İçeriğe geç
Philon

Philon

Tanrı'nın Değişmezliği Üzerine

Quod Deus sit immutabilis

1Philon: Tanrı'nın Değişmez Olduğu Üzerine

"Bundan sonra," der, "Tanrı'nın melekleri insanların kızlarına girdiklerinde, kendilerine çocuk doğurdular" (Tekvin 6:4). Öyleyse "bundan sonra" sözünün ne anlama geldiğini incelemeye değer. Bu, daha önce söylenenlerden birini daha açık biçimde gösteren bir göndermedir.

1

„Καὶ μετ’ ἐκεῖνο„ φησίν „ὡς ἂν εἰσεπορεύοντο οἱ ἄγγελοι τοῦ θεοῦ πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων, καὶ ἐγέννων αὑτοῖς„ (Gen. 6, 4). οὐκοῦν ἄξιον σκέψασθαι, τίνα ἔχει λόγον τὸ „μετ’ ἐκεῖνο„. ἔστι τοίνυν ἀναφορὰ δεικνύουσά τι τῶν προειρημένων ἐναργέστερον.

2Daha önce ilahî ruhtan söz edilmiş ve bu ruhun, et kalabalığını en ağır yük olarak sırtına yüklenmiş, çok parçalı ve çok biçimli bir psykhēde ebediyen kalmasının son derece zor olduğu söylenmişti. İşte melekler o ruhtan sonra insanların kızlarına girerler.

2

προείρηται δὲ περὶ θείου πνεύματος, ὃ καταμεῖναι μέχρι τοῦ παντὸς αἰῶνος ἐν πολυσχιδεῖ καὶ πολυμόρφῳ ψυχῇ σαρκῶν ὄχλον βαρύτατον ἄχθος ἀνημμένῃ δυσεργότατον εἶπεν εἶναι. μετ’ ἐκεῖνο δὴ τὸ πνεῦμα οἱ ἄγγελοι πρὸς τὰς θυγατέρας τῶν ἀνθρώπων εἰσίασιν.

3Çünkü phronēsisin saf ışıkları psykhēyi aydınlattıkça (bilge Tanrı'yı ve kuvvetlerini bu ışıklar sayesinde görür), yalan haberler getiren sahte meleklerden hiçbiri akla giremez; hepsi arınma kaplarının ötesinde tutulur. Ama düşüncenin ışığı donuklaşıp gölgelenince karanlığın yoldaşları üstünlüğü ele geçirir, Kutsal Yazı'nın "insanların kızları" dediği kırık ve kadınsılaşmış hâllerle birleşir ve Tanrı'ya değil, kendilerine çocuk doğururlar.

3

ἕως μὲν γὰρ ἐλλάμπουσι τῇ ψυχῇ καθαραὶ φρονήσεως αὐγαί, δι’ ὧν τὸν θεὸν καὶ τὰς αὐτοῦ δυνάμεις ὁρᾷ ὁ σοφός, οὐδεὶς τῶν ψευδαγγελούντων ἐπεισέρχεται τῷ λογισμῷ, ἀλλ’ ἔξω περιρραντηρίων ἅπαντες εἴργονται· ὅταν δὲ ἀμυδρωθὲν ἐπισκιασθῇ τὸ διανοίας φῶς, οἱ τοῦ σκότους ἑταῖροι παρευημερήσαντες πάθεσι τοῖς κατεαγόσι καὶ τεθηλυμμένοις, ἃς θυγατέρας εἴρηκεν ἀνθρώπων, συνέρχονται καὶ γεννῶσιν ἑαυτοῖς, οὐ τῷ θεῷ.

4Çünkü Tanrı'ya ait doğanlar eksiksiz aretēlerdir; kötülere akraba olanlar ise ahenksiz kötülüklerdir. Ey düşünce, istersen kendin için doğurmamanın ne demek olduğunu kâmil İbrahim'den öğren. O, psykhēnin sevgili ve tek meşru çocuğunu, kendi kendine öğrenen bilgeliğin en açık suretini, İshak adını taşıyanı Tanrı'ya sunar; bütün gönül hoşluğuyla onu gerekli ve yerinde bir şükran sunusu olarak geri verir. Kanunun dediği gibi (Tekvin 22:2, 9) bu yepyeni kurbanlığın ayaklarını bağlar: ya bir kez ilahî esinle dolduktan sonra hiçbir ölümlü şeyin üzerine basmamayı uygun gördüğü için, ya da Var Olan'ın kuşku götürmez sağlamlığını tanıdığında oluşun yersiz yurtsuz ve kararsız olduğunu gördüğü için; nitekim bu sağlamlığa iman ettiği söylenir (Tekvin 15:6).

4

τὰ μὲν γὰρ οἰκεῖα τοῦ θεοῦ γεννήματα αἱ ὁλόκληροι ἀρεταί, τὰ δὲ συγγενῆ φαύλων αἱ ἀνάρμοστοι κακίαι. μάθε δ’, εἰ θέλεις, ὦ διάνοια, τὸ μὴ ἑαυτῇ γεννᾶν οἷόν ἐστι παρὰ Ἀβραὰμ τοῦ τελείου, ὃς τὸ ἀγαπητὸν καὶ μόνον τῆς ψυχῆς ἔγγονον γνήσιον, τῆς αὐτομαθοῦς σοφίας εἰκόνα ἐναργεστάτην, ἐπίκλησιν Ἰσαάκ, ἀνάγει θεῷ καὶ ἀποδίδωσι μετὰ πάσης εὐθυμίας ἀναγκαῖον καὶ ἁρμόττον χαριστήριον συμποδίσας, ὥς φησιν ὁ νόμος (Gen. 22,2.9), τὸ καινουργηθὲν ἱερεῖον, ἤτοι παρ’ ὅσον ἐπ’ οὐδενὸς θνητοῦ βαίνειν ἅπαξ ἐπιθειάσας ἠξίου, ἢ παρ’ ὅσον ἀνίδρυτον καὶ ἄστατον κατεῖδε τὴν γένεσιν, ὅτε τὴν περὶ τὸ ὂν ἀνενδοίαστον ἔγνω βεβαιότητα, ᾗ λέγεται πεπιστευκέναι (Gen. 15,6).

5Onun öğrencisi ve ardılı, Tanrı'nın bilgeliğinin armağanı olan Hanna'dır; çünkü adı "lütuf" anlamına gelir. İlahî tohumları alıp gebe kalınca ve sancılarını sonuna dek çekince, Tanrı'nın safında yer almış olan yaradılışı doğurdu ve ona Samuel adını verdi; bu ad "Tanrı'ya tayin edilmiş" anlamına gelir. Onu alınca, ilahî lütuf olmayan hiçbir iyiyi kendine ait saymadığı için, verene geri verir.

5

τούτου γίνεται μαθητρὶς καὶ διάδοχος Ἄννα, τῆς τοῦ θεοῦ δώρημα σοφίας· ἑρμηνεύεται γὰρ χάρις αὐτῆς. ἐπειδὴ γὰρ ἐγκύμων ἐγένετο παραδεξαμένη θείας γονὰς καὶ τελεσφόροις ἐχρήσατο ὠδῖσι, τὸν τεταγμένον ἐν τῇ τοῦ θεοῦ τάξει τρόπον ἀποκυήσασα, ὃν ἐπεφήμισε Σαμουήλ — καλεῖται δ’ ἑρμηνευθεὶς τεταγμένος θεῷ —, λαβοῦσα ἀνταποδίδωσι τῷ δόντι μηδὲν ἴδιον ἑαυτῆς κρίνουσα ἀγαθόν, ὃ μὴ χάρις ἐστὶ θεία.

6Nitekim Krallıklar'ın birinci kitabında şöyle der: "Onu sana verilmiş olarak veriyorum" (1. Samuel 1:28); bu, "Verilmiş olanı veriyorum" demektir. Bu söz Musa'nın şu pek kutsal yazısına uygundur: "Armağanlarımı, bağışlarımı, ürün sunularımı bana sunmaya özen gösterin" (Çölde Sayım 28:2).

6

λέγει γὰρ ἐν τῇ πρώτῃ τῶν βασιλειῶν αὕτη τὸν τρόπον τοῦτον· „δίδωμί σοι αὐτὸν δοτόν“ (I Reg. 1,28), ἐν ἴσῳ τῷ δοτὸν ὄντα, ὥστ’ εἶναι „τὸν δεδομένον δίδωμι“, κατὰ τὸ ἱερώτατον Μωυσέως γράμμα τοῦτο· „τὰ δῶρά μου, δόματά μου, καρπώματά μου διατηρήσετε προσφέρειν ἐμοί“

7Tanrı'dan başka kime şükretmeli? Onun verdiklerinden başka neyle? Çünkü başka şeylere sahip olmak mümkün değildir. Hiçbir şeye ihtiyacı olmadığı hâlde, soyumuza iyiliğinin taşkınlığından, kendisine ait olanları kendisine sunmamızı buyurur. Çünkü ona şükran ve saygı duymayı talim edersek, hayatımızı sözlerde, düşüncelerde ve işlerde kirleten şeyleri yıkayıp haksızlıklardan arınırız.

7

(Num. 28,2.) τίνι γὰρ εὐχαριστητέον ἄλλῳ πλὴν θεῷ; διὰ τίνων δὲ ὅτι μὴ διὰ τῶν ὑπ’ αὐτοῦ δοθέντων; οὐδὲ γὰρ ἄλλων εὐπορῆσαι δυνατόν. χρεῖος δ’ οὐδενὸς ὢν κελεύει προσφέρειν αὑτῷ τὰ ἑαυτοῦ δι’ ὑπερβολὴν τῆς πρὸς τὸ γένος ἡμῶν εὐεργεσίας· μελετήσαντες γὰρ εὐχαριστητικῶς ἔχειν καὶ τιμητικῶς αὐτοῦ καθαρεύσομεν ἀδικημάτων ἐκνιψάμενοι τὰ καταρρυπαίνοντα τὸν βίον ἔν τε λόγοις καὶ ἐννοίαις καὶ ἔργοις.

8Önce yıkanıp bedenini temizlemeyen kimsenin tapınaklara girmesine izin verilmezken, hâlâ lekeli ve bulanık bir düşünceyle dua etmeye ve kurban sunmaya kalkışmak saçma olur. Oysa tapınaklar taştan ve ağaçtan, yani cansız maddeden yapılmıştır; beden de kendi başına cansızdır. Yine de cansız olan beden arınma sularına ve temizleyici arıtmalara başvurmadan cansız olanlara dokunmayacak da, biri psykhēsi kirliyken, üstelik tövbe etmeye de niyeti yokken, en saf olan Tanrı'ya yaklaşmaya mı kalkışacak?

8

καὶ γὰρ εὔηθες εἰς μὲν τὰ ἱερὰ μὴ ἐξεῖναι βαδίζειν, ὃς ἂν μὴ πρότερον λουσάμενος φαιδρύνηται τὸ σῶμα, εὔχεσθαι δὲ καὶ θύειν ἐπιχειρεῖν ἔτι κεκηλιδωμένῃ καὶ πεφυρμένῃ διανοίᾳ. καίτοι τὰ μὲν ἱερὰ λίθων καὶ ξύλων ἀψύχου τῆς ὕλης πεποίηται, καθ’ αὑτὸ δὲ καὶ τὸ σῶμα ἄψυχον· ἀλλ’ ὅμως ὂν ἄψυχον ἀψύχων οὐ προσάψεται μὴ περιρραντηρίοις καὶ καθαρσίοις ἁγνευτικοῖς χρησάμενον, ὑπομενεῖ δέ τις τῷ θεῷ προσελθεῖν ἀκάθαρτος ὢν ψυχὴν τὴν ἑαυτοῦ τῷ καθαρωτάτῳ, καὶ ταῦτα μὴ μέλλων μετανοήσειν;

9Hiçbir yeni kötülük işlememekle kalmayıp eskileri de yıkamayı doğru bulan, sevinçle yaklaşsın; bunlar olmadan arınması güç olan ise uzak dursun. Çünkü düşüncenin derinliklerinde olanı

9

ὁ μὲν γὰρ πρὸς τῷ μηδὲν ἐπεξεργάσασθαι κακὸν καὶ τὰ παλαιὰ ἐκνίψασθαι δικαιώσας γεγηθὼς προσίτω, ὁ δ’ ἄνευ τούτων δυσκάθαρτος ὢν ἀφιστάσθω· λήσεται γὰρ οὐδέποτε τὸν τὰ ἐν μυχοῖς τῆς διανοίας

10gören ve onun en iç kutsal yerlerinde dolaşan Tanrı'dan hiçbir zaman gizlenemeyecektir. Tanrı'nın sevdiği psykhēnin en açık örneği şu ezgide de vardır: "Kısır kadın yedi doğurdu, çok çocuklu olan ise zayıf düştü" (1. Samuel 2:5). Oysa bunu söyleyen yalnız bir çocuğun, Samuel'in annesidir.

10

ὁρῶντα καὶ τοῖς ἀδύτοις αὐτῆς ἐμπεριπατοῦντα. τῆς μέντοι θεοφιλοῦς ψυχῆς δεῖγμα ἐναργέστατόν ἐστι καὶ τὸ ᾆσμα, ἐν ᾧ περιέχεται τὸ „στεῖρα ἔτεκεν ἑπτά, ἡ δὲ πολλὴ ἐν τέκνοις ἠσθένησε“ (I Reg. 2, 5)· καίτοι γε ἑνός ἐστι μήτηρ τοῦ Σαμουὴλ ἡ λέγουσα.

11Öyleyse birliği yediliyle, yalnız sayılarda değil, evrenin ahenginde ve erdemli psykhēnin logoslarında da aynı saymasaydı, yedi doğurduğunu nasıl söylerdi? Oysa bu, tabiata pek uygundur. Çünkü yalnız Tanrı'ya tayin edilmiş olan ve başka hiç kimseyle bir arada bulunmayan Samuel, bir ve birlik olana, gerçekten var olana göre düzenlenmiştir.

11

πῶς οὖν ἑπτὰ τετοκέναι φησίν, εἰ μή τι μονάδα ἑβδομάδι τὴν αὐτὴν φυσικώτατα νομίζει, οὐ μόνον ἐν ἀριθμοῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ τοῦ παντὸς ἁρμονίᾳ καὶ ἐν τοῖς τῆς ἐναρέτου λόγοις ψυχῆς; ὁ γὰρ τεταγμένος μόνῳ θεῷ Σαμουήλ, ἄλλῳ δὲ τὸ παράπαν συνιὼν μηδενί, κατὰ τὸ ἓν καὶ τὴν μονάδα, τὸ ὄντως ὄν, κεκόσμηται.

12Yedilinin hâli de budur: psykhē Tanrı'da dinlenir ve artık ölümlü işlerin hiçbiri için emek vermez, altılıyı geride bırakmıştır. Tanrı altılıyı birinciliği alamayan ve zorunlu olarak ikinciliğe talip olanlara ayırmıştır.

12

αὕτη δ’ ἡ κατάστασίς ἐστιν ἑβδομάδος, ἀναπαυομένης ἐν θεῷ ψυχῆς καὶ περὶ μηδὲν τῶν θνητῶν ἔργων ἔτι πονουμένης, κατὰ ἀπόλειψιν ἑξάδος, ἣν ἀπένειμε τοῖς τὰ πρωτεῖα λαβεῖν μὴ δυνηθεῖσι, δευτερείων δ’ ἐξ ἀνάγκης μεταποιουμένοις.

13Kısır (steira) kadın ise doğuramayan değil, sağlam (sterra) ve hâlâ dinç olan, en iyiyi edinmek için dayanıklılıkla, cesaretle ve sabırla mücadeleleri sonuna dek veren psykhēdir; onun yediliye eşdeğer olan birliği doğurması elbette yerindeydi. Çünkü bu tabiat kolay doğuran ve güzel çocuklar veren bir tabiattır.

13

τὴν μὲν οὖν στεῖραν, οὐ τὴν ἄγονον, ἀλλὰ τὴν στερρὰν καὶ ἔτι σφριγῶσαν, τοὺς διὰ καρτερίας καὶ ἀνδρείας καὶ ὑπομονῆς ἐπὶ κτήσει τοῦ ἀρίστου διαθλοῦσαν ἄθλους, ἑβδομάδι τὴν ἰσότιμον μονάδα τίκτειν εἰκὸς ἦν· εὔτοκος γὰρ καὶ εὔπαις ἡ φύσις.

14Çok çocuklu olanın çocuklarıyla zayıf düştüğünü söylemesi de doğrudur ve pek açıktır. Çünkü tek olan psykhē birden uzaklaşıp çok şeyin sancısını çekince doğal olarak binlerce olur; sonra kendisine asılan çocukların çokluğu altında ağırlaşıp ezilerek (bunların çoğu da vaktinden önce doğmuş ya da düşük çocuklardır) büsbütün zayıf düşer.

14

τὴν δὲ πολλὴν ἀσθενεῖν ἐν τέκνοις εἶπεν ἀψευδῶς καὶ σφόδρα ἐναργῶς· ὅταν γὰρ μία οὖσα ψυχὴ πολλὰ ὠδίνῃ τοῦ ἑνὸς ἀποστᾶσα, μυρία κατὰ τὸ εἰκὸς γίνεται, κἄπειτα πλήθει τέκνων ἐξηρτημένων βαρυνομένη καὶ πιεζομένη—ἔστι δὲ ἠλιτόμηνα καὶ ἀμβλωθρίδια τὰ πλεῖστα αὐτῶν — ἐξασθενεῖ.

15Gözler yoluyla biçimlere ve renklere yönelen arzuları doğurur, kulaklar yoluyla seslere yönelenleri doğurur; karnın ve karnın altındakilerin arzularına da gebedir. Böylece kendisine asılan pek çok çocuğun en ağır yükünü taşırken gevşer, güçsüzlükten ellerini indirip pes eder. Kendileri bozulup bozulan şeyler doğuran herkesin böyle yenilmesi kaçınılmazdır.

15

τίκτει μὲν γὰρ τὰς πρὸς σχήματα καὶ χρώματα δι’ ὀφθαλμῶν ἐπιθυμίας, τίκτει δὲ τὰς πρὸς φωνὰς δι’ ὤτων, ἐγκύμων δ’ ἐστὶ καὶ τῶν γαστρὸς καὶ τῶν ὑπ’ αὐτήν, ὥστε πολλῶν ἐκκρεμαμένων ἐγγόνων βαρύτατον ἄχθος φέρουσα παρίεται καὶ χεῖρας ὑπ’ ἀσθενείας καθεῖσα ἀπολέγεται. τοῦτον μὲν δὴ τὸν τρόπον ἡττῆσθαι συμβαίνει πᾶσιν, ὅσοι φθαρτοῖς ἑαυτοῖς φθαρτὰ γεννῶσιν.

16Kimileri ise bencillik yüzünden yalnız yenilgiye değil, ölüme de uğramıştır. Nitekim Onan "tohumun kendisinin olmayacağını anlayınca" (Tekvin 38:9), var olanların en iyi cinsi olan akıl sahibi varlığı bozmaktan, kendisi de büsbütün yok oluncaya dek vazgeçmedi; bu da pek doğru ve yerindeydi.

16

ἔνιοι δ’ οὐχ ἧτταν μόνον ἀλλὰ καὶ θάνατον ὑπὸ φιλαυτίας ἀνεδέξαντο. ὁ γοῦν Αὐνάν, „αἰσθόμενος ὅτι οὐκ αὐτῷ ἔσται τὸ σπέρμα“ (Gen. 38, 9), οὐ πρότερον ἐπαύσατο τὸ λογικόν, ὅπερ ἄριστον τῶν ὄντων γένος ἐστί, διαφθείρων ἢ καὶ αὐτὸς ἀνεδέξατο φθορὰν παντελῆ, σφόδρα ὀρθῶς καὶ προσηκόντως·

17Çünkü kimileri her şeyi yalnız kendileri için yapacak, anne babaya saygıya, çocukların iyi yetişmesine, vatanın kurtuluşuna, kanunların korunmasına, âdetlerin sağlamlığına, özel ve kamusal işlerin düzeltilmesine, kutsal şeylerin kutsiyetine, Tanrı'ya karşı saygıya hiç aldırmayacaklarsa, bedbaht olacaklardır.

17

εἰ γὰρ ἅπαντα πράξουσί τινες αὑτῶν ἕνεκα, μὴ γονέων τιμῆς, μὴ παίδων εὐκοσμίας, μὴ σωτηρίας πατρίδος, μὴ νόμων φυλακῆς, μὴ ἐθῶν βεβαιότητος, μὴ ἰδίων μὴ κοινῶν ἐπανορθώσεως, μὴ ἱερῶν ἁγιστείας, μὴ τῆς πρὸς θεὸν εὐσεβείας ἐπιστρεφόμενοι, κακοδαιμονήσουσιν.

18Saydığım şeylerden yalnız biri uğruna hayatı bile feda etmek şereflidir; bunlar ise uğrunda böylesine mücadele edilen bu şeylerin hepsini birden, kendilerine bir haz kazandırmayacaksa, hiçe sayacaklarını söylerler. Bu yüzden rüşvet kabul etmeyen Tanrı, Onan adını taşıyan bu yabanıl öğretinin kötü girişimini ortadan kaldıracaktır.

18

ἑνὸς γὰρ ὧν εἶπον χάριν ἀντικαταλλάξασθαι καὶ αὐτὸ τὸ ζῆν εὐκλεές, οἱ δ’ ἄρα καὶ ἀθρόων τῶν οὕτω περιμαχήτων φασίν, εἰ μή τινα ἡδονὴν μέλλοι περιποιεῖν, κατολιγωρήσειν. τοιγάρτοι πονηρὰν εἰσήγησιν ὁ ἀδέκαστος θεὸς ἐκφύλου δόγματος, ἐπίκλησιν Αὐνάν, ἐκποδὼν ἀνελεῖ.

19Öyleyse kendileri için doğuranların hepsini reddetmek gerekir; yani yalnız kendi çıkarlarının peşinde koşup ötekileri hor görenleri. Bunlar sanki yalnız kendileri için doğmuşlar da sayısız başkası için, babaları, anneleri, eşleri, çocukları, vatanları, insan soyu için, hatta daha ileri gidip söylemek gerekirse gök, yer, bütün evren, epistēmēler, aretēler ve her şeyin babası ve önderi için doğmamışlar gibi davranırlar. Oysa bunların her birine gücü yettiğince yaraşanı vermeli, her şeyi kendisinin bir eki değil, kendisini her şeyin bir eki saymalıdır.

19

παραιτητέοι δὴ πάντες οἱ γεννῶντες αὑτοῖς, τὸ δ’ ἐστὶν ὅσοι τὸ ἴδιον λυσιτελὲς μόνον θηρώμενοι τῶν ἄλλων ὑπερορῶσιν, ὥσπερ αὑτοῖς μόνοις φύντες, οὐχὶ δὲ μυρίοις ἄλλοις, πατρί, μητρί, γυναικί, τέκνοις, πατρίδι, ἀνθρώπων γένει, εἰ δὲ δεῖ προελθόντας τι περαιτέρω φάναι, οὐρανῷ, γῇ, τῷ παντὶ κόσμῳ, ἐπιστήμαις, ἀρεταῖς, τῷ πατρὶ καὶ ἡγεμόνι τῶν συμπάντων· ὧν ἑκάστῳ κατὰ δύναμιν ἀπονεμητέον τὸ ἁρμόττον μὴ τὰ πάντα προσθήκην ἑαυτοῦ, ἑαυτὸν δὲ τῶν πάντων νομίζοντα.

20Bu kadarı yeter; şimdi devamını konuşmamıza dokuyalım. Kutsal Yazı der ki: "Rab Tanrı yeryüzünde insanların kötülüklerinin çoğaldığını ve herkesin bütün gün yüreğinde özenle kötü şeyler düşündüğünü görünce, insanı yeryüzünde yarattığını aklına getirdi ve üzerinde düşündü. Tanrı dedi ki: Yarattığım insanı yeryüzünden sileceğim" (Tekvin 6:5–7).

20

Τούτων μὲν δὴ ἅλις, τὰ δ’ ἀκόλουθα τῷ λόγῳ συνυφήνωμεν. „ἰδὼν“ οὖν φησι "κύριος ὁ θεὸς ὅτι ἐπληθύνθησαν αἱ κακίαι τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ πᾶς τις διανοεῖται ἐν τῇ καρδίᾳ ἐπιμελῶς τὰ πονηρὰ πάσας τὰς ἡμέρας, ἐνεθυμήθη ὁ θεός, ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ διενοήθη. καὶ εἶπεν ὁ θεός· ἀπαλείψω τὸν ἄνθρωπον ὃν ἐποίησα ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς“ (Gen. 6,5—7).

21Belki incelemeden konuşan kimileri kanun koyucunun, yaratıcının insanların dinsizliğini görünce onları yarattığına pişman olduğunu ve bu yüzden bütün soyu yok etmek istediğini ima ettiğini sanacaklardır. Ama bilsinler ki böyle düşünmekle, kendi tanrısızlıklarının aşırılığı yüzünden o eski insanların günahlarını hafifletmiş olurlar.

21

ἴσως τινὲς τῶν ἀνεξετάστων ὑποτοπήσουσι τὸν νομοθέτην αἰνίττεσθαι, ὅτι ἐπὶ τῇ γενέσει τῶν ἀνθρώπων ὁ δημιουργὸς μετέγνω κατιδὼν τὴν ἀσέβειαν αὐτῶν, ἧς χάριν αἰτίας ἐβουλήθη σύμπαν διαφθεῖραι τὸ γένος. ἀλλ’ ἴστωσαν ὅτι ταῦτα δοξάζοντες ἐπελαφρίζουσι καὶ ἐπικουφίζουσι τὰ τῶν παλαιῶν ἐκείνων ἁμαρτήματα δι’ ὑπερβολὴν τῆς περὶ αὐτοὺς ἀθεότητος.

22Çünkü değişmez olanın değiştiğini sanmaktan daha büyük bir dinsizlik olabilir mi? Üstelik kimileri bütün insanların bile fikirlerinde iki yana yalpalamadığını ileri sürer: hilesiz ve saf bir biçimde felsefe yapanların epistēmēden elde ettikleri en büyük iyi, şeylerle birlikte değişmemek, uygun olan her işe sarsılmaz bir metanetle ve kalıcı bir sağlamlıkla girişmektir.

22

τί γὰρ ἂν ἀσέβημα μεῖζον γένοιτο τοῦ ὑπολαμβάνειν τὸν ἄτρεπτον τρέπεσθαι; καίτοι τινῶν ἀξιούντων μηδὲ πάντας ἀνθρώπους ταῖς γνώμαις ἐπαμφοτερίζειν· τοὺς γὰρ ἀδόλως καὶ καθαρῶς φιλοσοφήσαντας μέγιστον ἐκ τῆς ἐπιστήμης ἀγαθὸν εὕρασθαι τὸ μὴ τοῖς πράγμασι συμμεταβάλλειν, ἀλλὰ μετὰ στερρότητος ἀκλινοῦς καὶ παγίου βεβαιότητος ἅπασι τοῖς ἁρμόττουσιν ἐγχειρεῖν.

23Kanun koyucu da kâmil kişinin dinginliğe yönelmesini uygun görür. Çünkü Tanrı'nın ağzından bilgeye söylenen "Sen burada benimle dur" (Tesniye 5:31) sözü, onun görüşünün sarsılmaz, dengesinin bozulmaz ve her bakımdan yerleşik olduğunu pek açık biçimde gösterir.

23

ἀρέσκει δὲ καὶ τῷ νομοθέτῃ τὸν τέλειον ἠρεμίας ἐφίεσθαι· τὸ γὰρ εἰρημένον τῷ σοφῷ ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ „σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ’ ἐμοῦ“ (Deut. 5, 31) τὸ ἀκλινὲς καὶ ἀρρεπὲς τῆς γνώμης καὶ ἱδρυμένον πάντῃ σαφέστατα παρίστησι.

24Gerçekten de hayret verici bir şeydir bu: psykhēsini bir lir gibi, ince ve kalın seslerle değil, zıtları bilerek ve daha iyileri kullanarak ustaca akort etmek; aretēlerin ve tabiatça güzel olanların ahengini ne aşırıya kaçıp fazla germek ne de yumuşayıp gevşetmek; onu dengede tutarak ahenkle vurmak ve çalmak.

24

τῷ γὰρ ὄντι θαυμάσιον, ὥσπερ τινὰ λύραν τὴν ψυχὴν μουσικῶς ἁρμοσάμενον οὐκ ὀξέσι καὶ βαρέσι τοῖς φθόγγοις, ἀλλ’ ἐπιστήμῃ μὲν τῶν ἐναντίων, χρήσει δὲ τῶν ἀμεινόνων, μήτε ἐπιτεῖναι προσυπερβάλλοντα μήτε ἀνεῖναι μαλθάξαντα τὴν ἀρετῶν καὶ τῶν φύσει καλῶν ἁρμονίαν, δι’ ἴσου δ’ αὐτὴν φυλάξαντα κροτεῖν καὶ ἐπιψάλλειν ἐμμελῶς.

25Çünkü bu, tabiatın yaptığı en kâmil çalgıdır, el yapısı çalgıların ilk örneğidir. Güzelce akort edilirse en güzel uyumu meydana getirir; bu uyumun gayesi ahenkli bir sesin kırılışlarında ve perdelerinde değil, hayattaki eylemlerin birbiriyle uyuşmasındadır.

25

ὄργανον γὰρ τελεώτατον ὑπὸ φύσεως δημιουργηθὲν ἀρχέτυπον τῶν χειροκμήτων τοῦτό γε· ὅπερ εἰ καλῶς ἁρμοσθείη, τὴν πασῶν ἀρίστην συμφωνίαν ἀπεργάσεται, ἥτις οὐκ ἐν κλάσει καὶ τόνοις ἐμμελοῦς φωνῆς, ἀλλ’ ἐν ὁμολογίᾳ τῶν κατὰ τὸν βίον πράξεων ἔχει τὸ τέλος.

26İnsanların psykhēsi bile, kötülüğün ansızın patlayan şiddetli rüzgârının kaldırdığı büyük dalgaları ve çalkantıyı epistēmēnin ve bilgeliğin meltemleriyle yatıştırır, kabarmışlığını ve kızışmışlığını bırakıp rüzgârsız bir açık havada durgunluğa kavuşursa, sen bozulmaz ve mutlu olan, aretēlerin, bizzat kemalin ve saadetin gücünü elinde tutan Tanrı'nın fikir değiştirmediğinden, baştan karar verdiği şeylerde kalıp onlardan hiçbirini değiştirmediğinden kuşku mu duyarsın?

26

ὅπου γοῦν ἀνθρώπων ψυχὴ τὸν πολὺν κλύδωνα καὶ σάλον, ὃν καταρραγὲν σφοδρὸν πνεῦμα τὸ κακίας αἰφνίδιον ἤγειρεν, ἐπιστήμης καὶ σοφίας αὔραις ἀποτίθεται καὶ τὸ κυμαῖνον καὶ παρῳδηκὸς ὑφεῖσα νηνέμῳ εὐδίᾳ χρωμένη γαληνιάζει, εἶτ’ ἐνδοιάζεις, ὅτι ὁ ἄφθαρτος καὶ μακάριος καὶ τῶν ἀρετῶν καὶ αὐτῆς τελειότητος καὶ εὐδαιμονίας ἀνημμένος τὸ κράτος οὐ χρῆται γνώμης μεταβολῇ, μένει δὲ ἐφ’ ὧν ἐξ ἀρχῆς ἐβουλεύσατο οὐδὲν αὐτῶν μετατιθείς;

27İnsanlarda değişkenlik, ya kendi içlerindeki ya da dışarıdaki kararsızlık yüzünden zorunlu olarak ortaya çıkar. Örneğin çoğu zaman dost seçer, onlarla kısa bir süre vakit geçirir, sonra hiçbir suçlamamız olmadığı hâlde onlardan yüz çevirir, onları düşmanların ya da hiç değilse yabancıların arasına koyarız.

27

ἀνθρώποις μὲν οὖν τὸ εὐμετάβολον ἢ διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς ἢ διὰ τὴν ἐκτὸς ἀβεβαιότητα συμβαίνειν ἀνάγκη· οἷον οὕτως φίλους ἑλόμενοι πολλάκις καὶ βραχύν τινα αὐτοῖς συνδιατρίψαντες χρόνον, οὐδὲν ἐγκαλεῖν ἔχοντες ἀπεστράφημεν, ὡς εἰς ἐχθρῶν ἢ ἀγνουμένων γοῦν τάξιν ἐμβιβάσαι.

28Bu davranış, baştaki kararlarını sıkıca korumaktan aciz olan bizlerin hafifliğini ve gelişigüzelliğini ortaya koyar; Tanrı ise çabuk bıkan biri değildir. Bazen de aynı ölçütlerde kalmayı düşünürüz, ama yanımıza gelenler aynı kalmaz; böylece bizim kararlarımız da zorunlu olarak onlarla birlikte değişir.

28

τοῦτο τὸ ἔργον κούφην εὐχέρειαν ἡμῶν αὐτῶν ἐλέγχει τὰς ἐξ ἀρχῆς ὑποθέσεις ἀδυνατούντων κραταιῶς διαφυλάττειν· ὁ δὲ θεὸς οὐχ ἁψίκορος. καὶ μὴν ἔστιν ὅτε διανοούμεθα μὲν ἐπιμένειν κριτηρίοις τοῖς αὐτοῖς, οἱ δὲ προσελθόντες οὐκ ἔμειναν ἐν ὁμοίῳ, ὥστ’ ἐξ ἀνάγκης καὶ αἱ ἡμέτεραι γνῶμαι συμμετέβαλον.

29Çünkü insan olan biri için gelecekteki olayların nasıl gelişeceğini ya da başkalarının düşüncelerini önceden görmek imkânsızdır; Tanrı için ise her şey saf bir ışıkta olduğu gibi apaçıktır. O psykhēnin en derin köşelerine kadar uzanır, başkalarına görünmeyeni tabiatı gereği apaçık görür; kendine özgü erdemler olan öngörüsü ve inayetiyle hiçbir şeyin başıboş kalıp kendi kavrayışının dışına çıkmasına izin vermez. Çünkü geleceğin belirsizliği onunla bağdaşmaz: Tanrı için ne belirsiz ne de gelecek hiçbir şey vardır.

29

προϊδέσθαι γὰρ ἢ μελλόντων πραγμάτων συντυχίας ἢ γνώμας ἑτέρων ἄνθρωπον ὄντα ἀμήχανον, τῷ δὲ θεῷ ὡς ἐν αὐγῇ καθαρᾷ πάντα ἀρίδηλα. καὶ γὰρ ἄχρι τῶν ψυχῆς μυχῶν φθάσας, ἃ τοῖς ἄλλοις ἐστὶν ἀόρατα τηλαυγῶς πέφυκε καθορᾶν, καὶ προμηθείᾳ καὶ προνοίᾳ χρώμενος, οἰκείαις ἀρεταῖς, οὐδὲν ἀπελευθεριάζειν καὶ ἔξω τῆς ἑαυτοῦ καταλήψεως βαίνειν ἐᾷ· ἐπειδήπερ οὐδ’ ἡ τῶν μελλόντων ἀδηλότης αὐτῷ συμβατή· οὔτε γὰρ ἄδηλον οὔτε μέλλον οὐδὲν θεῷ.

30Doğanları doğuranın, yapılanları yapan ustanın, yönetilenleri yöneten vasinin bilmesi gerektiği apaçıktır. Tanrı ise gökte ve evrende olanların gerçekten babası, ustası ve vasisidir. Gelecekteki şeyler ise ileride gelecek zamanın gölgesinde kalır; bu aralık kimi zaman kısa, kimi zaman uzundur.

30

δῆλον μὲν οὖν, ὅτι καὶ τῶν γεννηθέντων τὸν φυτεύσαντα καὶ τῶν δημιουργηθέντων τὸν τεχνίτην καὶ τὸν ἐπίτροπον τῶν ἐπιτροπευομένων ἐπιστήμονα [ἀναγκαῖον] εἶναι δεῖ. ὁ δὲ θεὸς πατὴρ καὶ τεχνίτης καὶ ἐπίτροπος τῶν ἐν οὐρανῷ τε καὶ κόσμῳ πρὸς ἀλήθειάν ἐστι. καὶ μὴν τά γε μέλλοντα συσκιάζεται ὑπὸ τοῦ αὖθις χρόνου, τοτὲ μὲν βραχεῖ, τοτὲ δὲ μακρῷ διαστήματι.

31Ama Tanrı zamanın da yaratıcısıdır; çünkü zamanın babasının babasıdır. Zamanın babası evrendir; Tanrı evrenin hareketini zamanın doğuşu kılmıştır. Böylece zaman Tanrı karşısında torun konumundadır. Çünkü bu evren, hissedilir olduğu için, Tanrı'nın küçük oğludur; büyük oğlunu ise (o akılla kavranır) büyüklük hakkına layık görüp kendi yanında tutmayı uygun bulmuştur.

31

δημιουργὸς δὲ καὶ χρόνου θεός· καὶ γὰρ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ πατὴρ — πατὴρ δὲ χρόνου κόσμος — τὴν κίνησιν αὐτοῦ γένεσιν ἀποφήνας ἐκείνου· ὥστε υἱωνοῦ τάξιν ἔχειν πρὸς θεὸν τὸν χρόνον. ὁ μὲν γὰρ κόσμος οὗτος νεώτερος υἱὸς θεοῦ, ἅτε αἰσθητὸς ὤν· τὸν γὰρ πρεσβύτερον [οὐδένα εἶπε] — νοητὸς δ’ ἐκεῖνος — πρεσβείων ἀξιώσας παρ’ ἑαυτῷ καταμένειν διενοήθη.

32İşte bu küçük, hissedilir oğul hareket ederek zamanın tabiatını ortaya çıkarıp parlattı. Böylece zamanların sınırlarını da kendine bağlamış olan Tanrı katında gelecek diye bir şey yoktur. Çünkü onun hayatı zaman değil, zamanın ilk örneği ve modeli olan ebediyettir; ebediyette ise ne geçmiş ne gelecek vardır, yalnız var olan vardır.

32

οὗτος οὖν ὁ νεώτερος υἱὸς ὁ αἰσθητὸς κινηθεὶς τὴν χρόνου φύσιν ἀναλάμψαι καὶ ἀνασχεῖν ἐποίησεν· ὥστε οὐδὲν παρὰ θεῷ μέλλον τῷ καὶ τὰ τῶν χρόνων ὑπηγμένῳ πέρατα. καὶ γὰρ οὐ χρόνος, ἀλλὰ τὸ ἀρχέτυπον τοῦ χρόνου καὶ παράδειγμα αἰὼν ὁ βίος ἐστὶν αὐτοῦ· ἐν αἰῶνι δὲ οὔτε παρελήλυθεν οὐδὲν οὔτε μέλλει, ἀλλὰ μόνον ὑφέστηκεν.

33Var Olan'ın pişmanlık duymadığını yeterince tartıştıktan sonra, sırasıyla "Tanrı insanı yeryüzünde yarattığını aklına getirdi ve üzerinde düşündü" (Tekvin 6:6) sözünün ne anlama geldiğini açıklayacağız.

33

Ἱκανῶς οὖν διειλεγμένοι περὶ τοῦ μὴ χρῆσθαι μετανοίᾳ τὸ ὂν ἀκολούθως ἀποδώσομεν, τί ἐστι τὸ „ἐνεθυμήθη ὁ θεὸς ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον ἐπὶ τῆς γῆς καὶ διενοήθη“ (Gen. 6,6).

34Evrenin yaratıcısı akılda tutmayı ve düşünüp taşınmayı (birincisi içte saklı duran düşünce, ikincisi düşüncenin açılıp ilerlemesidir) en sağlam kuvvetler olarak edinmiştir ve onları kullanarak kendi eserlerini durmadan seyreder. Safını bırakmayanları itaatleri için över; yerinden ayrılanları ise saftan kaçanlar için belirlenmiş cezayla cezalandırır.

34

ἔννοιαν καὶ διανόησιν, τὴν μὲν ἐναποκειμένην οὖσαν νόησιν, τὴν δὲ νοήσεως διέξοδον, βεβαιοτάτας δυνάμεις ὁ ποιητὴς τῶν ὅλων κληρωσάμενος καὶ χρώμενος ἀεὶ ταύταις τὰ ἔργα ἑαυτοῦ καταθεᾶται. τὰ μὲν δὴ μὴ λείποντα τὴν τάξιν τῆς πειθαρχίας ἕνεκα ἐπαινεῖ, τὰ δὲ μεθιστάμενα τῇ κατὰ λιποτακτῶν ὡρισμένῃ μετέρχεται δίκῃ.

35Cisimlerden kimilerini hexisle, kimilerini tabiatla, kimilerini psykhēyle, kimilerini de akıllı psykhēyle bir arada tuttu. Doğal bağlarından koparılmış taşlar ve kütükler için en sağlam bağ olarak hexisi yaptı. Hexis kendi üzerine dönen bir soluktur (pneuma): ortadan başlayıp uçlara doğru gerilir, en dış yüzeye değince yeniden geri döner ve ilk yola çıktığı yere varıncaya dek sürer.

35

τῶν γὰρ σωμάτων τὰ μὲν ἐνεδήσατο ἕξει, τὰ δὲ φύσει, τὰ δὲ ψυχῇ, τὰ δὲ λογικῇ ψυχῇ. λίθων μὲν οὖν καὶ ξύλων, ἃ δὴ τῆς συμφυΐας ἀπέσπασται, δεσμὸν κραταιότατον ἕξιν εἰργάζετο· ἡ δέ ἐστι πνεῦμα ἀναστρέφον ἐφ’ ἑαυτό· ἄρχεται μὲν γὰρ ἀπὸ τῶν μέσων ἐπὶ τὰ πέρατα τείνεσθαι, ψαῦσαν δὲ ἄκρας ἐπιφανείας ἀνακάμπτει πάλιν, ἄχρις ἂν ἐπὶ τὸν αὐτὸν ἀφίκηται τόπον, ἀφ’ οὗ τὸ πρῶτον ὡρμήθη·

36Hexisin bu sürekli gidiş-dönüş koşusu bozulmazdır; koşucular onu taklit ederek üç yılda bir kutlanan bayramlarda, bütün insanların ortak tiyatrolarında, büyük, parlak ve uğrunda yarışılacak bir iş gibi sergilerler.

36

ἕξεως ὁ συνεχὴς οὗτος δίαυλος ἄφθαρτος, ὃν οἱ δρομεῖς ἀπομιμούμενοι ταῖς τριετηρίσιν ἐν τοῖς ἀνθρώπων ἁπάντων κοινοῖς θεάτροις ὡς μέγα δὴ καὶ λαμπρὸν καὶ περιμάχητον ἔργον ἐπιδείκνυνται.

37Bitkilere ise tabiatı verdi; onu pek çok kuvvetten, besleyici, değiştirici ve büyütücü kuvvetten karıştırdı. Çünkü bitkiler beslenir, besine ihtiyaçları vardır. Kanıtı şudur: sulanmayanlar kuruyup solar, sulananlar ise gözle görülür biçimde büyür; o zamana kadar kısalıkları yüzünden yere yakın kalanlar birden yükselip çok uzun filizler olur. Değişmeleri hakkında ne söylemeli?

37

τὴν δὲ φύσιν ἀπένειμε τοῖς φυτοῖς κερασάμενος αὐτὴν ἐκ πλείστων δυνάμεων, θρεπτικῆς τε καὶ μεταβλητικῆς καὶ αὐξητικῆς. καὶ γὰρ τρέφεται τροφῆς ὄντα χρεῖα, τεκμήριον δέ· τὰ μὴ ἀρδόμενα φθίνει καὶ ἀφαυαίνεται, ὥσπερ αὖ τὰ ποτιζόμενα ἐμφανῶς αὔξεται· τὰ γὰρ τέως διὰ βραχύτητα χαμαίζηλα ἐξαίφνης ἀναδραμόντα ἔρνη γίνεται περιμηκέστατα. τί χρὴ λέγειν περὶ μεταβολῆς αὐτῶν;

38Kış dönümünde yapraklar solup yere dökülür; çiftçilerin asma sürgünlerinde "göz" dediği tomurcuklar hayvanlardaki gözler gibi kapanır, filizlenmeye yarayan bütün ağızlar sıkıca kapanır. Çünkü tabiat o sırada içeri çekilmiş, dinlenmektedir; amacı, daha önce yarışmış bir atlet gibi soluklanıp kendi gücünü toplamak ve alışık olduğu mücadelelere yeniden başlamaktır.

38

ταῖς μὲν γὰρ χειμεριναῖς τροπαῖς τὰ πέταλα μαρανθέντα εἰς τοὔδαφος χεῖται, οἵ τε ἐν ταῖς κληματίσι λεγόμενοι πρὸς τῶν γεωπόνων ὀφθαλμοὶ καθάπερ ἐν τοῖς ζῴοις καταμύουσι, τά τε πρὸς τὰς ἐκφύσεις στόμια πάντα ἔσφιγκται τῆς φύσεως εἴσω τότε συνειλημμένης καὶ ἡσυχαζούσης, ἵνα διαπνεύσασα οἷά τις ἀθλητὴς προηγωνισμένος καὶ συλλεξαμένη τὴν ἰδίαν ἰσχὺν πρὸς τοὺς ἐθάδας ἄθλους ἐξ ὑπαρχῆς ἀπαντᾷ.

39Bu da ilkbahar ve yaz mevsimlerinde olur. Tabiat derin bir uykudan uyanır gibi gözleri açar, kapalı ağızları açıp genişletir ve gebe olduğu her şeyi doğurur: yaprakları, sürgünleri, asma bıyıklarını, bağ yapraklarını ve hepsinin üstünde meyveyi. Sonra meyve oluşunca, kadınların memelerine benzeyen bazı görünmez kanallar yoluyla doğurduğuna bir anne gibi besin sağlar ve meyve olgunluğa erinceye kadar onu beslemekten vazgeçmez.

39

γίνεται δὲ τοῦτο ταῖς ἐαριναῖς καὶ κατὰ θέρος ὥραις· ὥσπερ γὰρ ἐκ βαθέος ὕπνου περιαναστᾶσα τούς τε ὀφθαλμοὺς διοίγνυσι τά τε μεμυκότα τῶν στομίων ἀναστείλασα εὐρύνει, ὧν δ’ ἐστὶν ἐγκύμων πάντα ἀποτίκτει, πέταλα καὶ κληματίδας, ἕλικας, οἴναρα, καρπὸν ἐπὶ πᾶσιν· εἶθ’ ὅταν τελεσθῇ, παρέχεται τὰς τροφὰς οἷα μήτηρ τῷ γενομένῳ διά τινων ἀφανῶν πόρων, οἳ τοῖς ἐν γυναιξὶ μαστοῖς ἀναλογοῦσι, καὶ οὐ πρότερον παύεται τρέφουσα ἢ τὸν καρπὸν τελεσφορηθῆναι·

40Meyve tam kıvamına gelip olgunlaştığında, kimse koparmasa bile, artık onu doğurandan gelen besine ihtiyacı kalmadığı için kendiliğinden bağından ayrılmaya can atar; iyi bir toprağa düşerse kendisini yetiştirenlere benzer şeyler ekmeye ve doğurmaya yeterlidir.

40

τελεσφορεῖται δὲ ὁ πεπανθεὶς ἄκρως, ἡνίκα, κἂν μηδεὶς δρέπηται, τῆς συμφυΐας αὐτὸς ἐπείγεται διαζεύγνυσθαι ἅτε μηκέτι τροφῶν τῶν ἀπὸ τῆς τεκούσης δεόμενος, ἱκανὸς δ’ ὤν, εἰ χώρας ἀγαθῆς ἐπιλάχοι, σπείρειν καὶ γεννᾶν ὅμοια τοῖς φυτεύσασι.

41Psykhēyi ise yaratan, tabiattan üç bakımdan farklı kıldı: his, tasavvur ve dürtü. Bitkiler dürtüden ve tasavvurdan yoksundur, histen pay almaz; hayvanların her biri ise bunların hepsine birden sahiptir.

41

ψυχὴν δὲ φύσεως τρισὶ διαλλάττουσαν ὁ ποιῶν ἐποίει, αἰσθήσει, φαντασίᾳ, ὁρμῇ· τὰ μὲν γὰρ φυτὰ ἀόρμητα, ἀφάνταστα, αἰσθήσεως ἀμέτοχα, τῶν δὲ ζῴων ἕκαστον ἀθρόων μετέχει τῶν εἰρημένων.

42His (aisthēsis), adının da bir bakıma gösterdiği gibi, bir "içeri koyma"dır (eisthesis): görünenleri nousa taşır. Çünkü nous en büyük ve her şeyi alan bir hazine olduğu için, görmeyle, işitmeyle ve öbür duyu organlarıyla gelen her şey onun içine konur ve orada biriktirilir.

42

αἴσθησις μὲν οὖν, ὡς αὐτό που δηλοῖ τοὔνομα, εἴσθεσίς τις οὖσα τὰ φανέντα ἐπεισφέρει τῷ νῷ· τούτῳ γάρ, ἐπειδὴ μέγιστόν ἐστι ταμεῖον καὶ πανδεχές, πάνθ’ ὅσα δι’ ὁράσεως καὶ ἀκοῆς καὶ τῶν ἄλλων αἰσθητικῶν ὀργάνων ἐντίθεται καὶ ἐναποθησαυρίζεται.

43Tasavvur (phantasia) ise psykhēde bir iz basılmasıdır. Çünkü hislerin her biri getirdiği şeylerin kendine özgü damgasını bir yüzük ya da mühür gibi basar; balmumuna benzeyen nous da bu izi alıp kendinde sıkıca korur, ta ki belleğin hasmı olan unutuş izi düzleyip silikleştirinceye ya da büsbütün yok edinceye dek.

43

φαντασία δέ ἐστι τύπωσις ἐν ψυχῇ· ὧν γὰρ εἰσήγαγεν ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων, ὥσπερ δακτύλιός τις ἢ σφραγὶς ἐναπεμάξατο τὸν οἰκεῖον χαρακτῆρα· κηρῷ δὲ ἐοικὼς ὁ νοῦς τὸ ἐκμαγεῖον δεξάμενος ἄκρως παρ’ ἑαυτῷ φυλάττει, μέχρις ἂν ἡ ἀντίπαλος μνήμης τὸν τύπον λεάνασα λήθη ἀμυδρὸν ἐργάσηται ἢ παντελῶς ἀφανίσῃ.

44Görünüp iz bırakan şey psykhēyi kimi zaman kendine yakın, kimi zaman yabancı bir hâle sokar. Psykhēnin bu hâline dürtü (hormē) denir; onu tarif edenler psykhēnin ilk hareketi olduğunu söylemişlerdir. Hayvanlar bitkilerden işte bu kadar bakımdan üstündür. Şimdi de

44

τὸ δὲ φανὲν καὶ τυπῶσαν τοτὲ μὲν οἰκείως τοτὲ δὲ ὡς ἑτέρως διέθηκε τὴν ψυχήν. τοῦτο δὲ αὐτῆς τὸ πάθος ὁρμὴ καλεῖται, ἣν ὁριζόμενοι πρώτην ἔφασαν εἶναι ψυχῆς κίνησιν. τοσούτοις μὲν δὴ ζῷα προὔχει φυτῶν· ἴδωμεν δὲ

45insanın öteki hayvanları neyle aştığını görelim. İnsana seçkin bir ayrıcalık olarak düşünce verilmiştir; düşünce hem cisimlerin hem de şeylerin hepsinin tabiatını kavramayı bilir. Çünkü bedende yönetici olan nasıl görmeyse, evrende de ışığın tabiatıysa, içimizdekilerin en üstünü de noustur.

45

τίνι τῶν ἄλλων ζῴων ὑπερβέβληκεν ἄνθρωπος. ἐξαίρετον οὗτος τοίνυν γέρας ἔλαχε διάνοιαν, ἣ τὰς ἁπάντων φύσεις σωμάτων τε ὁμοῦ καὶ πραγμάτων εἴωθε καταλαμβάνειν. καθάπερ γὰρ ἐν μὲν τῷ σώματι τὸ ἡγεμονικὸν ὄψις ἐστίν, ἐν δὲ τῷ παντὶ ἡ τοῦ φωτὸς φύσις, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τῶν ἐν ἡμῖν τὸ κρατιστεῦον ὁ νοῦς·

46Nous psykhēnin gözüdür: kendine özgü ışıklarla aydınlanır ve bu ışıklar şeyleri bilmemenin döktüğü koyu ve derin karanlığı dağıtır. Psykhēnin bu eidosu, ötekilerin meydana getirildiği unsurlardan biçimlendirilmedi; ilahî tabiatların yaratıldığı daha saf ve daha iyi bir ousiadan pay aldı. Bu yüzden içimizdekiler arasında yalnız düşüncenin bozulmaz olduğu haklı olarak kabul edilmiştir.

46

ψυχῆς γὰρ ὄψις οὗτος οἰκείαις περιλαμπόμενος αὐγαῖς, δι’ ὧν ὁ πολὺς καὶ βαθὺς ζόφος, ὃν κατέχεεν ἄγνοια τῶν πραγμάτων, ἀνασκίδναται. τοῦτο τῆς ψυχῆς τὸ εἶδος οὐκ ἐκ τῶν αὐτῶν στοιχείων, ἐξ ὧν τὰ ἄλλα ἀπετελεῖτο, διεπλάσθη, καθαρωτέρας δὲ καὶ ἀμείνονος ἔλαχε τῆς οὐσίας, ἐξ ἧς αἱ θεῖαι φύσεις ἐδημιουργοῦντο· παρὸ καὶ μόνον τῶν ἐν ἡμῖν εἰκότως ἄφθαρτον ἔδοξεν εἶναι διάνοια.

47Çünkü onu doğuran Baba yalnız onu özgürlüğe layık gördü: zorunluluğun bağlarını çözüp onu serbest bıraktı ve kendine en yaraşan, kendine özgü olan mülkten, isteyerek yapabilmekten, onun alabileceği kadar pay bağışladı. Öteki hayvanların psykhēlerinde özgürlük için seçilmiş olan nous bulunmadığından, bunlar boyunduruğa vurulup gem takılarak, kölelerin efendilere teslim edilmesi gibi insanların hizmetine verilmiştir. İnsan ise kendiliğinden işleyen ve kendi kendine buyruk veren bir iradeye sahip olduğundan ve çoğu zaman prohairesisle davrandığından, kasten işlediği haksızlıklar yüzünden haklı olarak kınanır, isteyerek doğru yaptıkları yüzünden de övülür.

47

μόνην γὰρ αὐτὴν ὁ γεννήσας πατὴρ ἐλευθερίας ἠξίωσε, καὶ τὰ τῆς ἀνάγκης ἀνεὶς δεσμὰ ἄφετον εἴασε, δωρησάμενος αὐτῇ τοῦ πρεπωδεστάτου καὶ οἰκείου κτήματος αὐτῷ, τοῦ ἑκουσίου, μοῖραν, ἣν ἠδύνατο δέξασθαι· τὰ μὲν γὰρ ἄλλα ζῷα, ὧν ἐν ταῖς ψυχαῖς τὸ ἐξαιρούμενον εἰς ἐλευθερίαν νοῦς οὐκ ἔστι, καταζευχθέντα καὶ ἐγχαλινωθέντα πρὸς ὑπηρεσίαν ἀνθρώποις παραδέδοται ὥσπερ οἰκέται δεσπόταις, ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐθελουργοῦ καὶ αὐτοκελεύστου γνώμης λαχὼν καὶ προαιρετικαῖς χρώμενος τὰ πολλὰ ταῖς ἐνεργείαις εἰκότως ψόγον μὲν ἔσχεν ἐφ’ οἷς ἐκ προνοίας ἀδικεῖ, ἔπαινον δὲ ἐφ’ οἷς ἑκὼν κατορθοῖ.

48Çünkü öteki bitkilerin ve hayvanların ne verimliliği övülür ne de kötü gidişatı kınanır; zira her iki yöndeki hareketlerini ve değişmelerini prohairesisle değil, istemeden edinmişlerdir. Yalnız insan psykhēsi isteyerek hareket etmeyi Tanrı'dan almış ve en çok bu bakımdan ona benzemiştir. Zorunluluk denen zorlu ve pek sıkıntılı efendiden elden geldiğince kurtarılıp özgürleştirildiği için, kendisini özgürleştireni saymazsa haklı olarak suçlanır. Bu yüzden nankör azatlılara verilen amansız cezayı pek haklı olarak çekecektir.

48

τῶν μὲν γὰρ ἄλλων φυτῶν τε καὶ ζῴων οὔτε αἱ εὐφορίαι ἐπαινεταὶ οὔθ’ αἱ κακοπραγίαι ψεκταί — τὰς γὰρ ἐφ’ ἑκάτερα κινήσεις καὶ μεταβολὰς ἀπροαιρέτους καὶ ἀκουσίους ἔλαβον —, μόνη δὲ ἡ ἀνθρώπου ψυχὴ δεξαμένη παρὰ θεοῦ τὴν ἑκούσιον κίνησιν καὶ κατὰ τοῦτο μάλιστα ὁμοιωθεῖσα αὐτῷ, χαλεπῆς καὶ ἀργαλεωτάτης δεσποίνης, τῆς ἀνάγκης, ὡς οἷόν τε ἦν ἐλευθερωθεῖσα κατηγορίας ἂν δεόντως τυγχάνοι, ὅτι τὸν ἐλευθερώσαντα οὐ περιέπει· τοιγάρτοι τὴν κατ’ ἀπελευθέρων ἀχαρίστων ἀπαραίτητον δίκην ὀρθότατα τίσει.

49Öyleyse "Tanrı aklına getirdi ve üzerinde düşündü" sözü, şimdi ilk kez değil, çok önceden beri sağlam ve kalıcı bir biçimde "insanı yarattığını", yani onu nasıl biri olarak yaptığını düşündüğü anlamına gelir. Çünkü onu serbest ve özgür, isteyerek ve prohairesisle eylemde bulunacak biri olarak yaptı; şu amaçla: iyiyi ve kötüyü bilerek, güzelin ve çirkinin kavramını edinerek, adil ve adaletsiz olanı, kısacası aretēden ve kötülükten gelenleri saf bir biçimde kavrayarak daha iyileri seçsin, zıtlarından kaçsın.

49

ὥστε „ἐνεθυμήθη καὶ διενοήθη ὁ θεὸς“ οὐχὶ νῦν πρῶτον, ἀλλ’ ἐξέτι πάλαι παγίως καὶ βεβαίως, „ὅτι ἐποίησε τὸν ἄνθρωπον“, τουτέστιν ὁποῖον αὐτὸν εἰργάσατο· εἰργάσατο γὰρ αὐτὸν ἄφετον καὶ ἐλεύθερον, ἑκουσίοις καὶ προαιρετικαῖς χρησόμενον ταῖς ἐνεργείαις πρὸς τήνδε τὴν χρείαν, ἵνα ἐπιστάμενος ἀγαθά τε αὖ καὶ κακὰ καὶ καλῶν καὶ αἰσχρῶν λαμβάνων ἔννοιαν καὶ δικαίοις καὶ ἀδίκοις καὶ ὅλως τοῖς ἀπ’ ἀρετῆς καὶ κακίας καθαρῶς ἐπιβάλλων αἱρέσει μὲν τῶν ἀμεινόνων, φυγῇ δὲ τῶν ἐναντίων χρῆται.

50Bu yüzden Tesniye'de şöyle bir vahiy yazılıdır: "İşte önüne hayatı ve ölümü, iyiyi ve kötüyü koydum; hayatı seç" (Tesniye 30:15, 19). Bununla iki şey birden gösterilir: insanlar hem iyileri hem de zıtlarını bilecek biçimde yaratılmıştır, hem de daha kötüler yerine daha iyileri seçmekle yükümlüdür. Çünkü içlerinde rüşvet almayan bir hâkim gibi akıl taşırlar: bu akıl doğru logosun telkin ettiklerine uyacak, zıt logosun telkin ettiklerine uymayacaktır.

50

παρὸ καὶ λόγιόν ἐστι τοιοῦτον ἀναγεγραμμένον ἐν Δευτερονομίῳ· „ἰδοὺ δέδωκα πρὸ προσώπου σου τὴν ζωὴν καὶ τὸν θάνατον, τὸ ἀγαθὸν καὶ τὸ κακόν, ἔκλεξαι τὴν ζωήν“ (Deut. 30, 15. 19). οὐκοῦν ἀμφότερα διὰ τούτου παρίσταται, ὅτι καὶ ἐπιστήμονες τῶν ἀγαθῶν καὶ τῶν ἐναντίων γεγόνασιν ἄνθρωποι καὶ ὀφείλουσι πρὸ τῶν χειρόνων αἱρεῖσθαι τὰ κρείττω λογισμὸν ἔχοντες ἐν ἑαυτοῖς ὥσπερ τινὰ δικαστὴν ἀδωροδόκητον, οἷς ἂν ὁ ὀρθὸς ὑποβάλλῃ λόγος πεισθησόμενον, οἷς δ’ ἂν ὁ ἐναντίος ἀπειθήσοντα.

51Bunları yeterince açıkladıktan sonra devamına bakalım. Devamı şudur: "Yarattığım insanı yeryüzünden sileceğim, insandan hayvana, sürüngenlerden göğün kuşlarına kadar; çünkü öfkelendim ki onu yarattım" (Tekvin 6:7).

51

Δεδηλωκότες οὖν ἀποχρώντως περὶ τούτων τὰ ἑξῆς ἴδωμεν. ἔστι δὲ ταῦτα· „ἀπαλείψω τὸν ἄνθρωπον ὃν ἐποίησα ἀπὸ προσώπου τῆς γῆς, ἀπὸ ἀνθρώπου ἕως κτήνους, ἀπὸ ἑρπετῶν ἕως πετεινῶν τοῦ οὐρανοῦ, ὅτι ἐθυμώθην, ὅτι ἐποίησα αὐτόν“ (Gen. 6,7).

52Yine kimileri bu sözleri işitince Var Olan'ın hiddete ve öfkeye kapıldığını sanırlar. Oysa O hiçbir hâle kapılmaz. Çünkü sıkıntıya düşmek insan zayıflığına özgüdür; Tanrı'ya ise ne psykhēnin akılsız hâlleri ne de bedenin parçaları ve organları hiç yakışır. Yine de kanun koyucu bu tür şeyleri bir ölçüye kadar, başlangıç eğitimi olarak, başka türlü akıllanamayanlara öğüt vermek için söyler.

52

πάλιν τινὲς τῶν εἰρημένων ἀκούσαντες ὑπολαμβάνουσι θυμοῖς καὶ ὀργαῖς χρῆσθαι τὸ ὄν. ἔστι δ’ οὐδενὶ ληπτὸν πάθει τὸ παράπαν· ἀσθενείας γὰρ ἀνθρωπίνης τὸ κηραίνειν ἴδιον, θεῷ δὲ οὔτε τὰ ψυχῆς ἄλογα πάθη οὔτε τὰ σώματος μέρη καὶ μέλη συνόλως ἐστὶν οἰκεῖα. λέγεται δὲ οὐδὲν ἧττον παρὰ τῷ νομοθέτῃ μέχρι τινὸς εἰσαγωγῆς τὰ τοιαῦτα, τοῦ νουθετῆσαι χάριν τοὺς ἑτέρως μὴ δυναμένους σωφρονίζεσθαι.

53Çünkü buyruk ve yasak içeren kanunlarda (asıl anlamıyla kanun olanlar bunlardır) sebep hakkında en üstte iki ana ilke konmuştur: biri "Tanrı insan gibi değildir" (Çölde Sayım 23:19), öteki ise insan gibidir.

53

τῶν γὰρ ἐν ταῖς προστάξεσι καὶ ἀπαγορεύσεσι νόμων, οἳ δὴ κυρίως εἰσὶ νόμοι, δύο τὰ ἀνωτάτω πρόκειται κεφάλαια περὶ τοῦ αἰτίου, ἓν μὲν ὅτι „οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεός“ (Num. 23,19), ἕτερον δὲ ὅτι ὡς ἄνθρωπος.

54Ama birincisi en sağlam hakikatle doğrulanmıştır; ikincisi ise çokluğu eğitmek için getirilmiştir. Bu yüzden onun hakkında "Bir insan gibi oğlunu terbiye edecek" (Tesniye 1:31) denir. Demek ki bu söz Tanrı'nın tabiatı öyle olduğu için değil, terbiye ve öğüt için söylenmiştir.

54

ἀλλὰ τὸ μὲν πρότερον ἀληθείᾳ βεβαιοτάτῃ πεπίστωται, τὸ δ’ ὕστερον πρὸς τὴν τῶν πολλῶν διδασκαλίαν εἰσάγεται· παρὸ καὶ λέγεται ἐπ’ αὐτοῦ· „ὡς ἄνθρωπος παιδεύσει τὸν υἱὸν αὐτοῦ“ (Deut. 1,31)· ὥστε παιδείας ἕνεκα καὶ νουθεσίας, ἀλλ’ οὐχὶ τῷ πεφυκέναι τοιοῦτον εἶναι λέλεκται.

55İnsanların kimileri psykhēnin, kimileri bedenin dostudur. Psykhēnin yoldaşları akılla kavranan ve cisimsiz tabiatlarla yakınlık kurabildikleri için Var Olan'ı yaratılmış şeylerin hiçbir biçimiyle kıyaslamaz, onu her türlü keyfiyetin dışına çıkarırlar. Çünkü onun mutluluğuna ve en yüksek saadetine yakışan şeylerden biri, var oluşunun hiçbir belirleyici özellik olmadan, çıplak olarak kavranmasıydı. Bu yüzden ona bir biçim vermeden yalnız var olduğu tasavvurunu kabul ederler.

55

τῶν γὰρ ἀνθρώπων οἱ μὲν ψυχῆς, οἱ δὲ σώματος γεγόνασι φίλοι· οἱ μὲν οὖν ψυχῆς ἑταῖροι νοηταῖς καὶ ἀσωμάτοις φύσεσιν ἐνομιλεῖν δυνάμενοι οὐδεμιᾷ τῶν γεγονότων ἰδέᾳ παραβάλλουσι τὸ ὄν, ἀλλ’ ἐκβιβάσαντες αὐτὸ πάσης ποιότητος — ἓν γάρ τι τῶν εἰς τὴν μακαριότητα αὐτοῦ καὶ τὴν ἄκραν εὐδαιμονίαν ἦν τὸ ψιλὴν ἄνευ χαρακτῆρος τὴν ὕπαρξιν καταλαμβάνεσθαι — τὴν κατὰ τὸ εἶναι φαντασίαν μόνην ἐνεδέξαντο μὴ μορφώσαντες αὐτό.

56Bedenle anlaşma ve antlaşma yapmış olanlar ise etten giysiyi üzerlerinden çıkaramadıkları ve yalnız, kendi başına, hiçbir şeye ihtiyaç duymayan, basit, karışmamış ve bileşik olmayan tabiatı göremedikleri için, kendileri hakkında nasıl düşünüyorlarsa her şeyin sebebi hakkında da öyle düşündüler. Pek çok kuvvetin bir araya gelmesinden oluşmuş bir varlığın, her bir ihtiyacına hizmet etmek için pek çok parçaya muhtaç olduğunu; Tanrı'nın ise yaratılmamış olduğu ve başka şeyleri oluşa getirdiği için yaratılmışlarda bulunan şeylerin hiçbirine muhtaç olmadığını hesaba katmadılar. Hem başka ne diyeceğiz?

56

οἱ δὲ συμβάσεις καὶ σπονδὰς πρὸς σῶμα θέμενοι, ἀδυνατοῦντες ἀπαμφιάσασθαι τὸ σαρκῶν περίβλημα καὶ μόνην καὶ καθ’ ἑαυτὴν ἀπροσδεᾶ καὶ ἁπλῆν φύσιν ἰδεῖν ἀμιγῆ καὶ ἀσύγκριτον, οἷα περὶ ἑαυτῶν τοιαῦτα καὶ περὶ τοῦ πάντων αἰτίου διενοήθησαν, οὐ λογισάμενοι ὅτι τῷ μὲν ἐκ πλειόνων συνόδου δυνάμεων γενομένῳ πλειόνων ἔδει μερῶν πρὸς τὴν τῶν καθ’ ἕκαστον χρειῶν ὑπηρεσίαν, ὁ δὲ θεὸς ἅτε ἀγένητος ὢν καὶ τὰ ἄλλα ἀγαγὼν εἰς γένεσιν οὐδενὸς ἐδεήθη τῶν τοῖς γεννήμασι προσόντων· ἐπεὶ καὶ τί φῶμεν;

57Eğer organ niteliğindeki parçaları kullanıyorsa, ilerlemek için ayakları vardır. Ama her şeyi doldurmuşken nereye yürüyecek? Kendisine eşit hiç kimse yokken kime doğru? Ne için? Bizim gibi sağlığını düşünmez ya. Almak ve vermek için elleri de vardır. Ama hiç kimseden hiçbir şey almaz; çünkü hiçbir şeye ihtiyacı olmadığı gibi bütün mülkler de onundur. Verirken ise bağışlarının hizmetkârı olarak logosu kullanır; evreni de onunla yapmıştır.

57

εἰ κέχρηται τοῖς ὀργανικοῖς μέρεσι, βάσεις μὲν ἔχει τοῦ προέρχεσθαι χάριν — βαδιεῖται δὲ ποῖ πεπληρωκὼς τὰ πάντα; καὶ πρὸς τίνα μηδενὸς ὄντος ἰσοτίμου; καὶ ἕνεκα τοῦ; οὐ γὰρ ὑγείας φροντίζων ὥσπερ καὶ ἡμεῖς — καὶ χεῖρας μέντοι πρὸς τὸ λαβεῖν τε καὶ δοῦναι· λαμβάνει μὲν δὴ παρ’ οὐδενὸς οὐδέν — πρὸς γὰρ τῷ ἀνεπιδεεῖ καὶ τὰ σύμπαντα ἔχει κτήματα —, δίδωσι δὲ λόγῳ χρώμενος ὑπηρέτῃ δωρεῶν, ᾧ καὶ τὸν κόσμον εἰργάζετο.

58Gözlere de ihtiyacı yoktu; gözlerle hissedilir ışık olmadan kavrama olmaz, hissedilir ışık ise yaratılmıştır; oysa Tanrı oluştan önce de kendini ışık olarak kullanarak görüyordu. Beslenme organları hakkında ne söylemeli?

58

ὀφθαλμῶν γε μὴν οὐκ ἐδεῖτο, οἷς ἄνευ φωτὸς αἰσθητοῦ κατάληψις οὐ γίνεται· τὸ δὲ αἰσθητὸν φῶς γενητόν, ἑώρα δὲ ὁ θεὸς καὶ πρὸ γενέσεως φωτὶ χρώμενος ἑαυτῷ. τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ τῶν τῆς τροφῆς ὀργάνων;

59Bunlara sahip olsaydı beslenir, doyunca dışkılar, bunu bitirince yeniden ihtiyaç duyardı; bunlara eşlik eden öbür şeyleri ise söylemeyeyim. Bunlar ilahî olanı sözde insan biçiminde, gerçekte ise insan gibi etkilenen bir varlık olarak

59

εἰ γὰρ ταῦτ’ ἔχει, καὶ τρέφεται καὶ πληρωθεὶς μὲν ἀποπατεῖ, παυσάμενος δὲ δεῖται πάλιν, καὶ τἄλλα ὅσα τούτοις ἀκόλουθα οὐκ ἂν εἴποιμι· ἀσεβῶν αὗται μυθοποιίαι λόγῳ μὲν ἀνθρωπόμορφον ἔργῳ δὲ ἀνθρωποπαθὲς

60sunan dinsizlerin masal uydurmalarıdır. Öyleyse Musa niçin yaratılmamış olan için ayaklardan, ellerden, girişlerden ve çıkışlardan söz ediyor; niçin düşmanlara karşı savunma için silahlanmadan söz ediyor? Çünkü onu kılıç kuşanmış, oklar, rüzgârlar ve yıkıcı ateş kullanan biri olarak sahneye çıkarır (şairler bunlara başka adlarla fırtına ve yıldırım der ve sebebin silahları olduklarını söylerler). Üstelik kıskançlığı, hiddeti, öfkeyi ve bunlara benzer başka şeyleri insan diliyle anlatarak ayrıntılarıyla sayar.

60

εἰσαγόντων τὸ θεῖον. τίνος οὖν ἕνεκα Μωυσῆς βάσεις, χεῖρας, εἰσόδους, ἐξόδους φησὶν εἶναι μερὶ τὸ ἀγένητον, τίνος δὲ χάριν ὅπλισιν τὴν πρὸς ἐχθρῶν ἄμυναν; ξιφηφοροῦντα γὰρ ⟨εἰσάγει⟩ καὶ βέλεσι χρώμενον καὶ πνεύμασι καὶ φθοροποιῷ πυρί — καταιγίδα καὶ κεραυνὸν ἑτέροις ὀνόμασι ταῦτα ποιηταὶ προσαγορεύοντες ὅπλα τοῦ αἰτίου φασὶν εἶναι —, πρὸς δὲ ἔτι ζῆλον, θυμόν, ὀργάς, ὅσα τούτοις ὅμοια ἀνθρωπολογῶν διεξέρχεται;

61Ama soranlara şöyle cevap verir: Ey dostlar, en iyi kanunları koyacak olanın önünde tek bir gaye bulunmalıdır: kanunlarla karşılaşan herkese yarar sağlamak. Talihli bir tabiata ve her bakımdan kusursuz bir yetiştirilişe sahip olanlar, hayatın bundan sonraki yolunu geniş ve düz bulur, hakikati yol arkadaşı edinirler; ondan Var Olan'a dair yalansız sırları öğrendikleri için ona oluştan gelen hiçbir şeyi yakıştırmazlar.

61

ἀλλὰ τοῖς πυνθανομένοις ἀποκρίνεται· ὦ οὗτοι, τῷ ἄριστα νομοθετήσοντι τέλος ἓν δεῖ προκεῖσθαι, πάντας ὠφελῆσαι τοὺς ἐντυγχάνοντας. οἱ μὲν οὖν εὐμοίρου φύσεως λαχόντες καὶ ἀγωγῆς ἐν πᾶσιν ἀνυπαιτίου, τὴν μετὰ ταῦθ’ ὁδὸν τοῦ βίου λεωφόρον καὶ εὐθεῖαν εὑρίσκοντες, ἀληθείᾳ συνοδοιπόρῳ χρῶνται, παρ’ ἧς μυηθέντες τὰ περὶ τοῦ ὄντος ἀψευδῆ μυστήρια τῶν γενέσεως οὐδὲν προσαναπλάττουσιν αὐτῷ.

62Kutsal sırlar gibi açıklanmış vahiyler arasında bunlara en uygun ana ilke "Tanrı insan gibi değildir" ilkesidir; ama gök gibi de, evren gibi de değildir. Çünkü bunlar belirli bir keyfiyeti olan eidoslardır ve hisse gelirler; O ise var oluşu dışında nousla bile kavranamaz. Onun hakkında kavradığımız var oluşudur; var oluşu dışında hiçbir şeyini kavrayamayız.

62

τούτοις οἰκειότατον πρόκειται κεφάλαιον ἐν τοῖς ἱεροφαντηθεῖσι χρησμοῖς, ὅτι „οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεός“, ἀλλ’ οὐδ’ ὡς οὐρανὸς οὐδ’ ὡς κόσμος· ποιὰ γὰρ εἴδη ταῦτά γε καὶ εἰς αἴσθησιν ἐρχόμενα, ὁ δ’ ἄρα οὐδὲ τῷ νῷ καταληπτὸς ὅτι μὴ κατὰ τὸ εἶναι μόνον· ὕπαρξις γὰρ ἔσθ’ ἣν καταλαμβάνομεν αὐτοῦ, τῶν δέ γε χωρὶς ὑπάρξεως οὐδέν.

63Ama daha uyuşuk ve kör bir tabiata sahip olan, çocukluklarında kötü yetiştirilen ve keskin göremeyenler, içinde bulundukları hâle uygun tedaviyi düşünecek, öğüt veren hekimlere muhtaçtırlar.

63

οἱ δέ γε νωθεστέρᾳ μὲν καὶ ἀμβλείᾳ κεχρημένοι τῇ φύσει, περὶ δὲ τὰς ἐν παισὶ τροφὰς πλημμεληθέντες, ὀξὺ καθορᾶν ἀδυνατοῦντες ἰατρῶν δέονται νουθετητῶν, οἳ πρὸς τὸ παρὸν πάθος τὴν οἰκείαν ἐπινοήσουσι θεραπείαν·

64Nitekim terbiye görmemiş ve akılsız kölelere korkutucu bir efendi yararlıdır; çünkü onun kalkan elinden ve tehditlerinden korkarak, istemeseler de korkuyla akıllanırlar. Öyleyse böyleleri, hakikatle akıllanamıyorlarsa, kendilerine yarar sağlayacak yalanları öğrensinler.

64

ἐπεὶ καὶ ἀναγώγοις καὶ ἄφροσιν οἰκέταις φοβερὸς δεσπότης ὠφέλιμος, τὰς γὰρ ἐπανατάσεις καὶ ἀπειλὰς αὐτοῦ δεδιότες ἄκοντες φόβῳ νουθετοῦνται. μανθανέτωσαν οὖν πάντες οἱ τοιοῦτοι τὰ ψευδῆ, δι’ ὧν ὠφεληθήσονται, εἰ μὴ δύνανται δι’ ἀληθείας σωφρονίζεσθαι.

65Nitekim hekimlerin en saygınları da bedenleri tehlikeli biçimde hasta olanlara hakikati söylemeye katlanmaz. Çünkü bunun yüzünden hastaların daha da cesaretsizleşeceğini ve hastalığın geçmeyeceğini; zıttını söyleyip teselli ederlerse ise hastaların başlarındakine daha sakin katlanacağını ve rahatsızlığın yatışacağını bilirler.

65

καὶ γὰρ τοῖς τὰ σώματα κάμνουσιν ἐπισφαλῶς οἱ δοκιμώτατοι τῶν ἰατρῶν τἀληθῆ λαλεῖν οὐχ ὑπομένουσιν εἰδότες ἀθυμοτέρους μὲν ἐκ τούτου γενησομένους καὶ οὐ ῥωσθησομένην τὴν νόσον, ἐκ δὲ τῆς τῶν ἐναντίων παρηγορίας πραότερον τὰ ἐν χερσὶν οἴσοντας καὶ τὸ ἀρρώστημα λωφῆσον.

66Aklı başında hangi hekim tedavi ettiği kişiye "Ey dostum, kesileceksin, dağlanacaksın, uzuvların kesilecek" der, hasta bunlara zorunlu olarak katlanacak olsa bile? Hiç kimse demez. Çünkü hasta önceden umudunu yitirir, bedenindeki mevcut hastalıktan daha ağır, psykhēye ait başka bir hastalığa da yakalanır ve tedaviden seve seve vazgeçer. Oysa hekimin aldatmasıyla zıttını beklerse, onu kurtaracak şeyler en acı verici şeyler olsa bile her şeye sabırla katlanır.

66

τίς γὰρ ἂν τῶν εὖ φρονούντων εἴποι τῷ θεραπευομένῳ· ὦ οὗτος, τετμήσῃ, κεκαύσῃ, ἀκρωτηριασθήσῃ, κἂν εἰ μέλλοι ταῦτ’ ἐξ ἀνάγκης ὑπομένειν; οὐδεὶς ἐρεῖ. προαναπεσὼν γὰρ τὴν γνώμην ἐκεῖνος καὶ νόσον ἑτέραν τῆς ψυχῆς ἀργαλεωτέραν τῆς προϋπούσης τοῦ σώματος προσλαβὼν ἀπερεῖ πρὸς τὴν θεραπείαν ἄσμενος, ἐκ δὲ τοῦ τὰ ἐναντία ἀπάτῃ τοῦ θεραπεύοντος προσδοκῆσαι τλητικῶς πάνθ’ ὑποστήσεται, κἂν ἀλγεινότατα ᾖ τὰ σῴζοντα.

67Psykhēnin hâllerinin ve hastalıklarının en iyi hekimi olan kanun koyucu da önüne tek bir iş ve gaye koymuştur: düşüncenin hastalıklarını kökleriyle birlikte kesip atmak; ta ki geride kalan bir kök, iyileşmesi güç bir hastalığın filizini sürmesin.

67

γενόμενος οὖν τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν καὶ νοσημάτων ἄριστος ἰατρὸς ὁ νομοθέτης ἓν ἔργον καὶ τέλος προὔθετο, αὐταῖς ῥίζαις τὰς τῆς διανοίας νόσους ἐκτεμεῖν, ἵνα μή τις ὑπολειφθεῖσα βλάστην ἀρρωστήματος ἐνέγκῃ δυσιάτου.

68Bunları ancak şöyle kesip atabileceğini umdu: sebebi tehditlere, kızgınlıklara, yumuşamaz öfkelere ve ayrıca haksızlık edenlere karşı saldırılar için savunma silahlarına başvuran biri olarak sahneye çıkarırsa. Çünkü akılsız ancak böyle akıllanır.

68

τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἤλπισεν ἐκκόψαι δυνήσεσθαι, εἰ χρώμενον ἀπειλαῖς καὶ ἀγανακτήσεσι καὶ ἀπαραιτήτοις ὀργαῖς, ἔτι δὲ ἀμυντηρίοις ὅπλοις πρὸς τὰς κατὰ τῶν ἀδικούντων ἐπεξόδους εἰσαγάγοι τὸ αἴτιον· μόνως γὰρ οὕτως ὁ ἄφρων νουθετεῖται.

69Bu yüzden bana öyle geliyor ki Musa, daha önce sözü edilen iki ana ilkeye, "insan gibi" ve "Tanrı insan gibi değildir" ilkelerine, onları izleyen ve onlarla akraba olan iki başka şeyi, korkuyu ve sevgiyi de katıp dokumuştur. Çünkü kanunların Tanrı'ya saygı için verdiği bütün öğütlerin ya Var Olan'ı sevmeye ya da ondan korkmaya dayandığını görüyorum. Var Olan'a insana ait ne bir parça ne bir hâl yakıştıranlar, onu Tanrı'ya yaraşır biçimde, yalnız kendisi için onurlandıranlar için sevmek en uygun olandır; ötekiler için ise korkmak.

69

παρό μοι δοκεῖ τοῖς προειρημένοις δυσὶ κεφαλαίοις, τῷ τε „ὡς ἄνθρωπος“ καὶ τῷ „οὐχ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεὸς“ ἕτερα δύο συνυφῆναι ἀκόλουθα καὶ συγγενῆ, φόβον τε καὶ ἀγάπην· τὰς γὰρ διὰ τῶν νόμων εἰς εὐσέβειαν ὁρῶ παρακελεύσεις ἁπάσας ἀναφερομένας ἢ πρὸς τὸ ἀγαπᾶν ἢ πρὸς τὸ φοβεῖσθαι τὸν ὄντα. τοῖς μὲν οὖν μήτε μέρος μήτε πάθος ἀνθρώπου περὶ τὸ ὂν νομίζουσιν, ἀλλὰ θεοπρεπῶς αὐτὸ δι’ αὐτὸ μόνον τιμῶσι τὸ ἀγαπᾶν οἰκειότατον, φοβεῖσθαι δὲ τοῖς ἑτέροις.

70Araştırmaya girişmeden önce ortaya koymamız gerekenler bunlardır. Şimdi başta takıldığımız soruya dönmeliyiz: "Öfkelendim ki onları yarattım" sözü hangi anlamı çiziyor? Belki şunu göstermek istiyor: kötüler Tanrı'nın öfkesiyle, iyiler ise lütfuyla var olmuşlardır. Nitekim hemen ardından "Nuh ise lütuf buldu" (Tekvin 6:8) der.

70

Ἃ μὲν οὖν προκαταστήσασθαι τῆς ζητήσεως ἁρμόττον ἦν, τοιαῦτά ἐστιν. ἐπανιτέον δὲ ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς σκέψιν, καθ’ ἣν ἠποροῦμεν, τίνα ὑπογράφει νοῦν τὸ „ἐθυμώθην ὅτι ἐποίησα αὐτούς“. ἴσως οὖν τοιοῦτόν τι βούλεται παραστῆσαι, ὅτι οἱ μὲν φαῦλοι θυμῷ γεγόνασι θεοῦ, οἱ δ’ ἀγαθοὶ χάριτι. καὶ γὰρ ἑξῆς φησι· „Νῶε δὲ εὗρε χάριν“ (Gen. 6, 8).

71İnsanlar için asıl anlamıyla kullanılan bir hâl olan öfke (thymos), Var Olan hakkında mecazen ve isabetle, son derece gerekli bir şeyi göstermek için söylenmiştir: hiddet, korku, acı, haz ya da öbür hâllerden biri yüzünden yaptığımız her şey herkesin kabul ettiği gibi kusurlu ve kınanacak şeylerdir; doğru logosla ve epistēmēyle yaptıklarımız ise övgüye değer.

71

τὸ δὲ κυριολογούμενον ἐπ’ ἀνθρώπων πάθος ὁ θυμὸς εὐθυβόλως εἴρηται τροπικώτερον ἐπὶ τοῦ ὄντος εἰς τὴν ἀναγκαιοτάτου πράγματος δήλωσιν, ὅτι πάνθ’ ὅσα δι’ ὀργὴν ἢ φόβον ἢ λύπην ἢ ἡδονὴν ἤ τι τῶν ἄλλων παθῶν πράττομεν, ὑπαίτια καὶ ἐπίληπτα ὁμολογουμένως ἐστίν, ὅσα δὲ μετ’ ὀρθότητος λόγου καὶ ἐπιστήμης, ἐπαινετά.

72Söyleyişte de ne kadar dikkatli davrandığını görüyorsun: "Öfkelendim ki onları yarattım" der; sırayı ters çevirip "Onları yarattığım için öfkelendim" demez. Çünkü bu ikincisi pişman olan birinin sözü olurdu; her şeyi önceden gören Tanrı tabiatı ise buna katlanmaz. Birincisi ise en temel bir öğretiyi ortaya koyan birinin sözüdür: öfke günahların kaynağıdır, akıl ise doğru davranışların.

72

ὁρᾷς ὅσῃ καὶ περὶ τὴν προφορὰν κέχρηται προφυλακῇ, „ὅτι ἐθυμώθην, ὅτι ἐποίησα αὐτοὺς“ εἰπών, ἀλλ’ οὐ κατ’ ἀναστροφήν· διότι ἐποίησα αὐτούς, ἐθυμώθην. τοῦτο μὲν γὰρ μετανοοῦντος ἦν, ὅπερ ἡ τὰ πάντα προμηθουμένη θεοῦ φύσις οὐκ ἀνέχεται, ἐκεῖνο δὲ δόγμα συνεκτικώτατον εἰσηγουμένου, ὅτι πηγὴ μὲν ἁμαρτημάτων θυμός, λογισμὸς δὲ κατορθωμάτων.

73Ama Tanrı her şeye karşı kâmil iyiliğini hatırlar; insanların bütün kalabalığı aşırı günahları yüzünden kendiliğinden düşse bile, sağ ve kurtarıcı elini uzatıp onları tutar ve ayağa kaldırır, soyun büsbütün bozulup yok olmasına izin vermez.

73

μεμνημένος δὲ τῆς περὶ πάντα τελείας ἀγαθότητος ἑαυτοῦ ὁ θεός, κἂν τὸ σύμπαν ἀνθρώπων πλῆθος ἐξ ἑαυτοῦ δι’ ὑπερβολὰς ἁμαρτημάτων περιπίπτῃ, τὴν δεξιὰν καὶ σωτήριον χεῖρα ὀρέγων ὑπολαμβάνει καὶ ἐξανίστησιν οὐκ ἐῶν εἰσάπαν φθαρῆναι καὶ ἀφανισθῆναι τὸ γένος.

74Bu yüzden şimdi, ötekiler lütfa nankörlükle karşılık verip ceza görmek üzereyken, Nuh'un onun katında lütuf bulduğunu söyler; böylece kurtarıcı merhametini günahkârlar hakkındaki hükmüne karıştırır. Nitekim ilahici de bir yerde şöyle demiştir: "Merhameti ve hükmü sana ezgiyle söyleyeceğim" (Mezmur 101:1).

74

διὸ νῦν φησι τὸν Νῶε χάριν εὑρεῖν παρ’ αὐτῷ, ὅτε οἱ ἄλλοι φανέντες ἀχάριστοι τίνειν μέλλουσι δίκας, ἵνα τὸν σωτήριον ἔλεον ἀνακεράσηται τῇ κατὰ ἁμαρτανόντων κρίσει· καθάπερ καὶ ὁ ὑμνῳδὸς εἶπέ που· „ἔλεον καὶ κρίσιν ᾄσομαί σοι“ (Psalm. 100, 1)·

75Çünkü Tanrı ölümlü soyu merhametsiz yargılamak isteseydi mahkûm eden oyu verirdi; zira insanlardan hiçbiri doğumdan ölüme kadar hayat yolunu kendi gücüyle tökezlemeden koşmamış, kimi zaman isteyerek, kimi zaman istemeden ayaklarının önündeki kaygan yerlerde kaymıştır.

75

εἰ γὰρ βουληθείη ὁ θεὸς δικάσαι τῷ θνητῷ γένει χωρὶς ἐλέου, τὴν καταδικάζουσαν ψῆφον οἴσει μηδενὸς ἀνθρώπων τὸν ἀπὸ γενέσεως ἄχρι τελευτῆς βίον ἄπταιστον ἐξ ἑαυτοῦ δραμόντος, ἀλλὰ τὸ μὲν ἑκουσίοις, τὸ δὲ ἀκουσίοις χρησαμένου τοῖς ἐν ποσὶν ὀλισθήμασιν.

76Bu yüzden, türün pek çok ferdi derinlere batsa da soy var olmayı sürdürsün diye, merhameti hükmüne karıştırır; merhametini layık olmayanlara iyilik etmek için de kullanır. Yalnız yargıladıktan sonra merhamet etmez, merhamet ettikten sonra da yargılar. Çünkü onun katında merhamet cezadan daha eskidir; zira cezaya layık olanı yargıdan sonra değil, yargıdan önce bilir.

76

ἵν’ οὖν ὑπάρχῃ τὸ γένος, κἂν πολλὰ τῶν εἰδικῶν βύθια χωρῇ, τὸν ἔλεον ἀνακίρνησιν, ᾧ πρὸς εὐεργεσίας καὶ τῶν ἀναξίων χρῆται, καὶ οὐ μόνον δικάσας ἐλεεῖ, ἀλλὰ καὶ ἐλεήσας δικάζει· πρεσβύτερος γὰρ δίκης ὁ ἔλεος παρ’ αὐτῷ ἐστιν ἅτε τὸν κολάσεως ἄξιον οὐ μετὰ τὴν δίκην, ἀλλὰ πρὸ δίκης εἰδότι.

77Bu yüzden başka bir yerde şöyle denir: "Rab'bin elinde bir kâse var, karışımla dolu saf şarapla" (Mezmur 75:8). Oysa karıştırılmış olan saf değildir. Ama bu sözün tabiata pek uygun ve önceki söylenenlerle tutarlı bir anlamı vardır: Tanrı kuvvetlerini kendine karşı saf, oluşa karşı ise karışık olarak kullanır; çünkü ölümlü tabiatın karışmamış kuvvetleri kaldırması imkânsızdır.

77

διὰ τοῦτο ἐν ἑτέροις εἴρηται· „ποτήριον ἐν χειρὶ κυρίου, οἴνου ἀκράτου πλῆρες κεράσματος“ (Psalm. 74, 9)· καίτοι τό γε κεκραμένον οὐκ ἄκρατον. ἀλλ’ ἔχει λόγον ταῦτα φυσικώτατον καὶ τοῖς προειρημένοις ἀκόλουθον· ὁ γὰρ θεὸς ταῖς δυνάμεσι πρὸς μὲν ἑαυτὸν ἀκράτοις χρῆται, κεκραμέναις δὲ πρὸς γένεσιν· τὰς γὰρ ἀμιγεῖς θνητὴν ἀμήχανον φύσιν χωρῆσαι.

78Yoksa güneşin saf alevine bakılamayacağını (çünkü göz, ışınların parıltısıyla donuklaşıp ona yöneldiğinde onu kavramadan önce söner; oysa güneş de Tanrı'nın eserlerinden yalnız biri, göğün bir parçası, esirden bir yoğunlaşmadır), ama onun etrafında bulunup en parlak ışığı saçan o yaratılmamış kuvvetlerin saf hâlleriyle kavranabileceğini mi sanıyorsun?

78

ἢ νομίζεις ἄκρατον μὲν τὴν ἡλίου φλόγα μὴ δύνασθαι θεαθῆναι — σβεσθήσεται γὰρ πρότερον ἡ ὄψις μαρμαρυγαῖς τῶν ἀκτίνων ἀμυδρωθεῖσα ἢ προσβάλλουσα καταλήψεται· καίτοι καὶ ἥλιος ἓν ἦν ἔργον θεοῦ, μοῖρα οὐρανοῦ, πίλημα αἰθέριον —, τὰς δὲ ἀγενήτους ἄρα δυνάμεις ἐκείνας, αἳ περὶ αὐτὸν οὖσαι λαμπρότατον φῶς ἀπαστράπτουσιν, ἀκράτους περινοῆσαι δύνασθαι;

79Tanrı güneş ışınlarını gökten yerin uçlarına kadar uzattı, ama içlerindeki sıcaklığın şiddetini soğuk havayla gevşetip yumuşattı. Havayı onlarla karıştırdı ki ışıltılı olan alevli ateşten ayrılsın, yakma gücünü bıraksın ama aydınlatma gücünü korusun ve gözlerde saklı olan kendi akrabası ve dostu ışıkla karşılaşıp onu kucaklasın; çünkü bu ikisinin karşı yönlerden gelip aynı yerde buluşması ve birbirini karşılaması, görme yoluyla algıyı meydana getirir. Aynı şekilde, ölümlü biri Tanrı'nın epistēmēsini, bilgeliğini, phronēsisini, adaletini ve öbür aretēlerinin her birini katışıksız olarak nasıl alabilir? Bütün gök ve evren bile alamaz.

79

ὥσπερ οὖν τὰς ἡλιακὰς ἀκτῖνας ἔτεινε μὲν ἀπ’ οὐρανοῦ μέχρι τερμάτων γῆς τὸ σφοδρὸν τῆς ἐν αὐταῖς θερμότητος ἀνεὶς καὶ χαλάσας ἀέρι ψυχρῷ — τοῦτο γὰρ αὐταῖς ἀνεκεράσατο, ὅπως τὸ αὐγοειδὲς ἀπὸ τοῦ φλογώδους πυρὸς ἀνασταλέν, τὴν μὲν τοῦ καίειν μεθειμένον δύναμιν, τὴν δὲ τοῦ φωτίζειν περιέχον τῷ ταμιευομένῳ ἐν ταῖς ὄψεσι συγγενεῖ αὐτοῦ καὶ φίλῳ ὑπαντιάσαν ἀσπάσηται· ἡ γὰρ τούτων ἐξ ἐναντίας εἰς ταὐτὸ σύνοδός τε καὶ δεξίωσις τὴν δι’ ὁράσεως ἀντίληψιν ἐργάζεται —, οὕτως ἐπιστήμην θεοῦ καὶ σοφίαν καὶ φρόνησιν καὶ δικαιοσύνην καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστην ἀρετῶν τίς ἂν ἀκραιφνῆ δέξασθαι δύναιτο θνητὸς ὤν; ἀλλ’ οὐδ’ ὁ σύμπας οὐρανός τε καὶ κόσμος.

80Yaratıcı, bütün en iyi şeylerde kendisinin ne kadar üstün olduğunu ve yaratılmışların, ne kadar büyüklenseler de, tabiatlarındaki zayıflığı bildiği için, iyilik etmeyi de cezalandırmayı da gücünün yettiği kadar değil, bunlardan pay alacak olanların gücünün yettiğini gördüğü kadar ister.

80

εἰδὼς τοίνυν ὁ δημιουργὸς τὰς περὶ αὑτὸν ἐν ἅπασι τοῖς ἀρίστοις ὑπερβολὰς καὶ τὴν τῶν γεγονότων, εἰ καὶ σφόδρα μεγαλαυχοῖεν, φυσικὴν ἀσθένειαν οὔτε εὐεργετεῖν οὔτε κολάζειν ὡς δύναται βούλεται, ἀλλ’ ὡς ἔχοντας ὁρᾷ δυνάμεως τοὺς ἑκατέρου μεθέξοντας.

81Kuvvetlerinin yumuşatılmış ve ölçülü karışımından içip tadına varabilirsek, yeterli bir sevinç devşirmiş oluruz; insan soyu bundan daha kâmilini almaya kalkışmasın. Çünkü karışmamış, saf ve gerçekten en uç dereceler yalnız Var Olan'da bulunduğu gösterilmiştir.

81

εἰ δὴ τοῦ ἀνειμένου καὶ μεσότητας ἔχοντος τῶν δυνάμεων αὐτοῦ κράματος ἐμπιεῖν καὶ ἀπολαῦσαι δυνηθείημεν, ἀποχρῶσαν ἂν εὐφροσύνην καρπωσαίμεθα, ἧς τελειοτέραν μὴ ζητείτω λαβεῖν τὸ ἀνθρώπων γένος· ἐδείχθησαν γὰρ αἱ ἀμιγεῖς καὶ ἄκρατοι καὶ τῷ ὄντι ἀκρότητες περὶ τὸ ὂν μόνον ὑπάρχουσαι.

82Söylenenlere başka bir yerde söylenen şu söz de benzer: "Rab bir kez konuştu, ben iki şey işittim" (Mezmur 62:11). "Bir kez" saf olana benzer (çünkü saf olan birliktir, birlik de saftır); "iki" ise karışık olana. Çünkü karışık olan basit değildir; hem birleşmeyi hem ayrışmayı kabul eder.

82

τοῖς δ’ εἰρημένοις ὅμοιόν ἐστι καὶ τὸ ἑτέρωθι λεχθὲν „ἅπαξ κύριος ἐλάλησε, δύο ταῦτα ἤκουσα“ (Psalm. 61, 12). τὸ μὲν γὰρ ἅπαξ ἔοικε τῷ ἀκράτῳ — καὶ γὰρ τὸ ἄκρατον μονὰς καὶ ἡ μονὰς ἄκρατον —, τὸ δὲ δὶς τῷ κεκραμένῳ· τὸ γὰρ κεκραμένον οὐχ ἁπλοῦν ἅτε καὶ σύγκρισιν καὶ διάκρισιν ἐπιδεχόμενον.

83Tanrı saf birlikler konuşur; çünkü onun sözü havanın vurulmasıyla doğan, başka hiçbir şeyle karışan sesli bir söz değildir; cisimsiz ve çıplaktır, birlikten hiçbir farkı yoktur.

83

μονάδας μὲν οὖν ἀκράτους ὁ θεὸς λαλεῖ· οὐ γάρ ἐστιν ὁ λόγος αὐτῷ γεγωνὸς ἀέρος πλῆξις ἀναμιγνύμενος ἄλλῳ τὸ παράπαν οὐδενί, ἀλλὰ ἀσώματός τε καὶ γυμνός, ἀδιαφορῶν μονάδος.

84Biz ise ikilikle işitiriz. Çünkü yönetici kısımdan soluk borusuyla yukarı gönderilen soluk, ağızda dil denen bir zanaatkârın elinde biçimlenir; dışarı çıkıp kendisine akraba olan havayla karışınca ve ona vurunca ikiliğin karışımını ahenkli biçimde meydana getirir. Çünkü farklı seslerden oluşan uyum, önce ince ve kalın perdeleri olan bölünebilir ikilikle kurulur.

84

ἀκούομεν δ’ ἡμεῖς δυάδι· τὸ γὰρ ἀφ’ ἡγεμονικοῦ πνεῦμα διὰ τραχείας ἀναπεμπόμενον ἀρτηρίας τυποῦται μὲν ἐν στόματι ὥσπερ ὑπὸ δημιουργοῦ τινος γλώττης, φερόμενον δ’ ἔξω καὶ ἀναμιχθὲν ἀέρι συγγενεῖ καὶ πλῆξαν αὐτὸν τὴν δυάδος κρᾶσιν ἁρμονίως ἀποτελεῖ· τὸ γὰρ συνηχοῦν ἐκ φθόγγων διαφερόντων δυάδι μεριστῇ τὸ πρῶτον ἁρμόζεται ὀξὺν καὶ βαρὺν τόνον ἐχούσῃ.

85Öyleyse adaletsiz akıl yürütmelerin kalabalığına karşı bir tek adil olanı koyması pek yerindedir: sayıca daha az, güçte daha çok; ta ki terazide dengelenirken daha kötü olan ağır basmasın, karşı tarafın daha iyiye doğru çeken ağırlığının gücüyle hafifleyip zayıf düşsün.

85

παγκάλως οὖν τῷ πλήθει τῶν ἀδίκων λογισμῶν ἀντέθηκεν ἕνα τὸν δίκαιον, ἀριθμῷ μὲν ἐλάττονα δυνάμει δὲ πλείονα, ἵνα μὴ ταλαντεῦσαν ὥσπερ ἐπὶ πλάστιγγος βρίσῃ τὸ χεῖρον, ἀλλὰ κράτει τῆς ἐναντίας πρὸς τὸ βέλτιον ῥοπῆς ἀνακουφισθὲν ἀσθενήσῃ.

86Şimdi de "Nuh, Rab Tanrı'nın önünde lütuf buldu" (Tekvin 6:8) sözünün ne anlama geldiğini birlikte inceleyelim. Bulanların kimi, önce sahip olup sonra yitirdiği şeyi yeniden bulur; kimi de eskiden sahip olmadığı, ancak şimdi ilk kez edindiği şeyi. Kelimelerin asıl anlamlarının peşine düşenler, bu ikincisine "bulma", öncekine ise "yeniden bulma" demeyi âdet edinmişlerdir.

86

Τί δέ ἐστι τὸ „Νῶε εὗρε χάριν ἐναντίον κυρίου τοῦ θεοῦ“ (Gen. 6, 8), συνεπισκεψώμεθα· τῶν εὑρισκόντων οἱ μὲν ἃ πρότερον ἔχοντες ἀπέβαλον αὖθις εὑρίσκουσιν, οἱ δὲ ἃ μὴ πάλαι νῦν δὲ πρῶτον περιεποιήσαντο. τουτὶ μὲν οὖν τὸ ἔργον εὕρεσιν, ἐκεῖνο δὲ ἀνεύρεσιν οἱ ζητητικοὶ τῶν κυρίων ὀνομάτων καλεῖν εἰώθασι.

87Birincisinin en açık örneği, Büyük Adak hakkında konulan hükümlerdir (Sayılar 6:2). Adak, yani dua, Tanrı'dan iyi şeyler dilemektir. Büyük adak ise iyi şeylerin sebebinin, fayda sağlıyormuş gibi görünen başka hiçbir şeyin yardımı olmaksızın, bizzat ve kendiliğinden Tanrı olduğuna inanmaktır: meyve veren toprak değil, tohumları ve bitkileri büyüten yağmurlar değil, besleyebilen hava değil; ürünün sebebi çiftçilik, sağlığın sebebi hekimlik, çocukların doğmasının sebebi de evlilik değil.

87

τοῦ μὲν οὖν προτέρου παράδειγμα ἐναργέστατον τὰ περὶ τῆς μεγάλης εὐχῆς (Num. 6, 2.) διατεταγμένα. ἔστι δὲ εὐχὴ μὲν αἴτησις ἀγαθῶν παρὰ θεοῦ, μεγάλη δὲ εὐχὴ τὸν θεὸν αἴτιον ἀγαθῶν αὐτὸν ἀφ’ ἑαυτοῦ νομίζειν μηδενὸς ἑτέρου τῶν εἰς τὸ δοκεῖν ὠφελεῖν συνεργοῦντος, μὴ γῆς ὡς καρποτόκου, μὴ ὑετῶν ὡς σπέρματα καὶ φυτὰ συναυξόντων, μὴ ἀέρος ὡς τρέφειν ἱκανοῦ, μὴ γεωργίας ὡς φορᾶς αἰτίας, μὴ ἰατρικῆς ὡς ὑγείας, μὴ γάμου ὡς γενέσεως παίδων.

88Çünkü bütün bunlar Tanrı'nın kudretiyle değişir ve başka bir hâle girer; öyle ki çoğu zaman alışılmış olanın tam tersini doğururlar. Musa böyle birine "kutsal" der, onu "başının saçını uzatan" biri olarak anlatır (age 5). Bu da şu demektir: psykhēnin yönetici kısmında aretē öğretilerinin başta gelen filizlerini büyüten, bir bakıma onlarla saçını uzatıp onlarla övünen kişi.

88

πάντα γὰρ ταῦτα δυνάμει θεοῦ μεταβολὰς δέχεται καὶ τροπάς, ὡς τἀναντία πολλάκις τοῖς ἐξ ἔθους ἀποτελεῖν. τοῦτον οὖν φησι Μωυσῆς „ἅγιον“ εἶναι, „τρέφοντα κόμην τρίχα κεφαλῆς“ (ibid. 5), ὅπερ ἦν τὰς ἐν τῷ ἡγεμονικῷ τῶν ἀρετῆς δογμάτων κεφαλαιώδεις ἀνατολὰς συναύξοντα καὶ τρόπον τινὰ κομῶντα καὶ σεμνυνόμενον ἐπ’ αὐταῖς.

89Ama bazen, psykhēye ani bir kasırga çöküp onun bütün güzelliklerini kapıp götürdüğünde, bu filizleri birden yitirir. Bu kasırga, aklı (nous) o anda kirleten, istemeden düşülen bir sapmadır; Musa ona "ölüm" der (age 9).

89

ἀλλ’ ἔστιν ὅτε ἀπέβαλεν αὐτὰς αἰφνίδιον κατασκήψαντος οἷά τινος τυφῶνος εἰς τὴν ψυχὴν καὶ τὰ καλὰ πάντα αὐτῆς ἐξαρπάσαντος· ὁ δὲ τυφὼν οὗτος τροπή τίς ἐστιν ἀκούσιος παραχρῆμα τὸν νοῦν μιαίνουσα, ἣν καλεῖ θάνατον (ibid. 9).

90Yine de onları yitirdikten sonra arınır ve yeniden kazanır; o zamana dek unuttuklarını yeniden hatırlar, yitirdiklerini bulur. Bu yüzden sapmadan önceki günler "hesapsız" sayılır (age 12): ya sapma hesapsız bir iş, akla aykırı, doğru logos'la uyuşmayan ve phronēsis'ten nasipsiz bir şey olduğu için, ya da hesaba katılmaya değmediği için. Nitekim biri şöyle demiştir: "Böylelerinin ne sözü edilir ne sayısı tutulur."

90

ἀλλ’ ὅμως ἀποβαλὼν αὖθις καὶ καθαρθεὶς ἀναλαμβάνει καὶ ἀναμιμνῄσκεται ὧν τέως ἐπελέληστο, καὶ ἅπερ ἀπέβαλεν εὑρίσκει, ὡς τὰς προτέρας τῆς τροπῆς ἡμέρας ἀλόγους ἐξετάζεσθαι (ibid. 12), ἢ διότι παράλογον ἡ τροπὴ πρᾶγμα, ἀπᾷδον ὀρθοῦ λόγου καὶ φρονήσεως ἀμέτοχον, ἢ παρόσον οὐκ ἔστιν ἀξία καταριθμεῖσθαι· „τῶν γὰρ τοιούτων“ ἔφη τις „οὐ λόγος οὐδ’ ἀριθμός“.

91Çoğu zaman da daha önce rüyamızda bile görmediğimiz şeylerle karşılaşırız. Anlatırlar ki bir çiftçi, bir meyve ağacı dikmek için toprağı kazarken umulmadık bir hazineye rastlamış ve beklemediği bir talihe kavuşmuş.

91

πολλάκις δὲ ἐνετύχομεν τούτοις, ἃ μηδ’ ὄναρ πρότερον εἴδομεν· ὥσπερ γεωπόνον φασί τινες ὑπὲρ τοῦ τι τῶν ἡμέρων δένδρων φυτεῦσαι σκάπτοντα χωρίον θησαυρῷ περιτυχεῖν ἀνελπίστῳ χρησάμενον εὐτυχίᾳ.

92Nitekim emekle yetişen [Yakup], babası bilgiyi nasıl edindiğini sorup "Bu kadar çabuk bulduğun şey nedir, oğlum?" dediğinde şu cevabı verir: "Rab Tanrı'nın önüme çıkardığı şeydir" (Tekvin 27:20). Çünkü Tanrı ezelî bilgeliğin hakikatlerini zahmetsiz ve emeksiz teslim ettiğinde, hiç beklemediğimiz bir anda birden tam saadetin hazinesini buluruz.

92

ὁ γοῦν ἀσκητὴς πυθομένου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τῆς ἐπιστήμης τὸν τρόπον τοῦτον· "τί τοῦτο ὃ ταχὺ εὗρες, τέκνον“; ἀποκρίνεται καί φησιν· „ὃ παρέδωκε κύριος ὁ θεὸς ἐναντίον μου“ (Gen. 27,20)· ὅταν γὰρ ὁ θεὸς παραδιδῷ τὰ τῆς ἀιδίου σοφίας θεωρήματα καμάτου χωρὶς καὶ πόνου, ταῦτα ἐξαίφνης οὐ προσδοκήσαντες θησαυρὸν εὐδαιμονίας τελείας εὑρίσκομεν.

93Sık sık şu da olur: büyük emekle arayanlar aradıklarını bulamaz, hiç kafa yormayanlar ise akıllarından bile geçirmedikleri şeyleri pek kolay bulur. Çünkü psykhēleri uyuşuk ve ağır olanlar, gözleri sakat olanlar gibi, epistēmē'ye ait bir şeyi görmek için verdikleri emeği sonuçsuz bırakırlar. Tabiattan bol pay almış olanlar ise hiç aramadan, hedefi tutturan ve tam yerine dokunan bir kavrayışla sayısız şeye rastlamışlardır; öyle ki sanki o şeylere ulaşmak için kendileri çabalamamış da o şeyler onları karşılamaya koşmuş, göz önüne gelmek için can atmış ve kendileri hakkında en kesin kavrayışı onlarda uyandırmıştır.

93

συμβαίνει δὲ πολλάκις τοῖς μὲν ἐπιπόνως ζητοῦσιν ἀποτυγχάνειν τοῦ ζητουμένου, τοῖς δ’ ἄνευ φροντίδος ῥᾷστα καὶ ἃ μὴ διενοήθησαν εὑρίσκειν· οἱ μὲν γὰρ νωθέστεροι καὶ βραδεῖς τὰς ψυχὰς ὥσπερ οἱ τὰ ὄμματα πεπηρωμένοι τὸν εἰς τὸ θεωρῆσαί τι τῶν κατ’ ἐπιστήμην πόνον ἴσχουσιν ἀτελῆ, οἱ δὲ φύσεως εὐμοιρίᾳ δίχα ζητήσεως μυρίοις ἐνέτυχον εὐθυβόλῳ καὶ εὐθίκτῳ χρησάμενοι προσβολῇ, ὡς δοκεῖν αὐτοὺς μὲν μὴ σπουδάσαι τοῖς πράγμασιν ἐντυχεῖν, ἐκεῖνα δὲ μεθ’ ὁρμῆς προαπαντήσαντα εἰς ὄψιν ἐλθεῖν ἐπειχθῆναι καὶ τὴν ἀπ’ αὐτῶν ἀκριβεστάτην ἐμποιῆσαι κατάληψιν.

94Kanun koyucu, bunlara "kurmadıkları büyük ve güzel şehirlerin, doldurmadıkları iyi şeylerle dolu evlerin, oymadıkları kayaya oyulmuş sarnıçların, dikmedikleri bağların ve zeytinliklerin" verildiğini söyler (Tesniye 6:10–11).

94

τούτοις ὁ νομοθέτης φησὶ δίδοσθαι „πόλεις μεγάλας καὶ καλάς, ἃς οὐκ ᾠκοδόμησαν, οἰκίας πλήρεις τῶν ἀγαθῶν, ἃς οὐκ ἐνέπλησαν, λάκκους λελατομημένους, οὓς οὐκ ἐξελατόμησαν, ἀμπελῶνας καὶ ἐλαιῶνας, οὓς οὐκ ἐφύτευσαν„ (Deut. 6, 10. 11).

95Şehirler ve evlerle, sembol yoluyla, cinse ait aretē'leri ve türe ait aretē'leri anlatır. Cins şehre benzer, çünkü daha geniş sınırlar içinde ele alınır ve daha çok şeyin ortak malıdır; tür (eidos) ise eve benzer, çünkü daha derli topludur ve ortaklıktan uzak durur.

95

πόλεις μὲν οὖν καὶ οἰκίας συμβολικῶς τάς τε γενικὰς καὶ τὰς εἰδικὰς ἀρετὰς ὑπογράφει· πόλει μὲν γὰρ ἔοικε τὸ γένος, ὅτι κἀν μείζοσιν ἐξετάζεται περιγραφαῖς καὶ πλειόνων κοινόν ἐστιν, εἶδος δὲ οἰκίᾳ τῷ συνῆχθαί τε μᾶλλον καὶ πεφευγέναι τὴν κοινότητα.

96Önceden hazırlanmış sarnıçlar, bu kimselere emek vermeden önlerine konmuş ödüllerdir: gökten inen içilebilir suları toplayan hazneler, sözü edilen aretē'leri korumak için hazır bekleyen hazineler. Bunlardan psykhēye, hakikatin ışığını saçan eksiksiz bir sevinç gelir. Bağları sevincin, zeytinlikleri de ışığın sembolü yapmıştır.

96

προητοιμασμένοι δὲ λάκκοι τὰ χωρὶς τῶν πόνων τούτοις πρόχειρα ἆθλα, οὐρανίων καὶ ποτίμων δεξαμεναὶ ναμάτων, πρὸς φυλακὴν τῶν προειρημένων ἀρετῶν εὐτρεπεῖς θησαυροί, ἐξ ὧν εὐφροσύνη περιγίνεται ψυχῇ τελεία φῶς τὸ ἀληθείας ἀπαστράπτουσα. τοὺς μὲν οὖν ἀμπελῶνας εὐφροσύνης, τοὺς δ’ ἐλαιῶνας φωτὸς πεποίηται σύμβολον.

97İşte bunlar mesuttur; derin bir uykudan kalkıp dünyayı birden, zahmetsizce ve hiç uğraşmadan görenlerin yaşadığına benzer bir şey yaşarlar. Zavallı olanlar ise, hastalıkların en çetini olan kavgacılıkla kabarıp tabiatlarının elvermediği şeylere karşı inatlaşmaya kalkanlardır.

97

εὐδαίμονες μὲν οὖν οὗτοι, παραπλήσιόν τι πάσχοντες τοῖς ἐκ βαθέος ὕπνου διανισταμένοις καὶ τὸν κόσμον ἐξαίφνης ἀπόνως καὶ χωρὶς πραγματείας ὁρῶσιν, ἄθλιοι δὲ οἷς πρὸς ἃ μὴ πεφύκασιν ἀντιφιλονεικεῖν συμβαίνει ἔριδι, ἀργαλεωτάτῃ νόσῳ, ἐπαιρόμενοι.

98Çünkü bunlar gayeye ulaşamamakla kalmaz, hiç de küçük olmayan bir zararın yanında büyük bir utanca da katlanırlar. Ters rüzgâra karşı denize açılan gemilere benzerler: o gemiler can attıkları limana varamamakla kalmaz, çoğu zaman yolcuları ve yükleriyle birlikte alabora olur; dostlarına acı, düşmanlarına haz verirler.

98

πρὸς γὰρ τῷ τοῦ τέλους ἀποτυγχάνειν ἔτι μετ’ οὐ μικρᾶς βλάβης μεγάλην αἰσχύνην ὑπομένουσιν, ὥσπερ αἱ πρὸς ἐναντία πνεύματα νῆες ἐνθαλαττεύουσαι· πρὸς γὰρ τῷ μὴ τυγχάνειν ὑποδρόμων ἐφ’ οὓς ἐπείγονται, πολλάκις αὐτοῖς πλωτῆρσι καὶ φορτίοις ἀνατραπεῖσαι λύπην μὲν φίλοις, ἡδονὴν δὲ ἐχθροῖς ἐμπαρέσχον.

99Nitekim kanun şöyle der: "Bazıları zorla dağa çıktılar. O dağda oturan Amorlu çıkıp arıların yapacağı gibi onları soktu ve Seir'den Horma'ya kadar kovaladı" (Tesniye 1:43–44).

99

λέγει οὖν ὁ νόμος, ὅτι „παραβιασάμενοί τινες ἀνέβησαν ἐπὶ τὸ ὄρος, καὶ ἐξῆλθεν ὁ Ἀμορραῖος ὁ κατοικῶν ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ, καὶ ἐτίτρωσκεν αὐτούς, ὡς ἂν ποιήσειαν αἱ μέλισσαι, καὶ ἐδίωξεν αὐτοὺς ἀπὸ Σηεὶρ ἕως Ἑρμᾶ“ (Deut. 1,43. 44)·

100Çünkü tekhnē'leri edinmeye yatkın olmayanlar, kendilerini zorlayarak onlarla uğraşırlarsa, yalnız gayeye ulaşamamakla kalmaz, utanca da düşerler. Aynı şekilde, yapılması gereken başka bir şeyi gönülden onaylamadan, isteyerek değil de içlerindeki gönüllülüğü zorlayarak yapanlar da onu doğru dürüst başaramaz; vicdanları onları yaralar ve kovalar.

100

ἀνάγκη γὰρ καὶ τοὺς ἀφυῶς ἔχοντας πρὸς τὰς τῶν τεχνῶν ἀναλήψεις, εἴ τι βιαζόμενοι πονοῖντο περὶ αὐτάς, μὴ μόνον σφάλλεσθαι τοῦ τέλους, ἀλλὰ καὶ αἰσχύνην ὀφλεῖν, καὶ τοὺς ἄλλο τι τῶν δεόντων ἀσυγκαταθέτῳ γνώμῃ πράττοντας ⟨μὴ⟩ ἐθελουσίως βιαζομένους δὲ τὸ παρ’ αὑτοῖς ἑκούσιον μὴ κατορθοῦν, ἀλλὰ πρὸς τοῦ συνειδότος τιτρώσκεσθαί τε καὶ διώκεσθαι.

101Daha büyüklerini ele geçirmek için tuzak olsun diye küçük emanetleri geri verenlerin güvenilirlikte üstün olduğunu söyleyebilir misin? Bunlar geri verirken bile içlerindeki doğuştan güvenilmezliği epey zorlamışlardır. Dilerim o güvenilmezlik onları hiç durmadan iğnelesin!

101

καὶ τοὺς τὰς ὀλιγοχρημάτους παρακαταθήκας ἀποδιδόντας ἐπὶ θήρᾳ στερήσεως μειζόνων εἴποις ἂν πίστει διαφέρειν, οἳ καὶ ὅτε ἀπέδοσαν πολλὰ τὴν ἔμφυτον ἀπιστίαν ἐβιάσαντο, ὑφ’ ἧς μήποτε παύσαιντο κατακεντούμενοι;

102Yalnız bilge olan [Tanrı]'ya sahte bir hizmet sunanlara gelince: Pek kutsal bir sahnedeymiş gibi, yalnızca toplanmış seyircilere göstermek için bir hayat tercihini (prohairesis) kostüm gibi giyinip psykhēlerinde dindarlık yerine soytarılık taşıyan bu kimseler, gerçekte hissetmedikleri şeyleri yalandan taklit etmeye kendilerini zorlayarak, kendilerini işkence çarkına germiş ve eziyete sokmuş olmazlar mı?

102

θεραπείαν δὲ ὅσοι τοῦ μόνου σοφοῦ νόθον ἐπετήδευσαν, ὥσπερ ἐπὶ σκηνῆς ἱεροπρεπεστάτης ἄχρι τοῦ μόνον ἐπιδείξασθαι τοῖς συνεληλυθόσι θεαταῖς προαίρεσιν ἐνδύντες βίου, βωμολοχίαν πρὸ εὐσεβείας ἐν τῇ ψυχῇ φέροντες, οὐχ αὑτοὺς ὥσπερ ἐπὶ τροχοῦ κατατείνουσι καὶ βασανίζουσιν ἀναγκάζοντες ἐπιμορφάζειν ψευδῶς, ἃ πρὸς ἀλήθειαν ⟨μὴ⟩ πεπόνθασι;

103Bu yüzden ölçüsüz dindarlığın sembolleriyle kısa bir süre gölgelenip gizlenirler. Oysa bu ölçüsüz dindarlık takvanın önünde bir engeldir; hem ona tutulanlara hem de onlarla düşüp kalkanlara büyük zarar verir. Sonra o muskaları üzerlerinden çıkarıp ikiyüzlülüklerini çıplak hâliyle ortaya koyarlar. İşte o zaman, sahte vatandaşlıktan mahkûm olanlar gibi, hiçbir hakları olmadığı hâlde kendilerini şehirlerin en büyüğü olan aretē'nin kütüğüne gizlice yazdırdıkları için gayrimeşru sayılırlar. Çünkü zorla olan [biaion] kısa sürer; adı da bunu bir bakıma gösterir, zira "baion" kelimesinden gelir: eskiler kısa süreli olana "baion" derdi.

103

τοιγάρτοι βραχὺν χρόνον ἐπισκιασθέντες διὰ τῶν δεισιδαιμονίας συμβόλων, ἣ κώλυσις μέν ἐστιν ὁσιότητος, μεγάλη δὲ καὶ τοῖς ἔχουσι καὶ τοῖς συνιοῦσι ζημία, εἶτ’ αὖθις ἀπαμφιασάμενοι τὰ περίαπτα γυμνὴν ἐπιδείκνυνται τὴν ὑπόκρισιν καὶ τότε ὥσπερ οἱ ξενίας ἁλόντες νοθεύονται τῇ μεγίστῃ πόλεων ἀρετῇ μηδὲν προσήκοντας ἑαυτοὺς παρεγγράψαντες. τὸ γὰρ βίαιον ὀλιγοχρόνιον, ὡς καὶ αὐτό που δηλοῖ τοὔνομα παρὰ τὸ βαιὸν εἰρημένον· βαιὸν δὲ τὸ ὀλιγοχρόνιον ἐκάλουν οἱ

104Şimdi "Nuh, Rab Tanrı'nın katında lütuf buldu" sözünün ne anlama geldiğini enine boyuna düşünmeliyiz. Anlatılmak istenen, onun lütfa eriştiği mi, yoksa lütfa layık görüldüğü mü? Birincisini düşünmek akla yatkın değil. Çünkü ona, ilahi lütfa layık görülmüş olan her şeye, yani hemen hemen bütün varlıklara verilenden fazla ne verilmiştir ki? Yalnız bileşik varlıklar değil, öğe niteliğindeki basit tabiatlar bile o lütfa layık görülmüştür.

104

παλαιοί. τί δέ ἐστι τὸ „Νῶε εὗρε χάριν παρὰ κυρίῳ τῷ θεῷ“, διαπορητέον. ἆρ’ οὖν τοιοῦτόν ἐστι τὸ δηλούμενον, ὅτι χάριτος ἔτυχεν, ἢ ὅτι χάριτος ἄξιος ἐνομίσθη; ἀλλὰ τὸ μὲν πρότερον οὐκ εἰκὸς ὑπονοεῖν· τί γὰρ αὐτῷ πλέον δεδώρηται πάντων, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ὅσα οὐ συγκέκριται μόνον, ἀλλὰ καὶ στοιχειώδεις ἁπλαῖ φύσεις εἰσί, χάριτος ἠξιωμένων θείας;

105İkincisinin ise hiç de yersiz olmayan bir gerekçesi vardır: Sebep olan [Tanrı], içlerindeki ilahi sikkeyi, yani en kutsal nous'u çirkin uğraşlarla bozmayanları bağışlarına layık görür. Ama belki bu da doğru değildir.

105

τὸ δ’ ὕστερον ἔχει μέν τινα οὐκ ἀνάρμοστον λόγον, κρίνοντος τοῦ αἰτίου δωρεῶν ἀξίους τοὺς τὸ θεῖον ἐν ἑαυτοῖς νόμισμα, τὸν ἱερώτατον νοῦν, αἰσχροῖς ἐπιτηδεύμασι μὴ διαφθείροντας, ἴσως δὲ οὐκ ἀληθῆ.

106Çünkü Tanrı katında lütfa layık görülecek kişinin ne kadar büyük olması gerekir? Bana kalırsa bütün evren bile buna güçlükle erişebilirdi; oysa evren, ilahi eserlerin ilki, en büyüğü ve en mükemmelidir.

106

πηλίκον γάρ τινα εἰκὸς γενέσθαι τὸν ἄξιον χάριτος κριθησόμενον παρὰ θεῷ; ἐγὼ μὲν γὰρ ἡγοῦμαι μόλις ἂν καὶ σύμπαντα τὸν κόσμον τούτου λαχεῖν· καίτοι τό γε πρῶτον καὶ μέγιστον καὶ τελεώτατον τῶν θείων ἔργων ἐστὶν οὗτος.

107Belki de şöyle anlamak daha iyi olur: Erdemli insan, araştırmacı ve çok şey öğrenmiş biri olarak, araştırdığı her şeyde şunu en doğru şey olarak bulmuştur: her şey Tanrı'nın lütfudur; toprak, su, hava, ateş, güneş, yıldızlar, gök, bütün hayvanlar ve bitkiler. Tanrı kendine hiçbir şey bağışlamamıştır, çünkü hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Evreni evrene, parçalarını da hem kendilerine hem birbirlerine, bir de bütüne bağışlamıştır.

107

μήποτ’ οὖν ἄμεινον ἂν εἴη ἐκδέχεσθαι τοῦτο, ὅτι ζητητικὸς καὶ πολυμαθὴς γενόμενος ὁ ἀστεῖος ἐν οἷς ἅπασιν ἐζήτησε τοῦθ’ εὗρεν ἀληθέστατον, χάριν ὄντα θεοῦ τὰ πάντα, γῆν, ὕδωρ, ἀέρα, πῦρ, ἥλιον, ἀστέρας, οὐρανόν, ζῷα καὶ φυτὰ σύμπαντα. κεχάρισται δὲ ὁ θεὸς αὑτῷ μὲν οὐδέν — οὐδὲ γὰρ δεῖται —, κόσμον δὲ κόσμῳ καὶ τὰ μέρη ἑαυτοῖς τε καὶ ἀλλήλοις, ἔτι δὲ τῷ παντί.

108İyi şeyleri bütüne ve parçalara bolca bağışlarken hiçbir şeyi lütfa layık bulduğu için bağışlamamıştır; ezelî iyiliğine bakmış, iyilik etmeyi de kendi kutlu ve mesut tabiatına yaraşır saymıştır. Öyle ki biri bana evrenin meydana gelişinin sebebini sorsa, Musa'dan öğrendiğim cevabı veririm: Var Olan'ın iyiliği. Bu iyilik, lütufların en kadimidir [metinde boşluk var] ve kendi kendisinin lütfudur.

108

οὐδὲν δὲ κρίνας ἄξιον χάριτος ἄφθονα καὶ τῷ ὅλῳ καὶ τοῖς μέρεσι δεδώρηται τὰ ἀγαθά, ἀλλ’ ἀπιδὼν εἰς τὴν ἀίδιον ἀγαθότητα καὶ νομίσας ἐπιβάλλον τῇ μακαρίᾳ καὶ εὐδαίμονι φύσει ἑαυτοῦ τὸ εὐεργετεῖν. ὥστε εἴ τίς μ’ ἔροιτο, τίς αἰτία γενέσεως κόσμου, μαθὼν παρὰ Μωυσέως ἀποκρινοῦμαι, ὅτι ἡ τοῦ ὄντος ἀγαθότης, ἥτις ἐστὶ πρεσβυτάτη τῶν * * * χαρίτων οὖσα ἑαυτῇ.

109Şuna da dikkat etmeli: Nuh'un, Var Olan'ın kuvvetlerini, yani Rab'bi ve Tanrı'yı hoşnut ettiği söylenir (Tekvin 6:8); Musa ise kuvvetlerin muhafızlığını yaptığı, ama onlardan ayrı olarak yalnız varlığıyla düşünülen Var Olan'ı hoşnut etmiştir. Çünkü Tanrı'nın ağzından "Benim katımda lütuf buldun" (Çıkış 33:17) denir; burada Tanrı kendini başka hiçbir şeyle birlikte olmaksızın gösterir.

109

παρατηρητέον δ’ ὅτι τὸν μὲν Νῶέ φησιν εὐαρεστῆσαι ταῖς τοῦ ὄντος δυνάμεσι, κυρίῳ τε καὶ θεῷ (Gen. 6, 8), Μωυσῆν δὲ τῷ δορυφορουμένῳ πρὸς τῶν δυνάμεων καὶ δίχα αὐτῶν κατὰ τὸ εἶναι μόνον νοουμένῳ· λέγεται γὰρ ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ ὅτι „εὕρηκας χάριν παρ’ ἐμοὶ“ (Exod. 33, 17) δεικνὺς ἑαυτὸν τὸν ἄνευ παντὸς ἑτέρου.

110Demek ki Var Olan, Musa'daki en yüksek bilgeliği bizzat ve yalnız kendi aracılığıyla lütfa layık görür. Ondan örnek alınarak biçimlenmiş, ikinci derecedeki ve daha özel olan bilgeliği ise emrindeki kuvvetler aracılığıyla lütfa layık görür; o, bu kuvvetlere göre hem Rab hem Tanrı, hem hükümdar hem velinimettir.

110

οὕτως ἄρα τὴν μὲν κατὰ Μωυσῆν ἄκραν σοφίαν ἀξιοῖ χάριτος ὁ ὢν αὐτὸς δι’ ἑαυτοῦ μόνου, τὴν δὲ ἀπεικονισθεῖσαν ἐκ ταύτης δευτέραν καὶ εἰδικωτέραν οὖσαν διὰ τῶν ὑπηκόων δυνάμεων, καθ’ ἃς καὶ κύριος καὶ θεός, ἄρχων τε καὶ εὐεργέτης ἐστίν.

111Bir başka nous ise bedene ve hâllere düşkündür. Bu nous, bileşik varlığımızın aşçıbaşısı olan hazza satılmış (Tekvin 39:1), psykhēnin eril ve doğurgan bütün kısımlarından hadım edilmiştir; güzel uğraşlardan yoksun kalmış, ilahi bir sözü işitip kabul edemez olmuş, aretē üzerine sözlerin her zaman üzerinde durulduğu kutsal cemaatin dışına atılmıştır (Tesniye 23:1). İşte bu nous hâllerin zindanına atılır ve zindancıbaşının yanında itibarsızlıktan daha şerefsiz bir lütuf bulur (Tekvin 39:20–21).

111

ἕτερος δέ τις φιλοσώματος καὶ φιλοπαθὴς νοῦς πραθεὶς τῇ ἀρχιμαγείρῳ (Gen. 39, 1) τοῦ συγκρίματος ἡμῶν ἡδονῇ καὶ ἐξευνουχισθεὶς τὰ ἄρρενα καὶ γεννητικὰ τῆς ψυχῆς μέρη πάντα, σπάνει κεχρημένος καλῶν ἐπιτηδευμάτων, ἀκοὴν παραδέξασθαι θείαν ἀδυνατῶν, ἐκκλησίας τῆς ἱερᾶς ἀπεσχοινισμένος (Deut. 23, 1), ἐν ᾗ [σύλλογοι καὶ] λόγοι περὶ ἀρετῆς ἀεὶ μελετῶνται, εἰς μὲν τὸ δεσμωτήριον τῶν παθῶν εἰσάγεται, χάριν δὲ εὑρίσκει τὴν ἀτιμίας ἀδοξοτέραν παρὰ τῷ ἀρχιδεσμοφύλακι (Gen. 39, 20. 21).

112Çünkü asıl anlamıyla tutuklu olanlar, mahkemede kurayla seçilmiş yöneticilerin ya da el kaldırılarak seçilmiş yargıçların mahkûm etmesinden sonra birilerinin suçlular için ayrılmış yere götürdüğü kimseler değildir. Asıl tutuklular, tabiatın mahkûm ettiği psykhē huylarıdır; bunlar akılsızlıkla, ölçüsüzlükle, korkaklıkla, adaletsizlikle, dinsizlikle ve sayısız başka belayla doludur.

112

δεσμῶται μὲν γὰρ κυρίως εἰσὶν οὐχ οὓς ἐν δικαστηρίῳ καταδικασθέντας ὑπὸ κλήρῳ ἀρχόντων ἢ καὶ χειροτονηθέντων δικαστῶν ἀπάγουσί τινες εἰς ἀποδεδειγμένον χῶρον κακούργων, ἀλλ’ ὧν ἡ φύσις κατεδίκασε ψυχῆς τρόπων, οἵτινες ἀφροσύνης ⟨καὶ⟩ ἀκολασίας καὶ δειλίας καὶ ἀδικίας καὶ ἀσεβείας καὶ ἄλλων ἀμυθήτων κηρῶν γέμουσιν.

113Bunların gözetmeni, bekçisi ve kâhyası olan zindan müdürü ise, bir araya toplanmış çeşit çeşit kötülüğün tek bir kalıpta birbirine dokunmasından oluşmuş bir yığındır; onu hoşnut etmek en büyük zarardır. Kimileri bu zararı görmez; zarar vereni fayda sağlayan sanıp aldanır, büyük bir sevinçle ona yaklaşır ve muhafızlığını üstlenirler. Amaçları da güvenilir bulunup isteyerek ve istemeyerek işlenen günahların gözetiminde onun yardımcıları ve halefleri olmaktır.

113

ὁ δὲ ἐπίτροπος καὶ φύλαξ καὶ ταμίας τούτων, ὁ ἡγεμὼν τοῦ δεσμωτηρίου, σύστημα καὶ συμφόρημα κακιῶν ἀθρόων καὶ ποικίλων εἰς ἓν εἶδος συνυφασμένων ἐστίν, ᾧ τὸ εὐαρεστῆσαι μεγίστη ζημία· ἣν οὐχ ὁρῶντες ἔνιοι, ἀπατώμενοι δὲ περὶ τὸ βλάπτον ὡς ὠφελοῦν, προσίασί τε αὐτῷ μάλα γεγηθότες καὶ δορυφοροῦσιν, ἵν’ ὕπαρχοι καὶ διάδοχοι φυλακῆς ἁμαρτημάτων ἀκουσίων τε καὶ ἑκουσίων πιστοὶ κριθέντες γένωνται.

114Ama sen, ey psykhē, bu efendiliği ve yöneticiliği ağır bir kölelikten daha çetin say; elinden geliyorsa bağsız, çözülmüş ve özgür bir hayat tercihine (prohairesis) sarıl.

114

ἀλλὰ σύ γε, ὦ ψυχή, τὴν δεσποτείαν καὶ ἡγεμονίαν ταύτην ἀργαλεωτέραν τῆς ἐπαχθοῦς δουλείας νομίσασα, μάλιστα μὲν ἀδέσμῳ καὶ λελυμένῃ καὶ ἐλευθέρᾳ χρῆσαι προαιρέσει τοῦ βίου·

115Ama eğer bir hâl seni oltasına takarsa, zindancı olmaktansa tutuklu olmaya razı ol. Çünkü sıkıntı çekip inlersen merhamet bulursun; ama kendini makam hırsına ve şan açlığına kaptırırsan, zindancılık denen o tatlı ve pek büyük kötülüğü üstlenmiş olursun; o da seni ömrün boyunca her yöne çekilip sürüklenen biri yapar.

115

ἂν δ’ ἄρα ἀγκιστρευθῇς ὑπὸ πάθους, δεσμῶτις μᾶλλον ἢ εἱρκτοφύλαξ ὑπόμεινον γενέσθαι· κακωθεῖσα μὲν γὰρ καὶ στενάξασα ἔλεον εὑρήσεις, σπουδαρχίαις δὲ καὶ λιμοδοξίαις ὑποβαλοῦσα σαυτὴν ἡδὺ κακὸν τὸ εἱρκτοφυλακεῖν καὶ μέγιστον ἀναδέξῃ, ὑφ’ οὗ γενήσῃ πάντα ἀγώγιμος τὸν αἰῶνα.

116Öyleyse zindancıbaşıların katında hoşnutluk kazanmayı var gücünle bir kenara at; Sebep olan [Tanrı]'nın katında hoşnutluk kazanmaya ise her şeyden çok, bütün gayretinle can at. Buna gücün yetmezse (çünkü bu itibarın büyüklüğü insanın haddini aşar), hiç geri dönmeden O'nun kuvvetlerine git ve onlara yalvar; ta ki hizmetinin kesintisiz ve içten olduğunu kabul edip seni kendilerini hoşnut edenlerin arasına yerleştirsinler. Nuh'u da öyle yerleştirmişlerdir; Musa onun soyunu pek şaşırtıcı ve pek yeni bir biçimde sayar.

116

τὰς μὲν οὖν παρὰ τοῖς ἀρχιδεσμοφύλαξιν εὐαρεστήσεις ἀνὰ κράτος ἀπόθου, τῶν δὲ παρὰ τῷ αἰτίῳ διαφερόντως μετὰ σπουδῆς τῆς ἁπάσης ἐφίεσο. ἐὰν δ’ ἄρα ἀδυνατῇς — ὑπερβάλλον γὰρ τὸ τοῦ ἀξιώματος μέγεθος —, ἴθι ἀμεταστρεπτὶ πρὸς τὰς δυνάμεις αὐτοῦ καὶ τούτων ἱκέτις γενοῦ, μέχρις ἂν ἀποδεξάμεναι τὸ συνεχὲς καὶ γνήσιον τῆς θεραπείας ἐν τῇ τῶν εὐαρεστησάντων αὐταῖς κατατάξωσι χώρᾳ, καθάπερ καὶ τὸν Νῶε, οὗ τῶν ἐγγόνων θαυμαστότατον καὶ καινότατον πεποίηται τὸν κατάλογον·

117Şöyle der: "Nuh'un soyu şunlardır: Nuh adil bir insandı, kendi kuşağında kusursuzdu; Nuh Tanrı'yı hoşnut etti" (Tekvin 6:9). Bileşik varlığın doğurduğu şeyler de tabiatları gereği bileşiktir: atlar atları, aslanlar aslanları, sığırlar boğaları doğurur; insanlar da zorunlu olarak insanları doğurur.

117

φησὶ γάρ· „αὗται αἱ γενέσεις Νῶε· Νῶε ἄνθρωπος δίκαιος, τέλειος ὢν ἐν τῇ γενεᾷ αὐτοῦ· τῷ θεῷ εὐηρέστησε Νῶε“ (Gen. 6, 9). τὰ μὲν γὰρ τοῦ συγκρίματος γεννήματα πέφυκεν εἶναι καὶ αὐτὰ συγκρίματα· ἵπποι γὰρ ἵππους καὶ λέοντες λέοντας καὶ βόες ταύρους, ὁμοίως δὲ καὶ ἄνθρωποι ἀνθρώπους ἐξ ἀνάγκης γεννῶσι·

118İyi bir zihnin kendine özgü ürünleri ise böyle şeyler değil, yukarıda sayılan aretē'lerdir: insan olmak, adil olmak, kusursuz olmak, Tanrı'yı hoşnut etmek. Sonuncusu hem en mükemmeli hem de en yüksek saadetin sınırı olduğu için hepsinin en sonunda söylenmiştir.

118

διανοίας δὲ ἀγαθῆς οὐ τὰ τοιαῦτα οἰκεῖα ἔγγονα, ἀλλ’ αἱ προειρημέναι ἀρεταί, τὸ ἄνθρωπον εἶναι, τὸ δίκαιον εἶναι, τὸ τέλειον εἶναι, τὸ θεῷ εὐαρεστῆσαι· ὅπερ ἐπειδὴ καὶ τελεώτατον ἦν καὶ ὅρος τῆς ἄκρας εὐδαιμονίας, ἐφ’ ἅπασιν εἴρηται.

119Genesis kelimesinin ("soy" diye çevrilen kelime budur, "oluş" da demektir) bir anlamı, var olmayandan varlığa giden bir götürülüş, bir yoldur; bitkiler ve hayvanlar tabiatları gereği her zaman zorunlu olarak bu yoldan meydana gelir. Öteki anlamı ise daha üstün bir cinsten daha aşağı bir türe değişmedir. Musa bunu şu sözlerde anar: "Yakup'un soyu şunlardır: Yusuf on yedi yaşında bir gençti; kardeşleriyle, babasının karıları Bilha'nın ve Zilpa'nın oğullarıyla birlikte koyun güdüyordu" (Tekvin 37:2).

119

γένεσις δὲ ἡ μὲν ἀγωγὴ καὶ ὁδός τίς ἐστιν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ εἶναι — ταύτῃ φυτά τε καὶ ζῷα ἐξ ἀνάγκης ἀεὶ χρῆσθαι πέφυκεν —, ἑτέρα δ’ ἐστὶν ἡ ἐκ βελτίονος γένους εἰς ἔλαττον εἶδος μεταβολή, ἧς μέμνηται ὅταν φῇ· „αὗται δὲ αἱ γενέσεις Ἰακώβ· Ἰωσὴφ δέκα ἑπτὰ ἐτῶν ἦν ποιμαίνων μετὰ τῶν ἀδελφῶν τὰ πρόβατα, ὢν νέος, μετὰ τῶν υἱῶν Βαλλᾶς καὶ μετὰ τῶν υἱῶν Ζελφᾶς τῶν γυναικῶν πατρὸς αὐτοῦ“ (Gen. 37, 2)·

120Çünkü emekle çalışan ve öğrenmeyi seven bu logos daha ilahi düşüncelerden insanî ve ölümlü kanaatlere indirildiğinde, bedenin ve beden işlerinin çevresinde dans eden Yusuf hemen doğar. Yıllar geçip saçı ağarsa bile hâlâ gençtir, çünkü olgun bir düşünceyi de olgun bir sözü işitmeyi de hiç tatmamıştır. Oysa Musa'nın müritleri bu olgunluğu bulmuş, onu hem kendileri hem de karşılaştıkları kimseler için en faydalı bir kazanç ve zevk hâline getirmişlerdir.

120

ὅταν γὰρ ὁ ἀσκητικὸς καὶ φιλομαθὴς οὗτος λόγος ἀπὸ τῶν θειοτέρων ἐννοημάτων εἰς ἀνθρωπίνας καὶ θνητὰς δόξας καταβιβασθῇ, ὁ τοῦ σώματος καὶ τῶν περὶ αὐτὸ χορευτὴς Ἰωσὴφ εὐθὺς ἀπογεννᾶται, νέος ὢν ἔτι, κἂν μήκει χρόνου πολιὸς γένηται, πρεσβυτέρας οὔτε γνώμης οὔτε ἀκοῆς εἰσάπαν ἐπῃσθημένος, ἣν οἱ Μωυσέως θιασῶται κατασταθέντες κτῆμα καὶ ἀπόλαυσμα ὠφελιμώτατον ἑαυτοῖς τε καὶ τοῖς ἐντυγχάνουσιν εὕραντο.

121Bu yüzden bana öyle geliyor ki Musa, Yusuf'un karakterini bütün kesin çizgileriyle daha açık seçik resmetmek istediği için onu öz kardeşlerinden hiçbiriyle değil, gayrimeşru kardeşleriyle birlikte koyun güderken gösterir. Bunlar cariyelerden doğmuştur ve adlarını daha üstün olan erkek soyundan değil, daha aşağı olan kadın soyundan alırlar: burada babaları İsrail'in oğulları değil, Bilha ile Zilpa adlı kadınların oğulları diye anılırlar.

121

διὰ τοῦτό μοι δοκεῖ τὸν τύπον αὐτοῦ καὶ τὴν ἀκριβεστάτην τοῦ χαρακτῆρος ἰδέαν βουλόμενος ἐκδηλοτέραν ἐγγράψαι ποιμαίνοντα εἰσάγειν μετὰ γνησίου μὲν οὐδενός, μετὰ δὲ τῶν νόθων ἀδελφῶν, οἳ παλλακίδων ὄντες ἀπὸ τοῦ χείρονος γένους, τοῦ πρὸς γυναικῶν, ἀλλ’ οὐκ ἀπὸ τοῦ κρείττονος, τοῦ πρὸς ἀνδρῶν, χρηματίζουσιν· υἱοὶ γὰρ τῶν γυναικῶν Βαλλᾶς καὶ Ζελφᾶς, ἀλλ’ οὐκ Ἰσραὴλ τοῦ πατρὸς νυνὶ καλοῦνται.

122Haklı olarak şu sorulabilir: Nuh'un aretē'lerde olgunluğa erişmesinden hemen sonra neden "Yeryüzü Tanrı'nın önünde bozuldu ve adaletsizlikle doldu" (Tekvin 6:11) denmiştir? Ama terbiyeden pek nasipsiz olmayan biri için bunun çözümünü bulmak belki zor değildir.

122

Ζητήσαι δ’ ἄν τις προσηκόντως, τίνος ἕνεκα μετὰ τὴν ἐν ταῖς ἀρεταῖς τοῦ Νῶε τελείωσιν εὐθὺς εἴρηται, ὅτι „ἐφθάρη ἡ γῆ ἐναντίον τοῦ θεοῦ καὶ ἐπλήσθη ἀδικίας“ (Gen. 6,11). ἀλλ’ ἴσως οὐ χαλεπὸν λύσεως εὐπορῆσαι τῷ μὴ σφόδρα παιδείας ἀπείρῳ.

123Şöyle söylemek gerekir: psykhēde bozulmaz eidos doğduğunda, ölümlü olan hemen bozulur. Çünkü güzel olanın doğuşu çirkin uğraşların ölümüdür; nitekim ışık parlayınca karanlık da kaybolur. Bu yüzden cüzzam kanununda pek kesin bir şekilde şöyle belirtilmiştir: "Cüzzamlıda canlı et belirirse, kirlenmiş olur" (Levililer 13:14–15).

123

λεκτέον οὖν ὅτι, ἐπειδὰν ἐν ψυχῇ τὸ ἄφθαρτον εἶδος ἀνατείλῃ, τὸ θνητὸν εὐθέως φθείρεται· γένεσις γὰρ τῶν καλῶν θάνατος αἰσχρῶν ἐπιτηδευμάτων ἐστίν, ἐπεὶ καὶ φωτὸς ἐπιλάμψαντος ἀφανίζεται τὸ σκότος. διὰ τοῦτο ἐν τῷ νόμῳ τῆς λέπρας ἀκριβέστατα διείρηται, ὅτι „ἐὰν ἀνατείλῃ χρὼς ζῶν ἐν τῷ λεπρῷ, μιανθήσεται“ (Lev. 13,14.15).

124Musa tam bu sözü pekiştirip adeta mühürlemek için şunu da ekler: "Sağlıklı et kirletir." Böylece akla yatkın ve alışılmış olana karşı çıkar. Çünkü bütün insanlar, hastalıklı olanı sağlıklı olanın, ölüyü de canlının bozulma sebebi sayar; sağlıklı ve canlı olanı ise tersine zıtlarının bozulma sebebi değil, kurtuluş sebebi sayarlar.

124

καὶ προσεπισφίγγων αὐτὸ τοῦτο καὶ ὥσπερ ἐναποσημαινόμενος ἐπιφέρει „καὶ μιανεῖ ὁ χρὼς ὁ ὑγιής“, ἀντιταττόμενος τῷ εἰκότι καὶ συνήθει· πάντες γὰρ οἱ ἄνθρωποι τὰ νοσοῦντα φθορὰς τῶν ὑγιαινόντων καὶ τὰ νεκρὰ τῶν ζώντων, οὐκ ἔμπαλιν τὰ ὑγιαίνοντα καὶ ζῶντα τῶν ἐναντίων, ἀλλὰ σωτήρια νομίζουσι.

125Ama bilgelikte her bakımdan pek yenilikçi olan kanun koyucu burada da kendine özgü bir şey ortaya koymuş, sağlıklı ve canlı olanın kirlerden arınamamanın sebebi olduğunu öğretmiştir. Çünkü psykhēdeki sağlıklı ve canlı renk, onun üzerinde gerçekten görünür hâle geldiğinde, onu sorguya çeken bir kınayıcıdır.

125

καινότατος δ’ ἐν ἅπασι τὴν σοφίαν ὁ νομοθέτης ὢν καὶ τοῦτο ἴδιον εἰσηγήσατο, διδάσκων ὅτι τὰ ὑγιαίνοντα καὶ ζῶντα τοῦ μὴ καθαρεύειν μιασμάτων αἴτια γίνεται· τὸ γὰρ ὑγιαῖνον καὶ ζῶν ἐν ψυχῇ χρῶμα ὡς ἀληθῶς φαινόμενον ἐπ’ αὐτῆς ἔλεγχός ἐστιν.

126Bu kınayıcı baş gösterince psykhēnin bütün günahlarını sayıp döker; ayıplar, utandırır, azarlar ve güçlükle susar. Kınanan psykhē de doğru logos'a aykırı olarak yaptığı şeyleri tek tek tanır ve o zaman kendini akılsız, ölçüsüz, adaletsiz ve kirlerle dolu bulur.

126

οὗτος ὅταν ἀνάσχῃ, κατάλογον ποιεῖται τῶν ἁμαρτημάτων αὐτῆς ἁπάντων, καὶ ὀνειδίζων καὶ δυσωπῶν καὶ ἐπιπλήττων μόλις παύεται· ἡ δ’ ἐλεγχομένη γνωρίζει τὰ καθ’ ἕκαστα, ὧν παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ἐπετήδευε, καὶ τότε ἄφρονα καὶ ἀκόλαστον καὶ ἄδικον καὶ πλήρη μιασμάτων ἑαυτὴν καταλαμβάνει.

127Bu yüzden Musa pek şaşırtıcı bir kanun da yazar: kısmen cüzzamlı olanın kirli, ayak uçlarından başının tepesine kadar baştan aşağı cüzzamla kaplı olanın ise temiz olduğunu söyler (Levililer 13:11–13). Oysa biri belki tersini, yani makul olanı düşünürdü: bedenin küçük bir yerinde sınırlı kalan cüzzamın daha az, bütün bedeni saracak kadar yayılmış olanın ise daha çok kirli olduğunu.

127

διὸ καὶ παραδοξότατον νόμον ἀναγράφει, ἐν ᾧ τὸν μὲν ἐκ μέρους ὄντα λεπρὸν ἀκάθαρτον, τὸν δὲ ὅλον δι’ ὅλων ἀπὸ ἄκρων ποδῶν ἄχρι κεφαλῆς ἐσχάτης κατεσχημένον τῇ λέπρᾳ καθαρόν φησιν εἶναι (Lev. 13,11-13), τάχα ἄν τινος τὸ ἐναντίον, ὅπερ εὔλογον ἦν ὑπολαβεῖν, εἰκάσαντος, τὴν μὲν ἐσταλμένην καὶ περί τι βραχὺ τοῦ σώματος λέπραν ἧττον ἀκάθαρτον, τὴν δὲ κεχυμένην, ὡς ἅπαν περιλαβεῖν αὐτό, μᾶλλον.

128Bana kalırsa Musa bu sembollerle şu çok doğru düşünceyi gösteriyor: istemeden işlenen haksızlıklar, pek yaygın olsalar bile, kusurlu sayılmaz ve temizdir, çünkü vicdan onları ağır bir şekilde suçlamaz. İsteyerek işlenenler ise, pek fazla yayılmasalar bile, psykhēdeki yargıcın sorgusundan geçtikleri için kutsallıktan uzak, iğrenç ve kirli sayılır.

128

δηλοῖ δ’, ὡς ἔμοιγε φαίνεται, διὰ συμβόλων τούτων ἀληθέστατον ἐκεῖνο, ὅτι τὰ μὲν ἀκούσια τῶν ἀδικημάτων κἂν ἐπιμήκιστα ὄντα ἀνυπαίτια καὶ καθαρά, τὸ συνειδὸς βαρὺν κατήγορον οὐκ ἔχοντα, τὰ δὲ ἑκούσια, κἂν μὴ ἐπὶ πλεῖστον ἀναχέηται πρὸς τοῦ κατὰ ψυχὴν ἐλεγχόμενα δικαστοῦ, ἀνίερα καὶ μιαρὰ καὶ ἀκάθαρτα δοκιμάζεται.

129Çift tabiatlı olup iki renkte çiçeklenen cüzzam, isteyerek işlenen kötülüğü gösterir. Çünkü psykhē kendi içinde sağlıklı, canlı ve doğru logos'a sahip olduğu hâlde, güzel şeyleri kurtarmak için onu dümenci olarak kullanmaz; kendini denizcilikten anlamayanlara teslim eder ve sakin, dingin havada kurtulabilecek olan hayat gemisini baştan aşağı alabora eder.

129

ἡ μὲν οὖν διφυὴς καὶ δύο ἐξανθοῦσα χρώματα λέπρα τὴν ἑκούσιον ἐμφαίνει κακίαν· ἔχουσα γὰρ ἡ ψυχὴ τὸν ὑγιαίνοντα καὶ ζωτικὸν καὶ ὀρθὸν ἐν ἑαυτῇ λόγον τῷ μὲν οὐ χρῆται ὡς κυβερνήτῃ πρὸς τὴν τῶν καλῶν σωτηρίαν, ἐκδοῦσα δ’ αὑτὴν τοῖς ναυτιλίας ἀπείροις ὅλον τὸ τοῦ βίου δὴ σκάφος ἐν εὐδίᾳ καὶ γαλήνῃ δυνάμενον σῴζεσθαι περιέτρεψεν.

130Bütünüyle tek bir beyaz renge dönüşen cüzzam ise istemeden düşülen sapmayı gösterir. Bu, nous'un akıl yürütme yetisi baştan aşağı kesilip atıldığında, anlamaya yarayacak hiçbir tohum kalmadığında olur. O zaman nous, sisin ve koyu karanlığın içindekiler gibi yapılması gereken şeylerin hiçbirini görmez; kör gibi önünü göremeden her şeye çarpar, art arda kayar ve istemeden üst üste düşer.

130

ἡ δ’ εἰς ἓν εἶδος λευκὸν μεταβαλοῦσα τὴν ἀκούσιον διασυνίστησι τροπήν, ἐπειδὰν τὸ λογίζεσθαι ὁ νοῦς ἐκτμηθεὶς ὅλον δι’ ὅλων, μηδενὸς τῶν εἰς τὸ συνιέναι σπέρματος ὑπολειφθέντος, ὥσπερ οἱ ἐν ἀχλύι καὶ σκότῳ βαθεῖ μηδὲν ὁρᾷ τῶν πρακτέων, ἀλλ’ οἷα τυφλὸς ἀπροοράτως πᾶσιν ἐμπίπτων συνεχεῖς ὀλίσθους καὶ πτώματα ἐπάλληλα καὶ ἀκούσια

131Ev hakkındaki hüküm de buna benzer; çünkü evde de sık sık cüzzam görülür. Kanun şöyle der: "Bir evde cüzzam lekesi belirirse, evin sahibi gelip kâhine bildirecek ve 'Evde cüzzam lekesine benzer bir şey gördüm' diyecek." Sonra şunu ekler: "Kâhin, evi görmek için içeri girmeden önce evin boşaltılmasını buyuracak; böylece evdeki eşyalar kirlenmeyecek. Bundan sonra kâhin incelemek için içeri girecek" (Levililer 14:34–36).

131

ὑπομένῃ. τούτῳ ⟨δ’⟩ ὅμοιόν ἐστι καὶ τὸ περὶ τῆς οἰκίας διάταγμα, ἐν ᾗ γίνεσθαι συμβαίνει λέπραν πολλάκις· φησὶ γὰρ ὅτι „ἐὰν γένηται ἁφὴ λέπρας ἐν οἰκίᾳ, ἀφίξεται ὁ κεκτημένος καὶ ἀναγγελεῖ τῷ ἱερεῖ λέγων· ὥσπερ ἁφὴ λέπρας ἑώραταί μοι ἐν τῇ οἰκίᾳ“· εἶτα ἐπιφέρει· „καὶ προστάξει ὁ ἱερεὺς ἀποσκευάσαι τὴν οἰκίαν πρὸ τοῦ εἰσελθόντα τὸν ἱερέα εἰς τὴν οἰκίαν ἰδεῖν, καὶ οὐ γενήσεται ἀκάθαρτα ὅσα ἐν τῇ οἰκίᾳ. καὶ μετὰ ταῦτα εἰσελεύσεται ὁ ἱερεὺς καταμαθεῖν“ (Lev. 14,34—36).

132Demek ki kâhin girmeden önce evdekiler temizdir, girdiği andan itibaren ise hepsi kirlidir. Oysa tersi beklenirdi: herkes adına dualar, arınma törenleri ve kurbanlar sunmayı âdet edinmiş, arınmış ve kusursuz bir adam içeri girince içerdekilerin daha iyi olması, kirliyken temizlenmesi gerekirdi. Ama burada evdekiler eski durumlarında bile kalmaz, kâhinin girişiyle daha kötü yana döner.

132

οὐκοῦν πρὶν μὲν εἰσελθεῖν τὸν ἱερέα, καθαρὰ τὰ ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἀφ’ οὗ δ’ ἂν εἰσέλθῃ, πάντα ἀκάθαρτα· καίτοι τοὐναντίον εἰκὸς ἦν, ἀνδρὸς κεκαθαρμένου καὶ τελείου, ὃς τὰς ὑπὲρ ἁπάντων εὐχὰς ἁγιστείας ἱερουργίας εἴωθε ποιεῖσθαι, παρελθόντος εἴσω βελτιοῦσθαι τὰ ἔνδον καὶ ἐξ ἀκαθάρτων καθαρὰ γίνεσθαι· νυνὶ δὲ οὐδὲ ἐπὶ τῆς αὐτῆς μένει χώρας, τρέπεται δὲ πρὸς μερίδα τὴν χείρω κατὰ τὴν εἴσοδον τὴν τοῦ ἱερέως.

133Bu yorumun kanunun açık ve ilk bakışta anlaşılan hükmüyle uyuşup uyuşmadığını, böyle şeylerle uğraşmayı âdet edinmiş ve bundan hoşlananlar incelesin. Biz ise açıkça şunu söylemeliyiz: kâhin girince evdekilerin kirlenmesi kadar yerli yerine oturan başka bir şey yoktur.

133

ἀλλὰ ταῦτα μὲν εἰ συνᾴδει τῇ ῥητῇ καὶ προχείρῳ διατάξει, σκέψονται οἷς ἔθος καὶ φίλον· ἡμῖν δὲ ἄντικρυς λεκτέον, ὅτι συνῳδὸν οὕτως οὐδὲν ἄλλο ἄλλῳ, ὡς τὸ εἰσελθόντος τοῦ ἱερέως τὰ κατὰ τὴν οἰκίαν μιαίνεσθαι.

134Çünkü ilahi logos psykhēmize, bir ocağın başına gelir gibi gelmediği sürece onun bütün işleri kusursuz sayılır. Psykhēyi ancak kendisi uyarıp aklını başına getirebilecek olan vasi, baba, öğretmen ya da kâhine ne ad vermek gerekiyorsa o, ondan çok uzaktadır. Bilgisizlikten, ne yapılması gerektiğini bilmedikleri için hata işleyenler bağışlanır; çünkü bunların hata olduğunu kavramazlar bile, hatta bazen tökezledikleri yerlerde büyük başarılar kazandıklarını sanırlar.

134

ἕως μὲν γὰρ ὁ θεῖος λόγος εἰς τὴν ψυχὴν ἡμῶν καθάπερ τινὰ ἑστίαν οὐκ ἀφῖκται, πάντα αὐτῆς τὰ ἔργα ἀνυπαίτια· ὁ γὰρ ἐπίτροπος ἢ πατὴρ ἢ διδάσκαλος ἢ ὅ τι ποτὲ χρὴ καλεῖν τὸν ἱερέα, ὑφ’ οὗ νουθετηθῆναι καὶ σωφρονισθῆναι μόνου δυνατόν, μακρὰν ἀφέστηκε. Συγγνώμη δὲ τοῖς δι’ ἀμαθίαν ἀπειρίᾳ τῶν πρακτέων ἁμαρτάνουσιν· οὐδὲ γὰρ ὡς ἁμαρτημάτων αὐτῶν ποιοῦνται κατάληψιν, ἔστι δ’ ὅτε κατορθοῦν ἐν οἷς πταίουσι μεγάλα νομίζουσιν.

135Ama gerçek bir kınayıcı olan kâhin, en saf bir ışık parıltısı gibi içimize girdiğinde, işte o zaman psykhēmizde saklı duran temiz olmayan niyetleri ve faydalı olanı bilmediğimiz için giriştiğimiz ayıplı, kusurlu işleri tanırız. Kâhinlik eden bu kınayıcı bütün bunların kirli olduğunu ilan eder, dışarı çıkarılıp sökülüp atılmalarını buyurur; ta ki psykhēnin evini tertemiz görsün ve içinde hastalıklar baş göstermişse onları iyileştirsin.

135

ὅταν δὲ εἰσέλθῃ ὁ ἱερεὺς ὄντως ἔλεγχος εἰς ἡμᾶς ὥσπερ φωτός τις αὐγὴ καθαρωτάτη, τηνικαῦτα γνωρίζομεν τὰ ἐναποκείμενα ἡμῶν οὐκ εὐαγῆ τῇ ψυχῇ βουλεύματα καὶ τὰς ἐπιλήπτους καὶ ὑπαιτίους πράξεις, αἷς ἀγνοίᾳ τῶν συμφερόντων ἐνεχειροῦμεν. ταῦτ’ οὖν ἅπαντα ὁ ἱερώμενος ἔλεγχος μιάνας, ἀποσκευασθῆναι καὶ ἀποσυληθῆναι κελεύει, ὅπως αὐτὴν καθαρὰν ἴδῃ τὴν τῆς ψυχῆς οἰκίαν καί, εἴ τινες ἐν αὐτῇ νόσοι γεγόνασιν, ἰάσηται.

136Krallar kitabında peygamberle karşılaşan dul kadın da bunu taklit etmiştir (3. Krallar 17:10). Ama buradaki dul, bizim kocasını yitiren kadına verdiğimiz adla anılan dul değildir; zihni bozan ve hırpalayan hâllerden dul kalmış, yani onlardan yoksun kalmış olandır. Musa'da geçen Tamar da böyledir.

136

μεμίμηται δὲ τοῦτο καὶ ἡ ἐν ταῖς βασιλείαις ἐντυγχάνουσα τῷ προφήτῃ γυνὴ ⟨χήρα⟩ (III Reg. 17,10)· χήρα δ’ ἐστίν, οὐχ ἥν φαμεν ἡμεῖς, ὅταν ἀνδρὸς ἐρήμη γένηται, ἀλλὰ τῷ χηρεύειν τῶν φθειρόντων καὶ λυμαινομένων παθῶν τὴν διάνοιαν, ὥσπερ καὶ ἡ παρὰ Μωυσῇ Θάμαρ·

137Çünkü ona da dul olarak tek ve kurtarıcı Baba'nın evinde oturması buyrulmuştur (Tekvin 38:11). Tamar O'nun uğruna ölümlülerle birlikteliği ve sohbeti ebediyen bırakmış, insani hazlardan uzak ve dul kalmıştır; ama ilahi tohumu kabul eder, aretē tohumlarıyla dolarak güzel işlere gebe kalır ve onları doğurmak için sancı çeker. Onları doğurduğunda rakiplerine karşı ödülleri kazanır ve zaferin sembolü olan hurma dalını taşıyarak galipler arasına yazılır; çünkü Tamar "hurma ağacı" anlamına gelir.

137

καὶ γὰρ ταύτῃ προστέτακται χηρευούσῃ καθέζεσθαι ἐν τῷ τοῦ μόνου καὶ σωτῆρος οἴκῳ πατρός (Gen. 38,11), δι’ ὃν ἀεὶ καταλιποῦσα τὰς τῶν θνητῶν συνουσίας καὶ ὁμιλίας ἠρήμωται μὲν καὶ κεχήρευκεν ἀνθρωπίνων ἡδονῶν, παραδέχεται δὲ θείαν γονὴν καὶ πληρουμένη τῶν ἀρετῆς σπερμάτων κυοφορεῖ καὶ ὠδίνει καλὰς πράξεις· ἃς ὅταν ἀποτέκῃ, τὰ κατὰ τῶν ἀντιπάλων αἴρεται βραβεῖα καὶ νικηφόρος ἀναγράφεται σύμβολον ἐπιφερομένη φοίνικα τῆς νίκης· Θάμαρ γὰρ ἑρμηνεύεται φοῖνιξ.

138Kötülüklerden dul ve yoksun kalmak üzere olan her zihin peygambere şöyle der: "Ey Tanrı adamı, haksızlığımı ve günahımı hatırlatmak için mi yanıma geldin?" (3. Krallar 17:18). Çünkü Tanrı'dan ilham almış, göksel bir aşkla kendinden geçmiş, Tanrı'nın verdiği coşkunun dizginlenemez kışkırtmalarıyla tutuşmuş olan bu peygamber psykhēye girince ona eski haksızlıklarını ve günahlarını hatırlatır. Bunu, psykhē onları yeniden işlesin diye değil, eski sapması için çok inleyip çok ağladıktan sonra o sapmanın ürünlerinden nefret edip yüz çevirsin ve Tanrı'nın tercümanı olan logos'un, yani peygamberin gösterdiği yoldan gitsin diye yapar.

138

λέγει δὲ πρὸς τὸν προφήτην πᾶσα διάνοια χήρα καὶ ἐρήμη κακῶν μέλλουσα γίνεσθαι· „ἄνθρωπε τοῦ θεοῦ, εἰσῆλθες πρὸς μὲ ἀναμνῆσαι τὸ ἀδίκημά μου καὶ τὸ ἁμάρτημά μου“ (III Reg. 17,18)· εἰσελθὼν γὰρ εἰς τὴν ψυχὴν ὁ ἔνθους οὗτος καὶ κατεσχημένος ἐξ ἔρωτος ὀλυμπίου καὶ διηρεθισμένος τοῖς τῆς θεοφορήτου μανίας ἀκατασχέτοις οἴστροις μνήμην ἀδικημάτων καὶ ἁμαρτημάτων ἀρχαίων ἐργάζεται, οὐχ ἵνα πάλιν αὐτοῖς χρήσηται, ἀλλ’ ἵνα μέγα στενάξασα καὶ μέγα κλαύσασα τὴν παλαιὰν τροπὴν τὰ μὲν ἐκείνης ἔγγονα μισήσασα ἀποστραφῇ, οἷς δ’ ὑφηγεῖται ὁ ἑρμηνεὺς τοῦ θεοῦ λόγος καὶ προφήτης ἕπηται·

139Çünkü eskiden peygamberlere kimi zaman "Tanrı adamları", kimi zaman da "görenler" denirdi (1. Krallar 9:9). Böylece onların taşıdığı ilahi ilhama ve olayları her yönüyle görebilmelerine yaraşan, tam yerinde adlar koyarlardı.

139

τοὺς γὰρ προφήτας ἐκάλουν οἱ πρότερον τοτὲ μὲν ἀνθρώπους θεοῦ, τοτὲ δὲ ὁρῶντας (I Reg. 9,9), κύρια ὀνόματα καὶ ἐμπρεπῆ τῷ ἐπιθειασμῷ καὶ τῇ περιαθρήσει τῶν πραγμάτων ᾗ ἐκέχρηντο τιθέμενοι.

140O hâlde pek kutsal Musa'nın, yeryüzünün tam da adil Nuh'un aretē'leri apaçık ortaya çıktığı zaman bozulduğunu söylemesi yerindedir. Şöyle der: "Yeryüzü bozulmuştu, çünkü bütün ten yeryüzünde onun yolunu bozmuştu" (Tekvin 6:12).

140

Προσηκόντως οὖν ὁ ἱερώτατος Μωυσῆς τότε φθείρεσθαι τὴν γῆν εἶπεν, ὅτε αἱ τοῦ δικαίου Νῶε ἀρεταὶ διεφάνησαν· „ἦν δὲ“ φησί „κατεφθαρμένη, ὅτι κατέφθειρε πᾶσα σὰρξ τὴν ὁδὸν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς γῆς“ (Gen. 6,12).

141Kimileri burada ifadede bir hata yapıldığını, sözün tutarlı ve kusursuz hâlinin "bütün ten kendi yolunu bozmuştu" olduğunu düşünecektir. Çünkü Yunancada dişil bir isimle, yani "ten" kelimesiyle eril bir zamir, yani "onun" kelimesi bir arada kullanılmaz.

141

δόξει μέν τισιν ἡ λέξις ἡμαρτῆσθαι καὶ τὸ ἀκόλουθον τοῦ λόγου καὶ τὸ ἄπταιστον οὕτως ἔχειν· ὅτι κατέφθειρε πᾶσα σὰρξ τὴν ὁδὸν αὑτῆς· ἀνοίκειον γάρ ἐστι θηλυκῷ ὀνόματι, τῇ σαρκί, ἀρρενικὴν ἐπιφέρεσθαι πτῶσιν, τὴν αὐτοῦ.

142Ama belki de söz yalnız kendi yolunu bozan tenle ilgili değildir (öyle olsaydı ifadede hata yapılmış gibi görünmesi yerinde olurdu); iki şeyle ilgilidir: bozulmuş tenle ve tenin yolunu hırpalayıp bozmaya çalıştığı başka biriyle. Öyleyse cümle şöyle anlaşılmalıdır: Bütün ten, Ezelî ve Bozulmaz Olan'ın Tanrı'ya götüren mükemmel yolunu bozmuştu.

142

μήποτε δὲ οὐ περὶ μόνης σαρκός ἐστιν ὁ λόγος τὴν αὑτῆς φθειρούσης ὁδόν, ἵνα εἰκότως ἡμαρτῆσθαι τὰ περὶ τὴν λέξιν δοκῇ, ἀλλὰ περὶ δυεῖν, σαρκός τε τῆς φθειρομένης καὶ ἑτέρου, οὗ τὴν ὁδὸν λυμαίνεσθαί τε καὶ φθείρειν ἐπιχειρεῖ. ὥσθ’ οὕτως ἀποδοτέον· κατέφθειρε πᾶσα σὰρξ τὴν τοῦ αἰωνίου καὶ ἀφθάρτου τελείαν ὁδὸν τὴν πρὸς θεὸν ἄγουσαν.

143Bil ki bu yol bilgeliktir. Çünkü nous, düz ve geniş bir yol olan bilgeliğin rehberliğiyle yolun sonuna kadar varır; yolun sonu da Tanrı'yı tanımak ve Tanrı'yı bilmektir (epistēmē). Tenin her dostu bu yoldan nefret eder, ona karşı direnir ve onu bozmaya çalışır; çünkü hiçbir şey hiçbir şeye, epistēmē'nin tenin hazzına zıt olduğu kadar zıt değildir.

143

ταύτην ἴσθι σοφίαν· διὰ γὰρ ταύτης ὁ νοῦς ποδηγετούμενος εὐθείας καὶ λεωφόρου ὑπαρχούσης ἄχρι τῶν τερμάτων ἀφικνεῖται· τὸ δὲ τέρμα τῆς ὁδοῦ γνῶσίς ἐστι καὶ ἐπιστήμη θεοῦ. ταύτην τὴν ἀτραπὸν μισεῖ καὶ προβέβληται καὶ φθείρειν ἐπιχειρεῖ πᾶς ὁ σαρκῶν ἑταῖρος· οὐδενὶ γὰρ οὕτως οὐδὲν ἀντίπαλον ὡς ἐπιστήμη σαρκὸς ἡδονῇ.

144Nitekim İsrail adı verilen "gören soy"dan olanlar bu kral yolunda yürümek istediklerinde, "toprağa ait" Edom (adının tercümesi budur) bütün gayretiyle ve bütün hazırlığıyla onlarla savaşır; onları yoldan alıkoymakla, yolu da büsbütün ayak basılmamış ve geçilmez hâle getirmekle tehdit eder.

144

βουλομένοις γοῦν ταύτην πορεύεσθαι τὴν ὁδὸν βασιλικὴν οὖσαν τοῖς τοῦ ὁρατικοῦ γένους μετέχουσιν, ὅπερ Ἰσραὴλ κέκληται, διαμάχεται ὁ γήινος Ἐδὼμ — τοῦτο γὰρ διερμηνευθεὶς ὀνομάζεται — μετὰ σπουδῆς καὶ παρασκευῆς τῆς πάσης εἴρξειν ἀπειλῶν τῆς ὁδοῦ καὶ ἀτριβῆ καὶ ἀπόρευτον αὐτὴν κατασκευάσειν εἰσάπαν.

145Gönderilen elçiler şöyle der: "Ülkenden geçeceğiz; ne tarlalardan ne bağlardan geçeceğiz, sarnıcının suyundan da içmeyeceğiz. Kral yolundan gideceğiz; sınırlarını geçinceye kadar ne sağa ne sola sapacağız." Edom ise şu cevabı verir: "Benim topraklarımdan geçmeyeceksin; geçersen savaşla karşına çıkarım." İsrailoğulları ona: "Dağın yanından geçeceğiz," derler, "eğer ben ve hayvanlarım senin suyundan içersek bedelini öderim; ama bu hiçbir şey değil; biz dağın yanından geçeceğiz." O ise: "Benim topraklarımdan geçmeyeceksin," dedi (Sayılar 20:17–20).

145

οἱ μὲν οὖν πεμφθέντες πρέσβεις λέγουσι ταῦτα· „παρελευσόμεθα διὰ τῆς γῆς σου· οὐ διελευσόμεθα δι’ ἀγρῶν, οὐ δι’ ἀμπελώνων, οὐ πιόμεθα ὕδωρ λάκκου σου. ὁδῷ βασιλικῇ πορευσόμεθα· οὐκ ἐκκλινοῦμεν δεξιὰ οὐδὲ εὐώνυμα, ἕως ἂν παρέλθωμέν σου τὰ ὅρια. ὁ δὲ Ἐδὼμ ἀποκρίνεται φάσκων· οὐ διελεύσῃ δι’ ἐμοῦ· εἰ δὲ μή, ἐν πολέμῳ ἐξελεύσομαί σοι εἰς συνάντησιν. καὶ λέγουσιν αὐτῷ οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· παρὰ τὸ ὄρος παρελευσόμεθα. ἐὰν δὲ τοῦ ὕδατός σου πίω ἐγώ τε καὶ τὰ κτήνη, δώσω σοι τιμήν· ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα οὐδέν ἐστι, παρὰ τὸ ὄρος παρελευσόμεθα. ὁ δὲ εἶπεν· οὐ διελεύσῃ δι’ ἐμοῦ“ (Num. 20,17—20).

146Eskilerden biri hakkında şöyle anlatılır: Pahalı süslerle donatılmış bir alayı görünce tanıdıklarından bazılarına dönüp "Dostlarım, bakın, ne kadar çok şeye ihtiyacım yok!" demiş ve kısacık bir sözle gerçekten çok büyük, göksel bir iddiayla övünmüş. Ne diyorsun?

146

τῶν παλαιῶν τινα λόγος ἔχει θεασάμενον ἐσταλμένην πολυτελῆ πομπὴν πρός τινας τῶν γνωρίμων ἀπιδόντα εἰπεῖν· „ὦ ἑταῖροι, ἴδετε ὅσων χρείαν οὐκ ἔχω“, διὰ βραχείας φωνῆς μέγιστον καὶ οὐράνιον ὡς ἀληθῶς ἐπάγγελμα αὐχήσαντα. τί λέγεις;

147Bütün zenginliğe karşı yapılan Olimpiya yarışmasında taç mı giydin, onun sunduğu her şeyi öyle mi yendin ki ondan gelen hiçbir şeyi ne zevk ne de kullanım için kabul ediyorsun? Söz şaşırtıcıdır, ama onu doğuran düşünce çok daha şaşırtıcıdır: öyle bir güce erişmiş ki artık ter dökmeden kesin bir zafer kazanabiliyor.

147

τὸν Ὀλυμπιακὸν ἀγῶνα κατὰ τοῦ πλούτου παντὸς ἐστεφάνωσαι καὶ τῶν ἐν αὐτῷ κεκράτηκας οὕτως, ὡς μηδὲν εἰς ἀπόλαυσίν τε καὶ χρῆσιν τῶν ἀπ’ αὐτοῦ παραδέχεσθαι; θαυμάσιος μὲν ὁ λόγος, πολὺ δ’ ἡ γνώμη θαυμασιωτέρα τοσοῦτον πρὸς ἰσχὺν ἐπιδεδωκυῖα, ὡς ἤδη καὶ ἀκονιτὶ δύνασθαι νικᾶν ἀνὰ κράτος.

148Ama bununla yalnız bir kişi değil, Musa'nın yanında bilgeliğin ilk sırlarını öğrenmiş, pek kalabalık bir millet de övünebilir. Kanıtı şudur: onun müritlerinden her birinin psykhēsi, görünüşte iyi olan her şeyin kralı olan "toprağa ait" Edom'a (çünkü iyi gibi görünen her şey gerçekte topraktandır) cesaretle karşı çıkıp "Şimdi ülkenden geçeceğim" demeyi göze almıştır.

148

ἀλλ’ οὐχ ἑνὶ ἀνδρὶ ἔξεστι μόνον αὐχῆσαι παρὰ Μωυσῇ τὰ προτέλεια τῆς σοφίας ἀναδιδαχθέντι, ἀλλὰ καὶ ὅλῳ ἔθνει πολυανθρωποτάτῳ. τεκμήριον δέ· τεθάρρηκε καὶ ἐπιτετόλμηκεν ἡ ἑκάστου ψυχὴ τῶν γνωρίμων αὐτοῦ πρὸς τὸν βασιλέα τῶν φαινομένων ἁπάντων ἀγαθῶν τὸν γήινον Ἐδὼμ — ὄντως γὰρ τὰ τῷ δοκεῖν ἀγαθὰ πάντα γήινα — λέγειν· „ἤδη παρελεύσομαι διὰ τῆς γῆς σου.“

149Ne olağanüstü, ne görkemli bir vaat! Söyleyin bana: yeryüzünün iyi gibi görünen ve iyi sayılan bütün şeylerini aşabilecek, yanlarından geçip gidebilecek, onları geride bırakabilecek misiniz? İleriye atılışınızı zorla durdurup engelleyecek hiçbir şey çıkmayacak mı?

149

ὢ ὑπερφυεστάτης καὶ μεγαλοπρεποῦς ὑποσχέσεως. πάντα, εἴπατέ μοι, ὑπερβῆναι παρελθεῖν παραδραμεῖν τὰ φαινόμενα καὶ νομιζόμενα γῆς [ὄντα] ἀγαθὰ δυνήσεσθε; καὶ οὐδὲν ἄρα τὴν εἰς τὸ πρόσω ὑμῶν ὁρμὴν ἀντιβιασάμενον ἐφέξει καὶ στήσει;

150Zenginliğin ağzına kadar dolu bütün hazinelerini art arda görünce yüzünüzü çevirip bakışlarınızı başka yana mı yönelteceksiniz? Baba ve anne tarafından ataların itibarlarını, çoğunluğun dilinden düşürmediği soyluluğu umursamadan aşıp geçecek misiniz? İnsanların her şeyini uğruna feda ettiği şanı, en değersiz şeylerden biriymiş gibi arkanızda mı bırakacaksınız? Peki ya bedenin sağlığı, hislerin keskinliği, uğrunda yarışılan güzellik, rakipsiz güç ve psykhēnin evinin (ya da mezarının, ya da ona ne ad vermek gerekiyorsa onun) süslendiği öteki şeyler? Bunların hiçbirini iyi şeyler arasına koymadan yanlarından da geçip gidecek misiniz?

150

ἀλλὰ τοὺς μὲν τοῦ πλούτου θησαυροὺς ἅπαντας ἑξῆς πλήρεις ἰδόντες ἀποστραφήσεσθε καὶ ἀποκλινεῖτε τὰς ὄψεις, τὰ δὲ τῶν προγόνων ἀξιώματα τῶν πρὸς πατρὸς καὶ μητρὸς καὶ τὰς ᾀδομένας παρὰ τοῖς πολλοῖς εὐγενείας ὑπερκύψετε; δόξαν δὲ, ἧς ἀντικαταλλάττονται πάντα ἄνθρωποι, κατόπιν ὥσπερ τι τῶν ἀτιμοτάτων ἀπολείψετε; τί δέ; ὑγείαν σώματος καὶ αἰσθήσεων ἀκρίβειαν καὶ κάλλος περιμάχητον καὶ ῥώμην ἀνανταγώνιστον καὶ τἄλλα ὅσοις ὁ τῆς ψυχῆς οἶκος ἢ τύμβος ἢ ὁτιοῦν χρὴ καλεῖν κεκόσμηται παραδραμεῖσθε, ὡς μηδὲν αὐτῶν κατατάξαι ἐν τῇ τῶν ἀγαθῶν μερίδι;

151Bunlar, yeryüzü bölgesini bırakıp yukarı çekilmiş ve ilahi tabiatlarla birlikte yaşayan Olimposlu, göksel bir psykhēnin büyük cüretleridir: o psykhē ki gerçek ve bozulmaz iyiliklerin seyrine doymuştur.

151

ὀλυμπίου καὶ οὐρανίου ταῦτα ψυχῆς τὰ μεγάλα τολμήματα τὸν μὲν περίγειον χῶρον ἀπολελοιπυίας, ἀνειλκυσμένης δὲ καὶ μετὰ τῶν θείων φύσεων διαιτωμένης· θέας γὰρ ἐμπιπλαμένη τῶν γνησίων καὶ ἀφθάρτων ἀγαθῶν

152Bu yüzden geçici ve sahte iyiliklere haklı olarak veda eder. Peki ölümlülerin bütün ölümlü iyiliklerinin yanından geçip gitmenin ne faydası var, eğer doğru logos'la değil de bazılarının yaptığı gibi üşengeçlikten, gevşeklikten ya da onları tanımamaktan geçip gidiliyorsa? Çünkü her şey her yerde değerli sayılmaz; kimi toplumda bir şey, kimisinde başka bir şey değer görür.

152

εἰκότως τοῖς ἐφημέροις καὶ νόθοις ἀποτάττεται. τί οὖν ὄφελος παρελθεῖν πάντα τὰ θνητῶν θνητὰ ἀγαθά, παρελθεῖν δὲ μὴ σὺν ὀρθῷ λόγῳ, ἀλλ’ ὡς ἔνιοι δι’ ὄκνον ἢ ῥᾳθυμίαν ἢ ἀπειρίαν ἐκείνων; οὐ γὰρ πανταχοῦ πάντα, ἄλλα δὲ παρ’ ἄλλοις τετίμηται.

153Bu yüzden Musa, sözü edilen şeyleri doğru logos'la küçümsemeyi anlatmak istediği için "geçeceğim" sözüne "senin ülkenden" ifadesini ekler. Çünkü en gerekli olan buydu: görünüşte iyi olan şeylerin bol bol bulunduğu her türlü malzemenin ortasındayken, her birinin önümüze serdiği ağlardan hiçbirine yakalanmamak; tersine ateş gibi güçlenip tek bir hamleyle art arda gelen akıntıları yarıp geçmek.

153

τούτου χάριν βουλόμενος τὸ μετ’ ὀρθότητος λόγου καταφρονητικοὺς τῶν εἰρημένων γενέσθαι παραστῆσαι τῷ „παρελεύσομαι“ προστίθησι τὸ „διὰ τῆς γῆς σου“· τοῦτο γὰρ τὸ ἀναγκαιότατον ἦν, γενομένους ἐν ἀφθόνοις τῶν φαινομένων ἀγαθῶν ὕλαις ἁπάσαις ὑπὸ μηδενὸς τῶν προβληθέντων ὑφ’ ἑκάστης δικτύων ἁλῶναι, πυρὸς μέντοι τὸν τρόπον ἰσχῦσαι ῥύμῃ μιᾷ τὰς ἐπαλλήλους καὶ συνεχεῖς φορὰς διακλάσαι.

154Demek ki bunların içinden "geçeceklerini" söylerler, ama "tarlalardan ve bağlardan" geçeceklerini söylemezler. Çünkü psykhēde yetiştirilmiş ve incelikli sözler, övgüye değer işler gibi olgun meyveler veren bitkilerin yanından geçip gitmek Tufan öncesinden kalma bir saflık olurdu. Orada durmak, meyveleri toplamak ve doymak bilmeden yemek gerekirdi. Çünkü mükemmel aretē'lerde duyulan doyumsuz sevinç en güzel şeydir; sözü edilen bağlar da onun sembolüdür.

154

διὰ μὲν δὴ τούτων φασὶ „παρελεύσεσθαι“, διὰ δὲ „ἀγρῶν καὶ ἀμπελώνων“ οὐκέτι· τὰ γὰρ ἥμερα ἐν ψυχῇ φυτὰ ἡμέρους ἀποτίκτοντα καρπούς, ἀστείους μὲν λόγους, ἐπαινετὰς δὲ πράξεις, ὠγύγιος εὐήθεια παρέρχεσθαι· μένειν γὰρ ἔδει καὶ δρέπεσθαι καὶ ἀπλήστως ἐμφορεῖσθαι· κάλλιστον γὰρ ἡ ἐν ἀρεταῖς τελείαις ἀκόρεστος εὐφροσύνη, ἧς οἱ λεχθέντες ἀμπελῶνες σύμβολα.

155Tanrı'nın iyiliklerin pınarlarını yukarıdan kar gibi yağdırıp sağanak gibi üzerine döktüğü bizler sarnıçtan mı içeceğiz, yerin altında küçük sızıntılar mı arayacağız? Hem de gök, masallardaki nektar ve ambrosiadan daha iyi bir besini durmaksızın üzerimize yağdırırken?

155

οἷς δ’ ὁ θεὸς ἐπινίφει καὶ ἐπομβρεῖ τὰς ἀγαθῶν πηγὰς ἄνωθεν, ἐκ λάκκου πίνομεν καὶ βραχείας [καὶ] κατὰ γῆς λιβάδας ἀναζητοῦμεν, ὕοντος ἡμῖν ἀνεπισχέτως οὐρανοῦ τὴν νέκταρος καὶ ἀμβροσίας τῶν μεμυθευμένων ἀμείνω τροφήν;

156Evrenin kurtarıcısı göksel hazinesini kullanalım ve tadını çıkaralım diye bize açmışken, insan hüneriyle biriktirilmiş suyu yukarı çekip ümitsizliğin eseri olan bu sığınağa, bu kaçış yerine mi başvuracağız? Nitekim kutsal sırların öğretmeni Musa şöyle dua eder: "Rab, yağmur vermek için iyi hazinesini, göğü bize açsın" (Tesniye 28:12). Tanrı'nın sevdiği kişinin duaları da kabul görür.

156

ἔτι δὲ ποτὸν τεθησαυρισμένον ἐξ ἐπιτεχνήσεως ἀνθρώπων ἐξανιμῶντες ὑπόδρομον καὶ καταφυγὴν δυσελπιστίας ἔργον προσιέμεθα, οἷς τὸν ὀλύμπιον θησαυρὸν εἰς χρῆσιν καὶ ἀπόλαυσιν ὁ σωτὴρ τοῦ παντὸς ἤνοιξεν; εὔχεται γὰρ Μωυσῆς ὁ ἱεροφάντης, ἵνα „ἀνοίξῃ κύριος ἡμῖν τὸν θησαυρὸν αὐτοῦ τὸν ἀγαθόν, τὸν οὐρανόν, δοῦναι ὑετόν“ (Deut. 28,12)· ἐπήκοοι δὲ αἱ τοῦ θεοφιλοῦς εὐχαί.

157Peki ya şuna ne dersin? Ne göğün, ne yağmurun, ne sarnıcın, ne de genel olarak oluş dünyasındaki herhangi bir şeyin kendisini beslemeye yeteceğini düşünen, bunların hepsini aşıp yaşadığı şeyi "Gençliğimden beri beni besleyen Tanrı" (Tekvin 48:15) diye dile getiren kişi, sence yerin altındaki su birikintilerinin herhangi birine bakmaya bile tenezzül eder mi?

157

τί δ’; ὁ μηδ’ οὐρανὸν ἢ ὑετὸν ἢ λάκκον ἢ συνόλως τι τῶν ἐν γενέσει νομίσας ἱκανὸν εἶναι τρέφειν ἑαυτόν, ὑπερβὰς δὲ ταῦτα πάντα καὶ ὃ ἔπαθεν εἰπὼν „ὁ θεὸς ὁ τρέφων με ἐκ νεότητος“ (Gen. 48,15) ἆρα οὐ δοκεῖ σοι πάντα ὅσα κατὰ γῆς ὕδατος συστήματα μηδ’ ἂν ἀξιῶσαι προσιδεῖν;

158Tanrı'nın katıksız, sarhoş eden içkiler sunduğu kişi sarnıçtan içmez elbette. Tanrı bu içkileri kimi zaman sakilik etmeye layık gördüğü meleklerinden birinin hizmetiyle, kimi zaman da veren ile alan arasına kimseyi koymadan bizzat kendisi sunar.

158

οὐκ ἂν οὖν ἐκ λάκκου πίοι, ᾧ δίδωσιν ὁ θεὸς τὰς ἀκράτους μεθύσματος πόσεις, τοτὲ μὲν διά τινος ὑπηρετοῦντος τῶν ἀγγέλων, ὃν οἰνοχοεῖν ἠξίωσε, τοτὲ δὲ καὶ δι’ ἑαυτοῦ, μηδένα τοῦ διδόντος καὶ τοῦ λαμβάνοντος μεταξὺ τιθείς.

159O hâlde yeryüzüne ait şeylerin yanından geçip gitmeyi doğru bulan bizler, hiç oyalanmadan kral yolunda yürümeye çalışalım. Kral yolu, sıradan hiç kimsenin değil, yalnız gerçekten tek kral olanın sahibi olduğu yoldur.

159

ἀνυπερθέτως οὖν τῇ βασιλικῇ πειρώμεθα βαδίζειν ὁδῷ, οἱ τὰ γήινα παρέρχεσθαι δικαιοῦντες· βασιλικὴ δ’ ἐστὶν ὁδός, ἧς δεσπότης ἰδιώτης μὲν οὐδὲ εἷς, μόνος δὲ ὁ καὶ μόνος βασιλεὺς ἀληθείᾳ.

160Az önce de dediğim gibi bu yol bilgeliktir. Yalvaran psykhēler Yaratılmamış Olan'a ancak bu yoldan sığınabilir. Çünkü kral yolunda engelsiz ilerleyenin krala kavuşmadan yorulmayacağı akla yatkındır.

160

αὕτη δ’ ἐστί, καθὰ καὶ μικρῷ πρότερον εἶπον, σοφία, δι’ ἧς μόνης ἱκέτισι ψυχαῖς ἡ ἐπὶ τὸν ἀγένητον καταφυγὴ γίνεται· εἰκὸς γὰρ τὸν δι’ ὁδοῦ τῆς βασιλικῆς ἀκωλύτως ἰόντα μὴ πρότερον καμεῖν ἢ ἐντυχεῖν τῷ βασιλεῖ.

161O'na yaklaşanlar işte o zaman hem O'nun kutlu yüceliğini hem de kendi değersizliklerini tanırlar. Nitekim İbrahim de Tanrı'ya yaklaşınca kendisinin toprak ve kül olduğunu hemen anlamıştır (Tekvin 18:27).

161

τότε δὲ τήν τε ἐκείνου μακαριότητα καὶ τὴν ἰδίαν εὐτέλειαν γνωρίζουσιν οἱ προσελθόντες· καὶ γὰρ Ἀβραὰμ ἐγγίσας τῷ θεῷ ἑαυτὸν εὐθὺς ἔγνω γῆν καὶ τέφραν ὄντα (Gen. 18,27).

162Kral yolundan ne sağa ne de öbür yana sapsınlar, tam ortasından ilerlesinler. Çünkü iki yana sapmalar kusurludur: birinde gerilme yönünde aşırılıklar, öbüründe gevşeme yönünde eksiklikler vardır. Burada sağ da sol kadar kınanacak bir şeydir.

162

μήτε δὲ ἐπὶ δεξιὰ μήτε ἐπὶ θάτερα τῆς βασιλικῆς ἀποκλινέτωσαν ὁδοῦ, ἀλλ’ αὐτῇ τῇ μέσῃ προΐτωσαν. αἱ γὰρ ἐφ’ ἑκάτερα ἐκτροπαὶ τῇ μὲν ὑπερβολὰς εἰς ἐπίτασιν τῇ δὲ ἐλλείψεις πρὸς ἄνεσιν ἔχουσαι ὑπαίτιοι· οὐ γὰρ ἧττον τοῦ εὐωνύμου τὸ δεξιὸν ψεκτὸν ἐνταῦθα·

163Pervasızca yaşayanlara göre gözü karalık sağ taraf, korkaklık sol taraftır; parada eli sıkı olanlara göre sağ taraf cimrilik, sol taraf gevşek harcamalardır; akıl yürütmede fazla kurnaz olanlar, hileciliği seçilmeye değer, saflığı ise kaçınılacak bir şey sayarlar. Başkaları da ölçüsüz dindarlığın peşinden sağ taraf diye koşar,

163

παρὰ μέν γε τοῖς προπετῶς ζῶσι τὸ μὲν θράσος δεξιόν, ἀριστερὸν δὲ ἡ δειλία, παρὰ δὲ τοῖς ἀνελευθέροις περὶ χρημάτων διοίκησιν δεξιὸν μὲν ἡ φειδωλία, εὐώνυμον δὲ αἱ ἀνειμέναι δαπάναι· καὶ ὅσοι μέντοι ἐν τῷ λογίζεσθαι περιττοί, κρίνουσι τὸ μὲν πανοῦργον αἱρετόν, τὸ δὲ εὐηθικὸν φευκτόν· καὶ δεισιδαιμονίαν μὲν ὡς δεξιὸν ἄλλοι μεταδιώκουσιν, ἀποδιδράσκουσι

164dinsizlikten ise kaçınılacak bir şey diye kaçarlar. Öyleyse yoldan sapıp birbiriyle çatışan kötülüklere başvurmak zorunda kalmamak için orta yolu dosdoğru izlemeyi isteyelim ve bunun için dua edelim. Gözü karalıkla korkaklığın ortası cesarettir; başıboş savurganlıkla cimri tutumluluğun ortası itidaldir; hilecilikle aptallığın ortası phronēsis'tir; ölçüsüz dindarlıkla dinsizliğin ortası da gerçek dindarlıktır.

164

δ’ ὡς φευκτὸν ἀσέβειαν. ἵνα οὖν μὴ ταῖς μαχομέναις κακίαις ἀναγκασθῶμεν ἐκτρεπόμενοι χρῆσθαι, τὴν μέσην ὁδὸν εὐθύνειν βουλώμεθά τε καὶ εὐχώμεθα· μέση δὲ θράσους μὲν καὶ δειλίας ἀνδρεία, ῥᾳθυμίας δὲ ἐκκεχυμένης καὶ φειδωλίας ἀνελευθέρου σωφροσύνη, πανουργίας τε αὖ καὶ μωρίας φρόνησις, καὶ μὴν δεισιδαιμονίας καὶ ἀσεβείας εὐσέβεια.

165Bunlar iki yandaki sapmaların ortasındadır; hepsi yürünebilir, geniş yollardır. Bu yollarda beden organlarıyla değil, en iyiye can atan psykhēnin hareketleriyle durmadan yürümek gerekir.

165

αὗται μέσαι τῶν παρ’ ἑκάτερα ἐκτροπῶν εἰσι, βάσιμοι καὶ λεωφόροι ὁδοὶ πᾶσαι, αἷς οὐ θέμις ὀργάνοις σωματικοῖς ἀλλὰ ψυχῆς κινήσεσιν ἐφιεμένης τοῦ ἀρίστου συνεχῶς ἐμπεριπατεῖν.

166"Toprağa ait" Edom en çok buna öfkelenir, çünkü kendi öğretilerinin altüst olup birbirine karışmasından korkar. Phronēsis'i yok etmek için ekip de henüz biçmediği psykhē ürününü durmadan kesip biçerek zorla geçmeye kalkarsak, bize ilansız bir savaş açmakla tehdit edecektir. Nitekim şöyle der: "Benim topraklarımdan geçmeyeceksin; geçersen savaşla karşına çıkarım."

166

ἐπὶ τούτῳ μάλιστα δυσχεράνας ὁ γήινος Ἐδὼμ — δέδιε γὰρ περὶ τῆς τῶν ἑαυτοῦ δογμάτων ἀνατροπῆς τε καὶ συγχύσεως — ἀπειλήσει πόλεμον ἀκήρυκτον, εἰ βιαζοίμεθα διέρχεσθαι τέμνοντες καὶ κείροντες ἀεὶ τὸν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ καρπόν, ὃν ἐπ’ ὀλέθρῳ φρονήσεως σπείρας οὐκ ἐθέρισε· φησὶ γάρ· „οὐ διελεύσῃ δι’ ἐμοῦ· εἰ δὲ μή γε, ἐν πολέμῳ ἐξελεύσομαί σοι εἰς ἀπάντησιν.“

167Ama onun tehditlerine hiç aldırmadan şöyle cevap verelim: "Dağın yanından gideceğiz" [Yunancada "dağ" kelimesi "tarif" kelimesine pek benzer]. Yani: yüksek ve yüce kuvvetlerle düşüp kalkmaya, her şeyi tarif yoluyla incelemeye alışkın olan, her şeyin özünü bildiren logos'unu araştıran bizler, dışarıda ve bedenin çevresinde olan her şeyi küçümseriz. Çünkü bunlar alçak ve pek yere yakın şeylerdir; sana sevimli, bize ise düşmandır. Bu yüzden hiçbirine dokunmayacağız.

167

ἀλλὰ μηδὲν αὐτοῦ τῶν ἐπανατάσεων φροντίσαντες ἀποκρινώμεθα, ὅτι „παρὰ τὸ ὄρος πορευσόμεθα“, τουτέστιν ὑψηλαῖς καὶ μετεώροις ἔθος ἔχοντες ἐνομιλεῖν δυνάμεσι καὶ ὁρικῶς ἕκαστα σκοπεῖν, τὸν παντὸς οὑτινοσοῦν λόγον ἐρευνῶντες, δι’ οὗ τὸ τί ἦν εἶναι γνωρίζεται, καταφρονητικῶς ἔχομεν πάντων ὅσα ἐκτός τε καὶ περὶ σῶμα· ταπεινὰ γὰρ ταῦτά γε καὶ λίαν χαμαίζηλα, σοὶ μὲν φίλα, ἐχθρὰ δὲ ἡμῖν αὐτοῖς, οὗ χάριν οὐδενὸς αὐτῶν προσαψόμεθα.

168Çünkü tabiri caizse yalnızca parmağımızın ucuyla bile dokunsak, sana bir ödül ve onur sunmuş oluruz: aretē'yi seven bizlerin bile hazzın yemlerine kapıldığını söyleyip gururla şişinerek övünürsün.

168

εἰ γὰρ ἄκρῳ δακτύλῳ τὸ τοῦ λόγου δὴ τοῦτο μόνον ψαύσομεν, γέρας καὶ τιμήν σοι παρέξομεν· φρυαττόμενος γὰρ αὐχήσεις, ὡς καὶ ἡμῶν τῶν φιλαρέτων δελέασιν ἡδονῆς ὑπαχθέντων.

169"Eğer ben ve hayvanlarım senin suyundan içersek," der, "sana bedel (timē) veririm." Buradaki timē, şairlerin "satın alma bedeli" dediği şey, yani gümüş, altın ya da alıcıların satıcılara karşılık olarak vermeyi âdet edindiği başka şeyler değildir; kelime burada "onur, itibar" anlamında kullanılmıştır.

169

„ἐὰν γὰρ τοῦ ὕδατός σου“ φησί „πίω ἐγώ τε καὶ τὰ κτήνη μου, δώσω τιμήν σοι“, οὐ τὸν λεγόμενον ὦνον παρὰ ποιηταῖς, ἀργύριον ἢ χρυσίον ἢ ἄλλα ὅσα πρὸς τοὺς πιπράσκοντας ἔθος τοῖς ὠνουμένοις ἀντικαταλλάττεσθαι, ἀλλὰ τιμὴν τὸ γέρας νυνὶ παραλαμβάνει.

170Gerçekten de her ölçüsüz, adaletsiz ya da korkak kişi, daha sert bir hayat sürenlerden birinin emekten kaçtığını, kazanca yenik düştüğünü ya da hazzın büyülerinden birine meylettiğini görünce sevinir, keyiflenir ve onurlandırıldığını düşünür. Kalabalığın önünde kabadayılık taslayıp el kol sallayarak kendi kötülükleri hakkında, onlar pek gerekli ve faydalı şeylermiş gibi felsefe yapmaya başlar; öyle olmasalardı falanca saygın adamın onlara asla başvurmayacağını söyler.

170

τῷ γὰρ ὄντι πᾶς ἀκόλαστος ἢ ἄδικος ἢ δειλός, ὅταν ἴδῃ τινὰ τῶν αὐστηροτέρων ἢ πόνον φεύγοντα ἢ λήμματος ἡττώμενον ἢ πρός τι τῶν ἡδονῆς φίλτρων ἐκνενευκότα, χαίρει καὶ γέγηθε καὶ τετιμῆσθαι δοκεῖ, καὶ πρὸς τοὺς πολλοὺς ἐπινεανιευόμενος καὶ ἐπιχειρονομῶν ἄρχεται περὶ τῶν ἰδίων κακῶν ὡς σφόδρα ἀναγκαίων καὶ χρησίμων φιλοσοφεῖν, οὐκ ἄν, εἰ μὴ τοιαῦτα ἦν, φάσκων ὑπομεῖναι ἂν τὸν δεῖνα εὐδόκιμον ἄνδρα χρῆσθαι.

171Öyleyse her kötü kişiye şöyle diyelim: Senin suyundan içersek, gelişigüzel akıp giden şeylerinden birine dokunursak, sana kötü şöhret ve itibarsızlık yerine onur ve takdir sunmuş oluruz; oysa layık olduğun o kötü şöhret ve itibarsızlıktır. Kaldı ki uğrunda bu kadar çabaladığın şey hiçbir şey değildir.

171

λέγωμεν οὖν παντὶ μοχθηρῷ· ἐὰν τοῦ ὕδατός σου πίωμεν, ἐάν τινός σου τῶν κατὰ τὴν ἄκριτον φορὰν ψαύσωμεν, τιμὴν καὶ ἀποδοχὴν ἀντὶ δυσκλείας καὶ ἀτιμίας — τούτων γὰρ ἄξιος ὢν τυγχάνεις — παρεξόμεθα· καὶ γὰρ ἀμέλει τὸ πρᾶγμα περὶ ὃ ἐσπούδακας συνόλως οὐδέν ἐστιν.

172Yoksa ölümlü şeylerden herhangi birinin gerçekten var olduğunu ve sağlam durduğunu mu sanıyorsun? Onların yalancı ve dayanaksız bir kanaatin salıncağında taşınır gibi boşlukta yürüdüğünü, yalancı rüyalardan hiçbir farkları olmadığını görmüyor musun?

172

ἢ νομίζεις τι τῶν θνητῶν πραγμάτων ὄντως πρὸς ἀλήθειαν εἶναι καὶ ὑφεστάναι, ἀλλ’ οὐχ ὥσπερ ἐπ’ αἰώρας τινὸς ψευδοῦς καὶ ἀβεβαίου δόξης φορεῖσθαι κατὰ κενοῦ βαίνοντα, μηδὲν ψευδῶν ὀνειράτων διαφέροντα;

173Tek tek insanların talihlerini incelemek istemiyorsan, bütün ülkelerin ve milletlerin iyiye ve kötüye doğru değişmelerine bak. Yunanistan bir zamanlar en parlak çağını yaşadı, ama Makedonlar onun gücünü elinden aldı. Sonra Makedonya serpilip gelişti, ama parçalara bölünerek zayıfladı ve sonunda büsbütün söndü.

173

εἰ δὲ μὴ θέλεις τὰς τῶν κατὰ μέρος ἀνθρώπων ἐξετάζειν τύχας, τὰς χωρῶν ὅλων καὶ ἐθνῶν πρός τε τὸ εὖ καὶ τὸ χεῖρον μεταβολάς· ἤκμασέ ποτε ἡ Ἑλλάς, ἀλλὰ Μακεδόνες αὐτῆς τὴν ἰσχὺν ἀφείλοντο. Μακεδονία πάλιν ἤνθησεν, ἀλλὰ διαιρεθεῖσα κατὰ μοίρας ἠσθένησεν, ἕως εἰς τὸ παντελὲς ἀπεσβέσθη.

174Makedonlardan önce Perslerin talihi yaver gidiyordu, ama tek bir gün onların geniş ve büyük krallığını yıkıp geçti; şimdi de bir zamanlar onların uyruğu olan Partlar, yakın zamana kadar efendi olan Perslere hükmediyor. Mısır'ın rüzgârı bir zamanlar parlak bir şekilde ve çok uzun süre esti, ama büyük refahı bir bulut gibi geçip gitti. Ya Habeşler? Ya Kartaca ve Libya'daki ülkeler? Ya Pontus kralları?

174

πρὸ Μακεδόνων τὰ Περσῶν ἐν εὐτυχίᾳ ἦν, ἀλλὰ μία ἡμέρα τὴν πολλὴν καὶ μεγάλην βασιλείαν αὐτῶν καθεῖλε, καὶ νῦν Παρθυηνοὶ Περσῶν τῶν πρὸ μικροῦ ἡγεμόνων ἐπικρατοῦσιν οἱ τότε ὑπήκοοι. ἔπνευσέ ποτε λαμπρὸν καὶ ἐπὶ μήκιστον Αἴγυπτος, ἀλλ’ ὡς νέφος αὐτῆς ἡ μεγάλη παρῆλθεν εὐπραγία. τί δὲ Αἰθίοπες, τί δὲ καὶ Καρχηδὼν καὶ τὰ πρὸς Λιβύην; τί δ’ οἱ Πόντου βασιλεῖς;

175Ya Avrupa, Asya, kısacası bütün yeryüzü? Denize açılmış bir gemi gibi aşağı yukarı sallanıp çalkalanmıyor, kimi zaman uygun, kimi zaman ters rüzgârlarla karşılaşmıyor mu?

175

τί δ’ Εὐρώπη καὶ Ἀσία καὶ συνελόντι φράσαι πᾶσα ἡ οἰκουμένη; οὐκ ἄνω καὶ κάτω κλονουμένη καὶ τινασσομένη ὥσπερ ναῦς θαλαττεύουσα τοτὲ μὲν δεξιοῖς τοτὲ δὲ καὶ ἐναντίοις πνεύμασι χρῆται;

176Çünkü insanların çoğunun talih adını verdiği ilahi logos bir halka hâlinde dans eder. Sonra durmadan akarak şehirler, milletler ve ülkeler arasında dolaşır; birinin malını ötekine, herkesin malını herkese dağıtır; her birinin elindekini yalnız zamanla değiştirir.

176

χορεύει γὰρ ἐν κύκλῳ λόγος ὁ θεῖος, ὃν οἱ πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων ὀνομάζουσι τύχην· εἶτα ἀεὶ ῥέων κατὰ πόλεις καὶ ἔθνη καὶ χώρας τὰ ἄλλων ἄλλοις καὶ πᾶσι τὰ πάντων ἐπινέμει, χρόνοις αὐτὸ μόνον ἀλλάττων τὰ παρ’ ἑκάστοις, ἵνα ὡς μία πόλις ἡ οἰκουμένη πᾶσα τὴν

177Bunu da bütün yeryüzü tek bir şehir gibi yönetim biçimlerinin en iyisi olan demokrasiyle yönetilsin diye yapar. Demek ki insanların uğrunda çabaladığı şeylerin hiçbiri gerçek bir iş, gerçek bir şey değildir; var olmadan geçip giden bir gölge ya da bir esintidir. Gelir ve yine gider, tıpkı med cezirde olduğu gibi: çekilip yükselen denizler kimi zaman sürükleyici bir hız ve gürültüyle zorla ilerler, taşarak o zamana dek kuru olan toprağı göle çevirir; kimi zaman da geri çekilerek denizin büyük bir kısmını karaya çevirir.

177

ἀρίστην πολιτειῶν ἄγῃ δημοκρατίαν. οὐδὲν οὖν ἔστι τῶν ἀνθρωπίνων σπουδασμάτων ἔργον καὶ πρᾶγμα οὐδέν, ἀλλὰ σκιά τις ἢ αὔρα πρὶν ὑποστῆναι παρατρέχουσα. ἔρχεται γὰρ καὶ πάλιν ἄπεισιν ὥσπερ ἐν ταῖς παλιρροίαις· τὰ γὰρ ἀμπωτίζοντα πελάγη ποτὲ μὲν μετὰ συρμοῦ καὶ πατάγου βίᾳ φέρεται καὶ ἀναχεόμενα λιμνάζει τὴν τέως χέρσον, ποτὲ δὲ ἐξαναχωροῦντα πολλὴν τῆς θαλάττης μοῖραν ἠπειροῖ·

178İşte bunun gibi refah da bazen büyük ve kalabalık bir milleti sel gibi basar, sonra akıntısını başka yöne çevirip ardında küçük bir sızıntı bile bırakmaz; öyle ki eski bolluğun izi bile kalmaz.

178

οὕτως οὖν ἔστιν ὅτε μέγα καὶ πολυάνθρωπον ἔθνος ἐπικλύσασα εὐπραγία ἑτέρωσε τὴν φορὰν τοῦ ῥεύματος παρατρέψασα οὐδὲ βραχεῖαν εἴασε λιβάδα, ἵνα μηδ’ ἴχνος ὑπολειφθῇ πιότητος ἀρχαίας.

179Ama bunun doğru ve eksiksiz hesabını herkes yapamaz; ancak doğru ve sağlam bir tarife ve logos'a eşlik etmeye alışkın olanlar yapabilir. Çünkü şu iki sözü söyleyenler aynı kişilerdir: "Oluş dünyasına ait her şey hiçbir şey değildir" ve "Dağın yanından gideceğiz."

179

τούτων δ’ οὐχ ἅπαντες ἀρτίους καὶ πλήρεις λαμβάνουσι λογισμούς, ἀλλ’ οἷς ἔθος συνομαρτεῖν ὀρθῷ καὶ πεπηγότι ὅρῳ καὶ λόγῳ. οἱ γὰρ αὐτοὶ ἄμφω ταῦτα λέγουσι, καὶ τὸ γενέσεως πρᾶγμα ὅλον οὐδέν ἐστι, καὶ παρὰ τὸ ὄρος πορευσόμεθα·

180Çünkü yüksek yollardan, tarife dayanan yollardan gitmeyen birinin ölümlü şeylerden umudunu kesip bozulmaz olanlara yönelmesi ve oraya göç etmesi imkânsızdır. "Toprağa ait" Edom, aretē'nin göksel kral yolunu kapatmaya çalışır; ilahi logos ise tersine onun ve onun gibi düşünenlerin yolunu kapatır. Bunlardan biri olarak Balam'ı da yazmak gerekir; çünkü o da toprağın beslediği bir yaratıktır, göğün filizi değil.

180

ἀδύνατον γὰρ τὸν μὴ ταῖς ὑψηλαῖς καὶ ὁρικαῖς χρώμενον ὁδοῖς ἀπογνῶναι μὲν τὰ θνητά, μετακλῖναι δὲ καὶ μεταναστῆναι πρὸς τὰ ἄφθαρτα. ὁ μὲν οὖν γήινος Ἐδὼμ τὴν οὐράνιον καὶ βασιλικὴν ἀρετῆς ὁδὸν ἐπιφράττειν ἀξιοῖ, ὁ δὲ θεῖος λόγος ἔμπαλιν τὴν ἐκείνου καὶ τῶν ὁμοζήλων· ὧν ἕνα καὶ τὸν Βαλαὰμ ἀναγραπτέον· γῆς γὰρ θρέμμα καὶ οὗτος, οὐκ οὐρανοῦ βλάστημα.

181Kanıtı şudur: Kuş falına ve yalancı kehanetlere uyan Balam, psykhēsinin kapalı gözü açılıp "Tanrı'nın meleğinin karşısında durduğunu gördüğünde" (Sayılar 22:31) bile yolundan dönüp haksızlık etmekten vazgeçmedi; tersine akılsızlığın büyük seline kapılıp onun altında kalarak yutuldu.

181

τεκμήριον δέ· οἰωνοῖς καὶ ψευδέσι μαντείαις ἑπόμενος οὐδ’ ὅτε τὸ τῆς ψυχῆς μεμυκὸς ὄμμα ἀναβλέψας „εἶδε τὸν ἄγγελον τοῦ θεοῦ ἀνθεστῶτα“ (Num. 22,31), μετατραπόμενος ἐπέσχε τὸ ἀδικεῖν, ἀλλὰ πολλῷ τῷ τῆς ἀφροσύνης χρησάμενος ῥεύματι ἐπικλυσθεὶς κατεπόθη.

182Çünkü kınayıcı başımıza dikildiğinde biz kendi düşüncesiz kanaatlerimizi onun öğütlerinden üstün tutarsak, psykhēnin hastalıkları gerçekten de yalnız güç tedavi edilir değil, büsbütün tedavi edilemez hâle gelir. O kınayıcı ilahi logos'tur; yolumuzun geniş kısmından tökezlemeden yürüyelim diye bize yol gösteren ve ayağımızın önündeki engelleri kaldıran bir melektir (Mezmurlar 90:11–12). Öğütlerini de bizi uyarmak, aklımızı başımıza getirmek ve bütün hayatımızı düzeltmek için durmadan verir.

182

τότε γὰρ ὡς ἀληθῶς οὐ δυσθεράπευτα μόνον ἀλλὰ καὶ παντελῶς ἀνίατα γίνεται τὰ τῆς ψυχῆς ἀρρωστήματα, ὅταν ἐπιστάντος ἐλέγχου — λόγος δ’ ἐστὶ θεῖος, ἄγγελος ποδηγετῶν καὶ τὰ ἐν ποσὶν ἀναστέλλων, ἵνα ἄπταιστοι διὰ λεωφόρου βαίνωμεν τῆς ὁδοῦ (Psalm. 90,11.12) — τὰς ἀκρίτους ἑαυτῶν γνώμας πρὸ τῶν ὑφηγήσεων τάττωμεν τῶν ἐκείνου, ἃς ἐπὶ νουθεσίᾳ καὶ σωφρονισμῷ καὶ τῇ τοῦ παντὸς ἐπανορθώσει βίου συνεχῶς εἴωθε ποιεῖσθαι.

183Bu yüzden ikna olmayan, karşısına dikilen kınayıcının sözüyle yolundan dönmeyen kişi, hâllerin dürtüp yaraladığı "yaralılarla birlikte yıkıma" (Sayılar 31:8) uğrayacaktır. Onun felaketi, büsbütün arınmaz olmayanlar için, içlerindeki yargıcı kendilerine iyi niyetli kılmaya çalışmaları gerektiğini öğreten pek yeterli bir ders olacaktır. O yargıcın doğru olarak verdiği hükümlerin hiçbirini yeniden yargılatmaya kalkmazlarsa, onu iyi niyetli bulacaklardır.

183

διὰ τοῦθ’ ὁ μὴ πεισθείς, μὴ μετατρεπόμενος τῷ ἀντιβαίνοντι ἐλέγχῳ „φθορὰν τὴν μετὰ τῶν τραυματιῶν“ (Num. 31,8) αὖθις ἐνδέξεται, οὓς κατεκέντησε καὶ κατέτρωσε τὰ πάθη. γενήσεται δ’ ἡ τούτου συμφορὰ τοῖς μὴ τελέως δυσκαθάρτοις δίδαγμα αὐταρκέστατον τοῦ πειρᾶσθαι τὸν ἔνδον δικαστὴν ἔχειν εὐμενῆ· σχήσουσι δέ, εἰ μηδὲν τῶν ὀρθῶς ὑπ’ αὐτοῦ γνωσθέντων ἀναδικάζοιεν.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…