III. Kitap
başlık-3On Söz'ün altıncı ve yedinci başlıklarına bağlanan özel kanunlar: zina edenlere ve her türlü ahlaksızlığa, adam öldürenlere ve her türlü şiddete karşı
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ EN ΕΙΔΕΙ ΝΟΜΩΝ ΕΙΣ ΔΥΟ ΓΕΝΗ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΛΟΓΙΩΝ, ΤΟ ΕΚΤΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΒΔΟΜΟΝ, ΤΟ ΚΑΤΑ ΜΟΙΧΩΝ ΚΑΙ ΠΑΝΤΟΣ ΑΚΟΛΑΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΤΑ ΑΝΔΡΟΦΟΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΒΙΑΣ
3.1Bir zaman vardı ki felsefeyle uğraşıyor, kâinatı ve içindekileri seyrediyor, o güzel, özlenen ve gerçekten bahtiyar nousun meyvesini topluyordum. Her zaman ilahî sözlerle ve öğretilerle bir aradaydım; onlara doymak bilmez bir iştahla sevinç duyuyordum. Alçak ya da bayağı hiçbir şey düşünmüyor, şöhret, zenginlik ya da bedenin rahatı peşinde sürünmüyordum. Psykhēmdeki bir tür ilahî coşkuyla hep yükseklerde taşındığımı, güneşle, ayla, bütün gökle ve kâinatla birlikte dolaştığımı sanıyordum.
Ἦν ποτε χρόνος, ὅτε φιλοσοφίᾳ σχολάζων καὶ θεωρίᾳ τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ τὸν καλὸν καὶ περιπόθητον καὶ μακάριον ὄντως νοῦν ἐκαρπούμην, θείοις ἀεὶ λόγοις συγγινόμενος καὶ δόγμασιν, ὧν ἀπλήστως καὶ ἀκορέστως ἔχων ἐνευφραινόμην, οὐδὲν ταπεινὸν φρονῶν ἢ χαμαίζηλον οὐδὲ περὶ δόξαν ἢ πλοῦτον ἢ τὰς σώματος εὐπαθείας ἰλυσπώμενος, ἀλλ’ ἄνω μετάρσιος ἐδόκουν ἀεὶ φέρεσθαι κατά τινα τῆς ψυχῆς ἐπιθειασμὸν καὶ συμπεριπολεῖν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ σύμπαντι οὐρανῷ τε καὶ κόσμῳ.
3.2İşte o zaman, evet o zaman, yukarıdan, esirden aşağı eğilir, bir gözetleme yerinden bakar gibi zihnimin gözünü uzatır, yeryüzündeki her şeyin sayısız manzarasını seyreder ve ölümlü hayatın belalarından var gücümle kaçmış olduğum için kendimi mesut sayardım.
τότε δὴ τότε διακύπτων ἄνωθεν ἀπ’ αἰθέρος καὶ τείνων ὥσπερ ἀπὸ σκοπιᾶς τὸ τῆς διανοίας ὄμμα κατεθεώμην τὰς ἀμυθήτους θεωρίας τῶν ἐπὶ γῆς ἁπάντων καὶ εὐδαιμόνιζον ἐμαυτὸν ὡς ἀνὰ κράτος ἐκπεφευγότα τὰς ἐν τῷ θνητῷ βίῳ κῆρας.
3.3Ama meğer kötülüklerin en acısı, güzelden nefret eden haset beni pusuda bekliyormuş. Birdenbire üstüme çullandı ve beni zorla aşağı çekip devlet işlerinin kaygılarından oluşan büyük bir denize atıncaya kadar bırakmadı. O denizde savrulup duruyorum, başımı sudan çıkaracak kadar bile yüzemiyorum.
ἐφήδρευε δ’ ἄρα μοι τὸ κακῶν ἀργαλεώτατον, ὁ μισόκαλος φθόνος, ὃς ἐξαπιναίως ἐπιπεσὼν οὐ πρότερον ἐπαύσατο καθέλκων πρὸς βίαν ἤ με καταβαλεῖν εἰς μέγα πέλαγος τῶν ἐν πολιτείᾳ φροντίδων, ἐν ᾧ φορούμενος οὐδ’ ὅσον ἀνανήξασθαι δύναμαι.
3.4Yine de inleyerek dayanıyorum; çünkü ilk gençliğimden beri psykhēme yerleşmiş olan terbiye özlemini taşıyorum. Bu özlem bana hep acıyıp merhamet ederek beni ayağa kaldırır, yükümü hafifletir. Onun sayesinde bazen başımı kaldırır, psykhēmin gözleriyle çevreme bakarım. Bulanık bakarım, çünkü bana yabancı işlerin sisi gözlerimin keskinliğini karartmıştır; ama yine de bakmadan edemem, kötülüklerle karışmamış temiz bir hayattan bir yudum almaya can atarım.
στένων δ’ ὅμως ἀντέχω τὸν ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐνιδρυμένον τῇ ψυχῇ παιδείας ἵμερον ἔχων, ὃς ἔλεόν μου καὶ οἶκτον ἀεὶ λαμβάνων ἀνεγείρει καὶ ἀνακουφίζει. διὰ τοῦτον ἔστιν ὅτε τὴν κεφαλὴν ἐπαίρω καὶ τοῖς τῆς ψυχῆς ὄμμασιν ἀμυδρῶς μὲν — τὸ γὰρ ὀξυδερκὲς αὐτῶν ἡ τῶν ἀλλοκότων πραγμάτων ἀχλὺς ἐπεσκίασεν — ἀλλ’ ἀναγκαίως γοῦν περιβλέπομαι τἀν κύκλῳ καθαρᾶς καὶ ἀμιγοῦς κακῶν ζωῆς σπάσαι γλιχόμενος.
3.5Beklenmedik bir anda devlet işlerinin kargaşasında kısa bir durgunluk, bir sükûnet olursa, kanatlanıp dalgaların üstünde süzülürüm, neredeyse havada yürürüm; epistēmēnin esintileri beni okşar. Epistēmē beni çoğu zaman amansız efendilerden kaçıp onunla gün geçirmeye ikna eder; bu efendiler yalnız insanlar değil, sel gibi her yandan üstüme boşanan işlerdir.
εἰ δέ μοι καὶ ἐξ ἀπροσδοκήτου βραχεῖα γένοιτο εὐδία καὶ γαλήνη θορύβων τῶν ἐν πολιτείᾳ, ὑπόπτερος ἐπικυματίζω μόνον οὐκ ἀεροπορῶν, αὔραις τῆς ἐπιστήμης καταπνεόμενος, ἥ με πολλάκις ἀναπείθει δραπετεύειν συνημερεύσοντα αὐτῇ καθάπερ ἀπὸ δεσποτῶν ἀμειλίκτων, οὐκ ἀνθρώπων μόνον ἀλλὰ καὶ πραγμάτων ἀλλαχόθεν ἄλλων χειμάρρου τρόπον ἐπεισχεομένων.
3.6Ama bunun için de Tanrı'ya şükretmek gerekir: Selin altında kalsam da derinlere yutulup gitmiyorum. Hatta iyi bir umuttan ümit kestiğim için artık kör olduğunu sandığım psykhēmin gözlerini açıyor, bilgeliğin ışığıyla aydınlanıyorum; bütün hayatım karanlığa teslim edilmiş değil. İşte bakın, yalnız Musa'nın kutsal yorumlarını okumaya değil, onların her birine bilgi aşkıyla eğilip çoğunluğun bilmediği şeyleri açmaya ve gün ışığına çıkarmaya da cüret ediyorum.
ἀλλὰ γὰρ καὶ ἐπὶ τούτοις θεῷ προσῆκον εὐχαριστεῖν, ὅτι καίτοι κατακλυζόμενος οὐκ ἐγκαταπίνομαι βύθιος· ἀλλὰ καὶ τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμούς, οὓς ἀπογνώσει τινὸς χρηστῆς ἐλπίδος ᾠήθην ἤδη πεπηρῶσθαι, διοίγω καὶ φωτὶ τῷ σοφίας ἐναυγάζομαι μὴ πάντα τὸν βίον τῷ σκότῳ παραδοθείς. ἰδού γέ τοι τολμῶ μὴ μόνον τοῖς ἱεροῖς Μωυσέως ἑρμηνεύμασιν ἐντυγχάνειν, ἀλλὰ καὶ φιλεπιστημόνως διακύπτειν εἰς ἕκαστον καὶ ὅσα μὴ γνώριμα τοῖς πολλοῖς διαπτύττειν καὶ ἀναφαίνειν.
3.7Tanrı'nın bir peygamber ya da tercüman olmadan bizzat bildirdiği On Söz'den birinci levhaya kazınmış olan beşi ve özel kanunlardan bunlara bağlananlar anlatıldı. Şimdi de ikinci levhadaki geri kalanları elden geldiğince iyi bir biçimde bir araya örmek gerekiyor. Yine her bir ana başlığa ona ait özel kanunları uydurmaya çalışacağım.
Ἐπεὶ δὲ τῶν δέκα λογίων, ἅπερ αὐτὸς ἔχρησεν ὁ θεὸς ἄνευ προφήτου καὶ ἑρμηνέως, πέντε μὲν εἴρηται τὰ χαραχθέντα ἐν τῇ προτέρᾳ δέλτῳ καὶ ὅσα τῶν κατὰ μέρος συνέτεινεν εἰς ταῦτα, δεῖ δ’ ἐν τῷ παρόντι καὶ τὰ λοιπὰ τὰ κατὰ τὴν ἑτέραν δέλτον ὡς οἷόν τε ἄριστα συνυφῆναι, πειράσομαι πάλιν καθ’ ἕκαστον τῶν γενῶν ἐφαρμόζειν τοὺς ἐν εἴδει νόμους.
3.8İkinci levhada ilk yazı şudur: "Zina etmeyeceksin." Sanırım bunun sebebi, hazzın dünyanın her yerinde güçlü estiği, hiçbir kesimin, ne karadakilerin, ne denizdekilerin, ne havadakilerin onun hâkimiyetinden kaçamadığıdır. Karada, havada ve suda yaşayan bütün canlılar istisnasız ona hayran kalır, ona hizmet eder, buyruklarına boyun eğer. Onun bir bakışına, bir işaretine gözlerini dikmiş beklerler; o kibirle şımarsa bile memnuniyetle uyarlar, hizmetlerinin keskinliği ve gecikmesiz hızıyla buyruklarını neredeyse önceden yerine getirirler.
ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ δέλτῳ πρῶτον γράμμα τοῦτ’ ἐστίν· „οὐ μοιχεύσεις“, ὅτι, οἶμαι, πανταχοῦ τῆς οἰκουμένης μέγα πνεῖ ἡ ἡδονὴ καὶ οὐδὲν μέρος τὴν δυναστείαν αὐτῆς ἐκπέφευγεν, οὐ τῶν κατὰ γῆν, οὐ τῶν κατὰ θάλατταν, οὐ τῶν ἐν ἀέρι· χερσαῖά τε γὰρ καὶ πτηνὰ καὶ ἔνυδρα πάντα διὰ πάντων τέθηπε καὶ περιέπει καὶ τοῖς ἐπιτάγμασιν αὐτῆς ὑπείκει πρός τι βλέμμα καὶ νεῦμα ἀφορῶντα κἂν εἰ φρυάττοιτο ὑπ’ ἀλαζονείας ἀσμενίζοντα καὶ μόνον οὐ φθάνοντα τὰς προστάξεις ὀξύτητι καὶ ἀνυπερθέτῳ τάχει τῶν ὑπηρεσιῶν.
3.9Tabiata uygun haz bile, biri onu ölçüsüzce ve doymak bilmeden kullandığında çoğu zaman ağır bir kınamayı hak eder. Yasak hiçbir şey yemeseler bile yemekte açgözlü olanlar böyledir; kadın düşkünü olup cinsel birleşmeye delice tutkun olan ve başkalarının karılarıyla değil kendi karılarıyla da olsa şehvetle birleşenler de böyledir.
ἔχει μὲν οὖν καὶ ἡ κατὰ φύσιν ἡδονὴ πολλὴν καὶ πολλάκις μέμψιν, ὅταν ἀμέτρως καὶ ἀκορέστως χρῆταί τις αὐτῇ, καθάπερ οἱ περὶ ἐδωδὴν ἄπληστοι, κἂν εἰ μηδὲν τῶν ἀπαγορευομένων προσφέροιντο, καὶ οἱ φιλογύναιοι συνουσίαις ἐπιμεμηνότες καὶ λαγνίστερον ὁμιλοῦντες γυναιξὶν οὐκ ἀλλοτρίαις ἀλλὰ ταῖς ἑαυτῶν.
3.10Ama çoğunluğa göre bu kınama psykhēden çok bedene aittir. Çünkü bedenin içinde büyük bir alev vardır; bu alev kendisine verilen yiyeceği tüketir ve çok geçmeden başkasını ister. Bedende bol miktarda nem de vardır; bu nemin akıcı kısmı üreme organlarından boşalarak kaşıntı, sızı ve dinmek bilmeyen gıdıklanmalar yaratır.
ἡ δὲ μέμψις σώματός ἐστι μᾶλλον ἢ ψυχῆς κατὰ τοὺς πολλούς, πολλὴν μὲν ἔχοντος εἴσω φλόγα, ἣ τὴν παραβληθεῖσαν τροφὴν ἐξαναλίσκουσα ἑτέραν οὐκ εἰς μακρὰν ἐπιζητεῖ, πολλὴν δὲ ἰκμάδα, ἧς τὸ ῥοῶδες διὰ τῶν γεννητικῶν ἀποχετεύεται κνησμοὺς καὶ ὀδαξησμοὺς ἐμποιοῦν καὶ γαργαλισμοὺς ἀπαύστους.
3.11Başkalarının, hatta bazen akrabalarının ve dostlarının karılarına delice tutkun olanlar ise komşularının felaketiyle yaşarlar. Kalabalık soyların bütününü sahteleştirmeye girişir, evlilik dualarını uğursuz kılar, çocuk umutlarını boşa çıkarırlar. Psykhēnin tedavisi olmayan bir hastalığına tutulmuş olan bu kimseler, bütün insan soyunun ortak düşmanları olarak ölümle cezalandırılmalıdır; ta ki ne yaşamaya devam edip korkusuzca daha çok evi yıksınlar, ne de kötü huyları taklit etmeye hevesli başkalarına öğretmen olsunlar.
τοὺς δὲ καὶ γυναιξὶν ἄλλων καὶ ἔστιν ὅτε οἰκείων καὶ φίλων ἐπιμεμηνότας καὶ ἐπὶ λύμῃ τῶν πλησίον ζῶντας, ὅλα γένη πολυάνθρωπα κιβδηλεύειν ἐπιχειροῦντας καὶ τὰς μὲν ἐπὶ γάμοις εὐχὰς παλιμφήμους τὰς δὲ ἐπὶ τέκνοις ἐλπίδας ἀτελεῖς ἀπεργαζομένους, ἀνίατον νόσον ψυχῆς νοσοῦντας, ὡς κοινοὺς ἐχθροὺς ἅπαντος ἀνθρώπων γένους κολαστέον θανάτῳ, ὡς μήτε ζῶντες ἐν ἀδείᾳ πλείους διαφθείροιεν οἴκους μήτε διδάσκαλοι γένοιντο ἑτέρων, οἷς τὰ πονηρὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων ζηλοῦν ἐπιμελές.
3.12Kanun cinsel ilişkilerle ilgili öteki hususları da iyi düzenlemiştir. Yalnız başkalarının karılarından değil, birleşilmesi caiz olmayan dul kalmış üvey annelerden de uzak durulmasını emreder.
Εὖ μέντοι καὶ τὰ ἄλλα τὰ περὶ τὰς ὁμιλίας ὁ νόμος διετάξατο. κελεύει γὰρ οὐ μόνον ἀλλοτρίων ἀπέχεσθαι γυναικῶν, ἀλλὰ καὶ χηρευουσῶν ⟨μητρυιῶν⟩, αἷς οὐ θέμις συνέρχεσθαι.
3.13Pers âdetinden hemen yüz çevirip ondan iğrenerek onu en büyük dinsizlik olarak yasakladı. Çünkü Perslerin ileri gelenleri kendi annelerini nikâhlarına alır, onlardan doğanları en soylu sayar ve söylendiğine göre en büyük krallığa lâyık görürler.
τὸ Περσικὸν ἔθος εὐθὺς ἀποστραφεὶς καὶ μυσαξάμενος ἀπεῖπεν ὡς μέγιστον ἀνοσιούργημα· μητέρας γὰρ οἱ ἐν τέλει Περσῶν τὰς ἑαυτῶν ἄγονται καὶ τοὺς φύντας ἐκ τούτων εὐγενεστάτους νομίζουσι καὶ βασιλείας, ὡς λόγος, τῆς μεγίστης ἀξιοῦσιν·
3.14Bundan daha dinsizce bir kötülük olabilir mi? Ölmüş babanın, kutsal diye el sürülmeden korunması gereken yatağını kirletmek; ne yaşlılığa ne anneye hürmet etmek; aynı kişinin aynı kadının hem oğlu hem kocası, aynı kadının da aynı kişinin hem karısı hem annesi olması; ikisinden doğan çocukların babanın kardeşleri, annenin torunları olması; kadının doğurduklarının hem annesi hem ninesi, erkeğin de dünyaya getirdiklerinin aynı anda hem babası hem anne bir kardeşi olması —
οὗ τί ἂν γένοιτο δυσσεβέστερον ἀνοσιούργημα; πατρὸς εὐνὴν τετελευτηκότος, ἣν ἄψαυστον ὡς ἱερὰν ἐχρῆν φυλάττεσθαι, καταισχύνειν, γήρως δὲ καὶ μητρὸς αἰδῶ μὴ λαμβάνειν, τὸν αὐτὸν τῆς αὐτῆς υἱὸν καὶ ἄνδρα γίνεσθαι καὶ πάλιν τὴν αὐτὴν τοῦ αὐτοῦ καὶ γυναῖκα καὶ μητέρα, καὶ τοὺς ἀμφοῖν παῖδας τοῦ μὲν πατρὸς ἀδελφούς, υἱωνοὺς δὲ τῆς μητρός, καὶ τὴν μὲν ὧν ἔτεκε μητέρα τε καὶ μάμμην, τὸν δὲ ὧν ἐγέννησεν ἐν ταὐτῷ πατέρα τε καὶ ὁμομήτριον ἀδελφόν —
3.15bu şeyler eskiden Yunanlılar arasında da, Thebai'de, Laios'un oğlu Oidipus'un başına gelmişti. Bilmeden, isteyerek değil gelmişti; yine de bu evlilik öyle bir kötülükler seli getirdi ki en büyük felaket için hiçbir şey eksik kalmadı.
ταῦτ’ ἐπράχθη τὸ παλαιὸν καὶ παρ’ Ἕλλησιν ἐν Θήβαις ἐπὶ τοῦ Λαΐου παιδὸς Οἰδίποδος καὶ ἐπράχθη κατ’ ἄγνοιαν, οὐχ ἑκουσίῳ γνώμῃ, καὶ ὅμως τοσαύτην κακῶν φορὰν ἤνεγκεν ὁ γάμος, ὡς μηδὲν ἐλλειφθῆναι τῶν εἰς τὴν ἀνωτάτω βαρυδαιμονίαν.
3.16İç ve dış savaşlar birbirini izledi ve babalardan, atalardan çocuklara ve torunlara miras gibi kaldı. Yunanistan'ın en büyük şehirleri yağmalandı; hem yerli ordular hem müttefik olarak gelenler yok oldu; iki taraftaki en iyi komutanlar birbiri ardınca öldü; iktidar ve hükümranlık uğruna uzlaşmaz düşmanlıklar yüzünden kardeşler birbirini öldürdü. Bunlar yüzünden yalnız akrabalıklar ve yurtlar değil, bütün Yunan dünyasının büyük kısmı kökünden yok oldu. Önceden erkekleri bol olan şehirler, sakinlerinden boşalmış hâlde Yunanistan'ın felaketlerinin anıtları olarak kaldı; görenler için acıklı bir manzara.
πολέμων τε γὰρ ἐμφυλίων καὶ ξενικῶν διαδοχαὶ καθάπερ κλῆρος παισὶ καὶ ἐκγόνοις παρὰ πατέρων καὶ προγόνων ἀπελείπετο καὶ πορθήσεις πόλεων τῶν ἐν τῇ Ἑλλάδι μεγίστων ἐγίνοντο καὶ φθοραὶ στρατιωτικῶν δυνάμεων ἐγχωρίων τε καὶ τῶν κατὰ συμμαχίαν ἀφικνουμένων καὶ ἡγεμόνων τῶν παρ’ ἑκατέροις ἀρίστων ἐπάλληλοι φθοραὶ καὶ διὰ τὰς περὶ κράτους [καὶ] ἀρχῆς ἀσυμβάτους ἔχθρας ἀδελφοκτονίαι, δι’ ἃς οὐ μόνον αἱ συγγένειαι καὶ πατρίδες ἀλλὰ καὶ ἡ πλείστη μοῖρα τοῦ Ἑλληνικοῦ παντὸς ἐξεφθάρη πανωλεθρίᾳ· κεναὶ γὰρ αἱ πρότερον εὐανδροῦσαι πόλεις οἰκητόρων μνημεῖα τῶν τῆς Ἑλλάδος συμφορῶν ὑπελείφθησαν, ἀτυχὴς θέα τοῖς ὁρῶσιν.
3.17Bunları âdet edinen Persler de benzer kötülüklerden payını almadan kalmaz. Hep seferlerde ve savaşlardadırlar; öldürür ve öldürülürler; kimi zaman komşularına saldırır, kimi zaman ayaklananlara karşı kendilerini savunurlar. Pek çok yerden pek çok kişi ayaklanır, çünkü barbar tabiatı rahat durmaz. Eldeki ayaklanma bastırılmadan bir başkası filizlenir; öyle ki yılın hiçbir mevsimi sükûnete ayrılmaz, yaz kış, gece gündüz silah taşırlar. Barış öyle azdır ki şehirlerde oturmaktan çok açık havada, ordugâhlarda sıkıntı çekerek zaman geçirirler.
οὐ μὴν οὐδὲ Πέρσαι, παρ’ οἷς ταῦτα ἐπιτηδεύεται, τῶν παραπλησίων κακῶν ἀμοιροῦσιν· ἀεὶ γὰρ ἐν στρατείαις καὶ μάχαις εἰσὶ κτείνοντες καὶ κτεινόμενοι καὶ τοτὲ μὲν τοὺς πλησιοχώρους κατατρέχοντες τοτὲ δὲ τοὺς ἐπανισταμένους ἀμυνόμενοι· πολλοὶ δὲ πολλαχόθεν ἐπανίστανται, τοῦ βαρβαρικοῦ μὴ πεφυκότος ἠρεμεῖν· πρὶν γοῦν καταλυθῆναι τὴν ἐν χερσὶ στάσιν, ἑτέρα φύεται, ὡς μηδένα τοῦ ἔτους ὑπεξῃρῆσθαι καιρὸν εἰς ἡσυχίαν, ἀλλὰ καὶ θέρους καὶ χειμῶνος μεθ’ ἡμέραν καὶ νύκτωρ ὁπλοφορεῖν, πλείω χρόνον ἐν τοῖς στρατοπέδοις ἐν ὑπαίθρῳ ταλαιπωροῦντας ἢ ἐν ταῖς πόλεσιν οἰκοῦντας διὰ πολλὴν ἔνδειαν εἰρήνης.
3.18Kralların o büyük ve ölçüsüz "talihlerinden" söz etmiyorum bile. Onların iktidarı ele alır almaz ilk işi en büyük günah olan kardeş katlidir: Kardeşlerinden belki gelecek bir saldırıyı önceden sezdiklerini söyleyerek, öldürmelerini makul göstermek isterler.
ἐῶ λέγειν τὰς τῶν βασιλέων μεγάλας καὶ ὑπερόγκους εὐπραγίας, οἷς ἀγώνισμα πρῶτον εὐθὺς ἅμα τῇ παραλήψει τῆς ἡγεμονίας τὸ μέγιστον ἄγος, ἀδελφοκτονία, μαντευομένων τὴν ἐκ τῶν ἀδελφῶν γενησομένην ἴσως ἐπίθεσιν ὑπὲρ τοῦ δοκεῖν εὐλόγως κτείνειν.
3.19Bana öyle geliyor ki bütün bunlar oğulların annelerle yakışıksız birleşmeleri yüzünden olur; insan işlerini gözeten Adalet, dinsizlerden kötülüklerinin öcünü alır. Dinsizlik edenler de yalnız bu işi yapanlar değil, isteyerek onlara onay verenlerdir.
ἅπερ μοι δοκεῖ πάντα συμβαίνειν διὰ τὰς ἀναρμόστους υἱῶν πρὸς μητέρας ὁμιλίας, τῆς ἐφόρου τῶν ἀνθρωπείων δίκης ἀμυνομένης τῶν ἀνοσιουργημάτων τοὺς ἀσεβοῦντας· ἀσεβοῦσι δ’ οὐχ οἱ δρῶντες μόνον, ἀλλὰ καὶ ὅσοι τοῖς δρῶσιν ἑκουσίῳ γνώμῃ συνεπιγράφονται.
3.20Bizim kanunumuz bu konuda öyle bir tedbir almıştır ki babası ölen birinin üvey annesiyle evlenmesine bile izin vermemiştir. Bunun sebebi hem babaya duyulan saygıdır, hem de psykhēdeki duygu aynı olmasa bile üvey anne adının anne adıyla akraba olmasıdır.
τοσαύτην δὲ ὁ ἡμέτερος νόμος φυλακὴν πεποίηται τοῦ πράγματος, ὥστε οὐδὲ προγονῷ τελευτήσαντος πατρὸς ἄγεσθαι μητρυιὰν ἐφῆκε, διά τε τὴν εἰς τὸν πατέρα τιμὴν καὶ διότι μητρυιᾶς καὶ μητρὸς ὄνομα συγγενές, εἰ καὶ μὴ τὸ τῆς ψυχῆς συνῳδὸν πάθος·
3.21Çünkü üvey anne diye anıldığı için bir yabancıdan uzak durmayı öğrenen kişi, öz annesinden çok daha fazla uzak duracaktır. Babasının hatırasından ötürü bir zamanlar onun karısı olmuş kadına hürmet eden kişinin, anne babanın ikisine birden duyduğu saygı yüzünden annesine karşı hiçbir kötü niyet beslemeyeceği açıktır. Çünkü soyun yarısını gözetip bütününü, tamamını hiçe sayıyor görünmek son derece saçma olurdu.
ὁ γὰρ ἀλλοτρίας ἀπέχεσθαι διδαχθείς, ὅτι μητρυιὰ προσερρήθη, πολὺ μᾶλλον ἀφέξεται τῆς φύσει μητρός· καὶ εἴ τις διὰ τὴν ἐπὶ τῷ πατρὶ μνήμην αἰδεῖται τὴν ἐκείνου ποτὲ γενομένην γυναῖκα, δῆλός ἐστιν ἕνεκα τῆς εἰς ἀμφοτέρους τοὺς γονεῖς τιμῆς οὐδὲν βουλευσόμενος ἐπὶ τῇ μητρὶ νεώτερον, ἐπεὶ καὶ σφόδρα ἐστὶν εὔηθες ἡμίσει μέρει τοῦ γένους χαριζόμενον ὁλοκλήρου καὶ παντελοῦς ὀλιγωρεῖν δοκεῖν.
3.22Sırada kız kardeşle de evlenmemek buyruğu gelir; pek ciddi bir buyruktur, hem kendine hâkim olmaya hem edebe yöneltir. Atinalı Solon baba bir kız kardeşle evlenmeye izin verip anne bir olanla evlenmeyi yasakladı; Lakedaimonların kanun koyucusu ise tersine, anne bir kız kardeşle evliliğe izin verip baba bir olanla evliliği yasakladı.
Ἑξῆς ἐστι παράγγελμα μηδ’ ἀδελφὴν ἐγγυᾶσθαι, πάνυ σπουδαῖον καὶ συντεῖνον εἰς ἐγκράτειαν ὁμοῦ καὶ εὐκοσμίαν. ὁ μὲν οὖν Ἀθηναῖος Σόλων ὁμοπατρίους ἐφεὶς ἄγεσθαι τὰς ὁμομητρίους ἐκώλυσεν, ὁ δὲ Λακεδαιμονίων νομοθέτης ἔμπαλιν τὸν ἐπὶ ταῖς ὁμογαστρίοις γάμον ἐπιτρέψας τὸν πρὸς τὰς ὁμοπατρίους ἀπεῖπεν·
3.23Mısırlıların kanun koyucusu ise ikisinin çekingenliğini yarım iş diye alaya alıp ahlaksızlığa bol bol kapı açtı. Bedenlere ve psykhēlere tedavisi güç bir kötülüğü, nefse hâkim olamamayı cömertçe dağıttı ve bütün kız kardeşlerle evlenme serbestliği tanıdı: anne babadan yalnız biriyle, şununla ya da bununla ortak olanlarla da, ikisiyle ortak olanlarla da; yalnız küçüklerle değil, büyüklerle ve yaşıtlarla da. Çünkü çoğu zaman ikizler de doğar; tabiat onları doğar doğmaz birbirinden ayırıp koparmışken, ahlaksızlık ve haz düşkünlüğü onları ortak olunmaz bir ortaklığa, ahenge sığmaz bir ahenge çağırmıştır.
ὁ δὲ τῶν Αἰγυπτίων χλεύην ⟨θέμενος⟩ τὴν ἑκατέρων εὐλάβειαν ὡς ἡμίεργα διαταταττομένων εὐφόρησεν εἰς ἀσέλγειαν, ἐπιδαψιλευόμενος δυσθεράπευτον κακὸν σώμασι καὶ ψυχαῖς ἀκρασίαν καὶ παρασχὼν ἄδειαν ἁπάσας ἀδελφὰς ἄγεσθαι, τάς τε ἰδίας τοῦ ἑτέρου τῶν γονέων, τοῦδε ἢ τοῦδε, καὶ τὰς ἐξ ἀμφοῖν καὶ τὰς οὐ νεωτέρας μόνον ἀλλὰ καὶ πρεσβυτέρας καὶ ἰσήλικας· καὶ δίδυμοι γὰρ πολλάκις ἐγεννήθησαν, οὓς ἡ μὲν φύσις ἅμα τῇ γενέσει διήρτησε καὶ διέζευξεν, ἡ δ’ ἀκολασία καὶ φιληδονία εἰς κοινωνίαν ἐκάλεσεν ἀκοινώνητον καὶ ἁρμονίαν ἀνάρμοστον.
3.24En kutsal Musa bunlardan iğrendi; onları kusursuz bir toplum düzenine yabancı ve düşman, insanları en çirkin âdetlere teşvik eden ve hazırlayan şeyler olarak gördü ve ister ikisinden ister yalnız birinden olsun, kız kardeşle birleşmeyi kesin olarak yasakladı.
ἅπερ ἐκμυσαξάμενος ὁ ἱερώτατος Μωυσῆς ὡς ἀλλότρια καὶ ἐχθρὰ πολιτείας ἀνεπιλήπτου καὶ προτρέποντα καὶ ἀλείφοντα πρὸς τὰ αἴσχιστα τῶν ἐπιτηδευμάτων ἀνὰ κράτος ἀπεῖπεν ἀδελφῇ συνέρχεσθαι, εἴτε ἐξ ἀμφοῖν εἴτε καὶ μόνου γένοιτο τοῦ ἑτέρου.
3.25Hayânın güzelliğini neden lekelemeli? Kızarması gereken genç kızları neden yüzü kızarmaz hâle getirmeli? Kıtalara, adalara ve bütün dünyaya yayılabilecek büyük ve parlak bir soyu her evin dar alanına sıkıştırıp öteki insanlarla ortaklığı ve kaynaşmayı neden engellemeli? Çünkü yabancılarla evlilikler yeni akrabalıklar meydana getirir;
τί γὰρ δεῖ τὸ τῆς αἰδοῦς κάλλος αἰσχύνειν; τί δ’ ἀχρωμάτους κατασκευάζειν παρθένους, ἃς ἐρυθριᾶν ἀναγκαῖον; τί δὲ τὰς πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους κοινωνίας καὶ ἐπιμιξίας ἐπέχειν εἰς βραχὺ χωρίον τὸ ἑκάστης οἰκίας συνωθοῦντας μέγα καὶ λαμπρὸν γένος ἐκτείνεσθαι καὶ χεῖσθαι δυνάμενον εἰς ἠπείρους καὶ νήσους καὶ τὴν οἰκουμένην πᾶσαν; αἱ γὰρ πρὸς τοὺς ὀθνείους ἐπιγαμίαι καινὰς ἀπεργάζονται συγγενείας τῶν ἀφ’
3.26bunlar da kan bağından gelen akrabalıklardan aşağı kalmaz. Bu sebeplerle kanun başka birçok birleşmeyi de yasakladı. Kız torunla, oğul torunla, baba ya da anne tarafından halayla ya da teyzeyle, amcanın, oğulun ya da kardeşin karısı olmuş kadınla evlenmemeyi buyurdu. Üvey kızla da, ister dul ister bakire olsun, evlenmemeyi buyurdu: Karısı sağken elbette değil, tövbe; ama karısı ölmüş olsa bile. Çünkü üvey baba hükmen bir babadır ve karısının kızını kendi kızı yerine koymak zorundadır.
αἵματος οὐκ ἀποδεούσας. ὧν χάριν πολλὰς καὶ ἄλλας ὁμιλίας ἐκώλυσε προστάξας μὴ θυγατριδῆν, μὴ υἱιδῆν, μὴ τηθίδα πρὸς πατρὸς ἢ μητρός, μὴ θείου ἢ υἱοῦ ἢ ἀδελφοῦ γυναῖκα γενομένην ἐγγυᾶσθαι, μηδ’ αὖ προγονὴν ἢ χήραν ἢ παρθένον ζώσης μὲν τῆς γυναικὸς — ἄπαγε — ἀλλὰ μηδ’ ἀποθανούσης· δυνάμει γὰρ ὅ γε πατρωὸς πατὴρ ὀφείλων τὴν ἐκ τῆς γυναικὸς ἐν τάξει θυγατρὸς τίθεσθαι.
3.27Yine aynı adamın iki kız kardeşle evlenmesine, ne aynı zamanda ne de farklı zamanlarda izin verir; ilk evlendiği kadını boşamış olsa bile. Çünkü karısı hâlâ yaşarken, ister birlikte otursunlar ister ayrılmış olsunlar, ister kadın dul kalsın ister başkasıyla evlenmiş olsun, kız kardeşin talihsiz kadının yerine geçmesini dine aykırı saydı. Böylece önceden şunu öğretir: Akrabalık haklarını çiğnememek; soyca böylesine birleşmiş olan kız kardeşin düşüşünden yararlanıp üstüne basmamak; onun düşmanlarınca el üstünde tutulup kendisi de onlara yaranarak böbürlenmemek ve keyif sürmemek.
πάλιν δύο ἀδελφὰς ἄγεσθαι τὸν αὐτὸν οὐκ ἐπιτρέπει, οὔτ’ ἐν τῷ αὐτῷ οὔτ’ ἐν διαφέρουσι χρόνοις, κἂν τύχῃ τις ἣν προέγημεν ἀπεωσμένος· ζώσης γὰρ ἔτι τῆς συνοικούσης, εἴτε καὶ ἀπηλλαγμένης, ἐάν τε χηρεύῃ ἐάν τε καὶ ἑτέρῳ γαμηθῇ, τὴν ἀδελφὴν οὐχ ὅσιον ὑπέλαβεν ἐπὶ τὰ τῆς ἠτυχηκυίας παρέρχεσθαι, προδιδάσκων τὰ συγγενικὰ δίκαια μὴ λύειν μηδ’ ἐπιβαίνειν πταίσμασι τῆς οὕτως ἡνωμένης κατὰ γένος μηδ’ ἐναβρύνεσθαι καὶ ἐντρυφᾶν θεραπευομένην ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν ἐκείνης καὶ ἀντιθεραπεύουσαν αὐτούς.
3.28Çünkü bunlardan ağır kıskançlıklar ve yatıştırılması güç çekişmeler doğar, tarif edilmez kötülük selleri getirir. Bu, bedenin parçalarının tabiattaki ahenkten ve ortaklıktan çıkıp birbirine karşı ayaklanmasına benzer; bu da tedavisi olmayan hastalıklara ve çürümelere yol açar. Kız kardeşler ayrı parçalar olsalar da tabiatça ve tek bir akrabalıkla birbirlerine uyar ve birleşirler. Kıskançlık ise, duyguların en acısı,
ἐγείρονται γὰρ ἐκ τούτων χαλεπαὶ ζηλοτυπίαι καὶ δυσπαρηγόρητοι φιλονεικίαι φορὰς ἀμυθήτους ἐπάγουσαι κακῶν· ὅμοιον γὰρ ὡς εἰ καὶ τὰ μέρη τοῦ σώματος τῆς κατὰ φύσιν ἁρμονίας ἐκστάντα καὶ κοινωνίας στασιάζοι πρὸς ἄλληλα, ὃ νόσους ἀνιάτους ἀπεργάζεται καὶ φθοράς· ἀδελφαὶ δέ, εἰ καὶ διαιρετὰ μέρη γεγόνασιν, ἀλλ’ οὖν ἁρμόζονται καὶ ἑνοῦνται φύσει καὶ συγγενείᾳ μιᾷ· ἡ δὲ ζηλοτυπία, πάθος ἀργαλεώτατον,
3.29bu bağı koparıp ağır ve iyileşmesi güç yeni kötülükler doğurur. "Bir yabancı kavimden biriyle de evlilik ortaklığı kurma," der, "yoksa çatışan âdetlere sürüklenip boyun eğersin, farkına varmadan dindarlık yolundan sapıp yolsuz yerlere düşersin." Belki sen kendin dayanırsın, çünkü ilk gençliğinden beri en iyi öğütlere demir atmışsındır; anne baban bu öğütleri hep kulağına okuyup sana kutsal kanunları öğretmişlerdir. Ama oğullar ve kızlar için korku az değildir. Belki onlar öz âdetler yerine soysuz âdetlerle ayartılıp tek Tanrı'yı onurlandırmayı unutma tehlikesine düşerler; bu ise en büyük bedbahtlığın başı ve sonudur.
ἀπορρήττουσα χαλεπὰ καινουργεῖ κακὰ καὶ δυσίατα. ἀλλὰ μηδὲ ἀλλοεθνεῖ, φησί, κοινωνίαν γάμου συντίθεσο, μή ποτε μαχομένοις ἔθεσιν ὑπαχθεὶς ἐνδῷς καὶ τῆς πρὸς εὐσέβειαν ὁδοῦ λάθῃς διαμαρτὼν πρὸς ἀνοδίαν ἐκτραπείς· καὶ τάχα μὲν αὐτὸς ἀνθέξεις ἐκ πρώτης ἡλικίας ἡρματισμένος ὑποθήκαις ἀρίσταις, ἃς οἱ γονεῖς κατεπᾴδοντες ἀεὶ τοὺς ἱεροὺς νόμους ὑφηγοῦντο· δέος δὲ οὐ μικρόν ἐστι περὶ υἱῶν καὶ θυγατέρων, ἴσως γὰρ δελεασθέντες νόθοις πρὸ γνησίων ἔθεσι κινδυνεύουσι τὴν τοῦ ἑνὸς θεοῦ τιμὴν ἀπομαθεῖν, ὅπερ ἐστὶν ἀρχὴ καὶ τέλος τῆς ἀνωτάτω βαρυδαιμονίας.
3.30"Kocasından herhangi bir sebeple ayrılan bir kadın başka biriyle evlenir ve yine dul kalırsa," der, "ikinci kocası ister sağ ister ölmüş olsun, ilk kocasına geri dönmesin; bu adamdan başka kiminle olursa olsun anlaşsın." Çünkü eski bağları çiğnemiş, yeni tutkuları eskilerine yeğleyerek onları unutmuştur.
ἐὰν δέ, φησίν, ἀνδρὸς ἀπαλλαγεῖσα γυνὴ καθ’ ἣν ἂν τύχῃ πρόφασιν ἑτέρῳ γημαμένη πάλιν χηρεύσῃ, ζῶντος ἢ καὶ τετελευτηκότος τοῦ δευτέρου, μὴ ἐπανίτω πρὸς ἄνδρα τὸν πρότερον, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς ἄλλοις ἔνσπονδος μᾶλλον ἢ τῷδε γενέσθω, θεσμοὺς παραβᾶσα τοὺς ἀρχαίους, ὧν ἐξελάθετο φίλτρα καινὰ πρὸ τῶν παλαιῶν ἑλομένη.
3.31Bir erkek böyle bir kadınla yeniden anlaşmaya yanaşırsa yumuşaklık ve korkaklık adı çıksın. O, psykhēsinden hayata en faydalı duyguyu, kötülükten nefreti kesip atmıştır; oysa evlerin de şehirlerin de işleri bu duyguyla doğru yürür. Üstelik iki en büyük suçu, zinayı ve pezevenkliği kolayca üstüne almıştır; çünkü sonradan barışmak ikisinin de belirtisidir. Kadınla birlikte ölüm cezasına çarptırılsın.
πρὸς δὲ συμβάσεις εἴ τις ἐθέλει χωρεῖν ἀνὴρ τῇ τοιαύτῃ γυναικί, μαλακίας καὶ ἀνανδρίας ἐκφερέσθω δόξαν, ἐκτετμημένος τῆς ψυχῆς τὸ βιωφελέστατον, μισοπόνηρον πάθος, ὑφ’ οὗ καὶ τὰ οἴκων καὶ τὰ πόλεων πράγματα κατορθοῦται, καὶ δύο τὰ μέγιστα τῶν ἀδικημάτων εὐφόρως ἀπομαξάμενος, μοιχείαν τε καὶ προαγωγείαν· αἱ γὰρ αὖθις καταλλαγαὶ μηνύματ’ εἰσὶ τοῦ ἑκατέρου· θανάτου δίκην τινέτω σὺν τῇ γυναικί.
3.32Aylık akıntı başladığında erkek kadına dokunmasın; tabiatın kanununa hürmet ederek o süre boyunca birleşmekten kaçınsın. Aynı zamanda vakitsiz ve kaba bir haz uğruna olgunlaşmayacak tohumları boşa dökmemeyi de öğrensin. Bu, sarhoşluktan ya da delilikten buğdayı ve arpayı tarlalar yerine göllere ve sel yataklarına eken bir çiftçiye benzer; oysa bol ürün için tohumun, tarlalar kuruduktan sonra atılması gerekir.
Φορὰ τῶν μηνιαίων ὁπότε γένοιτο, μὴ ψαυέτω γυναικὸς ἀνήρ, ἀλλὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον ὁμιλίας ἀνεχέτω νόμον φύσεως αἰδούμενος καὶ ἅμα προδιδασκόμενος μὴ ἀτελεῖς γονὰς ἀκαίρου καὶ ἀμούσου χάριν ἡδονῆς προΐεσθαι· ὅμοιον γὰρ ὡς εἴ τις γεωπόνος ὑπὸ μέθης ἢ φρενοβλαβείας πυροὺς καὶ κριθὰς εἰς λίμνας καὶ χειμάρρους ἀντὶ πεδίων σπείροι, ξηραῖς γὰρ γενομέναις ταῖς ἀρούραις καταβάλλεσθαι χρὴ τὸν σπόρον εἰς εὐκαρπίαν.
3.33Tabiat her ay rahmi, harikulade bir tarla gibi temizler; iyi bir çiftçi gibi onun vaktini gözetmek gerekir. Rahim hâlâ akıntıyla dolu iken tohumu tutmalıdır; yoksa tohum, farkına varılmadan nemin akışıyla sürüklenip gider ve tohumdaki gerginlikler yalnız gevşemekle kalmaz, büsbütün çözülür. Bu gerginlikler, tabiatın atölyesi olan rahimde canlıyı biçimlendiren, bedenin ve psykhēnin her parçasını en ileri bir tekhnē ile tamamlayan güçlerdir. Aylık akıntı durunca ise, atacağı tohumların yok olmasından artık korkmadan, gönül rahatlığıyla verimli tohumları ekebilir.
καθαίρει δὲ καὶ ἡ φύσις ἑκάστῳ μηνὶ τὴν μήτραν οἷά τινα θαυμαστὴν ἄρουραν, ἧς τὸν καιρὸν ἀγαθοῦ γεωργοῦ τρόπον ἐπιτηρητέον, ἵν’ ἔτι μὲν ἐπικλυζομένης ἐπέχοι τὸν σπόρον — λήσεται γὰρ τῇ φορᾷ κατασυρεὶς ὑπὸ τῆς ὑγρότητος τοὺς σπερματικοὺς τόνους οὐ χαλασθεὶς μόνον ἀλλὰ καὶ εἰς ἅπαν ἐκλυθείς· οὗτοι δ’ εἰσὶν οἱ ἐν τῇ μήτρᾳ τῷ τῆς φύσεως ἐργαστηρίῳ ζῳοπλαστοῦντες καὶ τῶν μερῶν ἕκαστον σώματός τε καὶ ψυχῆς ἀκρότητι τέχνης τελεσιουργοῦντες —, εἰ δ’ ἐπίσχοι τὰ μηνιαῖα, θαρρῶν ἤδη γόνιμα κατασπείροι μηκέτι φθορὰς τῶν καταβληθησομένων δεδιώς.
3.34Sert ve taşlı toprağı sürenleri de kınamak gerekir. Bunlar kısır kadınlarla birleşenlerden başka kim olabilir? Bu adamlar, şehvetin en düşkünleri gibi, yalnız dizginsiz bir hazzın peşinde koşarak tohumları isteyerek ziyan ederler. Yoksa böyle kadınlarla başka ne için evlenirler? Çocuk umudu için değil elbette, çünkü bu umudun zorunlu olarak boşa çıkacağını bilirler; aşırı bir azgınlık ve tedavisi olmayan bir nefse hâkim olamama yüzünden evlenirler.
ὀνειδιστέον καὶ τοῖς σκληρὰν καὶ λιθώδη γῆν ἀροῦσιν· οὗτοι δὲ τίνες ἂν εἶεν ἢ οἱ στείραις συνερχόμενοι γυναιξί; θήρᾳ γὰρ αὐτὸ μόνον ἡδονῆς ἀκράτορος ὡς οἱ λαγνίστατοι τὰς γονὰς ἑκουσίῳ γνώμῃ διαφθείρουσιν· ἐπεὶ τίνος ἄλλου χάριν ἐγγυῶνται τὰς τοιαύτας; οὐ μὴν δι’ ἐλπίδα τέκνων, ἣν ἴσασιν ἐξ ἀνάγκης ἀτελῆ γενησομένην, ἀλλὰ δι’ ὑπερβάλλοντα οἶστρον καὶ ἀκρασίαν ἀνίατον.
3.35Genç kızlarla, doğurganlıklarının ne durumda olduğunu bilmeden evlenip, uzun zaman sonra çocuk olmayınca kısır olduklarını anladıkları hâlde onları göndermeyenler ise affı hak ederler. Çünkü en zorlayıcı şey olan alışkanlığa yenik düşmüşlerdir; uzun bir birliktelikle psykhēlerine mühürlenmiş eski sevgiyi çözemezler.
ὅσοι μὲν οὖν ἄγονται κόρας ἀγνοίᾳ τοῦ πῶς ἔχουσιν εὐθὺς εὐτοκίας ἢ τοὐναντίον, ὁπόταν χρόνῳ μακρῷ ὕστερον ἐκ τῆς ἀγονίας αἰσθανόμενοι στείρας αὐτὰς μὴ ἀποπέμπωνται, συγγνώμης εἰσὶν ἐπάξιοι συνηθείας, βιαστικωτάτου πράγματος, ἡττώμενοι καὶ φίλτρα ἀρχαῖα συμβιώσει μακρᾷ ταῖς ψυχαῖς ἐνεσφραγισμένα λύειν ἀδυνατοῦντες.
3.36Ama başka erkeklerce kısır oldukları önceden anlaşılmış kadınlara talip olup domuzlar ya da tekeler gibi yalnız çiftleşmek için onlarla birleşenler, Tanrı'nın hasımları olarak dinsizlerin dikili taşlarına yazılsınlar. Çünkü canlıları ve insanları seven Tanrı her türlü özenle bütün türlerin korunmasını ve sürmesini sağlar; tohumu daha atarken söndürmenin yollarını arayanlar ise apaçık tabiatın düşmanlarıdır.
ὅσοι δὲ προδεδοκιμασμένας ἑτέροις ἀνδράσιν ὡς εἰσὶν ἄγονοι μνῶνται συῶν τρόπον ἢ τράγων ὀχεύοντες αὐτὸ μόνον, ἐν ἀσεβῶν στήλαις ἐγγραφέσθωσαν ὡς ἀντίπαλοι θεοῦ· τῷ μὲν γὰρ ἅτε φιλοζῴῳ καὶ φιλανθρώπῳ δι’ ἐπιμελείας τῆς πάσης ἐστὶ σωτηρίαν καὶ μονὴν τοῖς γένεσιν ἅπασιν ἐργάζεσθαι, οἱ δ’ ἅμα τῇ καταβολῇ σβέσιν τοῖς σπέρμασι τεχνάζοντες ἐχθροὶ τῆς φύσεως ὁμολογουμένως εἰσίν.
3.37Şehirlere, sözünü ettiğimizden çok daha büyük başka bir kötülük de bir eğlence alayı gibi dalmıştır: oğlan sevgisi. Eskiden bunun adını anmak bile büyük bir ayıptı; şimdi ise yalnız yapanlar için değil, kendisine yapılanlar için de bir övünç konusudur. Bunlar kadınsı bir hastalığa tutulmaya alışarak psykhēlerini de bedenlerini de gevşetip eritir, içlerinde erkek soyundan için için yanacak tek bir kıvılcım bile bırakmazlar. Saçlarını herkesin gözü önünde örüp süsler, yüzlerine ak düzgün, allık ve benzeri şeyler sürer, gözlerine sürme çeker, güzel kokulu yağlarla yağlanırlar; çünkü bu türlü süslenmeye kendini vermiş olanlarda en çekici şey güzel kokudur. Erkek tabiatını özene bezene kadın tabiatına çevirmeye uğraşmaktan da utanmazlar.
Ἐπεισκεκώμακε δὲ ταῖς πόλεσιν ἕτερον πολὺ τοῦ λεχθέντος μεῖζον κακόν, τὸ παιδεραστεῖν, ὃ πρότερον μὲν καὶ λεχθῆναι μέγα ὄνειδος ἦν, νυνὶ δ’ ἐστὶν αὔχημα οὐ τοῖς δρῶσι μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῖς πάσχουσιν, οἳ νόσον θήλειαν νοσεῖν ἐθιζόμενοι τάς τε ψυχὰς καὶ τὰ σώματα διαρρέουσι μηδὲν ἐμπύρευμα τῆς ἄρρενος γενεᾶς ἐῶντες ὑποτύφεσθαι, περιφανῶς οὕτως τὰς τῆς κεφαλῆς τρίχας ἀναπλεκόμενοι καὶ διακοσμούμενοι καὶ ψιμμυθίῳ καὶ φύκεσι καὶ τοῖς ὁμοιοτρόποις τὰς ὄψεις τριβόμενοι καὶ ὑπογραφόμενοι καὶ εὐώδεσι μύροις λίπα χριόμενοι — προσαγωγὸν γὰρ μάλιστα ἐν τοῖς τοιούτοις τὸ εὐῶδες ἐν ἅπασι τοῖς εἰς εὐκοσμίαν ἠσκημένοις —, καὶ τὴν ἄρρενα φύσιν ἐπιτηδεύσει τεχνάζοντες εἰς θήλειαν μεταβάλλειν οὐκ ἐρυθριῶσι.
3.38Kanuna itaat edenlerin bunları öldürmesi yerindedir. Kanun, tabiatın parasını sahteleştiren kadınsı erkeğin, kanı bedelsiz kalmak üzere öldürülmesini, bir gün, hatta bir saat bile yaşatılmamasını emreder; çünkü o kendisinin, evinin, yurdunun ve bütün insan soyunun yüz karasıdır.
καθ’ ὧν φονᾶν ἄξιον νόμῳ πειθαρχοῦντας, ὃς κελεύει τὸν ἀνδρόγυνον τὸ φύσεως νόμισμα παρακόπτοντα νηποινεὶ τεθνάναι, μηδεμίαν ἡμέραν ἀλλὰ μηδ’ ὥραν ἐώμενον ζῆν, ὄνειδος αὑτοῦ καὶ οἰκίας καὶ πατρίδος ὄντα καὶ τοῦ σύμπαντος ἀνθρώπων γένους.
3.39Oğlancı da aynı cezaya uğrayacağını bilsin. Çünkü tabiata aykırı hazzın peşinden koşar; tohumları ziyan ederek, elinden geldiğince şehirleri ıssız ve sakinsiz bırakır. Üstelik en büyük kötülüklerin, korkaklığın ve yumuşaklığın yol göstericisi ve öğretmeni olmaya kalkışır: Gençleri süsler, güç ve dayanıklılık kazanacak biçimde yetiştirilmesi gereken gençlik çiçeğini kadınlaştırır. Son olarak da kötü bir çiftçi gibi, derin topraklı ve verimli tarlaları ürün vermez hâle getirip boş bırakır; hiçbir filiz beklenmeyen topraklar için ise gece gündüz didinir.
ὁ δὲ παιδεραστὴς ἴστω τὴν αὐτὴν δίκην ὑπομένων, ἐπειδὴ τὴν παρὰ φύσιν ἡδονὴν διώκει καὶ τὰς πόλεις τό γε ἐπ’ αὐτὸν ἧκον μέρος ἐρήμους καὶ κενὰς ἀποδείκνυσιν οἰκητόρων διαφθείρων τὰς γονὰς καὶ προσέτι τῶν μεγίστων κακῶν, ἀνανδρίας καὶ μαλακίας, ὑφηγητὴς καὶ διδάσκαλος ἀξιοῖ γενέσθαι τοὺς νέους ὡραΐζων καὶ τὸ τῆς ἀκμῆς ἄνθος ἐκθηλύνων, ὃ πρὸς ἀλκὴν καὶ ῥώμην ἀλείφειν ἁρμόττον ἦν, καὶ τελευταῖον ὅτι κακοῦ τρόπον γεωργοῦ τὰς μὲν βαθυγείους καὶ εὐκάρπους ἀρούρας χερσεύειν ἐᾷ μηχανώμενος ἐπ’ αὐταῖς ἀγονίαν, ἐξ ὧν δ’ οὐδὲν βλάστημα προσδοκᾶται τὸ παράπαν, εἰς ταῦτα πονεῖται μεθ’ ἡμέραν τε καὶ νύκτωρ.
3.40Sanırım bunun sebebi, birçok halkta nefse hâkim olamamaya ve yumuşaklığa ödül konmuş olmasıdır. Kadınsı erkeklerin kalabalık çarşıda hep kurularak dolaştıkları, bayramlarda alayların önünde yürüdükleri görülür; kutsallıkla ilgisi olmayan bu kimseler kutsal görevleri paylaşmış, sırlara ve ayinlere önderlik eder, Demeter'in ayinlerini yönetirler.
αἴτιον δ’ οἶμαι τὸ παρὰ πολλοῖς τῶν δήμων ἀκρασίας καὶ μαλακίας ἆθλα κεῖσθαι· τοὺς γοῦν ἀνδρογύνους ἔστιν ἰδεῖν διὰ πληθυούσης ἀγορᾶς ἀεὶ σοβοῦντας κἀν ταῖς ἑορταῖς προπομπεύοντας καὶ τὰ ἱερὰ τοὺς ἀνιέρους διειληχότας καὶ μυστηρίων καὶ τελετῶν κατάρχοντας καὶ ⟨τὰ⟩ Δήμητρος ὀργιάζοντας.
3.41Bunlardan, o "güzel" gençlik hevesini daha da ileri götürüp tamamen kadına dönüşmeyi arzulayanlar üreme organlarını da kesip atarlar. Erguvan giysilere bürünüp, yurtlarına büyük iyilikler yapmış kimselermiş gibi muhafızlar eşliğinde yürür, karşılaştıklarını kendilerine baktırırlar.
ὅσοι δ’ αὐτῶν τὴν καλὴν νεανιείαν προσεπιτείνοντες εἰς ἅπαν ὠρέχθησαν μεταβολῆς τῆς εἰς γυναῖκας καὶ τὰ γεννητικὰ προσαπέκοψαν, ἁλουργίδας ἀμπεχόμενοι καθάπερ οἱ μεγάλων ἀγαθῶν αἴτιοι ταῖς πατρίσι προέρχονται δορυφορούμενοι, τοὺς ὑπαντῶντας ἐπιστρέφοντες.
3.42Böyle şeylere cüret edenlere karşı bizim kanun koyucumuzdaki gibi bir öfke olsaydı ve bunlar yurtlarının ortak lekesi ve kiri olarak affedilmeden ortadan kaldırılsaydı, başka pek çokları akıllanırdı. Çünkü daha önce mahkûm edilenlerin affedilmeyen cezaları, benzer âdetlere heves edenleri az durdurmaz.
εἰ δ’ ἦν ἀγανάκτησις οἵα παρὰ τῷ ἡμετέρῳ νομοθέτῃ κατὰ τῶν τὰ τοιαῦτα τολμώντων καὶ ὡς κοινὰ τῶν πατρίδων ἄγη καὶ μιάσματα δίχα συγγνώμης ἀνῃροῦντο, πολλοὺς ἂν ἑτέρους συνέβαινε νουθετεῖσθαι· αἱ γὰρ τῶν προκαταγνωσθέντων ἀπαραίτητοι τιμωρίαι ἀνακοπὴν οὐ βραχεῖαν ἐργάζονται τοῖς ζηλωταῖς τῶν ὁμοίων ἐπιτηδευμάτων.
3.43Ama bazıları Sybarislilerin ve onlardan da şehvet düşkünü olanların arzularına özenerek önce oburluğa, şarap düşkünlüğüne, karnın ve karnın altındakinin öteki hazlarına alıştılar. Sonra bunlara doyunca azdılar, çünkü doymak tabiatı gereği azgınlık doğurur. Öyle bir deliliğe kapıldılar ki artık yalnız insanlara, erkeklere ya da kadınlara değil, akılsız hayvanlara da delicesine tutkun oldular. Söylendiğine göre eskiden Girit'te Kral Minos'un Pasiphae adlı karısı da böyleydi.
Ἀλλὰ γὰρ ἔνιοι τὰς Συβαριτῶν καὶ τὰς ἔτι λαγνιστέρων ἐπιθυμίας ζηλώσαντες τὸ μὲν πρῶτον ὀψοφαγίαις καὶ οἰνοφλυγίαις καὶ ταῖς ἄλλαις ταῖς γαστρὸς καὶ τῶν μετὰ γαστέρα ἡδοναῖς ἐνησκήθησαν, εἶτα δὲ κορεσθέντες ἐξύβρισαν — ὕβριν γὰρ κόρος γεννᾶν πέφυκεν —, ὡς ὑπὸ φρενοβλαβείας λυττᾶν καὶ ἐπιμεμηνέναι μηκέτ’ ἀνθρώποις εἴτ’ ἄρρεσιν εἴτε θηλείαις ἀλλὰ καὶ ἀλόγοις ζῴοις, ὥσπερ ἐν Κρήτῃ φασὶ τὸ παλαιὸν τὴν γυναῖκα Μίνω τοῦ βασιλέως ὄνομα Πασιφάην·
3.44Pasiphae bir boğaya âşık olmuş, birleşme ümidi olmadığı için tutkusunun pençesinde kıvranıyordu; çünkü karşılık bulmayan aşk ölçüsüzce artar. Başına gelen felaketi, zamanının en usta zanaatkârı olan Daidalos'a açtı. Bulunmazı bulmakta pek becerikli olan Daidalos tahtadan bir inek yaptı ve Pasiphae'yi bir yanından içine yerleştirdi; boğa da onu kendi türünden bir hayvan sanıp üstüne atıldı. Kadın gebe kaldı ve bir süre sonra Minotauros denen yarı insan yarı hayvan bir yaratık doğurdu.
ταύρου γὰρ ἐρασθεῖσαν καὶ τῷ πάθει σφαδᾴζουσαν ἕνεκα τῆς περὶ τὴν ὁμιλίαν ἀπογνώσεως — ἀποτυγχανόμενος γὰρ ἔρως οὐ μετρίως ἐπιτείνεται — Δαιδάλῳ τὴν κατέχουσαν συμφορὰν ἀνενεγκεῖν, ὃς ἦν τῶν κατ’ αὐτὸν ἄριστος δημιουργός· τὸν δὲ πάνυ δεινὸν ὄντα ταῖς ἐπινοίαις τὰ ἀθήρατα θηρᾶν δούρειον κατασκευάσαι βοῦν καὶ διὰ τῆς ἑτέρας πλευρᾶς ἐνθεῖναι τὴν Πασιφάην, τὸν δὲ ταῦρον ὁρμήσαντα ὡς ἐπὶ ζῷον συγγενὲς ἐπιβαίνειν· ἐγκύμονα δὲ γενομένην χρόνοις ὕστερον ἀποτεκεῖν μιξόθηρα τὸν ἐπικαλούμενον Μινώταυρον.
3.45Duygular dizginsiz bırakılırsa başka Pasiphaelerin de çıkması, yalnız kadınların değil erkeklerin de hayvanlara delicesine tutulması, bunlardan da insanların aşırı iğrençliğinin habercisi olan uğursuz canavarlar doğması beklenir. Belki bu iğrençlik yüzünden, var olmayan, efsanelerde anlatılan ve hiç doğmamış at-adamlar, khimairalar ve benzerleri de var olacaktır.
εἰκὸς δὲ καὶ ἄλλας ἔσεσθαι Πασιφάας, ἀχαλινώτων ἐωμένων τῶν παθῶν, καὶ οὐ γυναῖκας μόνον ἀλλὰ καὶ ἄνδρας ἐπιμανήσεσθαι θηρίοις, ἐξ ὧν γενήσεσθαι τέρατα παλίμφημα, μηνύματα τῆς ἀνθρώπων ὑπερβαλλούσης βδελυρίας· δι’ ἣν ἴσως καὶ αἱ τῶν ἀνυπάρκτων καὶ μεμυθευμένων ἀγένητοι φύσεις Ἱπποκενταύρων καὶ Χιμαιρῶν καὶ τῶν ὁμοιοτρόπων ἔσονται.
3.46Kutsal kanunlardaki ileri görüşlülük öyle büyüktür ki insanlar kanuna aykırı hiçbir birleşmeye yanaşmasın diye, bir hayvanın bile başka türden bir hayvanla çiftleştirilmesi yasaklanmıştır. Hiçbir Yahudi çoban tekenin dişi kuzuya, koçun keçiye, boğanın kısrağa aşmasına izin vermez; yoksa tabiatın hükmünü bozduğu için cezalandırılır. Çünkü tabiat en yüksek türleri soysuzlaştırmadan korumaya özen gösterir.
τοσοῦτον δ’ ἄρα τὸ προμηθὲς ἐν τοῖς ἱεροῖς νόμοις ἐστίν, ὥσθ’ ὑπὲρ τοῦ μηδεμίαν ἔκθεσμον ὁμιλίαν ἀνθρώπους προσίεσθαι διείρηται μηδὲ κτῆνος ἐᾶν ὑπό τινος ἑτερογενοῦς ὀχεύεσθαι· τράγον οὐδεὶς ἐάσει ποιμὴν Ἰουδαῖος ἐπιβαίνειν ἀμνάδι οὐδὲ κριὸν χιμαίρᾳ οὐδὲ βοῦν ἵππῳ, εἰ δὲ μή, δώσει δίκας ὡς φύσεως δόγμα λύων, ᾗ τὰ ἀνωτάτω γένη διατηρεῖν ἐπιμελὲς οὐ νοθευόμενα.
3.47Bazıları katırları bütün yük hayvanlarından üstün tutar, çünkü bedenleri sağlam ve çok kaslıdır. At sürülerinde ve ahırlarda "kēlōn" dedikleri çok iri eşekler beslerler; bunlar kısraklara aşar, kısraklar da karışık bir hayvan olan katırı doğurur. Musa, katırın doğuşunun tabiata aykırı olduğunu bildiği için daha küllî bir buyrukla bunu kesin olarak yasakladı: Farklı türden hayvanların birbirine aşmasına ya da aşılmasına izin vermedi.
τοὺς ὀρεῖς ἔνιοι μὲν ἁπάντων ὑποζυγίων προτιμῶσιν, ἐπειδὴ τὰ σώματα αὐτοῖς πέπηγε καὶ σφόδρα νενεύρωται, κἀν τοῖς ἱπποφορβίοις καὶ ταῖς ἱπποστάσεσιν ὄνους ὑπερμεγέθεις, οὓς προσαγορεύουσι κήλωνας, ἀνατρέφουσιν, ἵνα ταῖς θηλείαις ἐπιβαίνωσι πώλοις, αἳ δὴ μικτὸν ζῷον ἀποτίκτουσιν ἡμίονον, ἧς παρὰ φύσιν τὴν γένεσιν εἰδὼς ἀνὰ κράτος ἀπεῖπε Μωυσῆς καθολικωτέρᾳ προστάξει, τοῖς ἀνομοιογενέσι μὴ ἐφεὶς ὀχεύειν ἢ ὀχεύεσθαι.
3.48Böylece yakışık olanla ve tabiata uygun olanla orantılı bir tedbir almış, uzaktan, bir gözetleme yerinden bakar gibi de insanları akıllandırmıştır; ta ki erkekler de kadınlar da bunlardan önceden ders alarak kanuna aykırı birleşmelerden uzak dursunlar.
προὐνόησε μὲν οὖν ἀναλόγως τοῦ πρέποντος καὶ ἀκολούθου τῇ φύσει, μακρόθεν δ’ ὡς ἀπὸ σκοπῆς ἐσωφρόνισεν ἀνθρώπους, ἵν’ ἐκ τῶνδε προμαθόντες ἄνδρες ὁμοῦ καὶ γυναῖκες ἀνέχωσιν ὁμιλιῶν ἐκνόμων.
3.49Bir erkek dört ayaklı bir hayvanla çiftleşirse ya da bir kadın dört ayaklı bir hayvanla çiftleşirse, hem insanlar hem de hayvanlar ölsün. İnsanlar, nefse hâkim olamamanın bile sınırlarını aşıp sapkın arzular icat ettikleri ve anlatılması bile çok çirkin olan, hiç de tatlı olmayan hazlar uydurdukları için; hayvanlar da böyle rezilliklere hizmet ettikleri için ve bu tür kirlerden beklenebileceği gibi uğursuz bir şey doğurmasınlar ya da dölemesinler diye.
ἐάν τε οὖν ἀνὴρ ὀχεύῃ τετράπουν ἐάν τε γυνὴ ὑπὸ τετράποδος ὀχεύηται, θνῃσκέτωσαν καὶ οἱ ἄνθρωποι καὶ τὰ τετράποδα, οἱ μὲν ὅτι ὑπὲρ τοὺς ὅρους ἀκρασίας αὐτῆς ἤλασαν εὑρεταὶ γενόμενοι παρηλλαγμένων ἐπιθυμιῶν καὶ ὅτι ἡδονὰς ἀηδεστάτας ἐκαινούργησαν, ὧν καὶ ἡ διήγησις αἰσχίστη, τὰ δὲ ὅτι τοιούτοις ὀνείδεσιν ὑπηρέτησε καὶ ἵνα μηδὲν ἢ τέκῃ ἢ γεννήσῃ παλίμφημον, οἷα εἰκὸς ἐκ τοιούτων μιασμάτων·
3.50Bundan başka, yakışık olanı birazcık bile önemseyen kimseler bu hayvanları artık hayatın hiçbir işinde kullanmaz; onlardan iğrenir, yüz çevirir, görmeye bile katlanamaz, dokundukları her şeyin hemen kirleneceğini düşünürler. Hayatta hiçbir işe yaramayanların yaşaması ise, başka bakımdan kazançlı olsa bile, birinin dediği gibi fazladan bir "yeryüzü yükü"dür.
ἄλλως τε οἷς καὶ βραχὺ μέλει τοῦ πρέποντος οὐκέτ’ ἂν χρήσαιντο τοῖς θρέμμασιν εἰς οὐδεμίαν τῶν περὶ βίον ὑπηρεσίαν, μυσαττόμενοι καὶ ἀποστρεφόμενοι καὶ τὴν ὄψιν αὐτὴν δυσχεραίνοντες καὶ νομίζοντες ὧν ἂν προσάψαιτο κἀκεῖνα εὐθὺς ἀκάθαρτα εἶναι· τὰ δὲ μηδαμῇ χρήσιμα τῷ βίῳ ζῆν εἰ καὶ λυσιτελὲς ἀλλ’ οὖν περιττὸν „ἄχθος γῆς“, ὡς εἶπέ τις.
3.51Musa'nın kurduğu toplum düzeni fahişeyi de kabul etmez; çünkü o edebe, hayâya, itidale ve öteki aretēlere yabancıdır. Erkeklerin de kadınların da psykhēlerini ahlaksızlıkla doldurur; zihnin ölümsüz güzelliğini lekeler, bedenin kısa süren güzelliğini ondan üstün tutar. Kendini rastgele herkesin önüne atar, gençliğinin tazeliğini çarşıdaki bir mal gibi satar; gençleri avlamak için her şeyi söyler, her şeyi yapar; âşıklarını birbirine karşı kışkırtır, kendini en çok verene en çirkin bir ödül olarak sunar. Bir bela, bir zarar ve ortak bir kir olarak taşlansın; çünkü tabiatın, iyilik ve güzellikle daha da süslenmesi gereken lütuflarını bozmuştur.
Πάλιν πόρνην ἡ κατὰ Μωυσῆν οὐ παραδέχεται πολιτεία κοσμιότητος καὶ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἀλλοτρίαν, ἣ ἀναπιμπλᾶσα τὰς ψυχὰς ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν ἀκολασίας τὸ μὲν τῆς διανοίας ἀθάνατον κάλλος αἰσχύνει, τὴν δὲ τοῦ σώματος ὀλιγοχρόνιον εὐμορφίαν προτιμᾷ, παραρριπτοῦσα μὲν αὑτὴν τοῖς ἐπιτυχοῦσι, τὴν δ’ ὥραν ὥσπερ τι τῶν ὠνίων ἐπ’ ἀγορᾶς πιπράσκουσα, καὶ ἐπὶ μὲν θήρᾳ τῶν νέων ἕκαστα λέγει τε καὶ πράττει, τοὺς δὲ ἐραστὰς ἀλείφει κατὰ ἀλλήλων αἴσχιστον ἆθλον αὑτὴν προτιθεῖσα τοῖς τὸ πλέον εἰσενεγκοῦσιν. ὡς λύμη καὶ ζημία καὶ κοινὸν μίασμα καταλευέσθω, τὰς τῆς φύσεως διαφθείρασα χάριτας, ἃς ἥρμοττε καλοκἀγαθίᾳ προσεπικοσμῆσαι.
3.52Kanun suçüstü yakalanan ya da açık delillerle ispatlanan zinaları suç saydı. Şüpheye dayananların ise insanlarca incelenmesini doğru bulmadı, onları tabiatın mahkemesine götürdü. Çünkü insanlar görünen şeylerin yargıcıdır, Tanrı ise görünmeyenlerin de; psykhēyi açıkça görebilen yalnız odur.
Μοιχείας δὲ τὰς μὲν ἢ αὐτοφώρους ἢ ἐναργέσιν ἐλέγχοις πιστουμένας ὑπαιτίους ἀπέφηνεν ὁ νόμος, τὰς δὲ καθ’ ὑπόνοιαν οὐκ ἐδικαίωσεν ἐξετάζεσθαι πρὸς ἀνθρώπων, ἀλλὰ εἰς τὸ τῆς φύσεως ἤγαγε δικαστήριον, ἐπειδήπερ ἄνθρωποι μὲν τῶν ἐμφανῶν ἐπιγνώμονες, θεὸς δὲ καὶ τῶν ἀδήλων, ᾧ μόνῳ δυνατὸν ψυχὴν ἐναργῶς θεάσασθαι.
3.53Bu yüzden şüphelenen kocaya şöyle der: "Bir dilekçe yazarak karınla birlikte kutsal şehre git, yargıçların önüne çık ve içine düştüğün şüphe hâlini açığa vur. Ama ne pahasına olursa olsun kazanmak isteyen bir iftiracı ya da hilekâr gibi değil, safsataya başvurmadan hakikati titizlikle araştıran biri gibi yap bunu."
φησὶν οὖν τῷ ὑπονοήσαντι ἀνδρί· γραψάμενος πρόκλησιν εἰς τὴν ἱερόπολιν ἴθι σὺν τῇ γυναικὶ καὶ καταστὰς ἐπὶ τῶν δικαστῶν ἀπογύμνωσον τὸ παραστάν σοι τῆς ὑπονοίας πάθος, μὴ ὡς ἄν τις συκοφάντης ἢ κακοτεχνῶν ὑπὲρ τοῦ πάντως περιγενέσθαι, ἀλλ’ ὡς ἄν τις τῆς ἀληθείας ἀκριβὴς ἐξεταστὴς ἄνευ σοφιστείας.
3.54Kadın ise iki tehlikeyle karşı karşıyadır: biri canı için, öteki her türlü ölümden daha acı olan utanç dolu bir hayat için. İşi kendi içinde tartsın. Temizse cesaretle kendini savunsun; vicdanı onu suçluyorsa yerin dibine girsin, hayâyı günahlarına örtü yapsın; çünkü sonuna kadar utanmazlık etmek kötülüğün son haddidir.
ἡ δὲ γυνὴ δύο κινδύνους ὑπομένουσα, τὸν μὲν ὑπὲρ ψυχῆς, τὸν δὲ αἰσχύνης βίου, παντὸς ἀργαλεώτερον θανάτου, κρινάτω παρ’ αὑτῇ τὸ πρᾶγμα, κἂν μὲν καθαρεύῃ, θαρροῦσα ἀπολογείσθω, εἰ δὲ ὑπὸ τοῦ συνειδότος ἐλέγχοιτο, καταδυέσθω, προκάλυμμα τῶν ἁμαρτημάτων αἰδῶ ποιησαμένη· τὸ γὰρ μέχρι τέλους ἀναισχυντεῖν ὑπερβολὴ κακίας.
3.55Söylenenler tartışmalıysa ve terazi hiçbir tarafa ağır basmıyorsa, tapınağa gitsinler. Koca, o gün görevli olan kâhinin huzurunda sunağın karşısında durup şüphesini açıklasın. Aynı zamanda karısı için bir tür kurban olarak arpa unu getirsin; bu da onu kötü niyetle değil, sağlıklı bir yargıyla ve makul bir tereddüt yüzünden suçladığını göstersin.
ἐὰν δὲ ἀμφήριστα ᾖ τὰ λεχθέντα καὶ μηδέτερον καθέλκῃ μέρος, ἴτωσαν εἰς τὸ ἱερόν, καὶ ὁ μὲν ἀνὴρ στὰς ἀντικρὺ τοῦ βωμοῦ, παρόντος τοῦ κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἱερωμένου, δηλούτω τὴν ὑπόνοιαν, ἅμα καὶ κομίζων ἄλευρον κρίθινον, εἶδός τι θυσίας ὑπὲρ τῆς γυναικός, εἰς ἔνδειξιν τοῦ μὴ κατ’ ἐπήρειαν ἀλλ’ ἀπὸ γνώμης ὑγιοῦς κατ’ ἐνδοιασμὸν εὔλογον αἰτιᾶσθαι.
3.56Kâhin unu alıp kadına uzatsın ve başındaki örtüyü çıkarsın; ta ki kadın, bütünüyle suçsuz kadınların taşıdığı hayâ simgesinden yoksun bırakılarak başı açık yargılansın. Öteki kurbanlardaki gibi ne zeytinyağı ne günnük bulunsun; çünkü bu kurban sevinçli şeyler için değil, pek acı şeyler için sunulacaktır.
ὁ δὲ ἱερεὺς λαβὼν προτεινέτω τῇ γυναικὶ καὶ τοὐπίκρανον ἀφελών, ἵν’ ἐπικρίνηται γεγυμνωμένῃ τῇ κεφαλῇ, τὸ τῆς αἰδοῦς περιῃρημένη σύμβολον, ᾧ ταῖς εἰς ἅπαν ἀναιτίοις ἔθος χρῆσθαι. μήτε δὲ ἔλαιον μήτε λιβανωτὸς ὡς ἐπὶ τῶν ἄλλων θυσιῶν παρέστω, διὰ τὸ μὴ ἐπὶ χαρτοῖς ἀλλ’ ἄγαν ὀδυνηροῖς τὴν θυσίαν μέλλειν ἐπιτελεῖσθαι.
3.57Un arpa unudur; belki arpadan yapılan yiyecek iki yanlı olduğu, hem akılsız hayvanlara hem de talihsiz insanlara uyduğu içindir. Bu, zina etmiş kadının, çiftleşmeleri ayrım gözetmeyen ve başıboş olan hayvanlardan hiç farkı olmadığının; suçlamalardan temiz olan kadının ise insana yaraşır hayata gönül verdiğinin simgesidir.
κρίθινον δ’ ἐστὶ τὸ ἄλευρον, ἴσως ἐπειδὴ ὑπαμφίβολός ἐστιν ἡ ἀπὸ κριθῆς τροφὴ καὶ ἀλόγοις ζῴοις καὶ ἀτυχέσιν ἀνθρώποις ἐφαρμόζεται, σύμβολον τοῦ τὴν μεμοιχευμένην οὐδὲν θηρίων διαφέρειν, ὧν ἀδιακρίτους εἶναι καὶ ἀνεπιστάτους τὰς ὀχείας συμβέβηκε, τὴν δὲ καθαρεύουσαν τῶν ἐγκλημάτων τὸν οἰκεῖον ἀνθρώπων βίον ἐζηλωκέναι.
3.58"Kâhin," der, "toprak bir kap alıp içine bir pınardan çektiği temiz suyu doldursun ve tapınağın zemininden bir topak toprak koysun." Sanırım bunlar da simgeler aracılığıyla hakikatin araştırılmasına hizmet eder. Toprak kap kolay kırıldığı için zinaya işaret eder, çünkü zina edenlerin cezası ölümdür; toprak ve su ise suçtan temiz olmaya işaret eder, çünkü her şeyin doğması, büyümesi ve olgunlaşması bu ikisi sayesindedir.
λαβὼν δέ, φησίν, ὁ ἱερεὺς κεραμεοῦν ἀγγεῖον ἐγχείτω καθαρὸν ὕδωρ ἐκ πηγῆς ἀρυσάμενος καὶ ἐπιφερέτω βῶλον γῆς ἐκ τοῦ κατὰ τὸ ἱερὸν ἐδάφους· ἅπερ οἶμαι καὶ αὐτὰ συντείνειν πρὸς τὴν ἔρευναν τῆς ἀληθείας διὰ συμβόλων, τὸ μὲν κεραμεοῦν ἀγγεῖον πρὸς τὸ μεμοιχεῦσθαι, διὰ τὸ εὐκάτακτον, θάνατος γὰρ ἡ κατὰ μοιχῶν δίκη, ἡ δὲ γῆ καὶ τὸ ὕδωρ πρὸς τὸ καθαρεύειν τῆς αἰτίας, ἐπειδὴ δι’ ἀμφοτέρων αἱ γενέσεις καὶ αὐξήσεις καὶ τελειώσεις ἁπάντων.
3.59Bu yüzden ikisini de isabetle sıfatlarla süsledi. Suyun "temiz" ve "diri" alınması gerektiğini söyledi, çünkü suçsuz kadın hayatında temizdir ve yaşamayı hak eder. Toprağın da rastgele bir yerden değil, kutsal zeminden alınmasını istedi; çünkü bu zemin, itidalli bir kadın gibi, mutlaka verimli olmalıdır.
ὅθεν ἑκάτερον οὐκ ἀπὸ σκοποῦ καὶ τοῖς ὀνόμασιν ἐπεκόσμησε, τὸ μὲν ὕδωρ εἰπὼν δεῖν „καθαρὸν“ λαμβάνειν καὶ „ζῶν“, ἐπεὶ ἀνυπαίτιος ἡ γυνὴ καθαρεύει τὸν βίον καὶ ζῆν ὀφείλει, τὴν δὲ γῆν οὐκ ἀπὸ τοῦ τυχόντος ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἐδάφους, ὅπερ ἀναγκαῖον ἀρετᾶν, ὡς καὶ γυναῖκα τὴν σώφρονα.
3.60Bunlar önceden hazırlandıktan sonra kadın, söylendiği gibi başı açık ve elinde arpa unuyla yaklaşsın; kâhin de içinde su ve toprak bulunan toprak kabı tutarak karşısında dursun ve şunları söylesin:
τούτων δὲ προευτρεπισθέντων, ἡ μὲν ἀκατακαλύπτῳ τῇ κεφαλῇ τὸ κρίθινον ἄλευρον κομίζουσα, καθάπερ ἐλέχθη, παρίτω, ὁ δὲ ἱερεὺς [ἀντικρὺ] τὸ κεραμεοῦν ἀγγεῖον, ἐν ᾧ ὕδωρ ἐστὶ καὶ γῆ, ⟨ἀντικρὺ⟩ στὰς ἐπιλεγέτω τάδε·
3.61"Evlilik kanunlarını çiğnemediysen, kanunla seninle birlikte yaşayan kocanın haklarına ihanet edip başka bir erkekle birleşmediysen, kendini suçsuz ve temiz bil. Ama kocanı hiçe sayıp yeni arzulara heves ettiysen, ister kendin âşık olarak ister sana âşık olana boyun eğerek en zorunlu ve en sevgili bağlara ihanet edip onları kirlettiysen, bil ki bütün lanetleri hak etmişsin; bunların belirtilerini bedeninde göstereceksin.
„εἰ μὲν τοὺς ἐπὶ γάμοις θεσμοὺς οὐ παραβέβηκας οὐδ’ ἀνὴρ ἕτερος ὡμίλησέ σοι καθυφεμένῃ τὰ πρὸς τὸν νόμῳ συνοικισθέντα δίκαια, ἀνυπαίτιος καὶ ἀθῷος ἴσθι· εἰ δ’ ὠλιγώρησας μὲν ἀνδρὸς καινὰς δὲ ἐζήλωσας ἐπιθυμίας ἢ ἐρασθεῖσα ἢ ἐρασθέντι ἐνδοῦσα, τὰ ἀναγκαιότατα καὶ φίλτατα προδοῦσα καὶ νοθεύσασα, μὴ ἀγνόει πάσαις ἀραῖς ἔνοχος γεγενημένη, ὧν τὰ δείγματα ἀναφανεῖς ἐπὶ τοῦ σώματος.
3.62Haydi, şimdi gizli ve belirsiz olanları açığa çıkarıp çırılçıplak gösterecek olan sınama içkisini iç." Kâhin bunları bir kâğıda yazıp kaptaki suyla silsin ve suyu kadına uzatsın. Kadın içip gitsin; ya itidalinin ödülünü ya da ahlaksızlığının en ağır cezasını beklesin. Ona iftira edilmişse, kısırlık ve çocuksuzluk korkularını, kaygılarını bir yana bırakıp gebe kalmayı ve çocuk doğurmayı umsun. Ama suçluysa, karnının kabarıp şişeceğini, atalarının âdetlerine göre kendisiyle evlenen kocası için temiz tutmaya yanaşmadığı rahmini korkunç bir hastalığın beklediğini bilsin.
ἴθι δὴ ἔκπινε ποτὸν ἐλέγχου, ὃ τὰ κεκρυμμένα νῦν καὶ ἀδηλούμενα ἀπαμφιάσει καὶ ἀπογυμνώσει.“ ταῦτα γράψας ἐν χαρτιδίῳ καὶ ἀπαλείψας τῷ κατὰ τὸ ἀγγεῖον ὕδατι προτεινέτω τῇ γυναικί· ἡ δὲ πιοῦσα ἀπαλλαττέσθω προσδοκῶσα ἢ σωφροσύνης ἆθλον ἢ ἀκολασίας τὴν ἀνωτάτω τιμωρίαν. εἰ μὲν γὰρ σεσυκοφάντηται, σπορὰν καὶ γένεσιν τέκνων ἐλπιζέτω τῶν ἐπὶ στειρώσει καὶ ἀγονίᾳ φόβων καὶ φροντίδων ἀλογοῦσα· εἰ δ’ ἐστὶν ἔνοχος, ἐφεδρεύσοντα ἴστω γαστρὸς ὄγκον οἰδούσης καὶ πιμπραμένης καὶ τῶν περὶ μήτραν δεινὴν κάκωσιν, ἣν καθαρὰν οὐκ ἠξίωσε διατηρεῖν ἀνδρὶ τῷ κατὰ πάτρια γήμαντι.
3.63Kanun evlilikte hiçbir bozulma olmaması için öyle tedbirlidir ki, evlilik kanunlarına göre birleşen karı kocaya bile, yataktan kalktıklarında yıkanıp arınma suyu serpinmeden önce hiçbir şeye dokunma izni vermez. Böylece zinayı ve zinayla ilgili suçlamaları ta uzaktan önler.
τοσαύτην δ’ ἔχει πρόνοιαν ὁ νόμος τοῦ μηδὲν ἐπὶ γάμοις νεωτερίζεσθαι, ὥστε καὶ τοὺς συνιόντας εἰς ὁμιλίαν ἄνδρας καὶ γυναῖκας κατὰ τοὺς ἐπὶ γάμοις θεσμούς, ὅταν εὐνῆς ἀπαλλάττωνται, οὐ πρότερον ἐᾷ τινος ψαύειν ἢ λουτροῖς καὶ περιρραντηρίοις χρῆσθαι, πόρρωθεν μοιχείας ἀνείργων καὶ τῶν ἐπὶ μοιχείαις ἐγκλημάτων.
3.64Biri, kocası ölmüş ya da başka bir yolla kocasından ayrılmış dul bir kadına zorla tecavüz edip onu lekelerse, zinadan daha hafif, aşağı yukarı onun yarısı kadar bir suç işlemiş olur. Ölüm cezasından bağışlansın; ama şiddetle, hakaretle, ahlaksızlıkla, küstahlıkla ve en çirkin şeyleri en güzel şeylermiş gibi benimsemekle suçlansın; ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğini de mahkeme belirlesin.
Ἐὰν δέ τις χήραν ἀποθανόντος ἀνδρὸς ἢ καὶ διαζευχθεῖσαν ἄλλως βιασάμενος αἰσχύνῃ, κουφότερον ἢ κατὰ μοιχείαν ἁμάρτημα δρῶν, ἥμισυ σχεδὸν ἐκείνου, τῆς μὲν θανάτου τιμωρίας ἀφείσθω, βίαν δὲ καὶ ὕβριν καὶ ἀκολασίαν καὶ θράσος τὰ αἴσχιστα ὡς κάλλιστα ἀποδεξάμενος κατηγορείσθω καὶ ὅ τι χρὴ παθεῖν ἢ ἀποτῖσαι τιμάτω τὸ δικαστήριον ἐπ’ αὐτῷ.
3.65Kızlık bozma üzerine
Kızlık bozma zinanın kardeşi ve akrabası olan bir suçtur; ikisi de aynı anneden, ahlaksızlıktan doğmuştur. Çirkin şeyleri güzel adlarla süslemeye alışmış bazıları, gerçeği itiraf etmekten utandıkları için buna aşk derler. Ama akraba olsa da tamamen aynı değildir; çünkü bu suç, zinada olduğu gibi birden çok eve yayılmaz, tek bir eve, kızın evine sınırlı kalır.
Ἀδελφὸν μὲν καὶ συγγενὲς ἀδίκημα μοιχείας φθορά, καθάπερ ἐκ μητρὸς μιᾶς, ἀκολασίας, φύντα· ἣν ἔνιοι τῶν εἰωθότων εὐπρεπέσιν ὀνόμασι τὰ αἰσχρὰ ἐπικοσμεῖν ἔρωτα ὀνομάζουσι τἀληθὲς ὁμολογεῖν ἐρυθριῶντες. ἀλλ’ ὅμως, εἰ καὶ συγγενές, οὐ παντάπασιν ὅμοιον, τῷ τὸ ἀδίκημα μὴ εἰς πλείους χωρεῖν οἰκίας, ὡς ἐπὶ τῆς μοιχείας συμβέβηκεν, ἀλλ’ εἰς μίαν συνῆχθαι τὴν τῆς παρθένου.
3.66Bu yüzden bir vatandaş kızını arzulayana şöyle demek gerekir: "Be adam, düşüncesizlikten, utanmaz küstahlıktan, pusuya kurulan tuzaklardan ve benzeri şeylerden yüz çevir; ne açıktan ne gizliden kötü biri olarak tanınma.
λεκτέον οὖν τῷ κόρης ἀστῆς ἐπιθυμοῦντι· "προπέτειαν καὶ θράσος ἀναίσχυντον ἢ τὰς ἐπ’ ἐνέδρᾳ πάγας ἤ τι τῶν ὁμοιοτρόπων, ὦ οὗτος, ἀποστραφεὶς μήτε ἀναφανδὸν μήτε λάθρα πονηρὸς ἐξετασθῇς.
3.67Psykhēnde kıza karşı gerçekten bir yakınlık duyuyorsan, anne babası sağsa onlara, değilse kardeşlerine, vasilerine ya da onun üzerinde yetkisi olan başka kimselere git. Hür bir insana yakışır biçimde duygunu açıkça söyle, onu evlenmek için iste ve seni lâyık görmeleri için rica et.
ἀλλ’ εἴπερ ἄρα τι τῇ ψυχῇ πέπονθας πρὸς τὴν παῖδα οἰκεῖον, ἴθι πρὸς τοὺς γονεῖς αὐτῆς, ἐὰν ζῶντες τυγχάνωσιν, εἰ δὲ μή, πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς ἢ ἐπιτρόπους ἢ ἄλλους κυρίους, καὶ ἀπογυμνώσας τὸ σεαυτοῦ πάθος, ὡς χρὴ τὸν ἐλεύθερον, αἴτει πρὸς γάμον καὶ παρακάλει μὴ ἀνάξιος νομισθῆναι.
3.68Çünkü kızın bakımını üstlenenlerden hiçbiri ısrarlı ricalara karşı koyacak kadar kaba olmaz; hele araştırıp duygunun yalan ya da yüzeysel olmadığını, gerçek ve sağlam yerleşmiş olduğunu görürse."
σκαιὸς γὰρ οὐδεὶς ἂν οὕτως γένοιτο τῶν ἐπιμελουμένων τῆς παιδός, ὡς ἐναντιωθῆναι πρὸς λιπαρεστέρας δεήσεις, καὶ μάλιστά γε ἐπειδὰν ἐξετάσας ἀνευρίσκῃ μὴ κατεψευσμένον ἢ ἐπιπόλαιον ἄλλως τὸ πάθος ἀλλ’ ἐπαληθεῦον καὶ παγίως ἐνιδρυμένον.“
3.69Ama biri kudurmuş ve çıldırmış gibi aklın bütün öğütlerine sırtını dönerse; azgınlığını ve arzusunu kendine hükümdar edinirse; bazılarının dediği gibi zorbalığı kanundan üstün tutarsa; hür kızlara cariye gibi davranarak onları kaçırıp kızlıklarını bozarsa, barış zamanında savaş işleri yaparsa, yargıçların önüne çıkarılsın.
ἐὰν δέ τις λυττῶν καὶ μεμηνώς, ἅπασι τοῖς ἐκ λογισμοῦ πολλὰ χαίρειν φράσας, δυναστείαν τὸν οἶστρον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν ὑπολαβών, νόμου βίαν, ὥς φασί τινες, προτιμοτέραν θέμενος, ἁρπάζῃ καὶ φθείρῃ ταῖς ἐλευθέραις ὡς θεραπαίναις χρώμενος, τὰ πολέμου δρῶν ἐν εἰρήνῃ, πρὸς τοὺς δικαστὰς ἀγέσθω.
3.70Zorlanan kızın babası varsa, kızını onu bozan adamla evlendirip evlendirmemeyi düşünsün. Reddederse, kızı bozan adam başka bir para cezası ödemenin yanında kıza çeyiz versin. Baba razı olur ve onay verirse, adam vakit kaybetmeden onunla evlensin, yine aynı çeyizi vermeyi kabul etsin; geri çekilme ya da kızı boşama hakkı olmasın. Bu hem kendisi içindir, ta ki kızı kanuna uygun bir aşkla değil şehvet yüzünden bozmuş görünmesin; hem de kız içindir, ta ki ilk birleşmedeki talihsizliğini, ölümden başka hiçbir şeyin ayıramayacağı en sağlam bir evlilikle teselli etsin.
κἂν μὲν ᾖ πατὴρ τῇ βιασθείσῃ, βουλευέσθω περὶ ἐγγύης τῆς πρὸς τὸν ἐφθαρκότα· εἶτα ἐὰν μὲν ἀνανεύῃ, προικιζέτω τὴν παῖδα ὁ φθορεὺς ἄλλως ζημιούμενος χρήμασιν, ἐὰν δὲ συναινῇ καὶ συνεπιγράφηται, μηδὲν ὑπερτιθέμενος ἀγέσθω προῖκα πάλιν τὴν ἴσην ὁμολογῶν καὶ μήτε ἀναδύεσθαι τὴν ἐξουσίαν ἐχέτω μήτε παραιτεῖσθαι, καὶ δι’ αὐτόν, ἵνα μὴ λαγνείας ἕνεκα δοκῇ μᾶλλον ἢ κατ’ ἔρωτα νόμιμον ἐφθαρκέναι, καὶ διὰ τὴν κόρην, ἵν’ αὐτῆς τὸ περὶ τὴν πρώτην σύνοδον ἀτύχημα παρηγορηθῇ βεβαιοτάτῳ γάμῳ, ὃν οὐδὲν ἄλλο τι ἢ θάνατος διαζεύξει.
3.71Kızın babası yoksa, yargıçlar ona adamla birlikte yaşamak isteyip istemediğini sorsun. Kız ister kabul etsin ister reddetsin, babası sağ olsaydı kararlaştırılacak olan şeyler aynen yapılsın.
ἐὰν δὲ πατρὸς ὀρφανὴ τυγχάνῃ, πρὸς τῶν δικαστῶν ἐρωτάσθω, εἴτε βούλεται συνοικεῖν εἴτε μή· ἐάν τε δὲ συναινῇ ἐάν τε ἀρνῆται, τὰ αὐτὰ γινέσθω ἃ ἂν καὶ ἐπὶ ζῶντι διωμολογήθη τῷ πατρί.
3.72Nişanlı kızla birleşme üzerine
Bazıları nişanlı kızla birleşmeyi, kızlık bozma ile zina arasında sınırda kalan bir suç sayar: Sözleşmeler yapılıp nişan teminata bağlanmış, ama evlilik henüz tamamlanmamışken başka biri kızı aldatarak ya da zorlayarak onunla birleşirse. Benim yargıma göre bu da zinanın bir türüdür. Çünkü sözleşmeler evlilikle aynı değerdedir; onlara koca ve karı adları ve birleşmeye dair öteki hususlar yazılır.
Μεθόριόν τινες ὑπολαμβάνουσιν ἀδίκημα εἶναι φθορᾶς καὶ μοιχείας ὑπογάμιον, ὅταν ὁμολογίαι μὲν ὑπερεγγυήσωσι, μήπω δὲ τῶν γάμων ἐπιτελεσθέντων ἕτερος ἀπατήσας τις ἢ καὶ βιασάμενος εἰς ὁμιλίαν ἔλθῃ. παρ’ ἐμοὶ δὲ κριτῇ μοιχείας καὶ τοῦτ’ ἐστὶν εἶδος· αἱ γὰρ ὁμολογίαι γάμοις ἰσοδυναμοῦσιν, αἷς ἀνδρὸς ὄνομα καὶ γυναικὸς καὶ τὰ ἄλλα τὰ ἐπὶ συνόδοις ἐγγράφεται.
3.73Bu yüzden kanun, ikisi de aynı niyetle, anlaşarak bu suça girişmişlerse ikisinin birden taşlanmasını emretti. Çünkü aynı niyetten yola çıkmamış olanlar suç ortağı sayılamaz, zira suça ortak olmamışlardır.
ὧν χάριν καταλεύειν ὁ νόμος ἀμφοτέρους προσέταξεν, ἐάν γε ἀπὸ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς γνώμης ἐπιθῶνται τοῖς ἀδικήμασι συμφρονήσαντες· οὐχ οἷόν τε γὰρ μὴ ἀπὸ τῶν αὐτῶν ὁρμηθέντας βουλευμάτων νομίζεσθαι συναδικεῖν, οὐ συναδικοῦντας.
3.74Suçun yerlerin farklılığına göre büyüyüp küçüldüğü de olur. Şehirde işlenirse, beklenebileceği gibi daha büyüktür; sur dışında, ıssız bir yerde işlenirse daha küçüktür. Çünkü orada, kızlığını el değmemiş ve saldırıya uğramamış olarak korumak için her şeyi söyleyen ve yapan kıza yardım edecek tek bir kişi yoktur. Şehirde ise meclisler, mahkemeler, komutanların, pazar denetçilerinin, şehir denetçilerinin ve öteki yöneticilerin büyük toplulukları, bunların yanında da halk vardır.
παρὰ γοῦν τὰς τῶν τόπων διαφορὰς αὔξεσθαι συμβέβηκε καὶ μειοῦσθαι τἀδίκημα· μεῖζον μὲν γάρ, ὡς εἰκός, ἐστίν, εἰ πραχθείη κατὰ πόλιν, ἔλαττον δέ, εἰ τειχῶν ἔξω κατ’ ἐρημίαν· ἐνταῦθα μὲν γὰρ βοηθὸς οὐδὲ εἷς ἐστι τῇ παιδὶ πάνθ’ ὅσα ὑπὲρ τοῦ διατηρῆσαι τὴν παρθενίαν ἄψαυστον καὶ ἀνεπιβούλευτον λεγούσῃ τε καὶ δρώσῃ, ἐν ἄστει δὲ βουλευτήρια, δικαστήρια, στρατηγῶν, ἀγορανόμων, ἀστυνόμων, ἄλλων ἀρχόντων ὅμιλοι μεγάλοι καὶ σὺν τούτοις ὁ δῆμος.
3.75Çünkü evet, herkesin psykhēsinde, sıradan bir insan bile olsa, kötülükten nefret eden bir duygu vardır. Bu duygu harekete geçince sahibini o anda, haksızlığa uğramış görünen kişinin kimse çağırmadan koşan savunucusu ve öncüsü yapar.
ἔστι γὰρ ἔστιν ἐν ἑκάστου τῇ ψυχῇ, κἂν ἰδιώτης τυγχάνῃ, μισοπόνηρον πάθος, ὃ διακινηθὲν ἀποδείκνυσι τὸν ἔχοντα κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ὑπέρμαχον καὶ προαγωνιστὴν αὐτοκέλευστον τοῦ δόξαντος ἠδικῆσθαι.
3.76Şiddeti uygulayan kişiyi ceza her yerde izler; yerlerin farklılığından, işlediği hakareti ve kanunsuzluğu hafifletecek hiçbir şey bulamaz. Kızı ise, dediğim gibi, kimi zaman merhamet ve af, kimi zaman da affedilmez bir ceza izleyecektir.
τῷ μὲν οὖν διαπραξαμένῳ τὴν βίαν ἕπεται δίκη πανταχοῦ, μηδὲν ἐκ τῆς τῶν χωρίων διαφορᾶς εὑρισκομένῳ πρὸς ἐπανόρθωσιν ὧν ὕβρισε καὶ παρηνόμησε· τῇ δὲ παιδί, καθάπερ ἔφην, τοτὲ μὲν ἔλεος καὶ συγγνώμη τοτὲ δὲ ἀπαραίτητος τιμωρία παρακολουθήσει.
3.77Ama yargıç kız hakkında da her şeyi yerlere bağlamadan iyice araştırmalıdır. Çünkü kız şehrin ortasında istemeyerek zorlanmış olabileceği gibi, şehir dışında isteyerek kanunsuz bir birleşmeye boyun eğmiş de olabilir. Bu yüzden kanun ıssız yerde bozulan kızı savunurken dikkatle ve pek güzel der ki: "Kız bağırdı ve ona yardım edecek kimse yoktu" (Tesniye 22:27). Demek ki kız ne bağırmış ne karşı koymuş, isteyerek adamla birlikte gitmişse suçlu olur; çünkü zorlanmış görünmek için yeri bahane olarak öne sürmüştür.
καὶ περὶ ταύτης μέντοι πολυπραγμονητέον τῷ δικαστῇ μὴ πάντ’ ἐπὶ τοὺς τόπους ἀναφέροντι· δύναται γὰρ καὶ κατὰ μέσην τὴν πόλιν ἄκουσα βεβιάσθαι καὶ ἔξω τῆς πόλεως ἑκοῦσα πρὸς ἔκθεσμον ὁμιλίαν ἐνδοῦναι. διὸ παρατετηρημένως καὶ σφόδρα καλῶς ἀπολογούμενος ὑπὲρ τῆς ἐν ἐρημίᾳ φθειρομένης φησὶν ὁ νόμος· "ἐβόησεν ἡ νεᾶνις, καὶ ὁ βοηθήσων οὐκ ἦν αὐτῇ“ (Deut. 22,27), ὥστε, εἰ μήτε ἐβόησε μήτε ἠναντιώθη, βουλομένη δὲ συναπῆρε, γένοιτ’ ἂν ἔνοχος, σόφισμα τοῦ βεβιάσθαι δοκεῖν προστησαμένη τὸν τόπον.
3.78Öte yandan, kendi namusu için her şeyi yapmak istediği hâlde saldırganın gücü yüzünden bir şey yapamayan kıza şehirde olmanın ne faydası olur? Adam onu başka şeylerin yanında bir de bağlasa ya da ağzını tıkayıp bir ses bile çıkaramaz hâle getirse, aynı şehirde oturanlardan ne fayda gelir? Bir bakıma bu kız şehirde olduğu hâlde ıssız yerdedir, çünkü yardımcısızdır; öteki ise, yanında kimse bulunmasa da, isteyerek adamla gittiği için şehirdeki kızdan farksız sayılabilir.
καὶ μὴν ἐν πόλει τί γένοιτ’ ἂν ὄφελος τῇ πάντα μὲν ἐθελούσῃ ποιεῖν ὑπὲρ τῆς ἰδίας ἐπιτιμίας, ἀδυνατούσῃ δὲ ἕνεκα τῆς περὶ τὸν ὑβριστὴν ἰσχύος; τί γὰρ, εἰ μετὰ τῶν ἄλλων καταδήσειεν ἢ τὸ στόμα ἀποφράξειεν, ὡς μηδὲ φωνὴν ῥῆξαι δύνασθαι, γένοιτ’ ἂν ὄφελος ἐκ τῶν συνοικούντων; τρόπον γάρ τινα ἥδε μὲν ἐν πόλει διατρίβουσα κατ’ ἐρημίαν ἐστὶν ἅτε βοηθῶν ἔρημος, ἡ δέ, κἂν μηδεὶς παρατυγχάνῃ, τῷ ἑκοῦσα συναπᾶραι λέγοιτ’ ἂν οὐδὲν διαφέρειν τῆς ἐν ἄστει.
3.79Kimileri de birleşmede çabuk bıkar; aynı anda hem kadın düşkünü hem kadın düşmanıdırlar, derme çatma, karmakarışık huylarla doludurlar. İlk dürtülerine, bunlar ne olursa olsun, hemen teslim olurlar; dizginlemeleri gereken dürtüleri gemsiz salıverirler. Körler gibi, düşünüp taşınmadan, önlerini görmeden hem bedenlere hem işlere dalarlar; hızla, zorlu bir savrulmayla iteleyip devirirken başkalarına yaptıklarından aşağı kalmayan kötülüklere kendileri de uğrarlar.
Εἰσὶ δέ τινες περὶ τὰς ὁμιλίας ἁψίκοροι, γυναικομανεῖς ἐν ταὐτῷ καὶ μισογύναιοι, συγκλύδων καὶ μιγάδων ἠθῶν ἀνάπλεῳ, οἳ ταῖς πρώταις εὐθὺς ὁρμαῖς ἐνδιδόντες, ὁποῖαί περ ἂν οὖσαι τυγχάνωσιν, ἃς ἡνιοχεῖν δέον ἀχαλινώτους ἐῶσιν, ἀπερισκέπτως καὶ ἀπροοράτως σώμασιν ὁμοῦ καὶ πράγμασιν ἐπεμπίπτοντες τυφλῶν τρόπον, ἅτε ῥύμῃ καὶ φορᾷ βιαίῳ συνωθοῦντες καὶ ἀνατρέποντες, οὐκ ἐλάττω ὧν διατιθέασι πάσχουσι.
3.80Bunlar hakkında şu kanun konmuştur: Kızları kanuna uygun biçimde alıp düğün kurbanlarını kesen, ziyafetini veren adamlar karılarına karşı hiçbir yakınlık duygusu beslemez, onları hor kullanır, hür vatandaş kadınlarına fahişelere davranır gibi davranırlarsa; boşanmanın yolunu arayıp da ayrılmak için hiçbir bahane bulamayınca iftiraya başvururlarsa; açık bir suç bulamadıkları için suçlamayı görünmeyen şeylere kaydırırlarsa ve mahkemeye çıkıp bakire sandıkları kızlarla evlendiklerini, ama ilk birleşmede onların bakire olmadığını yakaladıklarını söyleyerek şikâyetçi olurlarsa, davaya bakmak için ihtiyarlar meclisinin tamamı toplansın; suçlanan kızların anne babası da hepsini birden ilgilendiren bu tehlikeye karşı savunma yapmak üzere hazır bulunsun.
περὶ ὧν τάδε νομοθετεῖται· κόρας οἱ ἀγόμενοι νόμῳ καὶ γάμους θύσαντές τε καὶ ἑστιαθέντες, μηδὲν οἰκεῖον ἐπὶ ταῖς γαμεταῖς πάθος σῴζοντες, ἀλλ’ ὑβρίσαντες καὶ ὡς ἑταίραις ταῖς ἀσταῖς προσενεχθέντες, ἐὰν διάζευξιν τεχνάζωσι μηδεμίαν ἀπαλλαγῆς πρόφασιν ἀνευρίσκοντες, εἶτ’ ἐπὶ τὸ συκοφαντεῖν τραπόμενοι σπάνει φανερῶν ἐγκλημάτων πρὸς τὰ ἀφανῆ τρέπωσι τὰς αἰτίας καὶ παρελθόντες κατηγορῶσιν, ὅτι παρθένοις δόξαντες συνεληλυθέναι γυναῖκας ἐν ταῖς πρώταις ὁμιλίαις ἐφώρασαν, ἀθροιζέσθω μὲν ἡ γερουσία πᾶσα πρὸς τὴν κρίσιν, παρίτωσαν δὲ οἱ τῶν κατηγορουμένων γονεῖς ἀπολογησόμενοι περὶ κοινοῦ κινδύνου.
3.81Çünkü tehlike yalnız kızların bedenlerinin iffeti bakımından değil, onlara bakmakla yükümlü olanlar bakımından da vardır: yalnız kızlarını hayatın en kritik çağında gözetmedikleri için değil, başkalarınca bozulmuş kızları bakireymiş gibi nişanlayıp alanları aldattıkları, kandırdıkları için de.
κίνδυνος γὰρ οὐ ταῖς θυγατράσι μόνον περὶ τῆς τῶν σωμάτων ἁγνείας ἐστίν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπιμεληταῖς, οὐ μόνον ὅτι εἰς τὸν ἀναγκαιότατον τῆς ἀκμῆς καιρὸν οὐ παρετήρησαν, ἀλλ’ ὅτι καὶ ὡς παρθένους τὰς ὑφ’ ἑτέρων ἐφθαρμένας ἐνεγύησαν ἀπατῶντες καὶ φενακίζοντες τοὺς λαμβάνοντας.
3.82Ana baba haklı çıkarsa, yargıçlar asılsız suçlamalar uyduranlara para cezası versinler, bedenlerine dayakla aşağılayıcı bir ceza uygulatsınlar; bir de, onlar için her şeyin en tatsızı olarak, kadınlar böyle adamlarla hâlâ birlikte yaşamaya razı olurlarsa evliliğin bozulmamak üzere sağlamlaştırılmasına hükmetsinler. Çünkü kanun kadınlara, dilerlerse kalma da ayrılma da hakkı tanır; adamları ise iftiraları yüzünden ikisinden de yoksun bırakır.
εἶτα ἐὰν περιγένωνται τοῖς δικαίοις, τιμάτωσαν οἱ δικασταὶ κατὰ τῶν ψευδεῖς αἰτίας πλαττομένων χρημάτων ζημίας καὶ τὰς διὰ πληγῶν εἰς τὰ σώματα ὕβρεις καὶ—τὸ πάντων ἐκείνοις ἀηδέστατον—τὴν τῶν γάμων βεβαίωσιν, ἐὰν ὑπομένωσιν αἱ γυναῖκες ἔτι τοῖς τοιούτοις συνοικεῖν· ταῖς μὲν γὰρ ἐφίησιν ὁ νόμος θελούσαις καὶ μένειν καὶ ἀπαλλάττεσθαι, τοὺς δὲ οὐδετέρου κυρίους ἀπέφηνεν, ἀνθ’ ὧν ἐσυκοφάντησαν.
3.83Adam öldürenlere karşı
Bir insanı öldürene "adam öldürdü" denir; ama işin gerçeği tapınak soygunudur, hem de tapınak soygunlarının en büyüğü. Çünkü evrendeki bütün mülkler ve değerli emanetler arasında insandan daha kutsal, Tanrı'ya ondan daha çok benzeyen bir şey yoktur; * * *
Κατὰ ἀνδροφόνων. Ὄνομα μὲν ἀνδροφονία κατὰ τοῦ κτείναντος ἄνθρωπον ἐπιφημίζεται, τὸ δ’ ἀληθὲς ἔργον ἐστὶν ἱεροσυλία καὶ ἱεροσυλιῶν ἡ μεγίστη, διότι τῶν ἐν κόσμῳ κτημάτων καὶ κειμηλίων οὐδὲν οὔτε ἱεροπρεπέστερον οὔτε θεοειδέστερόν ἐστιν ἀνθρώπου· * * *
3.84o, en güzel bir suretin en güzel kopyasıdır, aklî ideanın asıl örneğine göre basılmıştır. Bu yüzden adam öldüren, doğrudan dinsiz ve kutsala saygısız sayılmalıdır, çünkü dinsizliklerin ve saygısızlıkların en büyüğünü işlemiştir. Bu amansız işi yaptığı için öldürülmelidir; bin kez ölümü hak ettiği hâlde tek bir ölüme katlanır, çünkü ölüm cezası tabiatı gereği çoğaltılamaz. Üstelik kişinin başkasına ne yaptıysa aynısını çekmesinde ağır bir şey de yoktur.
παγκάλης εἰκόνος πάγκαλον ἐκμαγεῖον ἀρχετύπου λογικῆς ἰδέας παραδείγματι τυπωθέν. τὸν οὖν ἀνδροφόνον εὐθὺς ἀσεβῆ καὶ ἀνοσιουργὸν ὑποληπτέον, ἀνοσιουργημάτων καὶ ἀσεβημάτων δρῶντα τὸ μέγιστον, ὃν ἀμείλικτα ἐργασάμενον ἀναιρετέον, ἐπειδὴ μυρίων θανάτων ἐπάξιος ὢν ἕνα ὑπομένει διὰ τὸ τῆς τιμωρίας ἀθάνατον εἰς πλῆθος μὴ πεφυκυίας συναύξεσθαι· χαλεπὸν δὲ οὐδέν, εἰ ταὐτὸν οἷς διέθηκέ τις πείσεται.
3.85Hem bu nasıl aynı olabilir ki zaman, eylem, niyet ve kişiler bakımından fark vardır? Haksız yere ilk eli kaldırmak önce, karşılık vermek sonra gelmez mi? Adam öldürmek kanuna en aykırı, adam öldürenleri cezalandırmak ise kanuna en uygun iş değil midir? Öldüren, öldürmeye karar verdiği kişiyi ortadan kaldırıp arzusunu doyurmuştur; öldürülen ise artık ortada olmadığı için ne karşılık verebilir ne de öcünü almanın sevincini tadabilir. Öldüren kendi eliyle, tek başına tuzak kurabilir; öldürülenin davası ise, akrabaları ya da dostları başına gelene acıyıp onun yerine mücadeleye girişmedikçe, sonuçsuz kalır.
καίτοι πῶς ἐστι ταὐτόν, εἰ καὶ χρόνοις καὶ πράξεσι καὶ βουλήμασι καὶ προσώποις διαλλάττει; ἢ οὐχὶ τὸ μὲν χειρῶν ἄρχειν ἀδίκων ἐστὶ πρότερον, τὸ δ’ ἀμύνεσθαι ὕστερον; καὶ ἀνδροφονία μὲν παρανομώτατον, ἡ δὲ κατὰ ἀνδροφόνων κόλασις νομιμώτατον; καὶ ὁ μὲν κτείνας ἐκπεπλήρωκε τὴν ἐπιθυμίαν ὃν προῄρητο ἀνελών, ὁ δὲ πεπονθὼς ἅτε γεγονὼς ἐκποδὼν οὔτ’ ἀντιδιαθεῖναι οὔτ’ ἀντεφησθῆναι δυνατός ἐστι; καὶ ὁ μὲν ἐπιβουλεύειν αὐτοχειρίᾳ πέφυκε δι’ ἑαυτοῦ, τῷ δ’ ἀτελὴς ἡ ἐπέξοδος, εἰ μὴ συγγενεῖς ἢ φίλοι προαγωνίσαιντο λαβόντες τοῦ πάθους οἶκτον;
3.86Biri öldürmek amacıyla kılıç kaldırırsa, öldürmese bile, prohairesisi bakımından adam öldüren olmuş biri olarak sorumlu tutulsun, niyetine sonuç eşlik etmemiş olsa da. Açıkça saldırmaya cesaret edemediği için pusudan, ustalıkla ve hileyle cinayet tasarlayıp düzen kuran da aynı cezayı çeksin; çünkü bu adam da, henüz elleriyle olmasa bile, psykhēsiyle
Ἐάν τις ἐπανατείνηται ξίφος, ὥστε ἀποκτεῖναι, κἂν μὴ ἀνέλῃ, ἔνοχος ἔστω προαιρέσει γεγονὼς ἀνδροφόνος, εἰ καὶ μὴ τὸ τέλος τῇ γνώμῃ συνέδραμε. τὰ δ’ αὐτὰ πασχέτω, κἂν σὺν τέχνῃ τις ἐξ ἐνέδρας, οὐ θαρρῶν ἄντικρυς ἐπιχειρεῖν, βουλεύῃ καὶ μηχανᾶται δολερῶς τὸν φόνον· ἐναγὴς γὰρ καὶ οὗτος εἰ καὶ μήπω ταῖς χερσὶν ἀλλά τοι τῇ
3.87lekelenmiştir. Sanırım, nasıl yalnız denizde ya da karada çarpışanları değil, her ikisine hazırlanmış olanları, limanlara ve surlara kuşatma makineleri dikenleri de, henüz çarpışmaya girmemiş olsalar bile, düşman sayıyorsak, aynı şekilde yalnız öldürmüş olanları değil, açıkça ya da gizlice öldürmek için her şeyi yapanları da, suçu henüz işlememiş olsalar bile, adam öldüren saymak gerekir.
ψυχῇ καθέστηκεν. ὥσπερ γάρ, οἶμαι, πολεμίους οὐ μόνον τοὺς ἤδη ναυμαχοῦντας ἢ πεζομαχοῦντας ἀλλὰ καὶ τοὺς εἰς ἑκάτερον παρεσκευασμένους καὶ τὰς ἑλεπόλεις ἐφιστάντας τοῖς λιμέσι καὶ τείχεσι, κἂν μήπω συμπλέκωνται, κρίνομεν, οὕτως καὶ ἀνδροφόνους χρὴ νομίζειν οὐ τοὺς κτείναντας αὐτὸ μόνον ἀλλὰ καὶ τοὺς πάντα δρῶντας εἰς τὸ ἀνελεῖν ἢ φανερῶς ἢ λάθρα, κἂν μὴ τὸ ἀδίκημα ὦσιν εἰργασμένοι.
3.88Böyleleri korkaklıktan ya da küstahlıktan, yani birbirine zıt ve ikisi de kınanacak hâllerden biriyle, sığınma hakkı bulacaklarını umarak tapınağa kaçmaya kalkışırlarsa engellenmelidir; içeri sızdıkları görülürse, tapınağın kutsala yabancı olanlara sığınak olmadığı söylenerek öldürülmek üzere teslim edilmelidir. Çünkü onulmaz kötülükler yapan herkes Tanrı'nın düşmanıdır; adam öldürenler de onulmaz kötülük yaparlar, zira öldürülenlerin uğradığı şeyin de çaresi yoktur.
ἐὰν δὲ καὶ ὑπὸ δειλίας ἢ θράσους, μαχομένων καὶ ἐπιλήπτων παθῶν, καταφυγεῖν τολμῶσιν εἰς τὸ ἱερὸν ὡς ἀσυλίαν εὑρησόμενοι, κωλυτέον· κἂν ὀφθῶσι παρεισδύντες, ἐκδοτέον ἐπ’ ἀναιρέσει τοιαῦτα ἐπιλέγοντας, ἀσυλίαν ἀνιέροις τὸ ἱερὸν μὴ παρέχεσθαι. πᾶς γὰρ ὁ ἀνίατα δρῶν ἐχθρὸς θεῷ· ἀνδροφόνοι δὲ ἀνίατα δρῶσιν, ἐπεὶ καὶ οἱ ἀνδροφονηθέντες ἀνίατα πεπόνθασιν.
3.89Yoksa hiçbir suç işlememiş olanlar, yıkanıp alışılmış arınma sularıyla serpilerek temizlenmedikçe mabede adım atamazken, hiçbir zamanın yıkayıp gideremeyeceği silinmez kirlerle lekelenmiş, kutsala özen gösteren edepli insanların evine bile alınmayacak kimselerin kutsal yerlere gelip gitmesi, oralarda kalması uygun mudur?
ἢ τοῖς μὲν μηδὲν ἡμαρτηκόσιν, ἕως ἂν ἀπολούσωνται καὶ περιρρανάμενοι καθαρθῶσι τοῖς εἰωθόσι καθαρσίοις, ἄβατος ὁ νεώς ἐστι, τοὺς δὲ ἐνόχους ἀνεκπλύτοις ἄγεσιν, ὧν τὰ μιάσματα οὐδεὶς ἀπονίψει χρόνος, ἄξιον ἐπιφοιτᾶν καὶ ἐνδιατρίβειν τοῖς ἕδεσιν, οὓς οὐδ’ ἂν οἰκία δέξαιτο κοσμίων ἀνδρῶν οἷς μέλει τῶν ὁσίων;
3.90Bu yüzden suçlarına suç katanları, adam öldürmeye bir de kanunsuzluk ve dinsizlik ekleyenleri, yani dediğim gibi bir değil bin ölümü hak eden işler yapmış olanları cezalarını çekmek üzere götürmek zorunludur. Üstelik adam öldüren tapınakta kalırsa, hileyle öldürülenin akrabalarına ve dostlarına tapınağın kapısı kapanmış olur, çünkü onlar onunla aynı yere girmeye asla katlanmazlar. Bir kişi yüzünden pek çok kişinin, en büyük kanunsuzluğu işleyen yüzünden bu kanunsuzluğa uğrayanların dışarıda kalması ise saçmadır; üstelik onlar hiçbir suç işlememiş oldukları hâlde bir de vakitsiz bir yasa düşmüşlerdir.
προστιθέντας οὖν ἀδικήματα ἀδικήμασιν, ἀνδροφονίᾳ παρανομίαν καὶ ἀσέβειαν, ἀναγκαῖον ἀπάγειν δώσοντας δίκην, τοὺς ὡς ἔφην ἄξια μυρίων θανάτων, οὐχ ἑνός, εἰργασμένους. ἄλλως τε τοῖς συγγενέσι καὶ φίλοις τοῦ δολοφονηθέντος ἀποκεκλείσεται τὸ ἱερόν, εἰ ὁ ἀνδροφόνος ἐνδιατρίβοι, μὴ ἂν ὑπομείνασιν εἰς ταὐτόν ποτε ἐλθεῖν· ἄτοπον δὲ ἑνὸς ἕνεκα πολλοὺς καὶ τοῦ παρανομωτάτου τοὺς παρανομηθέντας ἐξελαύνεσθαι, οἳ πρὸς τῷ μηδὲν ἁμαρτεῖν ἔτι καὶ πένθος πρόωρον ἀνεδέξαντο.
3.91Belki de kanun koyucu, aklının keskin bakışıyla uzağı da gören biri olarak, öldürülenin yakınları tapınağa geldiklerinde orada bir cinayet işlenmesinin önünü almak istemiştir. Çünkü köle edilemeyen bir duygu olan sevgi, onları kendinden geçmiş, cezbeye tutulmuş kimseler gibi, adam öldüreni neredeyse kendi elleriyle öldürmeye kışkırtacaktır. Bu olursa en büyük saygısızlıklardan biri gerçekleşir: kurbanların kanı adam öldürenin kanına, kutsanmış olanın kanı kirli olanınkine karışır. İşte bu sebeplerle kanun, adam öldürenin sunakların dibinden bile alınıp teslim edilmesini buyurur.
τάχα μέντοι καὶ τὰ μακρὰν ὀξυωπίᾳ λογισμοῦ πεφυκὼς ἐμβλέπειν προὐνόησε μὴ φόνον ἐν τῷ ἱερῷ γενέσθαι κατὰ τὰς ἐπιφοιτήσεις τῶν τοῦ σφαγέντος ἐπιτηδείων, οὓς στοργή, πάθος ἀδούλωτον, ὥσπερ τοὺς ἐνθουσιῶντας καὶ κατεχομένους προκαλέσεται μόνον οὐκ αὐτοχειρίᾳ κτεῖναι τὸν ἀνδροφόνον· οὗ γενομένου συμβήσεταί τι τῶν ἀνοσιωτάτων, αἵματι γὰρ ἀνδροφόνων αἷμα θυσιῶν ἀνακραθήσεται, τὸ τῶν καθωσιωμένων τῷ μὴ καθαρῷ. διὰ μὲν δὴ ταῦτα κελεύει καὶ ἀπ’ αὐτῶν τῶν βωμῶν ἐκδοῦναι τὸν ἀνδροφόνον.
3.92Kılıçla, mızrakla, okla, sopayla, taşla ya da benzeri şeylerle öldürenler, önceden tasarlamadan, bu kirli işi uzun zamandır içlerinde hesaplamadan, birden kışkırtılıp aklından güçlü bir thymosa kapılarak cinayet işleyebilirler; öyle ki eylem yarım bir iş olur, çünkü zihinleri uzun zamandır bu kirle dolmuş değildir.
Ἀλλ’ οἱ μὲν ξίφεσιν ἢ δορατίοις ἢ βέλεσιν ἢ ξύλοις ἢ λίθοις ἤ τισιν ὁμοιοτρόποις ἀναιροῦντες δύνανται μὴ προβεβουλευμένοι μηδ’ ἐκ πολλοῦ παρ’ αὑτοῖς λελογισμένοι τὸ ἄγος, ἐκ ταὐτομάτου διακινηθέντες καὶ θυμῷ δυνατωτέρῳ χρησάμενοι λογισμοῦ, δρᾶσαι τὸν φόνον, ὡς ἡμίεργον τὴν πρᾶξιν εἶναι, τῆς διανοίας μὴ προκατεσχημένης ἐκ μακροῦ τοῖς μιάσμασιν.
3.93Ama bir de başkaları, son derece kötü, hem elleri hem niyetleri kirli kimseler vardır: büyücüler ve zehirciler. Bunlar tam yerinde saldırılar tasarlamak için kendilerine boş vakit ayırır, köşelerine çekilir, komşularının felaketi için türlü türlü hileler ve düzenler icat ederler.
εἰσὶ δὲ ἕτεροι πονηρότατοι, χερσὶ καὶ γνώμαις ἐναγεῖς, οἱ μάγοι καὶ φαρμακευταί, σχολὴν καὶ ἀναχώρησιν ἐνδιδόντες αὑτοῖς πρὸς καιρίους ἐπιθέσεις καὶ τέχνας καὶ μηχανὰς πολυτρόπους ἀνευρίσκοντες ἐπὶ ταῖς τῶν πλησίον συμφοραῖς.
3.94Bu yüzden kanun, zehirci erkeklerin ve kadınların bir gün, hatta bir saat bile fazla yaşamamasını, yakalanır yakalanmaz ölmesini buyurur; cezanın ertelenmesine, geciktirilmesine hiçbir bahane gösterilemez. Çünkü açıkça tuzak kuranlardan insan sakınabilir; ama saldırılarını gizlice zehirle tasarlayıp hazırlayanların hilelerini fark etmek kolay değildir.
ὅθεν κελεύει φαρμακευτὰς καὶ φαρμακίδας μηδεμίαν ἡμέραν ἀλλὰ μηδ’ ὥραν ἐπιβιοῦν, ἀλλ’ ἅμα τῷ ἁλῶναι τεθνάναι, μηδεμιᾶς ἐγγινομένης προφάσεως εἰς ἀναβολὴν καὶ ὑπέρθεσιν τῆς τιμωρίας· τοὺς μὲν γὰρ ἄντικρυς ἐπιβουλεύοντας δύναιτ’ ἄν τις φυλάξασθαι, τῶν δὲ κρύφα συντιθέντων καὶ σκευωρούντων τὰς ἐπιθέσεις φαρμακείαις οὐ ῥᾴδιον τὰς τέχνας συνιδεῖν.
3.95Öyleyse başkalarının onlar yüzünden çekeceği şeyi, bunu yapacak olanlara önceden çektirmek zorunludur. Üstelik kılıçla ya da benzeri bir silahla açıkça öldüren, bir seferde ancak birkaç kişiyi öldürür; oysa ölümcül zehirleri birtakım yiyeceklere katıp karıştıran, tuzağı önceden sezmeyen sayısız insanı öldürür.
ἀναγκαῖον οὖν, ἃ μελλήσουσι δι’ αὐτοὺς ἕτεροι παθεῖν, τοὺς δρῶντας προδιαθεῖναι. καὶ γὰρ ἄλλως ὁ μὲν ἐμφανῶς ξίφει κτείνων ἤ τινι ὅπλῳ τῶν ὁμοιοτρόπων καθ’ ἕνα καιρὸν ὀλίγους ἀνελεῖ, φαρμάκοις δὲ θανασίμοις μυρίους ὅσους τὴν ἐπιβουλὴν οὐ προαισθανομένους ἐδωδίμοις τισὶν ἀναμίξας καὶ συνανακερασάμενος.
3.96Nitekim aynı tuzu ekmeği, aynı sofrayı paylaşmak için dostça bir araya gelmiş kalabalık topluluklar, barış içkisi dökülürken barışa hiç yaraşmayan bir akıbete uğramış, birden can vermiş, ziyafetin yerine ölümü bulmuştur. Bu yüzden böylelerine karşı en yumuşak huylu, en ölçülü insanların bile öldürme hırsıyla dolması, neredeyse kendi elleriyle öldürmeye hazır olması ve cezayı başkalarına bırakmayıp kendisinin vermesini dinî bir görev sayması yerindedir.
ἤδη γοῦν πολυάνθρωπα συσσίτια καθ’ ἑταιρείαν συνεληλυθότων ἐπὶ τοὺς αὐτοὺς ἅλας καὶ τὴν αὐτὴν τράπεζαν ἐν σπονδαῖς ἄσπονδα ἔπαθεν ἐξαίφνης διαφθαρέντα καὶ θάνατον ἀντ’ εὐωχίας ἀντηλλάξατο. διὸ προσήκει κατὰ τῶν τοιούτων καὶ τοὺς ἐπιεικεστάτους καὶ τοὺς μετριοπαθεστάτους φονᾶν, μόνον οὐκ αὐτόχειρας γινομένους καὶ νομίζοντας εὐαγὲς εἶναι τὸ μὴ ἑτέροις τὴν τιμωρίαν ἐπιτρέπειν ἀλλ’ ἑαυτοῖς.
3.97Çünkü yaşamın sebebi olan besinle ölüm tasarlamak, tabiatça besleyici olan şeyleri öldürücü bir şeye dönüştürmek, öyle ki tabiî bir zorunlulukla yemeğe içmeye yönelen insanlar tuzağı önceden görmeden, büsbütün mahvolmalarına sebep olacak şeyleri kurtarıcı bir şeymiş gibi alsınlar — bu nasıl korkunçların korkuncu olmaz?
πῶς γὰρ οὐκ ἔστι πάνδεινον, διὰ τροφῆς ἣ τοῦ ζῆν αἰτία καθέστηκε θάνατον τεχνάζειν καὶ τοῖς φύσει τροφίμοις φθοροποιὸν ἐνεργάζεσθαι μεταβολήν, ἵνα τινὲς διὰ φυσικὴν ἀνάγκην ἐπ’ ἐδωδὴν καὶ πόσιν ἰόντες, οὐ προϊδόντες τὴν ἐνέδραν, ὡς σωτήρια προσῶνται τὰ πανωλεθρίας αἴτια;
3.98Ölümcül şeyler hazırlamasalar da uzun hastalıklar doğuracak şeyler verenler de aynı cezaya çarptırılsın. Çünkü ölüm çoğu zaman hastalıktan daha çok tercih edilir, özellikle de yıllarca süren ve iyi bir sonla bitmeyen böyle hastalıklardan; zira zehirlemeden gelen rahatsızlıklar zor iyileşir, hatta hiç tedavi edilemez.
τὴν δ’ αὐτὴν ὑπομενέτωσαν τιμωρίαν, κἄν [εἴ] τινες θανάσιμα μὴ συντιθέντες τὰ δι’ ὧν μακραὶ κατασκευάζονται νόσοι προσφέρωσι· θάνατοι γὰρ πολλάκις αἱρετώτεροι νόσων εἰσὶ καὶ μάλιστα τῶν τοιούτων, αἳ μήκεσι χρόνων ἀποτείνονται καὶ τέλος ἔχουσιν οὐκ αἴσιον· δυσίατα γὰρ ἤδη καὶ παντελῶς ἀθεράπευτα τὰ ἐκ φαρμακειῶν ἀρρωστήματα.
3.99Yine de tuzağa düşürülenlerin psykhēlerinde olup bitenler çoğu zaman bedenlerinde olanlardan daha ağırdır. Çünkü kendinden geçmeler, akıl karışıklıkları, dayanılmaz çılgınlıklar üzerlerine çöker. Bunlar yüzünden, Tanrı'nın insan soyuna verdiği en büyük armağan olan nous, her türlü kötülüğe uğrayıp kurtuluştan ümidini kesince göçüp başka yere yerleşir; bedende ise psykhēnin daha aşağı türünü, hayvanların da payı olan akılsız kısmını bırakır. Çünkü psykhēnin üstün kısmı olan akıldan yoksun kalan herkes, bedeninin çizgileri hâlâ insan biçiminde
χαλεπώτερα μέντοι συμβαίνειν φιλεῖ τῶν ἐν τοῖς σώμασι καὶ ⟨τὰ⟩ περὶ τὰς ψυχὰς πάθη τῶν ἐπιβουλευομένων· ἐκστάσεις γὰρ καὶ παραφροσύναι καὶ ἀφόρητοι μανίαι κατασκήπτουσι, δι’ ὧν ὁ νοῦς, ἣν μεγίστην ἀπένειμεν ἀνθρώπων γένει δωρεὰν ὁ θεός, κακούμενος πάσας κακώσεις, ὅταν ἀπογνῷ τὰ σωτήρια, μετανίσταται καὶ μετοικίζεται τὸ τῆς ψυχῆς φαυλότερον εἶδος ὑπολειπόμενος ἐν τῷ σώματι, τὸ ἄλογον, οὗ καὶ τὰ θηρία μετέσχηκεν, ἐπειδὴ πᾶς ὁ ἐρημωθεὶς λογισμοῦ τοῦ κρείττονος μέρους ψυχῆς μεταβέβληκεν εἰς θήρειον φύσιν, κἂν ἔτι
3.100kalsa bile, hayvan tabiatına dönüşmüştür. Gerçek magikē ise görmeye dayanan bir epistēmēdir; tabiatın işleri onunla daha berrak görüntüler hâlinde aydınlanır. Saygın ve elde edilmesi için yarışılan bir şey sayıldığından, yalnız sıradan insanlar değil, krallar, hatta kralların en büyükleri, özellikle de Pers kralları bu bilgiyle öylesine uğraşırlar ki, söylendiğine göre, onların ülkesinde Magların soyuna önceden katılmamış hiç kimse krallığa geçemez.
μένωσιν οἱ τοῦ σώματος χαρακτῆρες ἀνθρωπόμορφοι. τὴν μὲν οὖν ἀληθῆ μαγικήν, ὀπτικὴν ἐπιστήμην οὖσαν, ᾗ τὰ τῆς φύσεως ἔργα τρανοτέραις φαντασίαις αὐγάζεται, σεμνὴν καὶ περιμάχητον δοκοῦσαν εἶναι, οὐκ ἰδιῶται μόνον ἀλλὰ καὶ βασιλεῖς καὶ βασιλέων οἱ μέγιστοι καὶ μάλιστα οἱ Περσῶν διαπονοῦσιν οὕτως, ὥστ’ οὐδένα φασὶν ἐπὶ βασιλείαν δύνασθαι παραπεμφθῆναι παρ’ αὐτοῖς, εἰ μὴ πρότερον τοῦ μάγων γένους κεκοινωνηκὼς τυγχάνοι.
3.101Ama bunun bir de kalpazanlığı vardır; buna en doğru adıyla kötü zanaat denir. Dilenci rahipler, soytarılar, kadınların ve kölelerin en aşağıları bununla uğraşır. Birtakım aşk iksirleri ve büyülü sözlerle insanları arındırıp temizlemeyi, sevenleri onulmaz bir düşmanlığa, nefret edenleri ise taşkın bir muhabbete sürüklemeyi vaat ederler. Sonra en saf, en kötülük bilmez insanları aldatıp oltaya düşürürler; bu iş, en büyük felaketlere yol açana dek sürer. Bu felaketler yüzünden ev halkının ve akrabaların kalabalık, büyük toplulukları azar azar eriyip sessizce ve çabucak yok olmuştur.
ἔστι δέ τι παράκομμα ταύτης, κυριώτατα φάναι κακοτεχνία, ἣν μηναγύρται καὶ βωμολόχοι μετίασι καὶ γυναίων καὶ ἀνδραπόδων τὰ φαυλότατα, περιμάττειν καὶ καθαίρειν κατεπαγγελλόμενα καὶ στέργοντας μὲν εἰς ἀνήκεστον ἔχθραν μισοῦντας δὲ εἰς ὑπερβάλλουσαν εὔνοιαν ἄξειν ὑπισχνούμενα φίλτροις καὶ ἐπῳδαῖς τισιν, εἶτα τοὺς ἀπλάστοις καὶ ἀκακωτάτοις ἤθεσι κεχρημένους ἀπατᾷ τε καὶ ἀγκιστρεύεται, μέχρις ἂν τὰς μεγίστας προσλάβωσι συμφοράς, δι’ ἃς οἰκείων καὶ συγγενῶν ὅμιλοι μεγάλοι καὶ πολυάνθρωποι κατὰ μικρὸν ὑπορρέοντες ἀψοφητὶ ταχέως ἐξεφθάρησαν.
3.102Sanırım bütün bunları göz önünde bulunduran kanun koyucumuz, zehircilere karşı davaların sonraya bırakılmasına izin vermez, cezanın derhal yerine getirilmesini buyurur. Çünkü ertelemeler suçluları, nasılsa ölüme mahkûm olduklarından, aynı suçları işlemek için fırsat kollamaya kışkırtır; zarar görmekten korkanları ise daha korkunç bir dehşetle doldurur, zira onlar suçluların yaşamını kendi ölümleri sayarlar.
εἰς ἅπερ, οἶμαι, πάντα ἀπιδὼν ὁ ἡμέτερος νομοθέτης οὐκ ἐᾷ τὰς κατὰ φαρμακευτῶν εἰς ὕστερον ἀναβάλλεσθαι δίκας, παραχρῆμα τὰς τιμωρίας ἀναπράττειν κελεύσας· αἱ γὰρ ὑπερθέσεις τοὺς μὲν ὑπαιτίους ἐνευκαιρεῖν τοῖς αὐτοῖς ἀδικήμασι παρορμῶσιν ἅτε θανατῶντας, τοὺς δὲ εἰς τὸ παθεῖν ὑπόπτους φοβερωτέρου δέους ἀναπιμπλᾶσι, τὴν ἐκείνων ζωὴν θάνατον αὑτῶν εἶναι νομίζοντας.
3.103Engerekleri, akrepleri ve bütün zehirli hayvanları, ısırmalarını, sokmalarını ya da herhangi bir saldırıya geçmelerini beklemeden, görür görmez hemen öldürürüz; içlerinde bulunan kötülük yüzünden zarar görmemek için önlem alırız. Aynı şekilde şu insanları da cezalandırmak yerinde olur: Onlar, topluluk kurmanın sebebi olan akıllı psykhē sayesinde uysal bir tabiata sahip oldukları hâlde, kendi tutumlarıyla evcilleşmez hayvanların vahşiliğine dönmüşler ve elinden geldiğince çok kişiye kötülük etmeyi bütün hazlarının ve çıkarlarının kaynağı saymışlardır.
καθάπερ οὖν ἔχεις καὶ σκορπίους καὶ ὅσα ἰοβόλα, πρὶν δακεῖν ἢ τρῶσαι ἢ συνόλως ἐφορμῆσαι, θεασάμενοι μόνον χωρὶς ὑπερθέσεως κτείνομεν, προφυλαττόμενοι διὰ τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτοῖς κακίαν τὸ μηδὲν παθεῖν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἀνθρώπους ἄξιον τιμωρεῖσθαι, οἳ φύσεως ἐπιλαχόντες ἡμέρου διὰ τὴν κοινωνίας αἰτίαν, λογικὴν ψυχήν, ἐπιτηδεύσει πρὸς θηρίων ἀτιθάσων ἀγριότητας μετέβαλον ἐν ἡδονῇ καὶ ὠφελείᾳ τῇ πάσῃ τιθέμενοι τὸ κακῶς ποιεῖν ὅσους ἂν δύνωνται.
3.104Zehirciler hakkında şimdilik bu kadar söz yeter. Ama şunu da bilmek gerekir: çoğu zaman istenmedik durumlar çıkar; biri bu amaçla gelmemiş, buna hazırlanmamışken ansızın öfkeye kapılarak adam öldürür. Öfke ise hem ona kapılanı hem de yöneldiği kişiyi en büyük zarara uğratan, onulmaz ve sinsi bir hâldir.
Τοσαῦτ’ ἐν τῷ παρόντι περὶ φαρμακευτῶν ἀποχρώντως λελέχθω. προσήκει μέντοι μηδὲ τοῦτ’ ἀγνοεῖν, ὅτι καιροὶ συμπίπτουσιν ἀβούλητοι πολλάκις, ἐν οἷς ἀνδροφονεῖ τις οὐκ ἐπὶ τοῦτ’ ἐλθὼν ἢ παρεσκευασμένος, ἀλλ’ ἐξαπιναίως ἁρπασθεὶς ὑπ’ ὀργῆς, ἀνηκέστου καὶ ἐπιβούλου πάθους, ὃ καὶ τὸν ἔχοντα καὶ ⟨τὸν⟩ καθ’ οὗ γίνεται τὰ μέγιστα βλάπτει.
3.105Kimi zaman biri acil bir iş için çarşıya çıkar; sövmeye ya da vurmaya kalkışan aceleci biriyle karşılaşır ya da kavgayı kendisi başlatır; boğuşma çıkınca, ayrılmak ve bir an önce kurtulmak için ya yumruğuyla vurur ya da bir taş kapıp fırlatır.
προελθὼν γὰρ ἔστιν ὅτε εἰς ἀγορὰν ἕνεκα πραγματείας ἐπειγούσης, ἐντυχών τινι προπετεστέρῳ κακηγορεῖν ἢ τύπτειν ἐπιχειροῦντι ἢ καὶ αὐτὸς ἄρξας τῆς πρὸς ἐκεῖνον διαφορᾶς, συμπλοκῆς γενομένης, ὑπὲρ τοῦ διαζευχθῆναι καὶ θᾶττον ἐκφυγεῖν ἢ πὺξ ἔπαισε τῇ χειρὶ ἢ λίθον ἀράμενος ἔρριψε·
3.106Darbe öldürücü bir yere isabet eder de adam hemen ölürse, vuran da ölsün ve yaptığının aynısını çeksin. Ama darbe yiyen hemen ölmez de hastalanırsa, yatağa düşüp gereken bakımı gördükten sonra yeniden kalkar ve dışarı çıkabilirse, sağlam ayaklarla yürüyemese, birileri koltuğuna girse ya da değneğe dayansa bile, vuran iki ödeme yapsın: biri çalışamadığı günlerin karşılığı, öteki hekim masrafları için.
καιρίως δὲ τῆς πληγῆς ἐνεχθείσης, εἰ μὲν εὐθὺς θνῄσκοι, καὶ ὁ παίσας θνῃσκέτω τὰ ἴσα οἷς διέθηκε παθών· ἐὰν δὲ παραχρῆμα μὲν ἐκ τῆς πληγῆς μὴ τελευτήσῃ, νόσῳ δὲ χρήσηται καὶ κλινήρης γενόμενος ἐπιμελείας τυχὼν τῆς προσηκούσης αὖθις ἐξαναστῇ καὶ προέλθῃ, κἂν μὴ ποσὶν ἀρτίοις πως δύνηται βαδίζειν ἀλλ’ ὑπερειδόντων τινῶν ἢ καὶ βακτηρίᾳ σκηριπτόμενος, διττὰς ὁ παίσας ἐκτινέτω ζημίας, τὴν μὲν εἰς ἀργίας ἐπανόρθωσιν, τὴν δ’ ἀντὶ τῶν ἰατρείων.
3.107Bu bedeli ödedikten sonra, darbeyi yiyen sonradan ölse bile ölüm cezasından kurtulsun. Çünkü belki de darbe yüzünden ölmemiştir, nitekim iyileşip gezintiye çıkabilmişti; başka sebepler yüzünden ölmüştür. Bu sebepler en sağlıklı bedenlere bile çoğu zaman ansızın saldırıp onları yok etmiştir.
καταθεὶς δ’ ἀπηλλάχθω τῆς ἐπὶ τῷ θανάτῳ τιμωρίας, κἂν ὕστερον ὁ τὴν πληγὴν λαβὼν τελευτήσῃ· τάχα γὰρ οὐκ ἀπὸ τῆς πληγῆς, ἐπειδὴ ῥᾴων γενόμενος εἰς περίπατον προῆλθεν, ἀλλὰ καθ’ ἑτέρας αἰτίας, αἳ καὶ τοὺς ὑγιεινοτάτους τὰ σώματα πολλάκις ἐξαίφνης ἐπιθέμεναι διέφθειραν.
3.108Biri hamile bir kadınla boğuşur, karnına bir darbe indirir, kadın da çocuğunu düşürürse, düşen cenin henüz şekillenmemiş, biçim almamışsa adam para cezasına çarptırılsın; hem saldırısı yüzünden hem de en güzel canlıyı, insanı, ustalıkla biçimleyip meydana getiren tabiatın onu canlı olarak dünyaya getirmesine engel olduğu için. Cenin artık biçimlenmiş, bütün uzuvları kendine özgü yerini ve keyfiyetini almışsa adam ölsün.
ἐὰν δὲ συμπλακεὶς γυναικί τις ἐγκύῳ πληγὴν ἐμφορήσῃ κατὰ τὴν γαστέρα, ἡ δὲ ἀμβλώσῃ, ἐὰν μὲν ἄπλαστον καὶ ἀδιατύπωτον τὸ ἀμβλωθὲν τύχῃ, ζημιούσθω, καὶ διὰ τὴν ὕβριν καὶ ὅτι ἐμποδὼν ἐγένετο τῇ φύσει ζῳογονῆσαι τὸ κάλλιστον τεχνιτευούσῃ καὶ δημιουργούσῃ ζῷον, ἄνθρωπον· εἰ δὲ ἤδη μεμορφωμένον, ἁπάντων μελῶν τὰς οἰκείους τάξεις καὶ ποιότητας ἀπειληφότων, θνῃσκέτω.
3.109Çünkü böyle bir cenin bir insandır; tabiat onu gün ışığına çıkarmanın vakti henüz gelmedi diye düşünürken adam onu tabiatın atölyesinde öldürmüştür. Bu cenin, heykeltıraş atölyesinde yatan ve artık dışarı taşınıp salıverilmekten başka bir şey beklemeyen bir heykele benzer.
τὸ γὰρ τοιοῦτον ἄνθρωπός ἐστιν, ὃν ἐν τῷ τῆς φύσεως ἐργαστηρίῳ διεχρήσατο μήπω καιρὸν εἶναι νομιζούσης εἰς φῶς προαγαγεῖν, ἐοικὸς ἀνδριάντι ἐν πλαστικῇ κατακειμένῳ, πλέον οὐδὲν ἢ τὴν ἔξω παραπομπὴν καὶ ἄνεσιν ἐπιζητοῦντι.
3.110Bu buyrukla daha büyük bir şey de yasaklanmıştır: bebekleri ölüme terk etmek. Bu, başka milletlerin çoğunda, tabiatlarındaki insanlık dışılık yüzünden, alışılmış bir dinsizlik hâline gelmiştir.
Διὰ ταύτης τῆς προστάξεως καὶ ἕτερόν τι μεῖζον ἀπηγόρευται, βρεφῶν ἔκθεσις, ὃ παρὰ πολλοῖς τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἕνεκα τῆς φυσικῆς ἀπανθρωπίας χειρόηθες ἀσέβημα γέγονεν.
3.111Henüz belirlenmiş zaman devreleri dolmadığı için doğmamış olanı bir tuzağın kurbanı olup kötü bir şeye uğramasın diye gözetmek gerekiyorsa, tam vaktinde doğmuş olanı nasıl daha çok gözetmeyelim? O, insanlara düşen yurda adeta göçmen olarak gönderilmiştir; tabiatın yerden, sudan, havadan ve gökten çıkardığı armağanlardan pay alsın diye. Tabiat ona göktekileri seyretmeyi, yeryüzündekiler üzerinde de güç ve hükümranlığı verir; bütün hislere her şeyi bol bol sağlar; büyük bir kral gibi olan nousa ise his konusu olanları, adeta muhafızları olan bu hisler aracılığıyla, logosla kavranabilenleri ise onlarsız sunar.
εἰ γὰρ τοῦ μηδέπω ταῖς ὡρισμέναις τῶν καιρῶν περιόδοις ἀποκυηθέντος προνοητέον, ὡς μὴ ἐξ ἐπιβουλῆς τι δεινὸν πάθοι, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τοῦ τελειογονηθέντος καὶ ὥσπερ εἰς ἀποικίαν ἣν ἔλαχον ἄνθρωποι προπεμφθέντος ἐπὶ τῷ μεταλαχεῖν τῶν τῆς φύσεως δωρεῶν, ἃς ἀνίησιν ἐκ γῆς καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος καὶ οὐρανοῦ, παρέχουσα τῶν μὲν οὐρανίων τὴν θέαν, τῶν δὲ ἐπιγείων τὸ κράτος καὶ τὴν ἡγεμονίαν, καὶ πάσαις μὲν χορηγοῦσα ταῖς αἰσθήσεσιν ἄφθονα τὰ πάντων, τῷ δὲ νῷ καθάπερ μεγάλῳ βασιλεῖ τὰ μὲν διὰ τούτων ὡς ἂν δορυφόρων ὅσα αἰσθητά, τὰ δ’ ἄνευ τούτων ὅσα λόγῳ καταληπτά;
3.112Çocuklarını bu kadar nimetten yoksun bırakan, doğar doğmaz onlara hiçbirinden pay vermeyen ana babalar şunu bilsinler: tabiatın kanunlarını çiğniyor ve kendilerini en ağır suçlarla itham ediyorlar: hazza düşkünlük, insan düşmanlığı, adam öldürme ve kirlerin en ağırı olan çocuk öldürme.
τοσούτων οὖν ἀποστεροῦντες ἀγαθῶν τοὺς παῖδας οἱ τροφεῖς, ἅμα τῇ γενέσει τούτων μηδενὸς μεταδιδόντες, ἴστωσαν νόμους φύσεως καταλύοντες καὶ τὰ μέγιστα κατηγοροῦντες αὑτῶν, φιληδονίαν, μισανθρωπίαν, ἀνδροφονίαν καὶ — τὸ χαλεπώτατον ἄγος — τεκνοκτονίαν.
3.113Hazza düşkündürler, çünkü kadınlarla çocuk tohumu ekmek ve soyu sürdürmek için değil, domuzlar ya da tekeler gibi yalnız birleşmenin zevkinin peşinde koşarak birleşirler. İnsan düşmanı kim olabilir ki kendi doğurduklarının düşmanı ve amansız hasmı olanlardan daha çok? Meğer ki biri, kendi kanından olanlara karşı her türlü ahdi çiğneyenlerin yabancılarla barış içinde yaşayabileceğini sanacak kadar budala olsun.
φιλήδονοι μὲν γάρ, εἰ μὴ σπορᾶς ἕνεκα τέκνων καὶ τοῦ διαιωνίσαι τὸ γένος συνέρχονται γυναιξὶν ἀλλὰ θηρώμενοι συῶν ἢ τράγων τρόπον τὴν ἐξ ὁμιλίας ἀπόλαυσιν· μισάνθρωποι δὲ τίνες ἂν εἶεν μᾶλλον ἢ οἱ τῶν γεννηθέντων ἐχθροὶ καὶ ἀμείλικτοι δυσμενεῖς; εἰ μή τις οὕτως ἐστὶν ἠλίθιος, ὡς ὑπολαβεῖν ὅτι πρὸς τοὺς ἀλλοτρίους ἔνσπονδοι γένοιντ’ ἂν οἱ τοὺς ἡνωμένους κατὰ γένος ἔκσπονδα εἰργασμένοι.
3.114Adam öldürmelerini ve çocuk öldürmelerini ise en açık kanıtlarla kendileri doğrularlar. Kimileri kendi elleriyle, zalimlik ve korkunç bir katılıkla bebeklerin ilk nefesini sıkıp boğar; kimileri ise onları bir ırmağa ya da denizin derinliklerine atar, daha çabuk batsınlar diye bir ağırlık bağlarlar.
τάς γε μὴν ἀνδροφονίας καὶ τεκνοκτονίας ἐναργεστάταις βεβαιοῦνται πίστεσιν οἱ μὲν αὐτόχειρες γινόμενοι καὶ τὴν πρώτην εἰσπνοὴν τῶν βρεφῶν πιέζοντες καὶ ἀναθλίβοντες ὑπὸ ὠμότητος καὶ δεινῆς ἀναλγησίας, οἱ δὲ εἰς ποταμὸν ἢ θαλάττης βυθὸν ἀφιέντες, ὅταν ἀπαιωρήσωσιν ἄχθος, ἵνα θᾶττον τῷ βάρει καταφέρηται·
3.115Kimileri de onları terk etmek için ıssız bir yere götürür; kendi dediklerine göre kurtulmaları umuduyla, gerçekte ise en acı felaketlere. Çünkü insan etine dokunan bütün yırtıcı hayvanlar, engelleyen kimse olmadığından gelip bebeklerle ziyafet çeker. Güzel bir şölen doğrusu, hem de onların tek koruyucusu olan, herkesten önce onları kurtarması gereken babanın ve ananın sunduğu bir şölen! Artakalanları ise leş yiyen kuşlar inip yalayıp yutar, tabii önceden fark etmemişlerse; fark ederlerse bütün av için kara hayvanlarıyla dövüşe girişirler.
οἱ δ’ ἐπ’ ἐρημίαν κομίζουσιν ἐκθήσοντες, ὡς μὲν αὐτοί φασιν, ἐλπίδι σωτηρίας, ὡς δὲ τἀληθὲς ἔχει, πρὸς ἀνιαροτάτας συμφοράς· ὅσα γὰρ ἀνθρωπίνων σαρκῶν ἅπτεται θηρία, μηδενὸς ἀνείργοντος, ἐπιφοιτᾷ καὶ εὐωχεῖται τῶν βρεφῶν, καλῆς θοίνης, ἣν οἱ μόνοι κηδεμόνες καὶ πρὸ τῶν ἄλλων σῴζειν ὀφείλοντες, πατὴρ καὶ μήτηρ, προὔθεσαν· καὶ τὰ λείψανα μέντοι προσεπιλιχμῶνται τῶν οἰωνῶν οἱ σαρκοβόροι καταπτάντες, ὅταν μὴ προαίσθωνται· αἰσθόμενοι γὰρ καὶ περὶ τῶν ὅλων πρὸς τοὺς χερσαίους θῆρας κονίονται.
3.116Diyelim ki yoldan geçenlerden bazıları yumuşak bir duyguya kapılıp terk edilmiş bebeklere acıdı, merhamet etti; onları yerden kaldırdı, besledi, başka bakımlara da layık gördü. Bu kadar iyi işler hakkında ne düşünürüz? Bunlar, o bebekleri doğuranların mahkûmiyeti değil midir? Çünkü yabancılar ana babanın yapacağını yapmış, ana baba ise yabancıların gösterebileceği iyiliği bile göstermemiştir. Bu yüzden kanun koyucu, bebekleri terk etmeyi uzaktan, dolaylı bir yoldan yasaklamış ve ölüm cezasını,
φέρε δ’ οὖν τῶν ὁδῷ παριόντων τινὰς ἡμέρῳ κινηθέντας πάθει λαβεῖν οἶκτον καὶ ἔλεον τῶν ἐκτεθέντων, ὡς ἀνελέσθαι τε καὶ τροφῆς μεταδοῦναι καὶ τῆς ἄλλης ἐπιμελείας ἀξιῶσαι· ταυτὶ τὰ οὕτως χρηστὰ ἔργα τί νομίζομεν; ἆρ’ οὐ τῶν γεννησάντων εἶναι καταδίκην, εἴ γ’ οἱ μὲν ἀλλότριοι τὰ γονέων, οἱ δὲ γονεῖς οὐδὲ τὰ τῶν ἀλλοτρίων εἰς εὔνοιαν ἐπετήδευσαν; πόρρωθεν οὖν τὴν βρεφῶν ἔκθεσιν ἀπεῖπε δι’ ὑπονοιῶν θάνατον,
3.117dediğim gibi, artık biçimlenmiş cenin taşıyan kadınların çocuk düşürmesine sebep olanlar için koymuştur. Oysa ana karnında henüz rahme bağlı olan ceninler, hem hayatlarını seyre adamış tabiat bilginlerince hem de insan yapısını araştırmış, görünen ve görünmeyen kısımlarını teşrihle titizlikle incelemiş en saygın hekimlerce, gebe kadının bir parçası sayılır. Bu hekimler o incelemeyi, tedavi gerektiğinde bilgisizlik yüzünden gözden kaçan bir şey büyük bir tehlikeye yol açmasın diye yapmışlardır.
ὡς ἔφην, ὁρίσας κατὰ τῶν αἰτίων ἀμβλώσεως τὰ μεμορφωμένα ἤδη κυϊσκούσαις· καίτοι τὰ μὲν ἔτι κατὰ γαστρὸς προσεχόμενα τῇ μήτρᾳ τῶν κυουσῶν εἶναι μέρη λέγεται παρά τε φυσικοῖς ἀνδράσιν, οἷς ὁ θεωρητικὸς διαπονεῖται βίος, καὶ παρὰ ἰατρῶν τοῖς δοκιμωτάτοις, οἳ τὴν ἀνθρώπου κατασκευὴν διηρεύνησαν τά τ’ ἐν ὄψει καὶ τὰ ἀφανῆ μετ’ ἐπιμελείας ἐξ ἀνατομῆς ἀκριβώσαντες, ἵν’, εἰ χρεία τις γένοιτο θεραπείας, μηδὲν ἀγνοίᾳ παρολιγωρηθὲν αἴτιον μεγάλου κινδύνου γένηται.
3.118Doğmuş olanlar ise bu kaynaşmadan ayrılmış, kendi başlarına birer canlı olmuşlardır; insan tabiatını tamamlayan hiçbir şeyden yoksun değildirler. Öyle ki bir bebeği öldüren, hiç şüphesiz adam öldürmüştür; çünkü kanun yaşa değil, ahdine ihanet edilen insan soyuna bakarak öfkelenir.
τὰ δ’ ἀποκυηθέντα τῆς τε συμφυΐας ἀπέζευκται καὶ διυφειμένα καθ’ αὑτὰ ζῷα γέγονεν οὐδενὸς ἐπιδεᾶ τῶν ὅσα συμπληρωτικὰ τῆς ἀνθρωπίνης φύσεώς ἐστιν, ὥστε ἀνενδοιάστως ἀνδροφόνον εἶναι τὸν βρέφος ἀναιροῦντα, τοῦ νόμου μὴ ἐπὶ ταῖς ἡλικίαις ἀλλ’ ἐπὶ τῷ γένει παρασπονδουμένῳ δυσχεραίνοντος.
3.119Yaşı da hesaba katmak gerekseydi, bence insan bebek öldürenlere daha da haklı olarak öfkelenirdi. Çünkü yetişkinlere karşı sürtüşme ve anlaşmazlık için akla yatkın binlerce bahane bulunabilir; ama gün ışığına ve insan hayatına daha yeni çıkmış, hiç kötülük bilmeyen küçücük bebeklere yalandan bir suç yüklemek bile mümkün değildir. Bu yüzden onlara tuzak kurmaya soyunanlar herkesten zalim, herkesten merhametsiz sayılmalıdır; kutsal kanun da onlardan tiksinerek onları cezaya müstahak ilan etmiştir.
εἰ μέντοι καὶ ἡλικιῶν ἔδει προμηθεῖσθαι, δοκεῖ μοί τις ἂν δεόντως ἀγανακτῆσαι μᾶλλον ἐπὶ τοῖς ἀναιροῦσι βρέφη· πρὸς μὲν γὰρ τοὺς τελείους μυρίαι προφάσεις εὔλογοι προσκρουσμάτων τε καὶ διαφορῶν, τοῖς δὲ κομιδῇ νηπίοις ἄρτι παρεληλυθόσιν εἰς φῶς καὶ τὸν ἀνθρώπινον βίον οὐδ’ ἐπιψεύσασθαι κατηγορίαν ἀκακωτάτοις οὖσιν ἐνδέχεται. διὸ πάντων ὠμότατοι καὶ ἀνηλεέστατοι κριθεῖεν ἂν οἱ ἐπαποδυόμενοι ταῖς τούτων ἐπιβουλαῖς, οὓς ἐχθαίρων ὁ ἱερὸς νόμος ἐνόχους ἀπεφήνατο.
3.120Kutsal kanun, öldürenin istemeden canını aldığı kişinin Tanrı tarafından öldürenin ellerine teslim edildiğini söyler (Çıkış 21:13). Böylece bir yandan öldürmüş görünen kişiyi, öldürülenin suçlu olduğunu söyleyerek savunur.
Τὸν μὴ ἑκουσίῳ γνώμῃ τοῦ κτείναντος ἀναιρεθέντα φησὶν ὁ ἱερὸς νόμος παραδεδόσθαι ὑπὸ θεοῦ χερσὶν ἀνδροφόνοις (Exod. 21,13), τῇ μὲν ἀπολογούμενος ὑπὲρ τοῦ δόξαντος ἀνελεῖν ὡς ἔνοχον ἀνελόντος —
3.121Çünkü merhametli ve bağışlayıcı Tanrı suçsuz birini asla ölüme teslim etmez. Teslim ettiği kişi, insanlar arasındaki yargılamalardan türlü kurnazlıkları sayesinde ustaca sıyrılmış, ama tabiatın görünmeyen mahkemesine çıkarılınca yakalanmış biridir. Hakikat yalnız o mahkemede en saf hâliyle görünür, söz sanatlarıyla gölgelenmez; çünkü orada sözlere hiç yer yoktur, niyetlerin örtüsü kaldırılır, gizli düşünceler gün ışığına çıkarılır. Öte yandan kanun, öldüreni de cinayetten sorumlu tutmaz, çünkü o ilahî bir hükmün hizmetkârı olmuş görünür; onu yalnız belli belirsiz ve her hâlde küçük, bağışlanabilir, hoş görülebilir bir lekeden sorumlu tutar.
μὴ γὰρ ἄν ποτε τὸν ἵλεω καὶ συγγνώμονα θεὸν ἐπ’ ἀναιρέσει τόν γε ἀναίτιον ἐκδοῦναι, ἀλλ’ ὅστις τὰς μὲν παρὰ ἀνθρώποις κρίσεις εὐμηχάνως ἕνεκα τοῦ πολυτρόπου διαδιδράσκει, πρὸς δὲ τὸ τῆς φύσεως ἀχθεὶς ἀφανὲς δικαστήριον ἑάλω, ἐν ᾧ μόνῳ τἀληθὲς ἀκραιφνέστατον ὁρᾶται, λόγων τέχναις οὐκ ἐπισκιαζόμενον, οὐδὲ γὰρ λόγους τὴν ἀρχὴν παραδέχεται βουλήματα ἀπαμπίσχον καὶ διανοίας ἀφανεῖς εἰς τοὐμφανὲς ἄγον —, τῇ δὲ καὶ τὸν ἀνελόντα φόνῳ μὲν οὐ ποιῶν ὑπόδικον ἅτε θείᾳ κρίσει δόξαντα ὑπηρετῆσαι, μιάσματι δὲ ἀδηλουμένῳ καὶ βραχεῖ πάντως, ὃ παραιτητὸν καὶ συγγνωστόν ἐστι.
3.122Çünkü Tanrı, küçük ve iyileştirilebilir hatalar işleyenleri, en büyük ve onulmaz haksızlıkları yapanlara karşı cezanın hizmetkârları olarak kullanır; onları beğendiği için değil, cezalandırmaya elverişli aletler olarak aldığı için. Bunu, bütün hayatı boyunca temiz kalmış ve temiz bir soydan gelen hiç kimse, en adil insan bile olsa, bir cinayete el sürmesin diye yapar.
χρῆται γὰρ ὁ θεὸς τοῖς ὀλίγα καὶ ἰάσιμα διαμαρτάνουσι κατὰ τῶν μέγιστα καὶ ἀνίατα ἠδικηκότων ὑπηρέταις κολάσεως, οὐκ ἐκείνους ἀποδεχόμενος, ἀλλ’ ὡς ἂν ὄργανα παραλαμβάνων ἐπιτήδεια πρὸς τιμωρίαν, ἵνα μηδεὶς ὅλῳ βίῳ καθαρὸς ὢν καὶ ἐκ καθαρῶν φόνου, κἂν δικαιότατος ᾖ, προσάψηται.
3.123Bu yüzden kanun, istemeden öldüren için sürgün koymuştur, ama rastgele bir yere de sonsuza dek de değil. Kutsanmış kabileye düşen şehirlerin sekizde biri olan altı şehri suçlu bulunanlara ayırmış, bunlara da başlarına gelen şeye göre "sığınak şehirler" adını vermiştir. Sürgünün süresi olarak da başrahibin ömrünü belirlemiş, onun ölümünden sonra geri dönülmesine izin vermiştir.
φυγὴν οὖν κατὰ τοῦ κτείναντος ἀκουσίως ὥρισεν, οὐχ ὅπῃ τύχοι οὐδ’ εἰς ἀεί· πόλεις μὲν γὰρ ἓξ ἀπένειμεν, ὀγδόην μοῖραν ὧν ἔλαχεν ἡ ἱερωμένη φυλή, τοῖς ἁλοῦσιν, ἃς ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος ὠνόμασε „φυγαδευτηρίων“· χρόνον δὲ τῆς φυγῆς τὸν βίον τοῦ ἀρχιερέως προσενομοθέτησε κάθοδον μετὰ τὴν ἐκείνου τελευτὴν ἐπιτρέπων.
3.124Bunun birinci sebebi şudur: Sözü edilen kabile bu şehirleri, dine uygun bir adam öldürmenin ödülü olarak almıştır; bu da şimdiye dek gösterilmiş bütün kahramanlıkların en parlağı ve en büyüğü sayılmalıdır.
αἰτία δὲ τούτου μὲν προτέρα ἥδε· ἡ λεχθεῖσα φυλὴ τὰς πόλεις εἴληφεν ἆθλον ἀνδροφονίας εὐαγοῦς, ἣν ἀριστειῶν ὅσαι πώποτε γεγόνασιν ἐπιφανεστάτην καὶ μεγίστην ὑποληπτέον.
3.125Peygamber o bölgedeki dağların en yüksek ve en kutsalına çağrılmış, özel kanunların ana başlıkları kendisine vahyedilirken birkaç gün gözden uzak kalmıştı. O sırada tabiatça barışa yatkın olmayanlar her yeri başıboşluğun kötülükleriyle doldurdular, en sonunda da dinsizliği eklediler. Gerçekten var olan Tanrı'ya ibadet konusundaki en iyi, en güzel öğütlerle alay ettiler; Mısır kibrinin bir taklidi olarak altından bir boğa yapıp kurban olmayan kurbanlar sundular, bayram olmayan bayramlar kutladılar, ağıtlar yakacakları yerde şarkılar ve ilahilerle oyun olmayan oyunlar oynadılar.
ἡνίκα γὰρ ὁ προφήτης εἰς τὸ περιμηκέστατον καὶ ἱερώτατον τῶν κατ’ ἐκεῖνον τὸν τόπον ὀρῶν ἀνακληθεὶς ἐθεσπίζετο τὰ γένη τῶν ἐν εἴδει νόμων καὶ πλείους ἦν ἀφανὴς ἡμέρας, οἱ μὴ τὰς φύσεις εἰρηνικοὶ τῶν ἐξ ἀναρχίας κακιῶν πάντα κατέπλησαν καὶ τέλος προσέθηκαν ἀσέβειαν· τὰς μὲν ἀρίστας καὶ καλὰς ὑφηγήσεις περὶ τῆς τοῦ ὄντως ὄντος θεοῦ τιμῆς χλευάσαντες, ταῦρον δὲ κατασκευασάμενοι χρυσοῦν, Αἰγυπτιακοῦ μίμημα τύφου, θυσίας ἀνῆγον ἀθύτους καὶ ἑορτὰς ἀνεόρτους καὶ χοροὺς ἀχορεύτους ἐπετέλουν σὺν ᾠδαῖς καὶ ὕμνοις ἀντὶ θρήνων.
3.126Sözü edilen kabile bu ani sapmaya hiç dayanamadı; kötülükten nefret eden bir duyguyla gayrete gelip tutuştu. Hepsi öfkeyle dolu, çılgına dönmüş, kendinden geçmiş bir hâlde, tek bir işaretle silahlanmış gibi, biri dinsizlik, öteki şarap sarhoşluğu olmak üzere iki türlü sarhoş olanlara saldırdılar ve büyük bir küçümsemeyle sağa sola dönüp onları öldürdüler. İşe en yakınlarından, en sevdiklerinden başladılar, çünkü Tanrı'nın sevdiği şeyi tek dostluk ve tek akrabalık sayıyorlardı. Günün kısa bir bölümünde yirmi dört bin kişi öldürüldü; bunların felaketi, çılgınlıklarına katılmak üzere olanlara aynı akıbete uğrama korkusuyla ders oldu.
ἡ δὲ λεχθεῖσα φυλὴ πάνυ χαλεπῶς ἐνεγκοῦσα τὴν αἰφνίδιον ἐκδιαίτησιν καὶ ζήλῳ πυρωθεῖσα διὰ μισοπόνηρον πάθος, ὑπόπλεῳ πάντες ὀργῆς, μεμηνότες, ἐνθουσιῶντες, ὡς ἀφ’ ἑνὸς συνθήματος ὁπλισάμενοι, διττὴν μεθύοντας μέθην, τὴν μὲν ἀσεβείᾳ, τὴν δὲ οἴνῳ, μάλα καταφρονητικῶς ἐπιστροφάδην ἀνῄρουν, ἀπὸ τῶν οἰκειοτάτων καὶ φιλτάτων ἀρξάμενοι, φίλον καὶ συγγένειαν ἓν τὸ θεοφιλὲς εἶναι νομίζοντες· καὶ βραχεῖ μέρει ἡμέρας τέσσαρες πρὸς ταῖς εἴκοσι χιλιάδες ἀνῃρέθησαν, ὧν αἱ συμφοραὶ τοὺς συναπονοεῖσθαι μέλλοντας ἐνουθέτησαν, δέει τοῦ μὴ τὰ παραπλήσια παθεῖν.
3.127Gerçekten var olan Tanrı'ya karşı dindarlık ve takva uğruna, gönüllü olarak ve kimseden buyruk almadan girişilen bu sefer, mücadeleyi üstlenenler için büyük tehlikeler taşıyordu. Evrenin babası onu bizzat kabul etti; öldürenlerin her türlü kirden ve lekeden arınmış olduğuna kendi katında hükmetti ve yiğitliklerine karşılık onlara rahipliği
ταύτην τὴν στρατείαν ἐθελουργὸν καὶ αὐτοκέλευστον ὑπὲρ εὐσεβείας καὶ ὁσιότητος τῆς εἰς τὸν ὄντως ὄντα θεὸν γενομένην οὐκ ἄνευ μεγάλων κινδύνων τοῖς ἀραμένοις τοὺς ἀγῶνας αὐτὸς ὁ πατὴρ τῶν ὅλων ἀπεδέξατο καὶ τοὺς ἀνελόντας δικάσας παρ’ αὑτῷ καθαροὺς εἶναι παντὸς ἄγους καὶ μιάσματος ἱερωσύνην τῆς ἀνδραγαθίας
3.128armağan etti. Bu yüzden kanun, istemeden adam öldürenin bu kabileye düşen şehirlerden birine kaçmasını buyurur. Bu, onu teselli etmek ve güvenliğinden büsbütün ümidini kesmesin diye yapılır: bulunduğu yer ona korkacak bir şey olmadığını hatırlatır ve o şöyle düşünür: isteyerek öldürmüş olanlara yalnız af değil, uğrunda yarışılan, büyük saadet getiren büyük ödüller de verilmiştir; onlara bunlar verildiyse, kasıtsız öldürenlere, şerefe dair hiçbir şey verilmese bile, en azından son şey, karşılığında öldürülmemek bağışlanacaktır. Buradan anlaşılır ki her adam öldürme kınanacak değildir, yalnız haksızlıkla işleneni kınanır; ötekilerden aretē özlemi ve gayretiyle işleneni övgüye layıktır, istemeden işleneni ise kınanmaz.
τούτοις ἀντιδωρεῖται. τὸν οὖν ἀκούσιον δράσαντα φόνον κελεύει φυγεῖν εἰς ἐνίας ὧν ἔλαχον οὗτοι πόλεις ἕνεκα παρηγορίας καὶ ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀπογινώσκειν τὴν εἰς ἅπαν ἀσφάλειαν, ὑπομιμνῃσκόμενον ἐκ τοῦ τόπου τὸ ἄφοβον καὶ λογιζόμενον, ὅτι τοῖς ἑκουσίως ἀπεκτονόσιν οὐ μόνον ἀμνηστία δέδοται ἀλλὰ καὶ γέρα μεγάλα καὶ περιμάχητα καὶ πολλῆς εὐδαιμονίας, εἰ δὲ τούτοις, πολὺ μᾶλλον τοῖς μὴ ἐκ προνοίας ἀνελοῦσιν, εἰ καὶ μηδὲν τῶν ἐπὶ τιμῇ, ἀλλ’ αὐτὸ γοῦν τὸ πανύστατον, μὴ ἀνταναιρεθῆναι· δι’ οὗ παρίσταται τὸ μὴ πᾶσαν ἀνδροφονίαν ἐπίληπτον ἀλλὰ τὴν σὺν ἀδικίᾳ μόνην εἶναι, καὶ τῶν ἄλλων ἐπαινετὴν μὲν τὴν κατὰ πόθον καὶ ζῆλον ἀρετῆς, οὐ ψεκτὴν δὲ τὴν ἀκούσιον.
3.129Birinci sebep olarak bu kadarı yetsin; şimdi hemen ikincisini göstermeliyim. Kanun istemeden öldüreni kurtarmak ister, çünkü bilir ki o niyetiyle suçlu değildir, yalnız elleriyle insan işlerini gözeten Adalet'e hizmet etmiştir. Ölenin akrabaları ise onu öldürmeye hazır düşmanlar olarak pusuda bekler; aşırı acıma ve teselli kabul etmez bir yas yüzünden akılsız bir hırsla öç almaya atılırlar, hakikati ve tabiatça adil olanı araştırmazlar.
ἥδε μὲν αἰτία προτέρα λελέχθω, δευτέραν δ’ αὐτίκα μηνυτέον· βούλεται ὁ νόμος τὸν ἀκουσίως ἀποκτείναντα διασῴζειν, εἰδὼς γνώμῃ μὲν οὐκ ἔνοχον χερσὶ δὲ ὑπηρετήσαντα τῇ τῶν ἀνθρωπίνων ἐφόρῳ δίκῃ πραγμάτων· ἐφεδρεύουσι γὰρ ἐχθροὶ φονῶντες οἱ τοῦ τεθνεῶτος ἀγχιστεῖς, οἳ δι’ ὑπερβάλλοντα οἶκτον καὶ πένθος ἀπαρηγόρητον ἵενται πρὸς ἄμυναν ἀλόγῳ φορᾷ τἀληθὲς καὶ τὸ φύσει δίκαιον οὐκ ἐξετάζοντες.
3.130Bu yüzden kanun böyle birinin ne tapınağa sığınmasına izin verdi, çünkü henüz arınmamıştır, ne de hor görülüp kolayca teslim edilmesin diye ihmal edilmiş, gözden uzak bir yere; onu kutsal bir şehre, kutsal ile kutsal olmayan yer arasında sınır olan ve bir bakıma ikinci bir tapınak sayılan şehre sığınmaya yöneltti. Çünkü sanırım kutsanmış olanların şehirleri, sakinleri ötekilerin sakinlerinden ne kadar saygınsa, öbür şehirlerden de o kadar saygıdeğerdir. Kanun, sığınanı kabul eden şehrin ayrıcalığıyla ona en sağlam güvenliği sağlamak ister.
ἐπέτρεψεν οὖν τῷ τοιούτῳ καταφεύγειν οὔτε εἰς ἱερὸν ἅτε μήπω κεκαθαρμένῳ οὔτε εἰς ἠμελημένον καὶ ἀφανὲς χωρίον, ἵνα μὴ ῥᾳδίως ἐκδοθῇ καταφρονηθείς, ἀλλ’ εἰς ἱερόπολιν, ἥτις ἐστὶν ἱεροῦ καὶ βεβήλου τόπου μεθόριος, τρόπον τινὰ δεύτερον ἱερόν· αἱ γὰρ τῶν ἱερωμένων πόλεις σεμνότεραι τῶν ἄλλων εἰσίν, ἐφ’ ὅσον, οἶμαι, καὶ οἰκήτορες οἰκητόρων ἐντιμότεροι· βούλεται γὰρ τῇ τῆς ὑποδεξαμένης προνομίᾳ βεβαιοτάτην ἀσφάλειαν περιποιῆσαι τῷ καταφυγόντι.
3.131Geri dönüş zamanı olarak ise, dediğim gibi, başrahibin ölümünü şu sebeple belirlemiştir: Hileyle öldürülen her kişinin akrabaları, öldürenlerin yargılanıp cezalandırılması için nasıl pusuda bekliyorsa, başrahip de bütün milletin ortak akrabası ve en yakınıdır. Uyuşmazlığa düşenler arasında kanunlara göre hakkı gözetir, her gün dualar eder, kurbanlar sunar ve kardeşleri, anne babası, çocukları içinmiş gibi onlara iyilikler diler; öyle ki milletin bütün yaşları ve bütün kesimleri, tek bir bedenin uzuvları gibi, barış ve iyi düzen özlemiyle tek ve aynı toplulukta uyum içinde birleşsin.
χρόνον δ’, ὡς ἔφην, ὥρισε τῆς καθόδου τὴν τοῦ μεγάλου ἱερέως τελευτὴν αἰτίας ἕνεκα τοιᾶσδε· ὥσπερ ἑνὸς ἑκάστου τῶν δολοφονηθέντων οἱ συγγενεῖς εἰσιν ἔφεδροι τῆς κατὰ τῶν δολοφονησάντων δίκης καὶ τιμωρίας, οὕτως καὶ τοῦ σύμπαντος ἔθνους συγγενὴς καὶ ἀγχιστεὺς κοινὸς ὁ ἀρχιερεύς ἐστι, πρυτανεύων μὲν τὰ δίκαια τοῖς ἀμφισβητοῦσι κατὰ τοὺς νόμους, εὐχὰς δὲ καὶ θυσίας τελῶν καθ’ ἑκάστην ἡμέραν καὶ τὰ ἀγαθὰ αἰτούμενος ὡς ὑπὲρ ἀδελφῶν καὶ γονέων καὶ τέκνων, ἵνα πᾶσα ἡλικία καὶ πάντα μέρη τοῦ ἔθνους ὡς ἑνὸς σώματος εἰς μίαν καὶ τὴν αὐτὴν ἁρμόζηται κοινωνίαν εἰρήνης καὶ εὐνομίας ἐφιέμενα.
3.132Öyleyse istemeden öldüren herkes, öldürülenlerin savunucusu ve onların adına mücadele eden biri olarak başrahipten çekinsin; sığındığı şehrin içine kapanıp kalsın, güvenliğini ve tehlikesiz yaşamayı önemsiyorsa surların dışına adım atmaya cesaret etmesin.
τοῦτον οὖν εὐλαβείσθω πᾶς ὁ ἀκουσίως ἀνελὼν ὡς ὑπέρμαχον καὶ προαγωνιστὴν τῶν ἀναιρεθέντων καὶ εἴσω τῆς πόλεως εἰς ἣν κατέφυγε κατακεκλείσθω, μὴ ἐπιθαρρῶν ἔξω προέρχεσθαι τειχῶν, εἰ δή τινα ποιεῖται λόγον ἀσφαλείας καὶ τοῦ ζῆν ἀκινδύνως.
3.133Kanun "Sürgün, büyük rahip ölünceye dek geri dönmesin" dediğinde şunu söylemiş olur: Herkesin ortak en yakın akrabası, hem yaşayanların hem ölmüşlerin işlerinde hakemlik etmesine yalnız kendisine izin verilen kişi ölünceye dek.
ὅταν οὖν λέγῃ „μὴ ἐπανίτω ὁ φυγάς, ἕως ἂν ἀποθάνῃ ὁ ἱερεὺς ὁ μέγας”, ἴσον τι τούτῳ φησίν· ἕως ἂν ἀποθάνῃ ὁ πάντων κοινὸς ἀγχιστεύς, ᾧ μόνῳ καὶ τὰ τῶν ζώντων καὶ τὰ τῶν τετελευτηκότων ἐφεῖται βραβεύειν.
3.134Daha genç kulaklara uygun düşen sebep işte budur. Yaşça büyük ve ahlakça olgun olanlara açılması uygun olan sebep ise şudur: İsteyerek işlenen haksızlıklardan uzak durmak yalnız sıradan insanlardan beklensin, dileyen buna öteki rahipleri de katsın; hem isteyerek hem istemeden işlenenlerden uzak durmak ise, ayrıcalıklı konumu gereği, başrahipten beklenir.
τὴν μὲν οὖν καὶ νεωτέρων ἀκοαῖς ἐφαρμόζουσαν αἰτίαν τοιαύτην εἶναι συμβέβηκεν. ἣν δὲ πρεσβυτέροις καὶ τελείοις τὸ ἦθος θέμις ἀναφέρειν, ἥδ’ ἐστί· τῶν μὲν ἑκουσίων ἀδικημάτων αὐτὸ μόνον ἰδιώτας καθαρεύειν ἐφείσθω, λεγέτω δ’ εἰ βούλεταί τις καὶ τοὺς ἄλλους ἱερεῖς, ἀμφοτέρων δ’ ἑκουσίων τε καὶ ἀκουσίων κατὰ τὸν ἐξαίρετον λόγον τὸν ἀρχιερέα.
3.135Çünkü ona, ne kasten ne de psykhēnin istemeden kayıvermesiyle, hiçbir lekenin bulaşması caiz değildir; öyle ki kutsal sırların yorumcusu olarak her iki bakımdan da süslü olsun: kusursuz bir düşünceyle ve hiçbir ayıbın değmediği başarılı bir hayatla.
προσάπτεσθαι γὰρ αὐτῷ μιάσματος τὸ σύνολον οὐ θεμιτόν, οὔτ’ ἐκ προνοίας οὔτε κατὰ τροπὴν τῆς ψυχῆς ἀβούλητον, ἵνα ἱεροφάντης ὢν κοσμῆται καθ’ ἑκάτερον, διανοίᾳ τε χρώμενος ἀνεπιλήπτῳ καὶ εὐπραγίᾳ βίου, ᾧ μηδὲν ὄνειδος πρόσεστι.
3.136Böyle birinin, istemeden öldürmüş olanlara da şüpheyle bakması tutarlı olur; onları lanetli saymaz, ama temiz ve hiçbir hataya karışmamış da saymaz. Bunlar ne kadar tabiatın iradesine hizmet etmiş görünseler de durum budur; tabiat, gizlice kendi katında yargılayıp ölüme mahkûm ettiği kişileri onların eliyle cezalandırmıştır. Hür insanlar ve vatandaşlar hakkındaki hükümler bunlardır; bundan sonra şiddetle öldürülen köleler hakkında kanun konur.
τῷ δὴ τοιούτῳ γένοιτ’ ἂν ἀκόλουθον ὑποβλέπεσθαι καὶ τοὺς ἀκουσίως ἀπεκτονότας [οὐχ] ὡς ἐναγεῖς, ἀλλ’ οὐχ ὡς καθαροὺς καὶ παντὸς ἀμετόχους ἁμαρτήματος, καὶ εἰ τὰ μάλιστα τοῖς τῆς φύσεως ὑπηρετῆσαι βουλήμασιν ἔδοξαν τισαμένης διὰ τούτων τοὺς ἀναιρεθέντας, ὧν ἀφανῶς αὕτη δικάσασα παρ’ ἑαυτῇ θάνατον κατέγνω. ταῦτα μὲν ἐπ’ ἐλευθέροις καὶ ἀστοῖς· ἑξῆς δὲ καὶ περὶ οἰκετῶν νομοθετεῖται βιαίως ἀναιρεθέντων.
3.137Köle öldürenlere karşı
Hizmetkârların talihi daha aşağıdadır, ama tabiatları efendilerininkiyle aynıdır. İlahî kanunda ise adaletin ölçüsü talihle değil tabiatla uyumlu olandır. Bu yüzden efendiler kölelerine karşı yetkilerini ölçüsüzce kullanıp kibir, küstahlık ve korkunç bir zalimlik göstermemelidir. Çünkü bunlar barışçıl bir psykhēnin belirtileri değil, nefsine hâkim olamadığı için zorba bir iktidarın hesap vermezliğine özenen bir psykhēnin belirtileridir.
Κατὰ τῶν οἰκέτας κτεινόντων. Θεράποντες τύχῃ μὲν ἐλάττονι κέχρηνται, φύσεως δὲ τῆς αὐτῆς μεταποιοῦνται τοῖς δεσπόταις. τῷ δὲ θείῳ νόμῳ κανὼν τῶν δικαίων ἐστὶν οὐ τὸ τῆς τύχης ἀλλὰ τὸ τῆς φύσεως ἐναρμόνιον. διὸ προσήκει τοὺς κυρίους μὴ κατακόρως χρῆσθαι ταῖς ἐξουσίαις κατὰ τῶν οἰκετῶν, ἀλαζονείαν καὶ ὑπεροψίαν καὶ δεινὴν ὠμότητα ἐπιδεικνυμένους· ταῦτα γὰρ οὐκ ἔστι δείγματα ψυχῆς εἰρηνικῆς ἀλλ’ ὑπὸ ἀκρασίας τὸ ἀνυπεύθυνον ζηλούσης κατὰ τυραννικὴν δυναστείαν.
3.138Kendi evini bir kale gibi surlarla çeviren, içeridekilerin hiçbirine söz hakkı tanımayan, doğuştan gelen, belki de sonradan edinilmiş bir insan düşmanlığıyla herkese karşı vahşileşen kişi, daha küçük imkânlarla iş gören bir zorbadır.
ὁ γὰρ τὴν μὲν ἰδίαν οἰκίαν ὥσπερ ἄκραν ἐπιτειχίσας, παρρησίας δὲ τῶν ἔνδον μηδενὶ μεταδιδούς, ἀλλὰ πρὸς ἅπαντας ἠγριωμένος ὑπὸ τῆς ἐμφύτου τάχα δὲ καὶ ἐπιτετηδευμένης μισανθρωπίας, τύραννός ἐστιν ἐλάττοσι παρασκευαῖς χρώμενος.
3.139Bu da onun, daha büyük imkânlar ele geçirse aynı yerde durmayacağını açıkça gösterir. Hemen şehirlere, ülkelere, milletlere el uzatır; önce kendi yurdunu köleleştirir ve böylece öteki tebaasından hiçbirine yumuşak davranmayacağını gösterir.
ἐξ ὧν διελέγχεται μὴ στησόμενος ἐπὶ τῶν αὐτῶν, εἰ μειζόνων λάβοιτο χρημάτων· διαβήσεται γὰρ εὐθὺς ἐπὶ πόλεις τε καὶ χώρας καὶ ἔθνη τὴν αὑτοῦ πατρίδα προδουλωσάμενος εἰς ἔνδειξιν τοῦ μηδενὶ μέλλειν τῶν ἄλλων ὑπηκόων ἡμέρως προσφέρεσθαι.
3.140Böyle biri şunu iyice bilsin: durmadan ve pek çok kişiye karşı suç işlerken cezasız kalmayacaktır. Çünkü kötülükten nefret eden, haksızlığa uğrayanların yardımcısı ve savunucusu olan Adalet ona karşı koyacak, kurbanların başına gelen felaketin hesabını ondan soracaktır.
σαφῶς οὖν ὁ τοιοῦτος ἴστω μὴ τὴν τοῦ συνεχῶς καὶ εἰς πολλοὺς ἁμαρτάνειν ἄδειαν ἕξων· ἐναντιώσεται γὰρ ἡ μισοπόνηρος αὐτῷ δίκη, ἡ βοηθὸς καὶ ὑπέρμαχος τῶν ἀδικηθέντων, ἣ λόγον καὶ εὐθύνας αὐτὸν τῆς περὶ τοὺς πεπονθότας συμφορᾶς ἀπαιτήσει·
3.141Dövmesinin ders vermek için olduğunu, öldürmeyi düşünmediğini söylese bile, hemen sevinçle çekip gidemeyecek; mahkemeye götürülecek ve hakikati titizlikle tartan yargıçların önünde isteyerek mi istemeyerek mi öldürdüğü incelenecektir. Dine aykırı bir niyetle tuzak kurduğu ortaya çıkarsa ölsün; efendi olması onu kurtarmaya hiç yaramasın.
κἂν ἄρα φάσκῃ πληγὰς ἕνεκα νουθεσίας ἐντεῖναι μὴ διανοηθεὶς ἀνελεῖν, οὐκ εὐθὺς βαδιεῖται γεγηθώς, ἀλλ’ εἰς δικαστήριον ἀπαχθεὶς παρ’ ἀκριβέσι λογισταῖς τῆς ἀληθείας ἐξετασθήσεται, πότερον ἑκὼν ἀπέκτεινεν ἢ ἄκων· κἂν ἐπιβεβουλευκὼς ἀνευρίσκηται γνώμῃ ἀνοσίῳ, θνῃσκέτω, μηδὲν παρόσον δεσπότης ἐστὶ κερδαίνων εἰς τὸ σωθῆναι.
3.142Ama dövülenler darbelerden hemen ölmez de bir iki gün yaşarlarsa, efendi artık aynı şekilde cinayetle yargılanmasın. Savunmasında şu üstünlüğe sahiptir: ne döverken onları hemen öldürmüş ne de sonra, evinde elinin altında oldukları hâlde canlarını almıştır; yaşayabildikleri süre boyunca, pek kısa da olsa, yaşamalarına izin vermiştir. Üstelik hiç kimse, kendisinin zarar göreceği bir yolla başkasına acı çektirmeye kalkışacak kadar budala değildir.
ἐὰν δὲ μὴ εὐθὺς ἐκ τῶν πληγῶν οἱ τυπτηθέντες ἀναιρεθῶσιν, ἀλλὰ βιώσωσιν ἡμέραν μίαν ἢ καὶ δύο, μηκέθ’ ὁμοίως ὁ δεσπότης ὑπόδικος ἔστω φόνου, πλεονέκτημα εἰς ἀπολογίαν πεπορισμένος τὸ μήτε παραχρῆμα τύπτων ἀνελεῖν μήθ’ ὕστερον, ἔχων κατὰ τὴν οἰκίαν, ἀλλὰ ζῆν ἐάσας ὅσον βιοῦν οἷοί τε ἦσαν χρόνον, εἰ καὶ παντάπασιν ὀλίγον· χωρὶς τοῦ μηδένα οὕτως ἠλίθιον εἶναι, ὡς λυπεῖν ἕτερον ἐπιχειρεῖν, ἐν οἷς αὐτὸς ἀδικηθήσεται.
3.143Çünkü bir köleyi öldüren, ondan çok daha önce kendine zarar verir: köle yaşarken ondan gördüğü hizmetlerden yoksun kalır, onun değerini, belki de pek yüksek bir değeri kaybeder. Ama köle ölümü hak eden bir iş yapmışsa, efendi onu yargıçlara götürsün ve suçunu bildirsin; cezayı vermeyi kendine değil kanunlara bıraksın.
κτείνων δέ τις οἰκέτην πολὺ πρότερον ἑαυτὸν βλάπτει, ὑπηρεσιῶν τε ἃς παρὰ ζῶντος εἶχε στερόμενος καὶ τὴν τιμὴν ζημιούμενος καὶ πλείστην ἴσως. ἐὰν μέντοι θανάτου πεπραχὼς ἄξια τυγχάνῃ, πρὸς τοὺς δικαστὰς ἀγέτω καὶ δηλούτω τὸ ἀδίκημα, τοὺς νόμους κυρίους ποιῶν τῆς τιμωρίας ἀλλὰ μὴ ἑαυτόν.
3.144Ölüme sebep olan akılsız hayvanlara karşı
Bir boğa birini boynuzlayıp öldürürse taşlansın, çünkü kurbanlık gibi boğazlanamaz; eti de yenmesin. Neden? Çünkü bir insanı öldürenin etinin insanlara yiyecek ya da katık olması dine aykırıdır.
Κατὰ ζῴων ἀλόγων ἃ παραίτια γίνεται θανάτου. Ἐάν τινα ταῦρος ἀναπείρας ἀποκτείνῃ, καταλευέσθω—ἀσφαγὴς γὰρ ἱερείοις—καὶ ἄβρωτα ἔστω τὰ τούτου κρέα. διὰ τί; ὅτι τροφὴν ἢ προσόψημα τροφῆς ἀνθρώπων γίνεσθαι τὰ τοῦ κτείναντος ἄνθρωπον οὐχ ὅσιον.
3.145Hayvanın sahibi onun yabani ve evcilleşmemiş olduğunu bildiği hâlde onu ne bağlar ne kapatıp gözetir, hatta başkalarından da uysal olmadığını duymuşken başıboş otlamaya salıverirse, ölümün sebebiymiş gibi yargılansın. Boynuzlayan hayvan hemen öldürülsün; sahibi de ya onunla birlikte öldürülsün ya da kurtulmalık ve fidye ödesin; ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğine mahkeme karar verecektir. Öldürülen bir köleyse, sahibi onun değerini köleninin efendisine ödesin.
ἐὰν δὲ ὁ τοῦ κτήνους κύριος ἄγριον εἰδὼς καὶ ἀτίθασον μήτε καταδήσῃ μήτε κατακλείσας φυλάττῃ, τύχῃ δὲ καὶ παρ’ ἑτέρων πεπυσμένος ὅτι οὐκ ἔστι χειρόηθες, ἄφετον ἐάσας ἐκνέμεσθαι ὥσπερ αἴτιος ὑπόδικος ἔστω· καὶ τὸ μὲν ἀναπεῖραν αὐτίκα θνῃσκέτω, ὁ δὲ κύριος προσαναιρείσθω ἢ λύτρα καὶ σῶστρα κατατιθέσθω, τὸ δὲ δικαστήριον ὅ τι χρὴ παθεῖν ἢ ἀποτῖσαι διαγνώσεται. εἰ μέντοι δοῦλος ὁ ἀναιρεθεὶς εἴη, τὴν τιμὴν ἐπανορθούσθω τῷ δεσπότῃ.
3.146Boğa bir insanı değil de bir hayvanı boynuzlarsa, öldüren hayvanın sahibi ölen hayvanı alsın ve yerine benzerini ödesin [çünkü kendi hayvanının vahşiliğini önceden sezdiği hâlde önlem almamıştır; kendi hayvanı başkasının hayvanını öldürürse de yine benzerini ödesin]; zarara ilk o yol açtığı hâlde daha büyük bir cezaya uğramadığı için de şükretsin.
ἐὰν δὲ μὴ ἄνθρωπον ἀλλὰ κτῆνος ἀναπείρῃ, τὸ τεθνηκὸς ὁ τοῦ κτείναντος λαβὼν δεσπότης τὸ ὅμοιον ἀποτισάτω, [διότι τὸ ἀνήμερον τοῦ ἰδίου προαισθανόμενος οὐκ ἐφυλάξατο· κἂν αὐτὸ μέντοι τὸ θρέμμα ἀλλότριον ἀνέλῃ, πάλιν ὅμοιον ἀποτινέτω,] χάριν εἰδὼς ἐπὶ τῷ μὴ πλείονα ζημίαν ὑπομένειν ἄρξας ἐπηρείας.
3.147Kimileri ya kaynayan su damarlarını açmak ya da yağmur suyunu toplamak için toprağı epeyce derin kazar, sonra da yerin altında görünmeyen geniş kanallar açarlar; ağızlarını ya bir duvarla çevirmeleri ya da kapakla örtmeleri gerekirken, korkunç bir gevşeklik ya da akılsızlık yüzünden, birilerinin ölümüne yol açacak biçimde açık bırakırlar.
Ὀρύγματα γῆς εἰώθασί τινες εὖ μάλα βαθύνειν ἢ φλέβας πηγαζούσας ἀναστέλλοντες ἢ πρὸς ὑποδοχὴν ὀμβρίου ὕδατος, εἶθ’ ὑπονόμους εὐρύναντες ἀφανεῖς, δέον τὰ στόμια ἢ περιοικοδομῆσαι ἢ περιπωμάσαι, κατά τινα δεινὴν ῥᾳθυμίαν ἢ φρενοβλάβειαν ἐπ’ ὀλέθρῳ τινῶν εἴασαν ἀχανῆ.
3.148Yoldan geçenlerden biri bunu önceden fark etmeden boşluğa basıp düşer ve ölürse, dileyenler ölen adına kazıyı yapanlara karşı dava açsın; mahkeme de onların ne çekmesi ya da ne ödemesi gerektiğine karar versin. Bir hayvan düşüp ölürse, kazıyı yapanlar ölüsünü kendileri alıp hayvanın sağken ettiği değeri sahibine ödesinler.
ἐὰν οὖν τις τῶν ὁδῷ παριόντων μὴ προαισθόμενος κατὰ κενοῦ ἐπιβὰς ἐνεχθῇ καὶ τελευτήσῃ, ἐπιγραφέσθωσαν οἱ βουλόμενοι ὑπὲρ τοῦ τετελευτηκότος πρὸς τοὺς τὸ ὄρυγμα ποιησαμένους καὶ τιμάτω τὸ δικαστήριον ὅ τι χρὴ παθεῖν ἢ ἀποτῖσαι. ἐὰν δὲ θρέμμα κατενεχθὲν ἀποθάνῃ, τὴν ἀξίαν τιμὴν ὡς ζῶντος ἐπανορθούσθωσαν τῷ δεσπότῃ τὸ νεκρὸν αὐτοὶ λαβόντες.
3.149Ev yapıp damlarını düz bırakanlar da sözü edilen suçun kardeşi, akrabası bir suç işlerler; birinin farkında olmadan aşağı düşmemesi için damın çevresini korkulukla kuşatmaları gerekirdi. Doğrusunu söylemek gerekirse, kimse kayıp düşerek ölmese bile, kendilerine düşen kadarıyla cinayet işlemiş olurlar. Bu yüzden kazıların ağzını açık bırakanlar gibi cezalandırılsınlar.
ἀδελφὸν δὲ καὶ συγγενὲς ἀδίκημα δρῶσι τῷ λεχθέντι καὶ ὅσοι κατασκευάζοντες οἰκίας ἰσόπεδα καταλείπουσι τὰ τέγη, περιστεφανοῦν θωρακίοις δέον ὑπὲρ τοῦ μή τινα κατακρημνισθῆναι λαθόντα· φόνον γάρ, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, δρῶσι, κἂν μηδεὶς ὑποσυρεὶς ἀποθάνῃ, τό γε ἐπ’ αὐτοὺς ἧκον μέρος. κολαζέσθωσαν οὖν ἐν ἴσῳ τοῖς ἀχανῆ τὰ στόμια τῶν ὀρυγμάτων καταλείπουσι.
3.150Kanun, ölmesi gereken bir katilden, cezası hafifletilsin ya da ölüm yerine sürgüne çevrilsin diye kurtulmalık almayı yasaklar. Çünkü kan kanla, tuzağa düşürülenin kanı öldürenin kanıyla temizlenir.
Λύτρα παρὰ ἀνδροφόνου, ὃν δέον τεθνάναι, διαγορεύει ὁ νόμος μὴ ἐξεῖναι λαμβάνειν ἐπὶ μειώσει τῆς τιμωρίας ἢ ὑπαλλαγῇ φυγῆς ἀντὶ θανάτου· αἵματι γὰρ αἷμα καθαίρεται, τῷ τοῦ κτείναντος τὸ τοῦ ἐπιβουλευθέντος.
3.151Ama tabiatça kötü olanlar suç işlemekte sınır tanımaz; durmadan büyük kötülükler yapar, her seferinde bir öncekini aşar, kötülüklerini artırıp ölçüsüz ve sınırsız bir hâle getirirler. Bu yüzden kanun koyucu, mümkün olsaydı, onlara binlerce ölüm cezası verirdi; bu mümkün olmadığından bir ceza daha ekler ve öldürenlerin kazığa asılmasını buyurur.
ἐπεὶ δ’ ὅρον οὐκ ἔχουσιν οἱ πονηροὶ τὰς φύσεις τοῦ πλημμελεῖν, ἀλλ’ ἀεὶ μεγαλουργοῦσι προσυπερβάλλοντες καὶ τὰς κακίας ἐπιτείνουσι καὶ διαίρουσι πρὸς τὸ ἄμετρον καὶ ἀπερίγραφον, μυρίους μὲν θανάτους, εἴπερ οἷόν τε ἦν, ὥρισεν ἂν κατ’ αὐτῶν ὁ νομοθέτης· ἐπεὶ δὲ τοῦτ’ οὐκ ἐνεδέχετο, τιμωρίαν ἄλλην προσδιατάττεται κελεύων τοὺς ἀνελόντας ἀνασκολοπίζεσθαι.
3.152Bunu buyurduktan sonra yine kendi insan sevgisine döner, vahşice iş görmüş olanlara karşı bile yumuşar ve şöyle der: Güneş kazığa asılmışların üzerine batmasın; batmadan önce indirilip toprağa gömülsünler. Çünkü evrenin bütün kısımlarına düşman olanları havaya kaldırıp açığa çıkarmak, güneşe, göğe, havaya, suya ve toprağa cezalandırılmış olarak göstermek gerekliydi; sonra da yeryüzündekileri kirletmesinler diye onları yine ölülerin yerine çekip toprağa gömmek.
καὶ τοῦτο προστάξας ἀνατρέχει πάλιν ἐπὶ τὴν αὑτοῦ φιλανθρωπίαν, ἡμερούμενος πρὸς τοὺς ἀνήμερα εἰργασμένους, καί φησι· μὴ ἐπιδυέτω ὁ ἥλιος ἀνεσκολοπισμένοις, ἀλλ’ ἐπικρυπτέσθωσαν γῇ πρὸ δύσεως καθαιρεθέντες. ἦν γὰρ ἀναγκαῖον τοὺς ἅπασι τοῖς μέρεσι τοῦ κόσμου πολεμίους μετεωρίσαντας εἰς τοὐμφανὲς ἐπιδείξασθαι μὲν αὐτοὺς ἡλίῳ καὶ οὐρανῷ καὶ ἀέρι καὶ ὕδατι καὶ γῇ κολασθέντας, πάλιν δὲ εἰς τὸν νεκρῶν χῶρον ὑποσῦραί τε καὶ καταχῶσαι, ὅπως μὴ τὰ ὑπὲρ γῆν μιαίνωσι.
3.153Şu da pek güzel bir düzenlemedir: babalar oğulları için, oğullar da ana babaları için ölmesin; ölümü hak eden işler yapanların her biri yalnız kendisi öldürülsün. Bu hüküm, zoru adalete tercih edenler ile pek şefkatli olanlar yüzünden konmuştur.
Παγκάλως μέντοι κἀκεῖνο διατέτακται, πατέρας ὑπὲρ υἱῶν μὴ ἀποθνῄσκειν μηδ’ υἱοὺς ὑπὲρ γονέων, ἀλλ’ ἕκαστον τῶν ἄξια θανάτου δεδρακότων αὐτὸν ἰδίᾳ μόνον ἀναιρεῖσθαι, διὰ τοὺς ἢ βίαν τοῦ δικαίου προτιμῶντας ἢ πάνυ φιλοστόργους.
3.154Çünkü bu sonuncular aşırı, taşkın bir yakınlık yüzünden çoğu zaman seve seve önce kendileri ölmek isterler; suçsuz oldukları hâlde suçlular için kendilerini teslim ederler. Oğullar ana babalarının, ana babalar çocuklarının cezalandırılışını görmemeyi büyük bir kazanç sayarlar, çünkü bundan sonra yaşayacakları zamanın yaşanmaz, her ölümden daha acı olacağını düşünürler.
οὗτοι μὲν γὰρ διὰ περιττὴν καὶ ὑπερβάλλουσαν εὔνοιαν ἐθελήσουσι πολλάκις ἄσμενοι προαποθνῄσκειν, αὑτοὺς ἐπιδιδόντες ὑπὲρ τῶν ἐνόχων οἱ ἀνυπαίτιοι, μέγα κέρδος νομίζοντες τὸ μὴ ἐπιδεῖν κολαζομένους ἢ τοὺς γεννήσαντας υἱοὶ ἢ τοὺς παῖδας γονεῖς, ὡς ἀβίωτον καὶ παντὸς ἀργαλεώτερον θανάτου τὸν αὖθις χρόνον βιωσόμενοι.
3.155Onlara şöyle denmelidir: "Yakınlığınız yerinde değil; yerinde olmayan şeyler, yerinde olanların övülmesi gibi, haklı olarak kınanır. Sevgiye layık işler yapanları sevmek gerekir, oysa hiçbir kötü insan gerçekte dost değildir. Suç işleyen akrabaları, akrabalar arasında dost diye anılanları kötülükleri yabancılaştırmıştır. Çünkü adalete ve bütün aretēye bağlılıkta birleşmek kan akrabalığından daha yakın bir akrabalıktır; bu bağı terk eden kişi yalnız yabancıların ve el kişilerin değil, barışmaz düşmanların arasına da yazılır.
πρὸς οὓς λεκτέον· "ἡ εὔνοια ὑμῶν οὐκ ἔχει καιρόν, τὰ δ’ ὅσα μὴ ἐν καιρῷ ψέγεται δεόντως, ἐπεὶ καὶ τὰ καίρια ἐπαινεῖται. χρὴ μέντοι φιλεῖν τοὺς ἄξια φιλίας δρῶντας, πονηρὸς δ’ οὐδεὶς πρὸς ἀλήθειαν φίλος. συγγενεῖς δὲ καὶ ἐν συγγενέσι φίλους καλουμένους ἠλλοτρίωσαν αἱ μοχθηρίαι πλημμελοῦντας· συγγένεια γὰρ οἰκειοτέρα τῆς πρὸς αἵματος ἡ πρὸς δικαιοσύνην καὶ πᾶσαν ἀρετὴν ὁμολογία, ἣν ἐκλιπών τις οὐκ ἐν ὀθνείοις καὶ ξένοις μόνον ἀλλὰ καὶ ἐν ἀσπόνδοις ἐχθροῖς ἀναγράφεται.
3.156Öyleyse neden yakınlığın sahte adına, iyi ve insancıl görünen bu ada bürünüp gerçekte yumuşaklığınızı ve korkaklığınızı örtüyorsunuz? Aklını acımaya yenik düşürenler tabiatça korkak değil midir? Hem de iki kat haksızlık etmek için: bir yandan suçluları cezadan kurtarıyor, öte yandan hiçbir kusuru olmayan kendinizi
τί οὖν κατεψευσμένον ὄνομα εὐνοίας ὅ τι χρηστὸν καὶ φιλάνθρωπόν ἐστιν ὑποδύεσθε, τἀληθῆ μαλακίαν καὶ ἀνανδρίαν παρακαλυπτόμενοι; ἢ οὐκ ἄνανδροι τὰς φύσεις, παρ’ οἷς οἴκτου λογισμὸς ἡττᾶται; καὶ ταῦθ’ ἵνα διπλοῦν ἀδίκημα δράσητε, τοὺς μὲν ὑπαιτίους ῥυόμενοι τῆς τιμωρίας, αὑτοὺς δ’ ἐπὶ μηδενὶ μεμφθέντας τὸ παράπαν
3.157onların yerine cezalandırmanız gerektiğini sanıyorsunuz." Ama bunların bir mazereti vardır: kendi çıkarlarının peşinde değildirler, yalnız en yakın akrabalarına karşı aşırı şefkatlidirler ve onları kurtarmak için seve seve ölmeyi göze alırlar.
οἰόμενοι δεῖν ἀντ’ ἐκείνων κολάζειν;“ ἀλλ’ οὗτοι μὲν ὑποτίμησιν ἔχουσι τὸ μηδὲν θηρᾶσθαι ἐπ’ ὠφελείᾳ καὶ τὸ λίαν πρὸς τοὺς ἐγγυτάτω γένους φιλόστοργον, ὑπὲρ ὧν τῆς σωτηρίας ἀποθνῄσκειν ἄσμενοι διανοοῦνται.
3.158Ya zalim yürekli, tabiatça vahşi olanlar? Ölçülü insanları bir yana bırakalım, psykhēsi pek yabani olmayan biri bile onları hor görmez mi? Bunlar ya gizlice düzen kurar ya da açıkça cüret edip birilerinin yerine başkalarına en büyük felaketleri yağdırırlar; hiçbir haksızlık yapmamış olanları mahvetmek için dostluğu, akrabalığı, ortaklığı ya da benzeri bir bağı bahane ederler. Hem bunu kimi zaman kendileri hiçbir kötülüğe uğramamışken, yalnız açgözlülükten ya da yağma hevesinden yaparlar.
τοὺς δὲ ὠμοθύμους καὶ τὴν φύσιν θηριώδεις τίς οὐκ ἂν προβάλοιτο τῶν οὐ λέγω μετρίων ἀλλὰ καὶ τῶν μὴ σφόδρα ἀτιθάσων τὴν ψυχήν, οἳ ἢ λάθρα τεχνάζουσιν ἢ ἐπιθαρροῦσι φανερῶς ἑτέροις ἀνθ’ ἑτέρων τὰς μεγίστας ἐπανατείνεσθαι συμφοράς, φιλίαν ἢ συγγένειαν ἢ κοινωνίαν ἤ τι ὁμοιότροπον ἐπ’ ὀλέθρῳ τῶν οὐδὲν ἠδικηκότων προφασιζόμενοι; καὶ ταῦτα δρῶσιν ἔστιν ὅτε μηδὲν πεπονθότες δεινόν, ἕνεκα δὲ πλεονεξίας ἢ ἁρπαγῆς.
3.159Geçenlerde bizde vergi toplamakla görevlendirilmiş biri vardı. Borçlu sayılanlardan bazıları yoksulluk yüzünden ve onulmaz cezalardan korkarak kaçınca, adam onların karılarını, çocuklarını, ana babalarını ve öteki akrabalarını zorla götürdü; ya kaçanı ele versinler ya da onun borcunu ödesinler diye onları dövdü, aşağıladı, her türlü işkenceye soktu. Onlar ise ikisini de yapamıyorlardı: birini, kaçanın nerede olduğunu bilmedikleri için; ötekini, kendileri de kaçan kadar yoksul oldukları için. Adam onları işkence aletleriyle, mengenelerle bedenlerini gererek, yeni icat edilmiş ölüm türleriyle öldürmedikçe bırakmadı.
πρώην τις ἐκλογεὺς φόρων ταχθεὶς παρ’ ἡμῖν, ἐπειδή τινες τῶν δοξάντων ὀφείλειν διὰ πενίαν ἔφυγον δέει τιμωριῶν ἀνηκέστων, γύναια τούτων καὶ τέκνα καὶ γονεῖς καὶ τὴν ἄλλην γενεὰν ἀπαγαγὼν πρὸς βίαν, τύπτων καὶ προπηλακίζων καὶ πάσας αἰκίας αἰκιζόμενος, ἵν’ ἢ τὸν φυγόντα μηνύσωσιν ἢ τὰ ὑπὲρ ἐκείνου καταθῶσιν οὐδέτερον δυνάμενοι, τὸ μὲν ὅτι ἠγνόουν, τὸ δ’ ὅτι οὐχ ἧττον τοῦ φυγόντος ἀπόρως εἶχον, οὐ πρότερον ἀνῆκεν, ἢ βασάνοις καὶ στρέβλαις τὰ σώματα κατατείνων ἀποκτεῖναι κεκαινουργημέναις ἰδέαις θανάτου·
3.160Kum dolu bir sepeti iplerle bağlayıp son derece ağır bir yük olarak boyunlarına asıyor, onları açık havada, çarşının ortasında ayakta bekletiyordu. Böylece bir yandan rüzgâr, güneş, gelip geçenlerin önünde duyulan utanç ve boyunlarından sarkan yükler gibi hep birden yağan cezalarla zorlanıp acı içinde tükensinler, öte yandan onların cezalarını seyredenler başlarına gelecekleri önceden çeksinler istiyordu.
ἄμμου σπυρίδα πλήρη βρόχοις ἐκδησάμενος ἀνήρτα κατὰ τῶν αὐχένων, βαρύτατον ἄχθος, ἱστὰς ἐν ὑπαίθρῳ κατὰ μέσην ἀγοράν, ἵν’ οἱ μὲν ἀθρόαις τιμωρίαις, ἀνέμῳ καὶ ἡλίῳ καὶ τῇ ἀπὸ τῶν παριόντων αἰσχύνῃ καὶ τοῖς ἐκκρεμαμένοις ἄχθεσι, βιαζόμενοι χαλεπῶς ἀπαγορεύωσιν, οἱ δὲ θεώμενοι τὰς τούτων τιμωρίας προαλγῶσιν·
3.161Bunlardan bazıları gözleriyle gördüklerini psykhēleriyle daha keskin biçimde hissettiler; sanki başkalarının bedenlerinde kendileri eziyet görüyormuş gibi, kılıçla, zehirle ya da ipe çekilerek hayata erkenden veda ettiler, çünkü bu kötü talih içinde işkencesiz ölmeyi büyük bir şans sayıyorlardı.
ὧν ἔνιοι τρανότερον τῆς διὰ τῶν ὀφθαλμῶν τὴν διὰ τῆς ψυχῆς λαβόντες αἴσθησιν, ὡς ἐν τοῖς ἑτέρων σώμασιν αὐτοὶ κακούμενοι, τῷ βίῳ προαπετάξαντο ξίφεσιν ἢ φαρμάκοις ἢ ἀγχόναις, μεγάλην ὡς ἐν κακοπραγίαις νομίζοντες ἐπιτυχίαν τὴν ἄνευ βασάνων τελευτήν·
3.162Kendi canlarına kıymaya fırsat bulamayanlar ise, mirasın hak sahiplerine paylaştırılmasında olduğu gibi, sırayla götürüldüler: önce soyun birinci derecedeki yakınları, sonra ikinci, üçüncü derecedekiler, en uzaktakilere kadar. Akrabalardan kimse kalmayınca kötülük komşulara, kimi zaman köylere ve şehirlere de geçti; buralar da, sakinleri göçüp fark edilmeyeceklerini umdukları yerlere dağıldıkça, çabucak ıssızlaşıp boşaldı.
οἱ δὲ μὴ φθάσαντες ἑαυτοὺς διαχρήσασθαι, καθάπερ ἐν ταῖς τῶν κλήρων ἐπιδικασίαις, κατὰ στοῖχον ἤγοντο οἱ ἀπὸ τοῦ γένους πρῶτοι καὶ μετ’ αὐτοὺς δεύτεροι καὶ τρίτοι μέχρι τῶν ὑστάτων· καὶ ὁπότε μηδεὶς λοιπὸς εἴη τῶν συγγενῶν, διέβαινε τὸ κακὸν καὶ ἐπὶ τοὺς γειτνιῶντας, ἔστι δ’ ὅτε καὶ ἐπὶ κώμας καὶ πόλεις, αἳ ταχέως ἔρημοι καὶ κεναὶ τῶν οἰκητόρων ἐγένοντο μετανισταμένων καὶ σκεδαννυμένων ἔνθα λήσεσθαι προσεδόκων.
3.163Ama tabiatça barbar olan, yumuşak bir terbiyenin tadını hiç almamış ve despotça buyruklara boyun eğen kimselerin, yıllık haraçları toplamak için yalnız mal varlıklarına değil bedenlere de el atmaları, hatta birilerinin yerine başkalarını can tehlikesine sokmaları belki şaşılacak bir şey değildir.
ἀλλ’ οὐδὲν ἴσως θαυμαστόν, εἰ φορολογίας ἕνεκα βάρβαροι τὰς φύσεις, ἡμέρου παιδείας ἄγευστοι, δεσποτικοῖς πειθαρχοῦντες ἐπιτάγμασι τοὺς ἐτησίους ἀναπράττουσι δασμούς, οὐ μόνον ἐκ τῶν οὐσιῶν ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν σωμάτων, ἄχρι καὶ ψυχῆς τοὺς κινδύνους ἐπιφέροντες ὑπὲρ ἑτέρων ἑτέροις.
3.164Ama adaletin sınırları ve ölçüleri olan kanun koyucuların kendileri bile, hakikatten çok kanaate bakarak, en büyük haksızlıkları yapmaya razı olmuşlardır: hainlerin çocuklarının da onlarla birlikte, zorbaların ise en yakın beş ailenin öldürülmesini buyurmuşlardır. Neden?
ἤδη δὲ καὶ οἱ τῶν δικαίων ὅροι καὶ κανόνες, αὐτοὶ οἱ νομοθέται, πρὸς δόξαν μᾶλλον ἢ πρὸς ἀλήθειαν ἀπιδόντες, τῶν ἀδικωτάτων ὑπέμειναν γενέσθαι, κελεύσαντες τοῖς μὲν προδόταις τοὺς παῖδας συναναιρεῖσθαι, τοῖς δὲ τυράννοις τὰς ἐγγυτάτω πέντε οἰκίας. διὰ τί;
3.165Ben şöyle derim: Onlarla birlikte suç işlemişlerse onlarla birlikte cezalandırılsınlar; ama ne suça ortak olmuş, ne benzer işlere özenmiş, ne de yakınlarının başarısıyla şımarıp keyif sürmüşlerse, neden öldürülsünler? Yalnız akraba oldukları için mi? Cezalar soya mı verilir, kanunsuzluğa mı?
φαίην ἄν· εἰ μὲν γὰρ συνεξήμαρτον, καὶ συγκολαζέσθωσαν, εἰ δὲ μήτε κατεκοινώνησαν μήτε ζηλωταὶ τῶν ὁμοίων ἐγένοντο μήτε ταῖς τῶν οἰκείων εὐτυχίαις ἐπαρθέντες ἐνηδυπάθησαν, τίνος χάριν ἀναιρεθήσονται; ἢ δι’ ἓν τοῦτο μόνον, ὅτι συγγενεῖς εἰσι; γένους γὰρ ἢ παρανομημάτων αἱ τιμωρίαι;
3.166Ey saygıdeğer kanun koyucular, belki sizin yakınlarınız iyi insanlardı. Ama kötü olsalardı, bence böyle buyrukları aklınızdan bile geçirmez, başkaları yazsa bile kızardınız; çünkü onulmaz bir şeye uğramaktan sakınırdınız * * * güvenli bir hayat süren kişinin tehlikedekilerle birlikte düşünüp onlarla aynı felaketlerin içinde sınanması. Çünkü birinde korku vardır ve ondan sakınan kişi başkasını da gözden çıkarmaz; ötekinde korku yoktur ve kimileri çoğu zaman bu yüzden suçsuz insanların güvenliğini hiçe saymaya kalkışmıştır.
χρηστῶν ἴσως ὑμεῖς, ὦ σεμνοὶ νομοθέται, τῶν οἰκείων ἐλάχετε· μοχθηροὶ δ’ εἴπερ ἐγένοντο, δοκεῖτέ μοι μηδ’ ἂν εἰς νοῦν ποτε βαλέσθαι τὰς τοιαύτας προστάξεις, ἀλλὰ καὶ γράφοντας ἑτέρους δυσχερᾶναι, διὰ τὴν τοῦ μηδὲν ἀνήκεστον παθεῖν προφυλακὴν * * * τὸν ἐν ἀσφαλεῖ βίῳ διάγοντα μετὰ τῶν κινδυνευόντων σκοπεῖν καὶ ἐν ταῖς ἴσαις κακοπραγίαις ἐξετάζεσθαι· τὸ μὲν γὰρ ἔχει δέος, ὃ φυλαττόμενός τις οὐδ’ ἂν ἕτερον περιΐδοι, τὸ δ’ ἐστὶν ἄφοβον, ὑφ’ οὗ πολλάκις ἀνεπείσθησάν τινες ἀλογεῖν ἀνθρώπων ἀνυπαιτίων ἀσφαλείας.
3.167Kanun koyucumuz bunları hesaba kattı, başkalarındaki bu hataların en iyi devlet düzenini bozduğunu gördü ve onlardan yüz çevirdi; ister gevşeklik, ister insanlık dışılık ve kötülük yüzünden onları uygulayanlardan nefret etti. Birlikte yaşanılan hiç kimseyi, onu başkalarının suçlarına bir ek gibi görüp cezaya teslim etmedi.
ταῦτ’ οὖν ἐκλογισάμενος ὁ ἡμέτερος νομοθέτης καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἄλλοις ἁμαρτήματα συνιδὼν ὡς φθοροποιὰ τῆς ἀρίστης πολιτείας ἀπεστράφη καὶ διεμίσησε [καὶ] τοὺς χρωμένους εἴτε ῥᾳθυμίαις εἴτε ἀπανθρωπίαις καὶ κακίαις καὶ οὐδέποτέ τινα τῶν συμβεβιωκότων ἐξέδωκεν ἐπὶ τιμωρίᾳ προσθήκην ποιησάμενος αὐτὸν ἀδικημάτων ἑτέρων.
3.168Bu yüzden oğulların ana babaları yerine ya da ana babaların oğulları yerine öldürülmesini açıkça yasakladı; suç kimdeyse cezanın da onun olmasını hak saydı: para cezaları, dayaklar ve daha ağır aşağılamalar, yaralar, sakatlamalar, şerefsizlik cezaları, sürgünler ve yargılamayla verilen öteki cezalar ne varsa. Çünkü birinin yerine başkasını öldürmeme hükmünü anarken söylemeden bıraktıklarını da kapsamına almıştır.
διόπερ ἄντικρυς ἀπεῖπεν υἱοὺς ἀντὶ γονέων ἢ γονεῖς ἀντὶ υἱῶν ἀναιρεῖσθαι, δικαιώσας ὧν τὰ ἁμαρτήματα τούτων εἶναι καὶ τὰς τιμωρίας, εἴτε ζημίας χρημάτων εἴτε καὶ πληγὰς καὶ βιαιοτέρας ὕβρεις εἴτε τραύματα καὶ πηρώσεις καὶ ἀτιμίας καὶ φυγὰς καὶ ὅσα ἄλλα τῶν ἐπὶ δίκαις· ἑνὸς γὰρ τοῦ μὴ ἕτερον ἀνθ’ ἑτέρου κτείνειν μνησθεὶς καὶ τὰ ἡσυχασθέντα προσπεριέλαβεν.
3.169Kadınların utanmazlık etmemesi üzerine
Çarşılar, meclisler, mahkemeler, cemiyetler, kalabalık toplantılar ve savaşta da barışta da sözle ve işle açık havada geçen hayat erkeklere yaraşır; kadınlara ise ev işleri ve evde kalmak yaraşır: kızlara iç odalarda kalıp ara kapıyı sınır bilmek, artık olgunlaşmış kadınlara ise dış kapıyı.
Περὶ τοῦ μὴ ἀναισχυντεῖν γυναῖκας. Ἀγοραὶ καὶ βουλευτήρια καὶ δικαστήρια καὶ θίασοι καὶ σύλλογοι πολυανθρώπων ὁμίλων καὶ ὁ ἐν ὑπαίθρῳ βίος διὰ λόγων καὶ πράξεων κατὰ πολέμους καὶ κατ’ εἰρήνην ἀνδράσιν ἐφαρμόζουσι, θηλείαις δὲ οἰκουρία καὶ ἡ ἔνδον μονή, παρθένοις μὲν εἴσω κλισιάδων τὴν μέσαυλον ὅρον πεποιημέναις, τελείαις δὲ ἤδη γυναιξὶ τὴν αὔλειον.
3.170Çünkü şehirlerin iki türü vardır, büyükler ve küçükler: büyüklere şehir, küçüklere ev denir. Her ikisinin yönetimi paylaştırılmıştır: büyüklerinki erkeklere düşer ve adı devlet idaresidir; küçüklerinki kadınlara düşer ve adı ev idaresidir.
διττὸν γὰρ πόλεων εἶδος, μειζόνων καὶ βραχυτέρων· αἱ μὲν οὖν μείζους ἄστη καλοῦνται, οἰκίαι δ’ αἱ βραχύτεραι. τὴν δ’ ἑκατέρων προστασίαν διειλήχασιν ἄνδρες μὲν τῶν μειζόνων, ἧς ὄνομα πολιτεία, γυναῖκες δὲ τῶν βραχυτέρων, ἧς ὄνομα οἰκονομία.
3.171Öyleyse kadın ev idaresinin dışında hiçbir işe karışmasın, evinin inzivasını arasın; sokaklarda başıboş otlayan hayvanlar gibi başka erkeklerin gözü önünde dolaşmasın. Yalnız tapınağa gitmesi gerektiğinde çıksın; o zaman da çarşı kalabalıkken değil, insanların çoğu evine döndükten sonra gitmeye özen göstersin; hür ve gerçekten şehirli bir kadına yakışır biçimde, sükûnet içinde kurbanlarını sunsun, kötülükler uzak dursun, iyiliklerden pay alsın diye dualarını etsin.
μηδὲν οὖν ἔξω τῶν κατὰ τὴν οἰκονομίαν πολυπραγμονείτω γυνὴ ζητοῦσα μοναυλίαν μηδ’ οἷα νομὰς κατὰ τὰς ὁδοὺς ἐν ὄψεσιν ἀνδρῶν ἑτέρων ἐξεταζέσθω, πλὴν εἰς ἱερὸν ὁπότε δέοι βαδίζειν, φροντίδα ποιουμένη καὶ τότε μὴ πληθυούσης ἀγορᾶς, ἀλλ’ ἐπανεληλυθότων οἴκαδε τῶν πλείστων, ἐλευθέρας τρόπον καὶ τῷ ὄντι ἀστῆς ἐν ἠρεμίᾳ θυσίας ἐπιτελοῦσα καὶ εὐχὰς εἰς ἀποτροπὴν κακῶν καὶ μετουσίαν ἀγαθῶν.
3.172Sövüşen ya da boğuşan erkeklerin arasına, yardım ya da destek bahanesiyle koşmaya kadınların cüret etmesi kınanacak ve hiç de küçük olmayan bir utanmazlıktır. Kanun, savaşlarda, seferlerde, bütün yurdun tehlikede olduğu zamanlarda bile onların ortaya çıkmasını uygun görmemiştir. Yakışık olana bakmış, onu her zaman ve her yerde sarsılmaz biçimde korumak istemiştir, çünkü bunu kendi başına zaferden, özgürlükten ve her türlü başarıdan daha iyi saymıştır.
τὸ δὲ λοιδορουμένων ἢ συμπλεκομένων ἀνδρῶν ἐπεκθεῖν τολμᾶν κατὰ πρόφασιν συμμαχίας ἢ βοηθείας γυναῖκας ἐπίληπτον καὶ οὐ μετρίως ἀναίσχυντον, ἃς οὐδ’ ἐν πολέμοις καὶ στρατείαις καὶ τοῖς ὑπὲρ πάσης τῆς πατρίδος κινδύνοις ἐδικαίωσεν ὁ νόμος ἐξετάζεσθαι, τὸ πρέπον ἰδών, ὅπερ ἀκίνητον ἀεὶ καὶ πανταχοῦ φυλάττειν διενοήθη, νομίσας αὐτὸ τοῦτ’ εἶναι καθ’ αὑτὸ νίκης καὶ ἐλευθερίας καὶ πάσης ἄμεινον εὐτυχίας.
3.173Bununla birlikte bir kadın kocasının hakarete uğradığını duyar da ona duyduğu özleme, sevgiye yenik düşüp içine düştüğü duyguyla dışarı fırlamaya zorlanırsa, tabiatını aşan bir cüretle erkekleşmesin; yardım ederken de kadın olarak kalsın. Çünkü kocasını hakaretten kurtarmak isteyen bir kadının kendi kendini rezil etmesi, hayatını onulmaz bir küstahlığın getirdiği utanç ve büyük ayıplarla doldurması korkunç bir şeydir.
ἐὰν μέντοι καὶ πυθομένη τις ὑβρίζεσθαι τὸν ἄνδρα, πόθῳ τῷ πρὸς ἐκεῖνον ἡττηθεῖσα φιλανδρίας, ὑπὸ τοῦ παραστάντος πάθους ἐξορμῆσαι βιασθῇ, μὴ πλέον τῆς φύσεως ἀρρενούσθω θρασυνομένη, μενέτω δὲ καὶ ἐν οἷς βοηθεῖ γυνή· πάνδεινον γάρ, εἰ βουλομένη τις ὑπεξελέσθαι τὸν ἄνδρα ὕβρεως ὑβρισθήσεται πρὸς ἑαυτῆς κατάπλεων ἀποφαινούσης τὸν ἴδιον βίον αἰσχύνης καὶ μεγάλων ὀνειδῶν τῶν ἐπ’ ἀνιάτῳ θρασύτητι.
3.174Bir kadın çarşıda sövüp sayacak, ağza alınmayacak bir söz mü söyleyecek? Başkası kötü söz söylerken kulaklarını tıkayıp kaçmayacak mı? Oysa şimdi bazıları o kadar ileri gidiyor ki erkek kalabalığının ortasında gevezelik illetiyle sövüp aşağılamakla kalmıyor, pankratistler ve yumrukçular gibi dayağa ve şiddete değil, dokumaya ve yün eğirmeye alışmış ellerini de kaldırıyorlar.
λοιδορήσεται γὰρ γυνὴ κατ’ ἀγορὰν ῥῆμά τέ τι τῶν ἀπηγορευμένων φθέγξεται, ἑτέρου δὲ κακηγοροῦντος οὐκ ἀποδραμεῖται τὰ ὦτα ἐπιφράξασα; νυνὶ δὲ προβαίνουσί τινες, ὡς μὴ μόνον ὑπὸ γλωσσαλγίας ἐν ἀνδρῶν ὄχλῳ [γυναῖκες] κακηγορεῖν καὶ προπηλακίζειν, ἀλλὰ καὶ τὰς χεῖρας ἐπιφέρειν τὰς ὑφάσμασι καὶ ταλασίαις ἀλλ’ οὐ πληγαῖς καὶ ὕβρεσι καθάπερ παγκρατιαστῶν καὶ πυκτῶν ἐνασκουμένας.
3.175Öteki şeylere belki katlanılabilir; ama şu ağırdır: bir kadın, kavga ettiği adamın üreme organlarını yakalayacak kadar küstahlaşırsa. Bunu kocasına yardım etmek için yapıyor görünüyor diye serbest bırakılmasın; aşırı küstahlığının cezasını ödeyerek dizginlensin. Öyle ki kendisi aynı suçu yeniden işlemek istese de yapamasın, öteki ölçüsüz kadınlar da korkup ölçülü olsunlar. Ceza da, dokunmaması gereken yere dokunan elin kesilmesi olsun.
καὶ τὰ μὲν ἄλλα [οἰστὰ καὶ] φέρειν ἄν τις δύναιτο· χαλεπὸν δ’ ἐκεῖνο, εἴ τις γυνὴ τοσοῦτον καταθρασύνοιτο, ὡς διαδράξασθαι τῶν τοῦ διαφερομένου γεννητικῶν· μὴ γάρ, παρόσον ἀνδρὶ βοηθοῦσα δοκεῖ τοῦτο πράττειν, ἀφείσθω, τῆς δ’ ἄγαν θρασύτητος ἐπεχέσθω τίνουσα δίκην, ὑφ’ ἧς αὐτὴ μὲν τὰ ὅμοια ἐξαμαρτάνειν ἐθέλουσα αὖθις οὐκ ἂν δύναιτο, τῶν δ’ ἄλλων ὅσαι προπετέστεραι φόβῳ μετριάσουσιν· ἔστω δ’ ἡ δίκη χειρὸς ἀποκοπὴ τῆς ἁψαμένης ὧν οὐ θέμις.
3.176Çıplak yarışmaların düzenleyicilerini de övmek yerindedir, çünkü kadınları seyirden uzak tutmuşlardır. Böylece kadınlar çıplak erkeklerin yanında bulunup tabiatın soyumuzun iki kesimine ayrı ayrı koyduğu yasaları hiçe sayarak hayânın geçer akçesini kalpa çıkarmazlar. Kadınlar soyunurken erkeklerin orada bulunması da yakışık almaz; tabiatın iradesine uyarak her iki cins de öteki soyunurken bakışlarını çevirmelidir.
ἄξιον ἐπαινεῖν καὶ τοὺς τῶν γυμνικῶν ἀγώνων ἀθλοθέτας, οἳ τῆς θέας ἀνεῖρξαν γυναῖκας, ἵνα μὴ γυμνουμένοις ἀνδράσι παρατυγχάνουσαι τὸ δόκιμον αἰδοῦς νόμισμα παρακόπτωσιν ἀλογοῦσαι φύσεως θεσμῶν, οὓς ὥρισεν ἑκατέρῳ τμήματι τοῦ γένους ἡμῶν. οὐδὲ γὰρ ἄνδρας, ἀποτιθεμένων ἐσθῆτας γυναικῶν, ἐμπρεπὲς παρατυγχάνειν, ἀλλ’ ἑκατέρους τὰς τῶν ἑτέρων ὄψεις ἐκτρέπεσθαι γυμνουμένων τοῖς τῆς φύσεως βουλήμασιν ἑπομένους.
3.177Öyleyse bakması bile kınanacak olanların elleri çok daha suçlu değil midir? Çünkü gözler çoğu zaman başına buyruk davranır, görmek istemediğimiz şeyleri bile zorla görür; eller ise buyruk altındaki uzuvlar arasına konmuştur, sözümüzü dinleyip bize hizmet ederler.
εἶθ’ ὧν ἡ ὄψις ἐπίληπτος, οὐ πολὺ μᾶλλον αἱ χεῖρες ὑπαίτιοι; ὀφθαλμοὶ μὲν γὰρ καὶ ἃ μὴ βουλόμεθα πολλάκις ὁρᾶν ἀπελευθεριάζοντες ἀποβιάζονται, χεῖρες δ’ ἐν τῇ τῶν ὑπηκόων τάξει τεταγμέναι μερῶν πειθαρχοῦσαι τοῖς ἡμετέροις ἐπιτάγμασιν ὑπηρετοῦσιν.
3.178Çoğu kimsenin söylemeyi âdet edindiği sebep budur. Ben ise kanunlardaki hükümlerin çoğunu görünmeyen şeylerin görünür sembolleri, söylenemeyen şeylerin söze dökülmüş hâli sayan ilahî insanlardan bir başka sebep işittim. Şöyleydi: Tıpkı akrabalıklarda olduğu gibi, psykhēnin de erkek ve erkek tarafına ait bir kısmı, dişi ve kadın tarafına ait bir kısmı vardır. Erkek olan, kendini yalnız evrenin babası ve yaratıcısı, her şeyin sebebi olan Tanrı'ya adayan kısımdır. Dişi olan ise oluş ve yok oluş içindekilere bağlanıp kalan, rastgele şeylere körü körüne dokunmak için gücünü bir el gibi uzatan kısımdır; değişmez, kutlu ve üç kez mesut ilahî tabiatı karşılaması gerekirken sayısız dönüşüme ve değişime uğrayan oluşu bağrına basar.
ἥδε μὲν αἰτία ἣ παρὰ πολλοῖς εἴωθε λέγεσθαι· ἑτέραν δὲ ἤκουσα θεσπεσίων ἀνδρῶν τὰ πλεῖστα τῶν ἐν τοῖς νόμοις ὑπολαμβανόντων εἶναι σύμβολα φανερὰ ἀφανῶν καὶ ῥητὰ ἀρρήτων. ἦν δὲ τοιάδε· ψυχῆς, ὥσπερ ἐν ταῖς συγγενείαις, ἡ μέν ἐστιν ἄρρην καὶ πρὸς ἀνδρῶν, ἡ δὲ θήλεια καὶ πρὸς γυναικῶν· ἄρρην μὲν ἡ μόνῳ θεῷ προσκληροῦσα ἑαυτὴν ὡς πατρὶ καὶ ποιητῇ τῶν ὅλων καὶ πάντων αἰτίῳ, θήλεια δὲ ἡ ἐκκρεμαμένη τῶν ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ καὶ ἀποτείνουσα καθάπερ χεῖρα τὴν δύναμιν αὑτῆς, ἵνα τυφλῶς τῶν ἐπιτυχόντων ἐφάπτηται, γένεσιν δεξιουμένη τὴν τροπαῖς ἀμυθήτοις χρωμένην καὶ μεταβολαῖς, δέον τὴν ἀμετάβλητον καὶ μακαρίαν καὶ τρισευδαίμονα θείαν φύσιν.
3.179Bu yüzden testislere dokunan elin kesilmesinin buyrulması sembolik olarak yerindedir. Amaç, bedeni en gerekli uzuvlarından birinden yoksun bırakıp sakatlamak değil, oluşa tabi her şeyi basamak olarak kullanan bütün tanrısız düşünceleri psykhēden söküp atmaktır. Çünkü testisler tohumun ve oluşun sembolüdür.
εἰκότως οὖν τὴν ἐφαψαμένην χεῖρα τῶν διδύμων ἀποκόπτειν διείρηται συμβολικῶς, οὐχ ὅπως ἀκρωτηριάζηται τὸ σῶμα στερόμενον ἀναγκαιοτάτου μέρους, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ τῆς ψυχῆς πάντας τοὺς ἀθέους ἐκτέμνειν λογισμοὺς ἐπιβάθρᾳ χρωμένους ἅπασιν ὧν γένεσίς ἐστι· δίδυμοι γὰρ σύμβολον σπορᾶς καὶ γενέσεως.
3.180Tabiatın sırasını izleyerek şunu da söyleyeyim: Bir, ilk sebebin suretidir; iki ise edilgen ve bölünebilir maddenin. Öyleyse ikiyi birden üstün tutup ona yönelen kişi, Tanrı'dan çok maddeyi benimsediğini bilsin. Kanunun psykhēnin bu atılışını bir el gibi kesip atmayı uygun görmesinin sebebi budur; çünkü etkin olanın gücünü edilgen olana yüklemekten büyük dinsizlik yoktur.
ἑπόμενος δ’ ἀκολουθίᾳ φύσεως κἀκεῖνο λέξω, ὅτι μονὰς μέν ἐστιν εἰκὼν αἰτίου πρώτου, δυὰς δὲ παθητῆς καὶ διαιρετῆς ὕλης· ὃς ἂν οὖν δυάδα πρὸ μονάδος τιμήσῃ καὶ δεξιώσηται, μὴ ἀγνοείτω ⟨τὴν⟩ ὕλην ἀποδεχόμενος μᾶλλον ἢ θεόν. ἧς χάριν αἰτίας ἐδικαίωσεν ὁ νόμος ταύτην τὴν ἐπιβολὴν τῆς ψυχῆς ἀποκόπτειν οἷα χεῖρα· μεῖζον γὰρ οὐκ ἔστιν ἀσέβημα ἢ τῷ παθητῷ τὴν τοῦ δρῶντος ἀνατιθέναι δύναμιν.
3.181Suçlulara suçlarına benzemeyen cezalar koyanlar haklı olarak kınanabilir: saldırıya para cezası, yaralama ve sakatlamaya şerefsizlik cezası, kasten adam öldürmeye sınır dışı etme ve ömür boyu sürgün, hırsızlığa hapis gibi. Çünkü düzensizlik ve eşitsizlik, hakikate özenen bir devlet düzeninin düşmanıdır.
Μέμψαιτ’ ἄν τις δεόντως τοὺς ἀνόμοια τοῖς ἀδικήμασι τάττοντας ἐπιτίμια κατὰ τῶν εἰργασμένων, ζημίας χρημάτων ἐπ’ αἰκίαις ἢ ἐπὶ τραύμασι καὶ πηρώσεσιν ἀτιμίας ἢ ἐπ’ ἀνδροφονίαις ἑκουσίοις ἐλάσεις ὑπερορίους καὶ τὰς εἰς ἀεὶ φυγὰς ἢ δεσμοὺς ἐπὶ κλοπαῖς· τὸ γὰρ ἀνώμαλον καὶ ἄνισον ἐχθρὸν πολιτείας ζηλούσης τὴν ἀλήθειαν.
3.182Bizim kanunumuz ise eşitliğin öğretmenidir: suçluların yaptıklarının benzerini çekmelerini buyurur. Komşularının mal varlığına haksızlık ettilerse mal varlıklarından, bedenlere karşı, yani onların kısımlarına, uzuvlarına ve hislerine karşı suç işlediyse bedenlerinden ceza verir. Can almaya kadar varan bir kastla tuzak kurdularsa canlarıyla cezalandırılmalarını buyurur. Çünkü bir suçun yerine onunla hiçbir ortaklığı olmayan, türce bambaşka bir ceza çektirmek kanunları sağlamlaştıranların değil, yıkanların işidir.
ἰσότητος δὲ ὑφηγητὴς ὁ ἡμέτερος νόμος τὰ ὅμοια κελεύων τοὺς ἁμαρτάνοντας ὑπομένειν οἷς ἔδρασαν, ἐκ τῶν οὐσιῶν, ἐὰν περὶ τὰς οὐσίας ἀδικοπραγῶσι τῶν πλησίον, ἐκ τῶν σωμάτων, ἐὰν εἰς τὰ σώματα ἐξαμαρτάνωσι κατὰ μέρη καὶ μέλη καὶ τὰς αἰσθήσεις· κἂν ἄχρι μέντοι τῆς ψυχῆς ἐπιβουλεύσωσιν, εἰς ψυχὴν τιμωρεῖσθαι κελεύει· ὑπομένειν γὰρ ἀνθ’ ἑτέρων ἕτερα μηδεμίαν ἔχοντα κοινωνίαν ἀλλὰ τοῖς εἴδεσιν ἀπηρτημένα καταλυόντων νόμους ἐστίν, οὐ βεβαιούντων.
3.183Bunu, öteki şartlar aynı olduğunda söylüyoruz. Çünkü bir yabancıya vurmakla babaya vurmak aynı şey değildir; bir yöneticiye sövmekle sıradan bir insana sövmek de; yasak bir işi kutsal olmayan bir yerde işlemekle kutsal yerde işlemek de; bayramlarda, şenliklerde, halkın hep birlikte sunduğu kurbanlarda işlemekle ateşkes niteliği hiç taşımayan, hatta uğursuz sayılan günlerde işlemek de. Cezanın artırılması ya da azaltılması için bu türden başka durumlar da araştırılmalıdır.
ταυτὶ δέ φαμεν τῶν ἄλλων [οὐχ] ὁμοίως ἐχόντων· οὐ γὰρ ταὐτὸν ἀλλοτρίῳ καὶ πατρὶ πληγὰς ἐμφορῆσαι οὐδὲ ἄρχοντα ἢ ἰδιώτην κακῶς εἰπεῖν οὐδὲ ἐργάσασθαί τι τῶν μὴ ἐφειμένων ἐν βεβήλοις ἢ ἱεροῖς χωρίοις οὐδ’ ἐν ἑορταῖς καὶ πανηγύρεσι καὶ δημοτελέσι θυσίαις καὶ πάλιν ἐν ἡμέραις αἷς μηδὲν πρόσεστι τῶν εἰς ἐκεχειρίαν ἢ καὶ συνόλως ἀποφράσι, καὶ ὅσα ἄλλα τοιουτότροπα διερευνητέον εἰς συναύξησιν ἢ μείωσιν κολάσεως.
3.184Kanun yine şöyle der: Biri kölesinin ya da cariyesinin gözünü çıkarırsa onları özgür bıraksın. Neden? Tabiat bedenin yönetimini başa bağlamış, ona bir krala en uygun yer olarak en yüksek noktayı vermiştir: onu yukarıya, hükümranlığa yerleştirmiş, boyundan ayaklara kadar bütün yapıyı bir heykelin kaidesi gibi altına koymuştur. Aynı şekilde hisler üzerindeki hâkimiyeti de gözlere vermiştir. Nitekim onlara da hükümdarlar olarak yukarıda bir yer ayırmış, onları başka şeylerin yanında en göze çarpan, en belirgin yerle de onurlandırmak istemiştir.
Πάλιν ἐάν τις, φησίν, ὀφθαλμὸν οἰκέτου ἢ θεραπαίνης ἐκκόψῃ, ἐλευθέρους ἀφιέτω. διὰ τί; ὥσπερ τὴν τοῦ σώματος ἡγεμονίαν ἡ φύσις ἀνῆψε κεφαλῇ χαρισαμένη καὶ τόπον οἰκειότατον ὡς βασιλεῖ τὴν ἄκραν—ἄνω γὰρ αὐτὴν ἐπ’ ἀρχὴν παραπέμψασα ἱδρύσατο καθάπερ ἀνδριάντι βάσιν ὑποθεῖσα τὴν ἀπ’ αὐχένος ἄχρι ποδῶν ἅπασαν ἁρμονίαν—, οὕτως καὶ τῶν αἰσθήσεων τὸ κράτος ἀνέδωκεν ὀφθαλμοῖς· ὑπεράνω γοῦν καὶ τούτοις ὡς ἄρχουσιν ἀπένειμεν οἴκησιν, βουληθεῖσα μὴ μόνον τοῖς ἄλλοις ἀλλὰ καὶ χωρίῳ περισημοτάτῳ καὶ περιφανεστάτῳ τούτους γερᾶραι.
3.185Gözlerin soyumuza sağladığı faydaları, yararları tek tek saymak uzun sürer; ama en iyisini söylemek gerek. Felsefeyi gök yağdırmış, insanın nousu kabul etmiş, görme de onu ağırlayıp yol göstermiştir; çünkü esirdeki ana yolları ilk o görmüştür.
τὰς μὲν οὖν χρείας καὶ ὠφελείας, ἃς παρέχουσι τῷ γένει ἡμῶν ὀφθαλμοί, μακρὸν ἂν εἴη καταριθμεῖσθαι· μίαν δὲ τὴν ἀρίστην λεκτέον. φιλοσοφίαν ὤμβρησε μὲν ὁ οὐρανός, ἐχώρησε δὲ ὁ ἀνθρώπινος νοῦς, ἐξενάγησε δὲ ὄψις· πρώτη γὰρ αὕτη κατεῖδε τὰς λεωφόρους ἐπ’ αἰθέρος ὁδούς.
3.186Gerçekten iyi olan bütün iyiliklerin kaynağı felsefedir. Ondan aretēyi edinmek ve kullanmak için su çeken övgüye layıktır; kurnazlık için ve birini safsatayla alt etmek için çeken ise kınanır. Çünkü birincisi hem kendini hem bütün sofradaşlarını neşelendiren tatlı bir içki arkadaşına benzer; ikincisi ise saf şarabı, hem kendisini hem çevresindekileri sarhoş taşkınlığına ve küstahlığa sürükleyecek kadar içen birine.
ἀγαθῶν δέ, ὅσα πρὸς ἀλήθειαν ἀγαθά, πηγὴ φιλοσοφία· ἧς ὁ μὲν ἀρυτόμενος εἰς κτῆσιν καὶ χρῆσιν ἀρετῆς ἐπαινετός, ὁ δ’ ἕνεκα πανουργίας καὶ τοῦ κατασοφίσασθαί τινα ψεκτός· ἔοικε γὰρ ὁ μὲν ἀνδρὶ συμποτικῷ καὶ ἑαυτὸν καὶ τοὺς συνεστιωμένους πάντας εὐφραίνοντι, ὁ δὲ τῷ τὸν ἄκρατον εἰς παροινίαν καὶ ὕβριν ἑαυτοῦ τε καὶ τῶν πλησίον ἐμφορουμένῳ.
3.187Görmenin felsefeye nasıl yol gösterdiğini artık söylemeliyiz. Görme esire doğru bakıp güneşi, ayı, gezegenleri ve sabit yıldızları, göğün en kutsal ordusunu, evren içindeki bir evreni gördü; sonra doğuşları ve batışları, ahenkli dansları, belli zaman devrelerine göre kavuşumları, tutulmaları, yeniden parlamaları,
ὅτῳ δ’ οὖν τρόπῳ φιλοσοφίαν ἐξενάγησεν ὄψις, ἤδη λεκτέον. ἀναβλέψασα εἰς αἰθέρα κατεῖδεν ἥλιον καὶ σελήνην καὶ πλάνητας καὶ ἀπλανεῖς ἀστέρας, τὴν ἱεροπρεπεστάτην οὐρανοῦ στρατιάν, κόσμον ἐν κόσμῳ, εἶτ’ ἀνατολὰς καὶ δύσεις καὶ χορείας ἐμμελεῖς καὶ τεταγμέναις χρόνων περιόδοις συνόδους, ἐκλείψεις, ἐπιλάμψεις,
3.188sonra ayın büyüyüp küçülmesini, güneşin enlemdeki hareketlerini, güneyden kuzeye ilerleyişini ve kuzeyden güneye çekilişini gördü; bunlar her şeyi olgunluğa erdiren yıllık mevsimleri doğurur. Bunların yanında sayısız başka harika da gördü. Yeryüzünü, denizi ve havayı da baştan başa gözden geçirip bütün bunları büyük bir gayretle nousa gösterdi.
εἶτ’ αὐξήσεις καὶ μειώσεις σελήνης, ἡλίου κινήσεις τὰς κατὰ πλάτος, ἀπὸ μὲν τῶν νοτίων ἐπὶ τὰ βόρεια προσιόντος, ἀπὸ δὲ τῶν βορείων ἐξαναχωροῦντος πρὸς τὰ νότια, εἰς καιρῶν τῶν ἐτησίων γένεσιν, οἷς τὰ πάντα τελεσφορεῖται, καὶ πρὸς τούτοις μυρία ἄλλα θαυμάσια· καὶ περιαθρήσασα κατά τε γῆν καὶ κατὰ θάλατταν καὶ ἀέρα τάδε πάντα τῷ νῷ μετὰ σπουδῆς ἐπεδείξατο.
3.189Nous ise kendi başına kavrayamadığı şeyleri görme aracılığıyla görünce yalnız görülenlerde durup kalmadı. Öğrenmeyi ve güzeli seven biri olarak bu manzaraya hayran kaldı ve akla yatkın bir sonuca vardı: Bunlar kendiliğinden, akılsız savrulmalarla meydana gelmemiş, baba ve yaratıcı diye anılması yerinde olan Tanrı'nın aklıyla kurulmuştur. Sonsuz değildirler, tek bir evrenin çevresiyle sınırlanmışlardır ve bir şehir gibi en dıştaki sabit yıldızlar küresiyle kuşatılmışlardır. Onları doğuran baba da tabiatın kanunu gereği doğurduğunu gözetir, hem bütünü hem parçaları için önceden düşünür.
ὁ δ’ ἅπερ οὐχ οἷός τ’ ἦν δι’ αὑτοῦ καταλαβεῖν διὰ τῆς ὁράσεως ἰδὼν οὐκ ἐπὶ τῶν ὁραθέντων αὐτὸ μόνον ἔστη, ἀλλ’ ἅτε φιλομαθὴς καὶ φιλόκαλος, ἀγάμενος τὴν θέαν, λογισμὸν εἰκότα ἐλάμβανεν, ὅτι ταῦτα οὐκ ἀπαυτοματισθέντα συνέστη φοραῖς ἀλόγοις, ἀλλὰ διανοίᾳ θεοῦ, ὃν πατέρα καὶ ποιητὴν ὀνομάζειν θέμις, καὶ ὅτι οὐκ ἔστιν ἄπειρα, πεπέρασται δὲ ἑνὸς κόσμου περιγραφῇ, πόλεως τρόπον τῇ τῶν ἀπλανῶν ἐξωτάτω σφαίρᾳ περιλαμβανόμενα, καὶ ὡς ὁ γεννήσας πατὴρ νόμῳ φύσεως ἐπιμελεῖται τοῦ γενομένου, προνοούμενος καὶ τοῦ ὅλου καὶ τῶν μερῶν.
3.190Sonra şunları da inceledi: Görünen şeyin ousiası nedir; evrendeki her şeyin ousiası aynı mıdır, yoksa her birininki ayrı mıdır; her şey hangi öğelerden tamamlanmıştır; meydana gelmelerinin sebepleri nelerdir, onları bir arada tutan güçler nelerdir; bu güçler cisim midir, yoksa cisimsiz mi?
εἶτα προσεπεσκέψατο, τίς οὐσία τοῦ ὁρατοῦ καὶ εἰ πάντων ἡ αὐτὴ τῶν κατὰ τὸν κόσμον ἢ ἑτέρων ἑτέρα καὶ ἐκ τίνων ἕκαστα ἐτελέσθη, καὶ τὰς αἰτίας δι’ ἃς ἐγένετο καὶ δυνάμεις αἷς συνέχεται καὶ πότερον αὗται σώματα ἢ ἀσώματοι.
3.191Bunların ve benzerlerinin araştırılmasına felsefeden başka ne ad verilebilir? Bunları inceleyene filozoftan daha uygun hangi ad konabilir? Çünkü Tanrı'yı, evreni ve içindeki hayvanlarla bitkileri, akılla kavranan örnekleri ve onlardan çıkan his konusu eserleri, oluşmuş şeylerin her birinin aretēsini ve kusurunu incelemek, öğrenmeyi ve seyretmeyi seven, gerçekten filozofça bir yaradılışı gösterir.
ἡ γὰρ περὶ τούτων καὶ τῶν παραπλησίων ἔρευνα τί ἂν ἄλλο ἢ φιλοσοφία προσαγορεύοιτο; τί δὲ τῷ σκοπουμένῳ ταῦτα θεῖτο ἄν τις οἰκειότερον ὄνομα ἢ φιλόσοφον; τὸ γὰρ περὶ θεοῦ σκοπεῖν καὶ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ κοινῶς ζῴων τε καὶ φυτῶν καὶ περὶ νοητῶν παραδειγμάτων καὶ πάλιν αἰσθητῶν ἀποτελεσμάτων καὶ τῆς καθ’ ἕκαστον τῶν γεγονότων ἀρετῆς τε καὶ κακίας φιλομαθῆ καὶ φιλοθεάμονα καὶ τῷ ὄντι φιλόσοφον διάθεσιν ἐμφαίνει.
3.192İşte görme insan hayatına bu en büyük iyiliği sağlar. Bence bu ayrıcalığa layık görülmesinin sebebi, öteki hislerden daha çok psykhēye akraba oluşudur. Hepsinin zihinle bir yakınlığı vardır, ama görme, evlerde olduğu gibi, en yakın akrabanın birinci ve en yüksek mertebesini almıştır.
μέγιστον μὲν δὴ τοῦτο τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων ἀγαθὸν ὄψις παρέχεται· δοκεῖ δέ μοι ταύτης ἠξιῶσθαι τῆς προνομίας, ἐπειδὴ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων συγγενεστέρα ψυχῇ καθέστηκεν· ἅπασαι μὲν γὰρ τὴν πρὸς διάνοιαν ἔχουσιν οἰκειότητα, αὕτη δὲ καθάπερ ἐν ταῖς οἰκίαις τὴν ἐγγυτάτω γένους πρώτην καὶ ἀνωτάτω τάξιν εἴληχε.
3.193Bu pek çok şeyle kanıtlanabilir. Sevinenlerin gözlerinin parıldayıp güldüğünü, üzülenlerinkinin ise kaygı ve kederle dolduğunu kim bilmez? Yük artıp bastırır, ezerse gözler yaşarır; öfke hâkim olunca şişer, kanlı ve ateşli bakar; thymos yatışınca da yumuşak ve dostça bakar.
τεκμηριώσαιτο δ’ ἄν τις ἐκ πολλῶν· τίς γὰρ οὐκ οἶδεν, ὅτι χαιρόντων μὲν ὀφθαλμοὶ γανοῦνται καὶ μειδιῶσι, λυπουμένων δὲ συννοίας γέμουσι καὶ κατηφείας; εἰ δὲ πλεονάζοι καὶ πιέζοι καὶ ἀναθλίβοι τὸ ἄχθος, ἐκδακρύουσι καὶ κρατούσης μὲν ὀργῆς οἰδοῦσι καὶ ὕφαιμον καὶ πυρωπὸν ἐμβλέπουσιν, ἵλεων δὲ καὶ εὐμενές, εἰ χαλάσαι ὁ θυμός.
3.194İnsan düşünüp taşınırken gözbebekleri sanki düşünceye katılırcasına bir noktaya sabitlenir; saf kimselerinki ise budalalıktan oraya buraya kayar, bakışları bir yerde durmaz. Kısacası gözler, yakınlıkları yüzünden psykhēnin hâllerini paylaşır, onun sayısız değişimiyle birlikte değişir. Çünkü bence Tanrı görünmeyen bir şeyin hiçbir görünür kopyasını,
καὶ ἐν μὲν τῷ λογίζεσθαι καὶ σκοπεῖν αἱ κόραι πεπήγασι τρόπον τινὰ συνεννοοῦσαι, τῶν δὲ εὐηθεστέρων ὑπ’ ἠλιθιότητος πλάζεται καὶ ἡ ὅρασις οὐκ ἠρεμοῦσα· καὶ συνόλως τοῖς τῆς ψυχῆς πάθεσι συμπάσχουσιν ὀφθαλμοὶ καὶ ταῖς ἀμυθήτοις τροπαῖς συμμεταβάλλειν πεφύκασι διὰ τὴν οἰκειότητα· δοκεῖ γάρ μοι μηδὲν οὕτως ὁ θεὸς ἐμφανὲς ἀφανοῦς ἀπεργάσασθαι μίμημα
3.195görmeyi aklın kopyası olarak yaptığı kadar iyi yapmamıştır. Biri hislerin en iyisi ve en çok yöneteni olan görmeye karşı birine tuzak kurar da hür bir insanın gözünü çıkardığı ortaya çıkarsa, karşılık olarak aynısını çeksin; ama bir kölenin gözünü çıkardıysa değil. Bunun sebebi efendinin bağışlanmayı hak etmesi ya da daha az haksızlık yapmış olması değil, zarar gören kölenin, karşılığında kör edilmiş bir efendiyle daha da kötü bir duruma düşecek olmasıdır: Efendi bu felaketin kinini ömür boyu güder, onu barışmaz bir düşman gibi her gün gücünü aşan dayanılmaz buyruklarla cezalandırır; köle de bunların altında ezilip canını verir.
ὡς ὄψιν λογισμοῦ. ἐάν τις οὖν εἰς τὴν ἀρίστην καὶ ἡγεμονικωτάτην τῶν αἰσθήσεων ὅρασιν ᾖ ἐπιβεβουλευκώς τῳ καὶ καταφανῇ μὲν ἐλευθέρου ὀφθαλμὸν ἐκκόψας, τὰ αὐτὰ ἀντιπασχέτω, δούλου δὲ μή· οὐχ ὅτι συγγνώμης ἐστὶν ἄξιος ἢ ἔλαττον ἀδικεῖ, ἀλλ’ ὅτι πονηροτέρῳ χρήσαιτ’ ἂν ὁ πεπονθὼς ἀντιπηρωθέντι τῷ δεσπότῃ, μνησικακήσοντι τῆς συμφορᾶς τὸν ἀεὶ χρόνον καὶ ἀμυνουμένῳ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὡς ἐχθρὸν ἄσπονδον ἀφορήτοις καὶ βαρυτέροις τῆς δυνάμεως ἐπιτάγμασιν, οἷς πιεζόμενος καὶ τὴν ψυχὴν ἀπορρήξει.
3.196Kanun bu yüzden hem tuzak kuranın cezasız kalmamasını hem de sakatlananın bir haksızlığa daha uğramamasını gözetmiş; biri bir hizmetkârın gözünü çıkarırsa onu hiç tereddüt etmeden özgür bırakmasını buyurmuştur.
προὐνόησεν οὖν ὁ νόμος τοῦ μήτε τὸν ἐπιβεβουλευκότα ἀθῷον ἀφεθῆναι μήτε τὸν πεπηρωμένον προσαδικηθῆναι κελεύσας, εἴ τις ἐκκόψειε θεράποντος ὀφθαλμόν, ἀνενδοιάστως ἐλευθερίας μεταδιδόναι.
3.197Böylece efendi yaptığı şeyin karşılığında iki kat zarara uğrar: hem kölenin değerini hem hizmetini kaybeder. Bir de bunların her ikisinden daha ağır üçüncü bir zarara uğrar: belki de her zaman kötülük edebilmeyi dilediği bir düşmana en büyük iyiliği yapmak zorunda kalır. Köle ise çektiklerine karşılık iki kat teselli bulur: yalnız özgürlüğe kavuşmakla kalmaz, zalim ve acımasız bir efendiden de kurtulur.
οὕτως γὰρ ὁ μὲν ἀνθ’ ὧν ἔδρασε διττὴν ἐνδέξεται ζημίαν, ἅμα τῇ τιμῇ καὶ τὴν ὑπηρεσίαν ἀφαιρεθείς, καὶ τρίτον ἑκατέρου τῶν λεχθέντων χαλεπώτερον, ἀναγκαζόμενος ἐν τοῖς μεγίστοις εὐεργετεῖν ἐχθρόν, ὃν ἴσως ηὔχετο κακοῦν ἀεὶ δύνασθαι, ὁ δὲ ἀνθ’ ὧν ὑπέμεινε παρηγορίαν ἕξει διπλῆν, οὐ μόνον ἐλευθερωθεὶς ἀλλὰ καὶ ἀργαλέον καὶ ὠμὸν δεσπότην ἐκφυγών.
3.198Kanun, biri bir hizmetkârın dişini kırarsa da hizmetkâra özgürlüğünü bağışlamasını buyurur. Neden? Çünkü hayat kıymetlidir; tabiat da dişleri hayatın aletleri olarak yapmıştır; besin onlar aracılığıyla işlenir. Dişlerin bir kısmı kesici dişlerdir; ekmeği ve öteki yiyecekleri kestikleri için bu adı almışlardır. Bir kısmı ise öğütücüdür, çünkü kesilenleri daha küçük parçalara ezebilirler.
Προστάττει δὲ κἂν εἴ τις ὀδόντα θεράποντος ἐκκόψειεν, ἐλευθερίαν χαρίζεσθαι τῷ θεράποντι. διὰ τί; ὅτι ζωὴ μὲν τίμιον, ὄργανα δὲ ζωῆς ἐτεκτήνατο ἡ φύσις ὀδόντας, οἷς τὴν τροφὴν οἰκονομεῖσθαι συμβέβηκεν. ὀδόντες δὲ οἱ μέν εἰσι τομίαι τῷ τέμνειν σιτία καὶ ὅσα ἄλλα ἐδώδιμα, διὰ τοῦτο ταύτης τῆς προσηγορίας ἀξιωθέντες, οἱ δὲ μύλαι τῷ τὰ διατμηθέντα εἰς μείονα λεαίνειν δύνασθαι.
3.199Bu yüzden, bir işe yaramayan hiçbir şey yapmayan yaratıcı ve baba, dişleri öteki uzuvların her biri gibi ilk oluşumda hemen meydana getirmemiştir. Çünkü sütle beslenecek bebeğe fazladan bir yük olacaklarını, besinin içinden aktığı kaynaklar olan memelere de süt emilirken ısırarak ağır bir zarar vereceklerini düşünmüştür.
παρ’ ἣν αἰτίαν ὁ ποιητὴς καὶ πατὴρ οὐδὲν εἰωθὼς δημιουργεῖν, ὃ μὴ πρός τινι τέτακται χρείᾳ, τοὺς ὀδόντας οὐχ ὥσπερ τῶν ἄλλων μερῶν ἕκαστον κατὰ τὴν πρώτην γένεσιν εὐθὺς εἰργάζετο, διανοηθεὶς ὅτι βρέφει μὲν γαλακτοτροφεῖσθαι μέλλοντι περιττὸν ἄχθος γενήσονται, μαστοῖς δὲ πηγάζουσιν, οἷς ἄρδεται ἡ τροφή, χαλεπὴ ζημία κατὰ τὴν ὁλκὴν τοῦ γάλακτος ὀδαξωμένοις.
3.200Uygun zamanı önceden gördü, bu da bebeğin memeden kesildiği zamandır; önceden saklayıp biriktirdiği dişlerin çıkışını o zaman ortaya koydu: çocuk sütle beslenmekten yüz çevirip, sözünü ettiğim aletlere ihtiyaç duyan daha olgun bir besine artık dayanabildiğinde.
τὸν ἐπιτήδειον οὖν καιρὸν προϊδόμενος—ἔστι δ’ οὗτος, ἡνίκα τὸ βρέφος ἀπότιτθον γίνεται—τὴν ἔκφυσιν τῶν ὀδόντων, ἣν ἐταμιεύσατο πρότερον, ἀνέφηνεν, ⟨ὅτε δύναται⟩ ἤδη τῆς τελειοτέρας ἀνέχεσθαι τροφῆς ὀργάνων ὧν εἶπον δεομένης τὴν διὰ τοῦ γάλακτος ἀποστρεφόμενον.
3.201Öyleyse biri kibrine kapılıp hizmetkârının dişini, en gerekli şeylerin, yani besinin ve hayatın hizmetkârını ve yardımcısını kırarsa, haksızlığa uğrayanı özgür bıraksın; kendisi de zarar görenin hizmetinden ve emeğinden yoksun kalsın.
ἐὰν οὖν τις εἴξας ἀλαζονείᾳ θεράποντος ὀδόντα ἐκκόψῃ τὸν ὑπηρέτην καὶ ὑποδιάκονον τῶν ἀναγκαιοτάτων, τροφῆς τε καὶ ζωῆς, ἐλευθερούτω τὸν ἀδικηθέντα, στερόμενος καὶ αὐτὸς τῆς ἐκ τοῦ πεπονθότος λατρείας τε καὶ ὑπηρεσίας.
3.202"Diş gözle aynı değerde midir?" diyecek biri. Her biri yapıldığı iş bakımından, derim, aynı değerdedir: göz görülecek şeyler, diş yenecek şeyler için. Karşılaştırmak isteyen, bedendeki kısımların en saygınının göz olduğunu görecektir, çünkü evrendeki en saygın şeyin, göğün seyircisidir; dişin ise faydalı olduğunu görecektir, çünkü yaşamak için en faydalı şey olan besinin işçisidir. Gözlerini kaybeden yaşamaktan alıkonmaz, ama dişleri kırılanı en acıklı ölüm bekler.
ἰσότιμον οὖν, φήσει τις, ὀδοὺς ὀφθαλμῷ; πρὸς ἃ γέγονεν ἑκάτερον, εἴποιμ’ ἄν, ἰσότιμον, πρὸς μὲν τὰ ὁρατὰ ὀφθαλμός, πρὸς δὲ τὰ ἐδώδιμα ὀδούς. εἰ δὲ καὶ συγκρῖναί τις ἐθελήσει, σεμνότατον μὲν εὑρήσει τῶν ἐν σώματι μερῶν ὀφθαλμὸν ἅτε θεωρὸν ὄντα τοῦ σεμνοτάτου τῶν κατὰ τὸν κόσμον, οὐρανοῦ, χρήσιμον δὲ ὀδόντα ὡς ἂν τροφῆς, τοῦ χρησιμωτάτου πρὸς τὸ ζῆν, ἐργάτην· καὶ ὁ μὲν τὰς ὄψεις ἀποβαλὼν οὐ κεκώλυται βιοῦν, τῷ δὲ ἐκκοπέντι τοὺς ὀδόντας ἐφεδρεύει θάνατος οἴκτιστος.
3.203Kölelerine bu uzuvlar bakımından tuzak kuran kişi şunu bilsin: bolluk ve bereket içinde onlara kendi eliyle bir kıtlık hazırlamaktadır. Çünkü besinin bol olmasının ne faydası vardır, onu işleyecek aletler zalim, amansız ve acımasız efendiler yüzünden elden alınmış, yitirilmişse?
εἰ δή τις ἐπιβουλεύει περὶ τὰ μέρη ταῦτα τοῖς οἰκέταις, μὴ ἀγνοείτω λιμὸν ἐν εὐθηνίᾳ καὶ εὐετηρίᾳ κατασκευάζων τούτοις χειροποίητον· τί γὰρ ὄφελος ἀφθονίαν μὲν εἶναι τροφῶν, τὰ δὲ πρὸς τὴν διοίκησιν αὐτῶν ὄργανα σεσυλῆσθαι καὶ ἀποβεβληκέναι χαλεπῶν ἕνεκα καὶ ἀμειλίκτων καὶ ὠμοθύμων δεσποτῶν;
3.204Bu yüzden kanun başka bir yerde de alacaklıların borçlulardan değirmenin alt ya da üst taşını rehin istemesini yasaklar ve bunu yapanın canı rehin almış olacağını ekler. Çünkü hayatın aletlerini elinden alan, adam öldürmeye yönelmiş, cana kadar uzanan bir tuzak tasarlamıştır.
διὰ τοῦτο καὶ ἑτέρωθι παρὰ χρεωστῶν ἀπαγορεύει δανεισταῖς μύλον ἢ ἐπιμύλιον ῥύσιον αἰτεῖν, ἐπειπὼν ὅτι ὁ τοῦτο δρῶν ψυχὴν ἐνεχυριάζει· ὁ γὰρ τὰ τοῦ ζῆν ὄργανα ἀφαιρούμενος ἐπ’ ἀνδροφονίαν ἵεται, μέχρι καὶ ψυχῆς ἐπιβουλεύειν διανοηθείς.
3.205Kanun, kimsenin bir başkasının ölümüne sebep olmaması için o kadar özen göstermiştir ki tabiî bir ölümle ölmüş bir cesede dokunanların bile, serpme suyuyla serpilip yıkanarak arınmadıkça hemen temiz sayılmamaları gerektiğini düşünür. Hatta tamamen temiz olanların bile yedi gün içinde tapınağa girmesine izin vermemiş, üçüncü ve yedinci günde arınmalarını buyurmuştur.
Τοσαύτην δὲ πρόνοιαν ἐποιήσατο τοῦ μηδένα παραίτιόν τινι γενέσθαι θανάτου, ὡς καὶ τοὺς προσαψαμένους νεκροῦ σώματος, ὃ τελευτὴν ἐνδέδεκται τὴν κατὰ φύσιν, οἴεται δεῖν μὴ εὐθὺς εἶναι καθαρούς, μέχρις ἂν περιρρανάμενοι καὶ ἀπολουσάμενοι καθαρθῶσιν. εἰς μέντοι τὸ ἱερὸν οὐδὲ τοῖς σφόδρα καθαροῖς ἐφῆκεν εἰσιέναι ἐντὸς ἡμερῶν ἑπτά, τρίτῃ καὶ ἑβδόμῃ κελεύσας ἀφαγνίζεσθαι.
3.206Ayrıca birinin öldüğü bir eve girenlere de, yıkanıp üzerlerindeki giysileri de yıkamadıkça hiçbir şeye dokunmamalarını buyurur; kapları, eşyaları ve içeride bulunan başka ne varsa, kısacası her şeyi kirli sayar.
ἔτι μέντοι καὶ τοῖς εἰσιοῦσιν εἰς οἰκίαν, ἐν ᾗ τετελεύτηκέ τις, προστάττει μηδενὸς ἅπτεσθαι, μέχρις ἂν ἀπολούσωνται καὶ τὰς ἐσθῆτας αἷς ἀμπίσχοντο προσαποπλύναντες· σκεύη δὲ καὶ ἔπιπλα καὶ ὅσα ἄλλα ἔνδον εἶναι συμβέβηκε πάνθ’ ὡς ἔπος εἰπεῖν ἀκάθαρτα ἡγεῖται.
3.207Çünkü insanın psykhēsi kıymetlidir; o göçüp başka yere yerleşince geride kalan her şey, ilahî suretten yoksun kaldığı için kirlenir. Zira insan nousu, asıl örnek olan ideaya, en yüce logosa göre basıldığı için Tanrı'ya benzer.
ψυχὴ γὰρ ἀνθρώπου τίμιον, ἧς μετανισταμένης καὶ μετοικιζομένης τὰ ἀπολειφθησόμενα πάντα μιαίνεται στερόμενα θείας εἰκόνος, ἐπειδὴ θεοειδὴς ὁ ἀνθρώπινος νοῦς πρὸς ἀρχέτυπον ἰδέαν, τὸν ἀνωτάτω λόγον, τυπωθείς.
3.208Kanun şöyle der: Kirli kişinin dokunduğu öteki şeyler de, temiz olmayanla temas ederek kirlendikleri için kirli sayılsın. Ama bu buyruk bir bakıma daha küllî bir hüküm bildiriyor gibidir; yalnız bedende durmaz, psykhēnin huylarını ve tutumlarını da araştırır.
ἔστω δέ, φησίν, ἀκάθαρτα καὶ τὰ ἄλλα ὅσων ἂν ὁ ἀκάθαρτος προσάψηται, μετουσίᾳ τοῦ μὴ καθαροῦ μιαινόμενα. καθολικωτέραν δ’ ἀπόφασιν ὁ χρησμὸς οὗτος ἔοικέ πως δηλοῦν, οὐκ ἐπὶ σώματος αὐτὸ μόνον ἱστάμενος, ἀλλὰ ἤθη καὶ τρόπους προσδιερευνώμενος ψυχῆς.
3.209Çünkü asıl anlamıyla kirli olan, adaletsiz ve dinsiz kişidir. O ne insanî ne ilahî şeylere hiçbir saygı duyar; hâllerinin ölçüsüzlüğü ve kötülüklerinin aşırılığıyla her şeyi birbirine katıp karıştırır. Öyle ki el attığı her iş, yapanın kötülüğüyle birlikte değişip kınanacak bir hâle gelir. Nitekim tersine, iyi insanların eylemleri de, onları yapanların aretēleriyle iyileştiği için övgüye değerdir; çünkü yapılan şeyler bir bakıma tabiatları gereği onları yapanlara benzer.
ἀκάθαρτος γὰρ κυρίως ὁ ἄδικος καὶ ἀσεβής, ὅτῳ μήτε τῶν ἀνθρωπίνων μήτε τῶν θείων αἰδώς τις εἰσέρχεται, πάντα φύρων καὶ συγχέων διά τε τὰς ἀμετρίας τῶν παθῶν καὶ τὰς τῶν κακιῶν ὑπερβολάς, ὥστε ὧν ἂν ἐφάψηται πραγμάτων πάντ’ ἐστὶν ἐπίληπτα τῇ τοῦ δρῶντος συμμεταβάλλοντα μοχθηρίᾳ· καὶ γὰρ κατὰ τοὐναντίον αἱ πράξεις τῶν ἀγαθῶν ἐπαινεταί, βελτιούμεναι ταῖς τῶν ἐνεργούντων ἀρεταῖς, ἐπειδὴ πέφυκέ πως τὰ γινόμενα τοῖς δρῶσιν ἐξομοιοῦσθαι.