İçeriğe geç
Kutsal Kanunların Alegorik Yorumu

Philon · Kutsal Kanunların Alegorik Yorumu

II. Kitap

1.108_2Kutsal Kanunların Alegorik Yorumu: Altı Günden Sonrasına Dair İkinci Kitap

1.108_2

ΝΟΜΩΝ ΙΕΡΩΝ ΑΛΛΗΓΟΡΙΑΣ ΤΩΝ META THN ΕΞΑΗΜΕΡΟΝ TO ΔΕΥΤΕΡΟΝ

2.1"Rab Tanrı dedi ki: İnsanın yalnız olması iyi değildir; ona kendine uygun bir yardımcı yapalım" (Tekvin 2:18). Ey peygamber, insanın yalnız olması neden iyi değildir? Çünkü, der, yalnız olanın yalnız olması iyidir; yalnız olan ve kendi başına tek olan ise Tanrı'dır, Tanrı'ya benzer hiçbir şey yoktur. Öyleyse Var Olan'ın yalnız olması iyi olduğuna göre (çünkü iyi yalnız onun çevresindedir), insanın yalnız olması iyi olamaz.

2.1

„Καὶ εἶπε κύριος ὁ θεός Οὐ καλὸν εἶναι τὸν ἄνθρωπον μόνον, ποιήσωμεν αὐτῷ βοηθὸν κατ’ αὐτόν“ (Gen. 2, 18). διὰ τί τὸν ἄνθρωπον, ὦ προφῆτα, οὐκ ἔστι καλὸν εἶναι μόνον; ὅτι, φησί, καλόν ἐστι τὸν μόνον εἶναι μόνον· μόνος δὲ καὶ καθ’ αὑτὸν εἷς ὢν ὁ θεός, οὐδὲν δὲ ὅμοιον θεῷ· ὥστ’ ἐπεὶ τὸ μόνον εἶναι τὸν ὄντα καλόν ἐστι — καὶ γὰρ περὶ μόνον αὐτὸν τὸ καλόν —, οὐκ ἂν εἴη καλὸν τὸ εἶναι τὸν ἄνθρωπον μόνον.

2.2Tanrı'nın yalnız olması şöyle de anlaşılabilir: ne oluştan önce Tanrı'yla birlikte bir şey vardı, ne de kozmos oluştuktan sonra onunla aynı sıraya konan bir şey vardır; çünkü hiçbir şeye hiçbir surette muhtaç değildir. Ama şu yorum daha iyidir: Tanrı yalnızdır ve birdir; bileşik değildir, yalın bir tabiattır. Bizim her birimiz ve oluşmuş öbür her şey ise çoktur. Sözgelimi ben çoğum: psykhē ve beden; psykhēde akılsız kısım ve akıllı kısım; bedende de sıcak, soğuk, ağır, hafif, kuru, yaş. Tanrı ise bileşik değildir, çok şeyden oluşmamıştır, başka hiçbir şeyle karışmamıştır.

2.2

τὸ δὲ μόνον εἶναι τὸν θεὸν ἔστι μὲν ἐκδέξασθαι καὶ οὕτως, ὅτι οὔτε πρὸ γενέσεως ἦν τι σὺν τῷ θεῷ οὔτε κόσμου γενομένου συντάττεταί τι αὐτῷ· χρῄζει γὰρ οὐδενὸς τὸ παράπαν. ἀμείνων δὲ ἥδε ἡ ἐκδοχή· ὁ θεὸς μόνος ἐστὶ καὶ ἕν, οὐ σύγκριμα, φύσις ἁπλῆ, ἡμῶν δ’ ἕκαστος καὶ τῶν ἄλλων ὅσα γέγονε πολλά· οἷον ἐγὼ πολλά εἰμι, ψυχὴ σῶμα, καὶ ψυχῆς ἄλογον λογικόν, πάλιν σώματος θερμὸν ψυχρὸν βαρὺ κοῦφον ξηρὸν ὑγρόν· ὁ δὲ θεὸς οὐ σύγκριμα οὐδὲ ἐκ πολλῶν συνεστώς, ἀλλ’ ἀμιγὴς ἄλλῳ· ὃ γὰρ ἂν προσκριθῇ

2.3Çünkü Tanrı'ya eklenecek şey ya ondan üstün, ya ondan aşağı ya da ona eşit olurdu. Oysa Tanrı'ya eşit ya da ondan üstün hiçbir şey yoktur; ona daha aşağı bir şey de eklenmez, eklenseydi kendisi de azalırdı; azalsaydı çürüyüp yok olabilirdi de; bunu düşünmek bile caiz değildir. Öyleyse Tanrı birin ve birliğin sırasında yer alır; daha doğrusu birlik, bir olan Tanrı'nın sırasında yer alır; çünkü her sayı, zaman gibi, kozmostan sonra gelir; Tanrı ise kozmostan öncedir ve onun yapıcısıdır. Hiçbir insanın ise yalnız olması iyi değildir. Çünkü iki insan cinsi vardır: suret üzere olmuş olan ve topraktan biçimlendirilmiş olan. Suret üzere olan insanın yalnız olması iyi değildir; çünkü kendisinin örneği olan surete özlem duyar: Tanrı'nın sureti başka şeylerin ilk örneğidir, her taklit de neyin taklidiyse onu özler ve onunla birlikte yer alır. Biçimlendirilmiş insanın yalnız olması ise çok daha az iyidir, hatta imkânsızdır; çünkü hisler, duygular, kötülükler ve daha sayısız şey bu nousa koşulmuş ve onunla kaynaşmıştır.

2.3

θεῷ, ἢ κρεῖσσόν ἐστιν αὐτοῦ ἢ ἔλασσον ἢ ἴσον αὐτῷ· οὔτε δὲ ἴσον οὔτε κρεῖσσόν ἐστι θεοῦ, ἔλασσόν γε μὴν οὐδὲν αὐτῷ προσκρίνεται· εἰ δὲ μή, καὶ αὐτὸς ἐλαττωθήσεται· εἰ δὲ τοῦτο, καὶ φθαρτὸς ἔσται, ὅπερ οὐδὲ θέμις νοῆσαι. τέτακται οὖν ὁ θεὸς κατὰ τὸ ἓν καὶ τὴν μονάδα, μᾶλλον δὲ ἡ μονὰς κατὰ τὸν ἕνα θεόν· πᾶς γὰρ ἀριθμὸς νεώτερος κόσμου, ὡς καὶ

2.4

χρόνος, ὁ δὲ θεὸς πρεσβύτερος κόσμου καὶ δημιουργός. οὐδένα δὲ ἄνθρωπον καλόν ἐστιν εἶναι μόνον. δύο γὰρ ἀνθρώπων γένη, τό τε κατὰ τὴν εἰκόνα γεγονὸς καὶ τὸ πεπλασμένον ἐκ γῆς· οὔτε δὲ τῷ κατ’ εἰκόνα ἀνθρώπῳ καλόν ἐστιν εἶναι μόνῳ — ἐφίεται γὰρ τῆς εἰκόνος· ἡ γὰρ εἰκὼν τοῦ θεοῦ ἀρχέτυπος ἄλλων ἐστί· πᾶν δὲ μίμημα ποθεῖ τοῦτο, οὗπέρ ἐστι μίμημα, καὶ μετ’ ἐκείνου τάττεται — οὔτε τῷ πλαστῷ πολὺ μᾶλλον καλόν ἐστιν εἶναι μόνῳ, ἀλλὰ καὶ ἀδύνατον, καὶ γὰρ αἰσθήσεις καὶ πάθη καὶ κακίαι καὶ μυρία ἄλλα τούτῳ τῷ νῷ συνέζευκται καὶ συνήρμοσται.

2.5İkinci insana ise bir yardımcı oluşturulur. Bu yardımcı, birincisi, oluşa tabidir, çünkü "ona bir yardımcı yapalım" diyor; ikincisi, yardım ettiği kişiden sonra gelir, çünkü Tanrı nousu önce biçimlendirmişti, yardımcısını ise biçimlendirmek üzeredir. Ama bunlar da tabiata dair birer alegoridir: his ve duygular, psykhēden sonra gelen yardımcılarıdır. Nasıl yardım ettiklerini göreceğiz; şimdi sonra geldiklerini inceleyelim.

2.5

τῷ δὲ δευτέρῳ ἀνθρώπῳ βοηθὸς συνίσταται, πρῶτον μὲν γενητός, „ποιήσωμεν“ γάρ φησιν "αὐτῷ βοηθόν“, ἔπειτα δὲ νεώτερος τοῦ βοηθουμένου· πρότερον μὲν γὰρ ἔπλασε τὸν νοῦν, μέλλει δὲ πλάττειν τὸν βοηθὸν αὐτοῦ. ἀλλὰ καὶ ταῦτα φυσικῶς ἀλληγορεῖ· ἡ γὰρ αἴσθησις καὶ τὰ πάθη τῆς ψυχῆς εἰσι βοηθοὶ νεώτεροι τῆς ψυχῆς. πῶς μὲν οὖν βοηθοῦσιν, ὀψόμεθα· ὅτι δέ εἰσι νεώτεροι, θεασώμεθα.

2.6En iyi hekimlerin ve tabiat bilginlerinin kanaatine göre bütün bedenden önce kalp biçimlenir; bir temel gibi, ya da gemide omurga gibi, bedenin geri kalanı onun üzerine kurulur. Bu yüzden kalbin ölümden sonra bile bir süre attığını söylerler; çünkü ilk oluşan ve en son yok olan odur. Bunun gibi psykhēnin yönetici kısmı da bütün psykhēden önce gelir, akılsız kısmı ise sonra gelir. Musa bu kısmın oluşunu henüz göstermedi, ama anlatmak üzeredir. Akılsız kısım, his ve onun doğurduğu duygulardır, hele bunlar bizim yargılarımız değilse. Öyleyse bu yardımcının sonra gelmesi ve oluşa tabi olması yerindedir.

2.6

ὥσπερ κατὰ τοὺς ἀρίστους τῶν ἰατρῶν καὶ φυσικῶν δοκεῖ τοῦ ὅλου σώματος προπλάττεσθαι ἡ καρδία, θεμελίου τρόπον ἢ ὡς ἐν νηὶ τρόπις, ἐφ’ ᾗ οἰκοδομεῖται τὸ ἄλλο σῶμα — παρὸ καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν ἔτι ἐμπηδᾶν φασιν αὐτὴν ὡς καὶ πρώτην γινομένην καὶ ὑστέραν φθειρομένην —, οὕτως καὶ τὸ ἡγεμονικὸν τῆς ψυχῆς πρεσβύτερον τῆς ὅλης εἶναι, τὸ δ’ ἄλογον νεώτερον, οὗ τὴν γένεσιν οὔπω μὲν δεδήλωκε, μέλλει δὲ ὑπογράφειν. τὸ δὲ ἄλογον αἴσθησίς ἐστι καὶ τὰ ταύτης ἔκγονα πάθη, καὶ μάλιστα εἰ μὴ κρίσεις εἰσὶν ἡμέτεραι. καὶ νεώτερος οὖν οὗτος ὁ βοηθὸς [θεοῦ] καὶ γενητὸς εἰκότως.

2.7Ertelediğimiz soruya, yani nasıl yardım ettiğine bakalım. Nousumuz şu şeyin beyaz mı siyah mı olduğunu, görmeyi yardımcı edinmeden nasıl kavrar? Lir çalıp şarkı söyleyenin sesinin tatlı mı, yoksa tersine ahenksiz mi olduğunu, işitmeyi yardımcı edinmeden nasıl kavrar? Kokuların güzel mi kötü mü olduğunu, koklamayı müttefik edinmeden nasıl anlar? Tatları, tatma yardımına başvurmadan nasıl sınar? Yumuşakla pürüzlüyü de dokunma olmadan nasıl ayırt eder?

2.7

τὸ δ’ ὑπερτεθὲν ἴδωμεν, πῶς βοηθεῖ. πῶς ἡμῶν ὁ νοῦς καταλαμβάνει, ὅτι τουτὶ λευκὸν ἢ μέλαν ἐστίν, εἰ μὴ βοηθῷ χρησάμενος ὁράσει; πῶς δὲ ὅτι ἡδεῖα ἡ τοῦ κιθαρῳδοῦ φωνὴ ἢ τοὐναντίον ἐκμελής, εἰ μὴ βοηθῷ χρησάμενος ἀκοῇ; πῶς δὲ ὅτι εὐώδεις ἢ δυσώδεις οἱ ἀτμοί, εἰ μὴ συμμάχῳ χρησάμενος ὀσφρήσει; πῶς δὲ δοκιμάζει τοὺς χυλούς, εἰ μὴ διὰ βοηθοῦ τῆς γεύσεως; πῶς δὲ αὖ τὰ μαλακὰ καὶ τραχέα, εἰ μὴ δι’ ἁφῆς;

2.8Söylediğim gibi, yardımcıların bir başka türü de duygulardır. Haz ve arzu cinsimizin sürmesine yardım eder; acı ve korku da psykhēyi ısırarak onu hiçbir şeyi hafife almamaya yöneltir; öfke de bir savunma silahı olarak birçok kişiye büyük faydalar sağlamıştır; öbürleri de böyledir. Bu yüzden yardımcının "kendine uygun" olacağını söylerken tam isabet etmiştir; çünkü bu yardımcı gerçekten de nousa yakındır, bir kardeş, bir kan akrabası gibidir. Zira his de duygular da tek bir psykhēnin parçaları ve ürünleridir.

2.8

ἔστι τοίνυν ἕτερον εἶδος βοηθῶν, ὡς ἔφην, τὰ πάθη· καὶ γὰρ ἡδονὴ βοηθεῖ πρὸς διαμονὴν τοῦ γένους ἡμῶν καὶ ἐπιθυμία, καὶ λύπη μέντοι καὶ φόβος δάκνοντα τὴν ψυχὴν ἐπέστρεψεν αὐτὴν μηδενὸς ὀλιγωρεῖν, ὀργή τε ἀμυντήριον ὅπλον [ἣ] μεγάλα πολλοὺς ὠφέλησε, καὶ τἆλλα ταύτῃ. διὸ καὶ εὐθυβόλως εἶπε "κατ’ αὐτὸν εἶναι τὸν βοηθόν·“ τῷ γὰρ ὄντι οἰκεῖος οὗτος ὁ βοηθός ἐστι τῷ νῷ ὡς ἂν ἀδελφὸς καὶ ὅμαιμος· μιᾶς γάρ ἐστι ψυχῆς μέρη καὶ γεννήματα ἥ τε αἴσθησις καὶ τὰ πάθη.

2.9Yardımcı iki türlüdür: biri duygularda, öbürü histedir. Musa şimdilik yalnızca birinci türü doğuruyor; çünkü şöyle diyor: "Tanrı ayrıca topraktan kırın bütün yabani hayvanlarını ve göğün bütün kuşlarını biçimlendirdi ve onlara ne ad vereceğini görmek için onları Âdem'e getirdi; Âdem canlı psykhēlerin her birine ne ad verdiyse onun adı o oldu" (Tekvin 2:19). Görüyorsun, yardımcılarımız kimlermiş: yabani hayvanlar, yani psykhēnin duyguları. Çünkü "ona kendine uygun bir yardımcı yapalım" dedikten sonra "yabani hayvanları biçimlendirdi" diye ekliyor; sanki yabani hayvanlar bize yardımcıymış gibi.

2.9

Τοῦ δὲ βοηθοῦ ἐστι διττὸν τὸ εἶδος, τὸ μὲν ἐν πάθεσι, τὸ δ’ ἐν αἰσθήσει. τό γε νῦν μόνον τὸ πρότερον εἶδος γεννήσει, λέγει γάρ· "καὶ ἔπλασεν ὁ θεὸς ἔτι ἐκ τῆς γῆς πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ καὶ πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἤγαγεν αὐτὰ πρὸς τὸν Ἀδάμ, ἰδεῖν τί καλέσει αὐτά· καὶ πᾶν ὃ ἂν ἐκάλεσεν αὐτὸ Ἀδὰμ ψυχὴν ζῶσαν, τοῦτο ὄνομα αὐτοῦ“ (Gen. 2, 19). ὁρᾷς, τίνες εἰσὶν ἡμῶν οἱ βοηθοί, τὰ θηρία, τῆς ψυχῆς τὰ πάθη· εἰπὼν γὰρ "ποιήσωμεν βοηθὸν κατ’ αὐτόν“ ἐπιφέρει τὸ "ἔπλασε τὰ θηρία“, ὡς τῶν θηρίων ὄντων βοηθῶν ἡμῖν.

2.10Ama bunlara asıl anlamıyla değil, ancak mecazen yardımcı denir; çünkü gerçekte düşman da çıkarlar: tıpkı şehirlerin müttefiklerinin kimi zaman hain ve kaçak çıkması, dostluklarda da dalkavukların arkadaş değil düşman olması gibi. Musa alegoriyle nousa hem "gök" hem "kır" diyor; çünkü nousta bir kırda olduğu gibi sayısız filiz ve sürgün, bir gökte olduğu gibi de parlak, ilahi ve mesut tabiatlar vardır.

2.10

οὐ κυρίως δὲ οὗτοι βοηθοὶ ἀλλὰ καταχρηστικῶς λέγονται, εὑρίσκονταί γέ τοι πρὸς ἀλήθειαν ⟨καὶ⟩ πολέμιοι, ὥσπερ καὶ τῶν πόλεων ἔστιν ὅτε οἱ σύμμαχοι προδόται καὶ αὐτόμολοι καὶ ἐν ταῖς φιλίαις οἱ κόλακες ἀντὶ ἑταίρων ἐχθροί. οὐρανὸν δὲ καὶ ἀγρὸν συνωνύμως κέκληκεν ἀλληγορῶν τὸν νοῦν· οὗτος γὰρ καὶ ὡς ἀγρὸς ἀνατολὰς καὶ βλάστας ἔχει μυρίας ὅσας καὶ ὡς οὐρανὸς πάλιν λαμπρὰς καὶ θείας καὶ εὐδαίμονας φύσεις.

2.11Duyguları yabani hayvanlara ve kuşlara benzetiyor; çünkü evcilleşmemiş ve yabani oldukları için nousa zarar verirler, kuşlar gibi de düşüncenin üstüne üşüşürler; hücumları keskindir ve durdurulamaz. "Biçimlendirdi" sözüne "ayrıca" kelimesinin eklenmesi de boşuna değildir. Neden? Çünkü yabani hayvanların daha önce, insanın oluşundan önce biçimlendirildiğini söylemişti; bunu altıncı günde şu sözlerle bildirir: "Ve dedi ki: Yer, cinsine göre canlı psykhē çıkarsın: dört ayaklıları, sürüngenleri ve yabani hayvanları" (Tekvin 1:24).

2.11

θηρίοις δὲ καὶ πτηνοῖς ἀπεικάζει τὰ πάθη, ὅτι σίνεται τὸν νοῦν ἀτίθασα καὶ ἀνήμερα ὄντα καὶ ὅτι πτηνῶν τρόπον ἐπιποτᾶται τῇ διανοίᾳ· ὀξεῖα γὰρ ἡ τούτων καὶ ἀνεπίσχετος ὁρμή. οὐ παρέργως δὲ πρόσκειται τῷ „ἔπλασε“ τὸ "ἔτι". διὰ τί; ὅτι καὶ ἐπάνω πεπλάσθαι τὰ θηρία φησὶ πρὸ τῆς ἀνθρώπου γενέσεως, ⟨ὡς⟩ καὶ δηλοῖ διὰ τούτων ἐν ἕκτῃ ἡμέρᾳ· „καὶ εἶπεν Ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζῶσαν κατὰ γένος, τετράποδα καὶ ἑρπετὰ καὶ θηρία“ (Gen. 1,24).

2.12Öyleyse neden öncekilerle yetinmeyip şimdi başka yabani hayvanlar biçimlendiriyor? Ahlak bakımından şöyle söylemeli: Oluşa tabi olanda kötülük cinsi o kadar boldur ki onda en kötü şeyler durmadan doğar. Tabiat bakımından ise şöyle: Tanrı altı günde duyguların cinslerini ve ideaları yapmıştı, şimdi ise bunlara türleri (eidos) ekleyerek biçimlendiriyor.

2.12

τί παθὼν οὖν ἄλλα πλάττει θηρία νῦν οὐκ ἀρκεσθεὶς τοῖς προτέροις; λεκτέον οὖν ἠθικῶς μὲν τοῦτο· πλούσιόν ἐστι τὸ κακίας γένος ἐν τῷ γενητῷ, ὥστε ἀεὶ γεννᾶσθαι τὰ φαυλότατα ἐν τούτῳ· φυσικῶς δὲ ἐκεῖνο· πρότερον μὲν ἐν τῇ ἑξαημέρῳ τὰ γένη τῶν παθῶν καὶ τὰς ἰδέας εἰργάζετο, νυνὶ δὲ τὰ εἴδη προσπλάττει·

2.13Bunun için "ayrıca biçimlendirdi" diyor. Daha önce hazırlananların cinsler olduğu, "yer canlı psykhē çıkarsın" derken "türüne göre" değil, "cinsine göre" demesinden açıktır. Musa her yerde böyle yapar: türlerden önce cinsleri tamamlar. İnsanda da öyle yapmıştır: önce, içinde erkek ve dişi cinsinin bulunduğunu söylediği cins insanın örneğini çizer, sonra türü, yani Âdem'i yapar.

2.13

διό φησιν „ἔπλασεν ἔτι“. ὅτι δὲ τὰ πάλαι κατασκευασθέντα γένη ἦν, φανερὸν ἐξ ὧν φησιν „ἐξαγαγέτω ἡ γῆ ψυχὴν ζῶσαν“ οὐ κατ’ εἶδος, ἀλλὰ „κατὰ γένος.“ καὶ τοιοῦτος ἐν ἅπασιν εὑρίσκεται· πρὸ γὰρ τῶν εἰδῶν ἀποτελεῖ τὰ γένη, ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου· προτυπώσας γὰρ τὸν γενικὸν ἄνθρωπον, ἐν ᾧ τὸ ἄρρεν καὶ τὸ θῆλυ γένος φησὶν εἶναι, ὕστερον τὸ εἶδος ἀπεργάζεται τὸν Ἀδάμ.

2.14Yardımcıların bu türünü anlattı; öbür türünü, yani hisse ait olanı ise kadını biçimlendirmeye girişinceye kadar erteliyor. Onu erteledikten sonra adların konuluşunu inceden inceye ele alıyor. Burada hem mecazî hem lafzî açıklama hayranlığa değer. Lafzî açıklama şu bakımdan değerlidir: Kanun koyucu adların konuluşunu ilk oluşan insana bağlamıştır.

2.14

τοῦτο μὲν οὖν τὸ εἶδος τῶν βοηθῶν εἴρηκε, τὸ δ’ ἕτερον ὑπερτίθεται τὸ τῆς αἰσθήσεως, ἔστ’ ἂν ἐπιχειρῇ πλάττειν τὴν γυναῖκα· ἐκεῖνο δ’ ὑπερθέμενος περὶ τῆς τῶν ὀνομάτων θέσεως τεχνολογεῖ. ἔστι δὲ καὶ ἡ τροπικὴ καὶ ἡ ῥητὴ ἀπόδοσις ἀξία τοῦ θαυμάζεσθαι· ἡ μὲν ῥητή, παρόσον τὴν θέσιν τῶν ὀνομάτων προσῆψε τῷ πρώτῳ γενομένῳ ὁ νομοθέτης.

2.15Yunanlar arasında felsefe yapanlar da şeylere ilk ad koyanların bilge kişiler olduğunu söylemiştir. Ama Musa daha iyisini yapmıştır. Birincisi, adların konuluşunu daha önce yaşamış birtakım kişilere değil, ilk oluşan insana bağlamıştır: o, öbür insanların oluşunun başlangıcı olarak biçimlendirildiği gibi, konuşmanın da başlangıcı sayılsın diye; çünkü adlar olmasaydı dil de olmazdı. İkincisi, adları birçok kişi koysaydı, her biri başka türlü koyacağı için adlar birbirini tutmaz, birbiriyle uyuşmazdı; oysa adı tek bir kişi koyarsa ad şeye uyar ve hem nesnenin hem anlamın herkes için aynı simgesi olur. Ahlak bakımından açıklama ise şöyledir: Çoğu zaman "ne"yi "niye" yerine kullanırız; sözgelimi "ne yıkanıyorsun", "ne dolaşıyorsun", "ne konuşuyorsun" deriz; bunların hepsinde "ne", "niye" yerinedir. Öyleyse "ne ad vereceğini görmek için" deyince bunu "niye ad vereceğini" diye anla: nous bunların her birini niye çağıracak, niye yanına çağırıp bağrına basacak? Yalnızca zorunlu olduğu için mi, çünkü ölümlü olan zorunlu olarak duygulara ve kötülüklere koşulmuştur; yoksa ölçüsüzlük ve aşırılık yüzünden mi? Topraktan doğanın ihtiyaçları için mi, yoksa onları en iyi ve en hayranlık verici şeyler saydığı için mi?

2.15

καὶ γὰρ οἱ παρ’ Ἕλλησι φιλοσοφοῦντες εἶπον εἶναι σοφοὺς τοὺς πρώτους τοῖς πράγμασι τὰ ὀνόματα θέντας· Μωυσῆς δὲ ἄμεινον, ὅτι πρῶτον μὲν οὔ τισι τῶν πρότερον, ἀλλὰ τῷ πρώτῳ γενομένῳ, ἵνα ὥσπερ αὐτὸς ἀρχὴ τοῖς ἄλλοις γενέσεως ἐπλάσθη, οὕτως καὶ αὐτὸς ἀρχὴ τοῦ διαλέγεσθαι νομισθῇ — μὴ γὰρ ὄντων ὀνομάτων, οὐδ’ ἂν διάλεκτος ἦν —, ἔπειτα ὅτι πολλῶν μὲν τιθέντων ὀνόματα διάφωνα καὶ ἄμικτα ἔμελλεν ἔσεσθαι, ἄλλων ἄλλως τιθέντων, ἑνὸς δὲ ὤφειλεν ἡ θέσις ἐφαρμόττειν τῷ πράγματι, καὶ τοῦτ’ εἶναι σύμβολον ἅπασι τὸ αὐτὸ τοῦ

2.16

τυγχάνοντος ἢ τοῦ σημαινομένου. ὁ δὲ ἠθικὸς λόγος τοιοῦτός ἐστιν· τὸ „τί“ πολλάκις τίθεμεν ἀντὶ τοῦ „διὰ τί“, οἷον τί λέλουσαι, τί περιπατεῖς, τί διαλέγῃ, πάντα γὰρ ταῦτα ἀντὶ τοῦ „διὰ τί“. ὅταν οὖν λέγῃ „ἰδεῖν τί καλέσει", ἄκουε ἴσον τῷ, διὰ τί καλέσει καὶ προσκαλέσεται καὶ ἀσπάσεται τούτων ἕκαστον ὁ νοῦς· πότερον ἕνεκα τοῦ ἀναγκαίου μόνον, ὅτι κατέζευκται τὸ θνητὸν ἐξ ἀνάγκης πάθεσι καὶ κακίαις, ἢ καὶ ἕνεκα τοῦ ἀμέτρου καὶ περιττοῦ; καὶ πότερον διὰ τὰς τοῦ γηγενοῦς χρείας ἢ διὰ τὸ κρίνειν αὐτὰ βέλτιστα καὶ θαυμασιώτατα;

2.17Sözgelimi oluşmuş olan hazzı kullanmak zorundadır; ama kötü insan onu yetkin bir iyi olarak kullanır, erdemli ise yalnızca zorunlu bir şey olarak; çünkü ölümlü cinste hiçbir şey hazsız olmaz. Yine, mal edinmeyi kötü insan en yetkin iyi sayar, erdemli ise yalnızca zorunlu ve faydalı bir şey sayar. Öyleyse Tanrı'nın, nousun bunların her birini nasıl yanına çağırıp kabul ettiğini görmek ve öğrenmek istemesi yerindedir: iyiler olarak mı, ne iyi ne kötü şeyler olarak mı, yoksa kötü ama başka bakımdan işe yarar şeyler olarak mı.

2.17

οἷον ἡδονῇ χρῆσθαι δεῖ τὸ γεγονός· ἀλλ’ ὁ μὲν φαῦλος ὡς ἀγαθῷ τελείῳ χρήσεται, ὁ δὲ σπουδαῖος ὡς μόνον ἀναγκαίῳ· χωρὶς γὰρ ἡδονῆς οὐδὲν γίνεται τῶν ἐν τῷ θνητῷ γένει. πάλιν τὴν τῶν χρημάτων κτῆσιν ὁ μὲν ⟨φαῦλος⟩ τελειότατον ἀγαθὸν κρίνει, ὁ δὲ σπουδαῖος ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον αὐτὸ μόνον. εἰκότως οὖν ὁ θεὸς ἰδεῖν καὶ καταμαθεῖν βούλεται, πῶς ἕκαστον τούτων προσκαλεῖται καὶ ἀποδέχεται ὁ νοῦς, εἴτε ὡς ἀγαθὰ εἴτε ὡς ἀδιάφορα ἢ ὡς κακὰ μέν, χρειώδη δὲ ἄλλως.

2.18Bu yüzden nous neyi yanına çağırıp bağrına bastıysa, neyi canlı bir psykhē olarak psykhēyle eş değerde saydıysa, o yalnızca çağrılanın değil, çağıranın da adı oluyordu. Sözgelimi hazzı kabul ettiyse hazperest, arzuyu kabul ettiyse arzulu, hovardalığı kabul ettiyse hovarda, korkaklığı kabul ettiyse korkak diye anılıyordu; öbürlerinde de böyledir. Nasıl ki aretēlere göre nitelenen kişi onlardan ötürü aklı başında, itidalli, adil ya da cesur diye anılırsa, kötülüklerin melekelerini yanına çağırıp bağrına bastığında da onlardan ötürü adaletsiz, akılsız ve yüreksiz diye anılır.

2.18

διὸ καὶ πᾶν ὃ ἂν προσεκαλέσατο καὶ ἠσπάσατο ὡς ψυχὴν ζῶσαν ἰσότιμον αὐτὸ ἡγησάμενος ψυχῇ, τοῦτο ὄνομα οὐ τοῦ κληθέντος ἐγίνετο μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ καλέσαντος· οἷον, εἰ ἀπεδέξατο ἡδονήν, ἐκαλεῖτο ἡδονικός, εἰ ἐπιθυμίαν, ἐπιθυμητικός, εἰ ἀκολασίαν, ἀκόλαστος, εἰ δειλίαν, δειλός, καὶ οὕτως ἐπὶ τῶν ἄλλων· ὥσπερ γὰρ ἀπὸ τῶν ἀρετῶν ὁ κατ’ αὐτὰς ποιὸς καλεῖται φρόνιμος ἢ σώφρων ἢ δίκαιος ἢ ἀνδρεῖος, οὕτως ἀπὸ τῶν κακιῶν ἄδικος καὶ ἄφρων καὶ ἄνανδρος, ἐπειδὰν τὰς ἕξεις προσκαλέσηται καὶ δεξιώσηται.

2.19"Tanrı Âdem'in üzerine bir kendinden geçme saldı, o da uyudu; Tanrı onun kaburgalarından birini aldı" ve devamı (Tekvin 2:21). Bunun lafzî anlamı masal gibidir. Kadının, ya da genel olarak bir insanın, bir erkeğin kaburgasından olduğunu kim kabul edebilir? Her şeyin Sebebi erkeği topraktan yaptığı gibi kadını da topraktan yapsa, buna ne engel vardı? Yapan aynıydı; her keyfiyetin kendisinden hazırlandığı madde de neredeyse sınırsızdı.

2.19

„Καὶ ἐπέβαλεν ὁ θεὸς ἔκστασιν ἐπὶ τὸν Ἀδάμ, καὶ ὕπνωσε· καὶ ἔλαβε μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ“ καὶ τὰ ἑξῆς (Gen. 2, 21). τὸ ῥητὸν ἐπὶ τούτου μυθῶδές ἐστι· πῶς γὰρ ἂν παραδέξαιτό τις, ὅτι γέγονεν ἐκ πλευρᾶς ἀνδρὸς γυνὴ ἢ συνόλως ἄνθρωπος; τί δὲ ἐκώλυεν, ὥσπερ ἐκ γῆς ἄνδρα ἐδημιούργει τὸ αἴτιον, οὕτως καὶ γυναῖκα δημιουργῆσαι; ὅ τε γὰρ ποιῶν ὁ αὐτὸς ἦν ἥ τε ὕλη σχεδὸν ἄπειρος, ἐξ ἧς πᾶσα ποιότης κατεσκευάζετο.

2.20Hem bu kadar çok parça varken kadını neden başka bir parçadan değil de kaburgadan biçimlendirdi? Hem hangi kaburgayı aldı? Yalnızca iki kaburgadan söz edildiğini varsayalım; çünkü aslında sayılarını bile belirtmemiştir. Solu mu aldı, sağı mı? Ayrıca birinin yerini etle doldurduysa, geride kalan etten değil miydi? Oysa kaburgalarımız birbirinin kardeşidir, bütün parçalarla akrabadır ve ettendir.

2.20

διὰ τί δὲ οὐκ ἐξ ἄλλου μέρους, τοσούτων ὑπαρχόντων, ἀλλ’ ἐκ πλευρᾶς ἐτύπου τὴν γυναῖκα; ποτέραν δὲ πλευρὰν ⟨ἔλαβεν⟩ — ἵνα καὶ δύο μόνας ἐμφαίνεσθαι φῶμεν, πρὸς γὰρ ἀλήθειαν οὐδὲ πλῆθος αὐτῶν ἐδήλωσεν — ; ἆρά γε τὴν εὐώνυμον ἢ τὴν δεξιάν; εἴ γε μὴν ἀνεπλήρου σαρκὶ τὴν ἑτέραν, ἡ ἀπολειπομένη οὐκ ἦν σαρκίνη δήπου; καὶ μὴν ἀδελφαί γ’ εἰσὶ καὶ συγγενεῖς πᾶσι τοῖς μέρεσιν αἱ ἡμῶν πλευραὶ καὶ σαρκὸς γεγόνασι.

2.21Buna ne demeli? Gündelik dil kaburgalara kuvvet der. Bir insan için "kaburgaları var" deriz, kuvvetli demek isteriz; bir atlete "kaburgası sağlam" deriz, güçlü demek yerine; lir çalıp şarkı söyleyen birine "kaburgaları var" deriz, şarkı söylemekte sağlam bir kuvveti var demek yerine.

2.21

τί οὖν λεκτέον; πλευρὰς ὁ βίος ὀνομάζει τὰς δυνάμεις· λέγομεν γὰρ πλευρὰς ἔχειν τὸν ἄνθρωπον ἴσον τῷ δυνάμεις, καὶ εὔπλευρον εἶναι τὸν ἀθλητὴν ἀντὶ τοῦ ἰσχυρόν, καὶ πλευρὰς ἔχειν τὸν κιθαρῳδὸν ἀντὶ τοῦ δύναμιν ἐρρωμένην ἐν τῷ ᾄδειν.

2.22Bunu önceden söyledikten sonra şunu da söylemeliyiz: Çıplak ve bedene bağlanmamış nousun (çünkü söz, henüz bağlanmamış olan nous hakkındadır) birçok kuvveti vardır: bir arada tutma, büyüme, canlılık, akıl ve düşünme kuvvetleri ile tür ve cins bakımından sayısız başka kuvvet. Bir arada tutan hâl (hexis) cansız taşlarda ve odunlarda da ortaktır; içimizde taşa benzeyen kemikler de ondan pay alır. Tabiat (physis) bitkilere kadar uzanır; içimizde de bitkilere benzeyen şeyler vardır: tırnaklar ve saçlar. Tabiat, hareket etmeye başlamış hexistir.

2.22

τούτου προειρημένου κἀκεῖνο λεκτέον, ὅτι ὁ γυμνὸς καὶ ἀνένδετος σώματι νοῦς — περὶ γὰρ τοῦ μήπω ἐνδεδεμένου ἐστὶν ὁ λόγος — πολλὰς ἔχει δυνάμεις, ἑκτικὴν φυτικὴν ψυχικὴν λογικὴν διανοητικήν, ἄλλας μυρίας κατά τε εἴδη καὶ γένη. ἡ μὲν ἕξις κοινὴ καὶ τῶν ἀψύχων ἐστὶ λίθων καὶ ξύλων, ἧς μετέχει καὶ τὰ ἐν ἡμῖν ἐοικότα λίθοις ὀστέα. ἡ δὲ φύσις διατείνει καὶ ἐπὶ τὰ φυτά· καὶ ἐν ἡμῖν δέ ἐστιν ἐοικότα φυτοῖς, ὄνυχές τε καὶ τρίχες· ἔστι δὲ ἡ φύσις ἕξις ἤδη κινουμένη.

2.23Psykhē ise tasavvur ve dürtü kazanmış tabiattır; bu, akılsız hayvanlarda da ortaktır; bizim nousumuzda da akılsız hayvanın psykhēsine karşılık gelen bir şey vardır. Düşünme kuvveti ise nousa özgüdür; akıl kuvveti belki daha ilahi tabiatlarda da ortaktır, ama ölümlüler arasında yalnız insana özgüdür. Bu kuvvet de iki türlüdür: biri nousa sahip olarak akıllı olmamızı, öbürü konuşmamızı sağlar.

2.23

ψυχὴ δέ ἐστι φύσις προσειληφυῖα φαντασίαν καὶ ὁρμήν· αὕτη κοινὴ καὶ τῶν ἀλόγων ἐστίν· ἔχει δὲ καὶ ὁ ἡμέτερος νοῦς ἀναλογοῦν τι ἀλόγου ψυχῇ. πάλιν ἡ διανοητικὴ δύναμις ἰδία τοῦ νοῦ ἐστι, καὶ ἡ λογικὴ κοινὴ μὲν τάχα καὶ τῶν θειοτέρων φύσεων, ἰδία δὲ ὡς ἐν θνητοῖς ἀνθρώπου· αὕτη δὲ διττή, ἡ μὲν καθ’ ἣν λογικοί ἐσμεν νοῦ μετέχοντες, ἡ δὲ καθ’ ἣν διαλεγόμεθα.

2.24Psykhēde bunların kardeşi olan bir kuvvet daha vardır: söz konusu ettiğimiz his kuvveti. Çünkü Musa burada fiil hâlindeki hissin oluşundan başka bir şey anlatmıyor. Bu da yerindedir; çünkü nousun hemen ardından ona yardımcı ve müttefik olarak hissin yaratılması gerekiyordu. Böylece Tanrı nousu tamamladıktan sonra, hem sıra hem kuvvet bakımından ikinci gelen eserini, fiil hâlindeki hissi biçimlendirir; hem psykhēnin bütünü tamamlansın hem de dış nesneler kavransın diye. Peki his nasıl doğar?

2.24

ἔστιν ⟨οὖν καὶ⟩ ἄλλη δύναμις ἐν ψυχῇ τούτων ἀδελφή, ἡ αἰσθητική, περὶ ἧς ἐστιν ὁ λόγος· οὐδὲν γὰρ ἄλλο νῦν ὑπογράφει ἢ γένεσιν τῆς κατ’ ἐνέργειαν αἰσθήσεως· καὶ κατὰ λόγον· μετὰ γὰρ νοῦν εὐθὺς ἔδει δημιουργηθῆναι αἴσθησιν βοηθὸν αὐτῷ καὶ σύμμαχον. τελεσιουργήσας οὖν ἐκεῖνον τὸ δεύτερον καὶ τῇ τάξει καὶ τῇ δυνάμει πλάττει δημιούργημα, τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν, πρὸς συμπλήρωσιν τῆς ὅλης ψυχῆς καὶ πρὸς τὴν τῶν ὑποκειμένων ἀντίληψιν. πῶς οὖν γεννᾶται;

2.25Musa'nın yine söylediği gibi, nous uyuduğunda. Gerçekten de nous uyuyunca his doğar; tersine, nous uyanıkken his söner. Kanıtı şudur: Bir şeyi dikkatle düşünmek istediğimizde ıssız bir yere kaçarız, gözlerimizi yumarız, kulaklarımızı tıkarız, hislerimize veda ederiz. İşte nous böyle kalkıp uyanık kaldığında his yok olur.

2.25

ὡς αὐτὸς πάλιν φησίν, ὅταν ὑπνώσῃ ὁ νοῦς· τῷ γὰρ ὄντι ὑπνώσαντος νοῦ γίνεται αἴσθησις, καὶ γὰρ ἔμπαλιν ἐγρηγορότος νοῦ σβέννυται· τεκμήριον δέ· ὅταν τι βουλώμεθα ἀκριβῶς νοῆσαι, εἰς ἐρημίαν ἀποδιδράσκομεν, καταμύομεν τὰς ὄψεις, τὰ ὦτα ἐπιφράττομεν, ἀποταττόμεθα ταῖς αἰσθήσεσιν. οὕτως μέν, ὅταν ἀναστῇ καὶ ἐγρηγόρσει χρῆται ὁ νοῦς, φθείρεται αἴσθησις.

2.26Öbür yanına da bakalım: nous nasıl uyur? His kalkıp canlandığında, sözgelimi göz ressamların ya da heykeltıraşların ustalıkla yapılmış eserlerini seyrederken nous işsiz kalmaz mı, düşünülür hiçbir şeyi düşünmez olmaz mı? Kulak bir sesin ahengine kulak verdiğinde nous kendi işlerinden birini düşünebilir mi? Asla. Hele tat alma kalkıp mide hazlarıyla oburca doyarken nous çok daha da işsiz kalır.

2.26

ἴδωμεν δὲ καὶ θάτερον, πῶς ὕπνῳ χρῆται ὁ νοῦς. περιαναστάσης καὶ ζωπυρηθείσης αἰσθήσεως, ὅταν ἡ ὄψις γραφέων ἢ πλαστῶν ἔργα εὖ δεδημιουργημένα καθορᾷ, οὐχ ὁ νοῦς ἄπρακτός ἐστι νοητὸν ἐπινοῶν οὐδέν; τί δ’ ὅταν ἡ ἀκοὴ προσέχῃ φωνῆς ἐμμελείᾳ, δύναται ὁ νοῦς λογίζεσθαί τι τῶν οἰκείων; οὐδαμῶς. καὶ μὴν πολὺ πλέον ἄπρακτος γίνεται, ὅταν ἡ γεῦσις ἐξαναστᾶσα λάβρως ἐμπιπλῆται τῶν γαστρὸς ἡδονῶν.

2.27Bunun için Musa, nous yalnız uyumakla kalmayıp büsbütün ölür diye korkarak başka bir yerde şöyle der: "Kuşağında bir kazığın olacak; dışarıda çömeldiğinde onunla kazacak, sonra toprağı geri çekip ayıbını örteceksin" (Tesniye 23:13). Kazık derken simgesel olarak, şeylerin gizli yanlarını kazıp çıkaran logosu kasteder.

2.27

διὸ καὶ Μωυσῆς φοβηθείς, μή ποτε ὁ νοῦς μὴ μόνον κοιμηθῇ, ἀλλὰ καὶ τελείως ἀποθάνῃ, φησὶν ἐν ἑτέροις· „καὶ πάσσαλος ἔσται σοι ἐπὶ τῆς ζώνης σου· καὶ ἔσται, ὅταν διακαθιζάνῃς, ὀρύξεις ἐν αὐτῷ καὶ ἐπαγαγὼν καλύψεις τὴν ἀσχημοσύνην σου“ (Deut. 23, 13), πάσσαλον συμβολικῶς φάσκων τὸν ἐξορύσσοντα λόγον τὰ κεκρυμμένα τῶν πραγμάτων.

2.28Kazığı duygunun üzerinde taşımasını buyuruyor; çünkü duygu kuşakla sıkıca bağlanmalı, gevşemesine ve salıverilmesine izin verilmemelidir. Bunu, nous düşünülür şeylere yönelik gerginliğini bırakıp duygulara doğru gevşediği, teslim olup bedenin zorunluluğuna sürüklenerek çömeldiği zaman yapmalıdır.

2.28

κελεύει δ’ αὐτὸν φορεῖν ἐπὶ τοῦ πάθους, ὃ ἀνεζῶσθαι χρὴ καὶ μὴ ἐᾶν κεχαλάσθαι καὶ ἀνεῖσθαι· τοῦτο δὲ πρακτέον, ὅταν ὁ νοῦς τοῦ τόνου τῶν νοητῶν ἀποστὰς ὑφιῆται πρὸς τὰ πάθη καὶ διακαθιζάνῃ ἐνδιδοὺς καὶ ἀγόμενος ὑπὸ τῆς σωματικῆς ἀνάγκης.

2.29Durum şudur: Nous lüks şölenlerde bizi hazlara sürükleyen şeylere yenilip kendini unuttuğunda köleleşiriz ve pisliğimizi örtmeden ortada bırakırız. Ama logos duyguyu temizlemeye güç yetirirse, içerken sarhoş olmayız, yerken de tokluktan azgınlaşmayız; boş laf etmeden, ayıkça yeriz.

2.29

καὶ οὕτως ἔχει· ὅταν ἐν ταῖς ἁβροδιαίτοις συνουσίαις ἐπιλάθηται ὁ νοῦς ἑαυτοῦ κρατηθεὶς τοῖς ἐπὶ τὰς ἡδονὰς ἄγουσι, δεδουλώμεθα καὶ ἀκατακαλύπτῳ τῇ ἀκαθαρσίᾳ χρώμεθα· ἐὰν δὲ ὁ λόγος ἰσχύσῃ ἀνακαθᾶραι τὸ πάθος, οὔτε πίνοντες μεθυσκόμεθα οὔτε ἐσθίοντες ἐξυβρίζομεν διὰ κόρον, ἀλλὰ δίχα τοῦ ληρεῖν νηφάλια σιτούμεθα.

2.30Öyleyse hislerin uyanıklığı nousun uykusudur, nousun uyanıklığı da hislerin işsizliğidir. Güneş doğunca öbür yıldızların ışıkları görünmez olur, batınca belirir; nous da güneş gibidir: uyanıkken hisleri gölgede bırakır, uyuyunca onları parlatır.

2.30

οὐκοῦν ἥ τε τῶν αἰσθήσεων ἐγρήγορσις ὕπνος ἐστὶ ⟨τοῦ⟩ νοῦ ἥ τε τοῦ νοῦ ἐγρήγορσις ἀπραξία τῶν αἰσθήσεων, καθάπερ καὶ ἡλίου ἀνατείλαντος μὲν ἀφανεῖς αἱ τῶν ἄλλων ἀστέρων λάμψεις, καταδύντος δὲ ἔκδηλοι· ἡλίου δὴ τρόπον ὁ νοῦς ἐγρηγορὼς μὲν ἐπισκιάζει ταῖς αἰσθήσεσι, κοιμηθεὶς δὲ αὐτὰς ἐξέλαμψε.

2.31Bunları söyledikten sonra ayetin sözlerini yerine oturtalım. "Tanrı Âdem'in üzerine bir kendinden geçme saldı, o da uyudu" (Tekvin 2:21) diyor. Doğru söylüyor; çünkü nousun kendinden geçmesi ve değişmesi, onun uykusudur. Nous, kendine düşen düşünülür şeylerle uğraşmadığında kendinden geçer; onlar üzerinde fiilen işlemediğinde de uyur. Nousun kendinden geçtiğini, yani değiştiğini söylemesi de yerindedir; ama bu değişme kendi elinde değildir, değişmeyi üzerine salan, getiren ve gönderen Tanrı'nın elindedir.

2.31

τούτων εἰρημένων ἐφαρμοστέον τὰς λέξεις. „ἐπέβαλε“ φησίν „ὁ θεὸς ἔκστασιν ἐπὶ τὸν Ἀδάμ, καὶ ὕπνωσεν“ (Gen. 2, 21)· ὀρθῶς· ἡ γὰρ ἔκστασις καὶ τροπὴ τοῦ νοῦ ὕπνος ἐστὶν αὐτοῦ· ἐξίσταται δέ, ὅταν μὴ πραγματεύηται τὰ ἐπιβάλλοντα αὐτῷ νοητά· ὅτε δ’ οὐκ ἐνεργεῖ ταῦτα, κοιμᾶται. εὖ δὲ τὸ φάναι ὅτι ἐξίσταται, τοῦτο δ’ ἐστὶ τρέπεται, οὐ παρ’ ἑαυτόν, ἀλλὰ παρὰ τὸν ἐπιβάλλοντα καὶ ἐπιφέροντα καὶ ἐπιπέμποντα τὴν τροπὴν θεόν.

2.32Gerçekten de durum böyledir: Değişmek benim elimde olsaydı, istediğimde değişirdim, istemediğimde de hiç değişmeden kalırdım. Oysa değişme benimle inatlaşıyor: çoğu zaman yerinde bir şey düşünmek isterken yersiz düşüncelerin akıntısına boğuluyorum; tersine, bazen aklıma çirkin bir şey geliyor da onu içilir temiz düşüncelerle yıkayıp atıyorum; çünkü Tanrı kendi lütfuyla psykhēye tuzlu su yerine tatlı bir pınar akıtıyor.

2.32

καὶ γὰρ οὕτως ἔχει· εἰ γοῦν παρ’ ἐμὲ ἦν τὸ τρέπεσθαι, ὁπότε ἐβουλόμην, ἂν ἐχρώμην αὐτῷ, καὶ ὁπότε μὴ ἐπροῃρούμην, ἄτρεπτος διετέλουν· νυνὶ δὲ καὶ ἀντιφιλονεικεῖ μοι ἡ τροπή, καὶ πολλάκις βουλόμενος καθῆκόν τι νοῆσαι ἐπαντλοῦμαι ταῖς παρὰ τὸ καθῆκον ἐπιρροίαις, καὶ ἔμπαλιν ἔννοιάν τινος λαμβάνων αἰσχροῦ ποτίμοις ἐννοίαις ἀπερρυψάμην ἐκεῖνο, θεοῦ τῇ ἑαυτοῦ χάριτι γλυκὺ νᾶμα ἀντὶ ἁλμυροῦ ἐπεισχέαντος τῇ ψυχῇ.

2.33Oluşa tabi olan her şeyin değişmesi zorunludur; çünkü bu ona özgüdür, tıpkı değişmezliğin Tanrı'ya özgü olması gibi. Ama değişenlerin kimi büsbütün yok olana dek o hâlde kaldı; kimi ise yalnızca ölümlülüğün gerektirdiği kadarına katlandı ve hemen kurtuldu.

2.33

πᾶν μὲν οὖν τὸ γενητὸν ἀναγκαῖον τρέπεσθαι, ἴδιον γάρ ἐστι τοῦτο αὐτοῦ, ὥσπερ θεοῦ τὸ ἄτρεπτον εἶναι· ἀλλ’ οἱ μὲν τραπέντες κατέμειναν ἄχρι παντελοῦς φθορᾶς, οἱ δ’ ὅσον μόνον παθεῖν τὸ θνητόν, οὗτοι δ’ εὐθὺς ἀνεσώθησαν.

2.34Bunun için Musa şöyle der: "Yok ediciyi evlerinize girip sizi vurmaya bırakmayacak" (Çıkış 12:23). Tanrı yok edicinin psykhēye girmesine izin verir (psykhēnin yok oluşu, değişmedir), oluşa tabi olanın kendine özgü yanı ortaya çıksın diye. Ama gören kişi olan İsrail'in soyunun, değişmeden yara alacak kadar değişmesine göz yummaz; onu sanki derin bir sudan çıkar gibi geri koşmaya, başını kaldırmaya ve kurtulmaya zorlar.

2.34

διὸ καὶ Μωυσῆς φησιν ὅτι „οὐκ ἐάσει τὸν ὀλοθρεύοντα εἰσελθεῖν εἰς τὰς οἰκίας ὑμῶν πατάξαι“ (Exod. 12, 23)· ἐᾷ μὲν γὰρ τὸν ὀλοθρεύοντα — ὄλεθρος δὲ ψυχῆς ἐστιν ἡ τροπή — εἰσελθεῖν εἰς τὴν ψυχήν, ἵνα τὸ ἴδιον ἐνδείξηται τοῦ γενητοῦ· οὐκ ἀφήσει δὲ ὁ θεὸς τὸν τοῦ ὁρῶντος ἔγγονον Ἰσραὴλ οὕτως τραπῆναι, ὥστε πληγῆναι ὑπὸ τῆς τροπῆς, ἀλλὰ ἀναδραμεῖν καὶ ἀνακῦψαι ὥσπερ ἐκ βυθοῦ καὶ ἀνασωθῆναι βιάσεται.

2.35"Kaburgalarından birini aldı" (Tekvin 2:21). Nousun birçok kuvvetinden birini, his kuvvetini aldı. "Aldı" sözü "koparıp aldı" anlamında değil, "saydı, gözden geçirdi" anlamında anlaşılmalıdır; başka bir yerde geçen "Esirlerden alınan ganimetin sayımını al" (Sayılar 31:26) sözünde olduğu gibi.

2.35

„ἔλαβε μίαν τῶν πλευρῶν αὐτοῦ“ (Gen. 2, 21). τῶν πολλῶν τοῦ νοῦ δυνάμεων μίαν ἔλαβε τὴν αἰσθητικήν. τὸ δὲ „ἔλαβεν“ οὐκ ἀντὶ τοῦ ἀφεῖλεν ἀκουστέον, ἀλλ’ ἀντὶ τοῦ κατηρίθμησεν, ἐξήτασεν, ὡς ἐν ἑτέροις „λάβε τὸ κεφάλαιον τῶν σκύλων τῆς αἰχμαλωσίας“ (Num. 31, 26).

2.36Peki göstermek istediği nedir? His iki anlamda söylenir: biri meleke hâlindeki histir ve uyurken de bizde bulunur; öbürü fiil hâlindeki histir. Birincisinin, meleke hâlindekinin hiçbir faydası yoktur, çünkü onunla dış nesneleri kavramayız; ikincisinin, fiil hâlindekinin ise faydası vardır, çünkü duyulur şeyleri onunla kavrarız.

2.36

τί οὖν ἐστιν ὃ βούλεται παραστῆσαι; διχῶς αἴσθησις λέγεται, ἡ μὲν καθ’ ἕξιν, ἥτις καὶ κοιμωμένων ἡμῶν ἐστιν, ἡ δὲ κατ’ ἐνέργειαν. τῆς μὲν οὖν προτέρας τῆς καθ’ ἕξιν ὄφελος οὐδέν, οὐδὲ γὰρ αὐτῇ τῶν ὑποκειμένων ἀντιλαμβανόμεθα, τῆς δὲ δευτέρας τῆς κατ’ ἐνέργειαν, διὰ γὰρ ταύτης ποιούμεθα τὰς τῶν αἰσθητῶν ἀντιλήψεις.

2.37Tanrı, nousu doğururken meleke hâlindeki birinci hissi de doğurmuştu; çünkü nousu sükûnet içinde duran birçok kuvvetle birlikte kurmuştu. Şimdi fiil hâlindeki hissi tamamlamak istiyor. Fiil hâlindeki his, meleke hâlindeki his harekete geçip ete ve duyu kanallarına kadar uzandığında tamamlanır. Nasıl tabiat tohum harekete geçince tamamlanırsa, fiil de meleke harekete geçince tamamlanır.

2.37

γεννήσας οὖν τὴν προτέραν τὴν καθ’ ἕξιν αἴσθησιν, ὅτε καὶ τὸν νοῦν ἐγέννα — σὺν γὰρ πολλαῖς δυνάμεσιν ἠρεμούσαις αὐτὸν κατεσκεύαζε —, νῦν βούλεται τὴν κατ’ ἐνέργειαν ἀποτελέσαι· ἀποτελεῖται δὲ ἡ κατ’ ἐνέργειαν, ὅταν ἡ καθ’ ἕξιν κινηθεῖσα ταθῇ μέχρι τῆς σαρκὸς καὶ τῶν αἰσθητικῶν ἀγγείων· ὥσπερ γὰρ φύσις ἀποτελεῖται κινηθέντος σπέρματος, οὕτως καὶ ἐνέργεια κινηθείσης ἕξεως.

2.38"Onun yerini etle doldurdu" (Tekvin 2:21); yani meleke hâlindeki hissi fiile getirip ete ve bütün yüzeye kadar uzatarak tamamladı. Bunun için ardından "onu bir kadın olarak inşa etti" (Tekvin 2:22) diye ekler; bununla hisse en uygun ve en isabetli adın "kadın" olduğunu gösterir. Çünkü erkek nasıl etkide bulunurken, kadın ise etkilenirken görülürse, nous da etkide bulunurken, his ise kadın gibi etkilenirken görülür.

2.38

„ἀνεπλήρου δὲ σάρκα ἀντ’ αὐτῆς“ (Gen. 2, 21), τουτέστι συνεπλήρου τὴν καθ’ ἕξιν αἴσθησιν ἄγων εἰς ἐνέργειαν καὶ τείνων αὐτὴν ἄχρι σαρκὸς καὶ τῆς ὅλης ἐπιφανείας. διὸ καὶ ἐπιφέρει ὅτι „ᾠκοδόμησεν εἰς γυναῖκα“ (Gen. 2, 22), διὰ τούτου παριστὰς ὅτι οἰκειότατον καὶ εὐθυβολώτατόν ἐστιν ὄνομα αἰσθήσεως γυνή· ὥσπερ γὰρ ὁ μὲν ἀνὴρ ἐν τῷ δρᾶσαι θεωρεῖται, ἐν δὲ τῷ πάσχειν ἡ γυνή, οὕτως ἐν μὲν τῷ δρᾶν ὁ νοῦς, ἐν δὲ τῷ πάσχειν γυναικὸς τρόπον ἡ αἴσθησις ἐξετάζεται.

2.39Bunu apaçık olandan öğrenmek kolaydır: Görme, kendisini harekete geçiren görülür şeylerden, beyazdan, siyahtan ve öbürlerinden etkilenir; işitme seslerden, tat alma tatlardan, koku alma kokulardan, dokunma da pürüzlü ve yumuşak olandan etkilenir. Her birine onu dışarıdan harekete geçirecek şey gelinceye kadar bütün hisler sükûnet içindedir.

2.39

μαθεῖν δὲ ἐκ τῆς ἐναργείας ῥᾴδιον· ἡ ὄψις πάσχει ὑπὸ τῶν κινούντων αὐτὴν ὁρατῶν, τοῦ λευκοῦ, τοῦ μέλανος, τῶν ἄλλων, ἡ ἀκοὴ πάλιν ὑπὸ τῶν φωνῶν καὶ ἡ γεῦσις ὑπὸ τῶν χυλῶν διατίθεται, ὑπὸ τῶν ἀτμῶν ἡ ὄσφρησις, ὑπὸ ⟨τοῦ⟩ τραχέος καὶ μαλακοῦ ἡ ἁφή· καὶ ἠρεμοῦσί γε αἱ αἰσθήσεις ἅπασαι, μέχρις ἂν προσέλθῃ ἑκάστῃ τὸ κινῆσον ἔξωθεν.

2.40"Tanrı kadını Âdem'e getirdi; Âdem de dedi ki: Bu şimdi kemiklerimden kemik ve etimden ettir" (Tekvin 2:22–23). Tanrı fiil hâlindeki hissi nousa getirir; çünkü hissin hareketinin ve kavrayışının nousa geri dönmesi gerektiğini bilir. Nous da önceden sahip olduğu, meleke hâlinde sükûnet içinde duran kuvvetin şimdi tamamlanıp fiile geçtiğini ve hareket ettiğini görünce hayran kalır; onun kendine yabancı değil, pek yakın olduğunu haykırır. "Bu, kemiklerimden bir kemiktir" der; yani kuvvetlerimden bir kuvvet (kemik burada kuvvet ve güç anlamında alınmıştır), duygularımdan bir duygudur. "Ve etimden ettir" der; çünkü his neye uğrarsa nous olmadan katlanmaz; nous onun kaynağı ve dayandığı temeldir. "Şimdi" kelimesinin neden eklendiğini incelemeye değer; çünkü "bu şimdi kemiklerimden kemiktir" diyor. His tabiatça şimdiye aittir, yalnızca şimdiki zamanda var olur. Nous ise üç zamana da dokunur: şimdikileri düşünür, geçmiştekileri hatırlar, geleceği bekler.

2.40

„Καὶ ἤγαγεν αὐτὴν πρὸς τὸν Ἀδάμ· καὶ εἶπεν Ἀδάμ Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου“ (Gen. 2, 22. 23). τὴν κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησιν ἄγει ὁ θεὸς πρὸς τὸν νοῦν, εἰδὼς ὅτι ἀνακάμπτειν δεῖ τὴν κίνησιν αὐτῆς καὶ ἀντίληψιν ἐπὶ νοῦν. ὁ δὲ θεασάμενος ἣν πρότερον εἶχε δύναμιν καὶ καθ’ ἕξιν ἠρεμοῦσαν νῦν ἀποτέλεσμα καὶ ἐνέργειαν γεγενημένην καὶ κινουμένην, θαυμάζει τε καὶ ἀναφθέγγεται φάσκων ὅτι οὐκ ἔστιν ἀλλοτρία αὑτοῦ, ἀλλὰ σφόδρα οἰκεία· "τοῦτο"

2.41

γάρ φησιν „ἐστὶν ὀστοῦν ἐκ τῶν ἐμῶν ὀστῶν“ τουτέστι δύναμις ἐκ τῶν ἐμῶν δυνάμεων — ἐπὶ γὰρ δυνάμεως καὶ ἰσχύος νῦν παρείληπται τὸ ὀστέον — καὶ πάθος ἐκ τῶν ἐμῶν παθῶν· „καὶ σὰρξ“ φησίν „ἐκ τῆς σαρκός μου“· πάντα γὰρ ὅσα πάσχει ἡ αἴσθησις, οὐκ ἄνευ νοῦ ὑπομένει, πηγὴ γὰρ οὗτός ἐστιν αὐτῇ

2.42

καὶ θεμέλιος ᾧ ἐπερείδεται. ἄξιον δὲ σκέψασθαι, διὰ τί τὸ "νῦν" προσετέθη· „τοῦτο“ γάρ φησι „νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστῶν μου.“ ἡ αἴσθησις φύσει νῦν ἐστι κατὰ τὸν ἐνεστῶτα χρόνον ὑφισταμένη μόνον. ὁ μὲν γὰρ νοῦς τῶν τριῶν ἐφάπτεται χρόνων, καὶ γὰρ τὰ παρόντα νοεῖ καὶ τῶν παρεληλυθότων μέμνηται καὶ τὰ μέλλοντα προσδοκᾷ·

2.43His ise ne geleceği kavrar, ne beklentiye ya da umuda benzer bir şey duyar, ne de geçmiştekileri hatırlar; tabiatı gereği yalnızca o anda harekete geçiren, mevcut olan şeyden etkilenir. Sözgelimi göz şimdi önünde duran beyazla beyazlaşır, önünde olmayandan ise hiç etkilenmez. Nous ise önünde olmayanla da harekete geçer: geçmişle hatırlayarak, gelecekle umup bekleyerek.

2.43

ἡ δὲ αἴσθησις οὔτε μελλόντων ἀντιλαμβάνεται οὐδ’ ἀνάλογόν τι πάσχει προσδοκίᾳ ἢ ἐλπίδι οὔτε παρεληλυθότων μέμνηται, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἤδη κινοῦντος καὶ παρόντος μόνου πάσχειν πέφυκεν, οἷον ὀφθαλμὸς λευκαίνεται νῦν ὑπὸ τοῦ παρόντος λευκοῦ, ὑπὸ δὲ τοῦ μὴ παρόντος οὐδὲν πάσχει. ὁ δὲ νοῦς καὶ ἐπὶ τῷ μὴ παρόντι κινεῖται, παρεληλυθότι μὲν κατὰ μνήμην, μέλλοντι δὲ ἐπελπίζων καὶ προσδοκῶν.

2.44"Buna kadın denecek" (Tekvin 2:23); yani bu yüzden hisse kadın denecek, "çünkü bu", diyor, onu harekete geçiren "erkekten alındı". Peki "bu" kelimesi neden eklendi? Çünkü nousdan alınmamış, onunla birlikte doğmuş bir başka his daha vardır. Söylediğim gibi iki his vardır: biri meleke hâlinde, öbürü fiil hâlinde.

2.44

„ταύτῃ καὶ κληθήσεται γυνή“ (Gen. 2, 23), ἀντὶ τοῦ, διὰ τοῦτο ἡ αἴσθησις γυνὴ προσρηθήσεται, „ὅτι ἐκ τοῦ ἀνδρὸς“ τοῦ κινοῦντος αὐτὴν „λαμβάνεται αὕτη„ φησί. διὰ τί οὖν τὸ „αὕτη“ πρόσκειται; ὅτι ἐστὶν ἑτέρα αἴσθησις, οὐκ ἐκ τοῦ νοῦ λαμβανομένη, ἀλλὰ σὺν αὐτῷ γεγενημένη· δύο γάρ, ὡς εἶπον ἤδη, εἰσὶν αἰσθήσεις, ἡ μὲν καθ’ ἕξιν, ἡ δὲ κατ’ ἐνέργειαν·

2.45Meleke hâlindeki his erkekten, yani nousdan alınmaz, onunla birlikte doğar; çünkü gösterdiğim gibi nous doğarken birçok kuvvet ve melekeyle birlikte doğmuştu: akıl, canlılık ve büyüme kuvvetiyle, dolayısıyla his kuvvetiyle de. Fiil hâlindeki his ise nousdandır; çünkü fiil hâline gelmek için nousta meleke hâlinde bulunan histen dışarıya uzanmıştır. Böylece ikinci his, yani hareketle ortaya çıkan his, nousun kendisinden doğmuştur.

2.45

ἡ μὲν οὖν καθ’ ἕξιν οὐκ ἐκ τοῦ ἀνδρός, τουτέστι τοῦ νοῦ, λαμβάνεται, ἀλλὰ σὺν αὐτῷ φύεται· ὁ γὰρ νοῦς, καθάπερ ἐδήλωσα, ὅτε ἐγεννᾶτο, σὺν πολλαῖς δυνάμεσι καὶ ἕξεσιν ἐγεννᾶτο, λογικῇ ψυχικῇ φυτικῇ, ὥστε καὶ αἰσθητικῇ· ἡ δὲ κατ’ ἐνέργειαν ἐκ τοῦ νοῦ· ἐκ γὰρ τῆς ἐν νῷ καθ’ ἕξιν οὔσης αἰσθήσεως ἐτάθη, ἵνα γένηται κατ’ ἐνέργειαν, ὥστε ἐξ αὐτοῦ τοῦ νοῦ γεγενῆσθαι τὴν δευτέραν καὶ κατὰ κίνησιν.

2.46Ama hakikatte nousdan ya da kendiliğinden herhangi bir şeyin doğduğunu sanan boş düşünür. Görmüyor musun, putların üzerinde oturan his, yani Rahel, hareketlerin nousdan geldiğini sanınca gören kişi onu azarlıyor. Rahel "Bana çocuk ver, yoksa öleceğim" (Tekvin 30:1) diyor; o da şöyle cevap veriyor: "Ey yanlış kanaatteki kadın, nous hiçbir şeyin sebebi değildir; sebep, nousdan önce olan Tanrı'dır." Bunun için şunu ekliyor: "Seni rahim meyvesinden yoksun bırakan Tanrı'nın yerinde miyim ben?" (Tekvin 30:2)

2.46

μάταιος δὲ ὁ νομίζων πρὸς τὸν ἀληθῆ λόγον ἐκ τοῦ νοῦ τι συνόλως γεννᾶσθαι ἢ ἐξ ἑαυτοῦ. οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ τῇ ἐπὶ τῶν εἰδώλων καθεζομένῃ αἰσθήσει τῇ Ῥαχὴλ νομιζούσῃ ἐκ τοῦ νοῦ τὰ κινήματα εἶναι ἐπιπλήττει ὁ βλέπων; ἡ μὲν γάρ φησι· „δός μοι τέκνα, εἰ δὲ μή, τελευτήσω ἐγώ“ (Gen. 30, 1)· ὁ δὲ ἀποκρίνεται ὅτι, ὦ ψευδοδοξοῦσα, οὐκ ἔστιν ὁ νοῦς αἴτιον οὐδενός, ἀλλ’ ὁ πρὸ τοῦ νοῦ θεός· διὸ καὶ ἐπιφέρει· „μὴ ἀντὶ θεοῦ ἐγώ εἰμι, ὃς ἐστέρησέ σε καρπὸν κοιλίας“ (ibid. 2) ;

2.47Doğuranın Tanrı olduğuna Lea hakkındaki sözüyle tanıklık edecektir: "Rab Lea'dan nefret edildiğini görünce onun rahmini açtı; Rahel ise kısırdı" (Tekvin 29:31). Rahmi açmak ise kocaya özgüdür. Aretēden ölümlü cins tabiatı gereği nefret eder; bu yüzden Tanrı onu onurlandırmış, ilk doğanları nefret edilen kadına bağışlamıştır.

2.47

ὅτι δὲ ὁ γεννῶν ὁ θεός ἐστι, μαρτυρήσει ἐπὶ τῆς Λείας, ὅταν φῇ· „ἰδὼν δὲ κύριος ὅτι μισεῖται Λεία, ἤνοιξε τὴν μήτραν αὐτῆς, Ῥαχὴλ δὲ ἦν στεῖρα" (Gen. 29, 31). ἀνδρὸς δὲ ἴδιον τὸ μήτραν ἀνοιγνύναι. φύσει δὲ μισεῖται παρὰ τῷ θνητῷ ⟨γένει⟩ ἡ ἀρετή, διὸ καὶ ὁ θεὸς αὐτὴν τετίμηκε καὶ παρέχει τὰ πρωτοτόκια τῇ μισουμένῃ.

2.48Başka bir yerde de şöyle der: "Bir adamın iki karısı olur da biri sevilen, öbürü nefret edilen olursa ve ikisi de ona çocuk doğurursa, ilk doğan oğul da nefret edilen kadının oğlu olursa, ... adam nefret edilen kadından olan ilk doğan oğlu hiçe sayıp ilk doğanlık hakkını sevilen kadının oğluna veremeyecektir" (Tesniye 21:15–16). Çünkü nefret edilen aretēnin ürünleri en önde gelen ve en yetkin ürünlerdir; sevilen hazzın ürünleri ise en sondadır.

2.48

λέγει δ’ ἐν ἑτέροις· „ἐὰν δὲ γένωνται ἀνθρώπῳ δύο γυναῖκες, μία αὐτῶν ἠγαπημένη καὶ μία αὐτῶν μισουμένη, καὶ τέκωσιν αὐτῷ καὶ γένηται υἱὸς πρωτότοκος τῆς μισουμένης, ... οὐ δυνήσεται πρωτοτοκεῦσαι τῷ υἱῷ τῆς ἠγαπημένης, ὑπεριδὼν τὸν υἱὸν τῆς μισουμένης τὸν πρωτότοκον“ (Deut. 21, 15. 16)· πρώτιστα γάρ ἐστι καὶ τελειότατα τὰ τῆς μισουμένης | ἀρετῆς γεννήματα, τὰ δὲ τῆς ἀγαπωμένης ἡδονῆς ἔσχατα.

2.49"Bunun için adam babasını ve annesini bırakacak, karısına yapışacak ve ikisi tek et olacaklar" (Tekvin 2:24). Nous hisse köle olduğunda onun uğruna hem bütün varlıkların babası olan Tanrı'yı hem de her şeyin annesi olan Tanrı'nın aretēsini ve bilgeliğini bırakır; hisse yapışır, onunla birleşir ve çözülüp his olur; öyle ki ikisi tek et ve tek duygu olur.

2.49

„Ἕνεκα τούτου καταλείψει ἄνθρωπος τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, καὶ προσκολληθήσεται πρὸς τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ ἔσονται οἱ δύο εἰς σάρκα μίαν“ (Gen. 2, 24). ἕνεκα τῆς αἰσθήσεως ὁ νοῦς, ὅταν αὐτῇ δουλωθῇ, καταλείπει καὶ τὸν πατέρα τῶν ὅλων θεὸν καὶ τὴν μητέρα τῶν συμπάντων, τὴν ἀρετὴν καὶ σοφίαν τοῦ θεοῦ, καὶ προσκολλᾶται καὶ ἑνοῦται τῇ αἰσθήσει καὶ ἀναλύεται εἰς αἴσθησιν, ἵνα γένωνται μία σὰρξ καὶ ἓν πάθος οἱ δύο.

2.50Dikkat et: kadın erkeğe değil, tersine erkek kadına, nous hisse yapışır. Çünkü daha üstün olan nous daha aşağı olan hisle birleşince, daha aşağı olana, et cinsine, duyguların sebebi olan hisse dönüşüp çözülür. Ama daha aşağı olan his daha üstün olan nousa uyarsa artık et olmaz, ikisi de nous olur. İşte böyle biri, duygulara düşkünlüğü Tanrı sevgisine tercih eden kişidir.

2.50

παρατήρει δ’ ὅτι οὐχ ἡ γυνὴ κολλᾶται τῷ ἀνδρί, ἀλλ’ ἔμπαλιν ὁ ἀνὴρ τῇ γυναικί, ὁ νοῦς τῇ αἰσθήσει· ὅταν γὰρ τὸ κρεῖττον ὁ νοῦς ἑνωθῇ τῷ χείρονι τῇ αἰσθήσει, ἀναλύεται εἰς τὸ χεῖρον τὸ σαρκὸς γένος, τὴν παθῶν αἰτίαν αἴσθησιν· ὅταν δὲ τὸ χεῖρον ἡ αἴσθησις ἀκολουθήσῃ τῷ κρείττονι τῷ νῷ, οὐκέτι ἔσται σάρξ, ἀλλὰ ἀμφότερα νοῦς. οὗτος μὲν δὴ τοιοῦτος, τὸ φιλοπαθὲς προκρίνων τοῦ φιλοθέου.

2.51Ama bunun tersini seçmiş bir başkası da vardır: "babasına ve annesine 'Seni görmedim' diyen, kardeşlerini tanımayan, oğullarını tanımak istemeyen" (Tesniye 33:9) Levi. O, babasını ve annesini, yani nousu ve bedenin maddesini, payına tek Tanrı'yı almak için bırakır; çünkü "onun payı Rab'bin kendisidir" (Tesniye 10:9).

2.51

ἔστι δέ τις ἕτερος τοὐναντίον ᾑρημένος ὁ Λευὶ ὁ „λέγων τῷ πατρὶ καὶ τῇ μητρί Οὐχ ἑώρακά σε, καὶ τοὺς ἀδελφοὺς οὐκ ἐπέγνω, καὶ τοὺς υἱοὺς ἀπέγνω“ (Deut. 33, 9)· πατέρα καὶ μητέρα οὗτος [τε], τὸν νοῦν καὶ τὴν τοῦ σώματος ὕλην, καταλείπει ὑπὲρ τοῦ κλῆρον ἔχειν τὸν ἕνα θεόν, „κύριος γὰρ αὐτὸς κλῆρος αὐτῷ“ (Deut. 10, 9).

2.52Böylece duygu düşkününün payı duygu, Tanrı dostu Levi'nin payı ise Tanrı olur. Görmüyor musun, yedinci ayın onuncu günü iki teke getirilmesini buyuruyor: "biri Rab'be ayrılan pay, öbürü uzağa salınacak olana ayrılan pay" (Levililer 16:8). Gerçekten de duygu düşkününün payı, uzağa salınması gereken duygudur.

2.52

γίνεται δὴ τοῦ μὲν φιλοπαθοῦς κλῆρος τὸ πάθος, τοῦ δὲ ⟨φιλοθέου⟩ τοῦ Λευὶ κλῆρος ὁ θεός. οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ τῇ δεκάτῃ τοῦ ⟨ἑβδόμου⟩ μηνὸς κελεύει δύο τράγους [κλῆρον] προσάγειν, „κλῆρον ἕνα τῷ κυρίῳ καὶ κλῆρον ἕνα τῷ ἀποπομπαίῳ“ (Lev. 16, 8) ; τοῦ γὰρ φιλοπαθοῦς ἐστι κλῆρος ὄντως τὸ ἀποπόμπιμον πάθος.

2.53"İkisi de, Âdem de karısı da çıplaktı ve utanmıyorlardı. Yılan ise Rab Tanrı'nın yaptığı yeryüzündeki bütün yabani hayvanların en kurnazıydı" (Tekvin 2:25–3:1). Ne kötülüğe ne aretēye bürünmüş, ikisinden de gerçekten soyunmuş olan nous çıplaktır. Sözgelimi küçük bir çocuğun psykhēsi ne iyiden ne kötüden pay almıştır; bu yüzden örtülerinden soyunmuş, çıplak kalmıştır. Çünkü psykhēnin kendisini örten ve gizleyen elbiseleri bunlardır: erdemli psykhēnin elbisesi iyi, kötü psykhēnin elbisesi kötüdür.

2.53

„Καὶ ἦσαν οἱ δύο γυμνοί, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ οὐκ ᾐσχύνοντο. Ὁ δὲ ὄφις ἦν φρονιμώτατος πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὧν ἐποίησε κύριος ὁ θεός“ (Gen. 2, 25. 3,1). γυμνός ἐστιν ὁ νοῦς ὁ μήτε κακίᾳ μήτε ἀρετῇ ἀμπεχόμενος, ἀλλ’ ἑκατέρου γεγυμνωμένος ὄντως, οἷον ἡ τοῦ νηπίου παιδὸς ψυχὴ ἀμέτοχος οὖσα ἑκατέρου, ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ, ἀπημφίασται τὰ καλύμματα καὶ γεγύμνωται· ταῦτα γάρ ἐστιν ἐσθήματα ψυχῆς, οἷς σκεπάζεται καὶ συγκρύπτεται, τῆς μὲν σπουδαίας τὸ ἀγαθόν, τῆς δὲ φαύλης τὸ κακόν.

2.54Psykhē üç türlü çıplak kalır. Birincisi, hiç değişmeden kaldığında, bütün kötülüklerden arınıp bütün duyguları soyunduğunda ve üzerinden attığında. Bunun için "Musa çadırını ordugâhın dışına, ordugâhtan uzağa kurdu; ona Tanıklık Çadırı dendi" (Çıkış 33:7). Bunun anlamı şudur:

2.54

τριχῶς δὲ [καὶ] ψυχὴ γυμνοῦται· ἅπαξ μὲν ὅτε ἄτρεπτος διατελεῖ καὶ πασῶν μὲν ἠρήμωται κακιῶν, πάντα δὲ τὰ πάθη ἀπημφίασται καὶ ἀποβέβληκε. διὰ τοῦτο καὶ „Μωυσῆς ἔξω τῆς παρεμβολῆς πήγνυσι τὴν ἑαυτοῦ σκηνήν, μακρὰν ἀπὸ τῆς παρεμβολῆς, καὶ ἐκλήθη σκηνὴ μαρτυρίου“ (Exod. 33, 7)· τοῦτο δ’ ἐστὶ τοιοῦτον·

2.55Tanrı dostu psykhē bedeni ve bedene hoş gelen şeyleri soyunup onlardan uzaklara kaçınca, aretēnin yetkin öğretilerinde sağlamlık, istikrar ve yerleşiklik kazanır. Bu yüzden güzel şeyleri sevdiğine Tanrı tanıklık eder; çünkü "ona Tanıklık Çadırı dendi" diyor. Adlandıranın kim olduğunu ise söylemeden geçmiştir; psykhē uyanıp aretēyi seven düşüncelere tanıklık edenin kim olduğunu araştırsın diye.

2.55

ἡ φιλόθεος ψυχὴ ἐκδῦσα τὸ σῶμα καὶ τὰ τούτῳ φίλα καὶ μακρὰν ἔξω φυγοῦσα ἀπὸ τούτων πῆξιν καὶ βεβαίωσιν καὶ ἵδρυσιν ἐν τοῖς τελείοις ἀρετῆς δόγμασι λαμβάνει· διὸ καὶ μαρτυρεῖται ὑπὸ θεοῦ, ὅτι καλῶν ἐρᾷ, „ἐκλήθη γὰρ σκηνὴ μαρτυρίου“ φησί· καὶ τὸν καλοῦντα παρεσιώπησεν, ἵνα συγκινηθεῖσα ἡ ψυχὴ σκέψηται, τίς ὁ μαρτυρῶν ταῖς φιλαρέτοις διανοίαις ἐστί.

2.56Bunun için başrahip En Kutsal Yer'e ayaklarına kadar inen giysiyle girmeyecek (bk. Levililer 16:1 vd.). Psykhēnin kanaatten ve tasavvurdan örülmüş gömleğini çıkarıp dış şeyleri sevenlere ve kanaati hakikatten üstün tutanlara bırakacak; renklerden ve çıngırak seslerinden arınmış, çıplak olarak içeri girecek; psykhēnin kanını sunu olarak dökmek ve bütün nousu kurtarıcı ve velinimet Tanrı'ya buhur olarak yakmak için.

2.56

τούτου χάριν ὁ ἀρχιερεὺς εἰς τὰ ἅγια τῶν ἁγίων οὐκ εἰσελεύσεται ἐν τῷ ποδήρει (cf. Lev. 16, 1 ss.), ἀλλὰ τὸν τῆς δόξης καὶ φαντασίας ψυχῆς χιτῶνα ἀποδυσάμενος καὶ καταλιπὼν τοῖς τὰ ἐκτὸς ἀγαπῶσι καὶ δόξαν πρὸ ἀληθείας τετιμηκόσι γυμνὸς ἄνευ χρωμάτων καὶ ἤχων εἰσελεύσεται σπεῖσαι τὸ ψυχικὸν αἷμα καὶ θυμιᾶσαι ὅλον τὸν νοῦν τῷ σωτῆρι καὶ εὐεργέτῃ θεῷ.

2.57Tanrı'ya yaklaşan, ölümlü hayatı bırakıp ölümsüz hayata kavuşan Nadab ile Abihu (bk. Levililer 10:1) da boş ve ölümlü kanaatten soyunmuş olarak görülür. Çünkü duygunun ve bedensel zorunluluğun her bağını koparıp soyunmuş olmasalardı, onları taşıyanlar onları gömlekleri içinde götürmezdi (Levililer 10:5). Gömleklerle örtülmeleri, çıplaklıkları ve bedensizlikleri tanrısız düşüncelerin araya girmesiyle bozulmasın diyedir; çünkü Tanrı'nın sırlarını görmeye herkes bırakılmamalı, yalnız onları örtüp saklayabilenler bırakılmalıdır.

2.57

καὶ μὲν δὴ Ναδὰβ καὶ Ἀβιοὺδ (cf. Lev. 10, 1) οἱ ἐγγίσαντες θεῷ καὶ τὸν μὲν θνητὸν βίον καταλιπόντες, τοῦ δ’ ἀθανάτου μεταλαχόντες, γυμνοὶ θεωροῦνται τῆς κενῆς καὶ θνητῆς δόξης· οὐ γὰρ ἂν ἐν τοῖς χιτῶσιν αὐτοὺς οἱ κομίζοντες ἔφερον (Lev. 10, 5), εἰ μὴ γεγύμνωντο πάντα δεσμὸν πάθους καὶ σωματικῆς ἀνάγκης διαρρήξαντες, ἵνα μὴ ἡ γύμνωσις αὐτῶν καὶ ἀσωματότης ἀθέων ἐπεισόδῳ λογισμῶν κιβδηλευθῇ· οὐ γὰρ πᾶσιν ἐπιτρεπτέον τὰ θεοῦ καθορᾶν ἀπόρρητα, ἀλλὰ μόνοις τοῖς δυναμένοις αὐτὰ περιστέλλειν καὶ φυλάττειν.

2.58Bu yüzden Mişael ile yanındakiler onları kendi gömlekleriyle değil, ateşte kavrulup yukarı alınan Nadab ile Abihu'nun gömlekleriyle kaldırır. Çünkü bu ikisi kendilerini örten her şeyi soyunup çıplaklıklarını Tanrı'ya sundular, gömleklerini ise Mişael ile yanındakilere bıraktılar. Gömlekler, akıllı kısmı gölgede bırakan akılsız kısmın parçalarıdır.

2.58

διὸ καὶ οἱ περὶ τὸν Μισαδαὶ οὐχὶ τοῖς ἰδίοις χιτῶσιν αἴρουσιν, ἀλλὰ τοῖς τῶν ἐκπυρωθέντων καὶ ἀναληφθέντων Ναδὰβ καὶ Ἀβιούδ· ἀποδυσάμενοι γὰρ τὰ ἐπικαλύπτοντα πάντα τὴν μὲν γύμνωσιν τῷ θεῷ προσήνεγκαν, τοὺς δὲ χιτῶνας τοῖς περὶ Μισαδαὶ κατέλιπον· χιτῶνες δ’ εἰσὶ τὰ μέρη τοῦ ἀλόγου, ἃ τὸ λογικὸν ἐπεσκίαζε.

2.59İbrahim de "Ülkenden ve akrabalarının arasından çık" (Tekvin 12:1) sözünü işitince soyunur. İshak ise soyunmaz, çünkü her zaman çıplak ve bedensizdir; ona Mısır'a, yani bedene inmemesi buyrulmuştur (Tekvin 26:2). Yakup da psykhēnin çıplaklığını sever; onun pürüzsüzlüğü çıplaklıktır. Nitekim Esav kıllı bir adamdı, Yakup ise, diyor, pürüzsüz bir adamdı (Tekvin 27:11); bu yüzden Lea'nın [adı Yunancada "pürüzsüz" kelimesini andırır] kocasıdır. En iyi çıplaklık işte budur. İkincisi ise onun zıddıdır: değişme yüzünden aretēnin yitirilmesidir; psykhē saçmalayıp aklını kaçırdığında olur. Nuh şarap içip soyunduğunda bu çıplaklığa düşer. Ama Tanrı'ya şükür, nousun aretēsini yitirmesiyle olan değişme ve çıplaklık dışarıya taşmadı, evde kaldı; çünkü "kendi evinde soyundu" (Tekvin 9:21) diyor. Bilge hata işlese bile kötü kadar karaya oturmaz: kötünün kötülüğü dışarı taşar, bilgeninki ise içinde toplanıp kalır. Bu yüzden bilge ayılır, yani pişman olur ve sanki hastalıktan kalkar gibi kendine gelir.

2.59

καὶ Ἀβραὰμ γυμνοῦται, ὅταν ἀκούσῃ· "ἔξελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου“ (Gen. 12, 1). καὶ ὁ Ἰσαὰκ οὐ γυμνοῦται μέν, ἀεὶ δὲ γυμνός ἐστι καὶ ἀσώματος· πρόσταγμα γὰρ αὐτῷ δέδοται, μὴ καταβῆναι εἰς Αἴγυπτον (Gen. 26, 2), τουτέστι τὸ σῶμα. καὶ Ἰακὼβ γυμνότητος ἐρᾷ ψυχικῆς — ἡ γὰρ λειότης αὐτοῦ γύμνωσίς ἐστιν —· ἦν γὰρ Ἠσαῦ ἀνὴρ δασύς, Ἰακὼβ δέ, φησίν, ἀνὴρ λεῖος (Gen. 27,11), παρὸ καὶ τῆς Λείας

2.60

ἀνήρ ἐστι. μία μὲν ἀρίστη γύμνωσίς ἐστιν αὕτη, ἡ δ’ ἑτέρα ἐστὶν ἐναντία, ἀρετῆς ἀφαίρεσις ἐκ τροπῆς γινομένη, ὅταν ληραίνῃ καὶ παρανοῇ ἡ ψυχή. ταύτῃ χρῆται ὁ Νῶε γυμνούμενος, ὅταν πίῃ τοῦ οἴνου· χάρις δὲ τῷ θεῷ, ὅτι ἡ τροπὴ καὶ ἡ γύμνωσις τοῦ νοῦ κατ’ ἀρετῆς ἀφαίρεσιν οὐκ ἄχρι τῶν ἐκτὸς ἐχύθη, ἀλλ’ ἔμεινεν ἐν τῷ οἴκῳ· φησὶ γὰρ ὅτι „ἐγυμνώθη ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ“ (Gen. 9, 21)· κἂν γὰρ ἁμάρτῃ ὁ σοφός, οὐχ οὕτως ἐξώκειλεν ὡς ὁ φαῦλος, τοῦ μὲν γὰρ κέχυται ἡ κακία, τοῦ δὲ συνέσταλται· διὸ καὶ ἀνανήφει, τοῦτο δ’ ἐστὶ μετανοεῖ καὶ ὥσπερ ἐκ νόσου ἀναλαμβάνει.

2.61Çıplaklığın evde olmasına daha dikkatle bakalım. Psykhē değişip yalnızca uygunsuz bir şey düşünür de onu fiilen gerçekleştirmeye girişmezse, günah psykhēnin alanında, evinde kalmış olur. Ama kötü bir şey düşünmekle kalmayıp onu yapmaya da girişirse, haksızlık dışarıya da taşmış olur. Bu yüzden Nuh Kenan'a lanet eder; çünkü Kenan psykhēnin değişmesini dışarıya haber verdi, yani onu dış dünyaya da yaydı ve kötü niyete eylemlerle varılan kötü sonucu da ekleyerek işi tamamladı. Sam ile Yafet ise psykhēye saldırmayıp onun değişmesini örttükleri için övülür.

2.61

ἀκριβέστερον δὲ τὸ ἐν τῷ οἴκῳ γίνεσθαι τὴν γύμνωσιν θεασώμεθα· ἐπειδὰν ἡ ψυχὴ τραπεῖσα μόνον ἐννοηθῇ τι τῶν ἀτόπων καὶ μὴ ἐπεξέλθῃ, ὥστε αὐτὸ ἔργῳ τελειῶσαι, ἐν τῷ τῆς ψυχῆς χωρίῳ καὶ οἴκῳ γέγονε τὸ ἁμάρτημα· ἐὰν δὲ πρὸς τῷ μοχθηρόν τι λογίσασθαι καὶ ἐπανύσηται, ὥστε ἐργάσασθαι, κέχυται καὶ εἰς τὰ ἐκτὸς τὸ ἀδίκημα. παρὸ καὶ τῷ Χαναὰν καταρᾶται,

2.62

ὅτι τὴν τῆς ψυχῆς τροπὴν ἔξω ἀπήγγειλε, τουτέστι καὶ εἰς τὰ ἐκτὸς ἔτεινε καὶ ἐπεξειργάσατο προσθεὶς τῷ κακῷ βουλήματι κακὸν τὸ διὰ τῶν ἔργων ἀποτέλεσμα· Σὴμ δὲ καὶ Ἰάφεθ ἐπαινοῦνται μὴ ἐπιθέμενοι τῇ ψυχῇ, ἀλλὰ τὴν τροπὴν αὐτῆς περικαλύψαντες.

2.63Bunun için psykhēnin adakları ve kendini bağladığı yeminler, baba ya da koca evindeyken yapılmışsa çözülür (Sayılar 30:4 vd.); yeter ki düşünceler susup kalmasın, değişmeye de saldırmasın, günahı söküp atsın; çünkü o zaman her şeyin efendisi de "onu arındıracaktır". Dul ya da boşanmış kadının adağını ise geri alınamaz bırakır; çünkü "psykhēsini neyle bağladıysa, o üzerinde kalır" (Sayılar 30:10) diyor. Bu yerindedir; çünkü psykhē dışarıya atılıp yalnızca değişmekle kalmayacak, eylemlerin sonuçlarıyla da günah işleyecek kadar ileri gittiyse, erkeksi logostan pay almadığı ve babanın tesellisinden yoksun kaldığı için tedavisiz kalır.

2.63

διὰ τοῦτο καὶ αἱ εὐχαὶ καὶ οἱ ὁρισμοὶ τῆς ψυχῆς ἐπιλύονται, ὅταν ἐν οἴκῳ γένωνται πατρὸς ἢ ἀνδρός (Num. 30, 4 ss.), μὴ ἡσυχαζόντων τῶν λογισμῶν μηδὲ ἐπιτιθεμένων τῇ τροπῇ, ἀλλὰ περιαιρούντων τὸ ἁμάρτημα· τότε γὰρ καὶ ὁ δεσπότης ἁπάντων „καθαριεῖ αὐτήν“. εὐχὴν δὲ χήρας καὶ ἐκβεβλημένης ἀναφαίρετον ἐᾷ· „ὅσα γὰρ ἂν εὔξηται“ φησί „κατὰ τῆς ψυχῆς αὐτῆς, μένει αὐτῇ“ (Num. 30, 10)· κατὰ λόγον· εἰ γὰρ ἄχρι τῶν ἐκτὸς ἐκβληθεῖσα προελήλυθεν, ὡς μὴ τρέπεσθαι μόνον ἀλλὰ καὶ διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων ἁμαρτάνειν, ἀθεράπευτος μένει ἀνδρείου τε λόγου μὴ μετασχοῦσα καὶ τῆς τοῦ πατρὸς παρηγορίας στερηθεῖσα.

2.64Üçüncü çıplaklık ortadaki çıplaklıktır: nousun akılsız olduğu, henüz ne aretēden ne kötülükten pay aldığı hâl. Söz bu çıplaklık hakkındadır; küçük çocuk da bundan pay alır. Böylece "İkisi de, Âdem de karısı da çıplaktı" sözünün anlamı şudur: ne nous düşünüyordu ne his hissediyordu; nous düşünmekten, his de hissetmekten yoksun ve çıplaktı.

2.64

τρίτη γύμνωσίς ἐστιν ἡ μέση, καθ’ ἣν ὁ νοῦς ἄλογός ἐστι μήτε ἀρετῆς πω μήτε κακίας μετέχων. περὶ ταύτης ἐστὶν ὁ λόγος, ἧς καὶ ὁ νήπιος κοινωνεῖ, ὥστε τὸ λεγόμενον „ἦσαν οἱ δύο γυμνοί, ὅ τε Ἀδὰμ καὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ“ τοιοῦτον εἶναι· οὔτε ὁ νοῦς ἐνόει οὔτε ἡ αἴσθησις ᾐσθάνετο, ἀλλ’ ἦν ὁ μὲν τοῦ νοεῖν ἔρημός τε καὶ γυμνός, ἡ δὲ τοῦ αἰσθάνεσθαι.

2.65"Utanmıyorlardı" sözüne de bakalım. Bu konuda üç şey vardır: utanmazlık, utanma, bir de ne utanmazlık ne utanma. Utanmazlık kötüye, utanma erdemliye özgüdür; ne utanmak ne utanmazlık etmek ise henüz hiçbir şeyi kavramamış, hiçbir şeye onay vermemiş kişiye özgüdür; söz de şimdi bu kişi hakkındadır. Çünkü iyiyi ya da kötüyü henüz kavramamış olan ne utanmazlık edebilir ne utanabilir.

2.65

τὸ δὲ „οὐκ ᾐσχύνοντο“ πάλιν ἴδωμεν. τρία κατὰ τὸν τόπον ἐστίν· ἀναισχυντία, αἰδώς, τὸ μήτε ἀναισχυντεῖν μήτε αἰδεῖσθαι· ἀναισχυντία μὲν οὖν ἴδιον φαύλου, αἰδὼς δὲ σπουδαίου, τὸ δὲ μήτε αἰδεῖσθαι μήτε ἀναισχυντεῖν τοῦ ἀκαταλήπτως ἔχοντος καὶ ἀσυγκαταθέτως, περὶ οὗ νῦν ἐστιν ὁ λόγος· ὁ γὰρ μηδέπω κατάληψιν ἀγαθοῦ ἢ κακοῦ λαβὼν οὔτε ἀναισχυντεῖν οὔτε αἰδεῖσθαι δύναται.

2.66Utanmazlığın örnekleri, nousun örtmesi gereken çirkin şeyleri açığa vurup onlarla böbürlendiği, onlardan gurur duyduğu bütün yakışıksız davranışlardır. Miryam için de, Musa'yı çekiştirdiği zaman şöyle denir: "Babası yüzüne tükürmüş olsaydı yedi gün utanmaz mıydı?" (Sayılar 12:14)

2.66

τῆς μὲν οὖν ἀναισχυντίας παραδείγματα αἱ ἀσχημοσύναι πᾶσαι, ὅταν ὁ νοῦς ἀποκαλύπτῃ τὰ αἰσχρά, συσκιάζειν δέον, ἐπαυχῶν καὶ σεμνυνόμενος ἐπ’ αὐτοῖς. λέγεται καὶ ἐπὶ τῆς Μαριάμ, ὅτε κατελάλει Μωυσῆ· „εἰ ὁ πατὴρ αὐτῆς πτύων ἐνέπτυσεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτῆς, οὐκ ἐντραπήσεται ἑπτὰ ἡμέρας“ (Num. 12, 14) ;

2.67Gerçekten de his utanmaz ve küstahtır. Baba Tanrı onu hiçe saymışken, bütün evinde güvenilir olan (Sayılar 12:7), Tanrı'nın da Habeş kadınla, yani değişmez ve koyu renkli düşünceyle bizzat evlendirdiği Musa'yı çekiştirmeye ve övülmesi gereken şey yüzünden onu suçlamaya cüret eder (Sayılar 12:1). Çünkü Musa'nın en büyük övgüsü budur: Habeş kadını, yani değişmez, ateşte pişmiş ve sınanmış tabiatı almıştır. Nasıl gözde gören kısım karaysa, psykhēnin görme kısmına da Habeş kadın denmiştir.

2.67

ὄντως γὰρ ἀναίσχυντος καὶ θρασεῖα ἡ αἴσθησις, ἣ ἐξουθενηθεῖσα ὑπὸ τοῦ θεοῦ τοῦ πατρὸς παρὰ τὸν πιστὸν ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ (ibid. 7), ᾧ τὴν Αἰθιόπισσαν, τὴν ἀμετάβλητον καὶ κατακορῆ γνώμην, αὐτὸς ὁ θεὸς ἡρμόσατο, τολμᾷ καταλαλεῖν Μωυσῆ καὶ κατηγορεῖν, ἐφ’ ᾧ ὤφειλεν ἐπαινεῖσθαι (ibid. 1)· τοῦτο γάρ ἐστιν ἐγκώμιον αὐτοῦ μέγιστον, ὅτι τὴν Αἰθιόπισσαν ἔλαβε, τὴν ἄτρεπτον καὶ πεπυρωμένην καὶ δόκιμον φύσιν· ὥσπερ γὰρ ἐν ὀφθαλμῷ τὸ βλέπον μέλαν ἐστίν, οὕτως τὸ ὁρατικὸν τῆς ψυχῆς Αἰθιόπισσα κέκληται.

2.68Peki kötülüğün bu kadar çok işi varken neden yalnızca çirkinlikle ilgili olanı anıp "utanmıyorlardı" diyor da "haksızlık etmiyorlardı", "günah işlemiyorlardı" ya da "yanlış yapmıyorlardı" demiyor? Sebebi hemen yanındadır. Yegâne hakiki Tanrı'ya andolsun ki düşündüğümü ya da hissettiğimi sanmak kadar çirkin bir şey bilmiyorum. Düşünmemin sebebi benim nousum mu? Nereden?

2.68

διὰ τί οὖν, πολλῶν ὄντων κακίας ἔργων, ἑνὸς μόνου μέμνηται τοῦ κατὰ τὸ αἰσχρὸν εἰπὼν „οὐκ ᾐσχύνοντο“, ἀλλ’ ⟨οὐκ⟩ οὐκ ἠδίκουν ἢ οὐχ ἡμάρτανον ἢ οὐκ ἐπλημμέλουν; παράκειται δὲ ἡ αἰτία. μὰ τὸν ἀληθῆ μόνον θεὸν οὐδὲν οὕτως αἰσχρὸν ἡγοῦμαι ὡς τὸ ὑπολαμβάνειν ὅτι νοῶ ἢ ὅτι αἰσθάνομαι. ὁ ἐμὸς νοῦς αἴτιος τοῦ νοεῖν; πόθεν;

2.69Nous kendini, ne olduğunu ya da nasıl oluştuğunu bilir mi ki? Hissetmenin sebebi his mi? Ne kendisinin ne de nousun tanıdığı bir şey için bu nasıl söylenebilir? Görmüyor musun, düşündüğünü sanan nous tokluklarda, sarhoşluklarda, delirmelerde çoğu zaman akılsız çıkar. Bunlarda düşünme nerede kalır? His de çoğu zaman hissetmekten yoksun kalmaz mı? Nous azıcık başka bir düşünülür şeye dalıp gitse, bazen bakarız da görmeyiz, dinleriz de duymayız.

2.69

ἑαυτὸν γὰρ οἶδεν, ὅστις ὢν τυγχάνει ἢ πῶς ἐγένετο; ἡ δὲ αἴσθησις αἰτία τοῦ αἰσθάνεσθαι; πῶς ἂν λέγοιτο, μήθ’ ὑφ’ αὑτῆς μήτε ὑπὸ τοῦ νοῦ γνωριζομένη; οὐχ ὁρᾷς ὅτι ὁ δοκῶν νοεῖν νοῦς εὑρίσκεται πολλάκις ἄνους, ἐν τοῖς κόροις, ἐν ταῖς μέθαις, ἐν ταῖς παραφροσύναις; ποῦ δὴ τὸ νοεῖν ἐπ’ αὐτῶν; ἡ δὲ αἴσθησις οὐ πολλάκις ἀφαιρεῖται τὸ αἰσθάνεσθαι; ὁρῶντες ἔστιν ὅτε οὐχ ὁρῶμεν καὶ ἀκούοντες οὐκ ἀκούομεν, ἐπειδὰν ὁ νοῦς μικρὸν ὅσον ἑτέρῳ νοητῷ προσενεχθῇ παρενθυμούμενος.

2.70Öyleyse nous düşünmekten, his de hissetmekten çıplak kaldıkça hiçbir çirkinlikleri olmaz. Ama kavramaya başladıklarında utanca ve küstahlığa düşerler; çünkü yalnızca tokluklarda, melankolilerde ve delirmelerde değil, hayatın geri kalanında da sağlıklı bir epistēmēden çok saflığa ve ahmaklığa başvurdukları görülecektir. His hâkim olduğunda nous köleleşir, hiçbir düşünülür şeye dikkat etmez; nous hâkim olduğunda ise his işsiz kalır, hiçbir duyulur şeyi kavramaz.

2.70

ἕως οὖν γυμνοί εἰσιν, ὁ μὲν νοῦς τοῦ νοεῖν, ἡ δὲ αἴσθησις τοῦ αἰσθάνεσθαι, οὐδὲν ἔχουσιν αἰσχρόν· ἐπειδὰν δὲ ἄρξωνται καταλαμβάνειν, ἐν αἰσχύνῃ καὶ ὕβρει γίνονται, εὑρεθήσονται γὰρ εὐηθείᾳ καὶ μωρίᾳ πολλάκις χρώμενοι μᾶλλον ἢ ὑγιαινούσῃ ἐπιστήμῃ, οὐ μόνον ἐν κόροις καὶ μελαγχολίαις καὶ παραφροσύναις ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἄλλῳ βίῳ· ὅτε μὲν γὰρ ἡ αἴσθησις κρατεῖ, ὁ νοῦς ἠνδραπόδισται μηδενὶ προσέχων νοητῷ, ὅτε δὲ ὁ νοῦς κρατεῖ, ἡ αἴσθησις ἄπρακτος θεωρεῖται μηδενὸς ἀντίληψιν ἴσχουσα αἰσθητοῦ.

2.71"Yılan ise Rab Tanrı'nın yaptığı yeryüzündeki bütün yabani hayvanların en kurnazıydı" (Tekvin 3:1). İki şey, nous ile his önceden oluşmuş ve anlatılan anlamda çıplak bulunduğuna göre, düşünülür ve duyulur şeylerin kavranması için ikisini bir araya getiren üçüncü bir şeyin, hazzın var olması zorunluydu. Çünkü ne nous his olmadan bir canlıyı, bitkiyi, taşı, odunu ya da genel olarak herhangi bir cismi kavrayabilirdi, ne de his nous olmadan hissetmeyi elde edebilirdi.

2.71

„Ὁ δὲ ὄφις ἦν φρονιμώτατος πάντων τῶν θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὧν ἐποίησε κύριος ὁ θεός“ (Gen. 3, 1). δυεῖν προγεγονότων νοῦ καὶ αἰσθήσεως καὶ τούτων γυμνῶν κατὰ τὸν δεδηλωμένον τρόπον ὑπαρχόντων, ἀνάγκη τρίτην ἡδονὴν συναγωγὸν ἀμφοῖν ὑπάρξαι πρὸς τὴν τῶν νοητῶν καὶ αἰσθητῶν ἀντίληψιν· οὔτε γὰρ ὁ νοῦς δίχα αἰσθήσεως ἠδύνατο καταλαβεῖν ζῷον ἢ φυτὸν ἢ λίθον ἢ ξύλον ἢ συνόλως σῶμα οὔτε ἡ αἴσθησις δίχα τοῦ νοῦ περιποιῆσαι τὸ αἰσθάνεσθαι.

2.72Dış nesnelerin kavranması için bu ikisinin bir araya gelmesi gerektiğine göre, onları üçüncü bir bağ değilse kim bir araya getirdi? Bu bağ aşk ve arzudur; hükmeden ve egemen olan da hazdır. Musa ona simgesel olarak yılan adını vermiştir.

2.72

ἐπειδὴ τοίνυν ἄμφω ταῦτα συνελθεῖν ἔδει πρὸς κατάληψιν τῶν ὑποκειμένων, τίς αὐτὰ συνήγαγεν ὅτι μὴ δεσμὸς τρίτος ἔρωτος καὶ ἐπιθυμίας, ἀρχούσης καὶ δυναστευούσης ἡδονῆς, ἣν συμβολικῶς ὄφιν ὠνόμασε;

2.73Canlıları biçimlendiren Tanrı sırayı pek güzel kurmuştur: önce nousu, yani erkeği, çünkü insanda en eski olan odur; sonra hissi, yani kadını; ardından da üçüncü olarak hazzı. Bunların yaşları kuvve bakımından farklıdır, ama bu fark yalnızca düşüncede vardır; zaman bakımından ise yaşıttırlar. Çünkü psykhē her şeyi kendisiyle birlikte getirir; ama kimini fiil hâlinde, kimini de henüz gayesine ulaşmamış olsa bile olabilme hâlinde.

2.73

πάνυ καλῶς ὁ ζῳοπλάστης θεὸς ἐδημιούργησε τὴν τάξιν· νοῦν πρῶτον τὸν ἄνδρα, πρεσβύτατον γὰρ ἐν ἀνθρώπῳ, εἶτα αἴσθησιν τὴν γυναῖκα, εἶτα ἑξῆς τρίτον ἡδονήν. δυνάμει δέ εἰσιν αὐτῶν αἱ ἡλικίαι διάφοροι νοούμεναι μόνον, χρόνῳ δὲ ἰσήλικες· ἅμα γὰρ ἑαυτῇ ψυχὴ πάντα ἐπιφέρεται, ἀλλὰ τὰ μὲν ἐντελεχείᾳ, τὰ δὲ τῷ δύνασθαι γενέσθαι, εἰ καὶ μήπω προσείληφε τὸ τέλος.

2.74Haz yılana şu sebepten benzetilmiştir: Yılanın hareketi nasıl çok kıvrımlı ve çeşit çeşitse, hazzınki de öyledir. Haz önce beş yoldan kıvrılır: hazlar görmeyle, işitmeyle, tatmayla, koklamayla ve dokunmayla oluşur. En şiddetlileri ve en yoğunları ise kadınlarla birleşmede doğar; tabiat gereği benzerin doğması bu birleşmelerle gerçekleşir.

2.74

εἰκάσθη δὲ ὄφει ἡδονὴ διὰ τόδε· πολύπλοκος γὰρ καὶ ποικίλη ὥσπερ τοῦ ὄφεως ἡ κίνησις, οὕτως καὶ ἡδονῆς· πενταχῆ γέ τοι πρῶτον εἱλεῖται, καὶ γὰρ δι’ ὁράσεως ἡδοναὶ συνίστανται καὶ δι’ ἀκοῆς καὶ διὰ γεύσεως καὶ διὰ ὀσφρήσεως καὶ δι’ ἁφῆς· γίνονται δὲ αἱ σφοδρόταται καὶ σύντονοι αἱ περὶ τὰς γυναῖκας ὁμιλίαι, δι’ ὧν γένεσις ἡ τοῦ ὁμοίου πέφυκεν ἀποτελεῖσθαι.

2.75Hazza çeşit çeşit dememizin sebebi yalnızca psykhēnin akılsız kısmının bütün alanlarında dolaşması değildir; her bir alanda da çok kıvrımlı olmasıdır. Daha görmede türlü türlü hazlar doğar: resmin, heykelin ve tekhnēlerle yapılan öbür eserlerin hepsi gözü sevindirir; filizlenen, çiçek açan, meyve veren bitkilerin çeşitliliği, hayvanların bin bir türlü güzelliği de öyle. Aynı şekilde işitmeyi de kaval, lir ve her çeşit çalgı; akılsız hayvanların, kırlangıçların, bülbüllerin ve tabiatın musiki bağışladığı öbür hayvanların ahenkli sesleri; akıllı varlıkların, yani lirle şarkı söyleyenlerin, komedi, tragedya ve öbür sahne sanatlarını sunanların güzel sesi hoşnut eder.

2.75

καὶ μὴν οὐ διὰ τοῦτο μόνον ποικίλην φαμὲν τὴν ἡδονήν, ὅτι περὶ πάντα τὰ τοῦ ἀλόγου τῆς ψυχῆς εἱλεῖται, ἀλλ’ ὅτι καὶ περὶ ἕκαστον μέρος πολύπλοκός ἐστιν· εὐθέως δι’ ὁράσεως ἡδοναὶ γίνονται ποικίλαι, γραφικὴ πᾶσα, πλαστική, τἆλλα ὅσα κατὰ τέχνας τεχνικὰ δημιουργήματα τέρπει τὴν ὅρασιν· πάλιν φυτῶν βλαστανόντων ἀνθούντων καρποτοκούντων διαφοραί, ζῴων εὐμορφίαι πολυσχιδεῖς· ὁμοίως τὴν ἀκοὴν αὐλὸς ἡδύνει, κιθάρα, πᾶσα ὀργάνων ἰδέα, ζῴων ἀλόγων ἐμμελεῖς φωναί, χελιδόνων, ἀηδόνων, τῶν ἄλλων ὅσα φύσις μεμούσωκε, λογικῶν εὐφωνία, κιθαρῳδῶν κωμῳδίαν τραγῳδίαν τὴν ἄλλην ὑποκριτικὴν ἐπιδεικνυμένων.

2.76Mide hazlarını anlatmaya ne gerek var? Duyuyu harekete geçiren hoş tatların ne kadar çeşidi varsa, hazzın da hemen hemen o kadar çeşidi vardır. Öyleyse çeşit çeşit olan hazzın alacalı bir hayvana, yılana benzetilmesi yerinde değil mi? Bu yüzden içimizdeki halka ve kalabalığa ait kısım da Mısır'daki, yani bedenin yığınındaki evleri arzuladığında ölüm getiren hazlara düşer; bu ölüm psykhēnin bedenden ayrılması değil, psykhēnin kötülük yüzünden bozulmasıdır. Çünkü şöyle diyor: "Rab halkın üzerine öldürücü yılanlar gönderdi; yılanlar halkı ısırdı, İsrailoğullarından birçok kişi öldü" (Sayılar 21:6). Gerçekten de psykhēye hazların ölçüsüzlüğü kadar ölüm getiren bir şey yoktur.

2.76

τί ⟨δὲ⟩ δεῖ περὶ τῶν γαστρὸς ἡδονῶν διδάσκειν; σχεδὸν γὰρ ὅσαι τῶν ὑποκειμένων χυλῶν προσηνῶν διαφοραὶ καὶ τὴν αἴσθησιν κινούντων, τοσαῦται καὶ τῆς ἡδονῆς. ἆρ’ ⟨οὖν⟩ οὐ δεόντως ποικίλον οὖσα ἡδονὴ ποικίλῳ ζῴῳ ὄφει παρεβλήθη; διὰ τοῦτο καὶ τὸ λαῶδες καὶ ὄχλον ἔχον ἐν ἡμῖν μέρος,

2.77

ὅτε τῶν ἐν Αἰγύπτῳ, τουτέστι τῷ σωματικῷ ὄγκῳ, οἰκιῶν ἐφίεται, ἡδοναῖς περιπίπτει θάνατον ἐπαγούσαις, οὐ χωρισμὸν ψυχῆς ἀπὸ σώματος, ἀλλὰ ψυχῆς ὑπὸ κακίας φθοράν· φησὶ γάρ· „καὶ ἀπέστειλε κύριος εἰς τὸν λαὸν τοὺς ὄφεις τοὺς θανατοῦντας. καὶ ἔδακνον τὸν λαόν, καὶ ἀπέθνῃσκε λαὸς πολὺς τῶν υἱῶν Ἰσραήλ“ (Num. 21, 6)· ὄντως γὰρ οὐδὲν οὕτως θάνατον ἐπάγει ψυχῇ, ὡς ἀμετρία τῶν ἡδονῶν.

2.78Ölen de içimizdeki yöneten kısım değil, yönetilen, halka ait kısımdır; bu kısım pişman olup değiştiğini itiraf edinceye kadar ölüme uğrayacaktır. Nitekim Musa'ya gelip şöyle dediler: "Günah işlediğimiz için Rab'be ve sana karşı konuştuk. Rab'be dua et de yılanları üzerimizden kaldırsın" (Sayılar 21:7). "Karşı konuştuğumuz için günah işledik" demeyip "günah işlediğimiz için karşı konuştuk" demeleri yerindedir; çünkü nous günah işleyip aretēden koptuğunda ilahi şeyleri suçlar, kendi değişmesini Tanrı'ya yükler. Peki duygunun tedavisi nasıl olur? Havva'nın yılanına zıt bir başka yılan, yani itidalin logosu hazırlandığında. Çünkü itidal hazzın zıddıdır: çeşit çeşit duyguya karşı çeşit çeşit bir aretēdir ve düşman hazza karşı savunur. Tanrı Musa'ya itidale göre olan yılanı yapmasını buyurur ve şöyle der: "Kendine bir yılan yap ve onu bir direğin üzerine koy" (Sayılar 21:8). Görüyorsun, Musa bu yılanı başkası için değil, kendisi için yapıyor; çünkü Tanrı "kendine yap" diye buyuruyor. Bunu da itidalin herkesin değil, yalnızca Tanrı dostunun malı olduğunu bilesin diye buyuruyor.

2.78

τὸ δὲ ἀποθνῇσκον οὐ τὸ ἄρχον ἐστὶν ἐν ἡμῖν, ἀλλὰ τὸ ἀρχόμενον τὸ λαῶδες, καὶ μέχρι τούτου θάνατον ἐνδέξεται, μέχρις ἂν μετανοίᾳ χρησάμενον ὁμολογήσῃ τὴν τροπήν· προσελθόντες γὰρ ἔλεγον Μωυσῇ „ὅτι ἡμαρτήκαμεν, ὅτι κατελαλήσαμεν κατὰ κυρίου καὶ κατὰ σοῦ· εὖξαι οὖν πρὸς κύριον, καὶ ἀφελέτω ἀφ’ ἡμῶν τοὺς ὄφεις“ (ibid. 7). εὖ τὸ φάναι, οὐχ ὅτι κατελαλήσαμεν, ἡμάρτομεν, ἀλλ’ „ὅτι ἡμάρτομεν, κατελαλήσαμεν“· ὅταν γὰρ ἁμάρτῃ καὶ ἀπαρτηθῇ ὁ νοῦς ἀρετῆς, αἰτιᾶται τὰ θεῖα τὴν ἰδίαν τροπὴν

2.79

προσάπτων θεῷ. πῶς οὖν γίνεται ἴασις τοῦ πάθους; ὅταν ἕτερος ὄφις κατασκευασθῇ τῷ τῆς Εὔας ἐναντίος, ὁ σωφροσύνης λόγος· ἡδονῇ γὰρ ἐναντίον σωφροσύνη, ποικίλῳ πάθει ποικίλη ἀρετὴ καὶ ἀμυνομένη πολεμίαν ἡδονήν. τὸν κατὰ σωφροσύνην οὖν ὄφιν κελεύει ὁ θεὸς Μωυσεῖ κατασκευάσασθαι καί φησι· „ποίησον σεαυτῷ ὄφιν καὶ θὲς αὐτὸν ἐπὶ σημείου“ (ibid. 8). ὁρᾷς ὅτι οὐκ ἄλλῳ τινὶ κατασκευάζεται τοῦτον ὁ Μωυσῆς τὸν ὄφιν ἢ ἑαυτῷ, προστάττει γὰρ ὁ θεός „ποίησον σεαυτῷ,“ ἵνα γνῷς, ὅτι οὐ παντός ἐστι κτῆμα σωφροσύνη, ἀλλὰ μόνου τοῦ θεοφιλοῦς.

2.80Musa'ya yılanın neden yapılacağına dair bir şey buyrulmadığı hâlde neden tunçtan bir yılan yaptığını incelemek gerekir. Belki şu sebeplerdendir: Birincisi, Tanrı'nın lütufları maddesizdir ve hiçbir keyfiyetleri yoktur, ölümlülerin lütufları ise maddeyle birlikte görülür. İkincisi, Musa cisimsiz aretēleri sever; bizim psykhēlerimiz ise bedenlerini soyunamadıkları için cismanî bir aretēye özlem duyar.

2.80

σκεπτέον δέ, διὰ τί Μωυσῆς χαλκοῦν ὄφιν κατασκευάζεται, οὐ προσταχθὲν αὐτῷ περὶ ποιότητος. μήποτ’ οὖν διὰ τάδε· πρῶτον μὲν ἄυλοί εἰσιν αἱ θεοῦ χάριτες [ἰδέαι αὗται] καὶ ἄποιοι, αἱ δὲ τῶν θνητῶν σὺν ὕλῃ θεωροῦνται· δεύτερον δὲ Μωυσῆς μὲν ἀσωμάτων ἐρᾷ ἀρετῶν, αἱ δ’ ἡμέτεραι ψυχαὶ οὐ δυνάμεναι ἐκδῦναι τὰ σώματα σωματικῆς ἐφίενται ἀρετῆς.

2.81İtidalin logosu gergin ve kesintisiz olduğu için tunç maddesinin güçlü ve sağlam yapısına benzetilmiştir. Belki de şu sebeple: Tanrı dostundaki itidal en değerlisidir ve altına benzer; ilerleyerek bilgelik edinmiş kişideki itidal ise ikinci derecededir. "Yılanın ısırdığı her kişi ona bakınca yaşayacaktır" (Sayılar 21:8). Pek doğru! Çünkü hazzın, yani Havva'nın yılanının ısırdığı nous, itidalin güzelliğini, yani Musa'nın yılanını, onun aracılığıyla da Tanrı'nın kendisini psykhēsiyle görebilecek güce erişirse yaşayacaktır. Yeter ki baksın ve iyice anlasın.

2.81

δυνατῇ δὲ καὶ στερεᾷ οὐσίᾳ τῇ χαλκοῦ ἀπείκασται ὁ κατὰ σωφροσύνην λόγος εὔτονος καὶ ἀδιάκοπος ὤν, ἴσως δὲ καὶ παρόσον ἡ μὲν ἐν τῷ θεοφιλεῖ σωφροσύνη τιμιωτάτη ἐστὶ καὶ χρυσῷ ἐοικυῖα, δευτερεύουσα δὲ ἡ ἐν τῷ κατὰ προκοπὴν σοφίαν ἀναλαβόντι. ὃν ἂν οὖν „δάκῃ ὄφις, πᾶς ὁ ἰδὼν αὐτὸν ζήσεται“ (ibid.)· πάνυ ἀληθῶς· ἐὰν γὰρ ὁ νοῦς δηχθεὶς ἡδονῇ, τῷ τῆς Εὔας ὄφει, ἰσχύσῃ κατιδεῖν ψυχικῶς τὸ σωφροσύνης κάλλος, τὸν Μωυσέως ὄφιν, καὶ διὰ τούτου τὸν θεὸν αὐτόν, ζήσεται· μόνον ἰδέτω καὶ κατανοησάτω.

2.82Görmüyor musun, yöneten bilgelik olan Sara da "Bunu işiten benimle birlikte sevinecek" (Tekvin 21:6) diyor. Haydi biri aretēnin saadeti, yani İshak'ı doğurduğunu işitebilsin; hemen bir sevinç ilahisi söyleyecektir. Nasıl işiten birlikte sevinirse, itidali ve Tanrı'yı katışıksızca gören de ölmez.

2.82

οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ἡ ἄρχουσα σοφία Σάρρα φησίν· „ὃς γὰρ ἂν ἀκούσῃ, συγχαρεῖταί μοι“ (Gen. 21,6) ; ἀλλὰ φέρε τινὰ ἰσχῦσαι ἀκοῦσαι, ὅτι τέτοκεν ἡ ἀρετὴ τὴν εὐδαιμονίαν Ἰσαάκ, καὶ εὐθὺς συγχαρητικὸν ὕμνον ὑμνήσει. ὡς οὖν τοῦ ἀκούσαντός ἐστι ⟨τὸ⟩ συγχαίρειν, οὕτως τοῦ σωφροσύνην καὶ θεὸν ἰδόντος εἱλικρινῶς τὸ μὴ ἀποθνῄσκειν.

2.83Ama perhizi ve itidali seven, duygulardan arınmış birçok psykhē de yine Tanrı'nın kudretine boyun eğmiş ve daha kötüye doğru değişmeye uğramıştır; çünkü Efendi hem kendini hem de oluşu açıkça göstermek ister: kendini, hiç eğilmeden daima ayakta durduğu için; oluşu ise sallanıp durduğu ve zıt yönlere ağdığı için. Nitekim şöyle diyor: "Seni yılanların, akreplerin ısırdığı, susuzluğun hüküm sürdüğü, suyun bulunmadığı o büyük ve korkunç çölden geçiren, senin için sarp kayadan su pınarı çıkaran, çölde seni babalarının bilmediği manla besleyen O'dur" (Tesniye 8:15–16). Görüyorsun, psykhē yalnızca Mısır'daki duyguları arzularken yılanlara düşmez; çöldeyken de çeşit çeşit ve yılana benzer bir duygu olan haz tarafından ısırılır. Hazzın yaptığı işe verilen ad da pek uygundur: ona ısırık denir.

2.83

πολλαὶ δὲ καρτερίας καὶ σωφροσύνης ἐρασθεῖσαι ψυχαὶ καὶ ἐρημωθεῖσαι παθῶν ὅμως κράτος ὑπέμειναν θεοῦ καὶ τροπὴν τὴν πρὸς τὸ χεῖρον ἐδέξαντο, διασυνιστάντος αὑτόν τε καὶ τὴν γένεσιν τοῦ δεσπότου, ἑαυτὸν μέν, ὅτι ἀκλινὴς ἕστηκεν ἀεί, τὴν δὲ γένεσιν, ὅτι ταλαντεύει καὶ πρὸς τἀναντία ἀντιρρέπει· φησὶ γάρ·

2.84

„τοῦ ἀγαγόντος σε διὰ τῆς ἐρήμου τῆς μεγάλης καὶ τῆς φοβερᾶς ἐκείνης, οὗ ὄφις δάκνων καὶ σκορπίος καὶ δίψα, οὗ οὐκ ἦν ὕδωρ, τοῦ ἐξαγαγόντος σοι ἐκ πέτρας ἀκροτόμου πηγὴν ὕδατος, τοῦ ψωμίσαντός σε τὸ μάννα ἐν τῇ ἐρήμῳ, ὃ οὐκ ᾔδεισαν οἱ πατέρες σου“ (Deut. 8, 15. 16). ὁρᾷς ὅτι οὐ μόνον τῶν ἐν Αἰγύπτῳ παθῶν ἐφιεμένη ἡ ψυχὴ περιπίπτει τοῖς ὄφεσιν, ἀλλὰ καὶ ὅτε ἐστὶν ἐν ἐρήμῳ δάκνεται ὑφ’ ἡδονῆς, τοῦ ποικίλου καὶ ὀφιώδους πάθους· οἰκειότατον δὲ ὄνομα εἴληχε τὸ ἡδονῆς ἔργον, δηγμὸς γὰρ καλεῖται.

2.85Ama haz yalnız çöldekileri değil, dağılmış olanları da ısırır. Ben de çoğu zaman akrabalarımı, dostlarımı ve vatanımı bırakıp seyre değer bir şey üzerine düşünmek için ıssız bir yere gittim, ama hiçbir şey kazanmadım: nousum dağıldı ya da bir duygu tarafından ısırılıp zıt yöne çekildi. Bazen de on binlerce kişilik bir kalabalığın ortasında düşüncem sakindir; çünkü Tanrı psykhēmdeki kalabalığı dağıtmış ve bana iyiyi de kötüyü de yerlerin farklılığının değil, psykhēnin arabasını hareket ettirip dilediği yere süren Tanrı'nın yaptığını öğretmiştir.

2.85

ἀλλ’ οὐ μόνον οἱ ἐν ἐρήμῳ δάκνονται ὑφ’ ἡδονῆς, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐσκορπισμένοι· καὶ γὰρ ἐγὼ πολλάκις καταλιπὼν μὲν ἀνθρώπους συγγενεῖς καὶ φίλους καὶ πατρίδα καὶ εἰς ἐρημίαν ἐλθών, ἵνα τι τῶν θέας ἀξίων κατανοήσω, οὐδὲν ὤνησα, ἀλλὰ σκορπισθεὶς ὁ νοῦς ἢ πάθει δηχθεὶς ἀνεχώρησεν εἰς τἀναντία· ἔστι δὲ ὅτε καὶ ἐν πλήθει μυριάνδρῳ ἠρεμῶ τὴν διάνοιαν, τὸν ψυχικὸν ὄχλον σκεδάσαντος θεοῦ καὶ διδάξαντός με, ὅτι οὐ τόπων διαφοραὶ τό τε εὖ καὶ χεῖρον ἐργάζονται, ἀλλ’ ὁ κινῶν θεὸς καὶ ἄγων ᾗ ἂν προαιρῆται τὸ τῆς ψυχῆς ὄχημα.

2.86Ne var ki psykhē çölde akrebe, yani dağılmaya düşer [Yunancada "akrep" kelimesi "dağılma"yı andırır]; duyguların susuzluğu da onu yakalar; ta ki Tanrı kendi sarp bilgeliğinin pınarını gönderip değişmiş psykhēyi değişmez bir sağlıkla suvarıncaya dek. Çünkü sarp kaya Tanrı'nın bilgeliğidir: Tanrı onu kendi kudretlerinin tepesinden, en önde geleni olarak kesip ayırmıştır ve Tanrı dostu psykhēleri ondan suvarır. Psykhēler suvarıldıktan sonra en genel olan manla da doyar; çünkü mana "ne" denir, "ne" de her şeyin cinsidir. En genel olan Tanrı'dır, ikinci olarak da Tanrı'nın logosudur; öbür şeyler ise yalnızca sözde vardır, gerçekte ise kimi zaman var olmayanla birdir.

2.86

πλὴν περιπίπτει σκορπίῳ, ὅπερ ἐστὶ σκορπισμῷ, ἐν τῇ ἐρήμῳ, καὶ δίψα καταλαμβάνει ἡ τῶν παθῶν, μέχρις ἂν ὁ θεὸς τῆς ἀκροτόμου σοφίας ἑαυτοῦ τὸ νᾶμα ἐπιπέμψῃ καὶ ποτίσῃ τὴν τραπεῖσαν ψυχὴν ἀμεταβλήτῳ ὑγείᾳ· ἡ γὰρ ἀκρότομος πέτρα ἡ σοφία τοῦ θεοῦ ἐστιν, ἣν ἄκραν καὶ πρωτίστην ἔτεμεν ἀπὸ τῶν ἑαυτοῦ δυνάμεων, ἐξ ἧς ποτίζει τὰς φιλοθέους ψυχάς· ποτισθεῖσαι δὲ καὶ τοῦ μάννα ἐμπίπλανται τοῦ γενικωτάτου — καλεῖται γὰρ τὸ μάννα "τί", ὃ πάντων ἐστὶ γένος —, τὸ δὲ γενικώτατόν ἐστιν ὁ θεός, καὶ δεύτερος ὁ θεοῦ λόγος, τὰ δ’ ἄλλα λόγῳ μόνον ὑπάρχει, ἔργοις δὲ ἔστιν οὗ ἴσα τῷ οὐχ ὑπάρχοντι.

2.87Şimdi çölde değişen ile Mısır'da değişen arasındaki farkı gör: Mısır'daki öldürücü yılanlara, yani ölüm getiren doymak bilmez hazlara düşer; kendini çalıştıran ise haz tarafından yalnızca ısırılır ve dağılır, ölmez. Mısır'daki, bilge Musa'nın yaptığı tunç yılanla, yani itidalle tedavi edilir; çöldeki ise Tanrı tarafından en güzel içkiyle, bilgelikle, Tanrı'nın kendi bilgeliğinden çıkardığı pınardan suvarılır.

2.87

ἴδε νῦν διαφορὰν τοῦ ἐν ἐρήμῳ τρεπομένου καὶ τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ· ὁ μὲν γὰρ τοῖς θανατοῦσιν ὄφεσι χρῆται, τουτέστιν ἀπλήστοις ἡδοναῖς θάνατον ἐπιφερούσαις, ὁ δ’ ἀσκητὴς δάκνεται μόνον ὑφ’ ἡδονῆς καὶ σκορπίζεται, οὐ θανατοῦται· κἀκεῖνος μὲν σωφροσύνῃ, χαλκῷ ὄφει, θεραπεύεται γενομένῃ ὑπὸ τοῦ σοφοῦ Μωυσέως, οὗτος δὲ ὑπὸ τοῦ θεοῦ ποτίζεται κάλλιστον ποτὸν σοφίαν ἐκ τῆς πηγῆς, ἣν αὐτὸς ἐξήγαγεν ἀπὸ τῆς ἑαυτοῦ σοφίας.

2.88Tanrı'nın en çok sevdiği Musa'dan bile yılana benzeyen haz uzak durmaz. Şöyle deniyor: "'Ya bana inanmazlar, sözümü dinlemezlerse? Çünkü Tanrı sana görünmedi diyecekler; onlara ne diyeyim?' Rab Musa'ya, 'Elindeki nedir?' dedi. O da 'Değnek' dedi. Rab 'Onu yere at' dedi. Musa değneği yere attı, değnek yılan oldu; Musa ondan kaçtı. Rab Musa'ya, 'Elini uzat, kuyruğundan tut' dedi. Musa elini uzatıp kuyruğundan tuttu; yılan elinde değnek oldu. 'Sana inansınlar diye'" (Çıkış 4:1 vd.).

2.88

οὐδὲ τοῦ θεοφιλεστάτου Μωυσέως ἀπέχεται ἡ ὀφιώδης ⟨ἡδονή⟩, λέγεται δὲ ὧδε· „ἐὰν οὖν μὴ πιστεύσωσί μοι μηδὲ εἰσακούσωσι τῆς φωνῆς μου — ἐροῦσι γάρ, οὐκ ὦπταί σοι ὁ θεός —, τί ἐρῶ πρὸς αὐτούς; καὶ εἶπε κύριος Μωυσεῖ· τί τοῦτ’ ἐστὶ τὸ ἐν τῇ χειρί σου; ὁ δὲ εἶπε· ῥάβδος. καὶ εἶπε· ῥῖψον αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν. καὶ ἔρριψεν αὐτὴν ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἐγένετο ὄφις, καὶ ἔφυγε Μωυσῆς ἀπ’ αὐτοῦ. καὶ εἶπε κύριος Μωυσεῖ· ἔκτεινον τὴν χεῖρα καὶ ἐπιλαβοῦ τῆς κέρκου. ἐκτείνας οὖν τὴν χεῖρα ἐπελάβετο τῆς κέρκου, καὶ ἐγένετο ῥάβδος ἐν τῇ χειρὶ ⟨αὐτοῦ⟩· ἵνα πιστεύσωσί σοι“ (Exod. 4, 1 ss.).

2.89İnsan Tanrı'ya nasıl inanabilir? Öbür her şeyin değiştiğini, yalnız O'nun değişmez olduğunu öğrenirse. Tanrı bilgeye, psykhēsinin eyleme dönük hayatında ne olduğunu soruyor; çünkü el, eylemin simgesidir. O da terbiye diye cevap veriyor ve terbiyeye değnek diyor. Bu yüzden duyguların ayağını kaydıran Yakup da şöyle der: "Bu Ürdün'ü değneğimle geçtim" (Tekvin 32:10). Ürdün "iniş" diye tercüme edilir; kötülükle ve duyguyla ilgili şeyler de aşağıdaki, topraksı ve çürüyüp giden tabiata aittir; kendini çalıştıran nous bunları terbiyeyle geçer. Bunu, Yakup'un elinde bir sopayla bir ırmağı geçtiği biçiminde anlamak sığ kalır.

2.89

πῶς ἄν τις πιστεύσαι θεῷ; ἐὰν μάθῃ, ὅτι πάντα τὰ ἄλλα τρέπεται, μόνος δὲ αὐτὸς ἄτρεπτός ἐστι. πυνθάνεται οὖν ὁ θεὸς τοῦ σοφοῦ, τί ἐστιν ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ βίῳ· ἡ γὰρ χεὶρ σύμβολον πράξεως· ὁ δ’ ἀποκρίνεται, ὅτι παιδεία, ἣν ῥάβδον καλεῖ. διὸ καὶ ὁ πτερνιστὴς τῶν παθῶν Ἰακώβ φησιν· "ἐν γὰρ τῇ ῥάβδῳ μου διέβην τὸν Ἰορδάνην τοῦτον“ (Gen. 32, 10)· Ἰορδάνης δὲ κατάβασις ἑρμηνεύεται· τῆς δὲ κάτω καὶ γηίνης καὶ φθαρτῆς φύσεώς ἐστι τὰ κατὰ κακίαν καὶ πάθος· διαβαίνει δὲ ταῦτα ὁ ἀσκητὴς νοῦς ἐν παιδείᾳ· ταπεινὸν γὰρ τὸ ἐκδέχεσθαι, ὅτι βακτηρίαν ἔχων ποταμὸν διέβαινε.

2.90Tanrı dostu Musa da güzel cevap veriyor; çünkü erdemlinin eylemleri gerçekten de bir değneğe dayanır gibi terbiyeye dayanır, psykhēnin sarsıntısını ve çalkantısını yatıştırır. Bu değnek atılınca yılan olur. Bu yerindedir; çünkü psykhē terbiyeyi atarsa aretē sever olmaktan çıkar, haz düşkünü olur. Bu yüzden Musa da yılandan kaçar; çünkü aretēyi seven, duygudan ve hazdan kaçar.

2.90

καλῶς οὖν καὶ ὁ θεοφιλὴς Μωυσῆς ἀποκρίνεται· ὄντως γὰρ αἱ πράξεις τοῦ σπουδαίου παιδείᾳ ὡς ἂν ῥάβδῳ ἐπερείδονται, τὸν κλόνον καὶ σάλον τῆς ψυχῆς ἱδρυόμεναι. αὕτη ἡ ῥάβδος ἀπορριφθεῖσα γίνεται ὄφις· εἰκότως· ἐὰν γὰρ ἡ ψυχὴ ἀπορρίψῃ τὴν παιδείαν, γέγονε φιλήδονος ἀντὶ φιλαρέτου. διὸ καὶ Μωυσῆς φεύγει ἀπ’ αὐτοῦ· ἀπὸ γὰρ τοῦ πάθους καὶ τῆς ἡδονῆς ἀποδιδράσκει ὁ φιλάρετος.

2.91Ama Tanrı kaçmayı övmez. Ey düşünce, henüz yetkinleşmemiş olan sana duygulardan kaçıp uzaklaşmayı öğrenmek yaraşır; yetkin olan Musa'ya ise onlara karşı savaşta dayanmak, onlara karşı durmak ve onlarla çarpışmak yaraşır. Yoksa duygular serbestlik ve yetki kazanıp psykhēnin kalesine kadar çıkar, bütün psykhēyi kuşatıp ele geçirir ve bir zorba gibi yağmalar.

2.91

ἀλλά τοί γε ὁ θεὸς τὴν φυγὴν οὐκ ἐπαινεῖ· σοὶ μὲν γάρ, ὦ διάνοια, μήπω τελειωθείσῃ φυγὴν καὶ δρασμὸν τῶν παθῶν ἁρμόζει μελετᾶν, Μωυσεῖ δὲ τῷ τελείῳ παραμένειν τῷ πρὸς αὐτὰ πολέμῳ καὶ ἀντιστατεῖν αὐτοῖς καὶ διαμάχεσθαι· εἰ δὲ μή, ἀδείας καὶ ἐξουσίας λαβόμενα μέχρι τῆς ψυχικῆς ἀκροπόλεως ἀναβάντα πᾶσαν ἐκπολιορκήσει καὶ λεηλατήσει τυράννου τρόπον τὴν ψυχήν.

2.92Bunun için Tanrı "kuyruğundan tutmasını" buyurur; yani der ki: "Hazzın düşmanca ve vahşi yanından korkma; asıl ondan yakala, tut, iyice zapt et." Çünkü yeniden yılan yerine değnek olacak, yani elde haz yerine terbiye olacaktır.

2.92

διὸ καὶ προστάττει ὁ θεὸς „λαβέσθαι τῆς κέρκου", τουτέστι τὸ ἀντίδικον τῆς ἡδονῆς καὶ ἀτίθασον αὐτῆς μὴ φοβείτω σε, ἀλλὰ τούτου μάλιστα λαβοῦ καὶ κατάσχες καὶ περικράτησον· ἔσται γὰρ πάλιν ἀντὶ ὄφεως ῥάβδος, τουτέστιν ἀντὶ ἡδονῆς γενήσεται ἐν τῇ χειρὶ παιδεία.

2.93Ama bu elde, yani bilgenin eyleminde olacaktır; bu da doğrudur. Hazzı yakalayıp zapt etmek ise önce el uzatılmadıkça imkânsızdır; yani psykhē bütün eylemlerinin ve ilerlemelerinin Tanrı'dan geldiğini itiraf etmedikçe ve hiçbirini kendine mal etmedikçe. İşte gören kişi bu yılandan kaçmaya karar vermiştir; ama itidalin logosu olan başka bir yılanı, o tunç yılanı yapar ki haz tarafından ısırılan itidali görüp hakiki hayatı yaşasın.

2.93

ἀλλὰ γενήσεται ἐν τῇ χειρί, ἐν τῇ πράξει τοῦ σοφοῦ, ὃ δὴ καὶ ἀληθές ἐστι· λαβέσθαι δὲ καὶ περικρατῆσαι ἡδονῆς ἀδύνατον, εἰ μὴ πρότερον ἐκταθείη ἡ χείρ, τουτέστιν εἰ μὴ τὰς πράξεις καὶ προκοπὰς ἁπάσας ὁμολογήσειεν ἡ ψυχὴ κατὰ θεὸν εἶναι καὶ μηδὲν εἰς ἑαυτὴν ἀναγάγοι. τοῦτον μὲν δὴ τὸν ὄφιν ἀποδιδράσκειν ὁ βλέπων διέγνωκεν· ἕτερον δὲ τὸν σωφροσύνης λόγον κατασκευάζει, τὸν χαλκοῦν ἐκεῖνον, ἵνα ὁ δηχθεὶς ὑφ’ ἡδονῆς ἰδὼν σωφροσύνην ζήσῃ τὸν ἀληθῆ βίον.

2.94Yakup, Dan'ın böyle bir yılan olmasını dileyerek şöyle der: "Dan, İsrail'in bir oymağı gibi kendi halkını yargılayacak. Dan yol üstünde bir yılan olsun, patikada pusuya yatıp atın topuğunu ısırsın; atlı geriye düşecek, Rab'bin kurtuluşunu bekleyerek" (Tekvin 49:16–18). Lea'dan Yakup'un meşru beşinci oğlu İssakar'dır; Zilpa'dan olan iki oğul da sayılırsa İssakar yedincidir. Dan ise Rahel'in cariyesi Bilha'dan Yakup'un beşinci oğludur. Bunun sebebini ayrı bir incelemede bulacağız. Şimdi yine Dan'ı ele alalım.

2.94

τοιοῦτον ὄφιν εὔχεται ὁ Ἰακὼβ γενέσθαι τὸν Δὰν καί φησιν οὕτως· „Δὰν κρινεῖ τὸν ἑαυτοῦ λαόν, ὡσεὶ καὶ μία φυλὴ Ἰσραήλ, καὶ γενέσθω Δὰν ὄφις ἐφ’ ὁδοῦ, ἐγκαθήμενος ἐπὶ τρίβου, δάκνων πτέρναν ἵππου, καὶ πεσεῖται ὁ ἱππεὺς εἰς τὰ ὀπίσω, τὴν σωτηρίαν περιμένων κυρίου“ (Gen. 49, 16 — 18). ἐκ μὲν τῆς Λείας πέμπτος υἱός ἐστιν Ἰσσάχαρ γνήσιος τοῦ Ἰακώβ, συγκαταριθμουμένων δὲ τῶν ἐκ τῆς Ζέλφας δυεῖν ἕβδομος, τοῦ δὲ Ἰακὼβ πέμπτος ἐστὶν ὁ Δὰν ἐκ τῆς Βάλλας τῆς παιδίσκης Ῥαχήλ. τὴν δὲ αἰτίαν ἐν τοῖς κατ’ ἰδίαν ἐξευρήσομεν. περὶ δὲ τοῦ Δὰν πάλιν κατανοητέον.

2.95Psykhē iki soy taşır: biri ilahi, öbürü çürüyüp gidendir. Daha üstün olanı zaten doğurmuş ve onda durmuştur; çünkü psykhē Tanrı'ya şükredip her şeyi O'na bırakabildiğinde artık bundan üstün bir kazanç edinemezdi. Bu yüzden şükreden karakter olan Yahuda'yı doğurunca doğurmayı bıraktı. Şimdi ise ölümlü soyu biçimlendirmeye başlıyor.

2.95

δύο γένη φορεῖ ἡ ψυχή, τὸ μὲν θεῖον, τὸ δὲ φθαρτόν· τὸ μὲν οὖν κρεῖττον κεκύηκεν ἤδη καὶ ἵσταται ἐπ’ αὐτοῦ· ὅτε γὰρ ἐξομολογήσασθαι τῷ θεῷ καὶ παραχωρῆσαι πάντα ἴσχυσεν ἡ ψυχή, κτῆμα κρεῖσσον λαβεῖν οὐκέτ’ εἶχε· διὰ τοῦτ’ ἔστη τοῦ τίκτειν τὸν Ἰούδαν, τὸν ἐξομολογητικὸν τρόπον, ἐνεγκοῦσα. τὸ δὲ θνητὸν γένος νῦν ἄρχεται διαπλάττειν.

2.96Ölümlü olan yutmaya dayanır; çünkü canlıların varlığını sürdürmesinin sebebi olan tat alma bir temel gibidir. Bilha "yutma" diye tercüme edilir; ondan da "yargı" diye tercüme edilen Dan doğar; çünkü bu soy ölümsüz olanları ölümlü olanlardan ayırt eder ve ayırır. Yakup onun itidalin âşığı olmasını diler; Yahuda için ise böyle bir dilekte bulunmayacaktır, çünkü onda zaten Tanrı'ya şükretmek ve O'nu hoşnut etmek vardır. Bu yüzden "Dan yol üstünde bir yılan olsun" der.

2.96

ὑφέστηκε δὲ τὸ θνητὸν καταπόσει· θεμελίου γὰρ τρόπον ἡ γεῦσις, ἣ αἰτία τῆς τῶν ζῴων διαμονῆς ἐστι· Βάλλα δὲ ἑρμηνεύεται κατάποσις· ἐκ ταύτης οὖν γίνεται ὁ Δάν, ὃς ἑρμηνεύεται κρίσις· τοῦτο γὰρ τὸ γένος διακρίνει καὶ χωρίζει τὰ ἀθάνατα ἀπὸ τῶν θνητῶν. εὔχεται οὖν αὐτὸν γενέσθαι σωφροσύνης ἐραστήν, τῷ δὲ Ἰούδᾳ οὐκ εὔξεται· ἔχει γὰρ ἤδη τὸ ἐξομολογεῖσθαι καὶ εὐαρεστεῖν θεῷ. „γενέσθω“ οὖν φησι „Δὰν ὄφις ἐφ’ ὁδοῦ“.

2.97Yolumuz psykhēdir. Yollarda nasıl çeşit çeşit varlık görülürse (cansızlar ve canlılar, akılsızlar ve akıllılar, erdemliler ve kötüler, köleler ve hürler, gençler ve yaşlılar, erkekler ve dişiler, yabancılar ve yurttaşlar, hastalar ve sağlamlar, sakatlar ve eksiksizler), psykhēde de öyledir: onda cansız, eksik, hastalıklı, köle, dişi ve felaketle dolu sayısız hareket vardır; tersine canlı, eksiksiz, erkek, hür, sağlıklı, yaşlı, erdemli, meşru ve gerçekten yurttaş olan hareketler de vardır.

2.97

ὁδὸς ἡμῶν ἐστιν ἡ ψυχή· ὥσπερ γὰρ ἐν ταῖς ὁδοῖς ἔστιν ἰδεῖν διαφορὰν τῶν ὄντων, ἀψύχων ἐμψύχων, ἀλόγων λογικῶν, σπουδαίων φαύλων, δούλων ἐλευθέρων, νεωτέρων πρεσβυτέρων, ἀρρένων θηλειῶν, ξένων ἀστῶν, νοσούντων ὑγιαινόντων, λελωβημένων ὁλοκλήρων, οὕτως καὶ ἐν ψυχῇ καὶ ἄψυχα καὶ ἀτελῆ καὶ νοσώδη καὶ δοῦλα καὶ θήλεα καὶ μυρία ἄλλα κηρῶν μεστὰ κινήματά ἐστι, καὶ ἔμπαλιν ἔμψυχα ὁλόκληρα ἄρρενα ἐλεύθερα ὑγιᾶ πρεσβύτερα σπουδαῖα γνήσια καὶ ἀστὰ ὄντως.

2.98Öyleyse itidalin logosu, hayattaki bütün işlerin arasından yol alan psykhēnin üzerinde bir yılan olsun ve patikada pusuya yatsın. Bu ne demek? Aretēnin toprağı çiğnenmemiştir, çünkü oradan pek az kişi geçer; kötülüğün toprağı ise çiğnenmiştir. Musa, aretēden kaçan düşüncelerin hayatlarını içinde tükettikleri çiğnenmiş yolda, yani duyguda ve kötülükte pusuya yatmayı, saklanıp beklemeyi öğütlüyor. "Atın topuğunu ısırarak." Buna göre ayak kaydıran, oluşa tabi ve çürüyüp giden olanın duruşunu sarsan karakterdir. Duygular ata benzetilmiştir; çünkü duygu da at gibi dört ayaklıdır, atılgandır, kendi bildiğini yapar ve tabiatça şahlanır. İtidalin logosu ise duyguyu ısırmayı, yaralamayı ve yok etmeyi sever. Duygu topuğundan yaralanıp çöktüğünde "atlı geriye düşecektir". Atlıdan, duyguların sırtına binmiş nousu anlamak gerekir; duyguların hesabı görülüp ayakları kaydırıldığında nous onların üzerinden düşer.

2.98

γενέσθω οὖν ὁ σωφροσύνης λόγος ὄφις ἐπὶ τῆς ψυχῆς τῆς ὁδευούσης διὰ πάντων τῶν ἐν τῷ βίῳ πραγμάτων καὶ ἐγκαθισάτω ἐπὶ τρίβου. τί δὲ τοῦτ’ ἐστίν; ἄτριπτος μὲν ὁ ἀρετῆς χῶρος, ὀλίγοι γὰρ βαίνουσιν αὐτόν, τέτριπται δὲ ὁ κακίας· ἐγκαθίσαι δὴ καὶ ἐνεδρεῦσαι καὶ λοχῆσαι παραινεῖ τὴν τετριμμένην ὁδόν, τὸ πάθος καὶ τὴν κακίαν, ἐν οἷς κατατρίβονται τὸν

2.99

βίον οἱ φυγάδες ἀρετῆς λογισμοί. „δάκνων πτέρναν ἵππου.“ ἐχομένως πτερνιστής ἐστιν ὁ τὴν στάσιν τοῦ γενητοῦ καὶ φθαρτοῦ διασείων τρόπος. τὰ πάθη δὲ ἵππῳ ἀπεικάσθη· τετρασκελὲς | γὰρ καὶ τὸ πάθος ὡς ἵππος καὶ ὁρμητικὸν καὶ αὐθαδείας γέμον καὶ σκιρτητικὸν φύσει. ὁ δὲ σωφροσύνης λόγος δάκνειν καὶ τιτρώσκειν φιλεῖ καὶ ἀναιρεῖν τὸ πάθος· πτερνισθέντος δὲ τοῦ πάθους καὶ ὀκλάσαντος „πεσεῖται ὁ ἱππεὺς εἰς τὰ ὀπίσω“. ἱππέα νοητέον ⟨τὸν⟩ ἐπιβεβηκότα τοῖς πάθεσι νοῦν, ὃς ἀποπίπτει τῶν παθῶν, ὅταν αὐτὰ συλλογισθῇ καὶ πτερνισθῇ.

2.100Psykhēnin öne düşmemesi de yerindedir; çünkü psykhē duyguların önüne geçmemeli, onların gerisinde kalmalıdır; böylece aklı başına gelecektir. Söylediği şey bir öğretidir: Nous haksızlık etmeye atılıp geride kalırsa, geriye düşerse, haksızlık etmeyecektir; akılsız bir duyguya kapılıp ileri fırlamaz da geride kalırsa, duygulardan azade olmanın, yani en güzel şeyin meyvesini toplayacaktır.

2.100

εὖ δ’ ὅτι εἰς τοὔμπροσθεν οὐ πίπτει ἡ ψυχή· μὴ γὰρ προερχέσθω τῶν παθῶν, ἀλλ’ ὑστεριζέτω τούτων, καὶ σωφρονισθήσεται. καὶ δογματικόν ἐστιν ὃ λέγει· ἐὰν γὰρ ὁρμήσας ὁ νοῦς ἀδικῆσαι ὑστερήσῃ καὶ πέσῃ εἰς τὰ ὀπίσω, οὐκ ἀδικήσει· ἐὰν δὲ ἐπὶ πάθος κινηθεὶς ἄλογον μὴ ἐπεκδράμῃ, ἀλλὰ κατόπιν μείνῃ, ἀπάθειαν, τὸ κάλλιστον, καρπώσεται.

2.101Bu yüzden kötülüklerden geriye düşüşü onaylayarak şunu ekliyor: "Rab'bin kurtuluşunu bekleyerek." Çünkü duyguların üzerinden düşen ve onların işleyişinin gerisinde kalan gerçekten Tanrı tarafından kurtarılır. Psykhem de böyle bir düşüşle düşsün ve at gibi şahlanan duyguya bir daha hiç binmesin ki Tanrı'nın kurtuluşunu bekleyerek mesut olsun.

2.101

διὸ καὶ τὸ κατόπιν πτῶμα ἀποδεχόμενος τῶν κακιῶν ἐπιφέρει· „τὴν σωτηρίαν περιμένων κυρίου“· ὄντως γὰρ ὑπὸ θεοῦ σῴζεται ὁ ἀποπίπτων τῶν παθῶν καὶ ὑστερίζων τῆς ἐνεργείας αὐτῶν. πέσοι τοιοῦτόν μου πτῶμα ἡ ψυχὴ καὶ μηδέποτε ἀνασταίη ἐπὶ τὸ ἵππειον καὶ σκιρτητικὸν πάθος, ἵνα θεοῦ σωτηρίαν περιμείνασα εὐδαιμονήσῃ.

2.102Bunun için Musa da ezgisinde Tanrı'yı şöyle över: "Atı ve biniciyi denize attı" (Çıkış 15:1); yani dört duyguyu ve onların üstünde taşınan zavallı nousu, işlerin yıkımına ve bitmek bilmeyen derinliğe attı. Bütün ezginin özü de neredeyse budur; öbür her şey ona bağlanır. Durum da gerçekten böyledir: duygulardan azade olma hâli psykhēyi kaplarsa, psykhē tam anlamıyla mesut olacaktır.

2.102

διὰ τοῦτο καὶ Μωυσῆς ἐν τῷ ᾄσματι ὑμνεῖ τὸν θεόν, ὅτι „ἵππον καὶ ἀναβάτην ἔρριψεν εἰς θάλασσαν“ (Exod. 15, 1), τὰ τέσσαρα πάθη καὶ τὸν ἐποχούμενον αὐτοῖς ἄθλιον νοῦν εἰς τὴν φθορὰν τῶν πραγμάτων καὶ τὸν ἀνήνυτον βυθόν· καὶ σχεδὸν τοῦ ᾄσματος ὅλου τὸ κεφάλαιον τοῦτ’ ἐστίν, ἐφ’ ὃ τὰ ἄλλα πάντα ἀναφέρεται, καὶ οὕτως ἔχει· ἐὰν γὰρ ἀπάθεια κατάσχῃ τὴν ψυχήν, τελέως εὐδαιμονήσει.

2.103Şunu araştırmak gerekir: Yakup neden "atlı geriye düşecek" (Tekvin 49:17) diyor da Musa at ile binicinin denize gömüldüğünü söylüyor? Şunu söylemeli: Denize gömülen Mısırlı karakterdir; o kaçsa bile suyun altına, yani duyguların akıntısının altına kaçar. Geriye düşen atlı ise duygu düşkünlerinden değildir. Kanıtı da şudur: Biri atlı, öbürü binicidir.

2.103

ζητητέον δέ, τίνος ἕνεκα ὁ μὲν Ἰακώβ φησιν, ὅτι „πεσεῖται ὁ ἱππεὺς εἰς τὰ ὀπίσω“ (Gen. 49, 17), Μωυσῆς δὲ ᾄδει, ὅτι ἵππος καὶ ἀναβάτης κατεποντώθησαν. λεκτέον οὖν ὅτι ὁ μὲν καταποντούμενος ὁ Αἰγύπτιός ἐστι τρόπος, ὅς, κἂν φεύγῃ, ὑπὸ τὸ ὕδωρ τουτέστιν ὑπὸ τὴν φορὰν τῶν παθῶν φεύγει, ὁ δὲ πίπτων ἱππεὺς εἰς τὰ ὀπίσθια οὐκ ἔστι τῶν φιλοπαθῶν· τεκμήριον δέ, ὅτι οὗτος μέν ἐστιν ἱππεύς, ἐκεῖνος δὲ ἀναβάτης·

2.104Atlının işi atı terbiye etmek, dizgin tanımazsa gemlemektir; binicinin işi ise hayvan nereye götürürse oraya taşınmaktır. Denizde de dümencinin işi gemiyi götürmek, yönlendirmek ve doğrultmaktır; yolcunun işi ise geminin başına gelen ne varsa ona katlanmaktır. Bu yüzden duyguları terbiye eden atlı denize gömülmez; onlardan inip Efendi'nin kurtuluşunu bekler.

2.104

ἱππέως μὲν οὖν ἔργον δαμάζειν τὸν ἵππον καὶ ἀφηνιάζοντα ἐπιστομίζειν, ἀναβάτου δὲ φέρεσθαι ᾗ ἂν τὸ ζῷον ἄγῃ· καὶ ἐν θαλάττῃ τοῦ μὲν κυβερνήτου ἔργον ἄγειν τὸ σκάφος καὶ εὐθύνειν καὶ ὀρθοῦν, τοῦ δὲ ἐπιβάτου πάσχειν ὅσα ἂν ἡ ναῦς ὑπομένῃ. παρὸ καὶ ὁ δαμάζων τὰ πάθη ἱππεὺς οὐ καταποντοῦται, ἀλλὰ ἀποβὰς αὐτῶν τὴν σωτηρίαν περιμένει τοῦ δεσπότου.

2.105Kutsal logos da Levililer'de, "dört ayak üzerinde yürüyen, ayaklarının üstünde sıçramaya yarayan bacakları olan sürüngenlerden" yemeyi öğütler (Levililer 11:21); bunlar çekirgenin üç türü ile dördüncü olarak "yılanla savaşan"dır. Bu yerindedir; çünkü yılana benzeyen haz besleyici olmayan ve zararlı bir şeyse, hazla savaşan tabiat en besleyici ve kurtarıcı şey olur; bu tabiat da itidaldir.

2.105

παραινεῖ μέντοι ὁ ἱερὸς λόγος ἐν Λευιτικῷ „ἀπὸ τῶν ἑρπετῶν, ἃ πορεύεται ἐπὶ τεσσάρων, ἃ ἔχει σκέλη ἀνώτερον τῶν ποδῶν, ὥστε πηδᾶν ἐν αὐτοῖς“ σιτεῖσθαι (Lev. 11, 21), ὧν ἐστιν ὁ βροῦχος καὶ ὁ ἀττακὸς καὶ ἀκρὶς καὶ τέταρτον ὁ ὀφιομάχης· καὶ δεόντως· εἰ γὰρ ἄτροφον καὶ βλαβερὸν πρᾶγμα ὀφιώδης ἡδονή, τροφιμώτατον ἂν καὶ σωτήριον γένοιτο ἡ πρὸς ἡδονὴν διαμαχομένη φύσις· αὕτη δὲ ἡ σωφροσύνη ἐστί.

2.106Ey düşünce, sen de her duyguya, özellikle de hazza karşı savaş; çünkü "yılan, Rab Tanrı'nın yaptığı yeryüzündeki bütün yabani hayvanların en kurnazıdır" (Tekvin 3:1). Gerçekten de haz her şeyin en hilekârıdır. Neden?

2.106

μάχου δὴ καὶ σύ, ὦ διάνοια, πρὸς πᾶν πάθος καὶ διαφερόντως πρὸς ἡδονήν, καὶ γὰρ „φρονιμώτατός ἐστιν ὁ ὄφις πάντων θηρίων τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, ὧν ἐποίησε κύριος ὁ θεός“ (Gen. 3, 1)· τῶν γὰρ πάντων πανουργότατόν ἐστιν ἡδονή· διὰ τί;

2.107Çünkü her şey hazzın kölesidir; kötülerin hayatına da haz efendilik eder. Hazzı sağlayan şeyler, yani altın, gümüş, şöhret, onurlar, makamlar, duyulur şeylerin malzemeleri, zanaatlar ve hazzı hazırlayan pek çeşitli öbür sanatlar, her türlü hileyle elde edilir. Haksızlığı da haz için yaparız; haksızlık ise en ileri derecede hile olmadan yapılamaz.

2.107

ὅτι πάντα ἡδονῆς δοῦλα καὶ ὁ βίος ὁ τῶν φαύλων δεσπόζεται ὑφ’ ἡδονῆς· τὰ γοῦν ποιητικὰ αὐτῆς εὑρίσκεται διὰ πανουργίας πάσης, χρυσὸς ἄργυρος δόξα τιμαὶ ἀρχαί, αἱ ὗλαι τῶν αἰσθητῶν καὶ τέχναι αἱ βάναυσοι καὶ ὅσαι ἄλλαι κατασκευαστικαὶ ἡδονῆς πάνυ ποικίλαι, καὶ ἀδικοῦμεν δι’ ἡδονήν, τὰ δὲ ἀδικήματα οὐκ ἄνευ πανουργίας τῆς ἐσχάτης ἐστίν.

2.108Öyleyse sen de yılanla savaşan düşünceyi onun karşısına diz, bu en güzel mücadeleyi sonuna kadar ver ve öbür herkesi yenen hazza karşı, hiçbir insan şenliğinin vermediği güzel ve şanlı tacı kazanmaya çalış.

2.108

τὴν ὀφιομάχον οὖν γνώμην ἀντίταττε καὶ κάλλιστον ἀγῶνα τοῦτον διάθλησον καὶ σπούδασον στεφανωθῆναι κατὰ τῆς τοὺς ἄλλους ἅπαντας νικώσης ἡδονῆς καλὸν καὶ εὐκλεᾶ στέφανον, ὃν οὐδεμία πανήγυρις ἀνθρώπων ἐχορήγησεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…