İçeriğe geç
Enneadlar

Plotinos · Enneadlar

Altıncı Ennead › Bir ve Aynı Olan Var Olanın Aynı… – Bir ve Aynı Olan Var Olanın Aynı…

6.3.28_24. İnceleme

Bir ve Aynı Olan Var Olanın Aynı Anda Her Yerde Bütün Olarak Bulunduğu Üzerine I

6.3.28_2

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΤΟ ΟΝ ΕΝ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΝ ΟΝ ΑΜΑ ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.

6.4.1

Psykhē evrenin her yerinde, evrenin bedeni şu büyüklükte olduğu ve kendi tabiatı bedenler üzerinde bölünmek olduğu için mi bulunur, yoksa kendiliğinden mi her yerdedir? Yani beden onu nereye götürürse orada değil, beden onu kendinden önce her yerde bulunur hâlde bulduğu için mi? Öyle ki beden nereye konursa, kendisi evrenin bir kısmına konmadan önce orada bulunan psykhē'yi bulur ve evrenin bütün bedeni de var olan psykhē'nin içine konmuş olur.

Ama psykhē, şu büyüklükteki beden gelmeden önce bütün uzanımı doldurarak bu kadar genişlikte bulunuyorsa, nasıl büyüklük taşımayacak? Ya da evren meydana gelmeden önce, evren yokken, evrende bulunmanın tarzı ne olabilir? Parçasız ve büyüklüksüz denen bir şeyin büyüklüğü olmadan her yerde bulunduğunu kim nasıl kabul edebilir? Beden olmadığı hâlde bedenle birlikte uzandığı söylenirse, ona büyüklüğü araz olarak vermek bile güçlükten kurtarmaz; çünkü burada da haklı olarak, onun araz olarak nasıl büyüklük kazandığı sorulabilir.

Çünkü psykhē, tatlılık ya da renk gibi bir keyfiyetin bütün bedene yayılması gibi yayılmaz. Bunlar bedenlerin hâlleridir: Etkilenen şeyin bütünü hâli taşır; bunlar kendi başlarına bir şey değildir, bir bedene ait bir şeydir ve ancak o zaman bilinirler. Bu yüzden zorunlu olarak o büyüklüktedirler; bir parçadaki ak, başka bir parçadakiyle aynı hâli paylaşmaz. Akta, bir parçadaki ak başka bir parçadakiyle tür bakımından aynıdır ama sayıca aynı değildir; psykhē'de ise ayaktaki ve eldeki psykhē sayıca aynıdır, algıların gösterdiği gibi. Yine de keyfiyetlerde aynı şey bölünmüş olarak görülür; psykhē'de ise aynı şey bölünmemiştir, yalnızca her yerde olduğu için bölünmüş denir.

Öyleyse bu konuyu baştan ele alalım; belki açık ve kabul edilir bir şey bulabiliriz: Psykhē cisimsiz ve büyüklüksüz olduğu hâlde, ister bedenlerden önce ister bedenlerde olsun, nasıl en geniş alana yayılabilir? Belki bedenlerden önce bunu yapabildiği ortaya çıkarsa, bedenlerde de böyle bir şeyi kabul etmek kolaylaşır.

6.4.1

Ἆρά γε ἡ ψυχὴ πανταχοῦ τῷ παντὶ πάρεστιν, ὅτι σῶμά ἐστι τοῦ παντὸς τοσόνδε, περὶ τὰ σώματα φύσιν ἔχουσα μερίζεσθαι, ἢ καὶ παῤ αὑτῆς πανταχοῦ ἔστιν; οὐχ οὗπερ ἂν ὑπὸ σώματος προαχθῇ, ἀλλὰ σώματος εὑρίσκοντος αὐτὴν πρὸ αὑτοῦ πανταχοῦ οὖσαν: ὥστε, ὅπου ἂν τεθῇ, ἐκεῖ εὑρίσκειν ψυχὴν οὖσαν πρὶν αὐτὸ τεθῆναι ἐν μέρει τοῦ παντὸς καὶ τὸ ὅλον τοῦ παντὸς σῶμα τεθῆναι ἐν ψυχῇ οὔσῃ. ἀλλ’ εἰ ἔστιν εἰς τοσοῦτον πρὶν τὸ τοσόνδε σῶμα ἐλθεῖν πληροῦσα τὸ διάστημα πᾶν, πῶς οὐ μέγεθος ἕξει; ἢ τίς τρόπος ἂν εἴη τοῦ εἶναι ἐν τῷ παντὶ πρὶν τὸ πᾶν γενέσθαι τοῦ παντὸς οὐκ ὄντος; τό τε ἀμερῆ λεγομένην καὶ ἀμεγέθη εἶναι πανταχοῦ εἶναι μέγεθος οὐκ ἔχουσαν πῶς ἄν τις παραδέξαιτο; καὶ εἰ τῷ σώματι λέγοιτο συνεκτείνεσθαι μὴ σῶμα οὖσα, οὐδ’ ὣς ἐκφεύγειν ποιεῖ τὴν ἀπορίαν τῷ κατὰ συμβεβηκὸς τὸ μέγεθος αὐτῇ διδόναι: ὁμοίως γὰρ ἄν τις καὶ ἐνταῦθα ζητήσειεν εὐλόγως, ὅπως κατὰ συμβεβηκὸς μεγεθύνεται. οὐ γὰρ δή, ὥσπερ ἡ ποιότης, οἷον γλυκύτης ἢ χρόα, κατὰ πᾶν τὸ σῶμα, οὕτω καὶ ἡ ψυχή: ταῦτα μὲν γὰρ πάθη τῶν σωμάτων, ὥστε πᾶν τὸ πεπονθὸς ἔχειν τὸ πάθος, καὶ μηδὲν εἶναι ἐφ̓ ἑαυτοῦ σώματος ὄν τι καὶ γινωσκόμενον τότε: διὸ καὶ ἐξ ἀνάγκης τοσοῦτον, τό τε ἄλλου μέρους λευκὸν οὐχ ὁμοπαθὲς τῷ ἄλλου. καὶ ἐπὶ τοῦ λευκοῦ τὸ αὐτὸ μὲν εἴδει τὸ ἐπ’ ἄλλου πρὸς τὸ ἐπ’ ἄλλου μέρους, οὐ μὴν ταὐτὸν ἀριθμῷ, ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς τὸ αὐτὸ ἀριθμῷ τὸ ἐν τῷ ποδὶ καὶ τῇ χειρὶ ὑπάρχει, ὡς δηλοῦσιν αἱ ἀντιλήψεις: καὶ ὅμως ἐν μὲν ταῖς ποιότησι τὸ αὐτὸ μεμερισμένον θεωρεῖται, ἐπὶ δὲ ψυχῆς τὸ αὐτὸ οὐ μεμερισμένον, οὕτω δὲ μεμερίσθαι λεγόμενον, ὅτι πανταχοῦ. λέγωμεν οὖν ἐξ ἀρχῆς περὶ τούτων, εἴ τι ἡμῖν σαφὲς καὶ εὐπαράδεκτον γένοιτο, πῶς ἀσώματος καὶ ἀμεγέθης οὖσα δύναται εἰς πλεῖστον ἰέναι εἴτε πρὸ τῶν σωμάτων εἴτ̓ ἐν τοῖς σώμασι. τάχα δέ, εἰ φανείη καὶ πρὸ τῶν σωμάτων τοῦτο δύνασθαι, ῥᾴδιον ἂν καὶ ἐπὶ τῶν σωμάτων παραδέξασθαι τὸ τοιοῦτον γένοιτο.

6.4.2Bir yanda gerçek evren, öbür yanda evrenin taklidi olan bu görünen âlemin tabiatı vardır. Gerçekten var olan evren hiçbir şeyin içinde değildir, çünkü ondan önce hiçbir şey yoktur. Ondan sonra gelen ise, var olacaksa, zorunlu olarak evrenin içinde olmalıdır; özellikle ona bağlı olduğu ve onsuz ne durabildiği ne hareket edebildiği için. Biri böyle bir şeyi bir yerde bulunur gibi koymasa bile (yeri ya kuşatan bedenin kuşattığı yerdeki sınırı ya da boşluğun tabiatına ait, ondan önce var olan ve hâlâ var olan bir uzanım olarak düşünerek), onun adeta o evrene dayandığını ve onda dinlendiğini düşünürse (çünkü o her yerdedir ve onu bir arada tutar), "içinde" kelimesinin harfî anlamını bırakıp söyleneni zihniyle kavrasın. Bunu başka bir şey için söyledik: O ilk ve var olan evren yer aramaz, genel olarak hiçbir şeyin içinde değildir.

Evren bütün olarak kendinden hiçbir şekilde eksik kalmaz; kendini doldurmuştur ve kendine eşittir. Evren neredeyse kendisi de oradadır, çünkü evren kendisidir. Genel olarak, ondan başka olan bir şey evrene yerleşirse, ona katılır, onunla karşılaşır ve ondan güç alır. Onu bölmez; onu kendinde bulur, çünkü o kendinin dışına çıkmadığı hâlde bu şey ona yaklaşmıştır. Var olanın var olmayanda bulunması mümkün değildir; olsa olsa var olmayan var olandadır. Öyleyse bu şey var olanla bütün olarak karşılaşır, çünkü var olan kendinden koparılamaz. Var olanın her yerde olduğunun söylenmesi de onun var olanda, yani kendinde olduğunu gösterir. Her yerin var olanda ve kendinde olması hiç şaşırtıcı değildir; çünkü bu durumda her yer bir şeyde olur.

Biz ise var olanı hissedilir olanda koyduğumuz için her yeri de oraya koyarız; hissedilir olanı büyük sandığımız için de o tabiatın nasıl bu kadar büyük bir şeye yayıldığına şaşarız. Oysa büyük denen bu şey küçüktür, küçük sanılan o şey büyüktür; çünkü o bütün olarak bunun her parçasına ulaşır. Daha doğrusu bu şey, her yandan parçalarıyla ona yönelerek onu her yerde bütün olarak ve kendinden büyük olarak bulur. Bu yüzden, uzanmakla daha fazlasını elde edemeyeceği için (yoksa evrenin de dışına çıkardı), onun çevresinde dönmek istedi. Onu kuşatamadığı, içine de giremediği için, bir yer ve bir düzen edinip orada korunmakla yetindi; ona komşu oldu, o hem yanında hem de değilken. Çünkü bir şey ona yakın olmak istese bile o kendi başınadır. Evrenin bedeni ona yaklaştığı yerde evreni bulur; böylece artık uzağa ihtiyaç duymaz, aynı yerde döner; çünkü kendisinin her parçasıyla o bütünün tadına vardığı şey evrenin ta kendisidir.

O kendisi bir yerde olsaydı, bedenin oraya ilerlemesi, dosdoğru gitmesi, kendi bir parçasıyla onun bir parçasına, başka bir parçasıyla başka bir parçasına dokunması, uzağın ve yakının bulunması gerekirdi. Uzak da yakın da yoksa, bulunuyorsa bütün olarak bulunması zorunludur. O, kendisine ne uzak ne yakın olan, ama onu almaya gücü yeten şeylerin her birine bütün olarak bulunur.

6.4.2

ἔστι δὴ τὸ μὲν ἀληθινὸν πᾶν, τὸ δὲ τοῦ παντὸς μίμημα ἡ τοῦδε τοῦ ὁρατοῦ φύσις. τὸ μὲν οὖν ὄντως πᾶν ἐν οὐδενί ἐστιν, οὐδὲν γάρ ἐστι πρὸ αὐτοῦ: ὃ δ’ ἂν μετὰ τοῦτο ᾖ, τοῦτο ἤδη ἀνάγκη ἐν τῷ παντὶ εἶναι, εἴπερ ἔσται, καὶ μάλιστα ἐξ ἐκείνου ἠρτημένον καὶ οὐ δυνάμενον ἄνευ ἐκείνου οὔτε μένειν οὔτε κινεῖσθαι. καὶ γὰρ εἰ μὴ ὡς ἐν τόπῳ τις τιθεῖτο τὸ τοιοῦτον τὸν τόπον νοῶν ἢ πέρας σώματος τοῦ περιέχοντος καθ̓ ὃ περιέχει ἢ διάστημά τι, ὃ πρότερον ἦν τῆς φύσεως τοῦ κενοῦ καὶ ἔτι ἐστίν, ἀλλὰ τῷ γε οἷον ἐρείδεσθαι ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἀναπαύεσθαι πανταχοῦ ὄντος ἐκείνου καὶ συνέχοντος, τὴν τοῦ ὀνόματος ἀφεὶς κατηγορίαν τῇ διανοίᾳ τὸ λεγόμενον λαμβανέτω. τοῦτο δὲ ἄλλου χάριν εἴρηται, ὅτι τὸ πᾶν ἐκεῖνο καὶ πρῶτον καὶ ὂν οὐ ζητεῖ τόπον, οὐδ’ ὅλως ἔν τινι. πᾶν δὴ τὸ πᾶν οὐκ ἔστιν ὅπως ἀπολείπεται ἑαυτοῦ, ἀλλ’ ἔστι πεπληρωκὸς ἑαυτὸ καὶ ὂν ἴσον ἑαυτῷ: καὶ οὗ τὸ πᾶν, ἐκεῖ αὐτό: τὸ γὰρ πᾶν αὐτό ἐστιν. ὅλως τε, εἴ τι ἐν τῷ παντὶ ἱδρύθη ἄλλο ὂν παῤ ἐκεῖνο, μεταλαμβάνει αὐτοῦ καὶ συντυγχάνει αὐτῷ καὶ ἰσχύει παῤ αὐτοῦ οὐ μερίζον ἐκεῖνο, ἀλλ’ εὑρίσκον αὐτὸ ἐν ἑαυτῷ αὐτὸ προσελθὸν ἐκείνῳ ἐκείνου οὐκ ἔξω ἑαυτοῦ γενομένου: οὐ γὰρ οἷόν τε ἐν τῷ μὴ ὄντι τὸ ὂν εἶναι, ἀλλ’ εἴπερ τὸ μὴ ὂν ἐν τῷ ὄντι. ὅλῳ οὖν ἐντυγχάνει τῷ ὄντι: οὐ γὰρ ἦν ἀποσπᾶσθαι αὐτὸ ἀφ̓ ἑαυτοῦ, καὶ τὸ πανταχοῦ δὲ λέγεσθαι εἶναι αὐτὸ δηλοῖ ἐν τῷ ὄντι: ὥστε ἐν αὑτῷ. καὶ οὐδὲν θαυμαστόν, εἰ τὸ πανταχοῦ ἐν τῷ ὄντι καὶ ἐν αὑτῷ: ἤδη γὰρ γίνεται τὸ πανταχοῦ ἐν ἑνί. ἡμεῖς δὲ τὸ ὂν ἐν αἰσθητῷ θέμενοι καὶ τὸ πανταχοῦ ἐκεῖ τιθέμεθα, καὶ μέγα νομίζοντες τὸ αἰσθητὸν ἀποροῦμεν, πῶς ἐν μεγάλῳ καὶ τοσούτῳ ἐκείνη ἡ φύσις ἐκτείνεται: τὸ δέ ἐστι τοῦτο τὸ λεγόμενον μέγα μικρόν, ὃ δὲ νομίζεται μικρόν, ἐκεῖνο μέγα, εἴ γε ὅλον ἐπὶ πᾶν τούτου μέρος φθάνει, μᾶλλον δὲ τοῦτο πανταχόθεν τοῖς αὐτοῦ μέρεσιν ἐπ’ ἐκεῖνο ἰὸν εὑρίσκει αὐτὸ πανταχοῦ πᾶν καὶ μεῖζον ἑαυτοῦ. ὅθεν ὡς οὐκ ἐν τῇ ἐκτάσει πλέον τι ληψόμενον: ἔξω γὰρ ἂν καὶ τοῦ παντὸς ἐγίνετο: περιθεῖν αὐτὸ ἐβουλήθη, οὔτε δὲ περιλαβεῖν δεδυνημένον οὐδ’ αὖ ἐντὸς γενέσθαι ἠγάπησε τόπον ἔχειν καὶ τάξιν οὗ σώζοιτο γειτονοῦν αὐτῷ παρόντι καὶ οὐ παρόντι αὖ: ἔστι γὰρ ἐφ̓ ἑαυτοῦ ἐκεῖνο, κἄν τι αὐτῷ ἐθέλῃ παρεῖναι: ὅπου δὴ συνιὸν τὸ σῶμα τοῦ παντὸς εὑρίσκει τὸ πᾶν, ὥστε μηδὲν ἔτι δεῖσθαι τοῦ πόρρω, ἀλλὰ στρέφεσθαι ἐν τῷ αὐτῷ, ὡς παντὸς ὄντος τούτου οὗ κατὰ πᾶν μέρος αὑτοῦ ἀπολαύει ὅλου ἐκείνου. εἰ μὲν γὰρ ἐν τόπῳ ἦν ἐκεῖνο αὐτό, προσχωρεῖν τε ἔδει ἐκεῖ καὶ εὐθυπορεῖν καὶ ἐν ἄλλῳ μέρει αὐτοῦ ἄλλῳ μέρει ἐφάπτεσθαι ἐκείνου καὶ εἶναι τὸ πόρρω καὶ ἐγγύθεν: εἰ δὲ μήτε τὸ πόρρω μήτε τὸ ἐγγύθεν, ἀνάγκη ὅλον παρεῖναι, εἴπερ πάρεστι. καὶ ὅλως πάρεστιν ἐκείνων ἑκάστῳ, οἷς μήτε πόρρωθέν ʽἐστἰ μήτε ἐγγύθεν, δυνατοῖς δὲ δέξασθαί ἐστιν.

6.4.3Peki onun kendisinin mi bulunduğunu söyleyeceğiz, yoksa kendisinin kendi başına durduğunu, güçlerinin ise ondan her şeye gittiğini, onun her yerde olduğunun bu anlamda söylendiğini mi? Nitekim bazıları psykhē'leri adeta ışınlar sayar: Kaynak kendinde yerleşik kalır, gönderilen psykhē'ler ise bir canlıya, sonra başka bir canlıya gider. Belki şöyle demeli: Bir olan, kendisinde bulunan tabiatın bütününü koruyamadığı şeylerde, bulunduğu şeyde yalnızca gücüyle bulunur; ama o zaman bile kendisi hiç bulunmuyor değildir, çünkü o zaman da o şeye verdiği gücünden kopmuş değildir. Yalnız, alan şey, o bütünüyle bulunduğu hâlde ancak o kadarını alabilmiştir. Bütün güçlerin bulunduğu yerde ise, ayrı olduğu hâlde, kendisi açıkça bulunur. Çünkü bir şeyin eidos'u olsaydı, hem bütün olmaktan hem kendinde her yerde bulunmaktan uzaklaşır, başka bir şeye de araz olarak ait olurdu. Oysa kendisine ait olmak isteyen hiçbir şeyin olmadığı için, istediği şeye gücü yettiğince yaklaşır; ama onun olmaz, o şey onu arzular; başka bir şeyin de olmaz.

Öyleyse onun bu şekilde her şeyde bulunması hiç şaşırtıcı değildir; çünkü bunların hiçbirinde onlara ait olacak şekilde bulunmaz. Bu yüzden psykhē'nin de bedenle böylece araz olarak birlikte etkilendiğini söylemek belki saçma değildir; yeter ki psykhē'nin kendi başına bulunduğu, maddeye ya da bedene ait olmadığı, bedenin ise bütünüyle, her yanıyla adeta onunla aydınlandığı söylensin. Kendisi bir yerde olmayan bir şeyin yerde olan her şeyde bulunmasına şaşmamak gerekir. Tersi şaşırtıcı, hatta şaşırtıcı olmanın ötesinde imkânsız olurdu: Kendisi de kendine ait bir yer taşıdığı hâlde yerdeki başka bir şeyde bulunması, ya da genel olarak bulunması, hele bizim söylediğimiz şekilde bulunması.

Oysa akıl yürütmemiz şunu söylüyor: Yer edinmemiş olan bir şey, bulunduğu şeyde bütün olarak bulunmalıdır; her şeyde bulunduğuna göre de her birinde bütün olarak bulunmalıdır. Yoksa onun bir kısmı burada, bir kısmı başka yerde olur; böylece bölünebilir olur ve beden olur. Hem nasıl böleceksin? Hayatı mı böleceksin? Ama bütün hayatsa, parçası hayat olmaz. Nous'u mu, bir kısmı bir şeyde, bir kısmı başka bir şeyde olsun diye? Ama ikisinden hiçbiri nous olmaz. Onun var olanını mı? Ama bütün var olansa, parçası var olan olmaz. Peki biri, bedenin de bölündüğünü ve parçalarının da beden olduğunu söylerse? Bölünen beden değil, şu büyüklükteki bedendi; her parçaya beden denmesi, beden olmasını sağlayan eidos bakımındandı. Bu eidos ise şu kadar bir büyüklük taşımıyordu; hiçbir şekilde bir büyüklüğü yoktu.

6.4.3

ἆῤ οὖν αὐτὸ φήσομεν παρεῖναι, ἢ αὐτὸ μὲν ἐφ̓ ἑαυτοῦ εἶναι, δυνάμεις δὲ ἀπ’ αὐτοῦ ἰέναι ἐπὶ πάντα, καὶ οὕτως αὐτὸ πανταχοῦ λέγεσθαι εἶναι; οὕτω γὰρ τὰς ψυχὰς οἷον βολὰς εἶναι λέγουσιν, ὥστε αὐτὸ μὲν ἱδρῦσθαι ἐν αὑτῷ, τὰς δὲ ἐκπεμφθείσας κατ’ ἄλλο καὶ κατ’ ἄλλο ζῷον γίνεσθαι. ἢ ἐφ̓ ὧν μὲν τὸ ἓν τῷ μὴ πᾶσαν τὴν φύσιν ἀποσώζειν τὴν οὖσαν ἐν αὐτῷ ἐκείνῳ ἐνταῦθα δύναμιν αὐτοῦ ᾧ πάρεστι παρεῖναι, οὐ μὴν οὐδ’ ὣς ἐκεῖνο μὴ ὅλως παρεῖναι, ἐπεὶ καὶ τότε οὐκ ἀποτέτμηται ἐκεῖνο τῆς δυνάμεως αὑτοῦ, ἣν ἔδωκεν ἐκείνῳ: ἀλλ’ ὁ λαβὼν τοσοῦτον ἐδυνήθη λαβεῖν παντὸς παρόντος. οὗ δὲ πᾶσαι αἱ δυνάμεις, αὐτὸ σαφῶς πάρεστι χωριστὸν ὅμως ὄν: γενόμενον μὲν γὰρ τοῦδε εἶδος ἀπέστη ἂν τοῦ τε πᾶν εἶναι τοῦ τε εἶναι ἐν αὑτῷ πανταχοῦ, κατὰ συμβεβηκὸς δὲ καὶ ἄλλου. μηδενὸς δὲ ὂν τοῦ θέλοντος αὐτοῦ εἶναι ᾧ ἂν αὐτὸ ἐθέλῃ ὡς δύναται πελάζει οὐ γενόμενον ἐκείνου, ἀλλ’ ἐκείνου ἐφιεμένου αὐτοῦ, οὐδ’ αὖ ἄλλου. θαυμαστὸν οὖν οὐδὲν οὕτως ἐν πᾶσιν εἶναι, ὅτι αὖ ἐν οὐδενί ἐστιν αὐτῶν οὕτως ὡς ἐκείνων εἶναι. διὸ καὶ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς οὕτω λέγειν συμπαθεῖν τῷ σώματι καὶ τὴν ψυχὴν οὐκ ἄτοπον ἴσως, εἰ αὐτὴ μὲν ἐφ̓ ἑαυτῆς λέγοιτο εἶναι οὐχ ὕλης γενομένη οὐδὲ σώματος, τὸ δὲ σῶμα πᾶν κατὰ πᾶν ἑαυτοῦ οἱονεὶ ἐλλάμποιτο. θαυμάζειν δὲ οὐ δεῖ, εἰ αὐτὸ μὴ ὂν ἐν τόπῳ παντὶ τῷ ἐν τόπῳ ὄντι πάρεστιν: ἦν γὰρ ἂν τοὐναντίον θαυμαστὸν καὶ ἀδύνατον πρὸς τῷ θαυμαστῷ, εἰ τόπον καὶ αὐτὸ ἔχον οἰκεῖον παρῆν ἄλλῳ τῳ ἐν τόπῳ, ἢ ὅλως παρῆν, καὶ παρῆν οὕτως, ὥς τοι ἡμεῖς φαμεν. νῦν δέ φησιν ὁ λόγος, ὡς ἀνάγκη αὐτῷ τόπον οὐκ εἰληχότι ᾧ πάρεστι τούτῳ ὅλον παρεῖναι, παντὶ δὲ παρὸν ὡς καὶ ἑκάστῳ ὅλον παρεῖναι. ἢ ἔσται αὐτοῦ τὸ μὲν ὡδί, τὸ δὲ ἄλλοθι: ὥστε μεριστὸν ἔσται καὶ σῶμα ἔσται. πῶς γὰρ δὴ καὶ μεριεῖς; ἆρά γε τὴν ζωὴν μεριεῖς; ἀλλ’ εἰ τὸ πᾶν ἦν ζωή, τὸ μέρος ζωὴ οὐκ ἔσται. ἀλλὰ τὸν νοῦν, ἵν’ ὁ μὲν ᾖ ἐν ἄλλῳ, ὁ δὲ ἐν ἄλλῳ; ἀλλ’ οὐδέτερον αὐτῶν νοῦς ἔσται. ἀλλὰ τὸ ὂν αὐτοῦ; ἀλλὰ τὸ μέρος οὐκ ὂν ἔσται, εἰ τὸ ὅλον τὸ ὂν ὑπῆρχε. τί οὖν, εἴ τις λέγοι καὶ τὸ σῶμα μεριζόμενον καὶ τὰ μέρη ἔχειν σώματα ὄντα; ἢ ὁ μερισμὸς ἦν οὐ σώματος, ἀλλὰ τοσοῦδε σώματος, καὶ σῶμα ἕκαστον ἐλέγετο τῷ εἴδει καθ̓ ὃ σῶμα: τοῦτο δὲ οὐκ εἶχε τοσόνδε τι, ἀλλ’ οὐδ’ ὁπωσοῦν τοσόνδε.

6.4.4Öyleyse var olan her yerde birse (yalnızca aynı türden olmak anlamında değil), nous bir ve psykhē bir ise, nasıl var olan ve var olanlar, birçok nous ve birçok psykhē olur? Üstelik evrenin psykhē'si bir şeydir, öbür psykhē'ler başka. Bunlar da aksine tanıklık ediyor gibi görünüyor; söylenenler bir zorunluluk taşısa bile ikna edici değildir, çünkü psykhē bir olanın bu şekilde her yerde aynı olmasını inanılmaz bulur. Belki daha iyisi, bütünü bölüp bölmenin yapıldığı şeyin hiçbir şey kaybetmediğini söylemek; ya da daha iyi adlar kullanmak için, ondan doğurulduklarını söyleyip onu kendi başına bırakmak, parçalar gibi meydana gelenlerin ise artık her şeyi doldurduğunu kabul etmektir.

Ama bir şeyin bütün olarak aynı anda her yerde bulunması tuhaf göründüğü için o var olan kendi başına kalıyorsa, aynı söz psykhē'ler için de geçerli olacaktır. Bütün bedenlerde bütün olarak bulundukları söylenen psykhē'ler öyle bulunmayacak; ya bölünecekler ya da bütün olarak bedenin bir yerinde kalıp güçlerini verecekler. Güçler hakkında da, her yerde bütün olarak bulunup bulunmadıkları konusunda aynı güçlük doğar. Ayrıca bedenin bir yeri psykhē, bir yeri yalnızca güç taşır.

Peki birçok psykhē, birçok nous, var olan ve var olanlar nasıl olur? Hem öncekilerden çıkıp gelen şeyler büyüklük değil sayı olduğu için, evreni nasıl doldurdukları konusunda aynı güçlüğü doğuracaktır. Demek ki böyle ilerleyen bir çokluktan güçlüğü aşmaya yarayacak hiçbir şey çıkmıyor; çünkü var olanın da yer bakımından değil, başkalık bakımından çok olduğunu kabul ediyoruz. Var olan, böyle çok olsa da, bütün olarak bir aradadır: "Var olan var olana yanaşır" ve hepsi bir aradadır; nous da yer bakımından değil başkalık bakımından çoktur, ama hepsi bir aradadır.

Peki psykhē'ler de öyle mi? Evet, psykhē'ler de. Çünkü bedenler üzerinde bölünebilir denen şeyin tabiatça parçasız olduğu söylenir. Bedenler büyüklük taşıdığından, psykhē'nin bu tabiatı onlarda bulunduğunda, daha doğrusu bedenler orada meydana geldiğinde, bedenler bölünmüş oldukları ölçüde o tabiat her parçada görünür ve bu yüzden bedenler üzerinde bölünebilir sanılmıştır. Oysa parçalarla birlikte bölünmemesi, her yerde bütün olarak bulunması, tabiatının gerçekten bir ve bölünmez olduğunu açıkça gösterir.

Öyleyse psykhē'nin bir olması birçok psykhē'yi ortadan kaldırmaz, tıpkı var olanın var olanları kaldırmaması gibi; orada çokluk bir ile çatışmaz. Bedenleri hayatla doldurmak için çokluğa gerek yoktur; psykhē'lerin çokluğunun bedenin büyüklüğü yüzünden meydana geldiğini de düşünmemek gerekir. Psykhē'ler bedenlerden önce hem çok hem birdir. Çünkü bütünün içinde birçok psykhē artık kuvve hâlinde değil, her biri fiil hâlinde bulunur. Ne bir ve bütün olan psykhē birçoklarının kendisinde bulunmasına engel olur, ne birçokları birin bulunmasına. Ayrı durmadan ayrılmışlardır, birbirine yabancılaşmadan birbirinin yanındadırlar; sınırlarla ayrılmış değildirler; tıpkı tek bir psykhē'deki birçok epistēmē gibi. O tek psykhē de hepsini kendinde taşıyacak niteliktedir. Böyle bir tabiat işte bu anlamda sonsuzdur.

6.4.4

πῶς οὖν τὸ ὂν καὶ τὰ ὄντα καὶ νοῦς πολλοὺς καὶ ψυχὰς πολλάς, εἰ τὸ ὂν πανταχοῦ ἓν καὶ μὴ ὡς ὁμοειδὲς καὶ νοῦς εἷς καὶ ψυχὴ μία; καίτοι ἄλλην μὲν τοῦ παντός, τὰς δὲ ἄλλας. τἁ??ʼτά τε γὰρ ἀντιμαρτυρεῖν δοκεῖ καὶ τὰ εἰρημένα, εἴ τινα ἀνάγκην, ἀλλ’ οὐ πειθώ γε ἔχει ἀπίθανον νομιζούσης τῆς ψυχῆς τὸ ἓν οὕτω πανταχοῦ ταὐτὸν εἶναι. βέλτιον γὰρ ἴσως μερίσαντα τὸ ὅλον ὡς μηδὲν ἐλαττοῦσθαι ἀφ̓ οὗ ὁ μερισμὸς γεγένηται, ἢ καὶ γεννήσαντα ἀπ’ αὐτοῦ, ἵνα δὴ βελτίοσι χρώμεθα ὀνόμασιν, οὕτω τὸ μὲν ἐᾶσαι ἐφ̓ αὑτοῦ εἶναι, τὰ δ’ οἷον μέρη γενόμενα συμπληροῦν ἤδη τὰ πάντα. ἀλλ’ εἰ ἐκεῖνο μένει τὸ ὂν ἐφ̓ ἑαυτοῦ, ὅτι παράδοξον εἶναι δοκεῖ τὸ ἅμα ὅλον τι πανταχοῦ παρεῖναι, ὁ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ψυχῶν ἔσται, ἐν οἷς γὰρ λέγονται σώμασιν ὅλαι ἐν ὅλοις εἶναι, οὐκ ἔσονται, ἀλλ’ ἢ μερισθήσονται ἢ μένουσαι ὅλαι ποῦ τοῦ σώματος δύναμιν αὑτῶν δώσουσιν; ἐφ̓ ὧν καὶ τῶν δυνάμεων ἡ αὐτὴ ἀπορία ἔσται, εἰ ὅλον πανταχοῦ. καὶ ἔτι τὸ μέν τι ψυχὴν ἕξει τοῦ σώματος, τὸ δὲ δύναμιν μόνον. ἀλλὰ πῶς ψυχαὶ πολλαὶ καὶ νοῖ πολλοὶ καὶ τὸ ὂν καὶ τὰ ὄντα; καὶ δὴ καὶ προιόντα ἐκ τῶν προτέρων ἀριθμοὶ ὄντα, ἀλλ’ οὐ μεγέθη, ὁμοίως ἀπορίαν παρέξουσι πῶς πληροῦσι τὸ πᾶν. οὐδὲν οὖν ἡμῖν παρὰ τοῦ πλήθους οὕτω προιόντος ἐξεύρηται εἰς εὐπορίαν: ἐπεὶ καὶ τὸ ὂν πολλὰ συγχωροῦμεν εἶναι ἑτερότητι, οὐ τόπῳ. ὁμοῦ γὰρ πᾶν τὸ ὄν, κἂν πολὺ οὕτως ᾖ: ʽἐὸν γὰρ ἐόντι πελάζεἰ καὶ πᾶν ὁμοῦ καὶ νοῦς πολὺς ἑτερότητι, οὐ τόπῳ, ὁμοῦ δὲ πᾶς. ἆῤ οὖν καὶ ψυχαί; ἢ καὶ ψυχαί: ἐπεὶ καὶ τὸ περὶ τὰ σώματα μεριστὸν λέγεται ἀμερὲς εἶναι τὴν φύσιν, τὰ δὲ σώματα μέγεθος ἔχοντα ταύτης τῆς ψυχῆς φύσεως αὐτοῖς παρούσης, μᾶλλον δὲ τῶν σωμάτων ἐκεῖ γενομένων, ὅσον ἐστὶ μεμερισμένα κατὰ πᾶν μέρος ἐκείνης ἐμφανταζομένης τῆς φύσεως περὶ τὰ σώματα οὕτως ἐνομίσθη εἶναι μεριστή. ἐπεί, ὅτι οὐ συνδιείληπται τοῖς μέρεσιν, ἀλλ’ ὅλη πανταχοῦ, φανερὸν ποιεῖ τὸ ἓν καὶ τὸ ἀμέριστον ὄντως τῆς φύσεως. οὔτ’ οὖν τὸ μίαν εἶναι τὰς πολλὰς ἀναιρεῖ, ὥσπερ οὐδὲ τὸ ὂν τα ὄντα, οὔτε μάχεται τὸ πλῆθος ἐκεῖ τῷ ἑνί, οὔτε τῷ πλήθει συμπληροῦν δεῖ ζωῆς τὰ σώματα, οὔτε διὰ τὸ μέγεθος τοῦ σώματος δεῖ νομίζειν τὸ πλῆθος τῶν ψυχῶν γίνεσθαι, ἀλλὰ πρὸ τῶν σωμάτων εἶναι καὶ πολλὰς καὶ μίαν. ἐν γὰρ τῷ ὅλῳ αἱ πολλαὶ ἤδη οὐ δυνάμει, ἀλλ’ ἐνεργείᾳ ἑκάστη: οὔτε γὰρ ἡ μία ἡ ὅλη κωλύει τὰς πολλὰς ἐν αὐτῇ εἶναι, οὔτε αἱ πολλαὶ τὴν μίαν. διέστησαν γὰρ οὐ διεστῶσαι καὶ πάρεισιν ἀλλήλαις οὐκ ἀλλοτριωθεῖσαι: οὐ γὰρ πέρασίν εἰσι διωρισμέναι, ὥσπερ οὐδὲ ἐπιστῆμαι αἱ πολλαὶ ἐν ψυχῇ μιᾷ, καὶ ἔστιν ἡ μία τοιαύτη, ὥστε ἔχειν ἐν ἑαυτῇ πάσας. οὕτως ἐστὶν ἄπειρος ἡ τοιαύτη φύσις.

6.4.5Onun büyüklüğünü de böyle anlamak gerekir, kütle olarak değil; çünkü kütle, ondan bir şey alınırsa hiçliğe varan küçük bir şeydir. Orada ise hiçbir şey alınamaz; alsan bile tükenmez. Tükenmeyecekse, bir şeyden uzak düşeceğinden neden korkmalı? Tükenmeyen, her daim kaynayan ama akmayan bir tabiat nasıl uzak düşer? Aksaydı, akabildiği yere kadar giderdi; ama akmaz. Akacağı bir yer de yoktur: Evreni kaplamıştır, daha doğrusu kendisi evrendir ve beden tabiatının alabileceğinden daha büyük bir şeydir. Evrene, evrenin ondan taşıyabildiği kadarını vermesi haklı olarak az bir şey sayılabilir.

O tabiata daha küçük dememek, onu kütle bakımından daha küçük sayıp daha küçüğün kendinden büyüğe yayılamayacağı diye kuşkuya düşmemek gerekir. Ona "daha küçük" yüklenmemeli, ölçmede kütleli kütlesizle karşılaştırılmamalıdır; bu, hekimliğin hekimin bedeninden küçük olduğunu söylemeye benzer. Onu kemiyet ölçüsüyle daha büyük de saymamalı; çünkü psykhē'nin büyüklüğü ve bedenden büyük olması da bu anlamda değildir. Psykhē'nin büyüklüğüne şu da tanıklık eder: Kütle büyüdüğünde, daha küçük kütledeyken bulunan aynı psykhē onun her yerine ulaşır. Psykhē'ye kütle eklemek birçok bakımdan gülünç olurdu.

6.4.5

καὶ τὸ μέγα αὐτῆς οὕτω ληπτέον, οὐκ ἐν ὄγκῳ: τοῦτο γὰρ μικρόν ἐστιν εἰς τὸ μηδὲν ἰόν, εἴ τις ἀφαιροῖ. ἐκεῖ δὲ οὐδὲ ἀφελεῖν ἔστιν, οὐδ’ εἰ ἀφαιροῖς ἐπιλείψει. εἰ δὲ οὐκ ἐπιλείψει, τί δεῖ δεδιέναι, μή τινος ἀποστατῇ; πῶς γὰρ ἀποστατεῖ οὐκ ἐπιλείπουσα, ἀλλ’ ἀέναος οὖσα φύσις οὐ ῥέουσα; ῥέουσα μὲν γὰρ ἐπὶ τοσοῦτον ἔρχεται, ἐφ̓ ὅσον ῥεῖν δύναται, μὴ ῥέουσα δέ: οὐδὲ γὰρ ἂν οὐδ’ ὅπου ῥεύσειεν ἔχοι: τὸ πᾶν κατείληφε, μᾶλλον δὲ αὐτή ἐστι τὸ πᾶν καὶ μεῖζόν τι οὖσα ἢ κατὰ σώματος φύσιν. ὀλίγον γὰρ [ἂν] εἰκότως νομίζοιτο τῷ παντὶ διδόναι, ὅσον δύναται τοῦτο αὐτοῦ φέρειν. δεῖ δὲ ἐκεῖνο μήτε ἔλαττον λέγειν, μηδὲ τιθέμενον ἔλαττον τῷ ὄγκῳ ἀπιστεῖν ἤδη, ὡς οὐ δυνατὸν ἐπὶ τὸ μεῖζον αὐτοῦ ἰέναι τὸ ἔλαττον: οὔτε γὰρ τὸ ἔλαττον κατηγορητέον, οὐδὲ παραθετέον ὄγκον πρὸς ἄογκον ἐν μετρήσει — ὅμοιον γὰρ ὡς εἴ τις ἰατρικὴν λέγοι ἐλάττω εἶναι τοῦ σώματος τοῦ ἰατροῦ — οὐδ’ αὖ οὕτω μεῖζον νομιστέον τῇ ποσοῦ μετρήσει: ἐπεὶ οὐδ’ ἐπὶ τῆς ψυχῆς οὕτως τὸ μέγα καὶ τὸ μεῖζον τοῦ σώματος. μαρτυρεῖ δὲ τῷ μεγάλῳ τῆς ψυχῆς καὶ τὸ μείζονος τοῦ ὄγκου γινομένου φθάνειν ἐπὶ πᾶν αὐτοῦ τὴν αὐτὴν ψυχήν, ἣ ἐπ’ ἐλάττονος ὄγκου ἦν. γελοῖον γὰρ πολλαχῇ, εἴ τις προσθείη καὶ τῇ ψυχῇ ὄγκον.

6.4.6Peki neden başka bir bedene gitmez? Çünkü gücü yetiyorsa ona yaklaşması gereken o bedendir; yaklaşan ve onu alan beden de onu taşır. Peki öbür beden de, kendisi de bir psykhē taşıdığına göre, aynı psykhē'yi mi taşır? Ne farkı olabilir? Belki eklentilerde fark vardır. Sonra, ayakta ve elde aynı psykhē bulunuyorken, evrenin şu parçasındaki psykhē öbür parçasındakiyle nasıl aynı olmaz? Hisler farklıysa, ortaya çıkan hâllerin de farklı olduğunu söylemek gerekir. Demek ki farklı olan yargılanan şeylerdir, yargılayan değil. Yargılayan, farklı farklı hâllerin karşısına çıkan aynı hâkimdir; üstelik etkilenen de kendisi değil, şu tür bir bedenin tabiatıdır. Bu, içimizdeki aynı kişinin hem parmaktaki hazzı hem baştaki ağrıyı yargılamasına benzer.

Peki neden bir psykhē öbürünün yargısını birlikte hissetmez? Çünkü bu bir yargıdır, bir hâl değildir. Sonra yargılayan kendisi de "yargıladım" demez, yalnızca yargılar; nitekim bizde de görme işitmeye bir şey söylemez, ikisi de yargıladığı hâlde. İkisinin üzerinde akıl yürütme vardır ve bu ikisinden de başkadır. Akıl yürütme çoğu zaman başkasındaki yargıyı da görmüş, başkasının hâlini de anlamıştır. Bu konu başka yerde de ele alındı.

6.4.6

τί οὖν οὐκ ἐπ’ ἄλλο σῶμα ἔρχεται; ἢ ὅτι ἐκεῖνο δεῖ, εἰ δύναται, προσελθεῖν, τὸ δὲ προσεληλυθὸς καὶ δεξάμενον ἔχει. τί οὖν; τὸ ἄλλο σῶμα τὴν αὐτὴν ψυχὴν ἔχει ἔχον καὶ αὐτὸ τὴν ἣν ἔχει ψυχήν; τί γὰρ διαφέρει; ἢ καὶ ταῖς προσθήκαις. εἶτα πῶς ἐν ποδὶ καὶ χειρὶ τὴν αὐτήν, τὴν δὲ ἐν τῷδε τῷ μέρει τοῦ παντὸς οὐ τὴν αὐτὴν τῇ ἐν τῷδε; εἰ δὲ αἱ αἰσθήσεις διάφοροι, καὶ τὰ πάθη τὰ συμπίπτοντα διάφορα λεκτέον εἶναι. ἄλλα οὖν ἐστι τὰ κρινόμενα, οὐ τὸ κρῖνον: ὁ δὲ κρίνων ὁ αὐτὸς δικαστὴς ἐν ἄλλοις καὶ ἄλλοις πάθεσι γινόμενος, καίτοι οὐχ ὁ πάσχων αὐτός, ἀλλ’ ἡ τοῦ τοιοῦδε σώματος φύσις: καὶ ἔστιν οἷον εἰ [ὁ] αὐτὸς ἡμῶν καὶ ἡδονὴν κρίνοι τὴν περὶ τὸν δάκτυλον καὶ ἀλγηδόνα τὴν περὶ τὴν κεφαλήν. διὰ τί οὖν οὐ συναισθάνεται ἡ ἑτέρα τὸ τῆς ἑτέρας κρίμα; ἢ ὅτι κρίσις ἐστίν, ἀλλ’ οὐ πάθος. εἶτα οὐδ’ αὐτὴ ἡ κρίνασα κέκρικα λέγει, ἀλλ’ ἔκρινε μόνον: ἐπεὶ οὐδὲ παῤ ἡμῖν ἡ ὄψις τῇ ἀκοῇ λέγει, καίτοι ἔκριναν ἄμφω, ἀλλὰ ὁ λογισμὸς ἐπ’ ἀμφοῖν: τοῦτο δὲ ἕτερον ἀμφοῖν. πολλαχῇ δὲ καὶ ὁ λογισμὸς εἶδε τὸ ἐν ἑτέρῳ κρίμα καὶ σύνεσιν ἔσχεν ἑτέρου πάθους. εἴρηται δὲ περὶ τούτου καὶ ἐν ἄλλοις.

6.4.7Ama aynı şeyin her şeye nasıl ulaştığını yeniden söyleyelim. Bu soru, çok sayıdaki hissedilir şeyden her birinin, birçok yerde bulunduğu hâlde, aynı şeyden nasıl pay aldığı sorusuyla aynıdır. Söylenenlerden çıkan şu ki, o şeyi çok şeye bölmek doğru değildir; daha çok, bölünmüş olan çok şeyleri bire indirmek gerekir. O bunlara gelmemiştir; bunlar dağınık oldukları için, onun da bunlara göre bölündüğü kanısını bize vermişlerdir; tıpkı biri tutan ve bir arada tutan şeyi tutulan şeyle eşit parçalara bölse öyle.

Oysa el de bütün bir bedeni, birçok arşınlık bir odunu ya da başka bir şeyi tutabilir. Tutan güç her yere ulaşır, ama yine de eldeki güç tutulan şeyle eşit parçalara bölünmez. Güç, dokunduğu kadarla sınırlıdır gibi görünse de, el tutulan ve kaldırılan bedenin kemiyetiyle değil kendi kemiyetiyle belirlenir. Tutulan bedene başka bir uzunluk eklesen ve el onu taşıyabilse, güç onu da tutar, bedenin parçaları kadar parçaya bölünmeden. Peki biri elin bedensel kütlesinin kaldırıldığını, ama önceden elde bulunan ve kütleyi taşıyan aynı gücün kaldığını varsayarsa? O güç, bölünmez olarak, bütün bedende ve her parçasında aynı şekilde aynı olmaz mı?

Ya da küçük, ışıklı bir kütleyi adeta merkez yapıp çevresine daha büyük, saydam, küre biçimli bir beden koysan, öyle ki içerideki ışık bütün kuşatan bedende parlasın ve dıştaki kütleye başka bir yerden ışık gelmesin. İçerideki o şeyin hiçbir şeye uğramadığını, yerinde kalarak bütün dış kütleye ulaştığını, küçük kütlede görülen ışığın dışarıyı kapladığını söylemeyecek miyiz? O ışık o küçük bedensel kütleden gelmediğine göre (çünkü ışığı beden olduğu için değil, ışıklı bir beden olduğu için, bedensel olmayan başka bir güçle taşıyordu), haydi biri bedenin kütlesini kaldırsın da ışığın gücünü korusun: Işığın hâlâ bir yerde olduğunu söyleyebilir misin, yoksa ışık bütün dış kürede eşit olarak mı bulunur? Artık zihninle onun önceden nerede durduğuna dayanamayacaksın; ne nereden ne nasıl geldiğini söyleyebileceksin. Bu konuda şaşkınlığa düşüp hayrete kapılacaksın, gözünü küre biçimli bedenin bir yerinde ışığa dikip sonra başka bir yerinde dikerek.

Nitekim güneşte de, güneşin bedenine bakarak ışığın bütün havaya nereden yayıldığını söyleyebilirsin; ama yine de her yerde aynı ışığı, bölünmemiş olarak görürsün. Engeller de bunu gösterir: Işığın, geldiği yerin öbür tarafında bulunmasına izin vermezler, ama onu bölmezler de. Güneş bedenden ayrı, yalnızca bir güç olsaydı ve ışık verseydi, ışık oradan başlamazdı, nereden geldiğini de söyleyemezdin; ışık her yerde bir ve aynı olurdu, ne bir yerden başlamış ne de bir yerde başlangıcı olan bir ışık.

6.4.7

ἀλλὰ πάλιν λέγωμεν πῶς ἐπὶ πάντα ἐστὶ τὸ αὐτό: τοῦτο δὲ ταὐτόν ἐστι [τῷ] πῶς ἕκαστον τῶν πολλῶν τῶν αἰσθητῶν οὐκ ἄμοιρον τοῦ αὐτοῦ πολλαχῇ κείμενον. οὐ γὰρ ἐκεῖνο ὀρθῶς ἔχει ἐκ τῶν εἰρημένων μερίζειν εἰς τὰ πολλά, ἀλλὰ τὰ πολλὰ μεμερισμένα εἰς τὸ ἓν μᾶλλον ἀνάγειν, κἀκεῖνο οὐκ ἐληλυθέναι πρὸς ταῦτα, ἀλλὰ ταῦτα ὅτι διέρριπται παρεσχηκέναι δόξαν ἡμῖν κατὰ ταῦτα κἀκεῖνο διειλῆφθαι, οἷον εἴ τις τὸ κρατοῦν καὶ συνέχον εἰς ἴσα τῷ κρατουμένῳ διαιροῖ. καίτοι κρατοίη ἂν καὶ χεὶρ σῶμα ὅλον καὶ ξύλον πολύπηχυ καὶ ἄλλο τι, καὶ ἐπὶ πᾶν μὲν τὸ κρατοῦν, οὐ διείληπται δὲ ὅμως εἰς ἴσα τῷ κρατουμένῳ ἐν τῇ χειρί, καθ̓ ὅσον ἐφάπτεται εἰς τοσοῦτον περιγραφομένης, ὡς δοκεῖ, τῆς δυνάμεως, ἀλλ’ ὅμως τῆς χειρὸς ὁριζομένης τῷ αὑτῆς ποσῷ, οὐ τῷ τοῦ αἰωρουμένου καὶ κρατουμένου σώματος. καὶ εἰ προσθείης δὲ τῷ κρατουμένῳ σώματι μῆκος ἄλλο καὶ δύναιτο ἡ χεὶρ φέρειν, ἡ δύναμις κἀκεῖνο κρατεῖ οὐ διαληφθεῖσα εἰς τοσαῦτα μέρη, ὅσα τὸ σῶμα ἔχει. τί οὖν, εἴ τις τὸν ὄγκον τὸν σωματικὸν τῆς χειρὸς ὑποθεῖτο ἀφῃρῆσθαι, καταλείποι δὲ τὴν δύναμιν τὴν αὐτὴν τὴν ἀνέχουσαν καὶ πρότερον αὐτόν, τὴν πρόσθεν ἐν τῇ χειρὶ οὖσαν; ἆῤ οὐκ ἂν ἡ αὐτὴ ἀμέριστος οὖσα ἐν παντὶ ὡσαύτως κατὰ πᾶν μέρος εἴη; εἰ δὲ δὴ φωτεινὸν μικρὸν ὄγκον οἷον κέντρον ποιησάμενος μεῖζόν τι περιθείης σφαιρικὸν σῶμα διαφανές, ὥστε τὸ φῶς τὸ ἔνδον ἐν παντὶ τῷ περιέχοντι φαίνειν, οὐκ οὔσης ἄλλοθεν αὐγῆς τῷ ἔξωθεν ὄγκῳ, ἆῤ οὐκ ἐκεῖνο τὸ ἔνδον φήσομεν αὐτὸ μηδὲν παθεῖν, ἀλλὰ μένον ἐπὶ πάντα τὸν ἔξωθεν ὄγκον ἐληλυθέναι, καὶ τὸ ἐκεῖ ἐνορώμενον ἐν τῷ μικρῷ ὄγκῳ φῶς κατειληφέναι τὸ ἔξω; ἐπειδὴ τοίνυν οὐ παρὰ τοῦ ὄγκου τοῦ σωματικοῦ τοῦ μικροῦ ἐκείνου ἦν τὸ φῶς — οὐ γὰρ ᾗ σῶμα ἦν εἶχε τὸ φῶς, ἀλλ’ ᾗ φωτεινὸν σῶμα, ἑτέρᾳ δυνάμει, οὐ σωματικῇ οὔσῃ — φέρε, εἴ τις τὸν ὄγκον τοῦ σώματος ὑφέλοι, τηροῖ δὲ τὴν τοῦ φωτὸς δύναμιν, ἆῤ ἂν ἔτι εἴποις που εἶναι τὸ φῶς, ἢ ἐπ’ ἴσης ἂν εἴη [ἐντὸς] καθ̓ ὅλην τε τὴν ἔξω σφαῖραν; οὐκέτι δὴ οὐδ’ ἀπερείσῃ τῇ διανοίᾳ ὅπου πρότερον ἦν κείμενον, καὶ οὔτε ἔτι ἐρεῖς ὅθεν οὔτε ὅπῃ, ἀλλὰ περὶ μὲν τούτου ἄπορος ἔσῃ ἐν θαύματι ποιούμενος, ἅμα δὲ ὡδὶ τοῦ σφαιρικοῦ σώματος ἀτενίσας εἰς τὸ φῶς καὶ ὡδὶ αὐτοῦ: ἐπεὶ καὶ ἐπὶ τοῦ ἡλίου ἔχεις μὲν εἰπεῖν ὅθεν τὸ φῶς ἐπιλάμπει κατὰ πάντα τὸν ἀέρα εἰς τὸ σῶμα τοῦ ἡλίου βλέπων, τὸ δὲ αὐτὸ ὅμως ὁρᾷς φῶς πανταχοῦ οὐδὲ τοῦτο μεμερισμένον. δηλοῦσι δὲ αἱ ἀποτομαὶ ἐπὶ θάτερα ἢ ὅθεν ἐλήλυθεν διδοῦσαι εἶναι οὐδὲ μερίζουσαι. καὶ δὴ τοίνυν εἰ δύναμις μόνον ὁ ἥλιος ἦν σώματος χωρὶς οὖσα καὶ φῶς παρεῖχεν, οὐκ ἂν ἐντεῦθεν ἤρξατο οὐδ’ ἂν εἶπες ὅθεν, ἀλλ’ ἦν ἂν τὸ φῶς πανταχοῦ ἓν καὶ ταὐτὸν ὂν οὐκ ἀρξάμενον οὐδ’ ἀρχήν ποθεν ἔχον.

6.4.8Işık bir bedene ait olduğu için, bedenin nerede olduğunu söyleyebildiğinden ışığın nereden geldiğini de söyleyebilirsin. Ama maddesiz bir şey varsa, hiçbir bedene ihtiyacı yoksa, tabiatça her bedenden önce geliyorsa, kendinde yerleşikse, daha doğrusu böyle bir yerleşmeye bile ihtiyacı yoksa, böyle bir tabiatı olan, çıkıp geldiği bir başlangıcı bulunmayan, ne bir yerden çıkan ne bir bedene ait olan bu şeyin bir kısmının burada, bir kısmının şurada olduğunu nasıl söyleyeceksin? O zaman hem çıkıp geldiği bir yer olurdu, hem de bir şeye ait olurdu.

Öyleyse geriye şunu söylemek kalıyor: Bir şey ona katılıyorsa, bütünün gücüyle onun tamamına katılır; o ise ne başka bir şey olur ne de bölünür. Beden taşıyan bir şeyin başına etkilenme araz olarak da gelebilir; bu bakımdan ona etkilenebilir ve bölünebilir denebilir, çünkü bedene ait bir şeydir, bir hâl ya da bir eidos gibi. Ama hiçbir bedene ait olmayan, tersine bedenin ona ait olmak istediği şey, zorunlu olarak bedenin öbür hâllerine hiçbir şekilde uğramaz ve bölünemez; çünkü bölünme de bedenin bir hâlidir, hem de ilk olarak ve beden olduğu için. Bölünebilirlik beden olmaya bağlıysa, bölünmezlik de beden olmamaya bağlıdır. Büyüklüğü olmayanı nasıl böleceksin? Büyüklüğü olan, büyüklüğü olmayana bir şekilde katılıyorsa, ona o bölünmeden katılır; yoksa o da yine büyüklük taşırdı.

Öyleyse "çok şeyde bir" dediğinde, onun çok olduğunu söylemiyorsun; çok şeylerin hâlini o bire yüklüyorsun, çünkü onu aynı anda çok şeyde görüyorsun. Onlardaki bir'i de şöyle anlamak gerekir: Ne her birine ne de bütüne ait olmuştur; o kendisine aittir ve kendisidir; kendisi olduğu için de kendinden eksilmez. Ne bütün hissedilir evren kadardır ne de evrenin bir parçası kadar; çünkü genel olarak bir kemiyet değildir. O hâlde nasıl "şu kadar" olabilir? "Şu kadar" bedene düşer; beden olmayan, başka bir tabiattan olan şeye "şu kadar"ı hiçbir şekilde yüklememek gerekir. "Şu kadar"ın olmadığı yerde "nerede" de yoktur; dolayısıyla "burada ve şurada" da yoktur; yoksa birçok yerde bulunurdu.

Bölünme yerlere göre oluyorsa, yani bir kısmı burada, bir kısmı şurada bulunduğunda oluyorsa, "burada" kendisine düşmeyen bir şey nasıl bölünebilir? Öyleyse o, çok şey onu arzulayıp ona ulaşsa bile, kendisiyle bir arada, bölünmeden kalmalıdır. Çok şeyler onu arzuluyorsa, açıktır ki onun bütününü arzular; öyle ki katılabiliyorsa, gücü yettiğince onun bütününe katılır. O hâlde ona katılanlar onu, kendilerine özgü değilmiş gibi, sanki katılmamışlar gibi taşımalıdır. Böylece o hem kendi başına bütün olarak, hem de göründüğü şeylerde bütün olarak kalır. Bütün olmasaydı, katılım ne onun kendisine ne de arzulanan şeye olurdu; arzunun yönelmediği başka bir şeye olurdu.

6.4.8

τὸ μὲν οὖν φῶς, ἐπειδὴ σώματός ἐστιν, ὅθεν ἐλήλυθεν εἰπεῖν ἔχεις ἔχων εἰπεῖν τὸ σῶμα ὅπου ἐστίν, ἄυλον δὲ εἴ τί ἐστι καὶ δεῖται οὐδὲν σώματος πρότερον ὂν τῇ φύσει παντὸς σώματος, ἱδρυμένον αὐτὸ ἐν ἑαυτῷ, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἱδρύσεως δεόμενον οὐδὲν τῆς τοιαύτης, τοῦτο δὴ τὸ τοιαύτην ἔχον φύσιν οὐκ ἔχον ἀρχὴν ὅθεν ὁρμηθείη οὔτε ἔκ τινος τόπου οὔτε τινὸς ὂν σώματος πῶς αὐτοῦ τὸ μὲν ὡδὶ φήσεις, τὸ δὲ ὡδί; ἤδη γὰρ ἂν καὶ τὸ ὅθεν ὡρμήθη [ἔχον] ἔχοι καὶ τό τινος εἶναι. λείπεται τοίνυν εἰπεῖν ὡς, εἴ τι αὐτοῦ μεταλαμβάνει, τῇ τοῦ ὅλου δυνάμει μεταλαμβάνει αὐτοῦ παντός: μηδὲν οὖν μήτ̓ ἄλλο τι μήτε μεμερισμένον. τῷ μὲν γὰρ σῶμα ἔχοντι τὸ πάσχειν κἂν κατὰ συμβεβηκὸς ἂν γένοιτο, καὶ ταύτῃ παθητὸν ἂν λέγοιτο καὶ μεριστόν, ἐπειδὴ σώματός ἐστί τι οἷον πάθος ἢ εἶδος: ὃ δέ ἐστι μηδενὸς σώματος, ἀλλὰ τὸ σῶμα ἐθέλει αὐτοῦ εἶναι, ἀνάγκη τοῦτο τά τε ἄλλα πάθη τοῦ σώματος μηδαμῶς αὐτὸ πάσχειν μερίζεσθαί τε οὐχ οἷόν τε: σώματος γὰρ καὶ τοῦτο καὶ πρώτως πάθος καὶ ᾗ σῶμα. εἰ δὴ ᾗ σῶμα τὸ μεριστόν, ᾗ μὴ σῶμα τὸ ἀμέριστον. πῶς γὰρ καὶ μεριεῖς οὐκ ἔχον μέγεθος; εἰ οὖν οὐκ ἔχοντος μέγεθος τὸ ἔχον τὸ μέγεθος ἀμηγέπη μεταλαμβάνει, οὐ μεριζομένου αὐτοῦ ἂν μεταλαμβάνοι ἢ μέγεθος αὖ ἕξει πάλιν. ὅταν οὖν ἓν [ἐν] πολλοῖς λέγῃς, οὐκ αὐτὸ πολλὰ γενόμενον λέγεις, ἀλλὰ τῶν πολλῶν τὸ πάθος περιάπτεις τῷ ἑνὶ ἐκείνῳ ἐν πολλοῖς αὐτὸ ἅμα ὁρῶν. τὸ δὲ ἓν [ἐν] αὐτοῖς οὕτω ληπτέον ὡς οὐκ αὐτῶν γενόμενον ἑκάστου οὐδ’ αὖ τοῦ παντός, ἀλλ’ ἐκεῖνο μὲν αὑτοῦ εἶναι καὶ αὐτὸ εἶναι, αὐτὸ δὲ ὂν οὐκ ἀπολείπεσθαι ἑαυτοῦ, οὐδ’ αὖ τοσοῦτον ὅσον τὸ πᾶν αἰσθητὸν οὐδ’ εἴ τι μέρος τοῦ παντός: ὅλως γὰρ οὐδὲ ποσόν. πῶς ἂν οὖν τοσοῦτον; σώματι μὲν γὰρ [τὸ] τοσοῦτον, τῷ δὲ μὴ σώματι, ἀλλ’ ἑτέρας ὄντι φύσεως, οὐδαμῇ δεῖ προσάπτειν [τὸ] τοσοῦτον. ὅπου δὲ μὴ τὸ τοσοῦτον, οὐ τοίνυν οὐδὲ τὸ ποῦ: οὐ τοίνυν οὐδὲ τὸ ἐνταῦθα καὶ ἐνταῦθα: ἤδη γὰρ ἂν πολλάκις που εἴη. εἰ τοίνυν ὁ μερισμὸς τοῖς τόποις, ὅταν τὸ μέν τι αὐτοῦ ὡδί, τὸ δὲ ὡδί, ὅτῳ τὸ ὡδὶ μὴ ὑπάρχει, πῶς ἂν τὸ μερίζεσθαι ἔχοι; ἀμέριστον ἄρα δεῖ αὐτὸ σὺν αὑτῷ εἶναι, κἂν τὰ πολλὰ αὐτοῦ ἐφιέμενα τυγχάνῃ. εἰ οὖν τὰ πολλὰ ἐφίεται αὐτοῦ, δηλονότι ὅλου ἐφίεται αὐτοῦ: ὥστε καὶ εἰ δύναται μεταλαβεῖν, ὅλου ἂν αὐτοῦ καθ̓ ὅσον δύναται μεταλαμβάνοι. δεῖ οὖν τὰ μεταλαμβάνοντα αὐτοῦ οὕτως ἔχειν αὐτοῦ, ὡς οὐ μετέλαβε, μὴ ἰδίου αὐτῶν ὄντος: οὕτως γὰρ ἂν μένοι αὐτὸ ἐφ̓ ἑαυτοῦ ὅλον καὶ ἐν οἷς ὁρᾶται ὅλον. εἰ γὰρ μὴ ὅλον, οὐκ αὐτὸ οὐδ’ αὖ οὗ ἐφίεται ἡ μετάληψις ἔσται, ἀλλὰ ἄλλου, οὗ ἡ ἔφεσις οὐκ ἦν.

6.4.9Çünkü her birinde meydana gelen parça bütün olsaydı ve her biri ilk gibi olsaydı, her biri hep kesilip ayrıldığına göre çok sayıda ilk olur, her biri ilk olurdu. Sonra bu çok sayıdaki ilk'i ne ayırırdı ki hepsi bir arada tek bir şey olmasın? Bedenleri ayıramazdı; çünkü bunlar, kaynaklandıkları o ilk'e benzer olduklarına göre, bedenlerin eidos'ları olamazlardı.

Çok şeydeki parça denen şeyler onun güçleriyse, önce artık her biri bütün değildir. Sonra nasıl kesilip onu bırakarak geldiler? Bıraktılarsa, açıktır ki bir yere giderek bıraktılar. Sonra burada, hissedilir âlemde meydana gelen güçler hâlâ onun içinde midir, değil midir? Değilse, onun eksilmesi, önceden taşıdığı güçlerden yoksun kalıp güçsüz hâle gelmesi saçmadır; güçlerin kendi ousia'larından kesilip ayrı bulunması da nasıl mümkün olsun? Hem onda hem başka yerdeyseler, burada ya bütün olarak ya da parçalarıyla bulunacaklar. Parçalarıyla bulunuyorlarsa, kalan parçalar orada olacaktır. Bütün olarak bulunuyorlarsa, ya oradakiler burada da bölünmeden bulunur ve yine aynı şey her yerde bölünmeden bulunur; ya da güçler çoğalmış, her biri bütün olmuş ve birbirine benzer olmuştur. O zaman her ousia ile birlikte yalnızca tek bir güç, ousia ile bir arada olan güç bulunur; öbürleri yalnızca güç olur. Oysa güçsüz ousia mümkün olmadığı gibi, ousia'sız güç de mümkün değildir. Çünkü orada güç varlıktır ve ousia'dır, hatta ousia'dan da büyüktür.

Ondan gelen güçler daha küçük ve silik oldukları için başkaysa, tıpkı daha parlak ışıktan gelen sönük ışık gibi, ve güç ousia'sız kalmasın diye bu güçlerle birlikte ousia'lar da bulunuyorsa, önce şu söylenmeli: Bu tür güçlerde de, birbirleriyle tamamen aynı türden oldukları için, ya aynı gücün her yerde bulunduğunu kabul etmek zorunludur, ya da her yerde değilse bile her yanda aynı anda aynı gücün bütün olarak, bölünmeden bulunduğunu, tek ve aynı bir bedende olduğu gibi. Durum buysa, neden bütün evrende de böyle olmasın? Her birinin sonsuza kadar bölündüğü söylenirse, o güç de artık bütün olmaz ve bölünmeyle güçsüzlük doğar. Sonra bir güç bir yerde, başka bir güç başka yerde olursa, birlikte hissetme kalmaz.

Sonra, bir şeyin sureti, sözgelimi daha zayıf ışık, kaynaklandığı şeyden kesilince artık var olmaz. Genel olarak varlığını başka bir şeyden alan her şey, onun sureti olduğundan, ondan kesilerek varlıkta tutulamaz; öyleyse ondan gelen bu güçler de ondan kesilmiş olamazlar. Durum buysa, bunların bulunduğu yerde, kaynaklandıkları şey de aynı anda bulunacaktır; böylece o yine her yerde aynı anda, bölünmeden, bütün olarak bulunacaktır.

6.4.9

καὶ γὰρ εἰ τὸ μέρος τὸ γενόμενον ἐν ἑκάστῳ ὅλον ἦν, καὶ αὐτὸ ἕκαστον οἷον τὸ πρῶτον, ἀποτετμημένων ἀεὶ ἑκάστων πολλὰ τὰ πρῶτα καὶ ἕκαστον πρῶτον. εἶτα ταῦτα τὰ πολλὰ πρῶτα τί ἂν εἴη τὸ διεῖργον, ὥστε μὴ ἓν ὁμοῦ πάντα εἶναι; οὐ γὰρ δὴ τὰ σώματα αὐτῶν: οὐ γὰρ τῶν σωμάτων οἷόν τε ἦν εἴδη αὐτὰ εἶναι, εἴπερ ὅμοια καὶ ταῦτα ἐκείνῳ τῷ πρώτῳ ἀφ̓ οὗ. εἰ δὲ δυνάμεις αὐτοῦ τὰ λεγόμενα μέρη τὰ ἐν τοῖς πολλοῖς, πρῶτον μὲν οὐκέτι ὅλον ἕκαστον: ἔπειτα πῶς ἦλθον ἀποτμηθεῖσαι καὶ καταλιποῦσαι; εἰ γὰρ καὶ κατέλιπον, δηλονότι κατέλιπόν ποι ἰοῦσαι. εἶτα πότερα ἔτι εἰσὶν ἐν αὐτῷ αἱ δυνάμεις αἱ ἐνταῦθα ἐν τῷ αἰσθητῷ γεγενημέναι ἢ οὔ; εἰ μὲν γὰρ μή εἰσιν, ἄτοπον ἐλαττωθῆναι ἐκεῖνο καὶ ἀδύναμον γεγονέναι ἐστερημένον ὧν πρότερον εἶχε δυνάμεων, χωρίς τε τὰς δυνάμεις εἶναι τῶν οὐσιῶν ἑαυτῶν πῶς ἂν οἷόν τε εἴη ἀποτετμημένας; εἰ δὲ ἐν ἐκείνῳ τέ εἰσι καὶ ἄλλοθι, ἢ ὅλαι ἢ μέρη αὐτῶν ἐνταῦθα ἔσονται. ἀλλ’ εἰ μέρη, κἀκεῖ τὰ λοιπὰ μέρη: εἰ δὲ ὅλαι, ἤτοι αἵπερ ἐκεῖ καὶ ἐνταῦθα οὐ μεμερισμέναι καὶ πάλιν αὖ ἔσται τὸ αὐτὸ πανταχοῦ οὐ μεμερισμένον, ἢ πολλὰ γενόμενον ὅλον ἕκαστον αἱ δυνάμεις καὶ ὅμοιαι ἀλλήλαις, ὥστε καὶ μετὰ τῆς οὐσίας ἑκάστης ἡ δύναμις ἡ μία μόνον ἔσται ἡ συνοῦσα τῇ οὐσίᾳ, αἱ δ’ ἄλλαι δυνάμεις μόνον. καίτοι οὐχ οἷόν τε, ὥσπερ οὐσίαν ἄνευ δυνάμεως, οὕτως οὐδὲ δύναμιν ἄνευ οὐσίας. ἡ γὰρ δύναμις ἐκεῖ ὑπόστασις καὶ οὐσία ἢ μεῖζον οὐσίας. εἰ δ’ ἕτεραι ὡς ἐλάττους καὶ ἀμυδραὶ δυνάμεις αἱ ἐξ ἐκείνου, οἱονεὶ φῶς ἐκ φωτὸς ἀμυδρὸν ἐκ φανοτέρου, καὶ δὴ οὐσίαι συνοῦσαι ταῖς δυνάμεσι ταύταις, ἵνα μὴ γίνηται ἄνευ οὐσίας δύναμις, πρῶτον μὲν. καὶ ἐπὶ τῶν τοιούτων δυνάμεων ἀναγκαῖον ὁμοειδῶν πάντως πρὸς ἀλλήλας γινομένων ἢ τὴν αὐτὴν πανταχοῦ συγχωρεῖν εἶναι, ἢ καί, εἰ μὴ πανταχοῦ, ἀλλ’ οὖν πανταχῇ ἅμα τὴν αὐτὴν ὅλην, οὐ μεμερισμένην, οἷον ἐν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ σώματι. εἰ δὲ τοῦτο, διὰ τί οὐκ ἐν παντὶ τῷ ὅλῳ; εἰ δὲ μεμερίσθαι ἑκάστην εἰς ἄπειρον, οὐκέτι οὐδ’ αὐτὴ ὅλη, ἀλλὰ τῷ μερισμῷ ἔσται ἀδυναμία. ἔπειτα ἄλλη κατ’ ἄλλο οὖσα οὐ καταλείψει συναίσθησιν. ἔπειτα δέ, καθάπερ τὸ ἴνδαλμά τινος, οἷον καὶ τὸ ἀσθενέστερον φῶς, ἀποτεμνόμενον τοῦ παῤ οὗ ἐστιν οὐκέτ̓ ἂν εἴη καὶ ὅλως πᾶν τὸ παῤ ἄλλου τὴν ὑπόστασιν ἔχον ἴνδαλμα ὂν ἐκείνου οὐχ οἷόν τε ἀποτέμνοντα ἐν ὑποστάσει ποιεῖν εἶναι, οὐδ’ ἂν αἱ δυνάμεις αὗται αἱ ἀπ’ ἐκείνου ἐλθοῦσαι ἀποτετμημέναι ἂν ἐκείνου εἶεν. εἰ δὲ τοῦτο, οὗ εἰσιν αὗται, κἀκεῖνο ἀφ̓ οὗ ἐγένοντο ἐκεῖ ἅμα ἔσται, ὥστε πανταχοῦ ἅμα πάλιν αὐτὸ οὐ μεμερισμένον ὅλον ἔσται.

6.4.10Biri, bir suretin aslına bağlı olmasının zorunlu olmadığını söyleyebilir: Suretin kaynaklandığı asıl yokken de suret bulunabilir; ateş uzaklaştıktan sonra da ısınan şeyde sıcaklık kalabilir. Önce asıl ve suret hakkında şunu söyleyeceğiz: Ressamın yaptığı suretten söz ediliyorsa, sureti aslın değil ressamın yaptığını söyleyeceğiz; ressam kendini çizse bile o suret onun meydana getirdiği bir suret değildir. Çünkü çizen, ressamın bedeni ya da taklit edilen eidos değildi. Böyle bir sureti ressamın değil, renklerin şu şekilde dizilmesinin meydana getirdiğini söylemek gerekir. Bu, suretin ve görüntünün asıl anlamda meydana getirilmesi de değildir; sudaki, aynalardaki ya da gölgelerdeki gibi bir meydana getirme değildir. Çünkü bunlarda suret asıl anlamda öncekinden varlık kazanır, ondan meydana gelir ve meydana gelenler ondan kesilmiş olarak bulunamaz. Daha zayıf güçlerin de öncekilerden bu şekilde meydana geldiğini kabul edeceklerdir.

Ateş hakkında söylenene gelince, sıcaklığın ateşin sureti olduğunu söylememek gerekir; meğer ki biri sıcaklığın içinde ateşin de bulunduğunu söylesin. Ama öyle derse, ateş olmadan da sıcaklık var etmiş olur. Sonra, hemen olmasa da, ateş uzaklaşınca ısınan beden yine de sıcaklığını kaybeder ve soğur. Bunlar da bu güçleri söndürürlerse, önce yalnız Bir'in yok olmaz olduğunu söyleyecek, psykhē'leri ve nous'u yok olur kılacaklar; sonra akıp giden bir ousia'dan çıkan şeyleri de akıp giden kılacaklar. Oysa güneş herhangi bir yerde sabit kalsaydı, aynı yerlere aynı ışığı verirdi; biri aynı ışık olmadığını söylerse, bununla güneşin bedeninin aktığını kanıtlamış olur. Ama ondan gelenlerin yok olmadığı, psykhē'lerin ve her nous'un ölümsüz olduğu başka yerlerde daha ayrıntılı söylendi.

6.4.10

εἰ δέ τις λέγοι, ὡς οὐκ ἀνάγκη τὸ εἴδωλόν του συνηρτῆσθαι τῷ ἀρχετύπῳ — ἔστι γὰρ καὶ εἰκόνα εἶναι ἀπόντος τοῦ ἀρχετύπου, ἀφ̓ οὗ ἡ εἰκών, καὶ τοῦ πυρὸς ἀπελθόντος τὴν θερμότητα εἶναι ἐν τῷ θερμανθέντι: πρῶτον μὲν ἐπὶ τοῦ ἀρχετύπου καὶ τῆς εἰκόνος, εἰ τὴν παρὰ τοῦ ζωγράφου εἰκόνα λέγοι τις, οὐ τὸ ἀρχέτυπον φήσομεν τὴν εἰκόνα πεποιηκέναι, ἀλλὰ τὸν ζωγράφον οὐκ οὖσαν αὐτοῦ εἰκόνα οὐδ’ εἰ αὑτόν τις γράφοι: τὸ γὰρ γράφον ἦν οὐ τὸ σῶμα τοῦ ζωγράφου οὐδὲ τὸ εἶδος τὸ μεμιμημένον: καὶ οὐ τὸν ζωγράφον, ἀλλὰ τὴν θέσιν τὴν οὑτωσὶ τῶν χρωμάτων λεκτέον ποιεῖν τὴν τοιαύτην εἰκόνα, οὐδὲ κυρίως ἡ τῆς εἰκόνος καὶ τοῦ ἰνδάλματος ποίησις, οἷον ἐν ὕδασι καὶ κατόπτροις ἢ ἐν σκιαῖς: ἐνταῦθα [γὰρ] ὑφίσταταί τε παρὰ τοῦ προτέρου κυρίως καὶ γίνεται ἀπ’ αὐτοῦ καὶ οὐκ ἔστιν ἀπ’ αὐτοῦ ἀποτετμημένα τὰ γεγενημένα εἶναι. τοῦτον δὲ τὸν τρόπον καὶ τὰς ἀσθενεστέρας δυνάμεις παρὰ τῶν προτέρων ἀξιώσουσι γίνεσθαι. τὸ δ’ ἐπὶ τοῦ πυρὸς λεγόμενον οὐκ εἰκόνα τὴν θερμότητα τοῦ πυρὸς λεκτέον εἶναι, εἰ μή τις λέγοι καὶ πῦρ ἐν τῇ θερμότητι εἶναι: εἰ γὰρ τοῦτο, χωρὶς πυρὸς ποιήσει τὴν θερμότητα. εἶτα κἂν εἰ μὴ αὐτίκα, ἀλλ’ οὖν παύεται καὶ ψύχεται τὸ σῶμα τὸ θερμανθὲν ἀποστάντος τοῦ πυρός. εἰ δὲ καὶ οὗτοι ταύτας τὰς δυνάμεις σβεννύοιεν, πρῶτον μὲν ἓν μόνον ἄφθαρτον φήσουσι, τὰς δὲ ψυχὰς καὶ τὸν νοῦν φθαρτὰ ποιήσουσιν: εἶτα καὶ ἐκ ῥεούσης οὐσίας ῥέοντα τὰ ἐξ αὐτῆς ποιήσουσι, καίτοι, εἰ μένοι ἱδρυθεὶς [ὁ] ἥλιος ὁπουοῦν, τὸ αὐτὸ φῶς ἂν παρέχοι τοῖς αὐτοῖς τόποις: εἰ δὲ λέγοι τις μὴ τὸ αὐτό, τούτῳ ἂν πιστῷτο τὸ τὸ σῶμα ῥεῖν τοῦ ἡλίου. ἀλλ’ ὅτι μὲν μὴ φθαρτὰ τὰ παῤ ἐκείνου, ἀθάνατοι δὲ καὶ αἱ ψυχαὶ καὶ νοῦς πᾶς, καὶ ἐν ἄλλοις διὰ πλειόνων εἴρηται.

6.4.11Ama madem her yerde bütün olarak bulunuyor, neden her şey akılla kavranır olanın bütününe katılmaz? Nasıl olur da bir şey ona ilk olarak, başka bir şey ikinci olarak katılır, ondan sonra da başkaları gelir? Bulunmayı, alacak olanın yatkınlığına göre bulunma diye düşünmek gerekir. Var olan, var olanın her yerinde, kendinden eksilmeden vardır; ona bulunabilen şey bulunur ve gücü yettiği ölçüde, yer bakımından olmaksızın bulunur; saydamın ışığa bulunması gibi. Bulanık olanın katılımı ise başka türlüdür. İlk, ikinci ve üçüncü olanlar da yerlere göre değil, düzene, güce ve farklara göre böyledir. Çünkü farklı şeylerin bir arada bulunmasına hiçbir engel yoktur; sözgelimi psykhē ve nous, büyük ve daha aşağı bütün epistēmē'ler. Nitekim aynı şeyden göz rengi, koku alma hoş kokuyu, başka bir his başka bir şeyi algılar; bunların hepsi bir aradadır, ayrı değildir.

Öyleyse o şey çeşitli ve çok değil midir? Çeşitli olan aynı zamanda basittir, çok olan da birdir. Çünkü logos hem bir hem çoktur, bütün var olan da birdir. Başka da onda bulunur, başkalık da ona aittir; çünkü var olmayana ait değildir. Var olan da ondan ayrı olmayan bire aittir: Var olan nerede ise kendi biri de onda bulunur; var olan bir de yine kendi başınadır. Çünkü ayrı olup da bulunmak mümkündür. Hissedilir şeyler, hangileri bulunuyorsa ve hangilerine bulunuyorsa, akılla kavranırlarla bir türlü bir aradadır; akılla kavranırlar birbirleriyle başka türlü. Nitekim beden psykhē ile bir türlü, epistēmē psykhē ile ve bir epistēmē başka bir epistēmē ile, ikisi de aynı şeyde bulunarak başka türlü bir aradadır; beden ise bedenle bunlardan farklı bir şekilde bir aradadır.

6.4.11

ἀλλὰ διὰ τί, εἴπερ ὅλον πανταχοῦ, οὐχ ὅλου πάντα μεταλαμβάνει τοῦ νοητοῦ; πῶς δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἐκείνου, τὸ δὲ ἔτι δεύτερον καὶ μετ’ ἐκεῖνο ἄλλα; ἢ τὸ παρὸν ἐπιτηδειότητι τοῦ δεξομένου παρεῖναι νομιστέον, καὶ εἶναι μὲν πανταχοῦ τοῦ ὄντος τὸ ὂν οὐκ ἀπολειπόμενον ἑαυτοῦ, παρεῖναι δὲ αὐτῷ τὸ δυνάμενον παρεῖναι καὶ καθ̓ ὅσον δύναται κατὰ τοσοῦτον αὐτῷ οὐ τόπῳ παρεῖναι, οἷον τῷ φωτὶ τὸ διαφανές. τῷ δὲ τεθολωμένῳ ἡ μετάληψις ἄλλως. καὶ δὴ τὰ πρῶτα καὶ δεύτερα καὶ τρίτα τάξει καὶ δυνάμει καὶ διαφοραῖς, οὐ τόποις. οὐδὲν γὰρ κωλύει ὁμοῦ εἶναι τὰ διάφορα, οἷον ψυχὴν καὶ νοῦν καὶ πάσας ἐπιστήμας μείζους τε καὶ ὑφειμένας. ἐπεὶ καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ὁ μὲν ὀφθαλμὸς εἶδε τὸ χρῶμα, ἡ δὲ ὄσφρησις τὸ εὐῶδες, ἄλλη δὲ αἴσθησις ἄλλο, ὁμοῦ πάντων, ἀλλ’ οὐ χωρὶς ὄντων. οὔκουν ἐκεῖνο ποικίλον καὶ πολύ; ἢ τὸ ποικίλον ἁπλοῦν αὖ, καὶ τὰ πολλὰ ἕν. λόγος γὰρ εἷς καὶ πολύς, καὶ πᾶν τὸ ὂν ἕν. καὶ γαρ τὸ ἕτερον ἐν αὐτῷ καὶ ἡ ἑτερότης αὐτοῦ: οὐ γὰρ δὴ τοῦ μὴ ὄντος. καὶ τὸ ὂν δὲ τοῦ ἑνὸς οὐ κεχωρισμένου, καὶ ὅπου ἂν ᾖ τὸ ὄν, πάρεστιν αὐτῷ καὶ τὸ αὐτοῦ ἕν, καὶ τὸ ἓν ὂν αὖ ἐφ̓ ἑαυτοῦ. ἔστι γὰρ καὶ παρεῖναι χωρὶς ὄν. ἄλλως δὲ τὰ αἰσθητὰ τοῖς νοητοῖς πάρεστιν, ὅσα πάρεστιν αὐτῶν καὶ οἷς πάρεστιν, ἄλλως τὰ νοητὰ αὑτοῖς ἐπεὶ καὶ ἄλλως ψυχῇ σῶμα, ἄλλως ἐπιστήμη ψυχῇ καὶ ἐπιστήμη ἐπιστήμῃ ἐν τῷ αὐτῷ ἑκατέρα οὖσα: σῶμα δὲ σώματι παρὰ ταῦτα ἑτέρως.

6.4.12Ses havanın birçok yerinde bulunduğunda ve seste bir söz bulunduğunda, orada bulunan kulak onu alır ve algılar. Boşlukta araya başka bir kulak koysan, söz ve ses ona da gelir; daha doğrusu kulak söze gelir. Birçok göz de aynı şeyi görür ve hepsi seyirle dolar, seyredilen şey belli bir yerde durduğu hâlde; çünkü biri gözdür, öbürü kulaktır. İşte aynı şekilde psykhē taşıyabilen şey de onu taşıyacak, bir başkası ve yine bir başkası da aynı kaynaktan taşıyacaktır.

Ses havanın her yerinde, bölünmüş tek bir ses olarak değil, her yerde bütün olan tek bir ses olarak bulunuyordu. Görmede de, hava etkilenip biçimi taşıyorsa, onu bölünmemiş olarak taşır; çünkü göz nereye konursa biçim orada bulunur. Bunu her görüş kabul etmez; ama katılımın aynı tek kaynaktan olduğunu göstermek için söylenmiş olsun. Ses örneği daha açıktır: Eidos bütün havada bütün olarak bulunur; çünkü seslendirilen söz her yerde bütün olarak bulunmasaydı ve her işitme bütünü eşit şekilde almasaydı, herkes aynı şeyi işitmezdi. Burada bile bütün ses bütün havaya, bir parçası şu parçaya bağlanacak, bir parçası öbürüyle birlikte bölünecek şekilde yayılmış değilse, psykhē'nin yayılıp birlikte bölünmediğine, bulunduğu her yerde bütün olarak bulunduğuna ve evrenin her yerinde bölünmeden bulunduğuna neden inanmayalım?

Psykhē bedenlerde bulunduğunda, hangi bedenlerde bulunursa, havada seslendirilmiş sese benzer olacaktır; bedenlerden önce ise seslenen ve seslenecek olana. Yine de bedende bulunduğunda bile, seslenirken sesi hem kendinde tutan hem de veren kişiye benzemekten çıkmamıştır. Sesle ilgili olanlar, karşılaştırıldıkları şeylerle aynı değildir, ama bir bakıma benzerlik taşır. Psykhē'ye ait olanları ise, başka bir tabiattan oldukları için, şöyle anlamak gerekir: Onun bir kısmı bedenlerde, bir kısmı kendi başında değildir; bütün olarak kendindedir ve yine çok şeyde görünür.

Başka bir şey psykhē almaya gelse, o da görünmeyen bir yerden, öbürlerinde de bulunan şeyi alır. Çünkü psykhē, bir parçası bir yerde durup buna gelecek şekilde önceden hazırlanmış değildi; geldiği söylenen şey evrenin her yerinde kendindeydi ve buraya gelmiş görünse de kendindedir. Hem nasıl gelmiş olabilir ki? Gelmediyse, ama şimdi bulunduğu görüldüyse, hem de katılacak olanı beklemiş olarak bulunmuyorsa, açıktır ki kendi başına kalarak buna da bulunur. Kendi başına kalarak buna bulunuyorsa, bu şey ona gelmiştir.

Gerçekten var olanın dışındaki bu şey gerçekten var olana geldiyse ve hayat âlemine girdiyse, hayat âlemi ise kendi başına idiyse, hem de bütünüyle kendi başına, kendi kütlesine bölünmeden idiyse (çünkü kütlesi de yoktu), gelen şey de bir kütleye gelmedi. Demek ki ona katıldı, ama bütünün bir parçasına değil. Böyle bir âleme başka bir şey gelse de onun bütününe katılacaktır. Öyleyse o âlemin bunlarda bütün olarak bulunduğu söylenirse, her birinde de bütün olarak bulunacaktır. Böylece her yerde sayıca bir ve aynı, bölünmemiş, bütün olarak bulunacaktır.

6.4.12

ὥσπερ δὲ φωνῆς οὔσης κατὰ τὸν ἀέρα πολλάκις καὶ λόγου ἐν τῇ φωνῇ οὖς μὲν παρὸν ἐδέξατο καὶ ᾔσθετο καὶ εἰ ἕτερον θείης μεταξὺ τῆς ἐρημίας, ἦλθε καὶ πρὸς αὐτὸ ὁ λόγος καὶ ἡ φωνή, μᾶλλον δὲ τὸ οὖς ἦλθε πρὸς τὸν λόγον, καὶ ὀφθαλμοὶ πολλοὶ τὸ αὐτὸ εἶδον καὶ πάντες ἐπλήσθησαν τῆς θέας καίτοι ἐν ἀφωρισμένῳ τοῦ θεάματος κειμένου, ὅτι ὁ μὲν ὀφθαλμός, τὸ δὲ οὖς ἦν, οὕτω τοι καὶ τὸ δυνάμενον ψυχὴν ἔχειν ἕξει καὶ ἄλλο αὖ καὶ ἕτερον ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ. ἦν δὲ ἡ φωνὴ πανταχοῦ τοῦ ἀέρος οὐ μία μεμερισμένη, ἀλλὰ μία πανταχοῦ ὅλη, καὶ τὸ τῆς ὄψεως δέ, εἰ παθὼν ὁ ἀὴρ τὴν μορφὴν ἔχοι, ἔχει οὐ μεμερισμένην: οὗ γὰρ ἂν ὄψις τεθῇ, ἔχει ἐκεῖ τὴν μορφήν. ἀλλὰ τοῦτο μὲν οὐ πᾶσα δόξα συγχωρεῖ, εἰρήσθω δ’ οὖν δἰ ἐκεῖνο, ὅτι ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἑνὸς ἡ μετάληψις. τὸ δὲ ἐπὶ τῆς φωνῆς ἐναργέστερον, ὡς ἐν παντὶ τῷ ἀέρι ὅλον τὸ εἶδός ἐστιν: οὐ γὰρ ἂν ἤκουσε πᾶς τὸ αὐτὸ μὴ ἑκασταχοῦ ὅλου ὄντος τοῦ φωνηθέντος λόγου καὶ ἑκάστης ἀκοῆς τὸ πᾶν ὁμοίως δεδεγμένης. εἰ δὲ μηδ’ ἐνταῦθα ἡ ὅλη φωνὴ καθ̓ ὅλον τὸν ἀέρα παρατέταται, ὡς τόδε μὲν τὸ μέρος αὐτῆς τῷδε συνεζεῦχθαι τῷ μέρει, τόδε δὲ τῷδε συμμεμερίσθαι, τί δεῖ ἀπιστεῖν, εἰ ψυχὴ μὴ παρατέταται συμμεριζομένη, ἀλλὰ πανταχοῦ οὗ ἂν παρῇ πάρεστι καὶ ἔστὶ πανταχοῦ τοῦ παντὸς οὐ μεμερισμένη; καὶ γενομένη μὲν ἐν σώμασιν, οἷς ἂν γένοιτο, ἀνάλογον ἕξει τῇ ἤδη ἐν τῷ ἀέρι φωνηθείσῃ φωνῇ, πρὸ δὲ τῶν σωμάτων τῷ φωνοῦντι καὶ φωνήσοντι: καίτοι καὶ γενομένη ἐν σώματι οὐδ’ ὣς ἀπέστη τοῦ κατὰ τὸν φωνοῦντα εἶναι, ὅστις φωνῶν καὶ ἔχει τὴν φωνὴν καὶ δίδωσι. τὰ μὲν οὖν τῆς φωνῆς ταυτότητα μὲν οὐκ ἔχει τοῖς πρὸς ἃ εἴληπται, ἔχει δ’ οὖν ὁμοιότητα κατά τι: τὰ δὲ τῆς ψυχῆς ἅτε φύσεως ὄντα τῆς ἑτέρας δεῖ λαμβάνειν ὡς οὐκ ὄντος αὐτῆς τοῦ μὲν ἐν σώμασι, τοῦ δὲ ἐφ̓ ἑαυτοῦ, ἀλλὰ ὅλου ἐν αὑτῷ καὶ ἐν πολλοῖς αὖ φανταζομένου. καὶ αὖ [εἰ] ἦλθεν ἄλλο εἰς τὸ λαβεῖν ψυχήν, ἐξ ἀφανοῦς αὖ καὶ τοῦτο ἔχει, ὅπερ ἦν καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις. οὐδὲ γὰρ οὕτω προητοίμαστο, ὥστε μέρος αὐτῆς ὡδὶ κείμενον εἰς τοῦτο ἐλθεῖν, ἀλλὰ τὸ λεγόμενον ἥκειν ἦν ἐν παντὶ ἐν ἑαυτῷ καὶ ἔστιν ἐν ἑαυτῷ καίτοι δοκοῦν ἐνταῦθα ἐλθεῖν. πῶς γὰρ καὶ ἦλθεν; εἰ οὖν μὴ ἦλθεν, ὤφθη δὲ νῦν παροῦσα, καὶ παροῦσα οὐ τῷ ἀναμεῖναι τὸ μεταληψόμενον, δηλονότι οὖσα ἐφ̓ ἑαυτῆς πάρεστι καὶ τούτῳ. εἰ δ’ οὖσα ἐφ̓ ἑαυτῆς τούτῳ πάρεστι, τοῦτο ἦλθε πρὸς αὐτήν. εἰ δὲ τοῦτο ἔξω ὂν τοῦ ὄντως ὄντος ἦλθε πρὸς τὸ ὄντως ὄν, καὶ ἐγένετο ἐν τῷ τῆς ζωῆς κόσμῳ, ἦν δὲ ὁ κόσμος ὁ τῆς ζωῆς ἐφ̓ ἑαυτοῦ, καὶ πᾶς δὴ ἦν ἐφ̓ ἑαυτοῦ οὐ διειλημμένος εἰς τὸν ἑαυτοῦ ὄγκον: οὐδὲ γὰρ ὄγκος ἦν: καὶ τὸ ἐληλυθὸς δὴ οὐκ εἰς ὄγκον ἦλθε. μετέλαβεν ἄρα αὐτοῦ οὐ μέρος ὅλου. ἀλλὰ κἂν ἄλλο ἥκῃ εἰς τὸν τοιοῦτον κόσμον, ὅλου αὐτοῦ μεταλήψεται. ὁμοίως ἄρα, εἰ λέγοιτο ἐκεῖνος ἐν τούτοις ὅλος, ἐν παντὶ ἑκάστῳ ἔσται. καὶ πανταχοῦ ἄρα ὁ αὐτὸς εἷς ἀριθμῷ οὐ μεμερισμένος, ἀλλ’ ὅλος ἔσται.

6.4.13Peki bütün göğe ve canlılara yayılma nereden geliyor? Hiç yayılmadı. Söylenenlere kuşkuyla bakmamıza sebep olan his "burada ve şurada" der; akıl ise "burada ve şurada"nın, onun burada ve şurada yayılmasıyla meydana gelmediğini, yayılmış olanın bütünüyle, uzanımsız olan ona katıldığını söyler. Bir şey bir şeye katılacaksa, açıktır ki kendisine katılmayacaktır; yoksa katılan olmaz, o şeyin kendisi olur. Öyleyse bir şeye katılan beden, beden olmayan bir şeye katılmalıdır; çünkü bedene zaten sahiptir. Beden bedene katılmaz. Büyüklük de büyüklüğe katılmaz, çünkü ona zaten sahiptir. Bir ek alsa bile, önceden var olan o büyüklük büyüklüğe katılmış olmaz: İki arşınlık şey üç arşınlık olmaz; başka bir kemiyeti olan dayanak başka bir kemiyet edinmiştir; yoksa ikinin kendisi üç olurdu.

Bölünmüş ve şu kadar uzanmış olan bir şey başka bir cinse, genel olarak başka bir şeye katılacaksa, katıldığı şeyin ne bölünmüş ne uzanmış ne de genel olarak bir kemiyet olması gerekir. Öyleyse bulunacak şey, parçasız olarak, her yerde bütün olarak bulunmalıdır. Ama küçük olduğu için parçasız değil; çünkü öyle olsa yine bölünebilir olurdu, bütün bedene uymazdı, beden büyüdüğünde de aynı şey onunla bir arada bulunmazdı. Nokta gibi de değil; çünkü kütle tek bir nokta değildir, içinde sonsuz nokta vardır. Öyle ki bu şey de, var olacaksa, sonsuz nokta olur ve sürekli olmaz; böyle de uymaz. Öyleyse bütün kütle onu bütün olarak taşıyacaksa, onu kendisinin her yanında taşıyacaktır.

6.4.13

πόθεν οὖν ἡ ἔκτασις ἡ ἐπὶ πάντα τὸν οὐρανὸν καὶ τὰ ζῷα; ἢ οὐκ ἐξετάθη. ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις, ᾗ προσέχοντες ἀπιστοῦμεν τοῖς λεγομένοις, λέγει ὅτι ὧδε καὶ ὧδε, ὁ δὲ λόγος τὸ ὧδε καὶ ὧδέ φησιν οὐκ ἐκταθέντος ὧδε καὶ ὧδε γεγονέναι, ἀλλὰ τὸ ἐκταθὲν πᾶν αὐτοῦ μετειληφέναι ὄντος ἀδιαστάτου αὐτοῦ. εἰ οὖν τι μεταλήψεταί τινος, δῆλον ὅτι οὐχ αὑτοῦ μεταλήψεται: ἢ οὐ μετειληφὸς ἔσται, ἀλλ’ αὐτὸ ἔσται. δεῖ οὖν σῶμα μεταλαμβάνον τινὸς οὐ σώματος μεταλαμβάνειν: ἔχει γὰρ ἤδη. σῶμα δὴ οὐ σώματος μεταλήψεται. οὐδὲ μέγεθος τοίνυν μεγέθους μεταλήψεται: ἔχει γὰρ ἤδη. οὐδὲ γὰρ εἰ προσθήκην λάβοι, τὸ μέγεθος ἐκεῖνο, ὃ πρότερον ἦν, μεγέθους μεταλήψεται: οὐ γὰρ τὸ δίπηχυ τρίπηχυ γίνεται, ἀλλὰ τὸ ὑποκείμενον ἄλλο ποσὸν ἔχον ἄλλο ἔσχεν: ἐπεὶ οὕτω γε αὐτὰ τὰ δύο τρία ἔσται. εἰ οὖν τὸ διειλημμένον καὶ τὸ ἐκτεταμένον εἰς τόσον ἄλλου γένους μεταλήψεται ἢ ὅλως [ἄλλο] ἄλλου, δεῖ τὸ οὗ μεταλαμβάνει μήτε διειλημμένον εἶναι μήτε ἐκτεταμένον μήτε ὅλως ποσόν τι εἶναι. ὅλον ἄρα δεῖ τὸ παρεσόμενον αὐτὸ πανταχοῦ ἀμερὲς ὂν παρεῖναι, οὐχ οὕτω δὲ ἀμερές, ὡς μικρόν: οὕτω γὰρ οὐδὲν ἧττον καὶ μεριστὸν ἔσται καὶ οὐ παντὶ αὐτῷ ἐφαρμόσει οὐδ’ αὖ αὐξομένῳ τὸ αὐτὸ συνέσται: ἀλλ’ οὐδ’ οὕτως, ὡς σημεῖον: οὐ γὰρ ἓν σημεῖον ὁ ὄγκος, ἀλλ’ ἄπειρα ἐν αὐτῷ: ὥστε καὶ τοῦτο ἄπειρα σημεῖα ἔσται, εἴπερ ἔσται, καὶ οὐ συνεχές: ὥστε οὐδ’ ὣς ἐφαρμόσει. εἰ οὖν ὁ ὄγκος ὁ πᾶς ἕξει αὐτὸ ὅλον, ἕξει αὐτὸ κατὰ πᾶν ἑαυτοῦ.

6.4.14Ama psykhē her yerde aynıysa, nasıl her birine özgü olur? Nasıl biri iyi, biri kötü olur? Çünkü o her birine yeter; bütün psykhē'leri ve bütün nous'ları taşır. O hem birdir hem sonsuzdur; hepsini bir arada taşır, her birini ayrışmış olarak, ama yine ayrı düşecek şekilde ayrışmamış olarak. Yoksa nasıl sonsuz olabilir? Şu anlamda da söylenebilir: Hepsini, bütün hayatı, bütün psykhē'yi ve bütün nous'u bir arada taşır. Bunların her biri sınırlarla ayrılmış değildir; bu yüzden de birdir. Çünkü onun tek bir hayat değil sonsuz hayat taşıması, ama yine tek bir hayat taşıması gerekiyordu. Bu tek hayat da şu anlamda tektir: Hepsi bir aradadır; bire yığılmış değil, birden başlamış ve başladıkları yerde kalmışlardır; daha doğrusu başlamamışlardır, hep böyleydiler. Çünkü orada hiçbir şey meydana gelmez; dolayısıyla bölünmez de; yalnızca alan şeye bölünmüş görünür. Oradaki şey eskiden beri, başlangıçtan beri vardır; meydana gelen ise ona yaklaşır, ona bağlanmış gibi görünür ve ona asılıdır.

Ya biz? Biz kimiz? O muyuz, yoksa yaklaşan ve zamanda meydana gelen mi? Bu oluş meydana gelmeden önce de orada, başka insanlar olarak, hatta bazılarımız tanrılar olarak vardık: Saf psykhē'ler ve bütün ousia ile birleşmiş nous; akılla kavranırın parçalarıydık, sınırlanmış ya da kesilip ayrılmış değil, bütüne ait parçalar. Şimdi de kesilip ayrılmış değiliz. Ama şimdi o insana, var olmak isteyen başka bir insan yaklaştı ve bizi buldu, çünkü evrenin dışında değildik. Kendini bize sardı ve kendini o zaman her birimizin olduğu o insana ekledi. Tıpkı tek bir ses ve tek bir söz varken, biri başka bir yerden kulağını verip işitse, sesi alsa ve kendisine etki eden şeyi içinde bulunduran, fiil hâlinde bir işitme olsa öyle. Böylece ikisinin bileşimi olduk. Artık önceden olduğumuz şey değiliz; hatta kimi zaman, önceki o insan işlemez kalıp başka bir anlamda bulunmaz olduğunda, yalnızca sonradan eklediğimiz şey oluruz.

6.4.14

ἀλλ’ εἰ ἡ αὐτὴ ἑκασταχοῦ ψυχή, πῶς ἰδία ἑκάστου; καὶ πῶς ἡ μὲν ἀγαθή, ἡ δὲ κακή; ἢ ἐξαρκεῖ καὶ ἑκάστῳ καὶ πάσας ψυχὰς ἔχει καὶ πάντας νοῦς. καὶ γὰρ ἕν ἐστι καὶ ἄπειρον αὖ καὶ πάντα ὁμοῦ καὶ ἕκαστον ἔχει διακεκριμένον καὶ αὖ οὐ διακριθὲν χωρίς: πῶς γὰρ ἂν καὶ ἄπειρον; ἢ οὕτω λέγοιτο, ὅτι ὁμοῦ πάντα ἔχει, πᾶσαν ζωὴν καὶ πᾶσαν ψυχὴν καὶ νοῦν ἅπαντα. ἕκαστον δὲ αὐτῶν οὐ πέρασιν ἀφώρισται: διὰ τοῦτο αὖ καὶ ἕν. οὐ γὰρ δὴ μίαν ζωὴν ἔδει αὐτὸ ἔχειν, ἀλλ’ ἄπειρον, καὶ αὖ μίαν καὶ τὴν μίαν οὕτω μίαν, ὅτι πάσας ὁμοῦ οὐ συμφορηθείσας εἰς ἕν, ἀλλ’ ἀφ̓ ἑνὸς ἀρξαμένας καὶ μενούσας ὅθεν ἤρξαντο, μᾶλλον δὲ οὐδὲ ἤρξαντο, ἀλλ’ οὕτως εἶχον ἀεί: οὐδὲν γὰρ γινόμενον ἐκεῖ: οὐδὲ μεριζόμενον τοίνυν, ἀλλὰ δοκεῖ μερίζεσθαι τῷ λαβόντι. τὸ δὲ ἐκεῖ τὸ ἔκπαλαι καὶ ἐξ ἀρχῆς: τὸ δὲ γινόμενον πελάζει καὶ συνάπτεσθαι δοκεῖ καὶ ἐξήρτηται ἐκείνου. ἡμεῖς δέ — τίνες δὲ ἡμεῖς; ἆρα ἐκεῖνο ἢ τὸ πελάζον καὶ τὸ γινόμενον ἐν χρόνῳ; ἢ καὶ πρὸ τοῦ ταύτην τὴν γένεσιν γενέσθαι ἦμεν ἐκεῖ ἄνθρωποι ἄλλοι ὄντες καί τινες καὶ θεοί, ψυχαὶ καθαραὶ καὶ νοῦς συνημμένος τῇ ἁπάσῃ οὐσίᾳ, μέρη ὄντες τοῦ νοητοῦ οὐκ ἀφωρισμένα οὐδ’ ἀποτετμημένα, ἀλλ’ ὄντες τοῦ ὅλου: οὐδὲ γὰρ οὐδὲ νῦν ἀποτετμήμεθα. ἀλλὰ γὰρ νῦν ἐκείνῳ τῷ ἀνθρώπῳ προσελήλυθεν ἄνθρωπος ἄλλος εἶναι θέλων καὶ εὑρὼν ἡμᾶς: ἦμεν γὰρ τοῦ παντὸς οὐκ ἔξω: περιέθηκεν ἑαυτὸν ἡμῖν καὶ προσέθηκεν ἑαυτὸν ἐκείνῳ τῷ ἀνθρώπῳ τῷ ὃς ἦν ἕκαστος ἡμῶν τότε — οἷον εἰ φωνῆς οὔσης μιᾶς καὶ λόγου ἑνὸς ἄλλος ἄλλοθεν παραθεὶς τὸ οὖς ἀκούσειε καὶ δέξαιτο καὶ γένοιτο κατ’ ἐνέργειαν ἀκοή τις ἔχουσα τὸ ἐνεργοῦν εἰς αὐτὴν παρόν — καὶ γεγενήμεθα τὸ συνάμφω, καὶ οὐ θάτερον, ὃ πρότερον ἦμεν, καὶ θάτερόν ποτε, ὃ ὕστερον προσεθέμεθα ἀργήσαντος τοῦ προτέρου ἐκείνου καὶ ἄλλον τρόπον οὐ παρόντος.

6.4.15Peki yaklaşan nasıl yaklaştı? Bir yatkınlığı olduğu için yatkın olduğu şeyi edindi. Psykhē alacak şekilde meydana gelmişti. Bir başka şey ise, psykhē bütünüyle bulunduğu hâlde, ama kendisi için bulunmadığından, onun bütününü alamayacak şekilde meydana gelir; sözgelimi öbür hayvanlar ve bitkiler. Bunlar alabildikleri kadarını taşır. Tıpkı bir söz anlatan bir ses olduğunda, bazılarının sesin yankısıyla birlikte söze de katılması, bazılarının ise yalnızca sese ve çarpmaya katılması gibi.

Bir canlı meydana geldiğinde, o canlı kendisinde var olandan gelen bir psykhē taşır ve onun sayesinde bütün var olana bağlıdır. Ayrıca boş olmayan, psykhē'den payı bulunmayan bir beden de vardır. Bu beden önceden de cansızlık içinde yatmıyordu; yatkınlığıyla adeta daha da yakına gelmişti. Artık yalnızca beden değil, canlı bir beden olunca ve adeta komşuluk sayesinde psykhē'den bir iz kazanınca (psykhē'nin bir parçasını değil, gelen bir sıcaklık ya da aydınlanma gibi bir şeyi), onda arzuların, hazların ve ağrıların doğuşu filizlendi. Meydana gelen canlının bedeni ona yabancı değildi.

İlahî olandan gelen psykhē kendi huyuna göre sakindi, kendi başına sağlam duruyordu. Ama zayıflığı yüzünden çalkalanan, akıp giden ve dışarıdan gelen darbelerle sarsılan öbür şey, önce kendi kendine, sonra canlının ortak yanına doğru bağırdı ve kendi karışıklığını bütüne verdi. Tıpkı yaşlıların bir mecliste sessiz bir düşünceye dalmış oturduğu sırada, yiyecek isteyen ve çektiği öbür sıkıntılardan şikâyet eden düzensiz bir halkın bütün meclisi yakışıksız bir gürültüye sürüklemesi gibi. Bu tür kişiler sakinleşip aklı başında birinden onlara bir söz ulaştığında, kalabalık ölçülü bir düzene girer ve kötü olan galip gelmez. Yoksa daha iyi olan sessiz kalırken kötü olan galip gelir; çünkü gürültü eden, yukarıdan gelen sözü alamamıştır. Bu, bir şehrin ve bir meclisin kötülüğüdür.

Bu aynı zamanda insanın da kötülüğüdür: İçinde hazlardan, arzulardan ve korkulardan oluşan bir halk taşıyan, bunlar galip gelince kendini böyle bir halka teslim eden insanın kötülüğü. Bu kalabalığı köleleştirip bir zamanlar olduğu o insana geri koşan ise ona göre yaşar ve o insan olur; bedene ne veriyorsa, kendisinden başka bir şeye verir gibi verir. Bir başkası ise kimi zaman böyle, kimi zaman başka türlü yaşar; kendi iyi yanıyla başka, kötü bir yandan karışık biri olmuştur.

6.4.15

ἀλλὰ πῶς προσελήλυθε τὸ προσεληλυθός; ἢ ἐπεὶ ἐπιτηδειότης αὐτῷ παρῆν, ἔσχε πρὸς ὃ ἦν ἐπιτήδειον. ἦν δὲ γενόμενον οὕτως, ὡς δέξασθαι ψυχήν. ὃ δὲ γίνεται ὡς μὴ δέξασθαι πᾶσαν καίτοι παροῦσαν πᾶσαν, ἀλλ’ οὐχ αὑτῷ, οἷον καὶ ζῷα τὰ ἄλλα καὶ τὰ φυτά, τοσοῦτον ἔχει, ὅσον δύναται λαβεῖν: οἷον φωνῆς λόγον σημαινούσης τὰ μὲν καὶ τοῦ λόγου μετέσχε μετὰ τῆς κατὰ φωνὴν ἠχῆς, τὰ δὲ τῆς φωνῆς καὶ τῆς πληγῆς μόνον. γενομένου δὴ ζῴου, ὃ ἔχει μὲν παροῦσαν αὑτῷ ἐκ τοῦ ὄντος ψυχήν, καθ̓ ἣν δὴ ἀνήρτηται εἰς πᾶν τὸ: ὄν, παρόντος δὲ καὶ σώματος οὐ κενοῦ οὐδὲ ψυχῆς ἀμοίρου, ὃ ἔκειτο μὲν οὐδὲ πρότερον ἐν τῷ ἀψύχῳ, ἔτι δὲ μᾶλλον οἷον ἐγγὺς γενόμενον τῇ ἐπιτηδειότητι, καὶ γενομένου οὐκ ἔτι σώματος μόνου, ἀλλὰ καὶ ζῶντος σώματος, καὶ τῇ οἷον γειτονείᾳ καρπωσαμένου τι ἴχνος ψυχῆς, οὐκ ἐκείνης μέρους, ἀλλ’ οἷον θερμασίας τινὸς ἢ ἐλλάμψεως ἐλθούσης, γένεσις ἐπιθυμιῶν καὶ ἡδονῶν καὶ ἀλγηδόνων ἐν αὐτῷ ἐξέφυ. ἦν δὴ οὐκ ἀλλότριον τὸ σῶμα τοῦ ζῴου τοῦ γεγενημένου. ἡ μὲν δὴ ἐκ τοῦ θείου ψυχὴ ἥσυχος ἦν κατὰ τὸ ἦθος τὸ ἑαυτῆς ἐφ̓ ἑαυτῆς βεβῶσα, τὸ δὲ ὑπ’ ἀσθενείας θορυβούμενον καὶ ῥέον τε αὐτὸ καὶ πληγαῖς κρουόμενον ταῖς ἔξω πρῶτον αὐτό, [εἶτα] εἰς τὸ κοινὸν τοῦ ζῴου ἐφθέγγετο, καὶ τὴν αὑτοῦ ταραχὴν ἐδίδου τῷ ὅλῳ: οἷον [ἐν] ἐκκλησίᾳ δημογερόντων καθημένων ἐφ̓ ἡσύχῳ συννοίᾳ δῆμος ἄτακτος τροφῆς δεόμενος καὶ ἄλλα ἃ δὴ πάσχει αἰτιώμενος τὴν πᾶσαν ἐκκλησίαν εἰς θόρυβον ἀσχήμονα [ἂν] ἐμβάλλοι. ὅταν μὲν οὖν ἡσυχίαν ἀγόντων τῶν τοιούτων ἀπό του φρονοῦντος ἥκῃ εἰς αὐτοὺς λόγος, κατέστη εἰς τάξιν μετρίαν τὸ πλῆθος, καὶ οὐ κεκράτηκε τὸ χεῖρον: εἰ δὲ μή, κρατεῖ τὸ χεῖρον ἡσυχίαν ἄγοντος τοῦ βελτίονος, ὅτι μὴ ἠδυνήθη τὸ θορυβοῦν δέξασθαι τὸν ἄνωθεν λόγον, καὶ τοῦτό ἐστι πόλεως καὶ ἐκκλησίας κακία. τοῦτο δὲ καὶ ἀνθρώπου κακία αὖ ἔχοντος δῆμον ἐν αὑτῷ ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν καὶ φόβων κρατησάντων συνδόντος ἑαυτὸν τοῦ τοιούτου ἀνθρώπου δήμῳ τῷ τοιούτῳ: ὃς δ’ ἂν τοῦτον τὸν ὄχλον δουλώσηται καὶ ἀναδράμῃ εἰς ἐκεῖνον, ὅς ποτε ἦν, κατ’ ἐκεῖνόν τε ζῇ καὶ ἔστιν ἐκεῖνος διδοὺς τῷ σώματι, ὅσα δίδωσιν ὡς ἑτέρῳ ὄντι ἑαυτοῦ: ἄλλος δέ τις ὁτὲ μὲν οὕτως, ὁτὲ δὲ ἄλλως ζῇ, μικτός τις ἐξ ἀγαθοῦ ἑαυτοῦ καὶ κακοῦ ἑτέρου γεγενημένος.

6.4.16Ama o tabiat kötü olamıyorsa ve psykhē'nin bedene gitmesi ve onda bulunması bu tarzdaysa, devirler hâlindeki iniş, yine çıkış, cezalar ve başka hayvanların bedenlerine girişler nedir? Bunları psykhē hakkında eskiden en iyi felsefe yapmış olanlardan devraldık; şimdi ortaya koyduğumuz sözün onlarla uyumlu ya da en azından aykırı olmadığını göstermeye çalışmak gerekir.

O tabiata katılmak, onun kendinden uzaklaşıp buradaki şeylere gelmesi değil, bu tabiatın onda meydana gelip ona katılmasıdır. Öyleyse açıktır ki o eskilerin "geliş" dediği şeyin, beden tabiatının orada meydana gelip hayata ve psykhē'ye katılması olduğunu söylemek gerekir. Genel olarak "geliş" yer bakımından değildir, böyle bir ortaklığın tarzı ne ise odur. Öyleyse inmek, bedende meydana gelmektir (psykhē bedende meydana geldi dediğimiz anlamda); yani bedene kendinden bir şey vermek, ama onun olmamak. Ayrılmak ise bedenin artık hiçbir şekilde onunla ortaklık kurmamasıdır. Böyle bir ortaklığın bu evrenin parçalarına göre bir düzeni vardır. Akılla kavranır âlemin adeta son ucunda bulunan psykhē, güç bakımından yakın olduğu için ve böyle bir tabiatın kanununa göre daha kısa aralıklarla, kendinden daha sık verir. Böyle bir ortaklık kötüdür, ondan kurtuluş ise iyidir.

Neden? Çünkü psykhē bu bedenin olmasa bile, bu bedenin psykhē'si dendiği ölçüde bir şekilde evrenden ayrılıp kısmî bir psykhē olur. Bütüne ait olduğu hâlde faaliyeti artık bütüne yönelik değildir; tıpkı epistēmē bütün olduğu hâlde, onu bilen kişinin yalnızca belli bir teoreme göre iş görmesi gibi. Oysa onun iyiliği epistēmē'nin bir parçasında değil, taşıdığı bütün epistēmē'deydi. Bu psykhē de bütün akılla kavranır âleme ait olduğu ve parçayı bütünün içinde gizlediği hâlde, adeta bütünden parçaya sıçramış ve parça olarak kendini o parçaya kapatmıştır; tıpkı her şeyi yakabilen bir ateşin, bütün gücü elinde olduğu hâlde, küçük bir şeyi yakmaya zorlanması gibi. Çünkü psykhē tamamen ayrı olduğunda her biri tek tek psykhē değildir; yer bakımından değil fiil bakımından ayrışıp tek tek psykhē olunca, bütün değil bir paydır; yine de böyle bile başka bir anlamda bütündür. Hiçbir şeyi yönetmediğinde ise her bakımdan bütündür; o zaman parça adeta kuvve hâlindedir.

Hades'e gitmeye gelince: Bu, görünmeyende olmak demekse, ayrılmak kastedilir; daha kötü bir yer kastediliyorsa, buna şaşılacak ne var? Şimdi de bedenimiz neredeyse, hangi yerdeyse, psykhē'nin de orada olduğu söylenir. Ama beden artık yokken? Suret psykhē'den koparılmadıysa, suret neredeyse psykhē nasıl orada olmasın? Felsefe onu bütünüyle çözerse, suret tek başına daha kötü yere gider; psykhē ise hiçbir şeyi çekip alınmadan, saf olarak akılla kavranırda bulunur. Böyle bir şeyden meydana gelen suret işte böyledir. Psykhē adeta kendine doğru ışıdığında ise suret, öbür yana eğilişle bütüne doğru toplanır; artık fiil hâlinde değildir, ama yok olmuş da değildir. Bu konuda bu kadar; şimdi baştaki söze dönüp konuşalım.

6.4.16

ἀλλ’ εἰ ἐκείνη ἡ φύσις οὐκ ἂν γένοιτο κακὴ καὶ οὗτος τρόπος ψυχῆς εἰς σῶμα ἰούσης καὶ παρούσης, τίς ἡ κάθοδος ἡ ἐν περιόδοις καὶ ἄνοδος αὖ καὶ αἱ δίκαι καὶ αἱ εἰς ἄλλων ζῴων σώματα εἰσκρίσεις; ταῦτα γὰρ παρὰ τῶν πάλαι περὶ ψυχῆς ἄριστα πεφιλοσοφηκότων παρειλήφαμεν, οἷς πειρᾶσθαι προσήκει σύμφωνον ἢ μὴ διάφωνόν γε ἐπιδεῖξαι τὸν νῦν προκείμενον λόγον. ἐπειδὴ τοίνυν τὸ μεταλαμβάνειν ἐκείνης τῆς φύσεως ἦν οὐ τὸ ἐλθεῖν ἐκείνην εἰς τὰ τῇδε ἀποστᾶσαν ἑαυτῆς, ἀλλὰ τὸ τήνδε ἐν ἐκείνῃ γίνεσθαι καὶ μεταλαβεῖν, δῆλον ὅτι ὃ λέγουσιν ἐκεῖνοι ἥκειν λεκτέον εἶναι τὴν σώματος φύσιν ἐκεῖ γενέσθαι καὶ μεταλαβεῖν ζωῆς καὶ ψυχῆς καὶ ὅλως οὐ τοπικῶς τὸ ἥκειν, ἀλλ’ ὅστις [ὁ] τρόπος τῆς τοιαύτης κοινωνίας: ὥστε τὸ μὲν κατελθεῖν τό [τε] ἐν σώματι γενέσθαι, ὥς φαμεν ψυχὴν ἐν σώματι γενέσθαι, τὸ τούτῳ δοῦναί τι παῤ αὑτῆς, οὐκ ἐκείνου γενέσθαι, τὸ δ’ ἀπελθεῖν τὸ μηδαμῇ τὸ σῶμα ἐπικοινωνεῖν αὐτῆς: τάξιν δὲ εἶναι τῆς τοιαύτης κοινωνίας τοῖς τοῦδε τοῦ παντὸς μέρεσι, τὴν δὲ οἷον ἐν ἐσχάτῳ τῷ νοητῷ τόπῳ πλεονάκις διδόναι ἑαυτῆς ἅτε πλησίον τῇ δυνάμει οὖσαν καὶ ἐν βραχυτέροις διαστήμασι φύσεως τῆς τοιαύτης νόμῳ: κακὸν δὲ εἶναι τὴν τοιαύτην κοινωνίαν καὶ ἀγαθὸν τὴν ἀπαλλαγήν. διὰ τί; ὅτι, κἂν μὴ τοῦδε ᾖ, ἀλλ’ οὖν ψυχὴ τοῦδε λεγομένη ὁπωσοῦν μερική πως ἐκ τοῦ παντὸς γίνεται: ἡ γὰρ ἐνέργεια αὐτῆς οὐκέτι πρὸς τὸ ὅλον καίπερ τοῦ ὅλου οὔσης, ὥσπερ ἂν εἰ ἐπιστήμης ὅλης οὔσης κατά τι θεώρημα ὁ ἐπιστήμων ἐνεργοῖ: τὸ δ’ ἀγαθὸν αὐτῷ ἦν οὐ κατά τι τῆς ἐπιστήμης, ἀλλὰ κατὰ τὴν πᾶσαν ἣν ἔχει. καὶ τοίνυν αὕτη τοῦ παντὸς οὖσα κόσμου νοητοῦ καὶ ἐν τῷ ὅλῳ τὸ μέρος ἀποκρύπτουσα οἷον ἐξέθορεν ἐκ τοῦ παντὸς εἰς μέρος, εἰς ὃ ἐνείργει ἑαυτὴν μέρος ὄν, οἷον εἰ πῦρ πᾶν καίειν δυνάμενον μικρόν τι καίειν ἀναγκάζοιτο καίτοι πᾶσαν ἔχον τὴν δύναμιν. ἔστι γὰρ ἡ ψυχὴ χωρὶς πάντη οὖσα ἑκάστη οὐχ ἑκάστη, ὅταν δὲ διακριθῇ οὐ τόπῳ, ἀλλ’ ἐνεργείᾳ γένηται τὸ καθέκαστον, μοῖρά τίς ἐστιν, οὐ πᾶσα, καίτοι καὶ ὣς πᾶσα τρόπον ἄλλον: οὐδενὶ δὲ ἐπιστατοῦσα πάντη πᾶσα, οἷον δυνάμει τότε μέρος οὖσα. τὸ δὲ εἰς ᾅδου γίνεσθαι, εἰ μὲν ἐν τῷ ἀιδεῖ, τὸ χωρὶς λέγεται: εἰ δέ τινα χείρω τόπον, τί θαυμαστόν; ἐπεὶ καὶ νῦν οὗ τὸ σῶμα ἡμῶν καὶ ἐν ᾧ τόπῳ κἀκείνη λέγεται ἐκεῖ. ἀλλὰ οὐκ ὄντος ἔτι τοῦ σώματος; ἢ τὸ εἴδωλον εἰ μὴ ἀποσπασθείη, πῶς οὐκ ἐκεῖ, οὗ τὸ εἴδωλον; εἰ δὲ παντελῶς λύσειε φιλοσοφία, κἂν ἀπέλθοι τὸ εἴδωλον εἰς τὸν χείρω τόπον μόνον, αὐτὴ δὲ καθαρῶς ἐν τῷ νοητῷ οὐδενὸς ἐξῃρημένου αὐτῆς. τὸ μὲν οὖν ἐκ τοῦ τοιοῦδε εἴδωλον γενόμενον οὕτως: ὅταν δ’ αὐτὴ οἷον ἐλλάμψῃ πρὸς ἑαυτήν, τῇ νεύσει τῇ ἐπὶ θάτερα πρὸς τὸ ὅλον συνέσταλται καὶ οὐκ ἔστιν ἐνεργείᾳ οὐδ’ αὖ ἀπόλωλεν. ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ταῦτα: πάλιν δὲ ἀναλαβόντες τὸν ἐξ ἀρχῆς λόγον λέγωμεν.

6.4.16_25. İnceleme

Bir ve Aynı Olan Var Olanın Aynı Anda Her Yerde Bütün Olarak Bulunduğu Üzerine II

6.4.16_2

ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΤΟ ΟΝ ΕΝ ΚΑΙ ΤΑΥΤΟΝ ΟΝ ΑΜΑ ΠΑΝΤΑΧΟΥ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ.

6.5.1

Sayıca bir ve aynı olanın aynı anda her yerde bütün olarak bulunduğunu ortak bir kavrayış söyler; çünkü herkes kendiliğinden harekete geçip her birimizdeki tanrıdan bir ve aynı tanrı olarak söz eder. Biri onlardan bunun nasıl olduğunu sormasa, kanaatlerini akılla sınamak istemese, onlar da bunu böyle kabul eder, düşünceleriyle bunu yaparak bir bakıma bir ve aynı olana dayanıp dinlenirler; bu birlikten de ayrılmak istemezler. Bu, her şeyin en sağlam ilkesidir; psykhē'lerimiz adeta onu dile getirir. Tek tek şeylerden derlenip toplanmamıştır; bütün tek tek şeylerden önce, hatta her şeyin iyiye istek duyduğunu koyan ve söyleyen ilkeden de önce gelir. Çünkü bu sonraki ilke ancak her şey bire yöneliyorsa, bu bir ise ve istek ona yönelikse doğru olur.

Bu bir, öbür yana ilerlediğinde, ilerleyebildiği ölçüde, çok görünür ve bir bakıma çok da olur; ama eski tabiat ve onun özü olan iyiye istek gerçekten bire götürür; her tabiat buna, yani kendine yönelir. Çünkü bu tek tabiat için iyi, kendine ait olmak ve kendisi olmaktır; bu da bir olmaktır. Bu anlamda iyiye haklı olarak "kendine özgü" denebilir; bu yüzden onu dışarıda aramamak gerekir. Var olanın dışına düşmüş olarak nerede bulunabilir ki? Ya da biri onu var olmayanda nasıl bulabilir? Açıktır ki var olandadır, çünkü kendisi var olmayan değildir. Var olansa ve var olandaysa, her birinde kendisinde bulunur. Öyleyse var olandan uzaklaşmadık, onun içindeyiz; o da bizden uzaklaşmadı. Öyleyse bütün var olanlar birdir.

6.5.1

Τὸ ἓν καὶ ταὐτὸ ἀριθμῷ πανταχοῦ ἅμα ὅλον εἶναι κοινὴ μέν τις ἔννοιά φησιν, ὅταν πάντες κινούμενοι αὐτοφυῶς λέγωσι τὸν ἐν ἑκάστῳ ἡμῶν θεὸν ὡς ἕνα καὶ τὸν αὐτόν. καὶ εἴ τις αὐτοὺς τὸν τρόπον μὴ ἀπαιτοῖ, μηδὲ λόγῳ ἐξετάζειν τὴν δόξαν αὐτῶν ἐθέλοι, οὕτως ἂν καὶ θεῖντο καὶ ἐνεργοῦντες τῇ διανοίᾳ τοῦτο οὕτως ἀναπαύοιντο εἰς ἕν πως συνερείδοντες καὶ ταὐτὸν καὶ οὐδ’ ἂν ἐθέλοιεν ταύτης τῆς ἑνότητος ἀποσχίζεσθαι. καὶ ἔστι πάντων βεβαιοτάτη ἀρχή, ἣν ὥσπερ αἱ ψυχαὶ ἡμῶν φθέγγονται, ἡ [οὐκ] ἐκ τῶν καθέκαστα συγκεφαλαιωθεῖσα, ἀλλὰ πρὸ τῶν καθέκαστα πάντων προελθοῦσα καὶ πρὸ ἐκείνης τῆς τοῦ ἀγαθοῦ πάντα ὀρέγεσθαι τιθεμένης τε καὶ λεγούσης. οὕτω γὰρ ἂν αὕτη ἀληθὴς εἴη, εἰ τὰ πάντα εἰς ἓν σπεύδοι, καὶ ἓν εἴη, καὶ τούτου ἡ ὄρεξις εἴη. τὸ γὰρ ἓν τοῦτο προιὸν μὲν ἐπὶ θάτερα, ἐφ̓ ὅσον προελθεῖν αὐτῷ οἷόν τε, πολλὰ ἂν φανείη τε καί πως καὶ εἴη, ἡ δ’ ἀρχαία φύσις καὶ ἡ ὄρεξις τοῦ ἀγαθοῦ ὅπερ ἐστὶν αὐτοῦ εἰς ἓν ὄντως ἄγει, καὶ ἐπὶ τοῦτο σπεύδει πᾶσα φύσις, ἐφ̓ ἑαυτήν. τοῦτο γάρ ἐστι τὸ ἀγαθὸν τῇ μιᾷ ταύτῃ φύσει τὸ εἶναι αὑτῆς καὶ εἶναι αὑτήν: τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ εἶναι μίαν. οὕτω δὲ καὶ τὸ ἀγαθὸν ὀρθῶς ἂν λέγοιτο οἰκεῖον: διὸ οὐδὲ ἔξω ζητεῖν αὐτὸ δεῖ. ποῦ γὰρ ἂν εἴη ἔξω τοῦ ὄντος περιπεπτωκός; ἢ πῶς ἄν τις ἐν τῷ μὴ ὄντι ἐξεύροι αὐτό; ἀλλὰ δηλονότι ἐν τῷ ὄντι οὐκ ὂν αὐτὸ μὴ ὄν. εἰ δὲ ὂν καὶ ἐν τῷ ὄντι ἐκεῖνο, ἐν ἑαυτῷ ἂν εἴη ἑκάστῳ. οὐκ ἀπέστημεν ἄρα τοῦ ὄντος, ἀλλ’ ἐσμὲν ἐν αὐτῷ, οὐδ’ αὖ ἐκεῖνο ἡμῶν: ἓν ἄρα πάντα τὰ ὄντα.

6.5.2Ama söylenen şeyi incelemeye girişen akıl yürütme, kendisi bir olmayıp bölünmüş bir şey olduğundan, araştırmaya bedenlerin tabiatını katıp ilkelerini oradan alınca, ousia'yı böyle bir şey sanarak bölmüş ve onun birliğine inanmamıştır; çünkü araştırmaya kendine uygun ilkelerden başlamamıştır. Bize ise bir ve her yerde var olan hakkındaki söz için, inanç uyandırmaya elverişli, ona uygun ilkeler almak gerekir; yani akılla kavranırlar hakkında akılla kavranır, gerçek ousia'ya bağlı ilkeler.

Çünkü bir yanda sürüklenen, her türlü değişmeyi kabul eden, her yere bölünmüş olan şey vardır ki ona ousia değil oluş demek uygun düşer. Öbür yanda her zaman var olan, bölünmemiş, hep aynı durumda bulunan, ne oluşan ne yok olan, hiçbir mekânı, yeri ya da oturduğu bir yeri olmayan, hiçbir yerden çıkmayan, hiçbir şeye girmeyen, kendinde kalan şey vardır. Birinciler hakkında konuşan biri, o tabiattan ve onun hakkında kabul edilenlerden yola çıkarak akla yatkın şeylerden akla yatkın sonuçlar çıkarır ve kıyaslarını da akla yatkın olarak kurar. Akılla kavranırlar hakkında söz söyleyen ise, ele aldığı ousia'nın tabiatını alıp sözünün ilkelerini haklı olarak ondan çıkarmalıdır; unutmuş gibi başka bir tabiata sapmamalı, o tabiatı yine onun kendisinden yola çıkarak kavramalıdır. Çünkü her yerde ilke "ne olduğu"dur; iyi tarif yapanların arazların çoğunu da bildiği söylenir. Her şeyin "ne olduğu"nda bulunduğu şeylerde ise buna çok daha sıkı tutunmak, ona bakmak ve her şeyi ona indirmek gerekir.

6.5.2

λόγος δὲ ἐπιχειρήσας ἐξέτασιν ποιεῖσθαι τοῦ λεγομένου οὐχ ἕν τι ὤν, ἀλλά τι μεμερισμένον, παραλαμβάνων τε εἰς τὴν ζήτησιν τὴν τῶν σωμάτων φύσιν καὶ ἐντεῦθεν τὰς ἀρχὰς λαμβάνων ἐμέρισέ τε τὴν οὐσίαν τοιαύτην εἶναι νομίσας, καὶ τῇ ἑνότητι ἠπίστησεν αὐτῆς ἅτε μὴ ἐξ ἀρχῶν τῶν οἰκείων τὴν ὁρμὴν τῆς ζητήσεως πεποιημένος. ἡμῖν δὲ ληπτέον εἰς τὸν ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς καὶ πάντη ὄντος λόγον οἰκείας εἰς πίστιν ἀρχάς: τοῦτο δ’ ἐστὶ νοητὰς νοητῶν καὶ τῆς ἀληθινῆς οὐσίας ἐχομένας. ἐπεὶ γὰρ τὸ μέν ἐστι πεφορημένον καὶ παντοίας δεχόμενον μεταβολὰς καὶ εἰς πάντα τόπον διειλημμένον, ὃ δὴ γένεσιν ἂν προσήκοι ὀνομάζειν, ἀλλ’ οὐκ οὐσίαν, τὸ δὲ ὂν ἀεί, [οὐ] διειλημμένον, ὡσαύτως κατὰ ταὐτὰ ἔχον, οὔτε γινόμενον οὔτε ἀπολλύμενον οὐδέ τινα χώραν οὐδὲ τόπον οὐδέ τινα ἕδραν ἔχον οὐδ’ ἐξιόν ποθεν οὐδ’ αὖ εἰσιὸν εἰς ὁτιοῦν, ἀλλ’ ἐν ἑαυτῷ μένον, περὶ μὲν ἐκείνων λέγων ἄν τις ἐξ ἐκείνης τῆς φύσεως καὶ τῶν ὑπὲρ αὐτῆς ἀξιουμένων συλλογίζοιτο ἂν εἰκότως δἰ εἰκότων εἰκότας καὶ τοὺς συλλογισμοὺς ποιούμενος. ὅταν δ’ αὖ τοὺς περὶ τὼν νοητῶν λόγους τις ποιῆται, λαμβάνων τὴν τῆς οὐσίας φύσιν περὶ ἧς πραγματεύεται τὰς ἀρχὰς τῶν λόγων δικαίως ἂν ποιοῖτο μὴ παρεκβαίνων ὥσπερ ἐπιλελησμένος ἐπ’ ἄλλην φύσιν, ἀλλ’ ἀπ’ αὐτῆς ἐκείνης περὶ αὐτῆς τὴν κατανόησιν ποιούμενος, ἐπειδὴ πανταχοῦ τὸ τί ἐστιν ἀρχή, καὶ τοῖς καλῶς ὁρισαμένοις λέγεται καὶ τῶν συμβεβηκότων τὰ πολλὰ γινώσκεσθαι, οἷς δὲ καὶ πάντα ἐν τῷ τί ἐστιν ὑπάρχει, πολλῷ μᾶλλον ἐν τούτοις ἔχεσθαι δεῖ τούτου, καὶ εἰς τοῦτο βλεπτέον καὶ πρὸς τοῦτο πάντα ἀνενεκτέον.

6.5.3Gerçekten var olan buysa, hep aynı durumdaysa, kendinden dışarı çıkmıyorsa, onunla ilgili hiçbir oluş yoksa ve bir yerde bulunmadığı söylenmişse, böyle olduğu için zorunlu olarak hep kendisiyle bir arada olmalı, kendinden ayrılmamalı, bir kısmı burada, bir kısmı şurada bulunmamalı, ondan hiçbir şey çıkıp gitmemelidir. Yoksa bir şeyde, sonra başka bir şeyde, genel olarak bir şeyin içinde olurdu; kendi başına ve etkilenmez olmazdı. Çünkü başka bir şeyde olsaydı etkilenirdi; etkilenmez olacaksa başka bir şeyde olmayacaktır. Kendinden uzaklaşmadan, bölünmeden, hiçbir değişmeye uğramadan, kendisiyle bir arada, bir ve bütün olarak aynı anda çok şeyde bulunuyorsa, her yerde kendisiyle aynı kalarak çok şeyde bulunabilir; bu da kendi başına olduğu hâlde kendi başına olmamaktır. Öyleyse geriye şunu söylemek kalıyor: Kendisi hiçbir şeyde değildir; öbür şeyler ise ona katılır, ona bulunabilen her şey, bulunabildiği ölçüde.

Öyleyse ya bu varsayımları ve ilkeleri kaldırıp böyle bir tabiatın hiç olmadığını söylemek gerekir; ya da bu imkânsızsa ve zorunlu olarak böyle bir tabiat ve ousia varsa, baştaki şeyi kabul etmek gerekir: Sayıca bir ve aynı olan, bölünmemiş, bütün olan şey, kendisinden başka şeylerin hiçbirinden uzak durmaz. Bunun için ne dökülüp yayılmaya ihtiyaç duyar, ne ondan bazı payların gelmesine, ne de kendisi kendinde bütün olarak kalırken ondan meydana gelen başka bir şeyin onu bırakıp öbür şeylere birçok yerden ulaşmasına. Çünkü böylece kendisi bir yerde, ondan gelen başka yerde olur ve ondan gelenlerden ayrı bir yeri olur. Onlar hakkında da her birinin bütün mü parça mı olduğu sorulacaktır. Parçaysa, söylendiği gibi bütünün tabiatını korumaz; her biri bütünse, ya her birini bulunduğu şeyle eşit parçalara böleceğiz, ya da aynı şeyin her yerde bütün olarak bulunabileceğini kabul edeceğiz. Bu söz, şeyin kendisinden ve ousia'dan çıkar; yabancı hiçbir şeyi, öbür tabiattan hiçbir şeyi içine çekmemiştir.

6.5.3

εἰ δὴ τὸ ὂν ὄντως τοῦτο καὶ ὡσαύτως ἔχει καὶ οὐκ ἐξίσταται αὐτὸ ἑαυτοῦ καὶ γένεσις περὶ αὐτὸ οὐδεμία οὐδ’ ἐν τόπῳ ἐλέγετο εἶναι, ἀνάγκη αὐτὸ οὕτως ἔχον ἀεί τε σὺν αὑτῷ εἶναι, καὶ μὴ διεστάναι ἀφ̓ αὑτοῦ μηδὲ αὐτοῦ τὸ μὲν ὡδί, τὸ δὲ ὡδὶ εἶναι, μηδὲ προιέναι τι ἀπ’ αὐτοῦ: ἤδη γὰρ ἂν ἐν ἄλλῳ καὶ ἄλλῳ εἴη, καὶ ὅλως ἔν τινι εἴη, καὶ οὐκ ἐφ̓ ἑαυτοῦ οὐδ’ ἀπαθές: πάθοι γὰρ ἄν, εἰ ἐν ἄλλῳ: εἰ δ’ ἐν ἀπαθεῖ ἔσται, οὐκ ἐν ἄλλῳ. εἰ οὖν μὴ ἀποστὰν ἑαυτοῦ μηδὲ μερισθὲν μηδὲ μεταβάλλον αὐτὸ μηδεμίαν μεταβολὴν ἐν πολλοῖς ἅμα εἴη ἓν ὅλον ἅμα ἑαυτῷ ὄν, τὸ αὐτὸ ὂν πανταχοῦ ἑαυτῷ τὸ ἐν πολλοῖς εἶναι ἂν ἔχοι: τοῦτο δέ ἐστιν ἐφ̓ ἑαυτοῦ ὂν μὴ αὖ ἐφ̓ ἑαυτοῦ εἶναι. λείπεται τοίνυν λέγειν αὐτὸ μὲν ἐν οὐδενὶ εἶναι, τὰ δ’ ἄλλα ἐκείνου μεταλαμβάνειν, ὅσα δύναται αὐτῷ παρεῖναι, καὶ καθ̓ ὅσον ἐστὶ δυνατὸν αὐτῷ παρεῖναι. ἀνάγκη τοίνυν ἢ τὰς ὑποθέσεις καὶ τὰς ἀρχὰς ἐκείνας ἀναιρεῖν μηδεμίαν εἶναι τοιαύτην φύσιν λέγοντας ἤ, εἰ τοῦτ̓ ἔστιν ἀδύνατον καὶ ἔστιν ἐξ ἀνάγκης τοιαύτη φύσις καὶ οὐσία, παραδέχεσθαι τὸ ἐξ ἀρχῆς, τὸ ἓν καὶ ταὐτὸν ἀριθμῷ μὴ μεμερισμένον, ἀλλὰ ὅλον ὄν, τῶν ἄλλων τῶν παῤ αὐτὸ μηδενὸς ἀποστατεῖν οὐδὲν τοῦ χεῖσθαι δεηθὲν οὐδὲ τῷ μοίρας τινὰς ἀπ’ αὐτοῦ ἐλθεῖν μηδ’ αὖ τῷ αὐτὸ μὲν μεῖναι ἐν αὑτῷ ὅλον, ἄλλο δέ τι ἀπ’ αὐτοῦ γεγονὸς καταλελοιπὸς αὐτὸ ἥκειν εἰς τὰ ἄλλα πολλαχῇ. ἔσται τε γὰρ οὕτως τὸ μὲν ἄλλοθι, τὸ δ’ ἀπ’ αὐτοῦ ἄλλοθι, καὶ τόπον ἕξει διεστηκὸς ἀπὸ τῶν ἀπ’ αὐτοῦ. καὶ ἐπ’ ἐκείνων αὖ εἰ ἕκαστον ὅλον ἢ μέρος: καὶ εἰ μὲν μέρος, οὐ τὴν τοῦ ὅλου ἀποσώσει φύσιν, ὅπερ δὴ εἴρηται: εἰ δὲ ὅλον ἕκαστον, ἢ ἕκαστον μεριοῦμεν ἴσα μέρη τῷ ἐν ᾧ ἐστιν ἢ ταὐτὸν ὅλον πανταχοῦ συγχωρήσομεν δύνασθαι εἶναι. οὗτος δὴ ὁ λόγος ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος καὶ τῆς οὐσίας ἀλλότριον οὐδὲν οὐδ’ ἐκ τῆς ἑτέρας φύσεως ἑλκύσας.

6.5.4İstersen şu tanrıya da bak: Onun bir yerde var olduğunu, bir yerde olmadığını söylemeyiz. Tanrılar hakkında bir kavrayışı olan herkes, yalnız onun değil bütün tanrıların her yerde bulunduğunu söylemeyi doğru bulur; akıl da böyle koymak gerektiğini söyler. Her yerdeyse bölünmüş olamaz; yoksa artık her yerde kendisi bulunmaz, onun parçalarından biri burada, biri şurada olur; kendisi de artık bir olmaz. Tıpkı bir büyüklük birçok parçaya kesilince yok olması ve bütün parçaların artık o bütün olmaması gibi; üstelik beden de olur. Bunlar imkânsızsa, her insanın tabiatında tanrıya inanmakla birlikte inanılmaz bulunan şey yeniden ortaya çıkmış olur: Aynı şeyin aynı anda her yerde bütün olarak bulunması.

Sonra, o tabiata sonsuz dersek (çünkü elbette sınırlı değildir), bu, tükenmeyeceği demekten başka ne olabilir? Tükenmeyecekse, bu her şeye bulunduğu içindir. Bulunamasaydı tükenir ve bulunmadığı bir yer olurdu. Bir'den sonra başka bir şey olduğunu söylesek bile, ondan sonra gelen de onunla bir aradadır, onun çevresindedir, ona yöneliktir, ona bitişik bir ürünü gibidir; öyle ki ondan sonra gelene katılan ona da katılmış olur. Çünkü akılla kavranır âlemde birinci, ikinci ve üçüncü birçok şey vardır; bunlar adeta tek bir kürenin tek bir merkeze bağlı gibidir, uzanımlarla ayrılmış değildir, hepsi birbirleriyle bir aradadır. Bu yüzden üçüncüler nerede bulunursa, ikinciler ve birinciler de orada bulunur.

6.5.4

ἰδὲ δέ, εἰ βούλει, καὶ τόνδε τὸν θεόν: οὐ πῇ μὲν εἶναι, πῇ δ’ οὐκ εἶναί φαμεν. ἔστι γὰρ ἀξιούμενόν τε παρὰ πᾶσι τοῖς ἔννοιαν ἔχουσι θεῶν οὐ μόνον περὶ ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ περὶ πάντων λέγειν θεῶν, ὡς πανταχοῦ πάρεισι, καὶ ὁ λόγος δέ φησι δεῖν οὕτω τίθεσθαι. εἰ οὖν πανταχοῦ, οὐχ οἷόν τε μεμερισμένον: οὐ γὰρ ἂν ἔτι πανταχοῦ αὐτὸς εἴη, ἀλλ’ ἕκαστον αὐτοῦ μέρος τὸ μὲν ὡδί, τὸ δὲ ὡδὶ ἔσται αὐτός τε οὐχ εἷς ἔτι ἔσται, ὥσπερ εἰ τμηθείη τι μέγεθος εἰς πολλά, ἀπολλύμενόν τε ἔσται καὶ τὰ μέρη πάντα οὐκέτι τὸ ὅλον ἐκεῖνο ἔσται: πρὸς τούτοις δὲ καὶ σῶμα ἔσται. εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα, πάλιν αὖ ἀνεφάνη τὸ ἀπιστούμενον ἐν πάσῃ φύσει ἀνθρώπου ὁμοῦ τῷ θεὸν νομίζειν καὶ πανταχοῦ τὸ αὐτὸ ἅμα ὅλον εἶναι. πάλιν δέ, εἰ ἄπειρον λέγομεν ἐκείνην τὴν φύσιν: οὐ γὰρ δὴ πεπερασμένην: τί ἂν ἄλλο εἴη, ἢ ὅτι οὐκ ἐπιλείψει; εἰ δὲ μὴ ἐπιλείψει, ὅτι πάρεστιν ἑκάστῳ. εἰ γὰρ μὴ δύναται παρεῖναι, ἐπιλείψει τε καὶ ἔσται ὅπου οὔ. καὶ γὰρ εἰ λέγοιμεν ἄλλο μετ’ αὐτὸ τὸ ἕν, ὁμοῦ αὖ αὐτῷ καὶ τὸ μετ’ αὐτὸ περὶ ἐκεῖνο καὶ εἰς ἐκεῖνο καὶ αὐτοῦ οἷον γέννημα συναφὲς ἐκείνῳ, ὥστε τὸ μετέχον τοῦ μετ’ αὐτὸ κἀκείνου μετειληφέναι. πολλῶν γὰρ ὄντων τῶν ἐν τῷ νοητῷ, πρώτων τε καὶ δευτέρων καὶ τρίτων, καὶ οἷον σφαίρας μιᾶς εἰς ἓν κέντρον ἀνημμένων, οὐ διαστήμασι διειλημμένων, ἀλλ’ ὄντων ὁμοῦ αὑτοῖς ἁπάντων, ὅπου ἂν παρῇ τὰ τρίτα, καὶ τὰ δεύτερα καὶ τὰ πρῶτα πάρεστι.

6.5.5Açıklık için söz çoğu zaman, adeta tek bir merkezden birçok çizgi çizerek, meydana gelen çokluğu kavratmak ister. Ama çok meydana geldiği söylenen şeylerin hepsinin bir arada olduğunu gözeterek konuşmak gerekir; tıpkı dairede de ayrı ayrı sınırlanmış çizgiler bulunmadığı hâlde onları çizgi olarak alabilmemiz gibi, çünkü yüzey birdir. Tek bir yüzeyde bulunan türden bir uzanımın bile olmadığı, uzanımsız güçlerin ve ousia'ların bulunduğu yerde ise, hepsine haklı olarak merkezler denebilir; tek bir merkezde bir arada birleşmiş merkezler. Sanki çizgileri bırakıp yalnızca onların merkeze dayanan uçlarını alırsın; o zaman hepsi birdir.

Çizgileri yeniden eklersen, her çizgi bıraktığı kendi merkezine bağlanacaktır; ama her merkez yine de ilk tek merkezden kesilmiş olmayacak, onunla bir arada bulunup yine her biri ayrı bir merkez olacak ve kendilerine uç olarak bağlandıkları çizgiler kadar çok olacaktır. Böylece dokundukları çizgiler kadar çok görünecekler, ama hepsi bir arada bir olacaklardır. Akılla kavranırların hepsini, tek bir merkeze bağlanıp onda birleşen, ama çizgiler yüzünden çok görünen birçok merkeze benzettik; çizgiler onları doğurmamış, yalnızca göstermiştir. Öyleyse çizgiler şimdilik bize şu işe yarasın: Akılla kavranır tabiatın dokunduğu ve dokunduğu için çok olarak ve birçok yerde bulunuyormuş gibi göründüğü şeylere benzetilsinler.

6.5.5

καὶ σαφηνείας μὲν ἕνεκα ὁ λόγος πολλάκις οἷον ἐκ κέντρου ἑνὸς πολλὰς γραμμὰς ποιήσας εἰς ἔννοιαν τοῦ πλήθους τοῦ γενομένου ἐθέλει ἄγειν. δεῖ δὲ τηροῦντας ὁμοῦ πάντα τὰ λεγόμενα πολλὰ γεγονέναι λέγειν, ὡς κἀκεῖ ἐπὶ τοῦ κύκλου οὐκ οὔσας γραμμὰς ἀφωρισμένας ἔστι λαμβάνειν: ἐπίπεδον γὰρ ἕν. οὗ δὲ οὐδὲ κατ’ ἐπίπεδον ἓν διάστημά τι, ἀλλ’ ἀδιάστατοι δυνάμεις καὶ οὐσίαι, πάντα ἂν εἰκότως κατὰ κέντρα λέγοιτο ἐν ἑνὶ ὁμοῦ κέντρῳ ἡνωμένα, οἷον ἀφέντα τὰς γραμμὰς τὰ πέρατα αὐτῶν τὰ πρὸς τῷ κέντρῳ κείμενα, ὅτε δὴ καὶ ἕν ἐστι πάντα. πάλιν δέ, εἰ προσθείης τὰς γραμμάς, αἱ μὲν ἐξάψονται τῶν κέντρων αὑτῶν ἃ κατέλιπον ἑκάστη, ἔσται γε μὴν οὐδὲν ἧττον κέντρον ἕκαστον οὐκ ἀποτετμημένον τοῦ ἑνὸς πρώτου κέντρου, ἀλλ’ ὁμοῦ ὄντα ἐκείνῳ ἕκαστον αὖ ἔσται καὶ τοσαῦτα ὅσαι αἱ γραμμαὶ αἷς ἔδοσαν αὑτὰ πέρατα εἶναι ἐκείνων, ὥστε ὅσων μὲν ἐφάπτεται γραμμῶν τοσαῦτα φανῆναι, ἓν δὲ ὁμοῦ πάντα ἐκεῖνα εἶναι. εἰ δ’ οὖν κέντροις πολλοῖς ἀπεικάσαμεν πάντα τὰ νοητὰ εἰς ἓν κέντρον ἀναφερομένοις καὶ ἑνουμένοις, πολλὰ δὲ φανεῖσι διὰ τὰς γραμμὰς οὐ τῶν γραμμῶν γεννησασῶν αὐτά, ἀλλὰ δειξασῶν, αἱ γραμμαὶ παρεχέτωσαν ἡμῖν χρείαν ἐν τῷ παρόντι ἀνάλογον εἶναι ὧν ἐφαπτομένη ἡ νοητὴ φύσις πολλὰ καὶ πολλαχοῦ φαίνεται παρεῖναι.

6.5.6Çünkü akılla kavranırlar çok oldukları hâlde birdir; bir oldukları hâlde de sonsuz tabiatları sayesinde çoktur. Birde çok, çok üzerinde bir ve hepsi bir aradadır. Bütüne yönelik olarak bütünle birlikte iş görür; parçaya yönelik olarak da yine bütünle birlikte iş görür. Parça kendine, parçanın faaliyeti olarak ilk faaliyeti alır, bütün de onu izler; sözgelimi insan belirli bir insana gelip, yine insan olarak kaldığı hâlde belirli bir insan olsa öyle. Maddedeki insan, idea'ya göre olan tek insandan birçok aynı insan meydana getirmiştir; bir ve aynı olan, çok şeyde şu anlamda bulunur: Tek bir şey adeta çok şeye mühür gibi basılmıştır. Ama kendinde insan, kendinde her şey ve bütün evren çok şeyde bu şekilde bulunmaz; çok şeyler onda, daha doğrusu onun çevresindedir. Çünkü ak her yerde bir tarzda bulunur; her birinin psykhē'si bedenin her parçasında aynı olarak başka bir tarzda bulunur; var olan da her yerde işte bu ikinci tarzda bulunur.

6.5.6

πολλὰ γὰρ ὄντα τὰ νοητὰ ἕν ἐστι, καὶ ἓν ὄντα τῇ ἀπείρῳ φύσει πολλά ἐστι, καὶ πολλὰ ἐν ἑνὶ καὶ ἓν ἐπὶ πολλοῖς καὶ ὁμοῦ πάντα, καὶ ἐνεργεῖ πρὸς τὸ ὅλον μετὰ τοῦ ὅλου, καὶ ἐνεργεῖ πρὸς τὸ μέρος αὖ μετὰ τοῦ ὅλου. δέχεται δὲ τὸ μέρος εἰς αὑτὸ τὸ ὡς μέρους πρῶτον ἐνέργημα, ἀκολουθεῖ δὲ τὸ ὅλον: οἷον εἰ ὁ ἄνθρωπος ἐλθὼν εἰς τόν τινα ἄνθρωπον τὶς ἄνθρωπος γίνοιτο ὢν αὖ ἄνθρωπος. ὁ μὲν οὖν ἄνθρωπος ὁ ἐν τῇ ὕλῃ ἀφ̓ ἑνὸς τοῦ ἀνθρώπου τοῦ κατὰ τὴν ἰδέαν πολλοὺς ἐποίησε τοὺς αὐτοὺς ἀνθρώπους, καὶ ἔστιν ἓν τὸ αὐτὸ ἐν πολλοῖς οὕτως, ὅτι ἐστὶν ἕν τι οἷον ἐνσφραγιζόμενον ἐν πολλοῖς. αὐτὸ δὲ ἄνθρωπος καὶ αὐτὸ ἕκαστον καὶ ὅλον τὸ πᾶν οὐχ οὕτως ἐν πολλοῖς, ἀλλὰ τὰ πολλὰ ἐν αὐτῷ, μᾶλλον δὲ περὶ αὐτό. ἄλλον γὰρ τρόπον τὸ λευκὸν πανταχοῦ καὶ ἡ ψυχὴ ἑκάστου ἐν παντὶ μέρει τοῦ σώματος ἦ αὐτή: οὕτω γὰρ καὶ τὸ ὂν πανταχοῦ.

6.5.7Çünkü bizim olan da, biz de var olana yükseliriz; ona ve ondan ilk gelene çıkarız. O şeyleri, onların suretlerini ya da izlerini taşıyarak düşünmeyiz; öyle değilse, onları o şeyler olarak düşünürüz. Gerçek epistēmē'ye katılıyorsak, o şeyleriz; onları kendi içimize almış olarak değil, kendimiz onların içinde bulunarak. Yalnız biz değil öbürleri de o şeyler olduğuna göre, hepimiz o şeyleriz. Öyleyse herkesle bir arada olarak o şeyleriz; öyleyse hepimiz biriz. Dışarıya, bağlı olduğumuz yerin dışına baktığımız için bir olduğumuzu bilmeyiz; tıpkı dışarıya bakan birçok yüzün içeriye doğru tek bir tepeye sahip olması gibi. Biri ister kendi gücüyle, ister bizzat Athena tarafından çekilme mutluluğuna ererek geri dönebilse, tanrıyı, kendini ve bütünü görecektir. Önce kendini bütün olarak görmeyecek; sonra kendini durdurup nereye kadar kendisi olduğunu belirleyeceği bir yer bulamayınca, kendini bütün var olandan ayırıp sınırlamayı bırakacak ve hiçbir yere ilerlemeden, bütünün yerleşik olduğu yerde kalarak bütünün tamamına varacaktır.

6.5.7

ἀνάγεται γὰρ καὶ τὸ ἡμέτερον καὶ ἡμεῖς εἰς τὸ ὄν, καὶ ἀναβαίνομέν τε εἰς ἐκεῖνο καὶ τὸ πρῶτον ἀπ’ ἐκείνου, καὶ νοοῦμεν ἐκεῖνα οὐκ εἴδωλα αὐτῶν οὐδὲ τύπους ἔχοντες. εἰ δὲ μὴ τοῦτο, ὄντες ἐκεῖνα. εἰ οὖν ἀληθινῆς ἐπιστήμης μετέχομεν, ἐκεῖνα ἐσμὲν οὐκ ἀπολαβόντες αὐτὰ ἐν ἡμῖν, ἀλλ’ ἡμεῖς ἐν ἐκείνοις ὄντες. ὄντων δὲ καὶ τῶν ἄλλων, οὐ μόνον ἡμῶν, ἐκεῖνα, πάντες ἐσμὲν ἐκεῖνα. ὁμοῦ ἄρα ὄντες μετὰ πάντων ἐσμὲν ἐκεῖνα: πάντα ἄρα ἐσμὲν ἕν. ἔξω μὲν οὖν ὁρῶντες ἢ ὅθεν ἐξήμμεθα ἀγνοοῦμεν ἓν ὄντες, οἷον πρόσωπα πολλὰ εἰς τὸ ἔξω κορυφὴν ἔχοντα εἰς τὸ εἴσω μίαν. εἰ δέ τις ἐπιστραφῆναι δύναιτο ἢ παῤ αὑτοῦ ἢ τῆς Ἀθηνᾶς αὐτῆς εὐτυχήσας τῆς ἕλξεως, θεόν τε καὶ αὑτὸν καὶ τὸ πᾶν, ὄψεται: ὄψεται δὲ τὰ μὲν πρῶτα οὐχ ὡς τὸ πᾶν, εἶτ̓ οὐκ ἔχων ὅπῃ αὑτὸν στήσας ὁριεῖται, μέχρι τίνος αὐτός ἐστιν, ἀφεὶς περιγράφειν ἀπὸ τοῦ ὄντος ἅπαντος αὑτὸν εἰς ἅπαν τὸ πᾶν ἥξει προελθὼν οὐδαμοῦ, ἀλλ’ αὐτοῦ μείνας, οὗ ἵδρυται τὸ πᾶν.

6.5.8Bence biri maddenin eidos'lara katılımını incelerse de söylenene daha çok inanır; onu imkânsız sayıp kuşkulanmaz, şaşkınlığa da düşmez. Çünkü eidos'lar ayrı durduğu, madde de uzakta bulunduğu hâlde, aydınlanmanın maddeye yukarıdan bir yerden gelmiş olması, sanırım, ne akla yatkın ne de zorunludur; bu boş bir söz olmasın. Çünkü bu durumda "uzak" ve "ayrı" ne anlama gelebilir? Böyle olsaydı katılım denen şey anlatılması zor ve en çetin bir şey olmazdı; örneklerle bilinir olduğu için kolayca anlatılırdı. Ama bazen aydınlanma desek de, hissedilir şeylerde bir hissedilir şeye düşen aydınlanmalardan söz ettiğimiz gibi söylemeyeceğiz. Maddedekiler suret olduğu, eidos'lar asıl konumunda bulunduğu ve aydınlanmanın niteliği aydınlatılan şeyin ayrı olmasını gerektirdiği için böyle söyleriz.

Şimdi daha kesin konuşarak şöyle koymamalıyız: Eidos yer bakımından ayrıdır, sonra idea suda görünür gibi maddede görünür. Tersine, madde her yandan idea'ya adeta dokunarak ve yine dokunmayarak, kendinin her yanıyla eidos'tan, ona yaklaşması sayesinde alabildiği kadarını edinir; arada hiçbir şey yoktur. İdea maddenin her yanından geçip üzerine yayılmaz, kendinde kalır. Sözgelimi ateşin idea'sı maddede değilse (öğelerin altına konan maddeyi ele alalım), ateşin kendisi maddede meydana gelmeden, ateşlenen bütün maddeye ateş biçimini verecektir. Maddeye girmiş ilk ateş büyük bir kütle olsun. Aynı söz öğe denen öbür şeylere de uyar.

O tek ateş her şeyde kendi suretini veren olarak görülüyor ve yer bakımından ayrı bulunmuyorsa, bu sureti görülen aydınlanma gibi vermeyecektir. Öyle olsaydı, idea'nın kendisi yersiz kalıp kendinden yerler doğururken, hissedilir olan bu ateşin bütünü bir yerde bulunur ve bütünüyle kendisinden çok parça olurdu. Çünkü aynı şeyin çoğalması için kendinden kaçması gerekirdi; ancak böyle çok olur ve aynı şeye birçok kez katılırdı. İdea dağılmaz olduğu için kendinden hiçbir şeyi maddeye vermemiştir; ama bir olduğu hâlde, bir olmayanı kendi birliğiyle biçimlendirmekten ve onun bütününe bulunmaktan da aciz kalmamıştır. Bir parçasıyla bunu, başka bir parçasıyla ötekini biçimlendirmez; bütünüyle her birini ve bütünü biçimlendirir.

Her ateş bir idea'dan, öbürü başka bir idea'dan biçim alsın diye birçok ateş idea'sı getirmek gülünç olurdu; böylece idea'lar sonsuz olurdu. Sonra, sürekli ateş tek bir şeyken, meydana gelenleri nasıl böleceksin? Bu maddeye başka bir ateş ekleyip onu büyütsek, maddenin o parçasında da aynı şeyleri aynı idea'nın meydana getirdiğini söylemek gerekir; çünkü elbette başka bir idea değildir.

6.5.8

οἶμαι δὲ ἔγωγε καὶ εἴ τις ἐπισκέψαιτο τὴν τῆς ὕλης τῶν εἰδῶν μετάληψιν, μᾶλλον ἂν εἰς πίστιν ἐλθεῖν τοῦ λεγομένου καὶ μὴ ἂν ἔτι ὡς ἀδυνάτῳ ἀπιστεῖν ἢ αὖ ἀπορεῖν. εὔλογον γὰρ καὶ ἀναγκαῖον, οἶμαι, μὴ κειμένων τῶν εἰδῶν χωρὶς καὶ αὖ τῆς ὕλης πόρρωθεν ἄνωθέν ποθεν τὴν ἔλλαμψιν εἰς αὐτὴν γεγονέναι: μὴ γὰρ ᾖ κενὸν τοῦτο λεγόμενον. τί γὰρ ἂν εἴη τὸ πόρρω ἐν τούτοις καὶ τὸ χωρίς; καὶ οὐκ ἂν τὸ δύσφραστον καὶ τὸ ἀπορώτατον ἦν τὸ τῆς μεταλήψεως λεγόμενον, ἀλλ’ εἴρητο ἂν προ χειρότατα γνώριμον ὂν τοῖ παραδείγμασιν. ἀλλὰ κἂν ἔλλαμψιν λέγωμέν ποτε, οὐχ οὕτως ἐροῦμεν, ὡς ἐπὶ τῶν αἰσθητῶν λέγομεν εἰς αἰσθητὸν τὰς ἐλλάμψεις: ἀλλ’ ἐπεὶ εἴδωλα τὰ ἐν τῇ ὕλῃ, ἀρχετύπων δὲ τάξιν ἔχει τὰ εἴδη, τὸ δὲ τῆς ἐλλάμψεως τοιοῦτον οἷον χωρὶς ἔχειν τὸ ἐλλαμπόμενον, οὕτω λέγομεν. δεῖ δὲ νῦν ἀκριβέστερον λέγοντας μὴ οὕτω τίθεσθαι ὡς χωρὶς ὄντος τόπῳ τοῦ εἴδους εἰθ̓ ὥσπερ ἐν ὕδατι ἐνορᾶσθαι τῇ ὕλῃ τὴν ἰδέαν, ἀλλὰ τὴν ὕλην πανταχόθεν οἷον ἐφαπτομένην καὶ αὖ οὐκ ἐφαπτομένην τῆς ἰδέας κατὰ πᾶν ἑαυτῆς ἴσχειν παρὰ τοῦ εἴδους τῷ πλησιασμῷ ὅσον δύναται λαβεῖν οὐδενὸς μεταξυ ὄντος, οὐ τῆς ἰδέας διὰ πάσης διεξελθούσης καὶ ἐπιδραμούσης, ἀλλ’ ἐν αὑτῇ μενούσης. εἰ γὰρ μὴ ἐν τῇ ὕλῃ ἐστὶν οἷον πυρὸς ἡ ἰδέα — τὴν δὲ τοῖς στοιχείοις ὑποβεβλημένην ὁ λόγος λαμβανέτω — αὐτὸ δὴ πῦρ οὐκ ἐγγενόμενον αὐτὸ τῇ ὕλῃ μορφὴν πυρὸς κατὰ πᾶσαν τὴν πυρωθεῖσαν ὕλην παρέξεται. ὄγκος δὲ πολὺς πῦρ τὸ πρῶτον ἔνυλον ὑποκείσθω γενόμενον. ὁ δὲ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν λεγομένων στοιχείων ἁρμόσει. εἰ οὖν τὸ ἓν ἐκεῖνο πῦρ ἐν πᾶσι θεωρεῖται παρέχον εἰκόνα ἑαυτοῦ καὶ [οὐ] τόπῳ χωρὶς ὄν, οὐ παρέξει ὡς ἡ ἔλλαμψις ἡ ὁρωμένη: ἤδη γὰρ [ἂν] εἴη που πᾶν τοῦτο τὸ πῦρ τὸ ἐν αἰσθήσει, εἰ πᾶν αὐτὸ πολλὰ εἴη ἑαυτοῦ τῆς ἰδέας αὐτῆς μενούσης ἐν ἀτόπῳ αὐτὸ τόπους γεννῆσαν ἐξ αὑτοῦ: ἐπείπερ ἔδει τὸ αὐτὸ πολὺ γενόμενον φυγεῖν ἀφ̓ ἑαυτοῦ, ἵν’ ᾖ πολὺ οὕτως καὶ πολλάκις μεταλάβῃ τοῦ αὐτοῦ. καὶ οὐκ ἔδωκε μὲν ἑαυτῆς οὐδὲν τῇ ὕλῃ ἡ ἰδέα ἀσκέδαστος οὖσα, οὐ μὴν ἀδύνατος γέγονεν ἓν οὖσα τὸ μὴ ἓν τῷ ἑνὶ αὐτῆς μορφῶσαι καὶ παντὶ αὐτοῦ οὕτω τοι παρεῖναι, ὡς [μὴ] ἄλλῳ μὲν μέρει αὑτῆς τόδε, ἄλλῳ δὲ ἄλλο μορφῶσαι, ἀλλὰ παντὶ ἕκαστον καὶ πᾶν. γελοῖον γὰρ πολλὰς ἰδέας πυρὸς ἐπεισφέρειν, ἵν’ ἕκαστον πῦρ ὑφ̓ ἑκάστης ἄλλης, τὸ δὲ ἄλλης, μορφοῖτο: ἄπειροι γὰρ οὕτως ἔσονται αἱ ἰδέαι. εἶτα πῶς καὶ μεριεῖς τὰ γινόμενα συνεχοῦς πυρὸς ἑνὸς ὄντος; καὶ εἰ προσθείημεν τῇ ὕλῃ ταύτῃ ἄλλο πῦρ μεῖζον ποιήσαντες αὐτό, καὶ κατ’ ἐκεῖνο αὖ τὸ μέρος τῆς ὕλης φατέον τὴν αὐτὴν ἰδέαν τὰ αὐτὰ εἰργάσθαι: οὐ γὰρ δὴ ἄλλην.

6.5.9Öyleyse biri, unsurların hepsi meydana geldikten sonra onları düşüncede tek bir küre biçiminde toplasa, bu küreyi birçok yapıcının yaptığını, her birinin yapmak için kendine ayrı bir parça kestiğini söylememek gerekir. Yapmanın sebebi tektir ve bütün kendisiyle yapar; bir parçası şunu, öbür parçası bunu yapmaz. Yoksa yapmayı tek ve parçasız bir şeye bağlamadıkça yapanlar yine çok olurdu; daha doğrusu, küreyi yapan tek ve parçasız olmalıdır: yapan küreye dökülüp yayılmış olarak değil, bütün küre yapana bağlı olarak. Bu yüzden küreyi tek bir hayat, hep aynı hayat tutar; küre de yine tek bir hayatın içine konmuştur. Kürenin içindeki her şey de tek bir hayata varır; bütün psykhē'ler de tektir, ama sonsuz olacak biçimde tek.

Bu yüzden kimileri psykhē'nin tabiatına sayı, kimileri de kendi kendini artıran sayı dedi. Belki şunu düşünüyorlardı: psykhē hiçbir şeye yetmezlik etmez, olduğu gibi kalarak her şeye uzanır; evren daha büyük olsaydı bile gücü yine her şeye ulaşmaktan geri kalmazdı, daha doğrusu evren onun bütünü içinde bulunurdu. "Artırma"yı kelimenin söylediği anlamda değil, her yerde bir olduğu için hiçbir yerde eksik kalmaması anlamında almak gerekir. Onun birliği, ne kadar olduğu ölçülebilecek türden bir birlik değildir; o türden birlik başka bir tabiata aittir: bir olduğunu yalandan iddia eden, katılma yoluyla bir görünen tabiata.

Gerçeğe bağlı bir ise şöyledir: Ne çok şeyden bileşmiştir —öyle olsaydı, ondan bir şey eksildiğinde o bütün bir yok olurdu— ne de sınırlarla çevrilmiştir. Sınırlarla çevrili olsaydı, öbür şeyler ona yerleştirilirken, onlar ondan büyükse, ya küçülür ya da her şeye gitmek isterken parçalanırdı; her şeyde bütün olarak değil, kendi parçalarıyla onların parçalarında bulunurdu ve kendinden kopmuş olduğu için tek bir bütünlüğe varamayıp, deyim yerindeyse, "yerin neresinde olduğunu bilmezdi". Öyleyse ousia'sı bakımından kendisine "bir" yüklenebilen bu bir gerçekten bir olacaksa, bir bakıma kendi zıddı olan tabiatı, yani çokluğun tabiatını, gücünde taşıdığı görülmelidir. Bu çokluğu dışarıdan değil, kendisinden ve kendi içinden aldığı için gerçekten bir olmalı, birliği içinde sonsuzluğu ve çokluğu bulundurmalıdır. Böyle olunca da her yerde bütün olarak görünür: kendi kendini kuşatan tek bir logos'tur; kuşatan da kendisidir, hiçbir yerde kendinden uzaklaşmaz, her yerde kendi içindedir.

Demek ki başka bir şeyin mekânıyla bölünmüş değildir. Mekândaki her şeyden önce vardı, onlara hiç ihtiyacı yoktu; tersine, yerleşebilmek için onlar ona muhtaçtı. Yerleştiklerinde de onu kendi içindeki yerinden ayırmadılar: o yerinden oynasaydı, dayanakları ve onları ayakta tutan şey yok olacağından onlar da yok olurdu. O da kendinden ayrılıp parçalanacak, kendi içinde güvende dururken kendini, korunmak için zaten ona muhtaç olan güvenilmez mekâna teslim edecek kadar akılsız değildi.

6.5.9

καὶ τοίνυν εἰ πάντα γενόμενα ἤδη τὰ στοιχεῖα τῷ λόγῳ τις εἰς ἓν σφαιρικὸν σχῆμα ἄγοι, οὐ πολλοὺς φατέον τὴν σφαῖραν ποιεῖν κατὰ μέρη ἄλλον ἄλλῃ ἀποτεμνόμενον αὑτῷ εἰς τὸ ποιεῖν μέρος, ἀλλ’ ἓν εἶναι τὸ αἴτιον τῆς ποιήσεως ὅλῳ ἑαυτῷ ποιοῦν οὐ μέρους αὐτοῦ ἄλλου ἄλλο ποιοῦντος: οὕτω γὰρ ἂν πάλιν πολλοὶ εἶεν, εἰ μὴ εἰς ἓν ἀμερὲς ἀναφέροις τὴν ποίησιν, μᾶλλον δ’ εἰ [μὴ] ἓν ἀμερὲς τὸ ποιοῦν τὴν σφαῖραν εἴη οὐκ αὐτοῦ χυθέντος εἰς τὴν σφαῖραν τοῦ ποιοῦντος, ἀλλὰ τῆς σφαίρας ὅλης εἰς τὸ ποιοῦν ἀνηρτημένης. καὶ ζωὴ τοίνυν μία τὴν σφαῖραν ἔχει ἡ αὐτὴ τῆς σφαίρας αὖ τεθείσης ἐν ζωῇ μιᾷ: καὶ τὰ ἐν τῇ σφαίρᾳ τοίνυν πάντα εἰς μίαν ζωήν: καὶ πᾶσαι αἱ ψυχαὶ τοίνυν μία, οὕτω δὲ μία, ὡς ἄπειρος αὖ. διὸ καὶ οἱ μὲν ἀριθμὸν ἔλεγον, οἱ δὲ αὑτὸν αὔξοντα τὴν φύσιν αὐτῆς, φαντασθέντες ταύτῃ ἴσως, ὡς οὐδενὶ ἐπιλείπει, ἀλλ’ ἐπὶ πάντα ἐστὶν ὃ ἔστι μένουσα, καὶ εἰ πλείων ὁ κόσμος ἦν, οὐκ ἂν ἐπέλιπεν ἡ δύναμις μὴ οὐκ ἐπὶ πάντα αὖ ἐλθεῖν, μᾶλλον δὲ τοῦτον ἐν πάσῃ αὐτῇ εἶναι. δεῖ δῆτα λαβεῖν τὸ αὖξον οὐχ ὡς τῷ ῥήματι λέγεται, ἀλλ’ ὅτι οὐκ ἐπιλείπει εἰς τὸ πανταχοῦ ἓν οὖσα: τοιοῦτον γὰρ αὐτῆς τὸ ἓν ὡς μὴ τοιοῦτον εἶναι οἷον μεμετρῆσθαι ὅσον: τοῦτο γὰρ φύσεως ἄλλης τῆς τὸ ἓν ψευδομένης καὶ μεταλήψει ἓν φανταζομένης. τὸ δ’ ἀληθείας ἐχόμενον ἓν οἷον μήτε συγκεῖσθαι ἐκ πολλῶν, ἵνα [μὴ] ἀφαιρεθέντος τινὸς ἀπ’ αὐτοῦ ἀπολωλὸς ᾖ ἐκεῖνο τὸ ὅλον ἕν, μήτε διειλῆφθαι πέρασιν, ἵνα μὴ ἐναρμοζομένων αὐτῷ τῶν ἄλλων ἢ ἐλαττοῖτο αὐτῶν μειζόνων ὄντων ἢ διασπῷτο βουλόμενον ἐπὶ πάντα ἰέναι, παρῇ τε οὐχ ὅλον πᾶσιν, ἀλλὰ μέρεσιν αὑτοῦ μέρεσιν ἐκείνων, καὶ τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο ἀγνοῇ ὅπου γῆς ἐστιν εἰς μίαν τινὰ συντέλειαν οὐ δυνάμενον ἰέναι ἅτε διεσπασμένον ἑαυτοῦ. εἴπερ οὖν ἀληθεύσει τὸ ἓν τοῦτο, καθ̓ οὗ δὴ καὶ κατηγορεῖν ἔστιν ὡς οὐσίαν τὸ ἕν, δεῖ αὐτὸ φανῆναι τρόπον τινὰ τὴν ἐναντίαν αὐτῷ φύσιν ἔχον τὴν τοῦ πλήθους ἐν τῇ δυνάμει, τῷ δὲ μὴ ἔξωθεν αὖ τὸ πλῆθος τοῦτο ἔχειν, ἀλλὰ παῤ αὑτοῦ καὶ ἐξ αὑτοῦ, τούτῳ ἓν ὄντως εἶναι, καὶ ἐν τῷ ἑνὶ ἔχειν τὸ εἶναι ἄπειρόν τε καὶ πλῆθος, τοιοῦτον δὲ ὂν πανταχοῦ ὅλον φαίνεσθαι ἕνα λόγον ἔχον ἑαυτὸν περιέχοντα καὶ τὸν περιέχοντα αὐτὸν εἶναι οὐδαμοῦ αὑτοῦ ἀποστατοῦντα, ἀλλ’ ἐν αὑτῷ πανταχοῦ ὄντα. οὐ δή ἐστιν αὐτὸ οὕτως ἄλλου τόπῳ διειλημμένον: πρὸ γὰρ τῶν ἐν τόπῳ ἁπάντων ἦν καὶ οὐδὲν ἐδεῖτο αὐτὸ τούτων, ἀλλὰ ταῦτα ἐκείνου, ἵνα ἱδρυθῇ. ἱδρυθέντα δὲ οὐκ ἀπέστησεν ἐκεῖνο τῆς αὐτοῦ ἐν αὑτῷ ἕδρας: κινηθείσης γὰρ ἐκείνης ἀπώλετο ἂν αὐτὰ ἀπολομένης αὐτῶν τῆς βάσεως καὶ τοῦ στηρίζοντος αὐτά, οὐδ’ αὖ ἐκεῖνο οὕτως ἀνόητον ἦν, ὥστε ἀπαλλαγὲν αὐτὸ ἑαυτοῦ διασπασθῆναι καὶ σωζόμενον ἐν ἑαυτῷ ἀπίστῳ δοῦναι ἑαυτὸ τόπῳ τῷ αὐτοῦ πρὸς τὸ σώζεσθαι δεομένῳ.

6.5.10Demek ki kendi içinde ölçülü ve derli toplu kalır, başka bir şeyin içine giremez. Öbür şeyler ise ona bağlanmıştır, sanki nerede olduğunu özlemle bulmuşlar gibi. "Kapı dışında yatan" Eros budur: hep dışarıda hazırdır, güzele özlem duyar ve ona katılabildiği ölçüde hep böyle sever. Buradaki âşık da güzelliği içine almaz, yanı başında durur; onun hâli de böyledir. O ise kendi başına kalır; bir'in birçok âşığı onu bütün olarak sevdikleri için, ona sahip olduklarında bütün olarak sahip olurlar; çünkü sevilen bütündü. O hâlde yerinde kalırken nasıl herkese yetmesin? Zaten yerinde kaldığı için yeter, herkese bütün olarak sunulduğu için de güzeldir.

Anlayış da herkes için bütündür; bu yüzden "anlayış ortaktır": bir parçası burada, bir parçası şurada değildir. Anlayışın bir yere ihtiyaç duyması gülünç olurdu. Anlayış beyazlık gibi de değildir, çünkü bir cisme ait değildir. Anlayışa gerçekten katılıyorsak, katıldığımız şey bir olmalı, bütünüyle kendisiyle bir arada bulunmalıdır. Biz de oradan böyle alırız: ondan pay pay almayız, bütünün birini ben, öbürünü sen, birbirinden kopmuş olarak almayız. Meclisler ve her türlü toplantı da bunu taklit eder, çünkü orada insanlar anlayışta bir'e doğru giderler: her biri tek başına anlamakta zayıftır, ama bir araya gelip katkıda bulununca hepsi birlikte, toplantıda ve gerçek anlamda bir arada kavrayışta, anlayışı doğurur ve bulur. Bir nous'un başka bir nous'tan ayrılıp aynı şeyde bulunmamasını ne sağlayabilir? Ama aynı yerde oldukları hâlde bize aynı yerde değilmiş gibi görünürler; tıpkı birinin birçok parmağıyla aynı şeye dokunurken başka başka şeylere dokunduğunu sanması, ya da görmeden aynı teli çalması gibi.

Oysa psykhē'lerimizle iyiye nasıl dokunduğumuzu da düşünmeliydik. Ben bir şeye, sen başka bir şeye dokunmuyorsun; ikimiz de aynı şeye dokunuyoruz. Aynı şeye dokunup da bana oradan bir akıntı, sana başka bir akıntı geliyor da değil; öyle olsaydı o yukarıda bir yerde, ondan gelenler burada olurdu. Veren, alanlara gerçekten alsınlar diye verir; yabancılara değil, kendine ait olanlara verir. Çünkü nous'un verişi bir yerden bir yere gönderme değildir. Mekânca birbirinden ayrı duran cisimlerde bile birinin ötekine verdiği şey akrabaya verilir; veriş de yapış da aynı bütün içinde olur; evrenin cismanî yanı kendi içinde etki eder ve etkilenir, ona dışarıdan hiçbir şey gelmez. Tabiatı gereği bir bakıma kendinden kaçan cisimde bile dışarıdan bir şey yoksa, uzamsız bir şeyde dışarıdan bir şey nasıl olabilir? Demek ki iyiyi, aynı yerde bulunduğumuz için görür ve ona dokunuruz; çünkü bize ait olan akılla kavranırlarla bir aradayız.

Orada evren çok daha fazla tektir. Yoksa iki duyulur evren olur, ikisi de benzer biçimde bölünmüş olurdu; akılla kavranan küre de bu küre gibi bir olsaydı ondan hiçbir farkı kalmazdı, hatta daha gülünç olurdu: bu kürenin hacmi zorunluluktan ötürü yerindedir, oysa o hiçbir şeye ihtiyacı yokken kendini gerip kendi dışına çıkmış olurdu. Bire varmaya ne engel olabilir? Biri öbürüne yer vermeyerek onu itmez; nitekim her bilginin, her teoremin, genel olarak bütün epistēmē'lerin psykhē'de sıkışmadığını görürüz. "Ama ousia'lar için bu mümkün değil" diyecek biri. Gerçek ousia'lar hacim olsaydı mümkün olmazdı.

6.5.10

μένει οὖν ἐν ἑαυτῷ σωφρονοῦν καὶ οὐκ ἂν ἐν ἄλλῳ γένοιτο: ἐκεῖνα δὲ τὰ ἄλλα ἀνήρτηται εἰς αὐτὸ ὥσπερ οὗ ἐστι πόθῳ ἐξευρόντα, καὶ οὗτός ἐστιν ὁ θυραυλῶν Ἔρως παρὼν ἔξωθεν ἀεὶ καὶ ἐφιέμενος τοῦ καλοῦ καὶ ἀγαπῶν ἀεὶ οὕτως ὡς δύναται μετασχεῖν. ἐπεὶ καὶ ὁ ἐνταῦθα ἐραστὴς οὐ δεχόμενος τὸ κάλλος, ἀλλὰ παρακείμενος οὕτως ἔχει. τὸ δὲ ἐφ̓ ἑαυτοῦ μένει, καὶ οἱ [τοῦ] ἑνὸς ἐρασταὶ πολλοὶ ὅλου ἐρῶντες ὅλον ἔχουσιν οὕτως, ὅταν ἔχωσι: τὸ γὰρ ὅλον ἦν τὸ ἐρώμενον. πῶς ἂν οὖν ἐκεῖνο οὐκ ἂν πᾶσιν ἀρκοῖ μένον; ἐπεὶ καὶ διὰ τοῦτο ἀρκεῖ, ὅτι μένει, καὶ καλόν, ὅτι πᾶσιν ὅλον. καὶ γὰρ καὶ τὸ φρονεῖν πᾶσιν ὅλον: διὸ καὶ ξυνὸν τὸ φρονεῖν, οὐ τὸ μὲν ὧδε, τὸ δὲ ὡδὶ ὄν: γελοῖον γάρ, [εἰ] καὶ τόπου δεόμενον τὸ φρονεῖν ἔσται. καὶ οὐχ οὕτω τὸ φρονεῖν, ὡς τὸ λευκόν: οὐ γὰρ σώματος τὸ φρονεῖν: ἀλλ’ εἴπερ ὄντως μετέχομεν τοῦ φρονεῖν, ἓν δεῖ εἰς τὸ αὐτὸ πᾶν ἑαυτῷ συνεῖναι. [καὶ] οὕτως ἐκεῖθεν, οὐ μοίρας αὐτοῦ λαβόντες, οὐδὲ ὅλον ἐγώ, ὅλον δὲ καὶ σύ, ἀποσπασθὲν ἑκάτερον ἑκατέρου. μιμοῦνται δὲ καὶ ἐκκλησίαι καὶ πᾶσα σύνοδος ὡς εἰς ἓν τῷ φρονεῖν ἰόντων: καὶ χωρὶς ἕκαστος εἰς τὸ φρονεῖν ἀσθενής, συμβάλλων δὲ εἰς ἓν πᾶς ἐν: τῇ συνόδῳ καὶ τῇ ὡς ἀληθῶς συνέσει τὸ φρονεῖν ἐγέννησε καὶ εὗρε. τί γὰρ δὴ καὶ διείρξει, ὡς μὴ ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι νοῦν ἀπ’ ἄλλου [καὶ ἄλλου]; ἀλλ’ ὁμοῦ ὄντες ἡμῖν οὐχ ὁμοῦ δοκοῦσιν εἶναι: οἷον εἴ τις πολλοῖς τοῖς δακτύλοις ἐφαπτόμενος τοῦ αὐτοῦ ἄλλου καὶ ἄλλου ἐφ ʽ??ʼπτεσθαι νομίζοι, ἢ τὴν αὐτὴν χορδὴν μὴ ὁρῶν κρούοι. καίτοι καὶ ταῖς ψυχαῖς ὡς ἐφαπτόμεθα τοῦ ἀγαθοῦ ἐχρῆν ἐνθυμεῖσθαι. οὐ γὰρ ἄλλου μὲν ἐγώ, ἄλλου δὲ σὺ ἐφάπτῃ, ἀλλὰ τοῦ αὐτοῦ, οὐδὲ τοῦ αὐτοῦ μέν, προσελθόντος δ’ ἐμοὶ ῥεύματος ἐκεῖθεν ἄλλου, σοὶ δὲ ἄλλου, ὥστε τὸ μὲν εἶναί που ἄνω, τὰ δὲ παῤ αὐτοῦ ἐνταῦθα: καὶ [δίδωσι] τὸ διδὸν τοῖς λαμβάνουσιν, ἵνα ὄντως λαμβάνωσι, καὶ δίδωσι τὸ διδὸν οὐ τοῖς ἀλλοτρίοις, ἀλλὰ τοῖς ἑαυτοῦ. ἐπεὶ οὐ πόμπιος ἡ νοερὰ δόσις: ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖς διεστηκόσιν ἀπ’ ἀλλήλων τοῖς τόποις σώμασιν ἡ δόσις ἄλλου τῇ ἄλλου συγγενὴς καὶ εἰς [τὸ] αὐτὸ ἡ δόσις καὶ ἡ ποίησις, καὶ τό γε σωματικὸν τοῦ παντὸς δρᾷ καὶ πάσχει ἐν αὑτῷ καὶ οὐδὲν ἔξωθεν εἰς αὐτό. εἰ δὴ ἐπὶ σώματος οὐδὲν ἔξωθεν τοῦ ἐκ φύσεως οἷον φεύγοντος ἑαυτό, ἐπὶ πράγματος ἀδιαστάτου πῶς τὸ ἔξωθεν; ἐν τῷ αὐτῷ ἄρα ὄντες καὶ ὁρῶμεν τἀγαθὸν καὶ ἐφαπτόμεθα αὐτοῦ ὁμοῦ ὄντες τοῖς ἡμετέροις νοητοῖς. καὶ κόσμος εἷς πολὺ μᾶλλον ἐκεῖ: ἢ δύο κόσμοι αἰσθητοὶ ἔσονται ὅμοια μεμερισμένοι, καὶ ἡ σφαῖρα ἡ νοητή, εἰ οὕτως ἕν, ὡς αὕτη, οὐδὲν διοίσει, ἢ γελοιοτέρα ἔσται, εἴπερ τῇ μὲν ἐξ ἀνάγκης ὄγκος εὔλογος, ἡ δὲ μηδὲν δεομένη ἐκτενεῖ ἑαυτὴν καὶ ἑαυτῆς ἐκστήσεται. τί δὲ καὶ ἐμπόδιον τοῦ εἰς ἕν; οὐ γὰρ δὴ τὸ ἕτερον ἀπωθεῖ θάτερον τόπον οὐ παρέχον, ὥσπερ οὐδ’ ὁρῶντες πᾶν μάθημα καὶ θεώρημα καὶ ὅλως ἐπιστήμας πάσας ἐπὶ ψυχῆς οὐ στενοχωρουμένας. ἀλλ’ ἐπὶ οὐσιῶν φήσει τις οὐ δυνατόν. ἀλλ’ οὐ δυνατὸν ἦν ἄν, εἴπερ ὄγκοι ἦσαν αἱ ἀληθιναὶ οὐσίαι.

6.5.11Peki uzamsız olan, bu kadar büyüklüğe sahip bütün cisim boyunca nasıl uzanır? Bir ve aynı olduğu hâlde nasıl parçalanmaz? Bu aporia sık sık dile getirildi; akıl yürütme, düşüncenin bu konudaki şaşkınlığını büyük bir istekle gidermek istiyor. Böyle olduğu pek çok yoldan zaten ispat edildi; yine de bazı gönül rahatlatıcı açıklamalara ihtiyaç var. Gerçi inandırmak için en küçük değil, en büyük yol o tabiatın nasıl olduğunu öğrenmekti: O, bir taş gibi değildir; durduğu yerde ne kadar büyükse o kadar yer kaplayan, hem hacmi hem de taşın içinde onunla birlikte sınırlanmış gücü bakımından o kadarla ölçüldüğü için kendi sınırlarının dışına çıkamayan büyük bir küp gibi değildir. Tersine, ilk tabiattır; ne kadar olması gerektiği ölçülmemiş, belirlenmemiştir —öyle olsaydı, bu sefer başka bir tabiatla ölçülürdü—; bütünüyle güçtür, hiçbir yerde "şu kadar" değildir.

Bu yüzden zamanda da değildir, bütün zamanın dışındadır. Zaman hep uzamaya doğru dağılır; ebediyet ise aynı şeyde kalır, hâkimdir ve ezelî gücüyle, çok şeye doğru gidiyor görünen zamandan daha büyüktür. Sonsuza uzanıyor gibi görünen bir çizgiyi düşün: bir noktaya bağlıdır ve onun etrafında koşar; nereye koşsa nokta orada görünür, ama nokta koşmaz, çizgi onun etrafında döner. Öyleyse zamanın ousia'da aynı şeyde kalana oranı buysa ve o tabiat yalnız "hep" var olmakla değil, güç bakımından da sonsuzsa, gücün bu sonsuzluğuna karşılık da onun yanında koşan, onun karşısında asılı duran ve ona bağlı olan bir tabiat koymak gerekir. Bu tabiat, duran güce doğru bir bakıma zamanla denk koşar; o güç ise bu tabiatı ne kadar uzandıysa o kadar kıldığı için ondan büyüktür.

Peki bu tabiata katılabildiği ölçüde katılan şey nedir? O tabiat her yerde bütünüyle hazırdır, ama alttaki şeyin güçsüzlüğü yüzünden her şeyde bütünüyle görünmez. Aynı şey her yerde hazırdır; ama maddedeki üçgen gibi değil —o, sayıca çok olup birçok şeyde aynıdır—, maddesiz üçgenin kendisi gibi; maddedeki üçgenler de ondan gelir. Peki maddesiz üçgen her yerdeyse, maddedeki üçgen neden her yerde değil? Çünkü maddenin hepsi ona katılmadı; maddenin her parçası başka bir şeye sahiptir, maddenin hepsi her şeye yönelmez. İlk madde bile bütünüyle her şeye değil, cinslerin ilklerine yönelir, sonra onların ardından başka şeylere. Yine de o, her şeyde hazırdı.

6.5.11

ἀλλὰ πῶς τὸ ἀδιάστατον παρήκει παρὰ πᾶν σῶμα μέγεθος τοσοῦτον ἔχον; καὶ πῶς οὐ διασπᾶται ἓν ὂν καὶ ταὐτόν; ὃ πολλάκις ἠπόρηται παύειν τοῦ λόγου τὸ ἄπορον τῆς διανοίας περὶ [ταῦτα] τῇ προθυμίᾳ βουλομένου. ἀποδέδεικται μὲν οὖν ἤδη πολλαχῇ, ὅτι οὕτως: δεῖ δέ τινων καὶ παραμυθιῶν, καίτοι οὐκ ἐλάχιστον, ἀλλὰ μέγιστον εἰς πειθὼ ἦν ἐκείνη ἡ φύσις οἵα ἐστὶ διδαχθεῖσα, ὅτι οὐκ ἔστιν οἵα λίθος, οἷον κύβος τις μέγας κείμενος οὗ κεῖται τοσοῦτον ἐπέχων, ὅσος ἐστίν, ἐκβαίνειν οὐκ ἔχων τοὺς αὑτοῦ ὅρους μετρηθεὶς ἐπὶ τοσοῦτον καὶ τῷ ὄγκῳ καὶ τῇ συμπεριγραφείσῃ ἐν αὐτῷ τοῦ λίθου δυνάμει: ἀλλὰ οὖσα πρώτη φύσις καὶ οὐ μετρηθεῖσα οὐδὲ ὁρισθεῖσα ὁπόσον δεῖ εἶναι: ταύτῃ γὰρ αὖ ἑτέρα μετρηθήσεται: πᾶσά ἐστι δύναμις οὐδαμοῦ τοσήδε. διὸ οὐδ’ ἐν χρόνῳ, ἀλλὰ παντὸς χρόνου ἔξω, τοῦ μὲν χρόνου σκιδναμένου ἀεὶ πρὸς διάστασιν, τοῦ δ’ αἰῶνος ἐν τῷ αὐτῷ μένοντος καὶ κρατοῦντος καὶ πλείονος ὄντος δυνάμει ἀιδίῳ τοῦ ἐπὶ πολλὰ δοκοῦντος ἰέναι χρόνου, οἱονεὶ γραμμῆς εἰς ἄπειρον ἰέναι δοκούσης εἰς σημεῖον ἀνηρτημένης καὶ περὶ αὐτὸ θεούσης πανταχῇ οὗ ἂν δράμῃ τοῦ σημείου αὐτῇ ἐμφανταζομένου αὐτοῦ οὐ θέοντος, ἀλλὰ περὶ αὐτὸ ἐκείνης κυκλουμένης. εἰ τοίνυν χρόνος πρὸς τὸ ἐν τῷ αὐτῷ μένον ἐν οὐσίᾳ ἔχει τὴν ἀναλογίαν, ἔστι δὲ ἐκείνη ἡ φύσις οὐ μόνον τῷ ἀεὶ ἄπειρος, ἀλλὰ καὶ τῇ δυνάμει, χρὴ καὶ πρὸς ταύτην τὴν ἀπειρίαν τῆς δυνάμεως ἀντιπαραθέουσαν ἀποδοῦναι φύσιν ἀνταιωρουμένην καὶ ἐξηρτημένην ἐκείνης: ταύτης τὰ ἴσα πως τῷ χρόνῳ θεούσης πρὸς μένουσαν δύναμιν πλείω οὖσαν τῷ ποιεῖν ἐκείνη ἐστὶν ὅσον παρετάθη. τίς οὖν αὕτη ἐστὶν ἡ μεταλαμβάνουσα ταύτης τῆς φύσεως καθ̓ ὅσον οἷόν τε αὐτῇ μεταλαβεῖν, πάσης μὲν παρούσης, οὐ παντὶ δὲ πάσης ἐνορωμένης ἀδυναμίᾳ τοῦ ὑποκειμένου; πάρεστι δὲ ταὐτὸν πάντη οὐχ ὡς τὸ ἔνυλον τρίγωνον ἐν πολλοῖς πλείω ὂν ἀριθμῷ ταὐτόν, ἀλλ’ ὡς τὸ ἄυλον αὐτό, ἀφ̓ οὗ καὶ τὰ ἐν ὕλῃ. διὰ τί οὖν οὐ πανταχοῦ τρίγωνον ἔνυλον, εἴπερ πανταχοῦ τὸ ἄυλον; ὅτι οὐ πᾶσα μετέσχεν ὕλη, ἀλλὰ [ἄλλη] ἄλλο τι ἔχει, καὶ οὐ πᾶσα πρὸς πᾶν: ἐπεὶ οὐδὲ ἡ πρώτη πᾶσα πρὸς πᾶν, ἀλλὰ πρὸς τὰ πρῶτα τῶν γενῶν, εἶτ̓ ἐπὶ τούτοις ἄλλα: παρῆν μέντοι παντί.

6.5.12Peki nasıl hazırdır? Tek bir hayat gibi. Bir canlıda hayat bir yere kadar uzanıp sonra bütününe ulaşamayan bir şey değildir; her yerdedir. Biri yine "nasıl" diye sorarsa, gücü hatırlasın: güç bir nicelik değildir; düşüncede onu sonsuza dek bölsen de elinde hep aynı güç, derinliğine kadar sonsuz bir güç kalır. Çünkü içinde madde yoktur ki hacmin büyüklüğüyle birlikte küçülüp tükensin. Onda hiç kurumayan bir sonsuzluk kavrarsan, yorulmak, aşınmak bilmeyen, hiçbir yerde eksilmeyen, kendi içinde adeta hayatla kaynayıp taşan bir tabiat kavrarsan, bir yere yönelip ya da bir şeye gözünü dikip onun orada sona erdiğini bulamazsın; olan tam tersidir. Ne onu geçip aşarsın, ne de o artık veremez olmuş gibi küçük bir noktada durursun, çünkü azar azar tükenmez. Ya onunla birlikte koşabilirsin, daha doğrusu bütünün içine girersin ve artık hiçbir şey aramazsın; ya da vazgeçip başka bir şeye saparsın ve başka bir şeye baktığın için yanı başında duranı görmeden düşersin.

Ama artık hiçbir şey aramayacaksan, bunu nasıl yaşayacaksın? Bütüne yaklaştığın, onun bir parçasında kalmadığın, "ben şu kadarım" demediğin için. "Şu kadar"ı bırakınca bütün olmuşsundur. Gerçi daha önce de bütündün; ama bütüne bir de başka bir şey eklendiği için bu eklemeyle küçülüyordun. Çünkü ekleme var olandan gelmiyordu —ona hiçbir şey ekleyemezsin—, var olmayandan geliyordu. Var olmayandan da bir şey katılmış olan bütün değildir; var olmayanı bıraktığında bütün olur. Öyleyse öbür şeyleri bırakarak kendini büyütürsün; bıraktığında bütün sana hazır olur, başka şeylerle birlikteyken ise görünmez. Hazır olmak için gelmiş değildir; o hazır değilken ayrılan sendin. Ayrıldıysan da ondan ayrılmadın —çünkü o hazırdır—, bir yere de gitmedin; hazır olduğun hâlde yüzünü zıt yöne çevirdin.

Öbür tanrılar da böyledir: çok kişinin yanında olsalar da çoğu zaman yalnız birine görünürler, çünkü yalnız o bir kişi görebilir. Ama bu tanrılar "her kılığa girip şehirleri dolaşırlar"; ona ise şehirler döner, bütün yeryüzü ve bütün gök döner. Her şey her yerde ona dayanır ve onun içinde kalır, varlığını ondan alır; gerçekten var olanlar, psykhē'ye ve hayata varıncaya kadar, ona bağlıdır ve onun büyüklüksüz sonsuzluğunda bire varır.

6.5.12

πάρεστιν οὖν πῶς; ὡς ζωὴ μία: οὐ γὰρ μέχρι τινὸς ἐν ζῴῳ ἡ ζωή, εἶτ̓ οὐ δύναται εἰς ἅπαν φθάσαι, ἀλλὰ πανταχοῦ. εἰ δέ τις ζητεῖ πάλιν πῶς, ἀναμνησθήτω τῆς δυνάμεως. ὅτι μὴ ποσή, ἀλλ’ εἰς ἄπειρον διαιρῶν τῇ διανοίᾳ ἀεὶ ἔχει δύναμιν τὴν αὐτὴν βυσσόθεν ἄπειρον: οὐ γὰρ ἐν ἑαυτῇ ἔχει ὕλην, ἵνα τῷ μεγέθει τοῦ ὄγκου συνεπιλείπῃ εἰς μικρὸν ἐλθοῦσα. ἐὰν οὖν λάβῃς ἀέναον ἐν αὐτῇ ἀπειρίαν, φύσιν ἀκάματον καὶ ἄτρυτον καὶ οὐδαμῇ ἐλλείπουσαν, ἐν αὑτῇ οἷον ὑπερζέουσαν ζωῇ, ἤ που ἐπιβαλὼν ἢ πρός τι ἀτενίσας οὐχ εὑρήσεις ἐκεῖ, τοὐναντίον δ’ ἄν σοι γένοιτο: οὐ γὰρ σύ γε ὑπερβήσῃ παρελθὼν οὐδὲ αὖ στήσῃ εἰς μικρὸν ὡς οὐκέτι ἐχούσης διδόναι τῷ κατὰ μικρὸν ἐπιλιπεῖν, ἀλλ’ ἢ συνθεῖν δυνηθείς, μᾶλλον δὲ ἐν τῷ παντὶ γενόμενος, οὐδὲν ἔτι ζητήσεις, ἢ ἀπειπὼν παρεκβήσῃ εἰς ἄλλο καὶ πεσῇ παρὸν οὐκ ἰδὼν τῷ εἰς ἄλλο βλέπειν. ἀλλ’ εἰ οὐδὲν ἔτι ζητήσεις, πῶς ποτε τοῦτο πείσῃ; ἢ ὅτι παντὶ προσῆλθες καὶ οὐκ ἔμεινας ἐν μέρει αὐτοῦ οὐδ’ εἶπας οὐδὲ σύ ʽτοσοῦτός εἰμἰ, ἀφεὶς δὲ [τὸ] τοσοῦτον γέγονας πᾶς, καίτοι καὶ πρότερον ἦσθα πᾶς: ἀλλ’ ὅτι καὶ ἄλλο τι προσῆν σοι μετὰ τὸ πᾶν, ἐλάττων ἐγίνου τῇ προσθήκῃ: οὐ γὰρ ἐκ τοῦ ὄντος ἦν ἡ προσθήκη — οὐδὲν γὰρ ἐκείνῳ προσθήσεις — ἀλλὰ τοῦ μὴ ὄντος. γενόμενος δέ τις καὶ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἐστὶν οὐ πᾶς, ἀλλ’ ὅταν τὸ μὴ ὂν ἀφῇ. αὔξεις τοίνυν σεαυτὸν ἀφεὶς τὰ ἄλλα καὶ πάρεστί σοι τὸ πᾶν ἀφέντι, μετὰ δὲ ἄλλων ὄντι οὐ φαίνεται, οὐδ’ ἦλθεν, ἵνα παρῇ, ἀλλὰ σὺ ἀπῆλθες ʽὅτε οὐ πάρεστιν̓. εἰ δ’ ἀπῆλθες, οὐκ ἀπ’ αὐτοῦ — αὐτὸ γὰρ πάρεστιν — οὐδέ ποι ἀπῆλθες, ἀλλὰ παρὼν ἐπὶ τὰ ἐναντία ἐστράφης. οὕτω γὰρ καὶ οἱ ἄλλοι θεοὶ πολλῶν παρόντων ἑνὶ φαίνονται πολλάκις, ὅτι ὁ εἷς ἐκεῖνος μόνος δύναται βλέπειν. ἀλλ’ οὗτοι μὲν οἱ θεοί, ὅτι παντοῖοι τελέθοντες ἐπιστρωφῶσι πόληας, εἰς ἐκεῖνον δὲ αἱ πόλεις ἐπιστρέφονται καὶ πᾶσα γῆ καὶ πᾶς οὐρανός, πανταχοῦ ἐπ’ αὐτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ μένοντα καὶ ἔχοντα ἐξ αὐτοῦ τὸ ὂν καὶ τὰ ἀληθῶς ὄντα μέχρι ψυχῆς καὶ ζωῆς ἀνηρτημένα καὶ εἰς ἓν ἰόντα ἀμεγέθει τῷ ἀπείρῳ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…