιᾷ ζωῇ ἐλλεῖπον, οὐδ’ αὖ πρὸς θάνατον συμμιγῆ ἔχον τὴν ζωήν: οὐδὲν γὰρ θνητὸν οὐδ’ ἀποθνῆσκον: οὐδ’ αὖ ἀμενηνὴ ἡ ζωὴ τοῦ ζῴου αὐτοῦ, ἀλλ’ ἡ πρώτη καὶ ἐναργεστάτη καὶ τὸ τρανὸν ἔχουσα τοῦ ζῆν, ὥσπερ τὸ πρῶτον φῶς, ἀφ̓ οὗ καὶ αἱ ψυχαὶ ζῶσί τε ἐκεῖ καὶ αἱ δεῦρο ἰοῦσαι κομίζονται. οἶδε δὲ καὶ ὅτου χάριν ζῇ καὶ πρὸς ὃ ζῇ, ἀφ̓ οὗ καὶ ζῇ: ἐξ οὗ γὰρ καὶ εἰς ὃ ζῇ. ἡ δὲ πάντων φρόνησις καὶ ὁ πᾶς νοῦς ἐπὼν καὶ συνὼν καὶ ὁμοῦ ὢν ἀγαθώτερον αὐτὸ ἐπιχρώσας καὶ συγκερασάμενος φρόνησιν σεμνότερον αὐτοῦ τὸ κάλλος παρέχεται: ἐπεὶ καὶ ἐνταῦθα φρόνιμος ζωὴ τὸ σεμνὸν καὶ τὸ καλὸν κατὰ ἀλήθειάν ἐστι, καίτοι ἀμυδρῶς ὁρᾶται: ἐκεῖ δὲ καθαρῶς ὁρᾶται. δίδωσι γὰρ τῷ ὁρῶντι ὅρασιν καὶ δύναμιν εἰς τὸ μᾶλλον ζῆν καὶ μᾶλλον εὐτόνως ζῶντα ὁρᾶν καὶ γενέσθαι ὃ ὁρᾷ. ἐνταῦθα μὲν γὰρ ἡ ποσβολὴ καὶ πρὸς ἄψυχα ἡ πολλή, καὶ ὅταν πρὸς ζῷα, τὸ μὴ ζῶν αὐτῶν προβέβληται, καὶ ἡ ἔνδον ζωὴ μέμικται. ἐκεῖ δὲ ζῷα πάντα καὶ ὅλα ζῶντα καὶ καθαρά, κἂν ὡς οὐ ζῷόν τι λάβῃς, ἐξέλαμψεν αὑτοῦ εὐθέως καὶ αὐτὸ τὴν ζωήν: τὴν δὲ οὐσίαν ἐν αὐτοῖς διαβᾶσαν, ἀκίνητον εἰς μεταβολὴν παρέχουσαν αὐτοῖς τὴν ζωὴν καὶ τὴν φρόνησιν καὶ τὴν ἐν αὐτοῖς σοφίαν καὶ ἐπιστήμην θεασάμενος τὴν κάτω φύσιν ἅπασαν γελάσει τῆς εἰς οὐσίαν προσποιήσεως. παρὰ γὰρ ταύτης μένει μὲν ζωή, μένει δὲ νοῦς, ἕστηκε δὲ ἐν αἰῶνι τὰ ὄντα: ἐξίστησι δὲ οὐδὲν οὐδέ τι τρέπει οὐδὲ παρακινεῖ αὐτό: οὐδὲ γὰρ ἔστι τι ὂν μετ’ αὐτό, ὃ ἐφάψεται αὐτοῦ: εἰ δέ τι ην, ὑπὸ τούτου ἂν ἦν: καὶ εἰ ἐναντίον τι ἦν, ἀπαθὲς ἂν ἦν τοῦτο ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἐναντίου. ὂν δὲ αὐτὸ οὐκ ἂν τοῦτο ἐποίησεν ὄν, ἀλλ’ ἕτερον πρὸ αὐτοῦ κοινὸν καὶ ἦν ἐκεῖνο τὸ ὄν: ὥστε ταύτῃ Παρμενίδης ὀρθῶς ἓν εἰπὼν τὸ ὄν: καὶ οὐ δἰ ἐρημίαν ἄλλου ἀπαθές, ἀλλ’ ὅτι ὄν. μόνῳ γὰρ τούτῳ παῤ αὑτοῦ ἔστιν εἶναι. πῶς ἂν οὖν τις τὸ ὂν παῤ αὐτοῦ ἀφέλοιτο ἢ ὁτιοῦν ἄλλο, ὅσα ὄντως ἐνἑ??ʼγείᾳ καὶ ὅσα ἀπ’ αὐτοῦ; ἕως γὰρ ἂν ᾖ, χορηγεῖ: ἔστι δ’ ἀεί: ὥστε κἀκεῖνα. οὕτω δ’ ἐστὶν ἐν δυνάμει καὶ κάλλει μέγα, ὥστε θέλγειν καὶ τὰ πάντα ἀνηρτῆσθαι αὐτοῦ καὶ ἴχνος αὐτοῦ παῤ αὐτοῦ ἔχοντα ἀγαπᾶν καὶ μετὰ τοῦτο τἀγαθὸν ζητεῖν: τὸ γὰρ εἶναι πρὸ ἐκείνου ὡς πρὸς ἡμᾶς, καὶ ὁ πᾶς δὲ κόσμος οὗτος καὶ ζῆν καὶ φρονεῖν, ἵνα ᾖ, θέλει, καὶ πᾶσα ψυχὴ καὶ πᾶς νοῦς ὃ ἔστιν εἶναι: τὸ δὲ εἶναι αὔταρκες ἑαυτῷ.