İçeriğe geç
Kutsal Kanunların Alegorik Yorumu

Philon · Kutsal Kanunların Alegorik Yorumu

I. Kitap

girişKutsal Kanunların Alegorik Yorumu: Altı Günden Sonrakiler, Birinci Kitap

giriş

ΝΟΜΩΝ ΙΕΡΩΝ ΑΛΛΗΓΟΡΙΑΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΞΑΗΜΕΡΟΝ ΤΟ ΠΡΩΤΟΝ

1.1"Gök, yer ve bunların bütün düzeni tamamlandı" (Tekvin 2:1). Musa önce nousun ve hissin oluşunu anlatmıştı; şimdi ikisinin tamamlanışını açıklıyor. Ama tamamlanan şeyin tek tek bir nous ya da tek tek bir his olduğunu değil, ideaları olduğunu, yani nousun ideası ile hissin ideası olduğunu söylüyor. Çünkü simgesel olarak nousa gök der, zira akılla kavranan tabiatlar göktedir; hisse ise yer der, çünkü hisse cisimsi ve daha topraksı bir yapı düşmüştür. Nousun düzeni cisimsiz ve akılla kavranan her şeydir; hissin düzeni ise cisimli olan ve genel olarak duyulur olan her şeydir.

1.1

"Καὶ συνετελέσθησαν ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ καὶ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῶν" (Gen. 2,1). νοῦ καὶ αἰσθήσεως γένεσιν εἰπὼν πάλαι, νῦν δὴ ἀμφοτέρων τελείωσιν διασυνίστησιν. οὔτε δὲ νοῦν τὸν ἄτομον οὔτε αἴσθησιν τὴν ἐν μέρει πέρας εἰληφέναι φησίν, ἀλλ’ ἰδέας, τὴν μὲν νοῦ, τὴν δὲ αἰσθήσεως· συμβολικῶς μὲν γὰρ τὸν νοῦν οὐρανόν, ἐπειδὴ αἱ νοηταὶ φύσεις ἐν οὐρανῷ, τὴν δὲ αἴσθησιν καλεῖ γῆν, ὅτι σύστασιν σωματοειδῆ καὶ γεωδεστέραν ἔλαχεν αἴσθησις· κόσμος δὲ νοῦ μὲν τὰ ἀσώματα καὶ νοητὰ πάντα, αἰσθήσεως δὲ τὰ ἐνσώματα καὶ ὅσα συνόλως αἰσθητά.

1.2"Tanrı yaptığı işleri altıncı günde tamamladı" (Tekvin 2:2). Dünyanın altı günde ya da genel olarak zaman içinde meydana geldiğini sanmak pek safçadır. Neden mi? Çünkü her zaman, günlerin ve gecelerin bir toplamıdır; bunları da zorunlu olarak yerin üstünden ve altından geçen güneşin hareketi meydana getirir. Güneş ise göğün bir parçasıdır; öyle ki zamanın dünyadan daha genç olduğu kabul edilmelidir. Dolayısıyla dünyanın zaman içinde meydana gelmediğini, zamanın dünya aracılığıyla var olduğunu söylemek doğru olur; çünkü zamanın tabiatını gösteren göğün hareketidir.

1.2

"Καὶ συνετέλεσεν ὁ θεὸς τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἕκτῃ τὰ ἔργα αὐτοῦ ἃ ἐποίησεν" (Gen. 2, 2). εὔηθες πάνυ τὸ οἴεσθαι ἓξ ἡμέραις ἢ καθόλου χρόνῳ γεγονέναι τὸν κόσμον· διὰ τί; ὅτι πᾶς χρόνος ἡμερῶν καὶ νυκτῶν ἐστι σύστημα, ταῦτα δὲ ἡλίου κίνησις ὑπὲρ γῆν καὶ ὑπὸ γῆν ἰόντος ἐξ ἀνάγκης ἀποτελεῖ· ἥλιος δὲ μέρος οὐρανοῦ γέγονεν, ὥστε χρόνον ἀνομολογεῖσθαι νεώτερον κόσμου. λέγοιτ’ ἂν οὖν ὀρθῶς, ὅτι οὐκ ἐν χρόνῳ γέγονε κόσμος, ἀλλὰ διὰ κόσμου συνέστη χρόνος· ἡ γὰρ οὐρανοῦ κίνησις χρόνου φύσιν ἔδειξεν.

1.3O hâlde Musa "işleri altıncı günde tamamladı" dediğinde, bir gün sayısını değil, kâmil sayı olan altıyı kastettiği anlaşılmalıdır. Çünkü altı, kendi parçalarına, yarısına, üçte birine ve altıda birine eşit olan ilk sayıdır ve iki kere üçten, eşit olmayan kenarlı bir çarpımdan meydana gelir. İki ve üç ise birin cisimsizliğini aşmıştır: iki maddenin suretidir, çünkü madde gibi bölünür ve kesilir; üç ise katı cismin suretidir, çünkü katı cisim üç yönde bölünebilir.

1.3

ὅταν οὖν λέγῃ "συνετέλεσεν ἕκτῃ ἡμέρᾳ τὰ ἔργα", νοητέον ὅτι οὐ πλῆθος ἡμερῶν παραλαμβάνει, τέλειον δὲ ἀριθμὸν τὸν ἕξ, ἐπειδὴ πρῶτος ἴσος ἐστὶ τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσιν, ἡμίσει καὶ τρίτῳ καὶ ἕκτῳ, καὶ ἀπὸ ἑτερομήκους συνίσταται τοῦ δὶς τρία· δυὰς μέντοι καὶ τριὰς ἐκβέβηκε τὴν κατὰ τὸ ἓν ἀσωματότητα, ὅτι ἡ μὲν ὕλης ἐστὶν εἰκών, διαιρουμένη καὶ τεμνομένη καθάπερ ἐκείνη, τριὰς δὲ στερεοῦ σώματος, ὅτιπερ τριχῆ τὸ στερεὸν διαιρετόν.

1.4Üstelik altı, organlı canlıların hareketleriyle de akrabadır; çünkü organlı beden tabiatça altı yönde hareket eder: ileri ve geri, yukarı ve aşağı, sağa ve sola. Musa da ölümlü cinslerin ve yine bozulmaz cinslerin kendilerine özgü sayılara göre kurulduğunu göstermek istiyor: dediğim gibi, ölümlüleri altı ile, kutlu ve mesut olanları ise yedi ile ölçerek.

1.4

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ συγγενής ἐστι ταῖς τῶν ὀργανικῶν ζῴων κινήσεσιν· ἑξαχῆ γὰρ τὸ ὀργανικὸν σῶμα πέφυκε κινεῖσθαι, πρόσω καὶ κατόπιν, ἄνω καὶ κάτω, ἐπὶ δεξιὰ καὶ εὐώνυμα. βούλεται οὖν τά τε θνητὰ γένη καὶ πάλιν αὖ τὰ ἄφθαρτα κατὰ τοὺς οἰκείους ἐπιδεῖξαι συστάντα ἀριθμούς, τὰ μὲν θνητὰ ὡς ἔφην παραμετρῶν ἑξάδι, τὰ δὲ μακάρια καὶ εὐδαίμονα ἑβδομάδι.

1.5Tanrı önce, yedinci günde ölümlülerin kuruluşunu durdurunca, başka, daha ilahi varlıklara biçim vermeye başlar. Çünkü Tanrı yapmaktan asla durmaz: yakmak ateşin, soğutmak karın özelliği olduğu gibi, yapmak da Tanrı'nın özelliğidir; hatta çok daha fazla, çünkü öbür bütün varlıklar için de iş görmenin ilkesi odur.

1.5

πρῶτον οὖν ἑβδόμῃ ἡμέρᾳ καταπαύσας τὴν τῶν θνητῶν σύστασιν ἄρχεται ἑτέρων θειοτέρων διατυπώσεως· παύεται γὰρ οὐδέποτε ποιῶν ὁ θεός, ἀλλ’ ὥσπερ ἴδιον τὸ καίειν πυρὸς καὶ χιόνος τὸ ψύχειν, οὕτως καὶ θεοῦ τὸ ποιεῖν· καὶ πολύ γε μᾶλλον, ὅσῳ καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἀρχὴ τοῦ δρᾶν ἐστιν.

1.6"Dinlendirdi" (katepausen) demesi de, "durdu" (epausato) dememesi de yerindedir. Çünkü Tanrı, yapar gibi görünüp de iş görmeyen şeyleri durdurur; ama kendisi yapmaktan durmaz. Bu yüzden "başladığı şeyleri dinlendirdi" diye ekler. Bizim tekhnēlerimizle meydana getirilen şeyler tamamlanınca durur ve öylece kalır; Tanrı'nın epistēmēsiyle meydana getirilenler ise sona erince yeniden hareket eder. Çünkü onların sonları başka şeylerin başlangıcıdır: örneğin günün sonu gecenin başlangıcıdır; başlayan ayı ve yılı da elbette geçmiş olanların sonu saymak gerekir. Yine bazı şeylerin yok oluşuyla başka şeylerin oluşu, bazı şeylerin oluşuyla da başka şeylerin yok oluşu gerçekleşir;

1.6

εὖ μέντοι καὶ τὸ φάναι „κατέπαυσεν“, οὐχὶ "ἐπαύσατο"· παύει μὲν γὰρ τὰ δοκοῦντα ποιεῖν οὐκ ἐνεργοῦντα, οὐ παύεται δὲ ποιῶν αὐτός. διὸ καὶ ἐπιφέρει "κατέπαυσεν ὧν ἤρξατο"· ὅσα μὲν γὰρ ταῖς ἡμετέραις τέχναις δημιουργεῖται, τελειωθέντα ἵσταται καὶ μένει, ὅσα δὲ ἐπιστήμῃ θεοῦ, περατωθέντα πάλιν κινεῖται· τὰ γὰρ τέλη αὐτῶν ἑτέρων εἰσὶν ἀρχαί, οἷον ἡμέρας τέλος νυκτὸς ἀρχή, καὶ μῆνα δὲ καὶ ἐνιαυτὸν ἐνισταμένους πέρατα δήπου τῶν ἐξηκόντων ὑποληπτέον· γένεσίς τε αὖ φθειρομένων ἑτέρων καὶ φθορὰ γεννωμένων ἄλλων ἀποτελεῖται,

1.7 öyle ki şu söz doğrudur:

Olan şeylerden hiçbiri ölmez; biri ötekinden ayrılarak başka bir biçim gösterir.

1.7

ὥστε ἀληθὲς εἶναι τὸ λεγόμενον ὅτι θνῄσκει δ’ οὐδὲν τῶν γιγνομένων, διακρινόμενον δ’ ἄλλο πρὸς ἄλλο μορφὴν ἑτέραν ἀπέδειξεν.

1.8Tabiat yediden hoşlanır. Gezegenler yedidir; hep aynı ve aynı biçimde kalan dönüşe karşı ters yönde hareket ederler. Ayı takımyıldızı yedi yıldızla tamamlanır; o, insanlar arasında yalnız ticari ilişkilerin değil, ortaklığın ve birliğin de sebebidir. Ayın evreleri de yedişer günlük dönemlerle olur; ay, yeryüzündeki şeylerle en çok duygudaşlık içinde olan gök cismidir ve havada yaptığı değişiklikleri en çok yedişer günlük konumlarıyla gerçekleştirir.

1.8

χαίρει δὲ ἡ φύσις ἑβδομάδι· πλάνητές τε γὰρ ἑπτὰ γεγόνασιν, ἀντίρροποι τῇ κατὰ ταὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἐχούσῃ φορᾷ· καὶ ἄρκτος ἑπτὰ ἄστροις συμπληροῦται, κοινωνίας καὶ ἑνώσεως ἀνθρώπων, οὐκ ἐπιμιξίας αὐτὸ μόνον, οὖσα αἰτία· καὶ τροπαὶ δὲ σελήνης ἑβδομάσι γίνονται, συμπαθεστάτου πρὸς τὰ ἐπίγεια ἄστρου, καὶ ἃς κατὰ τὸν ἀέρα μεταβολὰς ἐργάζεται, μάλιστα τοῖς καθ’ ἑβδομάδα σχηματισμοῖς ἀποτελεῖ.

1.9Gökten ilahi bir ilke almış olan ölümlü varlıklar da yediye göre, sağlıklarını koruyacak biçimde hareket eder. Bebeklerden yedi aylık doğanların yaşadığını, daha uzun süre, örneğin sekiz ay ana karnında kalanların ise çoğunlukla yaşamadığını kim bilmez?

1.9

τά γε μὴν θνητὰ σπάσαντα ἀπ’ οὐρανοῦ θείαν ἀρχὴν καθ’ ἑβδομάδα σωτηρίως κινεῖται· τίς γὰρ οὐκ οἶδεν, ὅτι τῶν βρεφῶν τὰ μὲν ἑπτάμηνα γόνιμα, τὰ δὲ πλείω χρόνον προσλαβόντα, ὡς ὀκτὼ μῆνας ἐνδιαιτηθῆναι γαστρί, κατὰ τὸ πλεῖστον ἄγονα;

1.10İnsanın ilk yedi yılda akla sahip hâle geldiğini söylerler; o yaşta artık akla dayanan melekeyi kazanmış olduğundan alışılmış adları ve sözleri yeterince ifade edebilir. İkinci yedi yılda en üst derecede tamamlanır; tamamlanma ise kendine benzeyeni dölleme kuvvetidir, çünkü on dört yaş civarında kendimize benzeyeni doğurabiliriz. Üçüncü yedi yıl ise büyümenin sınırıdır: insan yirmi bir yaşına kadar boyca gelişir ve bu çağa birçok kimse "olgunluk çağı" der.

1.10

λογικόν τέ φασιν ἄνθρωπον κατὰ τὴν πρώτην ἑπταετίαν γίνεσθαι, ὅτε ἤδη ἱκανός ἐστιν ἑρμηνεὺς εἶναι τῶν συνήθων ὀνομάτων καὶ ῥημάτων τὴν λογικὴν ἕξιν περιπεποιημένος, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν ἑπταετίαν ἄκρως τελειοῦσθαι· τελείωσις δέ ἐστι δύναμις τῆς τοῦ ὁμοίου σπορᾶς· περὶ γὰρ τὴν τετταρεσκαιδεκαετῆ ἡλικίαν τὸ ὅμοιον γεννᾶν δυνάμεθα· τρίτη πάλιν ἑπταετία πέρας ἐστὶν αὐξήσεως· ἄχρι γὰρ ἑνὸς καὶ εἴκοσιν ἐτῶν ἐπιδίδωσιν εἰς μέγεθος ἄνθρωπος, καὶ καλεῖται παρὰ πολλοῖς ὁ χρόνος οὗτος ἀκμή.

1.11Psykhēnin akla dayanmayan kısmı da yedi parçalıdır: beş his, ses organı ve testislere kadar uzanan, döl üreten kısım.

1.11

ψυχῆς γε μὴν τὸ ἄλογον ἑπταμερές, αἰσθήσεις πέντε καὶ φωνητήριον ὄργανον καὶ τὸ διῆκον ἄχρι παραστατῶν, ὃ δὴ γόνιμόν ἐστι.

1.12Yine bedenin yedi hareketi vardır: altısı organlarla yapılan hareketlerdir, yedincisi dairesel harekettir. İç organlar da yedidir: mide, kalp, dalak, karaciğer, akciğer ve iki böbrek. Bedenin uzuvları da aynı sayıdadır: baş, boyun, göğüs, kollar, karın, alt karın, ayaklar. Canlının en çok yöneten kısmı olan yüz de yedi delikle delinmiştir: iki göz, iki kulak, bir o kadar burun deliği ve yedinci olarak ağız.

1.12

πάλιν αὖ σώματος ἑπτὰ κινήσεις, ὀργανικαὶ μὲν ἕξ, ἑβδόμη δὲ ἡ κύκλῳ. σπλάγχνα γε μὴν ἑπτά· στόμαχος, καρδία, σπλήν, ἧπαρ, πνεύμων, νεφροὶ δύο. μέλη δὲ σώματος ὁμοίως ἰσάριθμα· κεφαλή, τράχηλος, στέρνον, χεῖρες, κοιλία, ἦτρον, πόδες. τό τε ἡγεμονικώτατον τοῦ ζῴου πρόσωπον ἑπταχῆ κατατέτρηται, δυσὶν ὀφθαλμοῖς καὶ ὠσὶ δυσίν, ἴσοις μυκτῆρσιν, ἑβδόμῳ στόματι.

1.13Salgılar da yedidir: gözyaşı, sümük, salya, tohum, atıkların iki kanalı ve bütün bedenden çıkan ter. Hastalıklarda da en belirleyici dönüm noktası yedidir. Kadınlarda aybaşı temizlenmesi de

1.13

αἵ τε ἀποκρίσεις ἑπτά· δάκρυα, μύξαι, σίελος, σπέρμα, διττοὶ περιττωμάτων ὀχετοί, καὶ δι’ ὅλου τοῦ σώματος ἱδρώς. ἔν γε μὴν ταῖς νόσοις κριτικωτάτη ἑβδομάς. καὶ γυναιξὶ δὲ αἱ καταμήνιοι καθάρσεις

1.14 yedinci güne kadar uzar. Yedinin gücü tekhnēlerin en yararlılarına da ulaşmıştır. Nitekim dil bilgisinde harflerin en iyileri ve en büyük güce sahip olanları, ünlüler, sayıca yedidir. Musikide de yedi telli lir neredeyse bütün çalgıların en iyisidir, çünkü ezgi türlerinin en yücesi olan enarmonik tür en çok onunla incelenir. Seslerin vurguları da yedidir: tiz, pes, inip çıkan, sert soluklu, yumuşak soluklu, uzun, kısa.

1.14

ἄχρι ἑβδομάδος παρατείνουσιν. διελήλυθε δὲ ἡ δύναμις αὐτῆς καὶ ἐπὶ τὰς ὠφελιμωτάτας τῶν τεχνῶν· ἐν γοῦν γραμματικῇ τὰ ἄριστα τῶν στοιχείων καὶ πλείστην δύναμιν ἔχοντα ἑπτά ἐστιν ἀριθμῷ, τὰ φωνήεντα· κατά τε μουσικὴν ἡ ἑπτάχορδος λύρα πάντων σχεδὸν ὀργάνων ἀρίστη, διότι τὸ ἐναρμόνιον, ὃ δὴ τῶν μελῳδουμένων γενῶν ἐστι τὸ σεμνότατον, κατ’ αὐτὴν μάλιστά πως θεωρεῖται· τάς τε τῶν φθόγγων τάσεις ἑπτὰ εἶναι συμβέβηκεν, ὀξύν, βαρύν, περισπώμενον, δασύν, ψιλόν, μακρόν, βραχύν.

1.15Ayrıca yedi, kâmil sayı olan altıdan sonraki ilk sayıdır ve bir bakıma birle aynıdır. On içindeki sayılar ya on içindeki sayılar tarafından doğurulur ya da on içindeki sayıları ve onun kendisini doğurur; yedi ise ne on içindeki sayılardan herhangi birini doğurur ne de herhangi biri tarafından doğurulur. Bu yüzden Pythagorasçılar masal diliyle onu ebediyen bakire kalan anasız tanrıçaya benzetirler, çünkü ne doğurulmuştur ne de doğuracaktır.

1.15

ἔτι πρῶτός ἐστιν ἀπὸ τελείου τοῦ ἓξ καὶ μονάδι κατά τινα λόγον ὁ αὐτός. οἵ τε ἐντὸς δεκάδος ἀριθμοὶ ἢ γεννῶνται ἢ γεννῶσι τοὺς ἐντὸς δεκάδος καὶ αὐτήν, ἡ δὲ ἑβδομὰς οὔτε γεννᾷ τινα τῶν ἐντὸς δεκάδος ἀριθμῶν οὔτε γεννᾶται ὑπό τινος. παρὸ μυθεύοντες οἱ Πυθαγόρειοι τῇ ἀειπαρθένῳ καὶ ἀμήτορι αὐτὴν ἀπεικάζουσιν, ὅτι οὔτε ἀπεκυήθη οὔτε ἀποτέξεται.

1.16"Tanrı yedinci günde yaptığı bütün işlerinden dinlendi" (Tekvin 2:2). Bunun anlamı şudur: Tanrı ilahi olan ve yedinin tabiatına uygun düşen şeyleri yapmaya başladığında ölümlü cinsleri biçimlendirmeyi bırakır. Ahlak bakımından yorumu ise şöyledir: Yediye uygun kutsal logos psykhēye geldiğinde altı ve onun yapıyor göründüğü bütün ölümlü şeyler durdurulur.

1.16

„Κατέπαυσεν οὖν τῇ ἡμέρᾳ τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησε" (Gen. 2, 2). τοῦτο δ’ ἐστὶ τοιοῦτο· τὰ θνητὰ γένη παύεται πλάττων ὁ θεός, ὅταν ἄρχηται ποιεῖν τὰ θεῖα καὶ ἑβδομάδος φύσει οἰκεῖα. ἡ δὲ πρὸς τὸ ἦθος ἀπόδοσίς ἐστι τοιαύτη· ὅταν ἐπιγένηται τῇ ψυχῇ ὁ κατὰ ἑβδομάδα ἅγιος λόγος, ἐπέχεται ἡ ἑξὰς καὶ ὅσα θνητὰ τουτὶ ποιεῖν δοκεῖ.

1.17"Tanrı yedinci günü kutsadı ve onu kutsal kıldı" (Tekvin 2:3). Tanrı, yedinci ve gerçekten ilahi ışığa göre hareket eden mizaçları kutsar (eulogei) ve hemen kutsal ilan eder; çünkü akla uygun olan (eulogistos) ile kutsal olan birbirine pek yakındır. Bu yüzden büyük adağı adayan kişi hakkında, ani bir değişim bastırıp nousunu kirletirse artık kutsal olmayacağını söyler (bk. Sayılar 6:9); "önceki günler hesaba katılmaz (aloga)" der (aynı yer 6:12). Bu da yerindedir; çünkü kutsal olmayan mizaç akla aykırıdır, dolayısıyla akla uygun olan kutsaldır.

1.17

„Καὶ εὐλόγησεν ὁ θεὸς τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην καὶ ἡγίασεν αὐτήν“ (Gen. 2, 3). τοὺς κατὰ τὸ ἕβδομον καὶ θεῖον ὡς ἀληθῶς φῶς κινηθέντας τρόπους εὐλογεῖ τε ὁ θεὸς καὶ εὐθὺς ἁγίους ἀποφαίνει· συγγενέστατοι γὰρ ἀλλήλοις ὁ εὐλόγιστός τε καὶ ὁ ἅγιος. διὰ τοῦτο ἐπὶ τοῦ τὴν μεγάλην εὐχὴν εὐξαμένου φησὶν ὅτι, ἐὰν τροπὴ κατασκήψασα αἰφνίδιον μιάνῃ τὸν νοῦν, οὐκέτ’ ἔσται ἅγιος (cf. Num. 6,9)· ἀλλ’ "αἱ ἡμέραι αἱ πρότεραι ἄλογοι“ (ib. 6, 12)· κατὰ τὸ εἰκός· ἀλόγιστος γὰρ ὁ μὴ ἅγιος τρόπος, ὥστε ὁ εὐλόγιστος ἅγιος.

1.18Öyleyse Musa'nın, Tanrı'nın yedinci günü kutsadığını ve kutsal kıldığını söylemesi doğrudur, "çünkü Tanrı o gün yapmaya başladığı bütün işlerinden dinlendi" (Tekvin 2:3). Kendini yedinci ve kâmil ışığa göre yöneten kimsenin akla uygun ve kutsal olmasının sebebi, ölümlü şeylerin kuruluşunun bu tabiatta durmasıdır. Gerçekten de durum şöyledir: Aretēnin en parlak ve gerçekten ilahi ışığı doğunca zıt tabiatın oluşu durdurulur. Tanrı'nın dinlendirirken yapmaktan durmadığını, başka şeylerin oluşuna başladığını göstermiştik; çünkü o, oluşan şeylerin yalnız sanatkârı değil, babasıdır da.

1.18

ὀρθῶς οὖν ἔφη ὅτι τὴν ἑβδόμην εὐλόγησέ τε καὶ ἡγίασεν, „ὅτι ἐν αὐτῇ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἤρξατο ποιεῖν ὁ θεός" (Gen. 2, 3). αἰτία δ’ ἡ δι’ ἣν εὐλόγιστός τε καὶ ἅγιος γέγονεν ὁ κατὰ τὸ ἕβδομον καὶ τέλειον φῶς ἄγων ἑαυτόν, ἐπεὶ ἐν ταύτῃ τῇ φύσει παύεται ἡ τῶν θνητῶν σύστασις. καὶ γὰρ οὕτως ἔχει· ὅταν ἀνατείλῃ φέγγος τῆς ἀρετῆς τὸ λαμπρότατον καὶ θεῖον ὄντως, ἐπέχεται τῆς ἐναντίας φύσεως ἡ γένεσις. ἐδηλώσαμεν δὲ ὅτι παύων ὁ θεὸς οὐ παύεται ποιῶν, ἀλλ’ ἑτέρων γενέσεως ἄρχεται, ἅτε οὐ τεχνίτης μόνον ἀλλὰ καὶ πατὴρ ὢν τῶν γινομένων.

1.19"Göğün ve yerin, oluştukları zamanki oluşunun kitabı budur" (Tekvin 2:4). Yediye göre hareket eden bu kâmil logos, ideaya göre düzenlenmiş nousun ve, böyle söylemek mümkünse, ideaya göre düzenlenmiş akılla kavranan hissin oluşunun ilkesidir. Musa kitap derken Tanrı'nın logosunu kastediyor; öbür şeylerin yapıları onun üstüne yazılır ve kazınır.

1.19

„Αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὅτε ἐγένετο“ (Gen. 2,4). οὗτος ὁ κατὰ ἑβδομάδα κινούμενος τέλειος λόγος ἀρχὴ γενέσεως τοῦ τε κατὰ τὰς ἰδέας νοῦ τεταγμένου καὶ τῆς κατὰ τὰς ἰδέας τεταγμένης νοητῆς, εἰ οἷόν τε τοῦτο εἰπεῖν, αἰσθήσεως. βιβλίον δὲ εἴρηκε τὸν τοῦ θεοῦ λόγον, ᾧ συμβέβηκεν ἐγγράφεσθαι καὶ ἐγχαράττεσθαι τὰς τῶν ἄλλων συστάσεις.

1.20Tanrısal olanın belirli zaman devirlerine göre bir şey yaptığını sanmayasın, yaratılanların ölümlü soy için belirsiz, kestirilemez ve kavranamaz olduğunu bilesin diye Musa "oluştukları zaman" sözünü ekler; "ne zaman" olduğunu bir sınırla belirlemez. Çünkü sebep tarafından meydana getirilen şeyler sınırsız olarak meydana gelir. Böylece evrenin altı günde meydana geldiği fikri ortadan kalkmış olur.

1.20

ἵνα δὲ μὴ καθ’ ὡρισμένας χρόνων περιόδους ὑπολάβῃς τὸ θεῖόν τι ποιεῖν, ἀλλ’ εἰδῇς ἄδηλα καὶ ἀτέκμαρτα καὶ ἀκατάληπτα τῷ θνητῷ γένει τὰ δημιουργούμενα, ἐπιφέρει τὸ „ὅτε ἐγένετο“, τὸ πότε κατὰ περιγραφὴν οὐ διορίζων· ἀπεριγράφως γὰρ γίνεται τὰ γινόμενα ὑπὸ τοῦ αἰτίου. ἀνῄρηται τοίνυν τὸ ἐν ἓξ ἡμέραις γεγενῆσθαι τὸ πᾶν.

1.21"Tanrı'nın göğü ve yeri yaptığı gün; kırın her yeşilliğini yeryüzünde meydana gelmeden önce, kırın her otunu da bitmeden önce yaptı. Çünkü Tanrı yere yağmur yağdırmamıştı ve yeri işleyecek insan yoktu" (Tekvin 2:4–5). Musa yukarıda kitap dediği şeye burada gün diyor; çünkü ikisinde de göğün ve yerin oluşunu anlatıyor. Tanrı en göz alıcı ve en uzaklara ışık saçan logosuyla ikisini birden yapar: simgesel olarak gök dediği nousun ideasını ve bir işaretle yer diye adlandırdığı hissin ideasını.

1.21

„Ἧι ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πᾶν χλωρὸν ἀγροῦ πρὸ τοῦ γενέσθαι ἐπὶ τῆς γῆς καὶ πάντα χόρτον ἀγροῦ πρὸ τοῦ ἀνατεῖλαι· οὐ γὰρ ἔβρεξεν ὁ θεὸς ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἦν ἐργάζεσθαι τὴν γῆν“ (Gen. 2, 4. 5). τὴν ἡμέραν ταύτην ἐπάνω βίβλον εἴρηκεν, εἴ γε ἐν ἀμφοτέροις οὐρανοῦ καὶ γῆς ὑπογράφει γένεσιν· τῷ γὰρ περιφανεστάτῳ καὶ τηλαυγεστάτῳ ἑαυτοῦ λόγῳ ὁ θεὸς ἀμφότερα ποιεῖ, τήν τε ἰδέαν τοῦ νοῦ, ὃν συμβολικῶς οὐρανὸν κέκληκε, καὶ τὴν ἰδέαν τῆς αἰσθήσεως, ἣν διὰ σημείου γῆν ὠνόμασεν.

1.22Nousun ideasını ve hissin ideasını iki kıra benzetir. Çünkü nous meyve olarak düşünmeye ait şeyleri, his de hissetmeye ait şeyleri verir. Söylediği şudur: Tek tek, bölünmez nousun önünde onun asıl kalıbı ve örneği olarak bir idea önceden var olduğu gibi, tek tek hissin önünde de eidosları basan bir mühür yerinde olan bir his ideası önceden vardır. Aynı şekilde, tek tek akılla kavranan şeyler oluşmadan önce bizzat cins olarak akılla kavranan vardı; öbürleri ondan pay alarak adlandırılmıştır. Tek tek duyulur şeyler oluşmadan önce de bizzat cins olarak duyulur vardı; öbür duyulur şeyler ondan pay alarak oluşmuştur.

1.22

ἀγροῖς δὲ ἀπεικάζει δυσὶ τήν τε ἰδέαν τοῦ νοῦ καὶ τὴν ἰδέαν τῆς αἰσθήσεως· φέρει γὰρ ὁ μὲν νοῦς καρπὸν τὰ ἐν τῷ νοεῖν, ἡ δὲ αἴσθησις τὰ ἐν τῷ αἰσθάνεσθαι. ὃ δὲ λέγει, τοιοῦτόν ἐστιν· ὥσπερ τοῦ ἐπὶ μέρους καὶ ἀτόμου νοῦ προϋπάρχει τις ἰδέα ὡς ἂν ἀρχέτυπος καὶ παράδειγμα τούτου καὶ πάλιν τῆς κατὰ μέρος αἰσθήσεως ⟨ἰδέα τις αἰσθήσεως⟩ σφραγῖδος λόγον ἔχουσα εἴδη τυπούσης, οὕτως πρὶν μὲν γενέσθαι τὰ ἐπὶ μέρους νοητά, ἦν τὸ αὐτὸ τοῦτο γενικὸν νοητόν, οὗ κατὰ μετοχὴν καὶ τὰ ἄλλα ὠνόμασται, πρὶν δὲ γενέσθαι τὰ κατὰ μέρος αἰσθητά, ἦν τὸ αὐτὸ τοῦτο γενικὸν αἰσθητόν, οὗ κατὰ μετουσίαν καὶ τὰ ἄλλα αἰσθητὰ γέγονε.

1.23Musa kırın yeşilliği derken nousun kavradığı şeyi kastediyor; çünkü kırda yeşillikler nasıl filizlenip çiçek açarsa, nousun filizi de akılla kavranan şeydir. Tek tek akılla kavranan şey oluşmadan önce, Tanrı cins olarak akılla kavranan şeyin kendisini meydana getirir; Musa ona yerinde olarak "her" der. Çünkü tek tek akılla kavranan şey eksik olduğundan "her" değildir; cins ise dolu olduğundan "her şeydir".

1.23

χλωρὸν μὲν οὖν ἀγροῦ τὸ νοητὸν εἴρηκε τοῦ νοῦ· ὡς γὰρ ἐν ἀγρῷ τὰ χλωρὰ βλαστάνει καὶ ἀνθεῖ, οὕτως βλάστημα τοῦ νοῦ τὸ νοητόν ἐστι. πρὶν οὖν τὸ κατὰ μέρος νοητὸν γενέσθαι, τὸ αὐτὸ τοῦτο νοητὸν ἀποτελεῖ γενικὸν ὄν, ὃ δὴ καὶ „πᾶν“ κέκληκεν ὑγιῶς· τὸ μὲν γὰρ κατὰ μέρος νοητὸν ἀτελὲς ὂν οὐ πᾶν, τὸ δὲ γενικὸν ἅπαν, ἅτε πλῆρες ὄν.

1.24"Ve kırın her otunu bitmeden önce" der; yani tek tek duyulur şeyler bitmeden önce, yapanın öngörüsüyle cins olarak duyulur şey vardı; Musa ona da yine "her" der. Duyulur şeyi ota benzetmesi de yerindedir: ot nasıl akılsız hayvanın besiniyse, duyulur şey de psykhēnin akla dayanmayan kısmına verilmiştir. Yoksa neden önce "kırın yeşilliği" deyip ardından "ve her otu" diye eklesin, sanki ot hiç yeşil olmazmış gibi? Ama kırın yeşilliği akılla kavranan şeydir, nousun filizidir; ot ise duyulur şeydir, o da psykhēnin akla dayanmayan kısmının filizidir.

1.24

„καὶ πάντα“ φησί „χόρτον ἀγροῦ πρὸ τοῦ ἀνατεῖλαι,“ τουτέστι· πρὸ τοῦ ἀνατεῖλαι τὰ κατὰ μέρος αἰσθητὰ ἦν τὸ γενικὸν αἰσθητὸν προμηθείᾳ τοῦ πεποιηκότος, ὃ δὴ πάλιν „πᾶν“ εἴρηκεν. εἰκότως μέντοι χόρτῳ τὸ αἰσθητὸν ἀπείκασεν· ὡς γὰρ ὁ χόρτος ἀλόγου τροφή, οὕτως τὸ αἰσθητὸν τῷ ἀλόγῳ μέρει ψυχῆς προσκεκλήρωται· ἐπεὶ διὰ τί προειπὼν „χλωρὸν ἀγροῦ“ ἐπιφέρει „καὶ πάντα χόρτον“, ὡς οὐ γινομένου χόρτου χλωροῦ τὸ παράπαν; ἀλλὰ τὸ μὲν ἀγροῦ χλωρὸν τὸ νοητόν ἐστιν, ἐκβλάστημα νοῦ, ὁ δὲ χόρτος τὸ αἰσθητόν, τοῦ ἀλόγου τῆς ψυχῆς καὶ αὐτὸ βλάστημα.

1.25"Çünkü Tanrı yere yağmur yağdırmamıştı ve yeri işleyecek insan yoktu" der. Bu, tabiata pek uygundur. Çünkü Tanrı hislerin üstüne nesnelerin algılarını yağmur gibi yağdırmazsa, nous da his alanında hiçbir şey işleyemez, hiçbir şeyle uğraşamaz. Nous kendi başına iş göremez; sebep, görmeye renkleri, işitmeye sesleri, tatmaya lezzetleri, öbür hislere de kendilerine uygun olanları yağmur gibi yağdırıp serpmedikçe hareketsiz kalır.

1.25

„οὐ γὰρ ἔβρεξεν ὁ θεὸς“ φησίν „ἐπὶ τὴν γῆν, καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἦν ἐργάζεσθαι τὴν γῆν.“ φυσικώτατα· ἐὰν γὰρ μὴ ἐπομβρήσῃ ταῖς αἰσθήσεσι τὰς ἀντιλήψεις τῶν ὑποκειμένων ὁ θεός, οὐδ’ ὁ νοῦς ἐργάσεται καὶ πραγματεύσεταί τι περὶ αἴσθησιν· ἄπρακτος γὰρ αὐτὸς ἐξ ἑαυτοῦ μὴ ὥσπερ ὕοντος καὶ ἐπιψεκάζοντος ὁράσει μὲν χρώματα, φωνὰς δὲ ἀκοῇ, γεύσει δὲ χυλοὺς καὶ ταῖς ἄλλαις τὰ οἰκεῖα τοῦ αἰτίου.

1.26Tanrı hissi duyulur şeylerle sulamaya başladığında nous da verimli bir toprağın işçisi gibi ortaya çıkar. Hissin ideasının ise besine ihtiyacı yoktur. Musa'nın simgesel olarak yağmur dediği hissin besini, tek tek duyulur şeylerdir, yani cisimlerdir; ideaya ise cisimler yabancıdır. Bu yüzden tek tek bileşikler oluşmadan önce Tanrı, Musa'nın yer dediği hissin ideasına yağmur yağdırmadı, yani ona besin vermedi; çünkü onun hiçbir duyulur şeye ihtiyacı yoktu.

1.26

ὅταν δὲ ἄρδειν ὁ θεὸς ἄρξηται τὴν αἴσθησιν αἰσθητοῖς, τηνικαῦτα καὶ ὁ νοῦς ἐργάτης οἷα πίονος γῆς ἀνευρίσκεται. ἡ δ’ ἰδέα τῆς αἰσθήσεως οὐ δεῖται τροφῆς· τροφὴ δὲ αἰσθήσεως, ἣν κατὰ σύμβολον βροχὴν εἴρηκεν, τὰ ἐπὶ μέρους αἰσθητά, ἃ δὴ σώματά ἐστιν· ἰδέα δὲ σωμάτων ἀλλότριον. πρὶν οὖν γενέσθαι τὰ κατὰ μέρος συγκρίματα, οὐκ ἔβρεξεν ὁ θεὸς ἐπὶ τὴν ἰδέαν τῆς αἰσθήσεως, ἣν εἴρηκε γῆν, τοῦτο δέ ἐστι, τροφὴν οὐ παρέσχεν αὐτῇ· οὐδὲ γὰρ ἐδεῖτο αἰσθητοῦ τὸ παράπαν οὐδενός.

1.27"Ve yeri işleyecek insan yoktu" sözünün anlamı da şudur: Nousun ideası hissin ideasını işlemiyordu. Benim ve senin nousumuz hissi duyulur şeyler aracılığıyla işler; nousun ideası ise kendine ait hiçbir tek tek bedeni olmadığından hissin ideasını işlemez. Çünkü işleseydi duyulur şeyler aracılığıyla işlerdi; oysa idealarda duyulur hiçbir şey yoktur.

1.27

τὸ δὲ "καὶ ἄνθρωπος οὐκ ἦν ἐργάζεσθαι τὴν γῆν“ τοιοῦτόν ἐστιν· ἡ ἰδέα τοῦ νοῦ τὴν ἰδέαν τῆς αἰσθήσεως οὐκ εἰργάζετο· ὁ μὲν γὰρ ἐμὸς καὶ σὸς νοῦς ἐργάζεται τὴν αἴσθησιν διὰ τῶν αἰσθητῶν, ἡ δὲ τοῦ νοῦ ἰδέα, ἅτε δὴ μηδενὸς ὄντος ἐπὶ μέρους οἰκείου σώματος, οὐκ ἐργάζεται τὴν ἰδέαν τῆς αἰσθήσεως· εἰ γὰρ εἰργάζετο, διὰ τῶν αἰσθητῶν ἂν εἰργάζετο, αἰσθητὸν δὲ ἐν ἰδέαις οὐδέν.

1.28"Yerden bir kaynak yükseliyor ve yerin bütün yüzünü suluyordu" (Tekvin 2:6). Musa nousa yerin kaynağı, hislere de yüz der; çünkü her şeyi öngören tabiat, kendi etkinlikleri için bütün bedende en elverişli yer olarak hislere yüzü ayırmıştır. Nous da kaynak gibi hisleri sular, her birine kendine uygun akıntıları gönderir. Bak, canlının güçleri bir zincir gibi birbirine nasıl bağlıdır: nous, his ve duyulur şey üç tanedir; his ortadadır, nous ile duyulur şey ise iki uçtadır.

1.28

„Πηγὴ δὲ ἀνέβαινεν ἐκ τῆς γῆς καὶ ἐπότιζε πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς“ (Gen. 2, 6). τὸν μὲν νοῦν εἴρηκε γῆς πηγήν, τὰς δὲ αἰσθήσεις πρόσωπον, ὅτι χωρίον αὐταῖς ἐξ ἅπαντος τοῦ σώματος πρὸς τὰς ἰδίας ἐνεργείας ἐπιτηδειότατον ἡ πάντα προμηθουμένη φύσις ἀπένειμε τοῦτο· πηγῆς δὲ τρόπον ἄρδει τὰς αἰσθήσεις ὁ νοῦς, ἐπιπέμπων τὰ πρόσφορα ἑκάστῃ ῥεύματα. ἴδε οὖν, πῶς ἁλύσεως τρόπον αἱ τοῦ ζῴου δυνάμεις ἀλλήλων ἔχονται· νοῦ γὰρ καὶ αἰσθήσεως ἔτι δὲ αἰσθητοῦ τριῶν ὄντων μέσον μέν ἐστιν αἴσθησις, ἄκρον δὲ ἑκάτερον ὅ τε νοῦς καὶ τὸ αἰσθητόν.

1.29Ama ne nous, Tanrı duyulur şeyi yağmur gibi yağdırmadıkça işleyebilir, yani his yoluyla etkinlikte bulunabilir; ne de duyulur şey yağdığında, nous bir kaynak gibi kendini hisse kadar uzatıp sükûnet içindeki hissi harekete geçirmedikçe ve onu nesneyi algılamaya yöneltmedikçe bir yararı olur. Öyle ki nous ile duyulur şey her zaman karşılıklı bir alışveriş içindedir: duyulur şey hissin önüne madde gibi konmuştur; nous ise hissi bir sanatkâr gibi dışarıya doğru harekete geçirir ki bir dürtü doğsun.

1.29

ἀλλ’ οὔθ’ ὁ νοῦς δυνατὸς ἐργάσασθαι τουτέστιν ἐνεργῆσαι κατὰ αἴσθησιν, ἐὰν μὴ βρέξῃ καὶ ὕσῃ τὸ αἰσθητὸν ὁ θεός, οὔτε ὑσθέντος αἰσθητοῦ ὄφελός ἐστιν, ἐὰν μὴ πηγῆς τρόπον ὁ νοῦς τείνας ἑαυτὸν ἄχρι τῆς αἰσθήσεως κινήσῃ τε αὐτὴν ἠρεμοῦσαν καὶ ἀγάγῃ πρὸς ἀντίληψιν τοῦ ὑποκειμένου· ὥστε ἀντίδοσιν ὁ νοῦς καὶ τὸ αἰσθητὸν ἀεὶ μελετῶσι, τὸ μὲν προϋποκείμενον αἰσθήσει ὡς ἂν ὕλη, ὁ δὲ κινῶν τὴν αἴσθησιν πρὸς τὸ ἐκτὸς ὡς ἂν τεχνίτης, ἵνα γένηται ὁρμή.

1.30Çünkü canlı, canlı olmayandan iki şeyle üstündür: tasavvur ve dürtü. Tasavvur, dışarıdaki şeyin his yoluyla gelip nousa iz basmasıyla oluşur. Tasavvurun kardeşi olan dürtü ise nousun gerilim gücüyle oluşur: nous bu gücü his yoluyla uzatarak nesneye dokunur ve ona ulaşıp onu yakalamaya can atarak ona doğru ilerler.

1.30

τὸ γὰρ ζῷον τοῦ μὴ ζῴου δυσὶ προὔχει, φαντασίᾳ καὶ ὁρμῇ· ἡ μὲν οὖν φαντασία συνίσταται κατὰ τὴν τοῦ ἐκτὸς πρόσοδον τυποῦντος νοῦν δι’ αἰσθήσεως, ἡ δὲ ὁρμή, τὸ ἀδελφὸν τῆς φαντασίας, κατὰ τὴν τοῦ νοῦ τονικὴν δύναμιν, ἣν τείνας δι’ αἰσθήσεως ἅπτεται τοῦ ὑποκειμένου καὶ πρὸς αὐτὸ χωρεῖ γλιχόμενος ἐφικέσθαι καὶ συλλαβεῖν αὐτό.

1.31"Tanrı yerden toprak alarak insanı biçimlendirdi, yüzüne hayat nefesi üfledi ve insan canlı bir psykhē oldu" (Tekvin 2:7). İnsanların iki cinsi vardır: biri göksel insan, öbürü yersel insan. Göksel insan Tanrı'nın suretine göre meydana geldiği için bozulur olan ve genel olarak topraksı olan ousiadan hiç pay almamıştır; yersel insan ise Musa'nın toprak dediği dağınık maddeden yoğrulmuştur. Bu yüzden Musa göksel insanın biçimlendirilmediğini, Tanrı'nın suretine göre basıldığını söyler; yersel insanın ise sanatkârın doğurduğu bir şey değil, biçimlendirdiği bir eser olduğunu söyler.

1.31

„Καὶ ἔπλασεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον χοῦν λαβὼν ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ἐνεφύσησεν εἰς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πνοὴν ζωῆς, καὶ ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος εἰς ψυχὴν ζῶσαν“ (Gen. 2,7). διττὰ ἀνθρώπων γένη· ὁ μὲν γάρ ἐστιν οὐράνιος ἄνθρωπος, ὁ δὲ γήϊνος. ὁ μὲν οὖν οὐράνιος ἅτε κατ’ εἰκόνα θεοῦ γεγονὼς φθαρτῆς καὶ συνόλως γεώδους οὐσίας ἀμέτοχος, ὁ δὲ γήϊνος ἐκ σποράδος ὕλης, ἣν χοῦν κέκληκεν, ἐπάγη· διὸ τὸν μὲν οὐράνιόν φησιν οὐ πεπλάσθαι, κατ’ εἰκόνα δὲ τετυπῶσθαι θεοῦ, τὸν δὲ γήϊνον πλάσμα, ἀλλ’ οὐ γέννημα, εἶναι τοῦ τεχνίτου.

1.32Yerden olan insanı, bedene karışmakta olan ama henüz karışmamış bir nous olarak düşünmek gerekir. Bu nous, Tanrı ona hakiki hayatın kuvvetini üflemedikçe gerçekten topraksı ve bozulurdur. Çünkü ancak o zaman artık biçimlendirilmez, bir psykhē olur; tembel ve biçimsiz bir psykhē değil, düşünen ve gerçekten canlı bir psykhē. Nitekim Musa "insan canlı bir psykhē oldu" der.

1.32

ἄνθρωπον δὲ τὸν ἐκ γῆς λογιστέον εἶναι νοῦν εἰσκρινόμενον σώματι, οὔπω δ’ εἰσκεκριμένον. ὁ δὲ νοῦς οὗτος γεώδης ἐστὶ τῷ ὄντι καὶ φθαρτός, εἰ μὴ ὁ θεὸς ἐμπνεύσειεν αὐτῷ δύναμιν ἀληθινῆς ζωῆς· τότε γὰρ γίνεται, οὐκέτι πλάττεται, εἰς ψυχήν, οὐκ ἀργὸν καὶ ἀδιατύπωτον, ἀλλ’ εἰς νοερὰν καὶ ζῶσαν ὄντως· „εἰς ψυχὴν“ γάρ φησι „ζῶσαν ἐγένετο ὁ ἄνθρωπος“.

1.33Biri şunları sorabilir: Birincisi, Tanrı ilahi pneumaya neden ideaya ve kendi suretine göre meydana gelen nousu değil de topraktan doğmuş ve bedene düşkün nousu layık gördü? İkincisi, "üfledi" ne demektir? Üçüncüsü, nefes neden yüze üflenir? Dördüncüsü, "Tanrı'nın pneuması suların üstünde dolaşıyordu" (Tekvin 1:2) derken pneuma kelimesini bildiği hâlde neden burada pneumadan değil de nefesten söz ediyor?

1.33

ζητήσαι δ’ ἄν τις, διὰ τί ἠξίωσεν ὁ θεὸς ὅλως τὸν γηγενῆ καὶ φιλοσώματον νοῦν πνεύματος θείου, ἀλλ’ οὐχὶ τὸν κατὰ τὴν ἰδέαν γεγονότα καὶ τὴν εἰκόνα ἑαυτοῦ· δεύτερον δέ, τί ἐστι τὸ „ἐνεφύσησε“· τρίτον, διὰ τί εἰς τὸ πρόσωπον ἐμπνεῖται· τέταρτον, διὰ τί πνεύματος ὄνομα εἰδώς, ὅταν λέγῃ „καὶ πνεῦμα θεοῦ ἐπεφέρετο ἐπάνω τοῦ ὕδατος“ (Gen. 1,2), πνοῆς νῦν ἀλλ’ οὐχὶ πνεύματος μέμνηται.

1.34Birinci soruya şöyle cevap vermek gerekir: Bir yandan Tanrı cömert olduğundan iyilikleri herkese, kâmil olmayanlara da bağışlar; onları aretēden pay almaya ve onu hevesle aramaya davet eder, aynı zamanda zenginliğinin taşkınlığını, ondan pek yararlanmayacak olanlara bile yettiğini gösterir. Bunu başka şeylerde de pek açık bir biçimde gösterir. Denizin üstüne yağmur yağdırdığında, en ıssız yerlerde kaynaklar fışkırttığında, ince topraklı, sarp ve verimsiz yeri ırmakları taşırarak suladığında, zenginliğinin ve iyiliğinin taşkınlığından başka neyi gösterir? İşte Tanrı'nın hiçbir psykhēyi iyiden yoksun kısır yaratmamasının sebebi budur, bazıları ondan yararlanamasa bile.

1.34

πρὸς μὲν οὖν τὸ πρῶτον λεκτέον ἓν μέν, ὅτι φιλόδωρος ὢν ὁ θεὸς χαρίζεται τὰ ἀγαθὰ πᾶσι καὶ τοῖς μὴ τελείοις, προκαλούμενος αὐτοὺς εἰς μετουσίαν καὶ ζῆλον ἀρετῆς ἅμα καὶ τὸν περιττὸν πλοῦτον ἐπιδεικνύμενος αὑτοῦ, ὅτι ἐξαρκεῖ καὶ τοῖς μὴ λίαν ὠφεληθησομένοις. τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἐμφαντικώτατα παρίστησιν. ὅταν γὰρ ὕῃ μὲν κατὰ θαλάττης, πηγὰς δὲ ἐν τοῖς ἐρημοτάτοις ἀνομβρῇ, τὴν δὲ λεπτόγεων καὶ τραχεῖαν καὶ ἄγονον γῆν ἄρδῃ ποταμοὺς ἀναχέων ταῖς πλημμύραις, τί ἕτερον παρίστησιν ἢ τὴν ὑπερβολὴν τοῦ τε πλούτου καὶ τῆς ἀγαθότητος ἑαυτοῦ; ἥδ’ ἐστὶν αἰτία δι’ ἣν ἄγονον οὐδεμίαν ψυχὴν ἐδημιούργησεν ἀγαθοῦ, κἂν ἡ χρῆσις ἀδύνατος ἐνίοις ᾖ αὐτοῦ.

1.35Öbür yandan şunu da söylemek gerekir: Musa, kanunla konmuş adaleti ortaya koymak ister. Hakiki hayat kendisine üflenmemiş, aretēyi tecrübe etmemiş biri, işlediği suçlar yüzünden cezalandırılınca, haksız yere cezalandırıldığını söylerdi: iyi hakkında yanılmasının sebebi iyiyi tecrübe etmemiş olmasıdır; suçlu da kendisine iyinin hiçbir kavramını üflemeyendir. Belki hiç suç işlemediğini bile söylerdi; çünkü bazıları istemeden ve bilmeden yapılanların haksızlık sayılmadığını söylerler.

1.35

ἕτερον δὲ λεκτέον ἐκεῖνο· βούλεται τὰ θέσει δίκαια εἰσαγαγεῖν. ὁ μὲν οὖν μὴ ἐμπνευσθεὶς τὴν ἀληθινὴν ζωήν, ἀλλ’ ἄπειρος ὢν ἀρετῆς, κολαζόμενος ἐφ’ οἷς ἡμάρτανεν εἶπεν ἂν ὡς ἀδίκως κολάζεται, ἀπειρίᾳ γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ σφάλλεσθαι περὶ αὐτό, αἴτιον δὲ εἶναι τὸν μηδεμίαν ἐμπνεύσαντα ἔννοιαν αὐτοῦ· τάχα δὲ μηδὲ ἁμαρτάνειν φήσει τὸ παράπαν, εἴ γε τὰ ἀκούσια καὶ κατὰ ἄγνοιαν οὐδὲ ἀδικημάτων ἔχειν λόγον φασί τινες.

1.36"Üfledi" sözü, "soluk verdi" ya da "cansız olanlara can verdi" ile aynı anlamdadır. Tanrı'nın üflemek için ağız ya da burun deliği gibi organlar kullandığını sanacak kadar saçmalığa düşmeyelim; çünkü Tanrı yalnız insan biçimli olmamakla kalmaz, hiçbir keyfiyeti de yoktur. Ama bu söyleyiş, tabiatla ilgili daha derin bir şeyi de gösteriyor.

1.36

τό γε μὴν „ἐνεφύσησεν“ ἴσον ἐστὶ τῷ ἐνέπνευσεν ἢ ἐψύχωσε τὰ ἄψυχα· μὴ γὰρ τοσαύτης ἀτοπίας ἀναπλησθείημεν, ὥστε νομίσαι θεὸν στόματος ἢ μυκτήρων ὀργάνοις χρῆσθαι πρὸς τὸ ἐμφυσῆσαι· ἄποιος γὰρ ὁ θεός, οὐ μόνον οὐκ ἀνθρωπόμορφος. ἐμφαίνει δέ τι καὶ φυσικώτερον ἡ προφορά.

1.37Çünkü üç şeyin bulunması gerekir: üfleyen, alan ve üflenen. Üfleyen Tanrı'dır, alan nous, üflenen ise pneumadır. Bundan ne çıkar? Üçünün birleşmesi gerçekleşir: Tanrı, kendinden gelen kuvveti aradaki pneuma aracılığıyla nesneye kadar uzatır. Ne için? Onun hakkında bir kavrayış edinelim diye.

1.37

τρία γὰρ εἶναι δεῖ, τὸ ἐμπνέον, τὸ δεχόμενον, τὸ ἐμπνεόμενον· τὸ μὲν οὖν ἐμπνέον ἐστὶν ὁ θεός, τὸ δὲ δεχόμενον ὁ νοῦς, τὸ δὲ ἐμπνεόμενον τὸ πνεῦμα. τί οὖν ἐκ τούτων συνάγεται; ἕνωσις γίνεται τῶν τριῶν, τείναντος τοῦ θεοῦ τὴν ἀφ’ ἑαυτοῦ δύναμιν διὰ τοῦ μέσου πνεύματος ἄχρι τοῦ ὑποκειμένου — τίνος ἕνεκα ἢ ὅπως ἔννοιαν αὐτοῦ λάβωμεν;

1.38Çünkü Tanrı psykhēye üflemeseydi ve gücü ölçüsünde ona dokunmasaydı, psykhē Tanrı'yı nasıl düşünebilirdi? İnsan nousu, Tanrı'nın tabiatını kavrayacak kadar yükseklere çıkmaya cüret edemezdi; meğer ki Tanrı onu, bir insan nousunun yukarı çekilebileceği kadar kendine çekmiş ve erişilebilir güçlere göre düşünülebilecek biçimde ona iz basmış olsun.

1.38

ἐπεὶ πῶς ἂν ἐνόησεν ἡ ψυχὴ θεόν, εἰ μὴ ἐνέπνευσε καὶ ἥψατο αὐτῆς κατὰ δύναμιν; οὐ γὰρ ἂν ἀπετόλμησε τοσοῦτον ἀναδραμεῖν ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, ὡς ἀντιλαβέσθαι θεοῦ φύσεως, εἰ μὴ αὐτὸς ὁ θεὸς ἀνέσπασεν αὐτὸν πρὸς ἑαυτόν, ὡς ἐνῆν ἀνθρώπινον νοῦν ἀνασπασθῇναι, καὶ ἐτύπωσε κατὰ τὰς ἐφικτὰς νοηθῆναι δυνάμεις.

1.39Tanrı nefesi yüze hem tabiat bakımından hem ahlak bakımından üfler. Tabiat bakımından, çünkü hisleri yüzde yaratmıştır; bedenin en çok can verilmiş kısmı yüzdür. Ahlak bakımından ise şöyle: Yüz nasıl bedenin yönetici kısmıysa, nous da psykhēnin yönetici kısmıdır. Tanrı yalnız ona üfler; öbür kısımları, yani hisleri, sözü ve döl üreten kısmı buna layık görmez, çünkü bunlar kuvvet bakımından ikinci derecededir.

1.39

εἰς δὲ τὸ πρόσωπον ἐμπνεῖ καὶ φυσικῶς καὶ ἠθικῶς· φυσικῶς μέν, ὅτι ἐν προσώπῳ τὰς αἰσθήσεις ἐδημιούργει· τοῦτο γὰρ μάλιστα τοῦ σώματος τὸ μέρος ἐψύχωται [καὶ ἐμπέπνευσται]· ἠθικῶς δὲ οὕτως· ὥσπερ σώματος ἡγεμονικόν ἐστι τὸ πρόσωπον, οὕτως ψυχῆς ἡγεμονικόν ἐστιν ὁ νοῦς· τούτῳ μόνῳ ἐμπνεῖ ὁ θεός, τοῖς δ’ ἄλλοις μέρεσιν οὐκ ἀξιοῖ, ταῖς τε αἰσθήσεσι καὶ τῷ λόγῳ καὶ τῷ γονίμῳ· δεύτερα γάρ ἐστι τῇ δυνάμει.

1.40Peki bunlara kim üfledi? Elbette nous. Nous Tanrı'dan pay aldığı şeyden psykhēnin akla dayanmayan kısmına da pay verir; öyle ki nousa Tanrı, akla dayanmayan kısma da nous can verir. Çünkü nous, akla dayanmayan kısmın bir bakıma tanrısıdır. Bu yüzden Musa'ya "Firavun'un tanrısı" demekten de çekinmedi (Çıkış 7:1).

1.40

ὑπὸ τίνος οὖν καὶ ταῦτα ἐνεπνεύσθη; ὑπὸ τοῦ νοῦ δηλονότι· οὗ γὰρ μετέσχεν ὁ νοῦς παρὰ θεοῦ, τούτου μεταδίδωσι τῷ ἀλόγῳ μέρει τῆς ψυχῆς, ὥστε τὸν μὲν νοῦν ἐψυχῶσθαι ὑπὸ θεοῦ, τὸ δὲ ἄλογον ὑπὸ τοῦ νοῦ· ὡσανεὶ γὰρ θεός ἐστι τοῦ ἀλόγου ὁ νοῦς, παρὸ καὶ Μωυσῆν οὐκ ὤκνησεν εἰπεῖν „θεὸν τοῦ Φαραώ“ (Exod. 7, 1).

1.41Çünkü oluşan şeylerin bir kısmı hem Tanrı tarafından hem Tanrı aracılığıyla, bir kısmı ise Tanrı tarafından ama Tanrı aracılığıyla değil oluşur. En iyi şeyler hem Tanrı tarafından hem Tanrı aracılığıyla oluşmuştur; nitekim biraz ilerde "Tanrı bir bahçe dikti" (Tekvin 2:8) diyecektir. Nous da bunlardandır. Akla dayanmayan kısım ise Tanrı tarafından oluşmuştur, ama Tanrı aracılığıyla değil, psykhēde yöneten ve hükmeden akla dayanan kısım aracılığıyla. Musa "pneuma" değil "nefes" demiştir, çünkü aralarında bir fark vardır: pneuma güç, gerginlik ve kuvvet bakımından düşünülür; nefes ise bir esinti, sakin ve yumuşak bir buğu gibidir.

1.41

τῶν γὰρ γινομένων τὰ μὲν καὶ ὑπὸ θεοῦ γίνεται καὶ δι’ αὐτοῦ, τὰ δὲ ὑπὸ θεοῦ μέν, οὐ δι’ αὐτοῦ δέ· τὰ μὲν οὖν ἄριστα καὶ ὑπὸ θεοῦ γέγονε καὶ δι’ αὐτοῦ· προελθὼν γοῦν ἐρεῖ ὅτι „ἐφύτευσεν ὁ θεὸς παράδεισον“ (Gen. 2, 8)· τούτων καὶ ὁ νοῦς ἐστι· τὸ δὲ ἄλογον ὑπὸ θεοῦ μὲν γέγονεν, οὐ διὰ θεοῦ δέ, ἀλλὰ διὰ τοῦ λογικοῦ τοῦ ἄρχοντός τε καὶ βασιλεύοντος ἐν ψυχῇ. "πνοὴν" δέ, ἀλλ’ οὐ πνεῦμα, εἴρηκεν, ὡς διαφορᾶς οὔσης· τὸ μὲν γὰρ πνεῦμα νενόηται κατὰ τὴν ἰσχὺν καὶ εὐτονίαν καὶ δύναμιν, ἡ δὲ πνοὴ ὡς ἂν αὖρά τίς ἐστι καὶ ἀναθυμίασις ἠρεμαία καὶ πραεῖα.

1.42Surete ve ideaya göre meydana gelen nousun pneumadan pay aldığı söylenebilir, çünkü onun aklında güç vardır. Maddeden olan nous ise hafif ve daha ince bir esintiden, bir tür yayılan kokudan pay almıştır; tıpkı güzel kokulu baharatlardan yayılan koku gibi: onlar saklanıp yakılmadığında bile bir güzel koku çıkar.

1.42

ὁ μὲν οὖν κατὰ τὴν εἰκόνα γεγονὼς καὶ τὴν ἰδέαν νοῦς πνεύματος ἂν λέγοιτο κεκοινωνηκέναι — ῥώμην γὰρ ἔχει ὁ λογισμὸς αὐτοῦ —, ὁ δὲ ἐκ τῆς ὕλης τῆς κούφης καὶ ἐλαφροτέρας αὔρας ὡς ἂν ἀποφορᾶς τινος, ὁποῖαι γίνονται ἀπὸ τῶν ἀρωμάτων· φυλαττομένων γὰρ οὐδὲν ἧττον καὶ μὴ ἐκθυμιωμένων εὐωδία τις γίνεται.

1.43"Tanrı doğuda, Aden'de bir bahçe dikti ve biçimlendirdiği insanı oraya koydu" (Tekvin 2:8). Musa yüce ve göksel bilgeliği çok adı olan bir şey olarak göstermiştir: ona başlangıç, suret ve Tanrı'yı görme demiştir. Burada ise, bahçenin dikilmesiyle, onun bir taklidi olan yersel bilgeliği, asıl kalıbın taklidi olarak gösteriyor. İnsan aklını, Tanrı'nın toprağı işlediğini ve bahçeler diktiğini sanacak kadar büyük bir dinsizlik kaplamasın. Çünkü o zaman hemen ne için diktiğini sorardık: kendine hoş dinlenme yerleri ve hazlar sağlamak için değil elbette; böyle bir masal uydurmak aklımızın ucundan bile geçmesin.

1.43

„Καὶ ἐφύτευσεν ὁ θεὸς παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολάς· καὶ ἔθετο ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον ὃν ἔπλασε“ (Gen. 2, 8.). τὴν μετάρσιον καὶ οὐράνιον σοφίαν πολλοῖς ὀνόμασι πολυώνυμον οὖσαν δεδήλωκε· καὶ γὰρ ἀρχὴν καὶ εἰκόνα καὶ ὅρασιν θεοῦ κέκληκε. ταύτης δ’ ὡς ἂν ἀρχετύπου μίμημα τὴν ἐπίγειον σοφίαν νυνὶ παρίστησι διὰ τῆς τοῦ παραδείσου φυτουργίας· μὴ γὰρ τοσαύτη κατάσχοι τὸν ἀνθρώπινον λογισμὸν ἀσέβεια, ὡς ὑπολαβεῖν ὅτι θεὸς γεωπονεῖ καὶ φυτεύει παραδείσους, ἐπεὶ καὶ τίνος ἕνεκα εὐθὺς διαπορήσομεν· οὐ γὰρ ὅπως ἀναπαύλας εὐδιαγώγους καὶ ἡδονὰς ἑαυτῷ πορίζῃ — μηδὲ εἰς νοῦν ἔλθοι ποτὲ τὸν ἡμέτερον ἡ τοιαύτη μυθοποιΐα —·

1.44Çünkü bütün dünya bile Tanrı için layık bir yer ve mesken olamaz. Zira Tanrı kendi kendisinin yeridir, kendi kendisiyle doludur ve kendi kendine yeter; muhtaç, ıssız ve boş olan öbür şeyleri doldurur ve kuşatır, ama kendisi başka hiçbir şey tarafından kuşatılmaz, çünkü o birdir ve kendisi her şeydir.

1.44

θεοῦ γὰρ οὐδὲ ὁ σύμπας κόσμος ἄξιον ἂν εἴη χωρίον καὶ ἐνδιαίτημα, ἐπεὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ τόπος καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ πλήρης καὶ ἱκανὸς αὐτὸς ἑαυτῷ ὁ θεός, τὰ μὲν ἄλλα ἐπιδεᾶ καὶ ἔρημα καὶ κενὰ ὄντα πληρῶν καὶ περιέχων, αὐτὸς δὲ ὑπ’ οὐδενὸς ἄλλου περιεχόμενος, ἅτε εἷς καὶ τὸ πᾶν αὐτὸς ὤν.

1.45Öyleyse Tanrı ölümlü soy için göksel aretēnin bir taklidi ve sureti olan yersel aretēyi eker ve diker. Çünkü soyumuza acıdı ve onun bol ve zengin kötülüklerden oluştuğunu görünce, psykhēnin hastalıklarına karşı bir yardımcı ve destek olarak yersel aretēyi kök saldırdı; dediğim gibi bu, Musa'nın birçok adla andığı göksel ve asıl aretēnin taklididir. Bahçe mecazi olarak aretē demektir; bahçeye uygun yer de Aden, yani zevk ve rahatlıktır. Aretēye ise barış, iyi hâl ve sevinç yaraşır; gerçek zevk de bunlardadır.

1.45

τὴν οὖν ἐπίγειον ἀρετὴν σπείρει καὶ φυτεύει τῷ θνητῷ γένει ὁ θεὸς μίμημα καὶ ἀπεικόνισμα οὖσαν τῆς οὐρανίου· ἐλεήσας γὰρ ἡμῶν τὸ γένος καὶ κατιδὼν ὅτι ἐξ ἀφθόνων καὶ πλουσίων κακῶν συνέστηκεν, ἐπίκουρον καὶ ἀρωγὸν τῶν ψυχῆς νόσων ἀρετὴν ἐπίγειον ἐρρίζου, μίμημα, ὡς ἔφην, τῆς οὐρανίου καὶ ἀρχετύπου, ἣν πολλοῖς ὀνόμασι καλεῖ. παράδεισος μὲν δὴ τροπικῶς εἴρηται ἡ ἀρετή, τόπος δὲ οἰκεῖος τῷ παραδείσῳ Ἐδέμ, τοῦτο δέ ἐστι τρυφή· ἀρετῇ δὲ ἁρμόττον εἰρήνη καὶ εὐπάθεια καὶ χαρά, ἐν οἷς τὸ τρυφᾶν ὡς ἀληθῶς ἐστι.

1.46Bahçenin dikildiği yer de doğudur. Çünkü doğru logos batıp sönmez, tabiatı gereği hep doğar. Sanırım güneş doğunca havanın karanlığını nasıl ışıkla doldurursa, aretē de psykhēde doğunca onun sisini aydınlatır ve koyu karanlığını dağıtır.

1.46

καὶ μὴν κατὰ ἀνατολάς ἐστιν ἡ φυτουργία τοῦ παραδείσου· οὐ γὰρ δύεται καὶ σβέννυται, ἀλλ’ ἀεὶ πέφυκεν ἀνατέλλειν ὁ ὀρθὸς λόγος, καὶ ὥσπερ, οἶμαι, ἀνατείλας ἥλιος τὸν ζόφον τοῦ ἀέρος φωτὸς ἐνέπλησεν, οὕτως καὶ ἀρετὴ ἀνατείλασα ἐν ψυχῇ τὴν ἀχλὺν αὐτῆς ἐναυγάζει καὶ τὸν πολὺν σκότον σκεδάννυσι.

1.47"Ve biçimlendirdiği insanı oraya koydu" der. Tanrı iyi olduğundan ve soyumuzu, en uygun iş olan aretēye alıştırmak istediğinden, nousu aretēnin içine koyar; elbette başka hiçbir şeyle değil, iyi bir çiftçi gibi yalnız onunla ilgilensin ve ona özen göstersin diye.

1.47

„καὶ ἔθετο“ φησίν „ἐκεῖ τὸν ἄνθρωπον ὃν ἔπλασεν.“ ἀγαθὸς γὰρ ὢν ὁ θεὸς καὶ ἐπ’ ἀρετὴν ὡς οἰκειότατον ἔργον ἀσκῶν τὸ γένος ἡμῶν τὸν νοῦν τίθησιν ἐν τῇ ἀρετῇ, ἵνα δηλονότι μηδὲν ἄλλο ἢ ταύτην καθάπερ ἀγαθὸς γεωργὸς τημελῇ καὶ περιέπῃ.

1.48Biri şunu sorabilir: Tanrı'nın işlerini taklit etmek kutsal bir şey olduğuna göre, neden bana sunağın yanına koru dikmek yasaklanmıştır da Tanrı bahçe diker? Çünkü Musa şöyle der: "Kendin için koru dikmeyeceksin; Tanrın Rab'bin sunağının yanına kendin için hiçbir ağaç dikmeyeceksin" (Tesniye 16:21). Ne dememiz gerekir? Psykhēde aretēleri dikmek ve inşa etmek Tanrı'ya yaraşır.

1.48

ζητήσειε δ’ ἄν τις, διὰ τί, τοῦ μιμεῖσθαι θεοῦ τὰ ἔργα ὄντος ὁσίου, ἐμοὶ μὲν ἀπηγόρευται φυτεύειν ἄλσος παρὰ τῷ θυσιαστηρίῳ, τὸν δὲ παράδεισον ὁ θεὸς φυτεύει; φησὶ γάρ· „οὐ φυτεύσεις σεαυτῷ ἄλσος, πᾶν ξύλον παρὰ τὸ θυσιαστήριον κυρίου τοῦ θεοῦ σου οὐ ποιήσεις σεαυτῷ“ (Deuter. 16,21). τί οὖν λεκτέον; ὅτι πρέπει τῷ θεῷ φυτεύειν καὶ οἰκοδομεῖν ἐν ψυχῇ τὰς ἀρετάς.

1.49Tanrı'ya eşit olduğunu sanan ve aslında edilgen olduğu ortaya çıktığı hâlde etken olduğunu düşünen nous ise kendini seven ve tanrısız bir nousdur. Tanrı psykhēde güzel şeyleri eker ve dikerken "ben dikiyorum" diyen nous dinsizlik eder. O hâlde Tanrı dikerken sen dikmeyeceksin. Ama ey zihin, sen de psykhēye bitkiler dikersen, hepsi meyve veren ağaçlar olsun, koru olmasın; çünkü koruda hem yabani hem aşılı ağaçlar bulunur. Psykhēde kısır kötülüğü, aşılı ve meyve veren aretēyle birlikte dikmek ise iki tabiatlı ve karışık cüzzama özgü bir şeydir.

1.49

φίλαυτος δὲ καὶ ἄθεος ὁ νοῦς οἰόμενος ἴσος εἶναι θεῷ καὶ ποιεῖν δοκῶν ἐν τῷ πάσχειν ἐξεταζόμενος· θεοῦ δὲ σπείροντος καὶ φυτεύοντος ἐν ψυχῇ τὰ καλά, ὁ λέγων νοῦς ὅτι „ἐγὼ φυτεύω“ ἀσεβεῖ. οὐ φυτεύσεις οὖν, ὅταν ὁ θεὸς φυτουργῇ· ἐὰν δὲ καὶ φυτὰ ἐν ψυχῇ καταβάλῃ, ὦ διάνοια, καρποτόκα φύτευε πάντα, ἀλλὰ μὴ ἄλσος, ἐν ἄλσει γὰρ καὶ ἀγρίας ὕλης ἐστὶ καὶ ἡμέρου δένδρα· κακίαν δὲ τὴν ἄγονον ἐν ψυχῇ μετὰ τῆς ἡμέρου καὶ καρποτόκου φυτεύειν ἀρετῆς λέπρας ἐστὶ τῆς διφυοῦς καὶ μιγάδος οἰκεῖον.

1.50Eğer bağdaşmaz ve karmakarışık şeyleri bir araya getirirsen, onları kusursuz şeyleri Tanrı'ya sunan saf ve lekesiz tabiattan ayır ve uzak tut; bu tabiat sunaktır. Her şey Tanrı'ya bağlandığına göre, psykhēnin herhangi bir işi olduğunu söylemek ve meyvesizi meyve verenle karıştırmak bu sunağa yabancıdır. Çünkü bu bir kusurdur; Tanrı'ya ise kusursuz şeyler sunulur.

1.50

ἐὰν μέντοι γε τὰ ἄμικτα καὶ σύγκλυδα εἰς ταὐτὸν ἄγῃς, χώριζε καὶ διάκρινε τῆς καθαρᾶς καὶ ἀμιάντου φύσεως τῆς ἀναφερούσης τὰ ἄμωμα τῷ θεῷ, αὕτη δέ ἐστι τὸ θυσιαστήριον· τούτου γὰρ ἀλλότριον τὸ λέγειν ἔργον τι εἶναι ψυχῆς, ἐπὶ θεὸν πάντων λαμβανόντων τὴν ἀναφοράν, καὶ τὸ τὰ ἄκαρπα τοῖς καρποτόκοις ἀναμιγνύναι· μῶμος γὰρ τοῦτό γε, τὰ δὲ ἄμωμα τῷ θεῷ προσάγεται.

1.51Öyleyse, ey psykhē, bunlardan birini çiğnersen Tanrı'ya değil kendine zarar verirsin. Bu yüzden "kendin için dikmeyeceksin" der; çünkü kimse Tanrı için iş görmez, hele kötü şeylerde hiç. Ve yine "kendin için yapmayacaksın" diye ekler. Başka bir yerde de şöyle der: "Benimle birlikte gümüş tanrılar yapmayacaksınız; kendiniz için altın tanrılar yapmayacaksınız" (Çıkış 20:23). Çünkü Tanrı'nın bir keyfiyeti olduğunu, bir olmadığını, yaratılmamış ve bozulmaz olmadığını ya da değişmez olmadığını sanan kişi Tanrı'ya değil kendine haksızlık eder. Nitekim "kendiniz için yapmayacaksınız" der. Çünkü Tanrı'yı keyfiyetsiz, bir, bozulmaz ve değişmez bilmek gerekir; böyle düşünmeyen kişi kendi psykhēsini yanlış ve tanrısız bir kanaatle doldurur.

1.51

ἐὰν οὖν τι τούτων παραβῇς, ὦ ψυχή, σαυτὴν βλάψεις, οὐ θεόν· διὰ τοῦτό φησιν· „οὐ φυτεύσεις σεαυτῷ“· θεῷ γὰρ οὐδεὶς ἐργάζεται, καὶ μάλιστα τὰ φαῦλα· καὶ ἐπιφέρει πάλιν· „οὐ ποιήσεις σεαυτῷ.“ λέγει δὲ καὶ ἐν ἑτέροις· „οὐ ποιήσετε μετ’ ἐμοῦ θεοὺς ἀργυροῦς, καὶ θεοὺς χρυσοῦς οὐ ποιήσετε ὑμῖν ἑαυτοῖς“ (Exod. 20, 23)· ὁ γὰρ ἢ ποιότητα οἰόμενος ἔχειν τὸν θεὸν ἢ μὴ ἕνα εἶναι ἢ μὴ ἀγένητον καὶ ἄφθαρτον ἢ μὴ ἄτρεπτον ἑαυτὸν ἀδικεῖ, οὐ θεόν· „ἑαυτοῖς“ γάρ φησιν „οὐ ποιήσετε“· δεῖ γὰρ ἡγεῖσθαι καὶ ἄποιον αὐτὸν καὶ ἕνα καὶ ἄφθαρτον καὶ ἄτρεπτον· ὁ δὲ μὴ οὕτως διανοούμενος ἑαυτοῦ τὴν ψυχὴν ψευδοῦς καὶ ἀθέου δόξης ἀναπίμπλησιν.

1.52Görmüyor musun? Tanrı bizi aretēye götürse ve biz oraya götürüldükten sonra meyvesiz hiçbir şey değil, "yenecek her ağacı" diksek bile, Musa "onun kirini temizlemeyi" buyurur (Levililer 19:23). Bu kir, dikiyor olduğumuzu sanmaktır. Çünkü Musa bize kendini beğenmişliği kesip atmayı

1.52

οὐχ ὁρᾷς ὅτι, κἂν εἰσαγάγῃ ἡμᾶς εἰς τὴν ἀρετὴν καὶ εἰσαχθέντες φυτεύσωμεν ἄκαρπον μὲν οὐδὲν „πᾶν δὲ ξύλον βρώσιμον“, κελεύει "περικαθαρίσαι τὴν ἀκαθαρσίαν αὐτοῦ“ (Lev. 19, 23) ; τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ δοκεῖν φυτεύειν· ἀποτεμεῖν οἴησιν γὰρ

1.53 buyurur; kendini beğenmişlik ise tabiatça kirlidir. Musa şimdi yalnız Tanrı'nın biçimlendirdiği insanı bahçeye koyduğunu söylüyor. Peki daha sonra hakkında "Rab Tanrı yaptığı insanı aldı ve işlesin ve korusun diye onu bahçeye koydu" (Tekvin 2:15) dediği kimdir? Acaba bu, surete ve ideaya göre meydana gelen başka bir insan mıdır? Öyle ki bahçeye iki insan götürülmüştür: biri biçimlendirilmiş insan, öbürü surete göre olan insan.

1.53

ἐπαγγέλλεται, οἴησις δὲ ἀκάθαρτον φύσει. ὃν δὲ ἔπλασεν ἄνθρωπον τιθέναι φησὶν ἐν τῷ παραδείσῳ, νυνὶ μόνον· τίς οὖν ἐστιν, ἐφ’ οὗ ὕστερόν φησιν ὅτι „ἔλαβε κύριος ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον ὃν ἐποίησε καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ, ἐργάζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάσσειν“ (Gen. 2, 15) ; μήποτ’ οὖν ἕτερός ἐστιν ἄνθρωπος οὗτος, ὁ κατὰ τὴν εἰκόνα καὶ τὴν ἰδέαν γεγονώς, ὥστε δύο ἀνθρώπους εἰς τὸν παράδεισον εἰσάγεσθαι, τὸν μὲν πεπλασμένον, τὸν δὲ κατ’ εἰκόνα.

1.54İdeaya göre meydana gelen insan yalnız aretēlerin dikildiği yerde bulunmaz; aynı zamanda onların işçisi ve bekçisidir, yani duyduklarını ve üzerinde çalıştıklarını hatırlar. Biçimlendirilmiş insan ise aretēleri ne işler ne korur; Tanrı'nın cömertliğiyle yalnız öğretilerin içine götürülür ve az sonra aretēden kaçan bir sürgün olacaktır.

1.54

ὁ μὲν οὖν κατὰ τὴν ἰδέαν γεγονὼς οὐ μόνον ἐν ταῖς φυτουργίαις τῶν ἀρετῶν ἐξετάζεται, ἀλλὰ καὶ ἐργάτης ἐστὶν αὐτῶν καὶ φύλαξ, τοῦτο δ’ ἐστὶ μνήμων ὧν ἤκουσε καὶ ἤσκησεν, ὁ δὲ πλαστὸς οὔτε ἐργάζεται τὰς ἀρετὰς οὔτε φυλάττει, ἀλλὰ μόνον εἰσάγεται εἰς τὰ δόγματα ἀφθονίᾳ θεοῦ, μέλλων αὐτίκα φυγὰς ἀρετῆς ἔσεσθαι.

1.55Bu yüzden Musa yalnız bahçeye koyduğu insana "biçimlendirilmiş" der; hem işçi hem bekçi yaptığı insana ise "biçimlendirilmiş" değil, "yaptığı" der. Birini alır, öbürünü kovar. Aldığını, iyi yaratılışı meydana getiren üç şeye layık görür: kavrayış çabukluğuna, sebata ve hafızaya. Kavrayış çabukluğu bahçeye konmaktır; sebat güzel işlerin yapılmasıdır; hafıza ise kutsal öğretilerin korunması ve saklanmasıdır. Biçimlendirilmiş nous ise güzel şeyleri ne hatırlar ne işler; yalnız çabuk kavrar. Bu yüzden bahçeye konduktan az sonra kaçar ve kovulur.

1.55

διὰ τοῦτο ὃν μὲν μόνον τίθησιν ἐν τῷ παραδείσῳ, πλαστὸν καλεῖ, ὃν δὲ καὶ ἐργάτην καὶ φύλακα ἀποδείκνυσιν, οὐ πλαστόν, ἀλλὰ „ὃν ἐποίησε“· καὶ τοῦτον μὲν λαμβάνει, ἐκεῖνον δὲ ἐκβάλλει. ὃν δὲ λαμβάνει, τριῶν ἀξιοῖ, ἐξ ὧν συνέστηκεν ἡ εὐφυΐα, εὐθιξίας, ἐπιμονῆς, μνήμης· ἡ μὲν οὖν εὐθιξία θέσις ἐστὶν ἐν τῷ παραδείσῳ, ἡ δὲ ἐπιμονὴ πρᾶξις τῶν καλῶν [τὸ ἐργάζεσθαι τὰ καλά], ἡ δὲ μνήμη φυλακὴ καὶ διατήρησις τῶν ἁγίων δογμάτων. ὁ δὲ πλαστὸς νοῦς οὔτε μνημονεύει τὰ καλὰ οὔτε ἐργάζεται, μόνον δὲ εὔθικτός ἐστι· παρὸ καὶ τεθεὶς ἐν τῷ παραδείσῳ μικρὸν ὕστερον ἀποδιδράσκει καὶ ἐκβάλλεται.

1.56"Tanrı yerden görünüşü güzel ve yemesi iyi her ağacı bitirdi; bahçenin ortasında da hayat ağacını ve iyiyi ve kötüyü bilme ağacını" (Tekvin 2:9). Musa şimdi Tanrı'nın psykhēye diktiği aretē ağaçlarını tasvir ediyor. Bunlar tek tek aretēler, onlara uygun etkinlikler, doğru eylemler ve filozofların "uygun ödevler" dedikleridir; bahçenin bitkileri bunlardır.

1.56

„Καὶ ἐξανέτειλεν ὁ θεὸς ἐκ τῆς γῆς πᾶν ξύλον ὡραῖον εἰς ὅρασιν καὶ καλὸν εἰς βρῶσιν, καὶ τὸ ξύλον τῆς ζωῆς ἐν μέσῳ τῷ παραδείσῳ, καὶ τὸ ξύλον τοῦ εἰδέναι γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ“ (Gen. 2, 9). ἃ φυτεύει ἐν τῇ ψυχῇ δένδρα ἀρετῆς, νῦν ὑπογράφει· ἔστι δὲ ταῦτα αἵ τε κατὰ μέρος ἀρεταὶ καὶ αἱ κατ’ αὐτὰς ἐνέργειαι καὶ τὰ κατορθώματα καὶ τὰ λεγόμενα παρὰ τοῖς φιλοσοφοῦσι καθήκοντα, ταῦτά ἐστι τοῦ παραδείσου τὰ φυτά.

1.57Musa bunları nitelendirirken iyinin hem görmek hem yararlanmak için en güzel şey olduğunu gösterir. Çünkü bazı tekhnēler kuramsaldır ama pratik değildir: geometri, astronomi gibi. Bazıları pratiktir ama kuramsal değildir: marangozluk, demircilik ve el sanatları denen öbürleri gibi. Aretē ise hem kuramsal hem pratiktir. Kuramı vardır, çünkü ona giden yol olan felsefenin üç kısmı, mantık, ahlak ve fizik vardır; eylemleri de vardır, çünkü aretē bütün hayatın tekhnēsidir ve bütün eylemler hayatın içindedir.

1.57

χαρακτηρίζει μέντοι γε αὐτὰ ταῦτα δηλῶν ὅτι τὸ ἀγαθὸν καὶ ὀφθῆναι κάλλιστόν ἐστι καὶ ἀπολαυσθῆναι· ἔνιαι γὰρ τῶν τεχνῶν θεωρητικαὶ μέν εἰσιν, οὐ πρακτικαὶ δέ, γεωμετρία ἀστρονομία, ἔνιαι δὲ πρακτικαὶ μέν, οὐ θεωρητικαὶ δέ, τεκτονικὴ χαλκευτικὴ καὶ ὅσαι βάναυσοι λέγονται· ἡ δὲ ἀρετὴ καὶ θεωρητική ἐστι καὶ πρακτική· καὶ γὰρ θεωρίαν ἔχει, ὁπότε καὶ ἡ ἐπ’ αὐτὴν ὁδὸς φιλοσοφία διὰ τῶν τριῶν αὐτῆς μερῶν, τοῦ λογικοῦ, τοῦ ἠθικοῦ, τοῦ φυσικοῦ, καὶ πράξεις· ὅλου γὰρ τοῦ βίου ἐστὶ τέχνη ἡ ἀρετή, ἐν ᾧ καὶ αἱ σύμπασαι πράξεις.

1.58Aretē hem kurama hem eyleme sahip olmakla birlikte, ikisinde de daha iyi yönde üstündür. Çünkü aretēnin kuramı da pek güzeldir, eylemi ve kullanımı da uğrunda mücadele edilmeye değer. Bu yüzden Musa ağacın hem "görünüşte güzel" olduğunu söyler, ki bu kuramsal olanın simgesidir, hem de "yemesi iyi" olduğunu, ki bu kullanılan ve pratik olanın işaretidir.

1.58

ἀλλὰ καίτοι θεωρίαν ἔχουσα καὶ πρᾶξιν, πάλιν ἐν ἑκατέρῳ ὑπερβάλλει κατὰ τὸ κρεῖττον· καὶ γὰρ ἡ θεωρία τῆς ἀρετῆς παγκάλη καὶ ἡ πρᾶξις καὶ ἡ χρῆσις περιμάχητος. διὸ καί φησιν ὅτι καὶ „εἰς ὅρασίν ἐστιν ὡραῖον“, ὅπερ ἦν τοῦ θεωρητικοῦ σύμβολον, καὶ "καλὸν εἰς βρῶσιν“, ὅπερ ἐστὶ τοῦ χρηστικοῦ καὶ πρακτικοῦ σημεῖον.

1.59Hayat ağacı en genel aretēdir; bazıları ona iyilik der, tek tek aretēler ondan oluşur. Bu yüzden bahçenin ortasına yerleştirilmiştir; her şeyi en iyi bir arada tutan yeri kaplar ki iki yanındakiler onu bir kral gibi muhafız olarak korusunlar. Bazıları ise hayat ağacı denilenin kalp olduğunu söyler, çünkü kalp yaşamanın sebebidir ve bedenin orta yerini almıştır; onlara göre yönetici kısım odur. Ama bunların tabiatla ilgili değil, tıpla ilgili bir kanaat ileri sürdükleri gözden kaçmasın. Biz ise, daha önce de söylendiği gibi, hayat ağacı denilenin en genel aretē olduğunu söylüyoruz.

1.59

τὸ δὲ ξύλον τῆς ζωῆς ἐστιν ἡ γενικωτάτη ἀρετή, ἥν τινες ἀγαθότητα καλοῦσιν, ἀφ’ ἧς αἱ κατὰ μέρος ἀρεταὶ συνίστανται. τούτου χάριν καὶ μέσον ἵδρυται τοῦ παραδείσου, τὴν συνεκτικωτάτην χώραν ἔχον, ἵνα ὑπὸ τῶν ἑκατέρωθεν βασιλέως τρόπον δορυφορῆται. οἱ δὲ λέγουσι τὴν καρδίαν ξύλον εἰρῆσθαι ζωῆς, ἐπειδὴ αἰτία τε τοῦ ζῆν ἐστι καὶ τὴν μέσην τοῦ σώματος χώραν ἔλαχεν, ὡς ἂν κατ’ αὐτοὺς ἡγεμονικὸν ὑπάρχουσα. ἀλλ’ οὗτοι μὲν ἰατρικὴν δόξαν ἐκτιθέμενοι μᾶλλον ἢ φυσικὴν μὴ λανθανέτωσαν, ἡμεῖς δέ, ὡς καὶ πρότερον ἐλέχθη, τὴν γενικωτάτην ἀρετὴν ξύλον εἰρῆσθαι ζωῆς λέγομεν.

1.60Musa hayat ağacının bahçenin ortasında olduğunu açıkça söyler. Öbür ağacın, iyiyi ve kötüyü bilme ağacının ise bahçenin içinde mi dışında mı olduğunu belirtmemiştir. "Ve iyiyi ve kötüyü bilme ağacı" deyip hemen susmuş, nerede bulunduğunu göstermemiştir; tabiat bilgisine erişmemiş olan kimse epistēmēye sahip olana hayranlık duymasın diye. Öyleyse ne dememiz gerekir? Bu ağaç hem bahçenin içinde hem dışındadır: ousia bakımından içinde, kuvve bakımından dışında.

1.60

τοῦτο μὲν οὖν ῥητῶς φησιν ὅτι ἐστὶν ἐν μέσῳ τῷ παραδείσῳ· τὸ δὲ ἕτερον ξύλον, τὸ τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν, οὐ δεδήλωκεν οὔτε εἰ ἐντὸς οὔτε εἰ ἐκτός ἐστι τοῦ παραδείσου, ἀλλ’ εἰπὼν οὕτως „καὶ τὸ ξύλον τοῦ εἰδέναι γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ“ εὐθὺς ἡσύχασεν οὐ δηλώσας ὅπου τετύχηκεν ὄν, ἵνα μὴ ὁ φυσιολογίας ἀμύητος τὸν ὄντα τῆς ἐπιστήμης θαυμάζῃ. τί οὖν χρὴ λέγειν; ὅτι τὸ ξύλον τοῦτο καὶ ἐν τῷ παραδείσῳ ἐστὶ καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ, οὐσίᾳ μὲν ἐν αὐτῷ, δυνάμει δὲ ἐκτός.

1.61Nasıl mı? Bizim yönetici kısmımız her şeyi kabul eder; güzel ve çirkin bütün izleri alan muma benzer. Bu yüzden "topuk tutan" Yakup da "Bunların hepsi benim başıma geldi" (Tekvin 42:36) diyerek bunu kabul eder. Çünkü evrendeki her şeyin sayısız izi, tek olan psykhēye yönelir. Psykhē kâmil aretēnin damgasını aldığında hayat ağacı olmuştur; kötülüğün damgasını aldığında ise iyiyi ve kötüyü bilme ağacı olmuştur. Kötülük ise ilahi korodan sürülmüştür. Öyleyse kötülüğü kabul etmiş olan yönetici kısım, ousia bakımından bahçededir, çünkü onda bahçeye uygun düşen aretē damgası da vardır; ama kuvve bakımından bahçede değildir, çünkü kötülüğün izi ilahi doğuşlara yabancıdır.

1.61

πῶς; τὸ ἡγεμονικὸν ἡμῶν πανδεχές ἐστι καὶ ἔοικε κηρῷ πάντας τύπους καλούς τε καὶ αἰσχροὺς δεχομένῳ· παρὸ καὶ ὁ πτερνιστὴς Ἰακὼβ ὁμολογεῖ φάσκων "Ἐπ’ ἐμὲ ἐγένετο πάντα ταῦτα“ (Gen. 42,36)· ἐπὶ γὰρ μίαν οὖσαν τὴν ψυχὴν αἱ ἀμύθητοι τυπώσεις ἁπάντων τῶν ἐν τῷ παντὶ ἀναφέρονται· ὅταν μὲν οὖν δέξηται τὸν τῆς τελείας ἀρετῆς χαρακτῆρα, γέγονε τὸ τῆς ζωῆς ξύλον, ὅταν δὲ τὸν τῆς κακίας, γέγονε τὸ τοῦ εἰδέναι γνωστὸν καλοῦ καὶ πονηροῦ· ἡ δὲ κακία πεφυγάδευται θείου χοροῦ· τὸ δεδεγμένον οὖν αὐτὴν ἡγεμονικὸν ἐν τῷ παραδείσῳ ἐστὶ κατὰ τὴν οὐσίαν, ἐν αὐτῷ γάρ ἐστι καὶ ὁ τῆς ἀρετῆς χαρακτὴρ οἰκεῖος ὢν τῷ παραδείσῳ, δυνάμει δὲ πάλιν οὐκ ἔστιν ἐν αὐτῷ, ὅτι ὁ τύπος ὁ κακίας ἀλλότριός ἐστι θείων ἀνατολῶν.

1.62Söylediğimi şöyle de anlamak mümkündür. Şu anda yönetici kısmım ousia bakımından bedenimdedir; ama kuvve bakımından, bu ülkeleri düşündüğünde İtalya'da ya da Sicilya'da, göğü incelediğinde gökte bulunur. Bu yüzden bazıları çoğu zaman dinsel olmayan yerlerdeyken aretēye ait şeyleri tasavvur ettikleri için en kutsal yerlerde bulunurlar; başkaları da tersine, tapınağın en iç kısmındayken zihinleri kötüye doğru dönüşler ve kötü izler aldığı için dinsizdir. Öyle ki kötülük bahçede ne vardır ne yoktur: ousia bakımından orada olabilir, kuvve bakımından olamaz.

1.62

ὃ δὲ λέγω, καὶ οὕτως ἄν τις καταμάθοι. νῦν ἐν τῷ σώματί μου τὸ ἡγεμονικόν ἐστι κατὰ τὴν οὐσίαν, δυνάμει δὲ ἐν Ἰταλίᾳ ἢ Σικελίᾳ, ὁπότε περὶ τῶν χωρῶν τούτων ἐπιλογίζεται, καὶ ἐν οὐρανῷ, ὁπότε περὶ οὐρανοῦ σκοπεῖ· παρὸ καὶ πολλάκις ἐν βεβήλοις ὄντες χωρίοις τινὲς κατὰ τὴν οὐσίαν ἐν ἱερωτάτοις ὑπάρχουσι φαντασιούμενοι τὰ ἀρετῆς, καὶ ἔμπαλιν ἐν τοῖς ἀδύτοις ὑπάρχοντες ἄλλοι τὴν διάνοιάν εἰσι βέβηλοι, τῷ τροπὰς πρὸς τὸ χεῖρον καὶ τύπους αὐτὴν λαμβάνειν φαύλους· ὥστε οὔτε ἐν τῷ παραδείσῳ ἡ κακία ἐστὶν οὔτε οὐχί ἐστι· δύναται μὲν γὰρ εἶναι κατ’ οὐσίαν, δυνάμει δὲ οὐ δύναται.

1.63"Bahçeyi sulamak için Aden'den bir ırmak çıkar; oradan dört kola ayrılır. Birinin adı Fison'dur; altının bulunduğu Havila topraklarının hepsini dolaşır; o toprağın altını iyidir; orada lal ve yeşil taş da vardır. İkinci ırmağın adı Gihon'dur; bütün Habeşistan topraklarını dolaşır. Üçüncü ırmak Dicle'dir; Asurluların karşısından akar. Dördüncü ırmak da Fırat'tır" (Tekvin 2:10–14). Musa bunlarla tek tek aretēleri tasvir etmek istiyor. Bunlar sayıca dörttür: phronēsis, itidal, cesaret ve adalet. Dört kolun kendisinden çıktığı en büyük ırmak, iyilik adını verdiğimiz genel aretēdir; dört kol da aynı sayıdaki aretēlerdir.

1.63

„Ποταμὸς δὲ ἐκπορεύεται ἐξ Ἐδὲμ ποτίζειν τὸν παράδεισον· ἐκεῖθεν ἀφορίζεται εἰς τέσσαρας ἀρχάς. ὄνομα τῷ ἑνὶ Φεισών· οὗτος ὁ κυκλῶν πᾶσαν τὴν γῆν Εὐιλάτ, ἐκεῖ οὗ ἐστι τὸ χρυσίον· τὸ δὲ χρυσίον τῆς γῆς ἐκείνης καλόν· καὶ ἐκεῖ ἐστιν ὁ ἄνθραξ καὶ ὁ λίθος ὁ πράσινος. καὶ ὄνομα τῷ ποταμῷ τῷ δευτέρῳ Γηών· οὗτος κυκλοῖ πᾶσαν τὴν γῆν Αἰθιοπίας. καὶ ὁ ποταμὸς ὁ τρίτος Τίγρις· οὗτος ὁ πορευόμενος κατέναντι Ἀσσυρίων. ὁ δὲ ποταμὸς ὁ τέταρτος Εὐφράτης“ (Gen. 2,10 —14). διὰ τούτων βούλεται τὰς κατὰ μέρος ἀρετὰς ὑπογράφειν· εἰσὶ δὲ τὸν ἀριθμὸν τέτταρες, φρόνησις σωφροσύνη ἀνδρεία δικαιοσύνη. ὁ μὲν δὴ μέγιστος ποταμός, οὗ αἱ τέτταρες ἀπόρροιαι γεγόνασιν, ἡ γενική ἐστιν ἀρετή, ἣν ἀγαθότητα ὠνομάσαμεν, αἱ δὲ τέτταρες ἀπόρροιαι αἱ ἰσάριθμοι ἀρεταί.

1.64Genel aretē başlangıcını Aden'den, yani Tanrı'nın bilgeliğinden alır; bu bilgelik yalnız babası olan Tanrı ile sevinir, neşelenir, zevk alır, onunla övünür ve yücelir. Türe göre ayrılan dört aretē ise genel aretēden çıkar; o da bir ırmak gibi her birinin doğru eylemlerini güzel işlerin bol akıntısıyla sular.

1.64

λαμβάνει μὲν οὖν τὰς ἀρχὰς ἡ γενικὴ ἀρετὴ ἀπὸ τῆς Ἐδέμ, τῆς τοῦ θεοῦ σοφίας, ἣ χαίρει καὶ γάνυται καὶ τρυφᾷ ἐπὶ μόνῳ τῷ πατρὶ αὐτῆς ἀγαλλομένη καὶ σεμνυνομένη θεῷ, αἱ δὲ ἐν εἴδει τέτταρες ἀπὸ τῆς γενικῆς, ἥτις ποταμοῦ δίκην ἄρδει τὰ κατορθώματα ἑκάσταις πολλῷ ῥεύματι καλῶν πράξεων.

1.65Kelimelere de bakalım. "Bahçeyi sulamak için Aden'den bir ırmak çıkar" der. Irmak genel aretēdir, yani iyilik. O, Aden'den, Tanrı'nın bilgeliğinden çıkar; bu bilgelik de Tanrı'nın logosudur, çünkü genel aretē onun örneğine göre yapılmıştır. Genel aretē bahçeyi sular, yani tek tek aretēleri besler. Musa "baş" (arkhē) kelimesini yer anlamında değil, yönetim anlamında alır; çünkü aretēlerin her biri gerçekten bir yönetici ve kraliçedir. "Ayrılır" ise "sınırlarla belirlenmiştir" demektir: phronēsis yapılması gerekenlere, cesaret katlanılması gerekenlere, itidal seçilmesi gerekenlere,

1.65

ἴδωμεν δὲ καὶ τὰς λέξεις. „ποταμὸς δὲ„ φησίν „ἐκπορεύεται ἐξ Ἐδὲμ ποτίζειν τὸν παράδεισον.“ ποταμὸς ἡ γενική ἐστιν ἀρετή, ἡ ἀγαθότης· αὕτη ἐκπορεύεται ἐκ τῆς Ἐδέμ, τῆς τοῦ θεοῦ σοφίας· ἡ δέ ἐστιν ὁ θεοῦ λόγος· κατὰ γὰρ τοῦτον πεποίηται ἡ γενικὴ ἀρετή. τὸν παράδεισον δὲ ποτίζει ἡ γενικὴ ἀρετή, τουτέστι τὰς κατὰ μέρος ἀρετὰς ἄρδει. „ἀρχὰς“ δὲ οὐ τὰς τοπικὰς λαμβάνει, ἀλλὰ τὰς ἡγεμονικάς· ἑκάστη γὰρ τῶν ἀρετῶν ἡγεμονὶς καὶ βασιλὶς ὡς ἀληθῶς ἐστι. τὸ δὲ „ἀφορίζεται“ ἴσον ἐστὶ τῷ ὅροις πεπεράτωται· ἡ μὲν φρόνησις περὶ τὰ ποιητέα ὅρους αὐτοῖς τιθεῖσα, ἡ δὲ ἀνδρεία τοῖς ὑπομενετέοις, ἡ δὲ σωφροσύνη τοῖς αἱρετέοις,

1.66 adalet de dağıtılması gerekenlere sınır koyar. "Birinin adı Fison'dur; altının bulunduğu Havila topraklarının hepsini dolaşır; o toprağın altını iyidir; orada lal ve yeşil taş da vardır." Dört aretēden birinin eidosu phronēsistir; Musa onu, psykhēyi haksızlıklardan esirgeyip (pheidesthai) koruduğu için Fison diye adlandırmıştır. Phronēsis Havila topraklarının çevresinde dans eder ve onu dolaşır; yani iyi niyetli, yumuşak ve merhametli bir hâli kuşatıp korur. Dökülebilen maddeler arasında en üstün ve en değerli olan nasıl altınsa, psykhēnin en değerli aretēsi de phronēsistir.

1.66

ἡ δὲ δικαιοσύνη τοῖς ἀπονεμητέοις. „ὄνομα τῷ ἑνὶ Φεισών· οὗτος ὁ κυκλῶν πᾶσαν τὴν γῆν Εὐιλάτ, ἐκεῖ οὗ ἐστι τὸ χρυσίον, τὸ δὲ χρυσίον τῆς γῆς ἐκείνης καλόν· καὶ ἐκεῖ ἐστιν ὁ ἄνθραξ καὶ ὁ λίθος ὁ πράσινος.“ τῶν τεττάρων ἀρετῶν ἓν εἶδός ἐστιν ἡ φρόνησις, ἣν Φεισὼν ὠνόμασε παρὰ τὸ φείδεσθαι καὶ φυλάττειν τὴν ψυχὴν ἀπὸ ἀδικημάτων. χορεύει δὲ καὶ κύκλῳ περίεισι τὴν γῆν Εὐιλάτ, τοῦτο δέ ἐστι, τὴν εὐμενῆ καὶ πραεῖαν καὶ ἵλεων κατάστασιν περιέπει· καθάπερ δὲ τῆς χυτῆς οὐσίας ἡ κρατίστη καὶ δοκιμωτάτη χρυσός ἐστιν, οὕτως καὶ ψυχῆς ἡ δοκιμωτάτη ἀρετὴ φρόνησις γέγονε.

1.67"Altının bulunduğu yer" sözü, altının bulunduğu bir mekânı göstermez; altın gibi parlayan, ateşte arınmış ve değerli phronēsisin bir mülk olarak bulunduğu yeri gösterir. Bu phronēsisin de Tanrı'nın en güzel mülkü olduğu kabul edilmiştir. Phronēsis alanında iki nitelikli kişi vardır: phronēsis sahibi olan ve phronēsisle düşünen; Musa bunları lal ile yeşil taşa benzetmiştir.

1.67

τὸ δὲ „ἐκεῖ οὗ ἐστι τὸ χρυσίον“ οὐκ ἔστι τοπικὸν τοιοῦτον, ἐκεῖ ὅπου ἐστὶ τὸ χρυσίον, ἀλλ’ ἐκεῖ οὗ κτῆμά ἐστιν ἡ χρυσαυγὴς καὶ πεπυρωμένη καὶ τιμία φρόνησις· κτῆμα δὲ θεοῦ κάλλιστον ἥδε ἀνωμολόγηται. κατὰ δὲ τὸν τόπον τῆς φρονήσεως δύο εἰσὶ ποιοί, ὅ τε φρόνιμος καὶ ὁ φρονῶν, οὓς ἄνθρακι καὶ λίθῳ πρασίνῳ παραβέβληκεν.

1.68"İkinci ırmağın adı Gihon'dur; bütün Habeşistan topraklarını dolaşır." Bu ırmak simgesel olarak cesarettir. Çünkü Gihon adı, tercüme edilince "göğüs" ya da "boynuzla vuran" demektir; ikisi de cesareti gösterir. Cesaret, kalbin de bulunduğu göğüste yaşar ve savunmaya hazırdır; çünkü katlanılması gerekenlerin, katlanılmaması gerekenlerin ve ikisi de olmayanların epistēmēsidir. Habeşistan'ın çevresini dolaşır ve ona savaş açarak onu kuşatır; Habeşistan adı tercüme edilince "alçalma" demektir. Korkaklık alçak bir şeydir; cesaret ise alçalmaya ve korkaklığa düşmandır.

1.68

„καὶ ὄνομα τῷ ποταμῷ τῷ δευτέρῳ Γηών· οὗτος κυκλοῖ πᾶσαν τὴν γῆν Αἰθιοπίας." συμβολικῶς ἐστιν ὁ ποταμὸς οὗτος ἡ ἀνδρεία· ἑρμηνευθὲν γὰρ τὸ Γηὼν ὄνομά ἐστι στῆθος ἢ κερατίζων· ἑκάτερον δὲ ἀνδρείας μηνυτικόν· περί τε γὰρ τὰ στήθη, ὅπου καὶ ἡ καρδία, διατρίβει καὶ πρὸς ἄμυναν εὐτρέπισται· ἐπιστήμη γάρ ἐστιν ὑπομενετέων καὶ οὐχ ὑπομενετέων καὶ οὐδετέρων. περικυκλοῖ δὲ καὶ περικάθηται προσπολεμοῦσα τὴν Αἰθιοπίαν, ἧς ἐστιν ἑρμηνευθὲν τοὔνομα ταπείνωσις· ταπεινὸν δὲ ἡ δειλία, ἡ δὲ ἀνδρεία ταπεινώσει καὶ δειλίᾳ πολέμιον.

1.69"Üçüncü ırmak Dicle'dir; Asurluların karşısından akar." Üçüncü aretē itidaldir; insan zayıflığını yönetiyor görünen hazza karşı direnir. Çünkü Asurlular Yunanca "yönetenler" diye adlandırılır. Musa, itidalin uğraştığı arzuyu da en ehlileşmez hayvan olan kaplana benzetmiştir.

1.69

„καὶ ὁ ποταμὸς ὁ τρίτος Τίγρις, οὗτος ὁ πορευόμενος κατέναντι Ἀσσυρίων.“ τρίτη ἐστὶν ἀρετὴ σωφροσύνη, ἀντιστατοῦσα τῇ κατευθύνειν δοκούσῃ τὴν ἀνθρωπίνην ἀσθένειαν ἡδονῇ· Ἀσσύριοι γὰρ εὐθύνοντες Ἑλλάδι γλώττῃ καλοῦνται. τίγριδι δὲ τῷ ἀτιθασωτάτῳ ζῴῳ τὴν ἐπιθυμίαν εἴκασε, περὶ ἣν ἡ σωφροσύνη πραγματεύεται.

1.70Ama şunu sormaya değer: Neden cesaret ikinci, itidal üçüncü, phronēsis ise birinci olarak anılmıştır da Musa aretēlerin başka bir sırasını göstermemiştir? Şunu anlamak gerekir: Psykhēmiz üç kısımlıdır; bir kısmı akla dayanır, bir kısmı öfkeyle ilgilidir, bir kısmı da arzuyla. Akla dayanan kısmın yeri ve meskeni baş, öfkeyle ilgili olanınki göğüs, arzuyla ilgili olanınki de alt karındır. Her kısma kendine uygun bir aretē yerleştirilmiştir: akla dayanan kısma phronēsis, çünkü yapılması gerekenlerin ve gerekmeyenlerin epistēmēsine sahip olmak akla düşer; öfkeyle ilgili kısma cesaret; arzuyla ilgili kısma itidal, çünkü arzularımızı itidalle tedavi eder ve iyileştiririz.

1.70

ἄξιον μέντοι ἀπορῆσαι, διὰ τί δευτέρα μὲν ἀνδρεία, τρίτη δὲ σωφροσύνη, πρώτη δὲ φρόνησις εἴρηται, καὶ οὐχ ἑτέραν τῶν ἀρετῶν τάξιν δεδήλωκε. νοητέον οὖν ὅτι ἐστὶν ἡμῶν τριμερὴς ἡ ψυχὴ καὶ ἔχει μέρος τὸ μὲν λογικόν, τὸ δὲ θυμικόν, τὸ δὲ ἐπιθυμητικόν. καὶ συμβέβηκε τοῦ μὲν λογικοῦ χωρίον εἶναι καὶ ἐνδιαίτημα τὴν κεφαλήν, τοῦ δὲ θυμικοῦ τὰ στέρνα, τοῦ δὲ ἐπιθυμητικοῦ τὸ ἦτρον, ἀρετὴν δὲ ἑκάστῳ τῶν μερῶν οἰκείαν προσηρμόσθαι, τῷ μὲν λογικῷ φρόνησιν, λογισμοῦ γάρ ἐστιν ἐπιστήμην ἔχειν ὧν τε δεῖ ποιεῖν καὶ ὧν μή, τῷ δὲ θυμικῷ ἀνδρείαν, τῷ δὲ ἐπιθυμητικῷ σωφροσύνην, σωφροσύνῃ γὰρ τὰς ἐπιθυμίας ἀκούμεθα καὶ ἰώμεθα.

1.71Baş canlının ilk ve en yüksek kısmı, göğüs ikinci, alt karın üçüncü kısmı olduğu gibi; psykhēnin de akla dayanan kısmı ilk, öfkeyle ilgili kısmı ikinci, arzuyla ilgili kısmı üçüncü olduğu gibi, aretēlerin de ilki, psykhēnin ilk kısmı olan akla dayanan kısımda ve bedenin başında yaşayan phronēsistir. İkincisi cesarettir, çünkü psykhēnin ikinci kısmı olan thymosta ve bedenin göğsünde yuvalanır. Üçüncüsü itidaldir, çünkü bedenin üçüncü kısmı olan alt karınla ve psykhēde üçüncü yeri almış olan arzuyla uğraşır.

1.71

ὥσπερ οὖν κεφαλὴ μὲν πρῶτον τοῦ ζῴου καὶ ἀνωτάτω μέρος ἐστί, δεύτερον δὲ στέρνα, τρίτον δὲ ἦτρον, καὶ πάλιν ψυχῆς πρῶτον μὲν τὸ λογικόν, δεύτερον δὲ τὸ θυμικόν, τρίτον δὲ τὸ ἐπιθυμητικόν, οὕτως καὶ τῶν ἀρετῶν πρώτη μὲν ἡ περὶ τὸ πρῶτον μέρος τῆς ψυχῆς, ὃ δὴ λογικόν ἐστι, καὶ τοῦ σώματος διατρίβουσα κεφαλὴν φρόνησις, δευτέρα δὲ ἀνδρεία, ὅτι περὶ τὸ δεύτερον μέρος ψυχῆς μὲν θυμόν, σώματος δὲ τὰ στέρνα φωλεύει, τρίτη δὲ σωφροσύνη, ὅτι περὶ τὸ ἦτρον, ὃ δὴ τρίτον ἐστὶ τοῦ σώματος, καὶ περὶ τὸ ἐπιθυμητικόν, ὃ τρίτην εἴληχε χώραν ἐν ψυχῇ, πραγματεύεται.

1.72"Dördüncü ırmak da Fırat'tır" der. Fırat "verimlilik" demektir; simgesel olarak dördüncü aretēdir, yani gerçekten meyve veren ve zihni sevindiren adalettir. Peki adalet ne zaman doğar? Psykhēnin üç kısmı uyum içinde olduğunda. Onların uyumu ise daha iyi olanın yönetmesidir: örneğin iki kısım, öfkeyle ilgili ve arzuyla ilgili olanlar, atlar gibi akla dayanan kısım tarafından dizginlendiğinde adalet doğar. Çünkü daha iyi olanın her zaman ve her yerde yönetmesi, daha kötü olanın da yönetilmesi adildir. Daha iyi olan akla dayanan kısımdır; daha kötü olan ise arzuyla ilgili ve öfkeyle ilgili kısımlardır.

1.72

"ὁ δὲ ποταμὸς“ φησίν "ὁ τέταρτος Εὐφράτης.“ καρποφορία καλεῖται ὁ Εὐφράτης, ἔστι δὲ συμβολικῶς ἀρετὴ τετάρτη, δικαιοσύνη, καρποφόρος τῷ ὄντι καὶ εὐφραίνουσα τὴν διάνοιαν. πότε οὖν γίνεται; ὅταν τὰ τρία μέρη τῆς ψυχῆς συμφωνίαν ἔχῃ· συμφωνία δὲ αὐτοῖς ἐστιν ἡ τοῦ κρείττονος ἡγεμονία, οἷον ὅταν τὰ δύο, τό τε θυμικὸν καὶ τὸ ἐπιθυμητικόν, ἡνιοχῶνται καθάπερ ἵπποι ὑπὸ τοῦ λογικοῦ, τότε γίνεται δικαιοσύνη· δίκαιον γὰρ τὸ μὲν κρεῖττον ἄρχειν ἀεὶ καὶ πανταχοῦ, τὸ δὲ χεῖρον ἄρχεσθαι· κρεῖττον μὲν δὴ τὸ λογικόν, χεῖρον δὲ τὸ ἐπιθυμητικὸν καὶ τὸ θυμικόν.

1.73Ama tersine öfke ve arzu gem azıya alıp şaha kalktığında, arabacıyı, yani aklı, dürtünün şiddetiyle sürükleyip boyunduruk altına aldığında, her iki tutku da dizginleri ele geçirdiğinde adaletsizlik hâkim olur. Çünkü arabacının tecrübesizliği ve kötülüğü yüzünden koşum hayvanlarının uçurumlardan ve yarlardan aşağı sürüklenmesi zorunludur; tıpkı

1.73

ὅταν δὲ ἔμπαλιν ἀφηνιάσῃ καὶ ἀναχαιτίσῃ ὁ θυμὸς καὶ ἡ ἐπιθυμία καὶ τὸν ἡνίοχον, λέγω δὲ τὸν λογισμόν, τῇ βίᾳ τῆς ὁρμῆς κατασύρῃ καὶ ὑποζεύξῃ, ἑκάτερον δὲ πάθος λάβηται τῶν ἡνιῶν, ἀδικία κρατεῖ· ἀνάγκη γὰρ ἀπειρίᾳ καὶ κακίᾳ ⟨τοῦ⟩ ἡνιόχου τὰ ὑπεζευγμένα κατὰ κρημνῶν φέρεσθαι καὶ βαράθρων, ὥσπερ

1.74 onun tecrübesi ve aretēsi sayesinde kurtulmalarının zorunlu olması gibi. Önümüzdeki metni bir de şöyle inceleyelim. Fison "ağzın değişmesi", Havila da "doğum sancısı çeken" diye tercüme edilir; bunlarla da phronēsis gösterilir. Çoğu insan, sofistçe sözler icat eden ve düşündüğünü ustaca ifade eden kişiyi phronēsis sahibi sanır. Musa ise onu söz meraklısı bilir, ama asla phronēsis sahibi saymaz. Çünkü phronēsis ağzın, yani ifade eden sözün değişmesinde görülür; bu da phronēsisin sözde değil, işte ve ciddi eylemlerde görüldüğü anlamına gelir.

1.74

ἐμπειρίᾳ καὶ ἀρετῇ διασῴζεσθαι. ἔτι καὶ οὕτως ἴδωμεν τὸ προκείμενον. Φεισὼν ἑρμηνεύεται στόματος ἀλλοίωσις, Εὐιλὰτ δὲ ὠδίνουσα· καὶ διὰ τούτων ἡ φρόνησις ἐμφαίνεται. οἱ μὲν γὰρ πολλοὶ φρόνιμον νομίζουσι τὸν εὑρετὴν λόγων σοφιστικῶν καὶ δεινὸν ἑρμηνεῦσαι τὸ νοηθέν, Μωυσῆς δὲ λογοφίλην μὲν αὐτὸν οἶδε, φρόνιμον δὲ οὐδαμῶς. ἐν ἀλλοιώσει γὰρ τοῦ στόματος, τουτέστι τοῦ ἑρμηνευτικοῦ λόγου, ἡ φρόνησις θεωρεῖται· ὅπερ ἦν μὴ ἐν λόγῳ τὸ φρονεῖν, ἀλλ’ ἐν ἔργῳ θεωρεῖσθαι καὶ σπουδαίαις πράξεσι.

1.75Phronēsis, doğum sancısı çeken Havila'nın, yani akılsızlığın çevresine onu kuşatıp yıkmak için bir çember, âdeta bir sur çeker. Akılsızlığa "doğum sancısı çeken" demek pek yerindedir; çünkü akılsız nous erişilmez şeylere âşık olduğundan her seferinde sancı içindedir: kâh paraya, kâh şana, kâh hazza, kâh başka bir şeye âşık olur.

1.75

κύκλον δὲ περιτίθησι καὶ ὡσανεὶ τεῖχος ἡ φρόνησις τῇ Εὐιλὰτ τῇ ὠδινούσῃ ἀφροσύνῃ πρὸς πολιορκίαν αὐτῆς καὶ καθαίρεσιν· ἀφροσύνῃ δὲ κύριον ὄνομά ἐστιν ὠδίνουσα, ὅτι ὁ ἄφρων νοῦς ἀνεφίκτων ἐρῶν ἑκάστοτε ἐν ὠδῖσίν ἐστιν, ὅτε χρημάτων ἐρᾷ, [ὠδίνει,] ὅτε δόξης, ὅτε ἡδονῆς, ὅτε ἄλλου τινός.

1.76Ama sancı içinde olduğu hâlde hiç doğurmaz; çünkü kötü insanın psykhēsi tabiatı gereği verimli hiçbir şeyi tamamlayamaz. Doğuruyor gibi göründüğü şeyler de düşükler ve ölü doğanlar çıkar; bunlar onun etinin yarısını yiyip bitirir ve psykhēnin ölümüne eşittir. Bu yüzden kutsal söz olan Harun, Tanrı'nın sevdiği Musa'ya, Meryem'in dönüşmesini iyileştirsin diye yalvarır ki psykhē kötülüklerin doğum sancısı içinde kalmasın. Bu yüzden şöyle der: "Ölüme eşit olmasın, ana rahminden çıkan ve etinin yarısını yiyen bir düşük gibi olmasın" (Sayılar 12:12).

1.76

ἐν ὠδῖσι δὲ ὢν οὐδέποτε τίκτει· οὐ γὰρ πέφυκε γόνιμον οὐδὲν τελεσφορεῖν ἡ τοῦ φαύλου ψυχή· ἃ δ’ ἂν καὶ δοκῇ προφέρειν, ἀμβλωθρίδια εὑρίσκεται καὶ ἐκτρώματα, κατεσθίοντα τὸ ἥμισυ τῶν σαρκῶν αὐτῆς, ἴσα θανάτῳ ψυχικῷ. παρὸ καὶ δεῖται ὁ ἱερὸς λόγος Ἀαρὼν τοῦ θεοφιλοῦς Μωυσέως ἰάσασθαι τὴν τροπὴν τῆς Μαριάμ, ἵνα μὴ γένηται ἐν ὠδῖνι κακῶν ἡ ψυχή, διὸ καί φησι· „μὴ γένηται ὡς ἴσον θανάτῳ, ὡς ἔκτρωμα ἐκπορευόμενον ἐκ μήτρας μητρός, καὶ κατεσθίει τὸ ἥμισυ τῶν σαρκῶν αὐτῆς“ (Num. 12, 12).

1.77Musa "altının bulunduğu yer" der (Tekvin 2:11). Yalnız altının orada olduğunu söylemiyor, "onun bulunduğu yer" diyor. Çünkü katıksız, saf, ateşte arınmış, sınanmış ve değerli bir tabiat olan altına benzettiği phronēsis, oradadır, yani Tanrı'nın bilgeliğindedir; ama orada olduğu hâlde bilgeliğin mülkü değildir, bilgeliğin kendisinin de ait olduğu yaratıcı ve sahip Tanrı'nın mülküdür.

1.77

"Ἐκεῖ" οὖν φησιν „οὗ ἐστι τὸ χρυσίον“ (Gen. 2, 11). οὐ λέγει ἐκεῖ εἶναι τὸ χρυσίον μόνον, ἀλλὰ "ἐκεῖ οὗ ἐστιν.“ ἡ γὰρ φρόνησις, ἣν εἴκασε χρυσίῳ, ἀδόλῳ καὶ καθαρᾷ καὶ πεπυρωμένῃ καὶ δεδοκιμασμένῃ καὶ τιμίᾳ φύσει, ἐκεῖ μέν ἐστιν ἐν τῇ τοῦ θεοῦ σοφίᾳ, ἐκεῖ δὲ οὖσα οὐκ ἔστι τῆς σοφίας κτῆμα, ἀλλὰ οὗ καὶ ἡ σοφία ἐστὶν αὐτή, τοῦ δημιουργοῦ καὶ κτωμένου θεοῦ.

1.78"O toprağın altını iyidir" (Tekvin 2:12). Öyleyse iyi olmayan başka bir altın da mı var? Elbette. Çünkü phronēsisin iki cinsi vardır: biri küllî, öbürü cüzî. Bendeki phronēsis cüzî olduğundan iyi değildir, çünkü ben bozulunca o da benimle birlikte bozulur. Tanrı'nın bilgeliğinde ve onun evinde oturan küllî phronēsis ise iyidir, çünkü bozulmaz bir evde bozulmadan kalır.

1.78

„τὸ δὲ χρυσίον τῆς γῆς ἐκείνης καλόν“ (Gen. 2, 12). οὐκοῦν ἐστιν ἕτερον χρυσίον οὐχὶ καλόν; πάνυ γε· διττὸν γὰρ φρονήσεως γένος, τὸ μὲν καθόλου, τὸ δὲ ἐπὶ μέρους· ἡ μὲν οὖν ἐν ἐμοὶ φρόνησις ἐκ μέρους οὖσα οὐ καλή, φθαρέντος γάρ μου συμφθείρεται· ἡ δὲ καθόλου φρόνησις ἡ οἰκοῦσα τὴν τοῦ θεοῦ σοφίαν καὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ καλή, ἄφθαρτος γὰρ ἐν ἀφθάρτῳ οἴκῳ διαμένει.

1.79"Orada lal ve yeşil taş da vardır" (aynı yer). Bunlar iki nitelikli kişidir: phronēsis sahibi olan ve phronēsisle düşünen. Biri phronēsise göre kurulmuştur, öbürü phronēsisle düşünmeye göre. Tanrı topraktan doğan insana phronēsisi ve aretēyi bu nitelikli kişiler için ekmiştir. Çünkü onu kabul edecek ve onun izlerini üstlerine basacak akıllar olmasaydı phronēsisin ne yararı olurdu? Öyle ki phronēsisin bulunduğu yerde phronēsis sahibi olanın ve phronēsisle düşünenin, yani iki taşın bulunması yerindedir.

1.79

"καὶ ἐκεῖ ἐστιν ὁ ἄνθραξ καὶ ὁ λίθος ὁ πράσινος“ (ibid.), οἱ δύο ποιοί, ὅ τε φρόνιμος καὶ ὁ φρονῶν, ὁ μὲν συνιστάμενος κατὰ τὴν φρόνησιν, ὁ δὲ φρονῶν κατὰ τὸ φρονεῖν· τούτων γὰρ ἕνεκα τῶν ποιῶν ἔσπειρεν ὁ θεὸς ⟨ἐν⟩ τῷ γηγενεῖ φρόνησίν τε καὶ ἀρετήν· τί γὰρ ὄφελος ἦν αὐτῆς, εἰ μὴ οἱ δεξόμενοι λογισμοὶ ὑπῆρχον καὶ τοὺς τύπους αὐτῆς ἐναπομαξόμενοι; ὥστ’ εἰκότως ἐκεῖ ἐστιν, ὅπου ἡ φρόνησις, ὅ τε φρόνιμος καὶ ὁ φρονῶν, οἱ δύο λίθοι.

1.80Belki de bunlar Yahuda ile İssakar'dır. Çünkü Tanrı'nın phronēsisi üzerinde çalışanlardan biri, iyiyi cömertçe bağışlayana şükranla itirafta bulunur; öbürü ise güzel ve ciddi işler yapar. İtirafta bulunanın simgesi Yahuda'dır; Lea onu doğurunca doğurmayı bırakır (Tekvin 29:35). Güzel işler yapanın simgesi ise İssakar'dır, çünkü "omzunu zahmete verdi ve çiftçi bir adam oldu" (Tekvin 49:15). Musa, onun psykhēye ekilip dikilmesi üzerine "ücret vardır" (Tekvin 30:18) der; yani zahmet karşılıksız kalmaz, Tanrı tarafından taçlandırılır ve ödüllendirilir.

1.80

μήποτε δὲ ὁ Ἰούδας ἐστὶ καὶ ὁ Ἰσσάχαρ· ὁ γὰρ τῆς τοῦ θεοῦ φρονήσεως ἀσκητὴς ἐξομολογεῖται εὐχαριστικῶς τῷ τὸ ἀγαθὸν ἀφθόνως δωρησαμένῳ, ὁ δὲ καὶ τὰ καλὰ καὶ σπουδαῖα ἐργάζεται· τοῦ μὲν οὖν ἐξομολογουμένου ὁ Ἰούδας σύμβολον, ἐφ’ οὗ καὶ ἵσταται τίκτουσα ἡ Λεία (Gen. 29, 35), τοῦ δὲ ἐργαζομένου τὰ καλὰ ὁ Ἰσσάχαρ, „ὑπέθηκε γὰρ τὸν ὦμον εἰς τὸ πονεῖν καὶ ἐγένετο ἀνὴρ γεωργός“ (Gen. 49, 15), ἐφ’ οὗ φησι Μωυσῆς σπαρέντος καὶ φυτευθέντος ἐν ψυχῇ „ἔστι μισθός“ (Gen. 30, 18), ὅπερ ἦν οὐκ ἀτελὴς ὁ πόνος ἀλλὰ στεφανούμενος ὑπὸ θεοῦ καὶ μισθοδοτούμενος.

1.81Musa'nın bunları andığını başka sözlerle de gösterir. Ayaklara kadar inen giysi için şöyle der: "Ona dört sıra taş dokuyacaksın; taşlardan bir sıra olacak: birinci sıra akik, topaz ve zümrüt" (yani Ruben, Şimon, Levi); "ikinci sıra lal ve safir" (Çıkış 28:17–18). Safir ise yeşil bir taştır. Lalın üstüne, dördüncü olduğu için Yahuda, safirin üstüne de İssakar kazınmıştır.

1.81

ὅτι δὲ τούτων ποιεῖται μνήμην, δι’ ἑτέρων δηλοῖ, ὅταν ἐπὶ τοῦ ποδήρους φῇ· „καὶ συνυφανεῖς ἐν αὐτῷ λίθον τετράστιχον· στίχος λίθων ἔσται, σάρδιον τοπάζιον σμάραγδος ὁ στίχος ὁ εἷς“ — Ῥουβὴν Συμεὼν Λευί—· „καὶ ὁ στίχος“ φησίν "ὁ δεύτερος ἄνθραξ καὶ σάπφειρος„ (Exod. 28,17. 18) · ὁ δὲ σάπφειρος πράσινος λίθος ἐστίν. ἐγγέγλυπται δὲ τῷ μὲν ἄνθρακι ὁ Ἰούδας, τέταρτος γάρ, τῷ δὲ σαπφείρῳ ὁ Ἰσσάχαρ.

1.82Peki Musa neden "yeşil taş" dediği gibi "lal taşı" demedi? Çünkü Yahuda, yani itiraf eden mizaç, maddesiz ve cisimsizdir. Nitekim itiraf (exomologēsis) adının kendisi de kişinin kendi dışında yapılan bir itirafı gösterir. Çünkü nous kendinden dışarı çıkıp kendini Tanrı'ya sunduğunda, İshak'ın gülmesi gibi, ancak o zaman Var Olan'a itirafta bulunur. Kendini bir şeyin sebebi saydığı sürece Tanrı'ya yol vermekten ve onu itiraf etmekten çok uzaktır. Bizzat itiraf etmenin de psykhēnin değil, ona

1.82

διὰ τί οὖν οὐχ ὥσπερ λίθον πράσινον εἴρηκεν, οὕτως καὶ λίθον ἀνθράκινον; ὅτι ὁ μὲν Ἰούδας ὁ ἐξομολογητικὸς τρόπος ἄυλός ἐστι καὶ ἀσώματος· καὶ γὰρ αὐτὸ τοὔνομα τὸ τῆς ἐξομολογήσεως ἐμφαίνει τὴν ἐκτὸς ἑαυτοῦ ὁμολογίαν· ὅταν γὰρ ἐκβῇ ὁ νοῦς ἑαυτοῦ καὶ ἑαυτὸν ἀνενέγκῃ θεῷ, ὥσπερ ὁ γέλως Ἰσαάκ, τηνικαῦτα ὁμολογίαν τὴν πρὸς τὸν ὄντα ποιεῖται· ἕως δὲ ἑαυτὸν ὑποτίθεται ὡς αἴτιόν τινος, μακρὰν ἀφέστηκε τοῦ παραχωρεῖν θεῷ καὶ ὁμολογεῖν αὐτῷ· καὶ αὐτὸ γὰρ τοῦτο τὸ ἐξομολογεῖσθαι νοητέον ὅτι ἔργον ἐστὶν οὐχὶ τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ τοῦ φαίνοντος αὐτῇ

1.83 şükran duygusunu gösteren Tanrı'nın işi olduğunu anlamak gerekir. İtiraf eden Yahuda maddesizdir. Zahmetten doğan İssakar'ın ise bedensel maddeye de ihtiyacı vardır. Yoksa çalışan kişi gözsüz nasıl okuyacak? Kulaksız teşvik edici sözleri nasıl dinleyecek? Mide ve onun etrafındaki o garip işleyiş olmadan yiyeceğe ve içeceğe nasıl ulaşacak? Bu yüzden bir taşa benzetilmiştir.

1.83

θεοῦ τὸ εὐχάριστον. ἄυλος μὲν δὴ ὁ ἐξομολογούμενος Ἰούδας. τῷ δὲ ἐκ πόνου προεληλυθότι Ἰσσάχαρ δεῖ καὶ ὕλης σωματικῆς· ἐπεὶ πῶς ἀναγνώσεται χωρὶς ὀμμάτων ὁ ἀσκητής; πῶς δὲ ἀκούσεται τῶν προτρεπτικῶν λόγων χωρὶς ἀκοῆς; πῶς δὲ σιτίων καὶ ποτῶν ἐφίξεται δίχα γαστρὸς καὶ τῆς περὶ αὐτὴν τερατουργίας; διὰ τοῦτο λίθῳ ἀπεικάσθη.

1.84Renkleri de farklıdır. İtiraf eden mizaca lalın rengi uygundur, çünkü Tanrı'ya şükranla ateşlenmiştir ve ayık bir sarhoşlukla sarhoştur. Hâlâ zahmet çekene ise yeşil taşın rengi uygundur; çünkü çaba içinde olanlar, hem yıpratıcı zahmet yüzünden hem de belki dileklerindeki gayeye ulaşamayacakları korkusuyla solgundur.

1.84

καὶ τὰ χρώματα μέντοι διάφορα· τῷ μὲν γὰρ ἐξομολογητικῷ οἰκεία χροιὰ ἡ τοῦ ἄνθρακος, πεπύρωται γὰρ ἐν εὐχαριστίᾳ θεοῦ καὶ μεθύει τὴν νήφουσαν μέθην, τῷ δὲ ἔτι πονοῦντι ἡ τοῦ πρασίνου λίθου, ὠχροὶ γὰρ οἱ ἐν ἀσκήσει διά τε τὸν τρύχοντα πόνον καὶ διὰ δέος τοῦ μὴ τυχεῖν ἂν ἴσως τοῦ κατ’ εὐχὴν τέλους.

1.85Şunu sormaya değer: Neden iki ırmak, Fison ve Gihon, ülkeleri dolaşır, biri Havila'yı, öbürü Habeşistan'ı; öbür ikisinden hiçbiri ise dolaşmaz da Dicle'nin Asurluların karşısında olduğu söylenir, Fırat'ın ise hiçbir şeyin karşısında olduğu söylenmez? Oysa gerçekte Fırat hem bazı ülkelerin çevresinden akar hem de birçok ülkenin karşısındadır. Ama burada söz ırmak hakkında değil, ahlakın düzeltilmesi hakkındadır.

1.85

Ἄξιον δὲ διαπορῆσαι, διὰ τί οἱ μὲν δύο ποταμοὶ ὁ Φεισὼν καὶ ὁ Γηὼν κυκλοῦσι χώρας, ὁ μὲν τὴν Εὐιλάτ, ὁ δὲ τὴν Αἰθιοπίαν, τῶν δὲ λοιπῶν οὐδέτερος, ἀλλ’ ὁ μὲν Τίγρις κατέναντι Ἀσσυρίων λέγεται εἶναι, ὁ δὲ Εὐφράτης οὐδενός· καίτοι γε πρὸς τὸ ἀληθὲς ὁ Εὐφράτης καὶ περιρρεῖ τινας χώρας καὶ ἀντικρὺς ἔχει πολλάς. ἀλλ’ οὐκ ἔστι περὶ τοῦ ποταμοῦ ὁ λόγος, ἀλλὰ περὶ ἤθους ἐπανορθώσεως.

1.86Şöyle söylemeli: Phronēsis ile cesaret, kendilerine zıt kötülükleri, yani akılsızlıkla korkaklığı kuşatıp etraflarına sur çekebilir ve onları ele geçirebilir; çünkü ikisi de zayıftır, kolay düşer: akılsız, akıllının eline kolayca geçer, korkak da cesura boyun eğmiştir. İtidal ise arzuyu ve hazzı kuşatamaz; çünkü bunlar çetin hasımlardır, kolay kolay yıkılmazlar. Görmüyor musun, kendine en çok hâkim olanlar bile ölümlü olmanın zoruyla yemeğe ve içkiye yönelir; mide hazları da bunlardan doğar. Öyleyse arzu cinsine karşı durup onunla savaşabilmek bile yeter. Bunun için Dicle ırmağı Asurluların karşısındadır: itidal hazzın karşısındadır.

1.86

λεκτέον οὖν ὅτι ἡ μὲν φρόνησις καὶ ἡ ἀνδρεία δύνανται κύκλον καὶ τεῖχος βαλέσθαι κατὰ τῶν ἐναντίων κακιῶν, ἀφροσύνης τε καὶ δειλίας, καὶ ἑλεῖν αὐτάς· ἀσθενεῖς γὰρ καὶ εὐάλωτοι ἀμφότεραι, καὶ γὰρ ὁ ἄφρων εὔληπτος τῷ φρονίμῳ καὶ ὁ δειλὸς ὑποπέπτωκε τῷ ἀνδρείῳ· ἡ δὲ σωφροσύνη ἀδυνατεῖ κυκλώσασθαι τὴν ἐπιθυμίαν καὶ ἡδονήν· χαλεπαὶ γὰρ ἀντίπαλοι καὶ δυσκαθαίρετοι. οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ οἱ ἐγκρατέστατοι ἀνάγκῃ τοῦ θνητοῦ παραγίνονται ἐπὶ σιτία καὶ ποτά, ἐξ ὧν αἱ γαστρὸς ἡδοναὶ συνεστᾶσιν; ἀγαπητὸν οὖν ἐστιν ἀντιβῆναι καὶ μαχέσασθαι τῷ γένει τῆς ἐπιθυμίας. διὸ καὶ κατέναντι Ἀσσυρίων ἐστὶν ὁ Τίγρις ποταμός, ἡ σωφροσύνη τῆς ἡδονῆς.

1.87Fırat ırmağının karşılığı olan adalet ise ne kimseyi kuşatıp etrafına sur çeker ne de kimseye karşı durur. Neden? Çünkü adalet herkese layık olduğunu dağıtır; ne davacının ne savunanın yanında durur, yargıcın yerindedir. Yargıç nasıl kimseyi yenmeye, kimseyle savaşıp çatışmaya niyet etmez de kararını bildirerek hakkı yerine getirirse, adalet de kimsenin hasmı olmadan her işe layık olanı verir.

1.87

ἡ δέ γε δικαιοσύνη, καθ’ ἣν ὁ Εὐφράτης ποταμὸς συνίσταται, οὔτε πολιορκεῖ καὶ περιτειχίζει τινὰ οὔτε ἀντιστατεῖ· διὰ τί; ὅτι ἀπονεμητικὴ τῶν κατ’ ἀξίαν ἐστὶν ἡ δικαιοσύνη καὶ τέτακται οὔτε κατὰ τὸν κατήγορον οὔτε κατὰ τὸν ἀπολογούμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸν δικαστήν. ὥσπερ οὖν ὁ δικαστὴς οὔτε νικῆσαί τινας προῄρηται οὔτε πολεμῆσαί τισι καὶ ἐναντιωθῆναι, γνώμην δὲ ἀποφηνάμενος βραβεύει τὸ δίκαιον, οὕτως ἡ δικαιοσύνη οὐδενὸς οὖσα ἀντίδικος ἀπονέμει τὸ κατ’ ἀξίαν ἑκάστῳ πράγματι.

1.88"Rab Tanrı yaptığı insanı aldı ve işlesin ve korusun diye onu bahçeye koydu" (Tekvin 2:15). Söylediğim gibi, Tanrı'nın yaptığı insan biçimlendirilen insandan farklıdır: biçimlendirilen nous daha topraksıdır; yapılan ise maddeden daha uzaktır, çürüyüp giden maddeden pay almamıştır, daha saf ve katışıksız bir yapıya sahiptir.

1.88

„Καὶ ἔλαβε κύριος ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον ὃν ἐποίησε καὶ ἔθετο αὐτὸν ἐν τῷ παραδείσῳ, ἐργάζεσθαι αὐτὸν καὶ φυλάσσειν“ (Gen. 2, 15). τοῦ πλασθέντος διαφέρει ὃν ἐποίησεν ὁ θεὸς ἄνθρωπον, ὡς εἶπον· ὁ μὲν γὰρ πλασθεὶς νοῦς ἐστι γεωδέστερος, ὁ δὲ ποιηθεὶς ἀυλότερος, φθαρτῆς ὕλης ἀμέτοχος, καθαρωτέρας καὶ εἱλικρινεστέρας τετυχηκὼς συστάσεως.

1.89Tanrı bu saf nousu alır, kendi dışına çıkmasına izin vermez; aldıktan sonra da onu kök salmış, filiz veren aretēlerin arasına koyar ki onları işlesin ve korusun. Çünkü aretē uğrunda kendini çalıştıranlardan nicesi tam sona varmışken yolundan dönmüştür. Tanrı kime sağlam bir epistēmē verirse, ona ikisini birden bağışlar: hem aretēleri işlemeyi hem de onlardan hiç ayrılmayıp her birini daima saklayıp korumayı. Burada "işlemek" yapmak, "korumak" ise hatırda tutmak anlamındadır.

1.89

τοῦτον οὖν τὸν καθαρὸν νοῦν λαμβάνει ὁ θεός, οὐκ ἐῶν ἐκτὸς ἑαυτοῦ βαίνειν, καὶ λαβὼν τίθησιν ἐν ταῖς ἐρριζωμέναις καὶ βλαστανούσαις ἀρεταῖς, ἵνα ἐργάζηται αὐτὰς καὶ φυλάττῃ. πολλοὶ γὰρ ἀσκηταὶ γενόμενοι τῆς ἀρετῆς ἐπὶ τοῦ τέλους μετέβαλον· ᾧ δὲ παρέχει ὁ θεὸς ἐπιστήμην βεβαίαν, τούτῳ δίδωσιν ἀμφότερα, ἐργάζεσθαί τε τὰς ἀρετὰς καὶ μηδέποτε αὐτῶν ἀφίστασθαι, ἀλλ’ ἀεὶ ταμιεύειν καὶ φυλάττειν ἑκάστην. τὸ μὲν οὖν „ἐργάζεσθαι“ ἀντὶ τοῦ πράττειν, τὸ δὲ „φυλάττειν“ ἀντὶ τοῦ μνημονεύειν.

1.90"Rab Tanrı Âdem'e şöyle buyurdu: Bahçedeki bütün ağaçlardan yiyerek yiyeceksin; ama iyiyi ve kötüyü bilme ağacından yemeyeceksiniz; ondan yediğiniz gün ölümle öleceksiniz" (Tekvin 2:16–17). Hangi Âdem'e buyurduğunu ve bu Âdem'in kim olduğunu araştırmak gerekir; çünkü daha önce ondan hiç söz etmemişti, onu şimdi ilk kez adıyla anıyor. Belki de sana biçimlendirilmiş insanın adını bildirmek istiyor. Sanki "Ona toprak de" diyor; çünkü Âdem "toprak" demektir. Öyleyse Âdem adını duyunca bunu topraktan ve çürüyüp giden bir nous diye anla; çünkü suret üzere olan nous topraktan değil, göktendir.

1.90

„Καὶ ἐνετείλατο κύριος ὁ θεὸς τῷ Ἀδὰμ λέγων· ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φάγῃ, ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν οὐ φάγεσθε ἀπ’ αὐτοῦ· ᾗ δ’ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ’ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε“ (Gen. 2, 16. 17). ποίῳ Ἀδὰμ ἐντέλλεται καὶ τίς ἐστιν οὗτος, διαπορητέον· οὐ γὰρ μέμνηται πρότερον αὐτοῦ, νυνὶ δὲ πρῶτον ὠνόμακεν αὐτόν. μήποτ’ οὖν βούλεταί σοι τοῦ πλαστοῦ ἀνθρώπου παραστῆσαι τοὔνομα. κάλει δή, φησίν, αὐτὸν γῆν· τοῦτο γὰρ Ἀδὰμ ἑρμηνεύεται, ὥστε ὅταν ἀκούῃς Ἀδάμ, γήϊνον καὶ φθαρτὸν νοῦν εἶναι νόμιζε· ὁ γὰρ κατ’ εἰκόνα οὐ γήϊνος, ἀλλ’ οὐράνιος.

1.91Şu da araştırılmalı: Âdem bütün öbür varlıklara ad verdiği hâlde kendine neden ad vermedi? Buna ne demeli? Her birimizdeki nous başka şeyleri kavrayabilir, ama kendini tanıyamaz. Göz başka şeyleri görür de kendini görmez; nous da öyledir: başka şeyleri düşünür, ama kendini kavramaz. Söylesin bakalım, nedir, nasıl bir şeydir: pneuma mı, kan mı, ateş mi, hava mı, yoksa başka bir şey mi? Hiç değilse bir cisim mi, yoksa cisimsiz mi, bunu söylesin. Öyleyse Tanrı'nın ousiasını araştıranlar saf değil midir? Kendi psykhēlerinin ousiasını bilmeyenler bütünün psykhēsi hakkında nasıl kesin bir şey söyleyebilir? Çünkü bütünün psykhēsi, onu düşündüğümüz kadarıyla, Tanrı'dır.

1.91

ζητητέον δέ, διὰ τί πᾶσιν ἐπιτιθεὶς τοῖς ἄλλοις τὰ ὀνόματα οὐκ ἐπιτέθεικεν ἑαυτῷ. τί οὖν λεκτέον; ὁ νοῦς ὁ ἐν ἑκάστῳ ἡμῶν τὰ μὲν ἄλλα δύναται καταλαβεῖν, ἑαυτὸν δὲ γνωρίσαι ἀδυνάτως ἔχει· ὥσπερ γὰρ ὁ ὀφθαλμὸς τὰ μὲν ἄλλα ὁρᾷ, ἑαυτὸν δὲ οὐχ ὁρᾷ, οὕτως καὶ ὁ νοῦς τὰ μὲν ἄλλα νοεῖ, ἑαυτὸν δὲ οὐ καταλαμβάνει· εἰπάτω γάρ, τίς τέ ἐστι καὶ ποταπός, πνεῦμα ἢ αἷμα ἢ πῦρ ἢ ἀὴρ ἢ ἕτερόν τι [σῶμα], ἢ τοσοῦτόν γε ὅτι σῶμά ἐστιν ἢ πάλιν ἀσώματον. εἶτ’ οὐκ εὐήθεις οἱ περὶ θεοῦ σκεπτόμενοι οὐσίας; οἳ γὰρ τῆς ἰδίας ψυχῆς τὴν οὐσίαν οὐκ ἴσασι, πῶς ἂν περὶ τῆς τῶν ὅλων ψυχῆς ἀκριβώσαιεν; ἡ γὰρ τῶν ὅλων ψυχὴ ὁ θεός ἐστι κατὰ ἔννοιαν.

1.92Öyleyse Âdem'in, yani nousun, öbür şeylere ad verip onları kavradığı hâlde kendine ad vermemesi yerindedir; çünkü kendini de kendi tabiatını da bilmez. Tanrı buyruğunu suret üzere ve ideaya göre olmuş insana değil, buna verir; çünkü o, hiçbir teşvike gerek kalmadan, kimseden öğrenmeden aretēye sahiptir; bu ise öğretilmeden phronēsise erişemez.

1.92

εἰκότως οὖν ὁ Ἀδάμ, τουτέστιν ὁ νοῦς, τὰ ἄλλα ὀνομάζων καὶ καταλαμβάνων ἑαυτῷ ὄνομα οὐκ ἐπιτίθησιν, ὅτι ἑαυτὸν ἀγνοεῖ καὶ τὴν ἰδίαν φύσιν. ἐντέλλεται δὲ τούτῳ καὶ οὐχὶ τῷ κατ’ εἰκόνα καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν γεγονότι· ἐκεῖνος μὲν γὰρ καὶ δίχα προτροπῆς ἔχει τὴν ἀρετὴν αὐτομαθῶς, οὗτος δ’ ἄνευ διδασκαλίας οὐκ ἂν φρονήσεως ἐπιλάχοι.

1.93Şu üç şey birbirinden farklıdır: emir, yasak, bir de buyruk ya da öğüt. Yasak günahlarla ilgilidir ve kötüye verilir; emir doğru davranışlarla ilgilidir; öğüt ise ne kötü ne erdemli olan, ortadaki kişiye verilir. Bu kişi ne günah işler ki ona bir şey yasaklansın, ne de doğru logosun emrine göre doğru davranır; ona gereken, kötü şeylerden uzak durmayı öğreten, iyi şeylere yönelmeye teşvik eden öğüttür.

1.93

διαφέρει δὲ τρία ταῦτα· πρόσταξις, ἀπαγόρευσις, ἐντολὴ καὶ παραίνεσις· ἡ μὲν γὰρ ἀπαγόρευσις περὶ ἁμαρτημάτων γίνεται καὶ πρὸς φαῦλον, ἡ δὲ πρόσταξις ⟨περὶ⟩ κατορθωμάτων, ἡ δὲ παραίνεσις πρὸς τὸν μέσον, τὸν μήτε φαῦλον μήτε σπουδαῖον· οὔτε γὰρ ἁμαρτάνει, ὡς ἀπαγορεύειν ἄν τινα αὐτῷ, οὔτε κατορθοῖ κατὰ τὴν τοῦ ὀρθοῦ λόγου πρόσταξιν, ἀλλὰ χρείαν ἔχει παραινέσεως τῆς ἀνέχειν μὲν τῶν φαύλων διδασκούσης, προτρεπούσης δὲ ἐφίεσθαι τῶν ἀστείων.

1.94Suret üzere olan yetkin insana emretmek, yasaklamak ya da öğüt vermek gerekmez; yetkin olan bunların hiçbirine muhtaç değildir. Kötünün emre ve yasağa, çocuğun ise öğüde ve öğretime ihtiyacı vardır. Tıpkı yetkin bir dilbilgiciye ya da musikişinasa kendi tekhnēsine dair hiçbir talimat gerekmemesi gibi; kuralları uygularken yanılana, kanun gibi emir ve yasak içeren talimatlar gerekir; yeni öğrenene ise öğretim.

1.94

τῷ μὲν οὖν τελείῳ τῷ κατ’ εἰκόνα προστάττειν ἢ ἀπαγορεύειν ἢ παραινεῖν οὐχὶ δεῖ, οὐδενὸς γὰρ τούτων ὁ τέλειος δεῖται, τῷ δὲ φαύλῳ προστάξεως καὶ ἀπαγορεύσεως χρεία, τῷ δὲ νηπίῳ παραινέσεως καὶ διδασκαλίας, ὥσπερ τῷ τελείῳ γραμματικῷ ἢ μουσικῷ οὐδενὸς δεῖ παραγγέλματος τῶν εἰς τὰς τέχνας, τῷ δὲ σφαλλομένῳ περὶ τὰ θεωρήματα ὡσανεί τινων νόμων προστάξεις καὶ ἀπαγορεύσεις ἐχόντων, τῷ δὲ ἄρτι μανθάνοντι διδασκαλίας.

1.95Öyleyse Tanrı'nın ne kötü ne erdemli olan, ortada duran topraktan nousa şimdi buyurması ve öğüt vermesi yerindedir. Öğüt iki adla birden, hem "Rab" hem "Tanrı" adıyla verilir; çünkü "Rab Tanrı buyurdu" deniyor. Böylece nous öğütlere uyarsa Tanrı'dan iyiliklere layık görülecek, dizgin tanımayıp başkaldırırsa efendi ve yetki sahibi olan Rab tarafından kovulacaktır.

1.95

εἰκότως οὖν τῷ γηίνῳ νῷ μήτε φαύλῳ ὄντι μήτε σπουδαίῳ ἀλλὰ μέσῳ τὰ νῦν ἐντέλλεται καὶ παραινεῖ. ἡ δὲ παραίνεσις γίνεται δι’ ἀμφοτέρων τῶν κλήσεων καὶ τοῦ κυρίου καὶ τοῦ θεοῦ, „ἐνετείλατο“ γὰρ „κύριος ὁ θεός“, ἵνα, εἰ μὲν πείθοιτο ταῖς παραινέσεσιν, ὑπὸ τοῦ θεοῦ εὐεργεσιῶν ἀξιωθείη, εἰ δὲ ἀφηνιάζοι, ὑπὸ τοῦ κυρίου ὡς δεσπότου καὶ ἐξουσίαν ἔχοντος σκορακίζοιτο.

1.96Bunun için bahçeden kovulurken de aynı adlar kullanılır. Şöyle der: "Rab Tanrı onu, alındığı toprağı işlesin diye nimet bahçesinden gönderdi" (Tekvin 3:23). Buyruğu efendi olarak Rab, velinimet olarak Tanrı vermişti; söz dinlemeyeni de yine her ikisi olarak cezalandırsın diye böyledir. Hangi kudretlerle teşvik ettiyse, itaat etmeyeni de o kudretlerle uzaklaştırır.

1.96

διόπερ καὶ ὅτε ἐκβάλλεται τοῦ παραδείσου, τὰς αὐτὰς κλήσεις παρείληφε, λέγει γάρ· „καὶ ἐξαπέστειλεν αὐτὸν κύριος ὁ θεὸς ἐκ τοῦ παραδείσου τῆς τρυφῆς, ἐργάζεσθαι τὴν γῆν, ἐξ ἧς ἐλήφθη“ (Gen. 3, 23), ἵνα, ἐπεὶ καὶ ὡς δεσπότης ὁ κύριος καὶ ὡς εὐεργέτης ὁ θεὸς ἐνετέλλετο, πάλιν ὡς ἀμφότερα ὢν τὸν παρακούσαντα τιμωρῆται· δι’ ὧν γὰρ προὔτρεπε δυνάμεων, διὰ τούτων τὸν ἀπειθοῦντα ἀποπέμπεται.

1.97Öğütlediği şeyler şunlardır: "Bahçedeki bütün ağaçlardan yiyerek yiyeceksin" (Tekvin 2:16). İnsanın psykhēsini tek bir ağaçtan, tek bir aretēden değil, bütün aretēlerden faydalanmaya teşvik ediyor. Çünkü yemek, psykhēnin gıdasının simgesidir; psykhē de güzel şeyleri edinerek ve doğru davranışları yaparak beslenir.

1.97

Ἃ δὲ παραινεῖ, ταῦτά ἐστιν· „ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ ἐν τῷ παραδείσῳ βρώσει φάγῃ“ (Gen. 2, 16). προτρέπει τὴν τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴν μὴ ἀφ’ ἑνὸς ξύλου μηδ’ ἀπὸ μιᾶς ἀρετῆς ἀλλ’ ἀπὸ πασῶν τῶν ἀρετῶν ὠφελεῖσθαι· τὸ γὰρ φαγεῖν σύμβολόν ἐστι τροφῆς ψυχικῆς· τρέφεται δὲ ἡ ψυχὴ ἀναλήψει τῶν καλῶν καὶ πράξει τῶν κατορθωμάτων.

1.98Yalnız "yiyeceksin" demiyor, "yiyerek" de diyor; yani gıdanı sıradan biri gibi değil, bir atlet gibi iyice öğütüp inceltirsen güç ve kuvvet kazanırsın. Nitekim antrenörler de atletlere yemeği yutmamalarını, acele etmeden iyice çiğnemelerini öğütler ki güçleri artsın. Ben ve atlet farklı besleniriz: ben yalnız yaşamak için, atlet ise hem semirmek hem güçlenmek için; bu yüzden yemeği iyice çiğnemek de idmanın bir parçasıdır. "Yiyerek yemek" işte budur. Ama bunu daha da kesin olarak tarif edelim.

1.98

μὴ μόνον δέ φησι „φάγῃ“, ἀλλὰ καὶ „βρώσει“, τουτέστι καταλέσας καὶ ἐπιλεάνας μὴ ἰδιώτου ἀλλ’ ἀθλητοῦ τρόπον τὴν τροφήν, ἵνα ἰσχὺν καὶ δύναμιν περιποιήσῃ· καὶ γὰρ τοῖς ἀθληταῖς οἱ ἀλεῖπται παραγγέλλουσι μὴ κάπτειν, ἀλλὰ κατὰ σχολὴν λεαίνειν, ἵνα πρὸς ἰσχὺν ἐπιδιδῶσιν· ἑτέρως γὰρ ἐγὼ καὶ ὁ ἀθλητὴς τρεφόμεθα, ἐγὼ μὲν γὰρ ἕνεκα τοῦ ζῆν μόνον, ὁ δὲ ἀθλητὴς καὶ ἕνεκα τοῦ πιαίνεσθαι καὶ ῥώννυσθαι, παρὸ καὶ ἕν τι τῶν ἀσκητικῶν ἐστι τὸ λεαίνεσθαι τροφήν. τὸ „βρώσει φαγεῖν“ ἐστι τοιοῦτον. ἔτι δὲ ἀκριβέστερον διατυπώσωμεν αὐτό.

1.99Ana babaya saygı göstermek yenilecek, besleyici bir şeydir; ama iyilerle kötüler bu saygıyı farklı gösterir. Kötüler alışkanlıktan saygı gösterir; bunlar yiyerek yemez, yalnızca yer. Peki ne zaman yiyerek de yemiş olurlar? Konuyu açıp sebeplerini araştırdıktan sonra bunun güzel bir şey olduğuna isteyerek karar verdiklerinde. Sebepler de şunlardır: bizi doğurdular, beslediler, terbiye ettiler, bütün iyiliklerimizin sebebi oldular. Var Olan'a saygı göstermek de yenilecek bir şeydir; ama ancak asıl mesele açılıp sebepleri ortaya konduğunda "yiyerek" yenmiş olur.

1.99

τὸ τιμᾶν τοὺς γονεῖς ἐδώδιμον καὶ τρόφιμόν ἐστιν· ἀλλ’ ἑτέρως οἱ ἀγαθοὶ καὶ οἱ φαῦλοι τιμῶσιν, οἱ μὲν γὰρ διὰ τὸ ἔθος, οἵτινες οὐ βρώσει ἐσθίουσιν, ἀλλὰ μόνον ἐσθίουσι· πότε οὖν καὶ βρώσει; ὅταν ἀναπτύξαντες καὶ τὰς αἰτίας ἐρευνήσαντες κρίνωσιν ἑκουσίως, ὅτι καλὸν τοῦτ’ ἐστίν· αἱ δὲ αἰτίαι τοιαῦται· ἐγέννησαν ἡμᾶς, ἔθρεψαν, ἐπαίδευσαν, πάντων αἴτιοι γεγόνασιν ἀγαθῶν. πάλιν ἐδώδιμον ⟨τὸ⟩ τὸν ὄντα τιμᾶσθαι· τότε δὲ „βρώσει“, ὅταν καὶ μετὰ τῆς τοῦ κεφαλαίου ἀναπτύξεως καὶ τῆς τῶν αἰτιῶν ἀποδόσεως.

1.100"Ama iyiyi ve kötüyü bilme ağacından yemeyeceksiniz" (Tekvin 2:17). Demek ki bu ağaç bahçede değildir. Bahçedeki her ağaçtan yemeyi buyurup bundan yememeyi buyurduğuna göre, bahçede olmadığı açıktır. Bu, tabiat bakımından da böyledir; çünkü söylediğim gibi, ağaç ousiası bakımından oradadır, kuvvesi bakımından orada değildir. Balmumunda bütün mühürler kuvve hâlinde bulunur, fiil hâlinde ise yalnızca basılmış olan bulunur. Balmumuna benzeyen psykhēde de bütün izler gerçekleşmiş olarak değil, kuvve hâlinde bulunur; hâkim olan, ona kazınmış tek izdir, ta ki başka bir iz daha belirgin ve daha açık biçimde üstüne kazınıp onu silene dek.

1.100

„ἀπὸ δὲ τοῦ ξύλου τοῦ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρὸν οὐ φάγεσθε ἀπ’ αὐτοῦ“ (Gen. 2, 17). οὐκοῦν οὐκ ἔστιν ἐν τῷ παραδείσῳ τὸ ξύλον τοῦτο· εἰ γὰρ ἀπὸ παντὸς ἐσθίειν παραγγέλλει τῶν ἐν τῷ παραδείσῳ, ἀπὸ δὲ τούτου μὴ φαγεῖν, δῆλον ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ παραδείσῳ· καὶ φυσικῶς· ἔστι γάρ, ὡς ἔφην, οὐσίᾳ καὶ οὐκ ἔστι δυνάμει. ὥσπερ γὰρ ἐν τῷ κηρῷ δυνάμει μέν εἰσι πᾶσαι αἱ σφραγῖδες, ἐντελεχείᾳ δὲ μόνη ἡ τετυπωμένη, οὕτως καὶ ἐν τῇ ψυχῇ κηροειδεῖ ὑπαρχούσῃ πάντες οἱ τύποι περιέχονται δυνάμει, οὐκ ἀποτελέσματι, κρατεῖ δὲ ὁ εἷς χαραχθεὶς ἐν αὐτῇ, ἕως μὴ ἀπαλήλιπται ὑφ’ ἑτέρου ἐναργέστερον καὶ ἐκδήλως μᾶλλον ἐπιχαράξαντος.

1.101Ardından şu da sorulmalı: Bahçedeki her ağaçtan yemeyi öğütlerken tek bir kişiye seslenir; iyinin ve kötünün sebebi olan ağacı kullanmayı yasaklarken ise birden çok kişiye. Orada "her ağaçtan yiyeceksin" der; burada ise "yemeyeceksiniz" ve "yediğiniz gün" der, "yediğin gün" demez; "öleceksiniz" der, "öleceksin" demez.

1.101

ἑξῆς κἀκεῖνο διαπορητέον· ὅτε μὲν παραινεῖ ἀπὸ παντὸς ξύλου τοῦ παραδείσου ἐσθίειν, ἕνα προτρέπει, ὅτε δὲ ἀπαγορεύει χρῆσθαι τῷ πονηροῦ καὶ καλοῦ αἰτίῳ, πλείοσι διαλέγεται· ἐκεῖ μὲν γάρ φησιν „ἀπὸ παντὸς φάγῃ“, ἐνταῦθα δὲ „οὐ φάγεσθε“ καὶ „ᾗ δ’ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε“, οὐχὶ φάγῃς, καὶ „ἀποθανεῖσθε“, οὐχὶ ἀποθανῇ.

1.102Şunu söylemeli: Birincisi, iyi nadirdir, kötü ise boldur. Bu yüzden bilge bir kişi bulmak bile zordur, kötüler ise sayısızdır. Öyleyse tek bir kişiye aretēlerle beslenmesini, birçoklarına ise hilekârlıktan uzak durmalarını buyurması yerindedir; çünkü hilekârlığa sayısız kişi başvurur.

1.102

λεκτέον οὖν τάδε, ὅτι πρῶτον μὲν σπάνιόν ἐστι τἀγαθόν, τὸ δὲ κακὸν πολύχουν· διὰ τοῦτο σοφὸν μὲν εὑρεῖν ἕνα μόνον ἔργον, φαύλων δὲ πλῆθος ἀναρίθμητον· εἰκότως οὖν ἑνὶ παραγγέλλει ταῖς ἀρεταῖς ἐντρέφεσθαι, πολλοῖς δὲ περὶ τοῦ πανουργίας ἀπέχεσθαι, ταύτῃ γὰρ μυρίοι χρῶνται.

1.103İkincisi, aretēyi edinmek ve kullanmak için tek bir şey, düşünce yeter; beden buna yardım etmek şöyle dursun, engel bile olur. Bilgeliğin işi neredeyse budur: bedene ve onun arzularına yabancılaşmak. Kötülüğün tadını çıkarmak için ise yalnız nousun bir hâlde olması yetmez; his, söz ve beden de gerekir.

1.103

δεύτερον ⟨δέ⟩, εἰς ἀρετῆς ἀνάληψίν τε καὶ χρῆσιν ἑνὸς μόνου δεῖ τοῦ λογισμοῦ· τὸ δὲ σῶμα οὐχ οἷον οὐ συνεργεῖ πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ καὶ κωλυσιεργεῖ· σχεδὸν γὰρ σοφίας ἔργον τοῦτ’ ἐστίν, ἀλλοτριοῦσθαι πρὸς τὸ σῶμα καὶ τὰς ἐπιθυμίας αὐτοῦ· εἰς δὲ ἀπόλαυσιν κακίας οὐ μόνον δεῖ πως ἔχειν τὸν νοῦν, ἀλλὰ καὶ τὴν αἴσθησιν καὶ τὸν λόγον καὶ τὸ σῶμα·

1.104Çünkü kötü insan kendi kötülüğünü tamamlamak için bunların hepsine muhtaçtır. Ses çıkaracak bir organı yoksa sırları nasıl ortaya döker? Midesi ve duyu organları elinden alınmışsa hazları nasıl kullanır? Öyleyse aretēyi edinmek konusunda tek bir şeyle, düşünceyle konuşması yerindedir; çünkü söylediğim gibi, onu edinmek için yalnız düşünceye ihtiyaç vardır. Kötülük konusunda ise birden çoğuyla konuşur: psykhēyle, sözle, hislerle, bedenle; çünkü kötülük bunların hepsinde kendini gösterir.

1.104

ὁ γὰρ φαῦλος δεῖται τούτων ἁπάντων πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἰδίας κακίας· ἐπεὶ πῶς ἐκλαλήσει μυστήρια φωνητήριον οὐκ ἔχων ὄργανον; πῶς δὲ ταῖς ἡδοναῖς χρήσεται γαστρὸς καὶ τῶν αἰσθητηρίων στερόμενος; δεόντως οὖν ἑνὶ μὲν τῷ λογισμῷ διαλέγεται περὶ κτήσεως ἀρετῆς, μόνου γάρ, ὡς ἔφην, ἐστὶν αὐτοῦ χρεία πρὸς τὴν ἀνάληψιν αὐτῆς, περὶ δὲ κακίας πλείοσι, ψυχῇ, λόγῳ, αἰσθήσεσι, σώματι, διὰ πάντων γὰρ τούτων ἐμφαίνεται.

1.105Ama şöyle diyor: "Ondan yediğiniz gün ölümle öleceksiniz" (Tekvin 2:17). Oysa yedikten sonra ölmek şöyle dursun, çocuk da yaparlar, başkalarının hayatına sebep olurlar. Buna ne demeli? Ölüm iki türlüdür: biri insanın ölümü, öbürü psykhēye özgü ölüm. İnsanın ölümü psykhēnin bedenden ayrılmasıdır; psykhēnin ölümü ise aretēnin yok olması, kötülüğün benimsenmesidir.

1.105

λέγει γε μήν· „ᾗ ἂν ἡμέρᾳ φάγητε ἀπ’ αὐτοῦ, θανάτῳ ἀποθανεῖσθε“ (Gen. 2, 17). καὶ φαγόντες οὐχ οἷον οὐκ ἀποθνῄσκουσιν, ἀλλὰ καὶ παιδοποιοῦνται καὶ ἑτέροις τοῦ ζῆν αἴτιοι καθίστανται. τί οὖν λεκτέον; ὅτι διττός ἐστι θάνατος, ὁ μὲν ἀνθρώπου, ὁ δὲ ψυχῆς ἴδιος· ὁ μὲν οὖν ἀνθρώπου χωρισμός ἐστι ψυχῆς ἀπὸ σώματος, ὁ δὲ ψυχῆς θάνατος ἀρετῆς μὲν φθορά ἐστι, κακίας δὲ ἀνάληψις.

1.106Bunun için yalnızca "ölmek" demiyor, "ölümle ölmek" diyor; böylece herkesin ortak ölümünü değil, özel ve asıl adı ölüm olan ölümü kastettiğini gösteriyor: psykhēnin duygulara ve her türlü kötülüğe gömülmesini. Bu ölüm neredeyse öbürüyle çatışır: o, birleşmiş olan beden ile psykhēnin ayrılmasıdır; bu ise tersine ikisinin bir araya gelmesidir, öyle ki daha kötü olan beden hükmeder, daha iyi olan psykhē ise hükmedilir.

1.106

παρὸ καί φησιν οὐκ ἀποθανεῖν αὐτὸ μόνον ἀλλὰ „θανάτῳ ἀποθανεῖν“, δηλῶν οὐ τὸν κοινὸν ἀλλὰ τὸν ἴδιον καὶ κατ’ ἐξοχὴν θάνατον, ὅς ἐστι ψυχῆς ἐντυμβευομένης πάθεσι καὶ κακίαις ἁπάσαις. καὶ σχεδὸν οὗτος ὁ θάνατος μάχεται ἐκείνῳ· ἐκεῖνος μὲν γὰρ διάκρισίς ἐστι τῶν συγκριθέντων σώματός τε καὶ ψυχῆς, οὗτος δὲ τοὐναντίον σύνοδος ἀμφοῖν, κρατοῦντος μὲν τοῦ χείρονος σώματος, κρατουμένου δὲ τοῦ κρείττονος ψυχῆς.

1.107Musa nerede "ölümle ölmek" derse, dikkat et: tabiatça gelen ölümü değil, ceza olarak gelen ölümü kasteder. Tabiatça olan ölüm, psykhēnin bedenden ayrıldığı ölümdür; ceza olarak gelen ölüm ise psykhē aretē hayatına ölüp yalnızca kötülük hayatını yaşadığında gerçekleşir. Herakleitos da bu konuda Musa'nın öğretisine uyarak güzel söylemiştir: "Onların ölümünü yaşıyoruz, onların hayatını ölmüş bulunuyoruz." Demek istiyor ki şimdi, biz yaşarken, psykhē ölüdür ve bir mezara gömülür gibi bedene gömülmüştür; biz ölürsek ise psykhē kendine özgü hayatı yaşar, kötü ve ölü bir yoldaş olan bedenden kurtulur.

1.107

ὅπου δ’ ἂν λέγῃ „θανάτῳ ἀποθανεῖν“, παρατήρει ὅτι θάνατον τὸν ἐπὶ τιμωρίᾳ παραλαμβάνει, οὐ τὸν φύσει γινόμενον· φύσει μὲν οὖν ἐστι, καθ’ ὃν χωρίζεται ψυχὴ ἀπὸ σώματος, ὁ δὲ ἐπὶ τιμωρίᾳ συνίσταται, ὅταν ἡ ψυχὴ τὸν ἀρετῆς βίον θνῄσκῃ, τὸν δὲ κακίας ζῇ

1.108

μόνον. εὖ καὶ ὁ Ἡράκλειτος κατὰ τοῦτο Μωυσέως ἀκολουθήσας τῷ δόγματι, φησὶ γάρ· „Ζῶμεν τὸν ἐκείνων θάνατον, τεθνήκαμεν δὲ τὸν ἐκείνων βίον," ὡς νῦν μέν, ὅτε ζῶμεν, τεθνηκυίας τῆς ψυχῆς καὶ ὡς ἂν ἐν σήματι τῷ σώματι ἐντετυμβευμένης, εἰ δὲ ἀποθάνοιμεν, τῆς ψυχῆς ζώσης τὸν ἴδιον βίον καὶ ἀπηλλαγμένης κακοῦ καὶ νεκροῦ συνδέτου τοῦ σώματος.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…