İçeriğe geç
Özel Yasalar Üzerine

Philon · Özel Yasalar Üzerine

IV. Kitap

başlık-4**On Söz'ün sekizinci, dokuzuncu ve onuncu başlıklarına, yani çalmama, yalancı tanıklık etmeme ve arzu etmeme buyruklarına bağlanan özel kanunlar ve her birinin altına girenler üzerine; ayrıca On Söz'ün hepsine uyan adalet üzerine. Bütün eserin sonu.**

başlık-4

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ EN ΕΙΔΕΙ ΝΟΜΩΝ ΕΙΣ TPIA ΓΕΝΗ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΛΟΓΙΩΝ, TO ΟΓΔΟΟΝ ΚΑΙ TO ENATON ΚΑΙ TO ΔΕΚΑΤΟΝ, TO ΠΕΡΙ ΤΟΥ MH ΚΛΕΠΤΕΙΝ ΚΑΙ ΨΕΥΔΟΜΑΡΤΓΡΕΙΝ KAI ΜΗ ΕΠΙΘΥΜΕΙΝ, ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΕΙΣ ΕΚΑΣΤΟΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ, ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ, Η ΠΑΣΙ ΤΟΙΣ ΔΕΚΑ ΛΟΓΙΟΙΣ ΕΦΑΡΜΟΖΕΙ, Ο ΕΣΤΙ ΤΗΣ ΟΛΗΣ ΣΥΝΤΑΞΕΩΣ

4.1Hırsızlık üzerine

Zinaya ve adam öldürmeye dair hükümler ile her birinin altına giren kanunlar, kendimi inandırdığım kadarıyla, daha önce büyük bir titizlikle anlatıldı. Şimdi sırada geleni incelemeliyiz: ikinci levhadakilerin üçüncüsü, iki levhadakilerin ise sekizincisi olan çalmama buyruğunu.

4.1

Περὶ κλοπῆς. Τὰ μὲν ἐπὶ μοιχείᾳ καὶ ἀνδροφονίᾳ καὶ ὅσα ἑκατέρᾳ τούτων ὑποστέλλει νόμιμα μετὰ πάσης ἀκριβείας, ὥς γε ἐμαυτὸν πείθω, λέλεκται πρότερον. τὸ δ’ ἑπόμενον τῇ τάξει συνεπισκεπτέον, ὅ τι τρίτον μέν ἐστι τῶν ἐπὶ τῇ δευτέρᾳ στήλῃ, τῶν δ’ ἐν ἀμφοτέραις ὄγδοον, περὶ τοῦ μὴ κλέπτειν.

4.2Başkasının malını hakkı olmadan götüren ya da taşıyan, bunu zorla ve açıkça yaparsa kamunun düşmanı olarak kaydedilsin, çünkü kanunsuzluğa utanmaz bir küstahlık katmıştır. Gizlice, bir hırsız gibi fark edilmemeye çalışarak, utancından suçlarına karanlığı perde ederek yaparsa, yalnız zarar vermeye kalkıştığı kişiye karşı sorumlu tutularak ayrıca cezalandırılsın ve çaldığının iki katını ödesin; haksız kazancının hesabını pek adil bir zararla kapatsın.

4.2

ὃς ἂν ἄγῃ ἢ φέρῃ τὰ ἑτέρου, μὴ δέον, ἐὰν μὲν βίᾳ καὶ φανερῶς τοῦτο ποιῇ, κοινὸς ἀναγραφέσθω πολέμιος, [γεγράφθω] παρανομίᾳ συνυφαίνων ἀναίσχυντον θράσος, ἐὰν δὲ κρύφα, λανθάνειν ἐπιχειρῶν φωρὸς τρόπον, ⟨δῐ⟩ αἰδῶ προκάλυμμα ποιούμενος τῶν ἁμαρτημάτων τὸ σκότος, ἰδίᾳ κολαζέσθω μόνον ὢν ὑπόδικος ὧν ἐπεχείρησε βλάπτειν καὶ κατατιθέτω διπλοῦν τὸ φώριον, ἄδικον ὠφέλειαν ἐξιώμενος βλάβῃ δικαιοτάτῃ.

4.3Yoksulsa ve hiç değilse cezayı ödeyemiyorsa satılsın; çünkü en kanunsuz kazanca köle olmaya razı olan kişinin özgürlüğünden yoksun kalması yerindedir. Böylece zarar gören, hırsızın parasızlığı yüzünden tesellisiz bırakılıp hiçe sayılmış görünmez.

4.3

ἐὰν δὲ ἄπορος ὢν ἐκτίνειν ἀδυνατῇ τό γε ἐπιτίμιον, πιπρασκέσθω — θέμις γὰρ ἐλευθερίας στέρεσθαι τὸν ὑπομείναντα κέρδους παρανομωτάτου δοῦλον εἶναι —, ἵνα μηδ’ ὁ πεπονθὼς κακῶς ἀπαρηγόρητος ἀφεθεὶς διὰ τὴν τοῦ κεκλοφότος ἀχρηματίαν ὀλιγωρεῖσθαι δοκῇ.

4.4Ama kimse bu hükmü insanlık dışı diye kınamasın. Çünkü satılan kişi büsbütün köle bırakılmaz; yedinci günle ilgili bölümde açıkladığım gibi, yedi yıl içinde genel bir duyuruyla özgürlüğüne kavuşur.

4.4

ἀλλὰ μηδεὶς ἀπανθρωπίαν καταγνώτω τοῦ διατάγματος· ὁ γὰρ πραθεὶς οὐκ εἰς ἅπαν ἐᾶται δοῦλος, ἀλλ’ ἐντὸς ἑπταετίας ἀπαλλάττεται κοινῷ κηρύγματι, καθάπερ ἐν τοῖς περὶ ἑβδόμης ἐδήλωσα.

4.5Hırsız, çaldığının iki katını ödemekle, hatta satılmakla yetindiğine şükretsin, çünkü az haksızlık yapmamıştır. Birincisi, elindekiyle yetinmeyip fazlasını istemiş, açgözlülüğü, o sinsi ve zor iyileşen hâli, bir kale gibi karşıya dikmiştir. İkincisi, başkalarının malına göz dikip ağzı sulanarak el koymak için tuzaklar kurmuş, sahiplerini ellerindekinden yoksun bırakmıştır. Üçüncüsü, fark edilmemeye çalışırken işin kazancını kimi zaman tek başına toplar, suçlamaları ise suçsuzlara çevirir; böylece hakikatin araştırılmasını körleştirir.

4.5

καὶ ἀγαπάτω διπλοῦν ἐκτίνων τὸ φώριον ἢ καὶ πιπρασκόμενος, ἀδικῶν οὐκ ὀλίγα· πρῶτον μὲν ὅτι τοῖς οὖσιν οὐκ ἀρκούμενος περιττοτέρων ὀρέγεται, πλεονεξίαν, ἐπίβουλον καὶ δυσίατον πάθος, ἐπιτειχίζων· δεύτερον δ’ ὅτι τοῖς ἀλλοτρίοις προσοφθαλμιῶν καὶ ἐπικεχηνὼς τὰς ἐπὶ νοσφισμῷ πάγας τίθεται, τοὺς κυρίους ὧν ἔχουσιν ἀφαιρούμενος· τρίτον δ’ ὅτι καὶ λανθάνειν ἐπιτηδεύων τὰς μὲν ἐκ τοῦ πράγματος ὠφελείας μόνος ἔστιν ὅτε καρποῦται, τὰ δ’ ἐγκλήματα τρέπει πρὸς τοὺς ἀναιτίους, τυφλὴν ἀπεργαζόμενος τὴν ἔρευναν τῆς ἀληθείας.

4.6Bir bakıma kendi kendini de suçluyor gibidir: gizlice çaldığı şeylerde vicdanı onu sorguya çeker, çünkü ya utanır ya da çekinir. Bunlardan biri, eylemi çirkin saydığının işaretidir, çünkü çirkin şeyler utanç getirir; öteki ise cezayı hak ettiğini düşündüğünün işaretidir, çünkü cezalar korku doğurur.

4.6

ἔοικε δέ πως καὶ αὐτὸς ἑαυτοῦ κατηγορεῖν, ὑπὸ τοῦ συνειδότος ἐλεγχόμενος ἐν οἷς ὑφαιρεῖται λάθρα, πάντως αἰσχυνόμενος ἢ εὐλαβούμενος, ὧν τὸ μέν ἐστι σημεῖον τοῦ τὴν πρᾶξιν αἰσχρὰν ὑπειληφέναι—τὰ γὰρ αἰσχρὰ αἰσχύνην ἐπιφέρει—, τὸ δὲ τοῦ κολάσεως ἄξιον νομίζεσθαι, δέος γὰρ ἐμποιοῦσιν αἱ κολάσεις.

4.7Biri başkalarının malına duyduğu tutkuyla çılgına dönüp çalmaya kalkışır, kolayca aşıramayınca da yaptığı haksızlığa karanlığı perde edip geceleyin duvar delerse ve güneş doğmadan önce suçüstü yakalanırsa, açtığı deliğin içinde ev sahibi tarafından öldürülsün. Çünkü önce gelen ve daha küçük olan işi, hırsızlığı yaparken, ardından gelen daha büyüğünü, adam öldürmeyi de tasarlamaktadır: biri engellerse, yanında getirdiği demir kazmalarla ve başka silahlarla karşı koymaya hazırdır. Ama güneş doğmuşsa artık aynı şekilde kendi eliyle öldürülmesin; yöneticilere ve yargıçlara götürülsün, onların vereceği cezayı çeksin.

4.7

Ἐάν τις ἔρωτι τῶν ἀλλοτρίων ἐπιμανεὶς κλέπτειν ἐπιχειρῇ καὶ μὴ δυνάμενος εὐπετῶς ὑφαιρεῖσθαι τοιχωρυχῇ νύκτωρ, προκάλυμμα ποιούμενος ὧν ἀδικεῖ τὸ σκότος, ἁλοὺς μὲν ἐπ’ αὐτοφώρῳ, πρὶν ἥλιον ἀνίσχειν, ἐν αὐτῷ τῷ διορύγματι πρὸς τοῦ δεσπότου τῆς οἰκίας ἀναιρείσθω, τὸ μὲν προηγούμενον ἔργον ἔλαττον ἐξεργαζόμενος, κλοπήν, τὸ δ’ ἑπόμενον μεῖζον, ἀνδροφονίαν, ⟨διανοούμενος, εἰ⟩ διακωλύοι τις, ὀρυκτῆρσιν οἷς ἐπιφέρεται σιδηροῖς καὶ ἑτέροις ὅπλοις ἀμύνεσθαι παρεσκευασμένος· εἰ δ’ ἥλιος ἀνάσχοι, μηκέθ’ ὁμοίως αὐτοχειρίᾳ κτεινέσθω, πρὸς δὲ τοὺς ἄρχοντας καὶ δικαστὰς ἀγέσθω δώσων δίκας, ἃς ἂν ἐπικελεύωσιν οὗτοι.

4.8Çünkü gece, yöneticiler de sıradan insanlar da evlerinde dinlenmeye çekilmişken, saldırıya uğrayanın yardım için başvurabileceği hiçbir yer yoktur. Bu yüzden cezayı kendisi versin; o anki durum onu yönetici ve yargıç yapmıştır.

4.8

νύκτωρ μὲν ⟨γὰρ⟩ οἴκοι διατριβόντων καὶ τετραμμένων πρὸς ἀνάπαυλαν ἀρχόντων ὁμοῦ καὶ ἰδιωτῶν, οὐδεμία τῷ πλημμελουμένῳ καταφυγὴ πρὸς βοήθειαν, ὅθεν αὐτὸς ἔστω κύριος τῆς τιμωρίας, ὑπὸ τοῦ καιροῦ κατασταθεὶς ἄρχων καὶ δικαστής.

4.9Gündüz ise mahkemeler ve meclisler açıktır, şehir de yardım edecek insanlarla doludur: bir kısmı kanunların bekçisi olarak seçilmiştir, bir kısmı da seçilmeden, kötülükten nefret eden bir duyguyla kendiliğinden haksızlığa uğrayanların yanında yer alır. Hırsız bunlara götürülmelidir. Böylece ev sahibi küstahlık ve aceleyle davranma suçlamalarından kurtulur, kendi hakkını daha demokratik bir yoldan aramış görünür.

4.9

μεθ’ ἡμέραν μέντοι ἀναπέπταται δικαστήρια καὶ βουλευτήρια, ἐπλήθυνε δὲ τῶν συλληψομένων ἡ πόλις, ὧν οἱ μὲν φύλακες τῶν νόμων κεχειροτόνηνται, οἱ δ’ ἄνευ χειροτονίας μισοπονήρῳ πάθει τὴν ὑπὲρ τῶν ἠδικημένων αὐτοκέλευστοι τάξιν αἱροῦνται· πρὸς οὓς τὸν κλέπτην ἀκτέον· οὕτως γὰρ τὰς ἐπ’ αὐθαδείᾳ καὶ προπετείᾳ φεύγων αἰτίας δημοκρατικώτερον αὑτῷ δόξει βοηθεῖν.

4.10Güneş yer üzerindeyken biri hırsızı yargılanmadan kendi eliyle öldürürse sorumlu tutulsun; çünkü thymosu akla tercih etmiş, kanunları kendi arzusundan sonraya koymuştur. Ona şöyle derim: Be adam, gece bir hırsız sana haksızlık etti diye gündüz kendin daha ağır bir hırsızlık yapma; paraya değil, devlet düzeninin dayandığı adalet kurallarına karşı bir hırsızlık.

4.10

ἐὰν ὑπὲρ γῆν ὄντος ἡλίου τὸν φῶρά τις αὐτοχειρίᾳ κτείνῃ πρὸ δίκης, ἔνοχος ἔστω, θυμὸν λογισμοῦ προτιμήσας καὶ τοὺς νόμους τῆς ἰδίας ἐπιθυμίας ἐν ὑστέρῳ θείς. μὴ γάρ, ἐπειδὴ νύκτωρ ἠδίκησαι, φαίην ἄν, ὦ οὗτος, ὑπὸ κλέπτου, διὰ τοῦτο μεθ’ ἡμέραν κλοπὴν αὐτὸς ἀπεργάζου χαλεπωτέραν, οὐ τὴν ἐν χρήμασιν, ἀλλὰ τὴν ἐν τοῖς δικαίοις, καθ’ ἃ συμβαίνει τὴν πολιτείαν διατετάχθαι.

4.11Öteki çalıntı şeylerin cezası iki kat ödemedir. Ama biri sığır ya da koyun çalarsa, kanun bunu daha büyük bir cezaya layık görmüştür. Evcil sürüler arasında yalnız beden güzelliğiyle değil, insan hayatına sağladıkları faydalarla da en üstün olan bu hayvanlara bir ayrıcalık tanımıştır. Bu sebeple ikisi için cezanın kemiyetini de eşit koymamış, her birinin sağladığı faydaları sayıp ödemeyi ona orantılı olarak belirlemiştir.

4.11

Τὰ μὲν οὖν ἄλλα φώρια τετίμηται διπλῇ καταθέσει. βοῦν δὲ ἢ πρόβατον εἴ τις ὑφέλοιτο, μείζονος ἠξίωσε δίκης προνομίαν διδοὺς ζῴοις, ἃ καλλιστεύει τῶν ἐν ταῖς ἡμέροις ἀγέλαις οὐ μόνον εὐμορφίᾳ σώματος ἀλλὰ καὶ ταῖς περὶ τὸν ἀνθρώπινον βίον ὠφελείαις. ἧς χάριν αἰτίας οὐδ’ ἐπ’ ἀμφοῖν τὴν ποσότητα τῶν ἐπιτιμίων ἴσην ὥρισεν, ἀλλὰ τὰς χρείας διαριθμησάμενος, ἃς ἑκάτερον παρέχεται τῶν εἰρημένων, ἀνάλογον καὶ τὴν ἔκτισιν ἐνομοθέτησε.

4.12Çünkü hırsızın çaldığı bir koyuna karşılık dört koyun, bir sığıra karşılık beş sığır ödemesini buyurur; zira koyun dört türlü gelir getirir: süt, peynir, yün ve her yıl kuzu. Sığır ise beş türlü: üçü aynıdır, yani süt, peynir ve yavru; ikisi de ona özgüdür: toprağı sürmek ve harman dövmek. Bunlardan biri ürün ekiminin başlangıcıdır, öteki de toplanan ürünü besin olarak daha kolay kullanılsın diye temizlemenin son adımıdır.

4.12

κελεύει γὰρ τέτταρα μὲν πρόβατα ἀποτίνειν βοῦς δὲ πέντε τὸν κλέπτην ἀνθ’ ἑνὸς τοῦ ὑφαιρεθέντος, ἐπειδὴ πρόβατον μὲν φέρει δασμοὺς τέτταρας, γάλα καὶ τυρὸν καὶ ἔρια καὶ ἐτησίους ἄρνας, ὁ δὲ βοῦς πέντε, τρεῖς μὲν τοὺς αὐτοὺς ἐν γάλακτι καὶ τυρῷ καὶ γεννήμασι, δύο δ’ ἐξαιρέτους, ἄροτον γῆς καὶ ἀλοητόν, ὧν ὁ μέν ἐστιν ἀρχὴ σπορᾶς καρπῶν, ὁ δὲ τέλος εἰς κάθαρσιν τῶν συγκομισθέντων πρὸς ἑτοιμοτέραν τροφῆς χρῆσιν.

4.13İnsan kaçırıp köle yapan da bir hırsızdır, ama yeryüzündeki her şeyin en iyisinin hırsızı. Kanun, cansız şeylerin ve hayata büyük faydalar sağlamayan hayvanların, daha önce söylendiği gibi, çalanlarca sahiplerine iki katı olarak ödenmesini, en evcil sürüler olan sığırlarda ve koyunlarda ise dört ve beş katı olarak ödenmesini buyurmuştur.

4.13

Κλέπτης δέ τίς ἐστι καὶ ὁ ἀνδραποδιστής, ἀλλὰ τοῦ πάντων ἀρίστου, ὅσα ἐπὶ γῆς εἶναι συμβέβηκεν. τὰ μὲν οὖν ἄψυχα καὶ τῶν ζῴων ἃ μὴ μεγάλας ὠφελείας παρέχεται τῷ βίῳ διπλᾶ προστέταχεν ἀποδίδοσθαι παρὰ τῶν ὑφελομένων τοῖς κυρίοις, ὡς ἐλέχθη πρότερον, καὶ πάλιν τετραπλάσια καὶ πενταπλάσια ἐν ταῖς ἡμερωτάταις ἀγέλαις βοῶν τε καὶ προβάτων.

4.14İnsana ise, öyle görünüyor ki, canlılar arasında en güzel pay düşmüştür: Tanrı'ya yakın soydandır ve logosa ortaklığı sayesinde ona akrabadır; logos da onu, ölümlü görünse de ölümsüz kılar. Bu yüzden içine aretē gayreti girmiş herkes, en haksız kazanç uğruna soyca hür olan ve aynı tabiata ortak bulunan insanları köleliğe sürüklemeye cüret eden adam kaçırıcılara karşı sert bir öfke duyar ve onlara hiç acımaz.

4.14

ἄνθρωπος δέ, ὡς ἔοικε, τὸν καλλιστεύοντα κλῆρον ἔλαχεν ἐν ζῴοις, ἀγχίσπορος ὢν θεοῦ καὶ συγγενὴς κατὰ τὴν πρὸς λόγον κοινωνίαν, ὃς αὐτὸν καίτοι θνητὸν εἶναι δοκοῦντα ἀπαθανατίζει. διὸ καὶ πᾶς, ὅτῳ ζῆλος ἀρετῆς εἰσέρχεται, τραχύς ἐστι τὴν ὀργὴν καὶ παντελῶς ἀμείλικτος κατὰ ἀνδραποδιστῶν, οἳ δουλείαν ἕνεκα κέρδους ἀδικωτάτου τοῖς γένει μὲν ἐλευθέροις φύσεως δὲ μετέχουσι τῆς αὐτῆς ἐπάγειν τολμῶσιν.

4.15Efendiler evde doğmuş ya da parayla alınmış kölelerini, çoğu zaman onlardan büyük bir fayda görmemişken, sahip oldukları insan sevgisi yüzünden üzerlerindeki kölelikten kurtardıklarında övgüye değer bir iş yapıyorlarsa, en iyi mülk olan özgürlüğü, iyi doğmuş ve iyi yetişmiş insanların uğrunda ölmeyi güzel saydıkları özgürlüğü sahiplerinin elinden alanlar ne kadar ağır bir suçlamayı hak eder?

4.15

εἰ γὰρ ἐπαινετὸν πρᾶγμα δεσπόται ποιοῦσιν οἰκότριβας καὶ ἀργυρωνήτους, πολλάκις οὐκ ἐν μεγάλοις ὀνήσαντας, τῆς κατεχούσης δουλείας ἀπαλλάττοντες ἕνεκα φιλανθρωπίας ᾗ κέχρηνται, πόσης ἄξιοι κατηγορίας τυγχάνειν εἰσὶν οἱ τὸ πάντων ἄριστον κτῆμα, τὴν ἐλευθερίαν, ἀφαιρούμενοι τοὺς ἔχοντας, ὑπὲρ ἧς ἀποθνῄσκειν καλὸν τοῖς γεννηθεῖσιν εὖ καὶ τραφεῖσιν;

4.16Bazıları doğuştan gelen kötülüklerini artırıp tuzakçı huylarını barışmaz bir düşmanlığa çevirerek yalnız yabancıları ve başka soydan olanları değil, kendi milletlerinden olanları, kimi zaman aynı nahiyeden ve kabileden olanları bile köleleştirmeye girişmişlerdir. İlk çağlarından beri içinde yetiştikleri kanunların ve âdetlerin ortaklığını hiçe saymışlardır; oysa bu ortaklık, pek yabani olmayan ve zalimliği huy edinmemiş olanların psykhēlerine en sağlam yakınlığı mühürler.

4.16

ἤδη τινὲς τὴν σύμφυτον μοχθηρίαν προσαύξοντες καὶ τὸ ἐπίβουλον ἦθος αὑτῶν τρέποντες εἰς τὸ ἄσπονδον οὐκ [ἐπ’] ἀλλοδαποῖς μόνον καὶ ἀλλογενέσιν ἀνδραποδισμὸν κατεσκεύασαν, ἀλλὰ καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἔθνους, ἔστι δ’ ὅτε καὶ δημόταις καὶ φυλέταις, ἀλογήσαντες κοινωνίας νόμων τε καὶ ἐθῶν, οἷς ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐνετράφησαν, ἅπερ βεβαιοτάτην ταῖς ψυχαῖς εὔνοιαν ἐνσφραγίζεται τῶν μὴ λίαν ἀτιθάσων καὶ μὴ ἐπιτηδευόντων ὠμότητα·

4.17Bunlar en kanunsuz kazanç uğruna onları köle tüccarlarına ve rastgele kimselere satarlar. Böylece o insanlar yabancı ellerde bir daha dönmemek üzere köle olur, rüyalarında bile yurtlarının toprağını öpemez, iyi bir umudun tadına bakamazlar. Kaçırdıkları kişileri kendilerine hizmet ettirselerdi daha az haksızlık etmiş olurlardı; şimdi ise satarak iki kat haksızlık yapıyorlar: birinin yerine iki efendi, iki kölelik dikip onların başına musallat ediyorlar.

4.17

οἳ χάριν κέρδους ἐκνομωτάτου πιπράσκουσιν ἀνδραποδοκαπήλοις καὶ οἷς ἂν τύχῃ δουλεύσοντας ἐπὶ ξένης ἀνεπανάκτους, μηδ’ ὄναρ τὸ τῆς πατρίδος ἔδαφος ἔτι προσκυνήσοντας ἢ χρηστῆς ἀπογευσομένους ἐλπίδος. ἧττον γὰρ ἂν ἠδίκουν ὑπηρετούμενοι πρὸς τῶν ἀνδραποδισθέντων· νυνὶ δὲ διπλάσιον ἀδίκημα δρῶσιν ἀπεμπολοῦντες, ἀνθ’ ἑνὸς δύο δεσπότας καὶ διττὰς δουλείας ἐπιτειχίζοντες ἐφέδρους.

4.18Çünkü kaçıranlar, köleleştirdikleri kişilerin eski mutlu hâllerini bildikleri için, talihin belirsizliğinden ve kestirilemezliğinden utanıp düşkünlere geç de olsa acıyarak belki pişman olurlardı. Onları satın alanlar ise soylarını bilmediklerinden onları atadan dededen köleymiş gibi hor görürler; psykhēlerinde, hür doğmuş olanlara tabiatça gösterilmesi gereken yumuşaklığa ve insan sevgisine onları yöneltecek hiçbir şey yoktur.

4.18

αὐτοὶ μὲν γὰρ ἐπιστάμενοι τὴν παλαιὰν εὐτυχίαν τῶν ὑπηγμένων ἴσως ἂν μετανοήσαιεν ὀψὲ λαβόντες οἶκτον τῶν ἐπταικότων, τὸ τῆς τύχης ἄδηλον καὶ ἀτέκμαρτον καταιδεσθέντες· οἱ δὲ πριάμενοι δι’ ἄγνοιαν τοῦ γένους ὡς ἐκ πατέρων καὶ προπάππων οἰκετῶν ὀλιγωρήσουσιν, οὐδὲν ἀγωγὸν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἔχοντες εἰς ἡμερότητα καὶ φιλανθρωπίαν, ἣν εἰκὸς ἐπὶ τοῖς ἐλευθέροις σῴζεσθαι φύσει.

4.19Yabancı milletten insanları köleleştirenlere mahkemenin takdir ettiği ceza verilsin; kendi soydaşlarını köleleştirip bir de satanlara ise bağışlanmaz bir ölüm cezası. Çünkü bunlar akrabadır; daha geniş bir çerçeveden bakılınca kan akrabalarından uzak değil, onlara komşudurlar.

4.19

δίκη δ’ ἔστω κατὰ μὲν τῶν ἑτεροεθνεῖς ἀνδραποδισαμένων, ἣν ἂν τιμήσηται τὸ δικαστήριον, κατὰ δὲ τῶν τοὺς ὁμοφύλους πρὸς τῷ ἀνδραποδίσασθαι καὶ πεπρακότων θάνατος ἀπαραίτητος· ἤδη γὰρ οὗτοί γε συγγενεῖς εἰσιν οὐ πόρρω τῶν ἀφ’ αἵματος κατὰ μείζονα περιγραφὴν γειτνιῶντες.

4.20Eskilerden birinin dediği gibi, "tarlada da davalar biter"; çünkü açgözlülük ve başkasının malına duyulan hırs yalnız şehirde değil, şehir dışında da vardır. Bu hırs yerlerin farkına göre değil, doymak bilmez ve kavgacı insanların zihinlerine yerleşir.

4.20

„Καὶ ἐν ἀγρῷ“ καθάπερ εἶπέ τις τῶν πάλαι „φύονται δίκαι“, ἐπειδὴ πλεονεξίαι καὶ ὁ τῶν ἀλλοτρίων ἵμερος οὐκ ἐν ἄστει μόνον ἀλλὰ καὶ ἔξω πόλεώς ἐστιν, ἅτε μὴ τόπων διαφοραῖς ἀλλὰ διανοίαις ἀκορέστων ⟨καὶ⟩ φιλαπεχθημόνων ἀνδρῶν ἐνιδρυμένος.

4.21Bu yüzden en iyi kanunlarla yönetilen şehirler de ortak düzen ve güvenlik için iki türlü gözetmen ve yönetici seçerler: surların içindekilere şehir nazırları derler, dışındakilere ise onlara uygun bir ad vererek kır nazırları. Topraklarda da komşularına zarar vererek yaşayan birileri olmasaydı, kır nazırlarına ne gerek olurdu?

4.21

ἀφ’ οὗ καὶ τῶν πόλεων αἱ εὐνομώταται διττοὺς ἐπιμελητὰς καὶ ἄρχοντας αἱροῦνται τῆς κοινῆς εὐκοσμίας καὶ ἀσφαλείας, τοὺς μὲν ἐντὸς τοῦ τείχους, οὓς ἀστυνόμους προσαγορεύουσι, τοὺς δ’ ἐκτός, οἷς ὄνομα οἰκεῖον τίθενται, καλοῦσι γὰρ αὐτοὺς ἀγρονόμους· ἀγρονόμων δὲ τίς ἂν ἦν χρεία τὸ πᾶν, εἰ μὴ κἀν τοῖς χωρίοις ἦσάν τινες ἐπὶ λύμῃ τῶν πλησίον ζῶντες;

4.22Bir çoban, keçi çobanı, sığırtmaç ya da herhangi bir sürü sahibi başkasının tarlasında hayvanlarını otlatır, ne ürünlere ne ağaçlara kıyarak orayı yaydırırsa, aynı geliri getiren benzer bir mülk ödesin.

4.22

ἐὰν οὖν τις ποιμὴν ἢ αἰπόλος ἢ βουκόλος ἢ συνόλως ἀγελάρχης ἀγρὸν ἑτέρου βόσκῃ καὶ κατανέμῃ φειδὼ μηδεμίαν ποιούμενος μήτε καρπῶν μήτε δένδρων, ὅμοιον ἀποτινέτω κτῆμα προσόδου τῆς ἴσης.

4.23Buna katlanmakla yetindiğine de şükretsin, çünkü kanun ona karşı hakkaniyetli ve pek bağışlayıcı davranmıştır. Tarlaları yakıp yıkmayı, ekili ağaçları mahvetmeyi âdet edinmiş barışmaz düşmanların işini yaptığı hâlde, kanun onu kamunun düşmanı olarak cezalandırıp ölümü, sürgünü ya da en azından bütün mal varlığının elinden alınmasını öngörmemiş, yalnız zararı sahibine tazmin etmesini hak saymıştır.

4.23

καὶ ἀγαπάτω τοῦθ’ ὑπομένων, ἐπιεικοῦς καὶ σφόδρα συγγνώμονος τυχὼν τοῦ νόμου, ὃς αὐτὸν τὰ πολεμίων ἀσπόνδων ἐργασάμενον, οἷς τὰς ἀρούρας δῃοῦν ἔθος καὶ φυτὰ ἥμερα διαφθείρειν, οὐχ ὡς κοινὸν ἐχθρὸν ἐτιμωρήσατο θάνατον ἢ φυγὴν ἢ τὸ γοῦν τελευταῖον, ἁπάσης στέρησιν τῆς οὐσίας, ὁρίσας, ἀλλ’ αὐτὸ μόνον δικαιώσας ἐπανορθώσασθαι τὸ βλάβος τῷ κυρίῳ.

4.24Çünkü kanun, aşırı yumuşaklığı ve hem tabiattan hem alışkanlıktan gelen insan sevgisi yüzünden kazaları hafifletecek bahaneler arar; çoban için de yersiz olmayan bir savunma bulmuştur: hayvanların tabiatı, özellikle yem istedikleri zaman, akılsız ve söz dinlemezdir.

4.24

προφάσεις γὰρ ἀεὶ ζητῶν, αἷς ἐπελαφριεῖ τὰ ἀτυχήματα, δι’ ὑπερβάλλουσαν ἡμερότητα καὶ τὴν ἐκ φύσεως καὶ μελέτης φιλανθρωπίαν, εὗρεν ἀπολογίαν οὐκ ἀπῳδὸν ὑπὲρ τοῦ νομέως, τὴν φύσιν τῶν θρεμμάτων ἄλογον οὖσαν καὶ ἀπειθῆ, καὶ μάλισθ’ ὅταν ὀρέγηται τροφῆς.

4.25Öyleyse çoban sürüyü baştan uygun olmayan bir yere sürdüğü için sorumlu tutulsun, ama olup biten her şeyin sebebi sayılmasın. Çünkü onun zararı fark eder etmez hayvanları oradan çabucak çıkarmaya çalıştığı, sürünün ise yeşillik otladığı, taze ürünlerle ve filizlerle tıka basa doyduğu için ona direndiği akla yakındır.

4.25

ἔστω μὲν οὖν ὑπόδικος, ὅτι τὴν ἀρχὴν ἤλασε τὴν ἀγέλην εἰς ἀνεπιτήδειον χωρίον· μὴ πάντων δὲ τῶν συμβεβηκότων ἐχέτω τὰς αἰτίας, εἰκὸς γὰρ αὐτὸν μὲν τοῦ κακοῦ λαβόντα τὴν αἴσθησιν ἐξελαύνειν ἐπιχειρεῖν τάχιστα, τὴν δ’ ἅτε χλοηφαγοῦσαν, ἁπαλῶν τε καρπῶν καὶ βλαστῶν ἐμφορουμένην, ἀντιφιλονεικεῖν.

4.26Yalnız başkalarının mülklerini hayvanlarına yaydıranlar değil, düşünüp taşınmadan, önünü görmeden ateş yakanlar da zarar verir. Çünkü ateşin gücü yakacak buldu mu her yöne atılır, yayılır, akar; bir kez hâkim oldu mu, söndürmek için getirilen her şeyi hiçe sayar, onları da büyümek için yiyecek gibi kullanır, ta ki her şeyi tüketip sonunda kendi kendini de yiyip bitirene dek.

4.26

Βλάπτουσι δ’ οὐ μόνον κατανέμοντες βοσκήμασιν ἀλλοτρίας κτήσεις, ἀλλὰ καὶ πῦρ ἀπερισκέπτως καὶ ἀπροοράτως ἀναφλέγοντες. ἡ γὰρ τοῦ πυρὸς δύναμις ὕλης λαβομένη πανταχόσε ᾄττουσα νέμεταί τε καὶ χεῖται, καὶ ἐπειδὰν ἅπαξ κρατήσῃ, σβεστηρίων ὅσα ἂν ἐπιφέρῃ τις ἀλογεῖ καταχρωμένη καὶ τούτοις ἀντὶ τροφῆς εἰς συναύξησιν, ἕως ἂν πάντα ἐξαναλώσασα αὐτὴ δαπανηθῇ πρὸς αὑτῆς.

4.27Evlerde de çiftliklerde de ateşi gözetimsiz bırakmamak gerekir; için için yanan tek bir kıvılcımın çoğu zaman alevlenip büyük şehirleri yaktığı bilinmelidir, özellikle de alev esen bir rüzgârla yayıldığında.

4.27

προσήκει δὲ μήτ’ ἐν οἰκίαις μήτ’ ἐπαύλεσιν ἀφύλακτον πῦρ ἐᾶν, ἐπισταμένους ὅτι σπινθὴρ ἐντυφόμενος εἷς πολλάκις ἀνερριπίσθη καὶ μεγάλας ἐνέπρησε πόλεις, καὶ μάλιστα ἐπιφόρῳ πνεύματι ῥυείσης τῆς φλογός.

4.28Nitekim uzlaşmaz savaşlarda ilk, orta ve son güç ateştir; savaşanlar ona piyade, süvari ve deniz kuvvetlerinin saflarından, bol silah ve makine hazırlığından daha çok güvenirler. Çünkü tam yerinde atılmış tek bir ateşli ok koca bir donanmayı içindeki askerlerle birlikte yakmış ya da kalabalık orduları, zafer umutlarını bağladıkları teçhizatla birlikte yok etmiştir.

4.28

ἐν γοῦν τοῖς ἀσυμβάτοις πολέμοις ἡ πρώτη καὶ μέση καὶ τελευταία δύναμίς ἐστι διὰ πυρός, ᾗ πιστεύουσι μᾶλλον ἢ ταῖς πεζῶν καὶ ἱππέων καὶ ναυμάχων τάξεσι καὶ ταῖς ὅπλων καὶ μηχανημάτων ἀφθόνοις παρασκευαῖς· πυρφόρον γάρ τις οἰστὸν βαλὼν καιρίως εἰς πολὺν νηῶν στόλον αὐτοῖς ἐπιβάταις κατέφλεξεν ἢ στρατόπεδα πολυάνθρωπα μετὰ τῶν παρασκευῶν, ἐφ’ αἷς ἐπεποίηντο τὰς τοῦ νικᾶν ἐλπίδας, ἐξανάλωσεν.

4.29Öyleyse biri dikenli çalı çırpıya ateş atar, alev de harmandaki buğdayı, arpayı ya da burçağı, toplanmış başak demetlerini ya da yeşilliklerle kaplı verimli bir ovayı tutuşturursa, ateşi atan zararı ödesin. Böylece başına gelenden ders alarak işlerin başlangıcından iyice sakınmayı, sakin durabilecek, yenilmez ve tabiatça yıkıcı bir gücü kışkırtıp uyandırmamayı öğrensin.

4.29

ἐὰν οὖν εἰς ἀκανθώδη φορυτὸν πῦρ ἐμβάλῃ τις, ὁ δ’ ἀναφλεχθεὶς προσεμπρήσῃ ἅλω πυρῶν ἢ κριθῶν ἢ ὀρόβων ἢ δράγματα ἀσταχύων συγκεκομισμένα ἢ βαθύγειον πεδιάδα χλοηφοροῦσαν, ἀποτινύτω τὸ βλάβος ὁ τὸ πῦρ ἐμβαλών, ἵν’ ἐκ τοῦ παθεῖν μάθῃ τὰς πρώτας τῶν πραγμάτων ἐνστάσεις εὖ μάλα φυλάττεσθαι καὶ μὴ δύναμιν ἀήττητον καὶ φύσει φθοροποιὸν ἀνακινῇ καὶ ἀνεγείρῃ δυναμένην ἠρεμεῖν.

4.30İnsanlar arasındaki işlerin en kutsalı emanettir, çünkü onu alanın sadakatine dayanır. Borçlar senetlerle ve yazılı belgelerle kanıtlanır; borç olmaksızın açıkça kullanıma verilen şeylerin ise görenler tanığıdır.

4.30

Ἱερώτατον παρακαταθήκη τῶν ἐν κοινωνίᾳ πραγμάτων ἐστίν, ἐπὶ τῇ τοῦ λαβόντος κειμένη πίστει. δάνεια μὲν γὰρ ἐλέγχεται διὰ συμβολαίων καὶ γραμμάτων, τὰ δ’ ἄνευ δανείων ἐν χρήσει φανερῶς διδόμενα τοὺς θεασαμένους ἔχει μάρτυρας.

4.31Emanetlerde durum böyle değildir: kişi tek başına, gizlice, etrafı kollayarak tek bir kişiye verir; taşımak için bir köleyi bile, efendisine bağlı biri olsa da, yanına almaz. Çünkü ikisi de iş kanıtsız kalsın diye gayret ediyor gibidir: biri verdiğini kimse bilmesin, öteki aldığı bilinmesin diye. Görünmeyen bir işte ise her hâlde görünmeyen Tanrı aracılık eder; onun ikisi tarafından da tanık olarak çağrılması akla yakındır: birinin, istendiğinde geri vereceğine; ötekinin, vakti gelince geri alacağına.

4.31

παρακαταθηκῶν δ’ οὐχ οὗτος ὁ τρόπος, ἀλλὰ μόνος τις αὐτὸς δίδωσι μόνῳ κρύφα, περιβλεπόμενος τὸν τόπον, μηδ’ ἀνδράποδον ἕνεκα τοῦ διακομίσαι προσπαραλαβών, εἰ καὶ τύχοι φιλοδέσποτον· εἰς γὰρ τὸ ἀναπόδεικτον ἑκάτερος σπεύδειν ἔοικεν, ὁ μὲν ἵνα λάθῃ δούς, ὁ δὲ ἵνα ἀγνοῆται λαβών. ἀοράτῳ δὲ πράγματι πάντως ἀόρατος μεσιτεύει θεός, ὃν εἰκὸς ὑπ’ ἀμφοῖν μάρτυρα καλεῖσθαι, τοῦ μὲν ὡς ἀποδώσοντος ὅταν ἀπαιτῆται, τοῦ δ’ ἐν καιρῷ κομιουμένου.

4.32Emaneti inkâr eden, en büyük haksızlığı yaptığını bilsin: güvenip teslim edenin umudunu boşa çıkarmış, kötü huylarını ılımlı sözlerle örtmüş, sadakatsizliğini sahte bir sadakat kılığına sokmuş, sıkılan elleri bağlayıcılıktan, edilen yeminleri sonuçtan yoksun bırakmıştır. Böylece hem insanî hem ilahî şeyleri hiçe saymış, iki emaneti birden inkâr etmiştir: birini, malını ona teslim edenin; ötekini, isteseler de istemeseler de herkesin her şeyini gören ve işiten, asla yalan söylemeyen tanığın.

4.32

μέγιστον οὖν ἀδίκημα δρῶν ὁ παρακαταθήκην ἀρνούμενος μὴ ἀγνοείτω, ψεύσας μὲν ἐλπίδος τὸν ἐπιτρέψαντα, μοχθηρὰ δ’ ἤθη κατασκεπάσας λόγοις ἐπιεικέσιν, ἀπιστίαν δὲ καθυποκρινάμενος νόθην πίστιν, ἀσυμβάτους ἀποφήνας δεξιὰς καὶ ἀτελεῖς ὅρκους· ὡς ἀνθρωπείων τε καὶ θείων ὠλιγωρηκέναι καὶ διττὰς ἀρνεῖσθαι παρακαταθήκας, τὴν μὲν τοῦ τὰ οἰκεῖα ἐπιτρέψαντος, τὴν δὲ τοῦ ἀψευδεστάτου μάρτυρος, ὃς τὰ πάντων ἐφορᾷ καὶ τὰ πάντων ἐπακούει καὶ προαιρουμένων καὶ μὴ θελόντων.

4.33Emaneti alan, hakikate ve sadakate saygı göstererek onu kutsal bir mal gibi el sürmeden korumak gerektiğini düşünür de başkalarının malını kollayan yankesiciler ve duvar delen hırsızlar içeri sızıp onu çalarlarsa, bunlar yakalandıklarında iki kat ceza ödesinler [hırsızlara konan ceza].

4.33

ἐὰν δ’ ὁ μὲν λαβὼν ὡς ἱερὸν χρῆμα παρακαταθήκην ἄψαυστον οἴηται δεῖν φυλάττειν, σέβων ἀλήθειάν τε καὶ πίστιν, οἱ δὲ τῶν ἀλλοτρίων ἔφεδροι βαλαντιοτόμοι καὶ τοιχωρύχοι παρεισφθαρέντες ὑφέλωνται, συλληφθέντες ἐκτινέτωσαν ἐπιτίμια διπλᾶ [τὰ κλεπτῶν εὑρεθέντα].

4.34Yakalanmazlarsa, emaneti alan kendi isteğiyle ilahî mahkemeye gelsin, ellerini göğe kaldırıp kendi yok oluşu üzerine yemin etsin: emanetin hiçbir kısmını zimmetine geçirmediğine, başka biriyle iş birliği yapmadığına, olmamış bir hırsızlığı uydurmaya hiçbir şekilde ortak olmadığına. Çünkü hiçbir haksızlık yapmamış birini cezalandırmak da, dostunun güvenine karşılık vermişken başkalarının haksızlığına uğrayan birinin o dostuna zarar vermiş sayılması da saçma olur.

4.34

εἰ δὲ μὴ συλληφθεῖεν οὗτοι, προσίτω γνώμῃ ἑκουσίῳ ὁ λαβὼν εἰς τὸ θεῖον δικαστήριον καὶ ἀνατείνας τὰς χεῖρας εἰς οὐρανὸν ὀμνύτω κατ’ ἐξωλείας ἑαυτοῦ, μήτε τι μέρος τῆς παρακαταθήκης νοσφίσασθαι μήτε ἑτέρῳ κοινοπραγῆσαι μήτε ὅλως συνεπιψεύσασθαι κλοπὴν οὐ γενομένην· ἄτοπον γὰρ ἢ τὸν μηδὲν ἠδικηκότα ζημιοῦν ἢ τὸν συνδραμόντα εἰς φίλου πίστιν ὑφ’ ἑτέρων ἀδικηθέντα βλάβης αἴτιον ἐκείνῳ γενέσθαι.

4.35Emanetler yalnız cansız şeylerde değil, canlılarda da olur. Bunlarda tehlike iki türlüdür: biri cansızlarla ortak olan hırsızlık, öteki onlara özgü olan ölüm. Birincisi hakkında konuşuldu; ikincisi hakkında da kanun koymak gerekir.

4.35

παρακαταθῆκαι δ’ οὐ μόνον ἐν ἀψύχοις εἰσίν, ἀλλὰ καὶ ζῴοις, ὧν διττὸς ὁ κίνδυνος, ὁ μὲν πρὸς τὰ ἄψυχα κοινὸς διὰ κλοπῆς, ὁ δὲ ἴδιος καὶ ἐξαίρετος διὰ θανάτου. λέλεκται μὲν οὖν περὶ τοῦ προτέρου, χρὴ δὲ καὶ περὶ τοῦ δευτέρου προσνομοθετεῖν.

4.36Emanet bırakılan hayvanlar ölürse, alan kişi onları teslim edeni çağırıp ölüleri göstersin ve kendini kötü bir şüpheden kurtarsın. Emanet veren yolculuktaysa başkalarını çağırmak uygun değildir, çünkü o belki işi onlardan gizlemeye çalışmıştı; ama döndüğünde, haksız yere zimmete geçirdiği bir şeyi uydurma bir ölümle örtmediğine yemin etmek zorunludur.

4.36

ἐὰν οὖν ⟨ἐν⟩ παρακαταθήκῃ θρέμματα τελευτήσῃ, μεταπεμψάσθω τὸν ἐπιτρέψαντα ὁ λαβὼν καὶ ἐπιδεικνύτω, φαύλης ὑπονοίας ῥυόμενος ἑαυτόν· εἰ δὲ ἔκδημος ὢν τυγχάνοι, καλεῖν μὲν ἑτέρους οὐχ ἁρμόττον, οὓς λανθάνειν ἐσπούδασεν ἴσως ὁ πιστεύσας, ὀμνύναι δ’ ἀναγκαῖον ἐπανήκοντι περὶ τοῦ μὴ ἐπισκιάζειν ἐψευσμένῳ θανάτῳ νοσφισμὸν ἄδικον.

4.37Biri bir eşyayı ya da hayvanı emanet olarak değil de kullanmak üzere ödünç alırsa, sonra ikisi de çalınır ya da hayvan ölürse, ödünç veren yanındaysa alan sorumlu tutulmasın; bahane uydurmadığına onu tanık gösterebilir. Yanında değilse ödesin. Neden?

4.37

ἐὰν δὲ λάβῃ τις μὴ ὡς παρακαταθήκην ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ χρήσασθαι δεόμενος σκεῦος ἢ ζῷον, ἔπειτα [εἰ τὰ] ἀμφότερα κλαπῇ ἢ τὸ ζῷον ἀποθάνῃ, συνδιατρίβοντος μὲν τοῦ χρήσαντος ὁ λαβὼν ὑπόδικος οὐκ ἂν γένοιτο, τοῦ μὴ σκήπτεσθαι μάρτυρι χρώμενος ἐκείνῳ, μὴ συνδιατρίβοντος δὲ ἀποτινύτω. διὰ τί;

4.38Çünkü sahibi yokken kullanan kişinin hayvanı durmadan çalıştırıp yorgunluktan öldürmesi ya da başkasının eşyasını önemsemeyip bir kenara atması mümkündür; oysa onu özenle saklaması ve hırsızlara çalmak için kolaylık sağlamaması gerekirdi.

4.38

ὅτι ἐνδέχεται μὴ παρόντος τοῦ κυρίου τὸν χρώμενον ἢ πόνοις ἀποτρῦσαι συνεχέσι τὸ ζῷον, ὡς ἀποκτεῖναι, ἢ παραρρῖψαι τὸ σκεῦος ὀλιγωρήσαντα τοῦ ἀλλοτρίου, ταμιεύειν δέον καὶ μὴ παρέχειν εὐμάρειαν εἰς ὑφαίρεσιν κλέπταις.

4.39Kanun koyucu, işlerin birbirini nasıl izlediğini görmekte herkesten usta biri olarak, yasakları ardı ardına koyar; bağlantıyı gözetir, sonrakileri öncekilerle uyum içinde örer. Söyleyeceklerimizin ahengi, onun dediğine göre, Tanrı'nın ağzından şu vahiyle bildirilmiştir: "Çalmayacaksınız, yalan söylemeyeceksiniz, komşularınıza iftira etmeyeceksiniz; adımla haksız yere yemin etmeyeceksiniz ve adımı kirletmeyeceksiniz" (Levililer 19:11–12). Pek güzel ve son derece öğretici bir söz.

4.39

Ἀκολουθίαν δ’ εἰ καί τις ἄλλος δεινὸς ὢν θεάσασθαι πραγμάτων ἀπαγορεύσεις ἐπαλλήλους ἑξῆς νομοθετεῖ, στοχαζόμενος εἱρμοῦ καὶ συνῳδὰ τοῖς προτέροις τὰ ἑπόμενα συνυφαίνων. τὴν δὲ τῶν λέγεσθαι μελλόντων ἁρμονίαν χρησμῷ θεσπισθῆναί φησιν ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ τὸν τρόπον τοῦτον· „οὐ κλέψετε καὶ οὐ ψεύσεσθε καὶ οὐ συκοφαντήσετε τοὺς πλησίον ὑμῶν· καὶ οὐκ ὀμεῖσθε τῷ ὀνόματί μου ἐπ’ ἀδίκῳ καὶ τὸ ἐμὸν ὄνομα οὐ βεβηλώσετε“ (Lev. 19,11. 12)· παγκάλως καὶ σφόδρα παιδευτικῶς·

4.40Çünkü hırsız, vicdanı onu sorguya çekince, itirafın getireceği cezalardan korkarak inkâr eder ve yalan söyler. İnkâr eden de suçu başkasının üzerine atmaya çalışırken iftira eder ve iftirasını akla yatkın gösterecek hileler düşünür. Her iftiracı da dindarlığı pek umursamadığından hemen yalan yere yemin eder. Çünkü haklı kanıtlardan yoksun kalınca, sanata dayanmayan denen kanıta, yani yemine sığınır; Tanrı'yı tanık çağırarak dinleyenleri inandıracağını sanır. Böyle biri, tabiatça lekelenmez olan ilahî adı kirlettiği için kutsalla bağı kalmamış, dinden çıkmış biri olduğunu bilsin.

4.40

ὅ τε γὰρ κλέπτης ὑπὸ τοῦ συνειδότος ἐλεγχόμενος ἀρνεῖται καὶ ψεύδεται, δεδιὼς τὰς ἐκ τοῦ ὁμολογῆσαι τιμωρίας, ὅ τε ἀρνούμενος ἑτέρῳ σπουδάζων προσβάλλειν τὸ ἔγκλημα συκοφαντεῖ καὶ τέχνας ἐπινοεῖ, δι’ ὧν εὔλογον εἶναι δόξει τὸ συκοφάντημα, πᾶς τε συκοφάντης εὐθύς ἐστιν ἐπίορκος, ὀλίγα φροντίζων εὐσεβείας· ἐπειδὴ γὰρ ἐλέγχων ἀπορεῖ δικαίων, ἐπὶ τὴν ἄτεχνον λεγομένην πίστιν καταφεύγει, τὴν δι’ ὅρκων, οἰόμενος κατακλήσει θεοῦ πίστιν ἐργάζεσθαι τοῖς ἀκούουσιν. ἀνίερος δ’ ὁ τοιοῦτος ὢν καὶ βέβηλος ἴστω, μιαίνων τὸ ἀμίαντον φύσει [ἀγαθὸν καὶ] θεῖον ὄνομα.

4.41Yalancı tanıklık etmeyeceksin

Bu, on başlığın dokuzuncusu, ikinci levhadakilerin ise sayıca dördüncüsüdür. Korunursa insan hayatına sayısız fayda sağlayabilir, tersine ihmal edilirse sayısız zarar verebilir.

4.41

Οὐ ψευδομαρτυρήσεις. Ἔνατον μέν ἐστι τουτὶ τῶν δέκα κεφαλαίων, τῶν δὲ ἐν τῇ δευτέρᾳ στήλῃ τὸ τέταρτον ἀριθμῷ, μυρία δὲ τὸν ἀνθρώπινον βίον ὀνῆσαι δυνάμενον, εἰ φυλάττοιτο, ὡς καὶ τοὐναντίον ἀμελούμενον βλάψαι.

4.42İftiracı kınanacak biridir, ama yalancı tanıklık eden daha suçludur. Çünkü biri kendine yardım ederken, öteki başkasına yardakçılık ederken kötüdür; kötü insanlar karşılaştırılınca kendi çıkarı için suç işleyen, başkası için işleyenden daha az haksızdır.

4.42

ψεκτὸς μὲν γὰρ ὁ συκοφάντης, ὁ δὲ τὰ ψευδῆ μαρτυρῶν μᾶλλον ὑπαίτιος· ὁ μὲν γὰρ αὑτῷ βοηθῶν, ὁ δ’ ἄλλῳ συμπράττων πονηρός ἐστιν, ἐν δὲ συγκρίσει κακῶν ἀνδρῶν ὁ δι’ αὑτὸν ἁμαρτάνων τοῦ δι’ ἕτερον ἧττον ἄδικος.

4.43Her yargıç davacıya şüpheyle bakar, çünkü davacı kazanmak uğruna hakikati pek umursamaz; konuşanın dinleyicinin dikkatini çekmek için girizgâhlara ihtiyaç duyması da bu yüzdendir. Tanığı ise, ona karşı önceden hiçbir gizli kuşku beslemediği için, özgür bir zihinle ve açık kulaklarla dinler. Çünkü tanık sadakat ve hakikat kılığına bürünür; bunlar işlerin en faydalılarının adlarıdır, adların da en çekicileri. O bu adları, istediği ve özlediği şeyleri avlamak için yem gibi kullanır.

4.43

καὶ τὸν μὲν κατήγορον ὑποβλέπεται πᾶς δικαστὴς ὡς ὀλίγα φροντίζοντα τῆς ἀληθείας ἕνεκα τοῦ περιγενέσθαι, διὸ καὶ προοιμίων ἐδέησεν εἰς προσοχὴν ἀκροατοῦ τῷ λέγοντι· τοῦ δὲ μαρτυροῦντος μηδὲν ἐπ’ αὐτῷ προπεπονθὼς ὕπουλον ἐλευθέρᾳ γνώμῃ καὶ ἀναπεπταμένοις ὠσὶν ἀνέχεται, πίστιν καὶ ἀλήθειαν ὑποδυομένου, [τὸ] πραγμάτων μὲν ὠφελιμωτάτων τὰ ὀνόματα, ὀνομάτων δὲ προσαγωγότατα, ⟨οἷς⟩ καθάπερ δελέασιν ἐπὶ θήρᾳ χρῆται ὧν ὀρέγεται καὶ ποθεῖ.

4.44Bu yüzden kanun birçok yerde haksız hiçbir şeye, ne bir insana ne bir işe katılmamayı öğütler. Çünkü sağlam bir temele dayanmayan onay yalancı tanıklığa çağırır; haksızlığı itici ve düşman bulan herkes ise hakikatin dostudur.

4.44

διὸ πολλαχοῦ παραινεῖ τῆς νομοθεσίας ἀδίκῳ μηδενὶ συναινεῖν, μήτε ἀνθρώπῳ μήτε πράγματι· προκαλεῖται γὰρ ἡ συναίνεσις ἐφ’ ὑγιεῖ μὴ γενομένη τὰ ψευδῆ μαρτυρεῖν, ἐπεὶ καὶ πᾶς, ὅτῳ πρόσαντες καὶ ἐχθρὸν τὸ ἄδικον, ἀληθείᾳ φίλος.

4.45Tek bir kötü kişinin benzer işlere çağırmasına uyup onunla birlikte çıldırmamak şaşılacak bir şey değildir; ama bir yokuştan aşağı topluca hızla kanunsuzluğa savrulan bir kalabalığa kapılıp gitmemek, soylu bir psykhēnin ve cesaretle pekişmiş bir düşüncenin işidir.

4.45

ἑνὶ μὲν οὖν μοχθηρῷ μὴ συναπονοηθῆναι θαυμαστὸν οὐδὲν εἰς τὰ ὅμοια προκαλουμένῳ, πλήθει δὲ ἐπὶ παρανομίαν οἷα κατὰ πρανοῦς ἀθρόᾳ ῥύμῃ φερομένῳ μὴ συνενεχθῆναι γενναίας ψυχῆς ἐστι καὶ φρονήματος ἀνδρείᾳ συγκεκροτημένου.

4.46Çünkü bazıları, en kanunsuz şeyler bile olsa, çoğunluğun kanaatini kanuna uygun ve adil sayar; ama doğru hüküm vermezler. Güzel olan tabiata uymaktır; kalabalığın savrulması ise tabiatın düzenine karşıttır.

4.46

ἔνιοι γὰρ τὰ τοῖς πολλοῖς δοκοῦντα, κἂν παρανομώτατα ᾖ, νόμιμα καὶ δίκαια εἶναι νομίζουσι, κρίνοντες οὐκ εὖ· φύσει γὰρ ἕπεσθαι καλόν, ἀκολουθίᾳ φύσεως δ’ ἀντίπαλον ὄχλου φορά.

4.47Öyleyse bazıları cemiyetlerde ve kalabalık topluluklarda toplanıp kargaşa çıkarırlarsa onlara katılmamalı, çünkü devlet düzeninin eski ve geçer akçesini kalpa çıkarıyorlar:

Tek bir bilge düşünce pek çok eli yener; kalabalığa katılan cehalet daha büyük bir kötülüktür.

Ama bazıları kötülükte öyle bir aşırılığa

4.47

ἐὰν οὖν κατὰ θιάσους καὶ πολυανθρώπους ὁμίλους ἀγειρόμενοί τινες νεωτερίζωσι, τούτοις οὐ συναινετέον ὡς τὸ ἀρχαῖον καὶ δόκιμον τῆς πολιτείας νόμισμα παρακόπτουσι· σοφὸν γὰρ ἓν βούλευμα τὰς πολλὰς χέρας νικᾷ, σὺν ὄχλῳ δ’ ἀμαθία μεῖζον κακόν. ἀλλὰ τοσαύτῃ τινὲς ὑπερβολῇ

4.48varır ki yalnız insanlara olmamış şeyler yüklemekle kalmaz, kötülüklerinde ısrar ederek yalanı göğe kadar uzatıp yükseltir, Tanrı'nın kutlu ve mesut tabiatı aleyhine tanıklık ederler. Bunlar alamet yorumcuları, kuş falcıları, kurban falcıları ve kehanet sanatıyla uğraşan, doğrusunu söylemek gerekirse sanat kılığında kötü bir zanaat yürüten öteki kimselerdir; ilahî cezbenin ve peygamberliğin kalpazanlığını yaparlar.

4.48

χρῶνται μοχθηρίας, ὥστ’ οὐ μόνον ἀνθρώπων ἀγένητα κατηγοροῦσιν, ἀλλ’ ἐπιμένοντες τῇ μοχθηρίᾳ διαίρουσι καὶ τείνουσι τὸ ψεῦδος ἄχρι οὐρανοῦ, τῆς μακαρίας καὶ εὐδαίμονος θεοῦ φύσεως καταμαρτυροῦντες· εἰσὶ δ’ οὗτοι τερατοσκόποι καὶ οἰωνοσκόποι καὶ θύται καὶ ὅσοι ἄλλοι μαντικὴν ἐκπονοῦσι τὴν σὺν τέχνῃ κακοτεχνίαν, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἐπιτηδεύοντες, παράκομμα τῆς ἐνθέου κατοκωχῆς καὶ προφητείας.

4.49Çünkü peygamber kendinden hiçbir şey söylemez; dile getirdiği her şeyi bir başkası ona fısıldar, o yalnız bir yorumcudur. Cezbeye kapıldığı sırada bilinci kaybolur: aklı göçüp psykhēnin kalesini boşaltmış, ilahî ruh ise gelip ona yerleşmiştir; önceden bildirdiği şeyler apaçık ortaya konsun diye ses organlarının bütün düzeneğini çalıp tınlatır.

4.49

προφήτης μὲν γὰρ οὐδὲν ἴδιον ἀποφαίνεται τὸ παράπαν, ἀλλ’ ἔστιν ἑρμηνεὺς ὑποβάλλοντος ἑτέρου πάνθ’ ὅσα προφέρεται, καθ’ ὃν χρόνον ἐνθουσιᾷ γεγονὼς ἐν ἀγνοίᾳ, μετανισταμένου μὲν τοῦ λογισμοῦ καὶ παρακεχωρηκότος τὴν τῆς ψυχῆς ἀκρόπολιν, ἐπιπεφοιτηκότος δὲ καὶ ἐνῳκηκότος τοῦ θείου πνεύματος καὶ πᾶσαν τῆς φωνῆς ὀργανοποιΐαν κρούοντός τε καὶ ἐνηχοῦντος εἰς ἐναργῆ δήλωσιν ὧν προθεσπίζει.

4.50Sahte ve soytarıca kehanete heves edenlerin her biri ise tahminlerine ve kestirimlerine hakikatin, kendilerine hiç yaraşmayan mertebesini yakıştırır ve huyları kararsız olanları kolayca ayartır. Karşıdan esen sert bir rüzgârın safrasız tekneleri fırlatıp alabora etmesi gibi, onların dindarlığın güvenli limanlarına yanaşmasını engeller. Çünkü böyle biri kestirdiği şeyleri kendisi bulmuş gibi değil, gizlice yalnız kendisine bildirilmiş ilahî sözler gibi önceden söylemesi gerektiğini düşünür; büyük ve kalabalık toplulukları aldatmasına daha sağlam bir inanç kazandırmak için.

4.50

τῶν δὲ τὴν παράσημον καὶ βωμολόχον μαντικὴν ζηλούντων ἕκαστος ταῖς εἰκασίαις καὶ στοχασμοῖς ἀνοίκειον τάξιν παρατίθησι τὴν τῆς ἀληθείας καὶ τοὺς ἀβεβαίους τὸ ἦθος ὑπαγόμενος ῥᾳδίως καθάπερ ἀνερμάτιστα σκάφη πολὺς ἀντιπνεύσας ⟨ἄνεμος⟩ ἀνωθεῖ καὶ ἀνατρέπει, διακωλύων ὑποδρόμοις ἀσφαλέσι προσσχεῖν εὐσεβείας· τὰ γὰρ τοπασθέντα προλέγειν οἴεται δεῖν ὡς οὐκ αὐτὸς εὑρών, ἀλλ’ ὡς ἀφανῶς αὐτῷ μόνῳ χρησθέντα θεῖα λόγια, πρὸς βεβαιοτέραν πίστιν ἀπάτης μεγάλων καὶ πολυανθρώπων ὁμίλων.

4.51Kanun böyle birine tam yerinde bir adla sahte peygamber der; çünkü gerçek peygamberliği kalpazanca taklit eder, sahici olanı sahte buluşlarla gölgeler. Ama böyle hileler çok kısa zamanda ortaya çıkar; çünkü tabiat her zaman gizlenmeyi sevmez, vakti gelince kendi güzelliğini yenilmez güçlerle gösterir.

4.51

τὸν τοιοῦτον εὐθυβόλῳ ὀνόματι ψευδοπροφήτην προσαγορεύει, κιβδηλεύοντα τὴν ἀληθῆ προφητείαν καὶ τὰ γνήσια νόθοις εὑρήμασιν ἐπισκιάζοντα. χρόνῳ δὲ παντάπασιν ὀλίγῳ διακαλύπτεται τὰ τοιαῦτα στρατηγήματα, τῆς φύσεως οὐκ ἀεὶ κρύπτεσθαι φιλούσης, ἀλλ’ ὁπόταν καιρὸς ᾖ τὸ ἴδιον κάλλος ἀναφαινούσης ἀηττήτοις δυνάμεσιν.

4.52Güneş tutulmalarında ışınlar çok kısa bir süre kararır, ama az sonra, güneşin önünde hiçbir şey kalmayınca, gölgesiz ve uzaklara vuran bir ışıkla yeniden parlar. Aynı şekilde bazıları sahte bir kehanet sanatı düzüp peygamberliğin yakışıklı adına bürünerek, Tanrı'ya yalan cezbeler yakıştırarak kehanetler savursa da kolayca açığa çıkarılacaklardır. Çünkü hakikat yeniden gelecek ve en uzaklara vuran bir ışıkla parlayacak, onu gölgeleyen yalan da yok olup gidecektir.

4.52

ὡς γὰρ ἐν ταῖς ἡλιακαῖς ἐκλείψεσιν αἱ ἀκτῖνες πρὸς βραχύτατον ἀμαυρωθεῖσαι μικρὸν ὕστερον ἀναλάμπουσιν ἄσκιον καὶ τηλαυγὲς ἐπιδεικνύμεναι φέγγος, μηδενὸς ἐπιπροσθοῦντος ἡλίῳ τὸ παράπαν, [ἀλλ’ ὡς ἐν αἰθρίᾳ καθαρᾷ ὁλοστὸν ἀναφαίνοντι], οὕτως κἂν χρησμολογῶσί τινες μαντικὴν μὲν ἐπεψευσμένην τεχνάζοντες, ὑποδυόμενοι δ’ εὐπρεπὲς ὄνομα τὸ προφητείας, ἐνθουσιάσεις καταψευδόμενοι θεοῦ, διελεγχθήσονται ῥᾳδίως· ἥξει γὰρ πάλιν ἡ ἀλήθεια καὶ ἀναλάμψει φῶς ἀστράπτουσα τηλαυγέστατον, ὡς τό γε ἐπισκιάσαν ψεῦδος ἀφανισθῆναι.

4.53Kanunun şu ek hükmü de pek güzeldir: tek bir kişinin tanıklığının kabul edilmemesini buyurur. Birincisi, tek bir kişi bir şeyi yanlış görebilir, yanlış duyabilir, yanlış anlayabilir, aldanabilir; çünkü sayısız yanlış kanaat sayısız kaynaktan insanın başına gelir.

4.53

πάγκαλον μέντοι κἀκεῖνο προσδιετάξατο κελεύσας ἑνὸς μαρτυρίαν μὴ προσίεσθαι· πρῶτον μὲν ὅτι ἐνδέχεται ἕνα καὶ παριδεῖν τι καὶ παρακοῦσαι καὶ παρενθυμηθῆναι καὶ ἀπατηθῆναι, δόξαι γὰρ αἱ ψευδεῖς μυρίαι καὶ ἀπὸ μυρίων εἰώθασι προσπίπτειν·

4.54İkincisi, birden fazla kişi aleyhine de tek bir kişi aleyhine de tek bir tanığa dayanmak son derece haksızdır: birden fazla kişi aleyhine, çünkü onlar inandırıcılık bakımından tek kişiden daha üstün tutulmayı hak eder; tek kişi aleyhine, çünkü tanık sayıca ondan üstün değildir, eşitlik de açgözlülüğe yabancıdır. Başkası aleyhine anlatan tanığa, kendi lehine konuşan sanıktan neden daha çok inanılsın? En iyisi, öyle görünüyor ki, iki tarafın birbirinden ne eksik ne fazla olduğu yerde hüküm vermekten kaçınmaktır.

4.54

δεύτερον δὲ ὅτι κατὰ πλειόνων ἢ καὶ καθ’ ἑνὸς ἀδικώτατον ⟨ἑνὶ⟩ χρῆσθαι μάρτυρι, τῶν μὲν ὅτι δὴ πρὸς πίστιν ἀξιονικότεροι ἑνός, τοῦ δ’ ἐπειδὴ κατ’ ἀριθμὸν οὐ προφέρει, τὸ δ’ ἴσον πλεονεξίας ἀλλότριον· τί γὰρ μᾶλλον τῷ μάρτυρι καθ’ ἑτέρου διεξιόντι ἢ τῷ κατηγορουμένῳ ὑπὲρ αὑτοῦ λέγοντι συναινετέον; ἄριστον δ’ ὡς ἔοικεν ἐπέχειν, ἔνθα μηδὲν ἐνδεῖ μηδὲ ὑπερβάλλει.

4.55Yargıca dair

Kanun, Musa'nın kutsal devlet düzenine katılan herkesin, başka kanunlarla yaşayanlardan daha çok, her türlü akılsız hâlden ve her türlü kötülükten uzak olması gerektiğini düşünür; özellikle de kurayla ya da seçimle yargıçlığa getirilenlerin. Çünkü başkalarına hak dağıtmayı üstlenenlerin kendilerinin suçlu olması saçmadır; onlar tabiatın işlerini, asıl bir yazıdan kopya çıkarır gibi, örnek alıp taklit etmelidir.

4.55

Τὰ πρὸς δικαστήν. Οἴεται δεῖν ὁ νόμος ἅπαντας μὲν τοὺς συμφερομένους τῇ κατὰ Μωυσέα ἱερᾷ πολιτείᾳ παντὸς ἀλόγου πάθους καὶ πάσης κακίας ἀμετόχους εἶναι μᾶλλον ἢ τοὺς τοῖς ἄλλοις νόμοις χρωμένους, διαφερόντως δὲ τοὺς λαχόντας ἢ χειροτονηθέντας δικάζειν. ἄτοπον γὰρ ἁμαρτήμασιν ἐνόχους εἶναι τοὺς τοῖς ἄλλοις τὰ δίκαια βραβεύειν ἀξιοῦντας, οἷς ἀναγκαῖον καθάπερ ἀπ’ ἀρχετύπου γραφῆς ἀπομάττεσθαι τὰ φύσεως ἔργα πρὸς μίμησιν.

4.56Nasıl ateşin gücü dokunduğu şeyleri ısıtırken kendisi çok daha önce kendinden sıcaksa, karın gücü de tersine kendisi soğuk olduğu için başka şeyleri soğutuyorsa, yargıç da, kendisine başvuranları adaletle sulayacaksa, katıksız adaletle dolu olmalıdır; öyle ki tatlı bir pınardan akar gibi, iyi düzene susamışlara içilecek bir su aksın.

4.56

ὡς γὰρ ἡ τοῦ πυρὸς δύναμις ἀλεαίνουσα ὧν ἂν προσάψηται θερμὴ πολὺ πρότερον αὐτὴ καθέστηκεν ἐξ αὑτῆς καὶ κατὰ τοὐναντίον ἡ τῆς χιόνος τῷ κατεψύχθαι καὶ τἄλλα ἐπιψύχει, οὕτως ὀφείλει καὶ δικαστὴς ἀνάπλεως εἶναι δικαιοσύνης ἀκραιφνοῦς, εἴ γε μέλλει τὰ δίκαια τοῖς ἐντευξομένοις ἐπάρδειν, ἵν’ ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς γλυκείας φέρηται νᾶμα πότιμον τοῖς διψῶσιν εὐνομίας.

4.57Bu da şöyle olur: Yargılamaya giren kişi aynı anda hem yargıladığını hem yargılandığını düşünmeli; oyuyla birlikte aldanmamak için kavrayışı, herkese layık olanı vermek için adaleti, suçluların cezalarında yakarışlara ve acındırmalara boyun eğmemek için de cesareti kuşanmalıdır.

4.57

τουτὶ δὲ συμβήσεται, ἐάν τις δικάζειν εἰσιὼν ἐν ταὐτῷ νομίσῃ κρίνειν τε καὶ κρίνεσθαι καὶ ἀναλαμβάνῃ ἅμα τῇ ψήφῳ σύνεσιν μὲν εἰς τὸ μὴ ἀπατᾶσθαι, δικαιοσύνην δὲ εἰς τὴν τῶν κατ’ ἀξίαν ἐπιβαλλόντων ἑκάστοις ἀπονομήν, ἀνδρείαν δὲ εἰς τὸ ἀνένδοτον πρὸς ἱκεσίας καὶ οἴκτους κατὰ τὰς τῶν ἑαλωκότων τιμωρίας.

4.58Bu aretēleri gözeten kişi haklı olarak herkesin hayırseveri sayılır; iyi bir dümenci gibi, işlerini ona emanet edenlerin kurtuluşu ve güvenliği için işlerin fırtınalarını yatıştırır.

4.58

ὁ τούτων ἐπιμελούμενος τῶν ἀρετῶν κοινὸς εὐεργέτης εἰκότως ἂν νομίζοιτο, κυβερνήτου τρόπον ἀγαθοῦ τοὺς χειμῶνας τῶν πραγμάτων ἐξευδιάζων ἕνεκα σωτηρίας καὶ ἀσφαλείας τῶν τὰ οἰκεῖα ἐπιτετροφότων αὐτῷ.

4.59Kanun yargıca önce boş söylentiyi kabul etmemesini buyurur. Bu ne demektir? Be adam, der, kulakların temiz olsun. Kulaklar, ciddi sözlerin sularıyla durmadan yıkanır, masal yazarlarının, mim oyuncularının ya da değersiz şeyleri şişirip yüceltenlerin boş, bayağı, alaya layık uzun söylevlerini içeri almazsa temizlenir.

4.59

Κελεύει δὴ πρῶτον ὁ νόμος τῷ δικαστῇ μὴ παραδέχεσθαι ἀκοὴν ματαίαν. τί δὲ τοῦτ’ ἐστίν; ἔστω, φησίν, ὦ οὗτος, τὰ ὦτά σου κεκαθαρμένα· καθαρθήσεται δέ, ἐὰν νάμασι σπουδαίων λόγων συνεχῶς ἐπαντλῆται, τὰς ματαίους καὶ πεπατημένας καὶ χλεύης ἀξίας μυθογράφων ἢ μιμολόγων ἢ τυφοπλαστῶν τὰ μηδενὸς ἄξια σεμνοποιούντων μακρὰς ῥήσεις μὴ προσιέμενα.

4.60Boş söylentiyi kabul etmeme buyruğundan, öncekiyle uyumlu bir şey daha anlaşılır: Kulaktan dolma tanıklık edenlere kulak veren, boş yere ve sağlıksız bir biçimde kulak vermiş olur. Neden? Çünkü gözler olup bitenle doğrudan karşılaşır, bir bakıma işlere dokunur ve onları baştan sona kavrar; her şeyi aydınlatıp sınayan ışık da onlara yardım eder. Kulaklar ise, eskilerden birinin isabetle dediği gibi, gözlerden daha az güvenilirdir: işlerle karşılaşmazlar, işlerin yorumcusu olan ve her zaman doğruyu söylemeyen sözlerce sağa sola çekilirler.

4.60

δηλοῦται δ’ ἐκ τοῦ μὴ παραδέχεσθαι ματαίαν ἀκοὴν καὶ ἕτερόν τι τῷ προτέρῳ συνᾷδον· τοῖς ἀκοὴν μαρτυροῦσι, φησίν, ὁ προσέχων ματαίως καὶ οὐχ ὑγιῶς προσέξει· διὰ τί; ὅτι ὀφθαλμοὶ μὲν αὐτοῖς ἐντυγχάνουσι τοῖς γινομένοις, ἐφαπτόμενοι τρόπον τινὰ τῶν πραγμάτων καὶ ὅλα δι’ ὅλων καταλαμβάνοντες, φωτὸς συνεργοῦντος, ᾧ πάντα αὐγάζεταί τε καὶ διελέγχεται, ὦτα δ’, ὡς ἔφη τις οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τῶν προτέρων, ὀφθαλμῶν ἀπιστότερα, πράγμασι μὲν οὐκ ἐντυγχάνοντα, ἑρμηνεῦσι δὲ πραγμάτων λόγοις οὐκ ἀεὶ πεφυκόσιν ἀληθεύειν περιελκόμενα.

4.61Bu yüzden Yunanların bazı kanun koyucuları da Musa'nın en kutsal levhalarından aktararak kulaktan dolma tanıklığı yasaklamakla iyi bir düzenleme yapmış görünürler; çünkü insan gördüğünü güvenilir, işittiğini ise hiç de sağlam saymamalıdır.

4.61

διὸ καὶ τῶν παρ’ Ἕλλησιν ἔνιοι νομοθετῶν μεταγράψαντες ἐκ τῶν ἱερωτάτων Μωυσέως στηλῶν εὖ διατάξασθαι δοκοῦσι, μὴ μαρτυρεῖν ἀκοήν, ὡς δέον, ἃ μὲν εἶδέ τις, πιστὰ κρίνειν, ἃ δὲ ἤκουσε, μὴ πάντως βέβαια.

4.62İkinci buyruk, yargıcın hediye almamasıdır. Kanun der ki hediyeler gören gözleri kör eder, adaleti bozar ve zihnin ana yoldan dosdoğru yürümesine izin vermez.

4.62

Δεύτερον παράγγελμα κριτῇ δῶρα μὴ λαμβάνειν· τὰ γὰρ δῶρα, φησὶν ὁ νόμος, πηροῖ μὲν ὀφθαλμοὺς βλέποντας, τὰ δὲ δίκαια λυμαίνεται, τὴν δὲ διάνοιαν οὐκ ἐᾷ διὰ λεωφόρου βαίνειν ἐπ’ εὐθείας.

4.63Haksız bir hüküm için rüşvet almak son derece kötü insanların, haklı bir hüküm için almak ise yarı yarıya kötülük edenlerin işidir. Çünkü dışı süslü, yarı kötü, yarı adil yarı adaletsiz bazı kimseler vardır: haksızlığa uğrayanlardan yana, haksızlık edenlere karşı saf tutarlar, ama kazanması gerekenleri bedavaya kazanmış yazmaya razı olmaz, hükümlerini satılık ve ücretli hâle getirirler.

4.63

καὶ τὸ μὲν δωροδοκεῖν ἐπ’ ἀδίκοις παμπονήρων ἐστὶν ἀνθρώπων ἔργον, τὸ δ’ ἐπὶ δικαίοις ἐφ’ ἡμισείᾳ πονηρευομένων· εἰσὶ γὰρ εὐπάρυφοί τινες ἡμιμόχθηροι, δικαιάδικοι, τὴν ὑπὲρ τῶν πεπλημμελημένων τεταγμένοι τάξιν κατὰ τῶν πλημμελησάντων, προῖκα δ’ οὐκ ἀξιοῦντες νικῶντας γράφειν οὓς νικᾶν ἀναγκαῖον, ἀλλὰ τὴν γνῶσιν ὤνιον καὶ ἔμμισθον ἀποφαίνοντες.

4.64Sonra biri onları suçlayınca, adaleti saptırmadıklarını, yenilmesi gerekenlerin yenildiğini, kazanması gerekenlerin kazandığını söylerler; ama bu kötü bir savunmadır. Çünkü iyi yargıç iki şey getirmelidir: kanunu en iyi şekilde bilmek ve rüşvete kapılmamak. Hediye karşılığında hak dağıtan ise tabiatça güzel bir işi farkında olmadan lekeler.

4.64

εἶτα ἐπειδάν τις αἰτιᾶται, φασὶ μὴ παρατρέψαι τὸ δίκαιον — ἡττηθῆναι μὲν γὰρ οὓς ἁρμόττον ἦν ἡττᾶσθαι, νενικηκέναι δ’ οὓς ἐχρῆν περιγίνεσθαι —, κακῶς ἀπολογούμενοι· δύο γὰρ δεῖ προσφέρεσθαι τὸν ἀγαθὸν δικαστήν, νομικωτάτην γνῶσιν καὶ τὸ ἀδέκαστον· ὁ δὲ ἐπὶ δώροις βραβευτὴς τοῦ δικαίου καλὸν φύσει πρᾶγμα λέληθεν αἰσχύνων.

4.65Üstelik iki suç daha işler: biri, kendini para hırsına alıştırır, bu da en büyük kanunsuzlukların çıkış yeridir; öteki, adaletin bedelini ödediği hâlde aslında faydalanması gereken kişiye zarar verir.

4.65

ἐπεξαμαρτάνει δὲ καὶ δύο ἕτερα, τὸ μὲν ἐθίζων ἑαυτὸν εἶναι φιλοχρήματον, ὅπερ ὁρμητήριον τῶν μεγίστων παρανομημάτων ἐστί, τὸ δὲ βλάπτων ὃν ἄξιον ἦν ὠφελεῖν τιμὴν τοῦ δικαίου κατατιθέντα.

4.66Bu yüzden Musa son derece öğretici bir biçimde adil olanı adil bir yolla izlemeyi buyurur; böylece adil olanın adil olmayan bir yolla da izlenebileceğini ima eder. Bunu hediye karşılığında hak dağıtanlar yüzünden söyler; bu da yalnız mahkemelerde değil, karada ve denizde, her yerde, neredeyse hayatın bütün işlerinde olur.

4.66

διὸ σφόδρα παιδευτικῶς Μωυσῆς δικαίως τὸ δίκαιον προστάττει μεταδιώκειν, αἰνιττόμενος ὅτι καὶ ἀδίκως ἔνεστι, διὰ τοὺς ἐπὶ δώροις τοῦ δικαίου βραβευτάς, οὐ μόνον ἐν δικαστηρίοις, ἀλλὰ πανταχοῦ κατά τε γῆν καὶ θάλατταν καὶ ἐν ἅπασιν ὀλίγου δέω φάναι τοῖς τοῦ βίου πράγμασιν.

4.67Nitekim biri az değerli bir emaneti alıp geri vermiştir; ama bunu alanın faydası için değil, ona tuzak kurmak için yapmıştır: küçük işlerdeki dürüstlüğünü yem olarak atıp büyük işlerde güveni oltaya takmak için. Bu da adil olanı adil olmayan bir yolla yapmaktan başka bir şey değildi: başkasının malını geri vermek adildir, ama daha fazlasını avlamak için yapıldığı ölçüde adil bir yolla yapılmamıştır.

4.67

ἤδη γοῦν ὀλιγοχρήματόν τις παρακαταθήκην λαβὼν ἀπέδωκεν, ἐπ’ ἐνέδρᾳ μᾶλλον τοῦ λαμβάνοντος ἢ ὠφελείᾳ, ἵνα τὴν ἐν ὀλίγοις πίστιν δέλεαρ καθεὶς ἀγκιστρεύσηται τὴν ἐν μείζοσιν πίστιν, ὅπερ οὐδὲν ἦν ἕτερον ἢ τὸ δίκαιον μὴ δικαίως ἐπιτελεῖν· δίκαιον μὲν γὰρ ἡ τῶν ἀλλοτρίων ἀπόδοσις, οὐ δικαίως δ’ ἐγένετο, παρόσον ἐπὶ θήρᾳ πλειόνων.

4.68Bu tür suçların başlıca sebeplerinden biri yalanla kurulan yakınlıktır. Sütanneler, anneler ve evdeki öteki köle ve hür insanlar, daha doğumdan ve kundaktan başlayarak işleriyle ve sözleriyle yalanı çocuğun hep süt kardeşi yapar, onu tabiattan gelen zorunlu bir parçaymış gibi psykhēye uydurup kaynaştırırlar. Oysa yalan gerçekten tabiatla birlikte doğmuş olsaydı bile, güzel şeylerle uğraşarak söküp atılması gerekirdi.

4.68

αἴτιον δὲ τῶν τοιούτων ἁμαρτημάτων ἐστὶν ἐν τοῖς μάλιστα ἡ πρὸς τὸ ψεῦδος οἰκείωσις, ὅπερ ἐκ πρώτης γενέσεως καὶ σπαργάνων αὐτῶν τίτθαι καὶ μητέρες καὶ ὁ ἄλλος τῶν κατ’ οἰκίαν ἀνδραπόδων καὶ ἐλευθέρων ὅμιλος ἔργοις καὶ λόγοις ἀεὶ σύντροφον κατασκευάζουσιν, ἁρμοζόμενοι καὶ ἑνοῦντες αὐτὸ τῇ ψυχῇ ὡς μέρος ἐκ φύσεως ἀναγκαῖον, ὅπερ, εἰ καὶ τῷ ὄντι φύσει συνεγεγέννητο, ὤφειλεν ἐπιτηδεύσει τῶν καλῶν ἐκτετμῆσθαι.

4.69Hayatta hakikat kadar güzel ne vardır? Her şeyi bilen Musa onu en kutsal yere, başrahibin giysisinin üzerine, psykhēnin yöneten kısmının bulunduğu yere işlemiş; o kısmı sunuların en güzeli ve en parlağıyla süslemek istemiştir. Hakikatin yanına ona akraba bir güç daha yerleştirmiş, buna Açıklama adını vermiştir. Bunlar içimizdeki iki logosun, iç logosun ve dışa vurulan logosun suretleridir. Çünkü dışa vurulan logos, her birimizin gizli düşüncelerini komşumuza bildiren açıklamaya muhtaçtır; iç logos ise hakikate muhtaçtır, saadete giden yolu bulduran hayatın ve eylemlerin olgunluğu için.

4.69

τί δ’ οὕτως ἐν βίῳ καλὸν ὡς ἀλήθεια; ἣν ὁ πάνσοφος ἐστηλίτευσεν ἐν ἱερωτάτῳ χωρίῳ, κατὰ τὴν τοῦ ἀρχιερέως στολήν, ἔνθα τὸ τῆς ψυχῆς ἡγεμονικόν, ἀναθημάτων τῷ καλλίστῳ καὶ διαπρεπεστάτῳ βουληθεὶς αὐτὸν ἐπικοσμῆσαι, συγγενῆ δὲ δύναμιν ἀληθείᾳ παριδρύσατο, ἣν ἐκάλεσε δήλωσιν, ἀμφοτέρων τῶν ἐν ἡμῖν λόγων εἰκόνας, ἐνδιαθέτου τε καὶ προφορικοῦ· δεῖται γὰρ ὁ μὲν προφορικὸς δηλώσεως, ᾗ τὰ ἀφανῆ τῶν καθ’ ἕκαστον ἡμῶν ἐνθύμια γνωρίζεται τῷ πέλας, ὁ δ’ ἐνδιάθετος ἀληθείας, εἰς τελειότητα βίου καὶ πράξεων, δι’ ὧν ἡ ἐπ’ εὐδαιμονίαν ὁδὸς ἀνευρίσκεται.

4.70Yargıca üçüncü buyruk, yargılananlardan önce işleri incelemesi, yargılanan kişilerin bıraktığı izlenimden her yolla kendini çekip kurtarmaya çalışması, tanıdığı ve hatırladığı kişileri, yani yakınlarını, dostlarını, vatandaşlarını, ya da yabancıları, düşmanları, gurbetçileri zorla bilmezden ve unutmuştan gelmesidir; öyle ki ne yakınlık ne nefret adaletin bilinmesini gölgelesin. Yoksa değneksiz yürüyen ve güvenle dayanabileceği yol göstericileri olmayan bir kör gibi tökezlemesi kaçınılmazdır.

4.70

Τρίτον παράγγελμα τῷ δικαστῇ τὰ πράγματα πρὸ τῶν κρινομένων ἐξετάζειν καὶ πειρᾶσθαι πάντα τρόπον ἀφέλκειν αὑτὸν τῆς τῶν δικαζομένων φαντασίας, εἰς ἄγνοιαν καὶ λήθην βιαζόμενον ὧν ἐπιστήμην εἶχε καὶ μνήμην, οἰκείων, φίλων, πολιτῶν, καὶ πάλιν ἀλλοτρίων, ἐχθρῶν, ξένων, ἵνα μήτε εὔνοια μήτε μῖσος ἐπισκιάσῃ τῶν δικαίων τὴν γνῶσιν· ἀνάγκη γὰρ οἷα τυφλὸν δίχα βάκτρου προερχόμενον καὶ τοὺς ποδηγετήσοντας οὐκ ἔχοντα οἷς βεβαίως ἐπερείσεται πταίειν.

4.71Bu yüzden iyi yargıç yargılananları, kim olurlarsa olsunlar, örtmeli; işlerin tabiatını ise süssüz ve çıplak olarak görmelidir, çünkü kanaatlere göre değil hakikate göre hüküm verecektir. Şunu da aklında tutmalıdır: "Hüküm Tanrı'nındır" (Tesniye 1:17), yargıç ise hükmün vekilidir. Vekilin efendinin malını başkasına bağışlamasına izin yoktur; çünkü o, insan hayatındaki her şeyin en iyisi olan emaneti, her şeyin en iyisinden almıştır.

4.71

ὅθεν προσήκει τὸν ἀγαθὸν δικαστὴν τοὺς μὲν κρινομένους, οἵτινες ἂν ὦσι, παρακαλύπτεσθαι, τὴν δὲ φύσιν τῶν πραγμάτων ἄπλαστον καὶ γυμνὴν ὁρᾶν, μὴ πρὸς δόξας ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν μέλλοντα κρίνειν καὶ τοιαύτην ἔννοιαν λαβόντα, ὅτι „ἡ μὲν κρίσις τοῦ θεοῦ ἐστιν“ (Deut. 1,17), ὁ δὲ δικαστὴς ἐπίτροπος τῆς κρίσεως· ἐπιτρόπῳ δ’ οὐκ ἐφεῖται τὰ τοῦ κυρίου χαρίζεσθαι, παρακαταθήκην εἰληφότι τὴν πάντων τῶν κατὰ τὸν ἀνθρώπινον βίον ἀρίστην παρὰ τοῦ πάντων ἀρίστου.

4.72Kanun söylenenlere bilgece bir hüküm daha ekler: yargıda yoksula acınmamasını buyurur. Bunu buyuran, neredeyse bütün kanunlarını merhamete ve insan sevgisine dair düzenlemelerle doldurmuş, kibirlilere ve küstahlara büyük tehditler savurmuş; komşularının talihsizliklerini düzeltmeyi görev bilen ve servetlerini kendi mülkleri değil, yoksulluk çekenlerin ortak malı sayanlara büyük ödüller koymuştur.

4.72

Πρὸς δὲ τοῖς λεχθεῖσιν ἤδη καὶ ἄλλο σοφὸν εἰσηγεῖται· κελεύει ⟨γὰρ⟩ πένητα ἐν κρίσει μὴ ἐλεεῖν ὁ πᾶσαν σχεδόν τι τὴν νομοθεσίαν πεπληρωκὼς τῶν εἰς ἔλεον καὶ φιλανθρωπίαν διαταγμάτων καὶ μεγάλας μὲν ἀπειλὰς ἐπανατεινόμενος ὑπερόπταις καὶ ἀλαζόσι, μεγάλα δὲ προθεὶς ἆθλα τοῖς τὰ ἀτυχήματα τῶν πέλας εἰς ἐπανόρθωσιν ἄγειν ἀξιοῦσι καὶ τὰς περιουσίας οὐκ ἴδια κτήματα νομίζουσιν ἀλλὰ κοινὰ τῶν ἐν ἐνδείαις.

4.73Çünkü eskilerden birinin isabetle dediği gibi, insanların Tanrı'ya en çok benzedikleri iş iyilik etmektir. Yaratılmış varlıkların ezelî olanı taklit etmesinden daha büyük bir iyilik ne olabilir?

4.73

ὃ γὰρ ἔφη τις οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τῶν πρότερον, ἀληθές ἐστιν, ὅτι παραπλήσιον οὐδὲν ἄνθρωποι θεῷ δρῶσιν ἢ χαριζόμενοι. τί δ’ ἂν εἴη κρεῖττον ἀγαθὸν ἢ μιμεῖσθαι θεὸν γενητοῖς τὸν ἀίδιον;

4.74Öyleyse zengin, evinde bol gümüş ve altın biriktirip hazine bekçiliği yapmasın; onları ortaya çıkarsın ki yoksulların sert hayatını gönül hoşluğuyla yaptığı yardımlarla yumuşatsın. Şöhretli biri de kendini yükseltip kabararak böbürlenmesin; eşitliğe saygı gösterip şöhretsizlere de söz hakkı tanısın. Bedence güçlü olan da zayıfların dayanağı olsun; çıplak yarışmalardaki gibi kendinden güçsüzleri pankrationla yere sermesin, kendi gücünden, kendi başına tükenmiş olanlara pay vermeyi şeref saysın.

4.74

μήτ’ οὖν ὁ πλούσιος ἄργυρον καὶ χρυσὸν οἴκοι συναγαγὼν ἄφθονον θησαυροφυλακείτω, προφερέτω δ’ εἰς μέσον, ἵνα τὸ σκληροδίαιτον τῶν ἀπόρων ἱλαραῖς μεταδόσεσι λιπαίνῃ, μήτ’, εἴ τις ἔνδοξος, ὑψηλὸν αἴρων αὑτὸν αὐχείτω φρυαττόμενος, ἀλλ’ ἰσότητα τιμήσας μεταδιδότω παρρησίας τοῖς ἀδόξοις· ὅ τε ῥώμῃ κεχρημένος σώματος ἔρεισμα τῶν ἀσθενεστέρων ἔστω καὶ μὴ καθάπερ ἐν τοῖς γυμνικοῖς ἀγῶσι καταπαγκρατιαζέτω τοὺς ἐλάττους ταῖς δυνάμεσιν, ἀλλὰ φιλοτιμείσθω τῆς ἰδίας ἰσχύος μεταδιδόναι τοῖς ἐξ ἑαυτῶν ἀπειρηκόσιν.

4.75Çünkü bilgeliğin pınarlarından su çekmiş olanlar, kıskançlığı zihinlerinin sınırları dışına sürmüşlerdir; kimse teşvik etmeden kendiliğinden komşularına fayda sağlamaya soyunurlar, aynı epistēmēden pay alsınlar diye sözlerin sularını kulakları yoluyla onların psykhēlerine dökerler. Gürbüz ve soylu fidanlar gibi yetenekli gençler gördüklerinde, tek gerçek zenginlik olan psykhē zenginliğinin mirasçılarını bulduklarını düşünüp sevinirler; onları yanlarına alıp psykhēlerini öğretilerle ve düşüncelerle işlerler, ta ki gövdelenip iyilik ve güzelliğin meyvesini versinler.

4.75

ὅσοι μὲν γὰρ ἀπὸ πηγῶν ἠρύσαντο τῶν σοφίας, φθόνον ὑπερόριον τῆς διανοίας ἐληλακότες ἄνευ προτροπῆς αὐτοκέλευστοι ταῖς τῶν πλησίον ὠφελείαις ἐπαποδύονται, τὰ λόγων νάματα ταῖς ψυχαῖς ἐκείνων δι’ ὤτων ἐπαντλοῦντες εἰς μετουσίαν τῆς ὁμοίας ἐπιστήμης· καὶ ἐπειδὰν ἴδωσιν ὥσπερ εὔβλαστα καὶ εὐγενῆ μοσχεύματα νέους εὐφυεῖς, γεγήθασιν οἰόμενοι κληρονόμους ἀνευρηκέναι τοῦ ψυχικοῦ πλούτου, ὃς μόνος ἀληθείᾳ πλοῦτός ἐστι, καὶ παραλαβόντες γεωργοῦσι τὰς ψυχὰς δόγμασι καὶ θεωρήμασι, μέχρις ἂν στελεχωθεῖσαι καρπὸν τὸν καλοκἀγαθίας ἐνέγκωσι.

4.76Yoksulların bolluğa kavuşması için kanunlara böyle süsler örülmüş, böyle nakışlar işlenmiştir; yalnız yargıda onlara acımak caiz değildir. Çünkü merhamet talihsizliklere gösterilir; isteyerek kötülük yapan ise talihsiz değil, adaletsizdir.

4.76

τοιαῦτα τοῖς νόμοις ἀγάλματα συνύφανται καὶ πεποίκιλται πρὸς εὐπορίαν ἀπόρων, οὓς ἐπὶ μόνης κρίσεως ἐλεεῖν οὐ θεμιτόν· ἔλεος γὰρ ἐπ’ ἀτυχήμασιν, ὁ δ’ ἑκουσίῳ γνώμῃ πονηρευόμενος οὐκ ἀτυχής, ἀλλ’ ἄδικος.

4.77Adil işlere ödüller gibi adaletsiz işlere de cezalar sağlam tutulsun. Öyle ki hiçbir kötü yoksul, sinip büzülerek ve parasızlığına acındırarak cezadan sıyrılmasın; çünkü acınmayı değil, ki nereden acınsın, öfkeyi hak eden işler yapmıştır. Yargılamaya giren kişi iyi bir sarraf gibi işlerin tabiatlarını ayırıp seçsin; geçer akçe kalp paraya karışıp birbirine girmesin.

4.77

τιμωρίαι δ’ ἐπ’ ἀδίκοις ὡς ἐπὶ δικαίοις τιμαὶ βεβαιούσθωσαν· ὥστε μηδεὶς μοχθηρὸς ἄπορος ὑπείλλων καὶ ὑποστέλλων ἀχρηματίας οἴκτῳ τὸ δίκην δοῦναι παρακρουέσθω, δεδρακὼς οὐκ ἐλέου — πόθεν; — ἀλλ’ ὀργῆς ἄξια. καὶ ὁ δικάζειν εἰσιὼν καθάπερ ἀργυραμοιβὸς ἀγαθὸς διαιρείτω καὶ διακρινέτω τὰς φύσεις τῶν πραγμάτων, ἵνα μὴ φύρηται συγχεόμενα τοῖς παρασήμοις τὰ δόκιμα.

4.78Yalancı tanıklara ve yargıçlara karşı söylenecek daha pek çok şey var; ama sözü uzatmamak için On Söz'ün sonuncusuna geçmeliyiz. O da ötekilerin her biri gibi bir ana başlık biçiminde vahyedilmiştir ve şudur: "Arzu etmeyeceksin."

4.78

πολλὰ μὲν οὖν ἄλλα πρός τε ψευδομάρτυρας καὶ δικαστὰς ἔνεστι λέγειν· ὑπὲρ δὲ τοῦ μὴ μακρηγορεῖν ἰτέον ἐπὶ τὸ τελευταῖον τῶν δέκα λογίων, ὃ κεφαλαιώδει τύπῳ καθάπερ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον κεχρησμῴδηται, τοῦτο δ’ ἐστίν· „οὐκ ἐπιθυμήσεις.“

4.79Her hâl kınanacak bir şeydir; ölçüsüz ve taşkın her atılım, psykhēnin akılsız ve tabiata aykırı her hareketi de suçludur. Çünkü bunların her biri, köklü bir hâlin açılıp yayılmış biçiminden başka nedir? Öyleyse atılımlarına ölçü koymayan, azgın atlara vurur gibi onlara gem vurmayan kişi, tedavisi zor bir hâle tutulmuştur. Sonra da bu azgınlık yüzünden, arabasından fırlayan bir arabacı gibi, farkına varmadan çıkılması güç uçurumlara ve çukurlara savrulur; oradan kurtulmak pek zordur.

4.79

Πᾶν μὲν πάθος ἐπίληπτον, ἐπεὶ καὶ πᾶσα ἄμετρος καὶ πλεονάζουσα ὁρμὴ καὶ τῆς ψυχῆς ἡ ἄλογος καὶ παρὰ φύσιν κίνησις ὑπαίτιος· ἑκάτερον γὰρ τούτων ⟨τί⟩ ἐστιν ἕτερον ἢ παλαιὸν πάθος ἐξηπλωμένον; εἴ τις οὖν μὴ μέτρα ταῖς ὁρμαῖς ὁρίζει μηδὲ χαλινὸν ὥσπερ τοῖς ἀφηνιασταῖς ἵπποις ἐντίθησι, πάθει χρῆται δυσιάτῳ, κἄπειτα λήσεται διὰ τὸν ἀφηνιασμὸν ἐξενεχθεὶς οἷα ὑπὸ ἁρμάτων ἡνίοχος εἰς φάραγγας ἢ βάραθρα δυσαναπόρευτα, ἐξ ὧν μόλις ἔστι σῴζεσθαι.

4.80Hâllerin hiçbiri, gerçekte iyi olmayıp yalnız iyi görünen, elde olmayan şeylere duyulan arzu kadar sıkıntı verici değildir; çünkü arzu çetin ve sonu gelmez sevdalar doğurur. Psykhēyi gerer ve alabildiğine uzağa, sonsuza doğru sürer; kovalanan şey ise kimi zaman sırtını dönmeden, yüzünü göstererek, küçümseyerek kaçar.

4.80

τῶν δὲ παθῶν οὕτως οὐδὲν ἀργαλέον ὡς ἐπιθυμία τῶν ἀπόντων ὅσα τῷ δοκεῖν ἀγαθῶν, πρὸς ἀλήθειαν οὐκ ὄντων, χαλεποὺς καὶ ἀνηνύτους ἔρωτας ἐντίκτουσα· ἐπιτείνει γὰρ καὶ ἐπελαύνει μέχρι πορρωτάτω τὴν ψυχὴν εἰς τὸ ἄπειρον, φεύγοντος ἔστιν ὅτε τοῦ διωκομένου καταφρονητικῶς οὐκ ἐπὶ νῶτα ἀλλ’ ἀντικρύ.

4.81Çünkü arzunun büyük bir hevesle peşinden koştuğunu fark edince, onu yemlemek ve yakalanacağı umudunu vermek için bir süre durur, sonra alay ederek daha da uzağa çekilir. Arzu ise geride kalıp gecikerek çırpınır ve bedbaht psykhēye Tantalos'un cezasını çektirir. Anlatıldığına göre Tantalos su içmek istediğinde su kaçar, içemezmiş; meyve koparmak istediğinde ise ağaçların bereketi kurur, bütün meyveler kaybolurmuş.

4.81

ὅταν γὰρ ἐπιτρέχουσαν αἴσθηται μετὰ σπουδῆς τὴν ἐπιθυμίαν, ἠρεμῆσαν ἐπ’ ὀλίγον ὑπὲρ τοῦ δελεάσαι καὶ ἐλπίδα συλλήψεως τῆς [καθ’] αὑτοῦ παρασχεῖν, ἐξαναχωρεῖ μακροτέροις διαστήμασι κατακερτομοῦν· ἡ δὲ ἀπολειπομένη καὶ ὑστερίζουσα σφαδᾴζει Ταντάλειον τιμωρίαν ἐπιφέρουσα κακοδαίμονι ψυχῇ· καὶ γὰρ ἐκεῖνον λόγος ἔχει ποτὸν μὲν ἀρύσασθαι βουλόμενον ἀδυνατεῖν, ὑποφεύγοντος ὕδατος, εἰ δὲ καρπὸν ἐθελήσειε δρέψασθαι, πάντας ἀφανίζεσθαι, στειρουμένης τῆς περὶ τὰ δένδρα εὐφορίας.

4.82Bedenin amansız ve teselli kabul etmez efendileri olan susuzluk ve açlık, biri onları vahşileştiklerinde içecek ve yiyecekle yatıştırmazsa, bedeni çoğu zaman bir işkencecinin çarkına gerilenlerden ya daha çok ya da en az onlar kadar, ölesiye gerer. Arzu da aynı şekilde psykhēyi boşaltır, ona eldekileri unutturup çok uzaklardakileri hatırlatır ve içinde dizginlenemez bir kızgınlık ve çılgınlık uyandırır. Böylece eski efendilerden daha ağır, ama onlarla aynı adı taşıyan efendiler çıkarır: susuzluk ve açlık; ama midenin zevkine değil, paraya, şöhrete, iktidara, güzelliğe ve insan hayatında imrenilecek, uğrunda yarışılacak görülen sayısız başka şeye.

4.82

ὡς γὰρ αἱ ἀμείλικτοι καὶ ἀπαρηγόρητοι δέσποιναι τοῦ σώματος, δίψα ⟨καὶ⟩ πεῖνα, κατατείνουσιν αὐτὸ μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον τῶν ἐκ βασανιστοῦ τροχιζομένων ἄχρι θανάτου πολλάκις, εἰ μή τις αὐτὰς ἐξηγριωμένας τιθασεύσει ποτοῖς καὶ σιτίοις, οὕτως ἡ ἐπιθυμία κενὴν ἀποδείξασα τὴν ψυχὴν λήθῃ μὲν τῶν παρόντων, μνήμῃ δὲ τῶν μακρὰν ἀφεστηκότων οἶστρον καὶ μανίαν ἀκάθεκτον ἐγκατασκευάσασα, βαρυτέρας μὲν τῶν πρότερον δεσποινῶν ὁμωνύμους δ’ ἐκείναις ἀπειργάσατο, δίψαν τε καὶ πεῖναν, οὐ τῶν περὶ γαστρὸς ἀπόλαυσιν, ἀλλὰ χρημάτων, δόξης, ἡγεμονιῶν, εὐμορφίας, ἄλλων ἀμυθήτων ὅσα κατὰ τὸν ἀνθρώπινον βίον ζηλωτὰ καὶ περιμάχητα εἶναι δοκεῖ.

4.83Hekimlerin sürünen yara dediği hastalık tek bir yerde durmaz; hareket eder, dolaşır ve adının da gösterdiği gibi her yana sürünerek yayılır, dağılır, akar, bedenin uzuvlarının bütün birliğini tepeden tırnağa sarıp kuşatır. Arzu da aynı şekilde bütün psykhēyi baştan başa koşar, en küçük kısmını bile etkisinden azade bırakmaz; bol yakacak bulmuş ateşin gücünü taklit eder: psykhēyi tutuşturup alevlendirir, ta ki onu kemirip bütünüyle tüketene dek.

4.83

καὶ καθάπερ ἡ λεγομένη παρὰ τοῖς ἰατροῖς ἑρπηνώδης νόσος οὐκ ἐφ’ ἑνὸς ἵσταται χωρίου, κινεῖται δὲ καὶ περιθεῖ καί, ὡς αὐτό που δηλοῖ τοὔνομα, διέρπει πάντῃ σκιδναμένη καὶ χεομένη, πᾶσαν τὴν κοινωνίαν τῶν τοῦ σώματος μερῶν ἀπὸ κεφαλῆς ἄκρας ἄχρι ποδῶν συλλαμβάνουσα καὶ συνείρουσα, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἡ ἐπιθυμία δι’ ὅλης ᾄττουσα τῆς ψυχῆς οὐδὲν οὐδὲ τὸ βραχύτατον ἀπαθὲς αὐτῆς ἐᾷ, μιμουμένη τὴν ἐν ἀφθόνῳ ὕλῃ πυρὸς δύναμιν· ἐξάπτει γὰρ καὶ ἀναφλέγει, μέχρις ἂν διαφαγοῦσα πᾶσαν αὐτὴν ἐξαναλώσῃ.

4.84Demek ki arzu bu kadar büyük, bu kadar aşırı bir kötülüktür; daha doğrusu, doğrusunu söylemek gerekirse, bütün kötülüklerin kaynağıdır. Yağmalar, soygunlar, borç dolandırıcılıkları, iftiralar, saldırılar, bunlara ek olarak ırza geçmeler, zinalar, adam öldürmeler ve özel ya da kamusal, kutsal ya da kutsal olmayan bütün haksızlıklar başka nereden akmıştır?

4.84

τοσοῦτον ἄρα καὶ οὕτως κακὸν ὑπερβάλλον ἐστὶν ἐπιθυμία, μᾶλλον δ’, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἁπάντων πηγὴ τῶν κακῶν· σῦλα γὰρ καὶ ἁρπαγαὶ καὶ χρεωκοπίαι συκοφαντίαι τε καὶ αἰκίαι καὶ προσέτι φθοραὶ καὶ μοιχεῖαι καὶ ἀνδροφονίαι καὶ πάνθ’ ὅσα ἰδιωτικὰ ἢ δημόσια ἢ ἱερὰ ἢ βέβηλα ἀδικήματα πόθεν ἄλλοθεν ἐρρύη;

4.85Gerçekten de kötülüklerin anası diye doğru olarak anılabilecek hâl arzudur. Onun yalnız bir yavrusu, en küçüğü olan aşk, bir kez değil, şimdiye dek pek çok kez dünyayı sayısız felaketle doldurmuştur. Bu felaketlere yeryüzünün bütün çevresi bile yetmemiş, çoklukları yüzünden bir selle sürüklenir gibi denize dökülmüşlerdir. Her yerde bütün denizler düşman gemileriyle dolmuş, deniz savaşlarının getirdiği bütün yeni felaketler bir araya gelmiş, sonra bunlar topluca adalara ve kıtalara saldırıp, gelgitte olduğu gibi ilk çıktıkları yere geri çekilmiştir.

4.85

τὸ γὰρ ἀψευδῶς ἂν λεχθὲν ἀρχέκακον πάθος ἐστὶν ἐπιθυμία, ἧς ἓν τὸ βραχύτατον ἔγγονον, ἔρως, οὐχ ἅπαξ ἀλλ’ ἤδη πολλάκις ἀμυθήτων κατέπλησε τὴν οἰκουμένην συμφορῶν, ἃς οὐδ’ ὁ σύμπας τῆς γῆς κύκλος ἐχώρησεν, ἀλλὰ διὰ πλῆθος ὥσπερ ὑπὸ χειμάρρου φορᾶς εἰς θάλατταν εἰσέπεσον, καὶ πανταχοῦ πάντα πελάγη πολεμίων κατεπλήσθη νηῶν καὶ ὅσα καινουργοῦσιν οἱ ναυτικοὶ πόλεμοι συνηνέχθη καὶ ἐπιπεσόντα ἀθρόα πάλιν εἰς νήσους καὶ ἠπείρους ὑπεσύρη, διαυλοδρομήσαντα καθάπερ ἐν ταῖς παλιρροίαις ἀφ’ ὧν ἤρξατο φέρεσθαι.

4.86Bu hâli daha açık görmek için şöyle bakalım: arzu neye dokunursa onu, zehirli hayvanlar ve öldürücü zehirler gibi, daha kötüye çevirir.

4.86

τρανοτέραν δὲ τοῦ πάθους ἐνάργειαν ληψόμεθα τὸν τρόπον τοῦτον· ὅσων ἂν ἐπιθυμία προσάψηται, μεταβολὴν ἀπεργάζεται τὴν πρὸς τὸ χεῖρον, οἷα τὰ ἰοβόλα ζῷα καὶ τὰ θανάσιμα τῶν φαρμάκων.

4.87Ne demek istiyorum? Arzu paraya yönelirse hırsızlar, yankesiciler, soyguncular, duvar deliciler yetiştirir; borcunu ödemeyen, emaneti inkâr eden, rüşvet alan, tapınak soyan ve buna benzer her suçu işleyen insanlar.

4.87

τί δ’ ἐστὶν ὃ λέγω; εἰ πρὸς χρήματα γένοιτο, κλέπτας ἀποτελεῖ καὶ βαλαντιοτόμους καὶ λωποδύτας καὶ τοιχωρύχους χρεωκοπίαις τε καὶ παρακαταθηκῶν ἀρνήσεσι καὶ δωροδοκίαις καὶ ἱεροσυλίαις καὶ τοῖς ὁμοιοτρόποις ἅπασιν ἐνόχους.

4.88Şöhrete yönelirse kibirliler, küstahlar, huyu kararsız ve köksüz olanlar, kulakları gürültüyle tıkanmış olanlar yetiştirir. Bunlar kalabalığın düzensizliği yüzünden, övenlerin ve kınayanların ölçüsüz savrulmasıyla aynı anda hem alçalır hem yükselirler; düşmanlıkta da dostlukta da düşünmeden davranır, birini kolayca ötekine çevirirler; bunların kardeşi, akrabası öteki huylar da cabası.

4.88

εἰ δὲ πρὸς δόξαν, ἀλαζόνας, ὑπερόπτας, ἀβεβαίους καὶ ἀνιδρύτους τὸ ἦθος, φωναῖς τὰ ὦτα πεφρακότας, ταπεινουμένους ἐν ταὐτῷ καὶ πρὸς ὕψος ἐπαιρομένους διὰ τὰς τῶν πληθῶν ἀνωμαλίας ἐπαινούντων καὶ ψεγόντων ἀκρίτῳ φορᾷ, πρὸς ἔχθραν καὶ φιλίαν ἀνεξετάστους, ὡς ῥᾳδίως ἑκάτερον ἀνθυπαλλάττεσθαι, καὶ τἄλλ’ ὅσα τούτοις ἀδελφὰ καὶ συγγενῆ.

4.89Arzu iktidara yönelirse fitneci, eşitliği tanımayan, tabiatça zorba, zalim yürekli, yurt düşmanı insanlar yetiştirir: güçsüzlere amansız efendiler, güçte eşitlerine uzlaşmaz düşmanlar, kendilerinden güçlülere ise hileyle saldırmak için dalkavuklar. Beden güzelliğine yönelirse ırz düşmanları, zinacılar, oğlancılar, ölçüsüzlüğe ve şehvete düşkünler, en büyük kötülüklere saadetin en büyük iyilikleriymiş gibi özenenler yetiştirir.

4.89

πρὸς δὲ ἀρχὴν εἰ γένοιτο ἐπιθυμία, στασιώδεις, ἀνίσους, τυραννικοὺς τὰς φύσεις, ὠμοθύμους, ἐχθροὺς τῶν πατρίδων, ἀσθενεστέροις δεσπότας ἀμειλίκτους, τὴν ἰσχὺν ἴσοις ἀσυμβάτους πολεμίους, δυνατωτέρων κόλακας εἰς τὴν δι’ ἀπάτης ἐπίθεσιν. εἰ δὲ πρὸς σώματος κάλλος, φθορεῖς, μοιχούς, παιδεραστάς, ἀκολασίας καὶ λαγνείας ζηλωτάς, μεγίστων κακῶν ὡς εὐδαιμονικωτάτων ἀγαθῶν.

4.90Arzu dile de ulaşınca sayısız karışıklık çıkarmıştır. Çünkü bazıları ya söylenmesi gerekeni susmak ya da susulması gerekeni söylemek ister; ağzını açanın da, tersine dilini tutanın da peşinden cezalandırıcı Adalet gelir.

4.90

ἤδη δὲ καὶ ἐπὶ γλῶτταν φθάσασα μυρία ἐνεωτέρισεν· ἔνιοι γὰρ ἐπιθυμοῦσιν ἢ τὰ λεκτέα σιωπᾶν ἢ τὰ ἡσυχαστέα λέγειν, καὶ ἀναφθεγγομένοις ἕπεται τιμωρὸς δίκη καὶ ἐχεμυθοῦσι [καὶ] τοὐναντίον.

4.91Mideye dair şeylere dokununca oburlar, doymazlar, müsrifler, gevşek ve dağınık bir hayata özenenler yetiştirir. Bunlar şarap âlemlerinden ve nefis yemeklerden hoşlanır, saf şarabın, balığın ve yiyeceklerin sefil köleleri olur, sofraların ve ziyafetlerin çevresinde açgözlü köpekler gibi kıvrılıp dolaşırlar. Bütün bunlardan da her ölümden daha acı, sefil ve lanetli bir hayat ortaya çıkar.

4.91

ἁψαμένη δὲ τῶν περὶ γαστέρα παρέχεται γαστριμάργους, ἀκορέστους, ἀσώτους, ὑγροῦ καὶ διαρρέοντος ζηλωτὰς βίου, χαίροντας οἰνοφλυγίαις, ὀψοφαγίαις, ἀκράτου καὶ ἰχθύων καὶ ἐδεσμάτων [καὶ] κακοὺς δούλους, περὶ συμπόσια καὶ τραπέζας ἰλυσπωμένους λίχνων τρόπον κυνιδίων, ἐξ ὧν τὴν ἀθλίαν καὶ ἐπάρατον συμβαίνει ζωὴν ἀποτελεῖσθαι, παντὸς ἀργαλεωτέραν θανάτου.

4.92Bu sebeple felsefeyi dudaklarının ucuyla tatmakla kalmayıp onun doğru öğretilerinden doyasıya beslenmiş olanlar, psykhēnin tabiatını araştırıp onda üç eidos gördüler: logos, thymos ve arzu. Yönetici olarak logosa en uygun mesken olan en üst yeri, başı ayırdılar; hislerin birlikleri de orada, bir kralın muhafızları gibi, nousun yanına yerleştirilmiştir.

4.92

ταύτης ἕνεκα τῆς αἰτίας οἱ μὴ χείλεσιν ἄκροις γευσάμενοι φιλοσοφίας, ἀλλὰ τῶν ὀρθῶν δογμάτων αὐτῆς ἐπὶ πλέον ἑστιαθέντες, διερευνησάμενοι φύσιν ψυχῆς καὶ τριττὸν εἶδος ἐνιδόντες αὐτῇ, τὸ μὲν λόγου, τὸ δὲ θυμοῦ, τὸ δ’ ἐπιθυμίας, λόγῳ μὲν ὡς ἡγεμόνι τὴν ἄκραν ἀπένειμαν οἰκειότατον ἐνδιαίτημα κεφαλήν, ἔνθα καὶ τῶν αἰσθήσεων αἱ τοῦ νοῦ καθάπερ βασιλέως δορυφόροι τάξεις παρίδρυνται,

4.93Thymosa göğsü ayırdılar: bir yandan, bir asker gibi zırh kuşanıp her şeye karşı dayanıklı olmasa da zor ele geçsin diye; öte yandan nousun yakınına yerleşmiş olarak komşusundan fayda görsün diye; çünkü nous onu phronēsisle büyüleyip yatıştırır ve yumuşak huylu kılar. Arzuya ise göbeğin ve diyafram denen yerin çevresindeki bölgeyi ayırdılar.

4.93

θυμῷ δὲ τὰ στέρνα, τῇ μὲν ἵνα στρατιώτου τρόπον θώρακα ἀμπεχόμενος, εἰ καὶ μὴ ἀπαθὴς ἐν πᾶσιν, ἀλλά τοι δυσάλωτος ᾖ, τῇ δ’ ἵνα καὶ πλησίον τοῦ νοῦ παρῳκισμένος ὑπὸ τοῦ γείτονος ὠφελῆται, κατεπᾴδοντος αὐτὸν φρονήσει καὶ πραϋπαθῆ κατασκευάζοντος, ἐπιθυμίᾳ δὲ τὸν περὶ τὸν ὀμφαλὸν καὶ τὸ καλούμενον διάφραγμα χῶρον·

4.94Çünkü akıldan en az payı olan arzunun, aklın sarayından en uzağa, neredeyse sınır boylarına yerleştirilmesi ve bütün hayvanların en doymazı, en ölçüsüzü olarak, besinin ve çiftleşmenin bulunduğu

4.94

ἔδει γὰρ αὐτὴν ἥκιστα μετέχουσαν λογισμοῦ πορρωτάτω τῶν βασιλείων αὐτοῦ διῳκίσθαι, μόνον οὐκ ἐπ’ ἐσχατιαῖς, καὶ πάντων ἀπληστότατον καὶ ἀκολαστότατον οὖσαν θρεμμάτων ἐμβόσκεσθαι

4.95yerlerde otlaması gerekiyordu. Bence en kutsal Musa da bütün bunları göz önünde tutarak bu hâli üzerinden sıyırıp atmış, onu en çirkin şey ve en çirkin şeylerin sebebi sayıp tiksinmiş, arzuyu her şeyden çok, psykhēye karşı kurulmuş bir kuşatma makinesi gibi yasaklamıştır. O ortadan kaldırılır ya da dümenci olan akla boyun eğerse, her şey baştan sona barışla, iyi düzenle ve kusursuz iyiliklerle dolar ve mesut bir hayat eksiksiz tamamlanır.

4.95

τόποις, ἐν οἷς τροφαί τε καὶ ὀχεῖαι. πρὸς ἅ μοι δοκεῖ πάντα ἀπιδὼν ὁ ἱερώτατος Μωυσῆς ἐκδύσασθαι τὸ πάθος καὶ μυσαξάμενος ὡς αἴσχιστον καὶ τῶν αἰσχίστων αἴτιον ἀπεῖπεν ἐν τοῖς μάλιστα τὴν ἐπιθυμίαν ὥς τινα τῆς ψυχῆς ἑλέπολιν, ἧς ἀναιρεθείσης ἢ πειθαρχούσης κυβερνήτῃ λογισμῷ πάντα διὰ πάντων εἰρήνης, εὐνομίας, ἀγαθῶν τελείων, ἀναπεπλήσεται πρὸς εὐδαίμονος βίου παντέλειαν.

4.96Kısa sözü seven ve sayısız şeyi örnek göstererek özetlemeyi âdet edinmiş olan Musa, yalnız mideyle uğraşan arzuyu öğütleyip terbiye etmeye başlar. Çünkü arzuların en yaşlısı ve önderi olan bu arzu itidalin kanunlarına boyun eğmeyi öğrenince, ötekilerin de artık aynı şekilde azmayacağını, dizgin altına gireceğini düşünür.

4.96

φιλοσύντομος δ’ ὢν καὶ εἰωθὼς ἐπιτέμνειν τὰ ἀπερίγραφα τῷ πλήθει παραδειγματικῇ διδασκαλίᾳ μίαν τὴν περὶ γαστέρα πραγματευομένην ἐπιθυμίαν ἄρχεται νουθετεῖν τε καὶ παιδεύειν, ὑπολαμβάνων καὶ τὰς ἄλλας οὐκέθ’ ὁμοίως ἀφηνιάσειν, ἀλλὰ σταλήσεσθαι τῷ τὴν πρεσβυτάτην καὶ ὡς ἡγεμονίδα μεμαθηκέναι τοῖς σωφροσύνης νόμοις πειθαρχεῖν.

4.97Peki işe başlarken verdiği öğretim nedir? Bu arzuyu en çok ayakta tutan iki şey vardır: yemek ve içmek. Musa bunların ikisini de başıboş bırakmamış; kendine hâkim olmaya, insan sevgisine ve en önemlisi dindarlığa en çok götüren buyruklarla ağızlarına gem vurmuştur.

4.97

τίς οὖν ἡ διδασκαλία τῆς ἀρχῆς; συνεκτικώτατα δύο ἐστίν, ἐδωδὴ καὶ πόσις. ἑκάτερον αὐτῶν οὐκ ἀνῆκεν, ἀλλ’ ἐπεστόμισε διατάγμασι καὶ πρὸς ἐγκράτειαν καὶ πρὸς φιλανθρωπίαν καὶ — τὸ μέγιστον — πρὸς εὐσέβειαν ἀγωγοτάτοις.

4.98Çünkü buğdaydan, şaraptan, zeytinyağından, hayvanlardan ve başka şeylerden turfanda sunu ayrılmasını, bu sunuların da hem kurbanlara hem rahiplere dağıtılmasını buyurur: kurbanlara, her şeyin bereketle doğması ve bol ürün vermesi için Tanrı'ya şükran olarak; rahiplere ise tapınaktaki kutsal hizmetleri yüzünden, kutsal işlerdeki hizmetlerinin karşılığını alsınlar diye.

4.98

Ἀπάρχεσθαι γὰρ ἀπό τε σίτου καὶ οἴνου καὶ ἐλαίου καὶ θρεμμάτων καὶ τῶν ἄλλων κελεύει καὶ τὰς ἀπαρχὰς διανέμειν εἴς τε θυσίας καὶ τοὺς ἱερωμένους, τὰς μὲν ἕνεκα εὐχαριστίας τῆς πρὸς θεὸν ὑπὲρ εὐγονίας καὶ εὐφορίας ἁπάντων, τοὺς δ’ ἕνεκα τῆς περὶ τὸ ἱερὸν ἁγιστείας, μισθὸν ληψομένους τῶν περὶ τὰς ἱερουργίας ὑπηρεσιῶν.

4.99Turfanda sunular ayrılmadan kimsenin hiçbir şeyi tatmasına ya da almasına hiç izin vermez; bu aynı zamanda hayata en faydalı olan kendine hâkim olmanın bir alıştırmasıdır. Çünkü yılın mevsimlerinin getirdiği bolluğa saldırmamayı öğrenen, turfanda sunular kutsanana dek bekleyen kişi, atılımlarının azgınlığını gemleyip hâli yumuşatıyor gibidir.

4.99

ἐφίεται δὲ τὸ παράπαν οὐδενὶ γεύσασθαί τινος ἢ μεταλαβεῖν, πρὶν διακρῖναι τὰς ἀπαρχάς, ἅμα καὶ πρὸς ἄσκησιν τῆς βιωφελεστάτης ἐγκρατείας· ὁ γὰρ ταῖς περιουσίαις, αἷς ἤνεγκαν αἱ τοῦ ἔτους ὧραι, μαθὼν μὴ ἐντρέχειν, ἀλλ’ ἀναμένων, ἄχρις ἂν αἱ ἀπαρχαὶ καθοσιωθῶσι, τὸν ἀφηνιασμὸν τῶν ὁρμῶν ἔοικεν ἀναχαιτίζειν ἐξευμαρίζων τὸ πάθος.

4.100Musa kutsal devlet düzenine katılanlara öteki hayvanlardan pay almayı ve onları çekinmeden yemeyi de serbest bırakmamıştır. Kara, su ya da hava hayvanlarından en etli ve en yağlı olanları, sinsi hazzı gıdıklayıp kışkırtanları kesin bir dille yasaklamıştır. Çünkü bunların, hislerin en kölecesi olan tadı yemleyip doymazlık doğuracağını bilir; doymazlık da psykhēler ve bedenler için iyileşmesi güç bir kötülüktür. Zira doymazlık hazımsızlık doğurur, hazımsızlık da hastalıkların ve rahatsızlıkların başlangıcı ve kaynağıdır.

4.100

Οὐ μὴν οὐδὲ τὴν τῶν ἄλλων μετουσίαν ἐφῆκε καὶ χρῆσιν ἀδεᾶ τοῖς κοινωνοῦσι τῆς ἱερᾶς πολιτείας, ἀλλ’ ὅσα τῶν χερσαίων ἢ ἐνύδρων ἢ πτηνῶν ἐστιν εὐσαρκότατα καὶ πιότατα, γαργαλίζοντα καὶ ἐρεθίζοντα τὴν ἐπίβουλον ἡδονήν, πάντα ἀνὰ κράτος ἀπεῖπεν, εἰδὼς ὅτι τὴν ἀνδραποδωδεστάτην τῶν αἰσθήσεων δελεάσαντα γεῦσιν ἀπληστίαν ἐργάσεται, δυσίατον κακὸν ψυχαῖς τε καὶ σώμασιν· ἀπληστία γὰρ τίκτει δυσπεψίαν, ἥτις ἐστὶ νοσημάτων καὶ ἀρρωστημάτων ἀρχή τε καὶ πηγή.

4.101Kara hayvanları arasında, onları yiyenlerin kabulüne göre, en lezzetlisi domuz soyudur; su hayvanları arasında ise pulsuzların türleri. * * * Çünkü aretē alıştırmasına yatkın olanları kendine hâkim olmaya hazırlayabilecek kimse varsa odur; onları az şeyle yetinme ve kanaatkârlıkla çalıştırıp pekiştirir, savurganlığı ortadan kaldırmaya çalışır.

4.101

χερσαίων μὲν οὖν τὸ συῶν γένος ἥδιστον ἀνωμολόγηται παρὰ τοῖς χρωμένοις, ἐνύδρων δὲ τὰ γένη τῶν ἀλεπίδων. * * * πρὸς γὰρ ἐγκράτειαν, εἰ καί τις ἄλλος, ἱκανὸς ὢν ἀλεῖψαι τοὺς εὐφυῶς ἔχοντας πρὸς ἄσκησιν ἀρετῆς δι’ ὀλιγοδεΐας καὶ εὐκολίας γυμνάζει καὶ συγκροτεῖ, πειρώμενος ἀφελεῖν πολυτέλειαν·

4.102Ne Lakedaimon kanun koyucusu gibi sert bir yaşayışı benimsemiş, ne de İonlara ve Sybarislilere yumuşaklığı ve sefahati öğreten kişi gibi nazlı bir hayatı. İkisinin arasından orta bir yol açmış, sert olanı gevşetmiş, gevşek olanı germiş; iki uçtaki aşırılıkları, bir çalgıda olduğu gibi, ortadaki telle karıştırmış ve hayata kusursuz bir ahenk ve uyum vermiştir. Bu yüzden neyin yenip neyin yenmeyeceğini gelişigüzel değil, büyük bir özenle düzenlemiştir.

4.102

οὔτε σκληραγωγίαν, ὡς ὁ Λακεδαιμόνιος νομοθέτης, ἀποδεξάμενος οὔτε τὸ ἁβροδίαιτον, ὡς ὁ τοῖς Ἴωσι καὶ Συβαρίταις τὰ περὶ θρύψιν καὶ χλιδὴν εἰσηγησάμενος, ἀλλὰ μέσην ἀτραπὸν ἀμφοῖν ἀνατεμὼν τὸ μὲν σφοδρὸν ἐχάλασε, τὸ δ’ ἀνειμένον ἐπέτεινε, τὰς ἐφ’ ἑκατέρων τῶν ἄκρων ὑπερβολὰς ὡς ἐν ὀργάνῳ μουσικῷ κερασάμενος τῇ μέσῃ, πρὸς ἁρμονίαν βίου καὶ συμφωνίαν ἀνεπίληπτον· ὅθεν οὐκ ἀμελῶς ἀλλὰ καὶ πάνυ πεφροντισμένως οἷς χρηστέον ἢ τοὐναντίον διετάξατο.

4.103İnsan etine dokunan yırtıcı hayvanların, insanlara yaptıklarının aynısını insanlardan görmesinin adil olduğu düşünülebilir. Ama Musa, en hoş ve en lezzetli ziyafeti sunsalar bile, yumuşak bir psykhēye yaraşanı düşünerek onlardan yararlanmaktan kaçınılması gerektiği kanısındadır. Çünkü yapanların benzerini çekmesi yerinde olsa da, zarar görenlerin karşılık vermesi yerinde değildir; yoksa öfke denen vahşi hâl yüzünden farkında olmadan kendileri de vahşileşirler.

4.103

θηρία ὅσα σαρκῶν ἀνθρωπίνων ἅπτεται τάχα μὲν ἄν τις ὑπολάβοι δίκαιον εἶναι τὰ αὐτὰ πρὸς ἀνθρώπων πάσχειν οἷς διατίθησι· Μωυσῇ δὲ τῆς τούτων ἀπολαύσεως ἀνέχειν δοκεῖ, ⟨εἰ⟩ καὶ προσηνεστάτην καὶ ἡδίστην εὐωχίαν παρασκευάζει, λογιζόμενος τὸ πρέπον ἡμέρῳ ψυχῇ· καὶ γὰρ εἰ τοῖς διατιθεῖσιν ἁρμόττει τὰ παραπλήσια παθεῖν, ἀλλ’ οὐχὶ τοῖς παθοῦσιν ἀντιδιατιθέναι, μὴ λάθωσιν ὑπ’ ὀργῆς, ἀγρίου πάθους, θηριωθέντες.

4.104Bu konuda o kadar ihtiyatlıdır ki, söylenen hayvanlara yönelişi daha uzaktan engellemek isteyerek öteki etoburların yenmesini de kesin bir dille yasaklamış, otla beslenenleri evcil sürüler olarak ayırmıştır. Çünkü bunlar tabiatça uysaldır, toprağın verdiği yumuşak besinlerle beslenir ve hiçbir tuzak

4.104

καὶ τοσαύτῃ χρῆται προφυλακῇ τοῦ πράγματος, ὥστε μακρόθεν ἀνεῖρξαι βουλόμενος τὴν ἐπὶ τὰ λεχθέντα ὁρμὴν ἀπαγορεῦσαι καὶ τῆς τῶν ἄλλων σαρκοβόρων ἀνὰ κράτος χρήσεως, τὰ ποηφάγα διακρίνας εἰς ἡμέρους ἀγέλας, ἐπεὶ καὶ τὴν φύσιν ἐστὶ τιθασά, τροφαῖς ἡμέροις αἷς ἀναδίδωσι γῆ χρώμενα καὶ μηδὲν εἰς ἐπιβουλὴν

4.105kurmazlar. Bunlar sayıca ondur: dana, kuzu, oğlak, geyik, ceylan, yaban sığırı, yaban keçisi, akkuyruk, oryx ve zürafa. Çünkü Musa her zaman sayıların incelenmesine bağlıdır; sayının varlıklar arasında en büyük güce sahip olduğunu iyice kavramıştır; küçük büyük koyduğu her kanuna ona uygun sayıyı da katıp uydurur. Birden başlayan sayıların en mükemmeli ondur; Musa'nın dediğine göre en kutsalı ve azizi de odur. Musa temiz hayvanların türlerini bu sayıyla mühürlemiştir, çünkü onları kendi devlet düzenine katılanların kullanımına vermek istemiştir.

4.105

πραγματευόμενα. δέκα δ’ ἐστὶν ἀριθμῷ· μόσχος, ἀμνός, χίμαρος, ἔλαφος, δορκάς, βούβαλος, τραγέλαφος, πύγαργος, ὄρυξ, καμηλοπάρδαλις. ἀεὶ γὰρ τῆς ἀριθμητικῆς θεωρίας περιεχόμενος, ἣν ἀκριβῶς κατανενόηκεν ὅτι πλεῖστον ἐν τοῖς οὖσι δύναται, οὐδὲν οὐ μικρὸν οὐ μέγα νομοθετεῖ μὴ προσπαραλαβὼν καὶ ὥσπερ ἐφαρμόσας τὸν οἰκεῖον τοῖς νομοθετουμένοις ⟨ἀριθμόν⟩. ἀριθμῶν δὲ τῶν ἀπὸ μονάδος τελειότατος ἡ δεκὰς καί, ὥς φησι Μωυσῆς, ἱερώτατός τε καὶ ἅγιος, ᾧ τὰ γένη τῶν καθαρῶν ζῴων ἐπισφραγίζεται, βουληθεὶς τὴν τούτων χρῆσιν ἀπονεῖμαι τοῖς μετέχουσι τῆς κατ’ αὐτὸν πολιτείας.

4.106On hayvanın sınanıp denenmesi için hepsinde ortak iki işaret belirtir: çatal tırnaklı olmak ve geviş getirmek. Bunlardan ya hiçbirine ya da yalnız birine sahip olanlar temiz değildir. Bu iki işaret, iyiyi zıddından karıştırmadan ayırt eden öğretimin ve en sağlam bilgiye dayanan öğrenmenin sembolleridir.

4.106

βάσανον δὲ καὶ δοκιμασίαν τῶν δέκα ζῴων ὑπογράφεται κοινῇ κατὰ διττὰ σημεῖα, τό τε διχηλεῖν καὶ τὸ μηρυκᾶσθαι· οἷς γὰρ ἢ μηδέτερον ἢ θάτερον αὐτὸ μόνον πρόσεστιν, ἀκάθαρτα. ταυτὶ δὲ τὰ σημεῖα ἀμφότερα σύμβολα διδασκαλίας καὶ μαθήσεως ἐπιστημονικωτάτης ἐστίν, ᾗ πρὸς τὸ ἀσύγχυτον τὰ βελτίω τῶν ἐναντίων διακρίνεται.

4.107Geviş getiren hayvan besinini parçalayıp boğazına yerleştirdikten sonra onu yeniden azar azar yukarı çeker, iyice öğütür ve ancak ondan sonra mideye gönderir. Aynı şekilde öğrenci de bilgeliğin öğretilerini ve düşüncelerini öğretmeninden kulakları yoluyla alır; ama onları hemen kavrayıp sıkıca tutamadığı için öğrendiğini uzun süre içinde tutar, ta ki işittiği her şeyi sürekli çalışmayla, ki bu çalışmalar düşüncelerin tutkalıdır, hafızasında yeniden yoklayıp izini psykhēye sağlamca mühürleyene dek.

4.107

καθάπερ γὰρ τὸ μηρυκώμενον ζῷον, ὅταν διατεμὸν τὴν τροφὴν ἐναπερείσηται τῇ φάρυγγι, πάλιν ἐκ τοῦ κατ’ ὀλίγον ἀνιμᾶται καὶ ἐπιλεαίνει καὶ μετὰ ταῦτ’ εἰς κοιλίαν διαπέμπεται, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ παιδευόμενος, δεξάμενος δι’ ὤτων τὰ σοφίας δόγματα καὶ θεωρήματα παρὰ τοῦ διδάσκοντος, ἐπὶ πλέον ἔχει τὴν μάθησιν οὐχ οἷός τε ὢν εὐθὺς συλλαβέσθαι καὶ περιδράξασθαι κραταιότερον, ἄχρις ἂν ἕκαστον ὧν ἤκουσεν ἀναπολῶν μνήμῃ συνεχέσι μελέταις — αἱ δ’ εἰσὶ κόλλα νοημάτων — ἐνσφραγίσηται τῇ ψυχῇ βεβαίως τὸν τύπον.

4.108Ama düşüncelerin sağlam kavranmasının, öyle görünüyor ki, seçilmesi gerekenleri seçmek ve zıtlarından kaçınmak için ayrılıp bölünmedikçe hiçbir faydası yoktur; çatal tırnak da bu ayırmanın sembolüdür. Çünkü hayatın yolu ikidir: biri kötülüğe, öteki aretēye götürür; birinden yüz çevirmeli, ötekinden hiç ayrılmamalıdır.

4.108

ἀλλ’ οὐδὲν ὡς ἔοικεν ὄφελος ἡ τῶν νοημάτων βεβαία κατάληψις, εἰ μὴ προσγένοιτο διαστολὴ τούτων καὶ διαίρεσις εἴς τε αἵρεσιν ὧν χρὴ καὶ φυγὴν τῶν ἐναντίων, ἧς τὸ διχηλοῦν σύμβολον· ἐπεὶ τοῦ βίου διττὴ ὁδός, ἡ μὲν ἐπὶ κακίαν, ἡ δ’ ἐπ’ ἀρετὴν ἄγουσα, καὶ δεῖ τὴν μὲν ἀποστρέφεσθαι, τῆς δὲ μηδέποτε ἀπολείπεσθαι.

4.109Bu yüzden tek tırnaklı ya da çok tırnaklı olanlar temiz değildir. Birinciler, iyinin ve kötünün tabiatının bir ve aynı olduğunu ima eder; sanki bir yol hem çukur hem tümsek, hem yokuş yukarı hem yokuş aşağıymış gibi. İkinciler ise hayatı aldatmak için ona pek çok yol, daha doğrusu pek çok yolsuz yer gösterir; çünkü bunca yol arasında en verimli ve en iyi patikayı bulmak kolay değildir.

4.109

διὰ τοῦθ’ ὅσα ἢ μονώνυχα ἢ πολύχηλα τὰ μὲν ἀκάθαρτα, ὅτι αἰνίττεται μίαν καὶ τὴν αὐτὴν φύσιν ἀγαθοῦ τε καὶ κακοῦ, καθάπερ κοίλου καὶ περιφεροῦς καὶ ἀνάντους ὁδοῦ καὶ κατάντους, τὰ δ’ ὅτι πολλὰς ὁδοὺς μᾶλλον δ’ ἀνοδίας ἐμφαίνει τῷ βίῳ πρὸς ἀπάτην· οὐ γὰρ ῥᾴδιον ἐν πλήθει τὴν ἀνυσιμωτάτην καὶ ἀρίστην ἀτραπὸν καταλαβεῖν.

4.110Kara hayvanları için bu ölçüleri koyduktan sonra, su hayvanlarından yemek için temiz olanları belirlemeye başlar; bunları da iki işaretle ayırır: yüzgeç ve pul. Bunlardan ya hiçbirine ya da yalnız birine sahip olanları reddeder, geri çevirir. Bunun sebebini de yerinde olarak söylemek gerekir.

4.110

Τούτους ἐπὶ τῶν χερσαίων τοὺς ὅρους θεὶς ἄρχεται καὶ τῶν ἐνύδρων τὰ πρὸς ἐδωδὴν καθαρὰ διαγράφειν, σημειωσάμενος καὶ ταῦτα διττοῖς χαρακτῆρσι, πτέρυξι καὶ λεπίσι· τὰ γὰρ ἢ μηδέτερον ἢ θάτερον ἔχοντα παραπέμπει καὶ παραιτεῖται. τὸ δ’ αἴτιον οὐκ ἀπὸ σκοποῦ λεκτέον.

4.111İkisinden ya da birinden yoksun olanlar akıntıya karşı koyamaz, akıntının şiddetiyle sürüklenip gider. İkisine de sahip olanlar ise yön değiştirir, akıntıya alın alına direnir, bir rakiple yarışır gibi yenilmez bir istek ve cesaretle güç toplar: itildikçe karşılık olarak iter, kovalandıkça karşılık olarak üstüne atılır, geçit vermez yerlerde kolayca geçmek için geniş yollar açar.

4.111

ὅσα μὲν ἢ ἀμφοῖν ἀμέτοχα ἢ τοῦ ἑτέρου, κατασύρεται πρὸς τοῦ ῥοώδους ἀντέχειν ἀδυνατοῦντα τῇ βίᾳ τῆς φορᾶς· οἷς δ’ ἑκάτερον πρόσεστιν, ἀποστρέφει ⟨καὶ⟩ μετωπηδὸν ἀνθίσταται καὶ φιλονεικοῦντα πρὸς τὸν ἀντίπαλον προθυμίαις καὶ τόλμαις ἀηττήτοις γυμνάζεται, ὡς ὠθούμενά τε ἀντωθεῖν καὶ διωκόμενα ἀντεπιτρέχειν, ὁδοὺς ἐν δυσοδίαις ἀναστέλλοντα εὐρείας πρὸς διεξόδους εὐμαρεῖς.

4.112Bunlar da birer semboldür: birinciler hazza düşkün bir psykhēnin, ikinciler sabrı ve kendine hâkim olmayı özleyen bir psykhēnin. Çünkü hazza götüren yol yokuş aşağıdır ve pek kolaydır, yürümekten çok sürüklenmeye yol açar; kendine hâkim olmaya götüren yol ise yokuş yukarıdır, zahmetlidir ama son derece faydalıdır. Biri insanı aşağı çeker, iniş boyunca sürükleyip geri gitmeye zorlar, ta ki onu en dipteki yerlere atana dek; öteki ise yolda yorulup bırakmayanları, sertliğine ve güç geçitlerine dayanabilmiş olanları ölümsüzleştirerek göğe çıkarır.

4.112

σύμβολα δὲ καὶ ταῦτ’ ἐστί, τὰ μὲν πρότερα φιληδόνου ψυχῆς, τὰ δ’ ὕστερα καρτερίαν καὶ ἐγκράτειαν ποθούσης· ἡ μὲν γὰρ ἐφ’ ἡδονὴν ἄγουσα κατάντης ἐστὶ καὶ ῥᾴστη, συρμὸν ἀπεργαζομένη μᾶλλον ἢ περίπατον, ἀνάντης δὲ ἡ πρὸς ἐγκράτειαν, ἐπίπονος μέν, ἐν δὲ τοῖς μάλιστα ὠφέλιμος· καὶ ἡ μὲν ὑποφέρει καὶ ὑπονοστεῖν ἀναγκάζει τῷ πρανεῖ κατάγουσα, μέχρις ἂν εἰς τὰ τῆς ἐσχατιᾶς ἀποβράσῃ, ἡ δ’ εἰς οὐρανὸν ἄγει τοὺς μὴ προκαμόντας ἀθανατίζουσα, τὸ τραχὺ καὶ δυσαναπόρευτον αὐτῆς ἰσχύσαντας ὑπομεῖναι.

4.113Aynı anlayışa bağlı kalarak sürüngenlerden ayaksız olanların ya da karınları üzerinde sürünerek kıvrılanların, dört bacaklı ve çok ayaklı olanların da yemek için temiz olmadığını söyler. Yine sembolle, sürüngenlerle, karınlarını martı gibi tıka basa dolduranları ima eder; o zavallı mideye durmadan saf şaraptan, tatlılardan, balıklardan, kısacası fırıncıların ve aşçıların sanatlı merakının türlü yiyeceklerle hazırlayıp doymaz, bitmez arzuları körükleyip alevlendiren her şeyden haraç ödeyenleri. Dört bacaklılarla ve çok ayaklılarla ise yalnız tek bir hâlin, arzunun değil, bütün hâllerin sefil kölelerini ima eder; bu hâller cinsçe dört, türce ise sayısızdır. Tek bir efendinin hâkimiyeti bile ağırdır; birden çok efendininki ise, tahmin edileceği gibi, pek ağır ve dayanılmazdır.

4.113

Τῆς δ’ αὐτῆς ἰδέας ἐχόμενος τῶν ἑρπετῶν ὅσα ἢ ἄποδα ἢ συρμῷ τῆς γαστρὸς ἰλυσπώμενα ἢ τετρασκελῆ καὶ πολύποδα φησὶν εἶναι πρὸς ἐδωδὴν οὐ καθαρά, πάλιν αἰνιττόμενος διὰ μὲν ἑρπετῶν τοὺς ἐπὶ κοιλίαις τὸν αἰθυίης τρόπον ἐμφορουμένους καὶ γαστρὶ τῇ ταλαίνῃ δασμοὺς ἀπαύστως εἰσφέροντας ἀκράτου, πεμμάτων, ἰχθύων, συνόλως ὅσα σιτοπόνων καὶ ὀψαρτυτῶν τετεχνιτευμέναι περιεργίαι μετὰ παντοίων ἐδεσμάτων δημιουργοῦσιν ἀναρριπίζουσαι καὶ προσαναφλέγουσαι τὰς ἀπλήστους καὶ ἀκορέστους ἐπιθυμίας, διὰ δὲ τῶν τετρασκελῶν καὶ πολυπόδων τοὺς μὴ ἑνὸς πάθους, ἐπιθυμίας, ἀλλὰ συμπάντων κακοὺς δούλους, ἃ γένει μέν ἐστιν ἀριθμῷ τέτταρα, μυρία δὲ τοῖς εἴδεσιν. χαλεπὴ μὲν οὖν καὶ ἡ ἑνὸς δεσποτεία, βαρυτάτη δὲ καὶ ἀφόρητος, ὡς εἰκός, ἡ πλειόνων.

4.114Sürüngenlerden ayaklarının üstünde bacakları olup yerden sıçrayabilenleri ise temizler arasına yazar; çekirge türleri ve yılan avcısı denen hayvan gibi. Yine sembollerle akıllı psykhēnin huylarını ve tutumlarını araştırır. Çünkü bedenin tabiatça ağır olan çekimi, düşüncesi kıt olanları etin çokluğuyla boyunlarından yakalayıp bastırarak aşağı çeker.

4.114

οἷς δὲ τῶν ἑρπετῶν ὑπεράνω σκέλη τῶν ποδῶν ἐστιν, ὥστε πηδᾶν ἀπὸ τῆς γῆς δύνασθαι, ταῦτ’ ἐν καθαροῖς ἀναγράφει, καθάπερ τὰ τῶν ἀκρίδων γένη καὶ τὸν ὀφιομάχην καλούμενον, πάλιν διὰ συμβόλων ἤθη καὶ τρόπους λογικῆς ψυχῆς διερευνώμενος· ἡ μὲν γὰρ τοῦ σώματος ὁλκὴ φύσει βρίθουσα τοὺς ὀλιγόφρονας συνεφέλκεται τῷ πλήθει τῶν σαρκῶν αὐχενίζουσα καὶ πιέζουσα·

4.115Doğru terbiyenin kurallarıyla yerden ve yere yapışık şeylerden esire ve göğün devrelerine sıçramayı öğrenmiş olup bu çekimin ağırlığına daha güçlü bir kuvvetle karşı koyabilenlere ne mutlu! Göğün devrelerini seyretmek, oraya isteyerek ve baştan savma olmayarak gelenler için imrenilecek ve uğrunda yarışılacak bir şeydir.

4.115

μακάριοι δ’ οἷς ἐξεγένετο κραταιοτέρᾳ δυνάμει πρὸς τὴν ῥοπὴν τῆς ὁλκῆς ἀντιβιάσασθαι παιδείας κανόσιν ὀρθῆς, ἄνω πηδᾶν δεδιδαγμένοις ἀπὸ γῆς καὶ τῶν χαμαιζήλων εἰς αἰθέρα καὶ τὰς οὐρανοῦ περιόδους, ὧν ἡ θέα ζηλωτὴ καὶ περιμάχητος τοῖς ἑκουσίως ἀλλὰ μὴ παρέργως ἥκουσιν.

4.116Kara ve su hayvanlarının türlerini sözüyle gözden geçirip onları kanunlarla elden geldiğince iyi ayırdıktan sonra, havada yaşayanların kalan tabiatını da incelemeye başlar. Başka hayvanları ya da insanları öldüren, etobur, zehirli, kısacası güçlerini sinsice kullanan sayısız kuş türünü reddeder.

4.116

Ἐπεληλυθὼς οὖν τῷ λόγῳ τάς τε τῶν χερσαίων καὶ τὰς τῶν ἐνύδρων ζῴων ἰδέας καὶ νόμοις αὐτὰς ὡς ἐνῆν ἄριστα διακρίνας ἄρχεται καὶ τὴν λοιπὴν φύσιν τῶν ἐν ἀέρι προσεξετάζειν, μυρία γένη τῶν πτηνῶν ἀποδοκιμάσας ὅσα ἢ κατ’ ἄλλων ἢ κατ’ ἀνθρώπων φονᾷ, σαρκοβόρα καὶ ἰοβόλα καὶ συνόλως ἐπιβούλοις κεχρημένα ταῖς δυνάμεσι.

4.117Tahtalı güvercinleri, güvercinleri, kumruları, turna ve kaz sürülerini ve benzerlerini ise uysal ve evcil olanlar arasında sayar ve isteyenlerin onları çekinmeden yemesine izin verir.

4.117

φάττας δὲ καὶ περιστερὰς καὶ τρυγόνας καὶ τὰς γεράνων καὶ χηνῶν καὶ ὁμοιοτρόπων ἀγέλας ἐν τῇ τιθασῷ καὶ ἡμέρῳ τάξει καταριθμεῖ παρέχων τοῖς βουλομένοις τὴν τούτων χρῆσιν ἀδεᾶ.

4.118Böylece evrenin her bir kısmında, toprakta, suda ve havada yaşayan her türlü hayvandan, kara, su ve hava hayvanlarından bazı türleri kullanımımızdan çekip alarak, ateşten yakacağını çeker gibi, arzuyu söndürür.

4.118

οὕτως ἐφ’ ἑκάστου τῶν τοῦ κόσμου μερῶν, γῆς ὕδατος ἀέρος, γένη παντοίων ζῴων, χερσαῖα καὶ ἔνυδρα καὶ πτηνά, τῆς ἡμετέρας χρήσεως ὑφαιρῶν, καθάπερ ὕλην πυρός, σβέσιν τῆς ἐπιθυμίας ἀπεργάζεται.

4.119Kanun ne kendiliğinden ölmüş ne de yırtıcı hayvanların parçaladığı bir hayvanın yenmesine izin verir. Parçalanmış hayvanı, insanın vahşi hayvanlarla aynı sofrayı paylaşıp neredeyse onların et ziyafetine ortak olmaması gerektiği için yasaklar. Kendiliğinden ölmüş olanı ise belki zararlı ve hastalık getirici olduğu, çünkü kan suyu kanla birlikte içinde ölüp kaldığı için; belki de ölümün önceden ele geçirdiği bir şeyi, onu yakalamış olan tabiat zorunluluklarına saygı göstererek el sürmeden bırakmak uygun olduğu için yasaklar.

4.119

Κελεύει μέντοι μήτε θνησιμαῖον μήτε θηριάλωτον προσίεσθαι, τὸ μὲν ὡς οὐ δέον κοινωνεῖν τραπέζης ἄνθρωπον ἀτιθάσοις θηρίοις, μόνον οὐ συνευωχούμενον ταῖς σαρκοφαγίαις, τὸ δ’ ὡς τάχα μὲν βλαβερὸν καὶ νοσῶδες, ἐναποτεθνηκότος τοῦ ἰχῶρος μετὰ τοῦ αἵματος, τάχα δ’ ἐπεὶ καὶ τελευτῇ προκατεσχημένον ἁρμόττον ἦν ἄψαυστον διαφυλάττειν, αἰδουμένους τὰς φύσεως ἀνάγκας αἷς προκατελήφθη.

4.120Avcılıkta usta olan, av hayvanlarını isabetle vurmayı bilen, pek az ıska geçen, bol avlarla övünen ve özellikle yakalananların parçalarını avcı arkadaşlarıyla ve köpeklerle paylaşanları, Yunanlar ve barbarlar arasındaki kanun koyucuların çoğu yalnız cesur değil, huyca paylaşmayı seven insanlar olarak över. Kutsal devlet düzenini kuran ise, söylenen sebeplerle kendiliğinden ölmüş ve yırtıcıların parçaladığı hayvanların yenmesini açıkça yasakladığından, onları haklı olarak kınayabilir.

4.120

τοὺς περὶ τὰ κυνηγέσια δεινοὺς καὶ βάλλειν θῆρας εὐσκόπως ἐπισταμένους, ἥκιστα διαμαρτάνοντας, καὶ ἐπ’ εὐθήροις ἄγραις ὑψαυχενοῦντας καὶ μάλισθ’ ὅταν σὺν τοῖς κυνηγοῖς ἀνδράσιν ὁμοῦ καὶ σκύλαξι διανέμωσι τὰ μέρη τῶν ἑαλωκότων, ἐπαινοῦσι μὲν οἱ πολλοὶ τῶν παρ’ Ἕλλησι καὶ βαρβάροις νομοθετῶν ὡς οὐκ ἀνδρείους μόνον ἀλλὰ καὶ κοινωνικοὺς τὸ ἦθος, μέμψαιτο δ’ ἄν [τις] εἰκότως ὁ τῆς ἱερᾶς εἰσηγητὴς πολιτείας, ἄντικρυς ἀπειρηκὼς θνησιμαίων καὶ θηριαλώτων ἀπόλαυσιν διὰ τὰς εἰρημένας αἰτίας.

4.121Ama alıştırma yapanlardan biri jimnastiği ve avı seviyor, bunları savaşların ve düşmanlara karşı tehlikelerin hazırlığı ve ön yarışmaları sayıyorsa, avda talihi yaver gittiğinde yakalanan hayvanları köpeklere, cesaretlerinin ve kusursuz yardımlarının ücreti ya da ödülü olarak ziyafet diye sunsun, kendisi onlara dokunmasın. Böylece akılsız hayvanlar üzerinde, düşmanlar hakkında da nasıl düşünmek gerektiğini önceden öğrenmiş olur: onlarla haksız kazanç için, soyguncuların işlerini taklit ederek değil, ya daha önce uğranılan kötülüklerin karşılığını vermek ya da uğranılması beklenen kötülüklere karşı korunmak için savaşmak gerekir.

4.121

εἰ δέ τις τῶν ἀσκητῶν φιλογυμναστὴς γένοιτο καὶ φιλόθηρος, μελέτας καὶ προάγωνας ὑπολαμβάνων εἶναι πολέμων καὶ κινδύνων τῶν πρὸς ἐχθρούς, ὁπότε χρήσαιτο εὐτυχίᾳ τῇ περὶ ἄγραν, [καὶ] τοὺς ἑαλωκότας θῆρας προτιθέτω κυσὶν εὐωχίαν, μισθὸν ἢ γέρας εὐτολμίας καὶ ἀνυπαιτίου συμμαχίας, αὐτὸς δὲ μὴ ψαυέτω προδιδασκόμενος ἐν ἀλόγοις ζῴοις, ἃ χρὴ καὶ περὶ ἐχθρῶν φρονεῖν, οἷς πολεμητέον οὐ διὰ κέρδος ἄδικον λωποδυτούντων πράξεις ⟨μιμουμένους⟩, ἀλλ’ ἤτοι διὰ πεῖραν κακῶν ὧν προπεπόνθασιν ἀμυνομένους ἢ δι’ ἃ προσδοκῶσι πείσεσθαι.

4.122Bazı Sardanapalloslar ise nefislerine hâkim olamamalarını, o aşırı nazlı yaşayışlarını ağızlarını açarak sınırsızlığa ve sonsuzluğa kadar uzatır, yeni hazlar icat ederek kurbana yaraşmayan etler hazırlarlar: hayvanları boğup nefessiz bırakırlar ve psykhēnin ousiası olan kanı, serbest ve özgür bırakmaları gerekirken, bedenin içine gömerler. Oysa yalnız etten yararlanmak yeterdi; psykhēyle akrabalığı olan hiçbir şeye dokunmamalıydılar.

4.122

ἔνιοι δὲ Σαρδανάπαλλοι τὴν ἀκρασίαν τὴν ἄγαν ἁβροδίαιτον αὑτῶν χανδὸν πρὸς τὸ ἀόριστον καὶ ἀτελεύτητον ἀποτείνοντες, καινὰς ἐπινοοῦντες ἡδονάς, ἄθυτα παρασκευάζουσιν, ἄγχοντες καὶ ἀποπνίγοντες καὶ τὴν οὐσίαν τῆς ψυχῆς, ἣν ἐλεύθερον καὶ ἄφετον ἐχρῆν ἐᾶν, τυμβεύοντες τῷ σώματι τὸ αἷμα· σαρκῶν γὰρ αὐτὸ μόνον ἀπολαύειν αὔταρκες ἦν, μηδενὸς ἐφαπτομένους τῶν συγγένειαν πρὸς ψυχὴν ἐχόντων.

4.123Bu yüzden Musa başka bir yerde kan hakkında bir kanun koyar: ne kan ne iç yağı yenmesin. Kanı, söylediğim sebepten, yani psykhēnin ousiası olduğu için yasaklar. Bu, düşünen ve akıllı psykhē değil, bizim de akılsız hayvanların da ortak olarak yaşamasını sağlayan hisseden psykhēdir. Çünkü öbürünün ousiası ilahî ruhtur, özellikle de Musa'ya göre: o dünyanın yaratılışını anlatırken, Tanrı'nın ilk insana, soyumuzun atasına, bedenin en çok yöneten kısmına, yani yüze hayat nefesi üflediğini söyler; hisler de orada, büyük bir kralın muhafızları gibi, nousun yanına yerleştirilmiştir. Üflenenin esirden bir ruh, ya da esirden ruhtan daha üstün bir şey varsa o olduğu açıktır, çünkü kutlu ve üç kez kutlu tabiatın bir ışıltısıdır.

4.123

ὅθεν ἐν ἑτέροις τίθησι νόμον περὶ αἵματος, μήθ’ αἷμα μήτε στέαρ προσφέρεσθαι· τὸ μὲν αἷμα δι’ ἣν εἶπον αἰτίαν ὅτι οὐσία ψυχῆς ἐστίν—οὐχὶ τῆς νοερᾶς καὶ λογικῆς ἀλλὰ τῆς αἰσθητικῆς, καθ’ ἣν ἡμῖν τε καὶ τοῖς ἀλόγοις κοινὸν τὸ ζῆν συμβέβηκεν· ἐκείνης γὰρ οὐσία πνεῦμα θεῖον καὶ μάλιστα κατὰ Μωυσῆν, ὃς ἐν τῇ κοσμοποιΐᾳ φησὶν ἀνθρώπῳ τῷ πρώτῳ καὶ ἀρχηγέτῃ τοῦ γένους ἡμῶν ἐμφυσῆσαι πνοὴν ζωῆς τὸν θεὸν εἰς τὸ τοῦ σώματος ἡγεμονικώτατον, τὸ πρόσωπον, ἔνθα αἱ δορυφόροι τοῦ νοῦ καθάπερ μεγάλου βασιλέως αἰσθήσεις παρίδρυνται· τὸ δ’ ἐμφυσώμενον δῆλον ὡς αἰθέριον ἦν πνεῦμα καὶ εἰ δή τι αἰθερίου πνεύματος κρεῖσσον, ἅτε τῆς μακαρίας καὶ τρισμακαρίας φύσεως ἀπαύγασμα —,

4.124İç yağını ise en yağlı şey olduğu için yasaklar; bu da yine kendine hâkim olmayı öğretmek ve en kolay, en el altındaki şeyleri bırakıp aretēyi edinmek uğruna kaygılara ve zahmetlere isteyerek katlanan sert bir hayata özendirmek içindir.

4.124

τὸ δὲ στέαρ, διότι πιότατον, πάλιν εἰς διδασκαλίαν ἐγκρατείας καὶ ζῆλον αὐστηροῦ βίου, τὰ μὲν ῥᾷστα καὶ κατὰ χειρὸς μεθιεμένου, φροντίδας δὲ καὶ πόνους ἐθελοντὶ ἕνεκα κτήσεως ἀρετῆς ὑπομένοντος.

4.125Bu sebeple her kurbanlıktan bu ikisi, iç yağı ve kan, turfanda sunular gibi ayrılıp bütünüyle sunulur: kan, sunağa dökülen bir içki sunusu gibi; iç yağı ise yağlılığı yüzünden zeytinyağının yerine, kutsanmış ve kutsal ateşe alev yakacağı olarak.

4.125

ἧς χάριν αἰτίας ἀπὸ παντὸς ἱερείου δύο ταῦτα ἐξαίρετα ὁλοκαυτοῦται, ὥσπερ τινὲς ἀπαρχαί, στέαρ τε καὶ αἷμα, τὸ μὲν ὡς σπονδὴ τῷ βωμῷ προσχεόμενον, τὸ δ’ ὡς ὕλη φλογὸς ἐπιφερόμενον ἀντ’ ἐλαίου διὰ τὴν πιότητα τῷ καθωσιωμένῳ καὶ ἱερῷ πυρί.

4.126Musa kendi zamanında yaşamış bazılarını obur olmakla, keyif sürmeyi saadetin en büyük parçası saymakla kınar. Bunlar, ihtiyaçların ve hazırlıkların bol olduğu şehirlerde sefahat sürmekle yetinmez, insan ayağı basmamış, yolsuz çöllerde bile balık, et ve bolluk zamanının bütün nimetleri satılan çarşılar olmasını isterlerdi.

4.126

Μέμφεταί τινας τῶν καθ’ αὑτὸν γεγονότων ὡς γαστριμάργους καὶ τὸ καθηδυπαθεῖν ὡς εὐδαιμονικὸν ἐν τοῖς μάλιστα εἶναι ὑπολαμβάνοντας, οἷς οὐκ ἀπέχρη κατὰ πόλεις αὐτὸ μόνον τρυφᾶν, ἐν αἷς αἱ χορηγίαι καὶ παρασκευαὶ τῶν ἐπιτηδείων ἄφθονοι, ἀλλὰ καὶ ⟨ἐν⟩ ἐρημίαις ἀβάτοις καὶ ἀτριβέσιν, ἀξιοῦντες ἐν ταύταις ἀγορὰς ἔχειν ἰχθύων καὶ κρεῶν καὶ τῶν ἐν εὐετηρίᾳ πάντων.

4.127Sonra bunlar bulunmayınca bir araya gelip yöneticiye bağırıp çağırdılar, onu suçladılar, utanmaz bir küstahlıkla sıkıştırdılar ve istediklerini elde edinceye dek kargaşayı bırakmadılar; ama elde ettikleri kendi yok oluşları oldu. Bu da iki sebeple oldu: hem çaresiz ve çıkışsız durumlardan bir yol bulan Tanrı'ya her şeyin mümkün olduğunu göstermek, hem de midelerine hâkim olamayan ve takvaya baş kaldıranları cezalandırmak için.

4.127

εἶτ’ ἐπειδὴ σπάνις ἦν, συνιστάμενοι κατεβόων καὶ κατηγόρουν καὶ ἐδυσώπουν ἀναισχύντῳ θράσει τὸν ἄρχοντα καὶ οὐ πρότερον ἐπαύσαντο νεωτερίζοντες ἢ τυχεῖν μὲν ὧν ὠρέγοντο, τυχεῖν δὲ ἐπ’ ὀλέθρῳ, δυοῖν ἕνεκα· τοῦ τ’ ἐπιδείξασθαι, ὅτι πάντα θεῷ δυνατὰ πόρον ἐξ ἀμηχάνων καὶ ἀπόρων ἀνευρίσκοντι, καὶ τοῦ τιμωρήσασθαι τοὺς γαστρὸς ἀκράτορας καὶ ἀφηνιαστὰς ὁσιότητος.

4.128Denizden kalkan bir bıldırcın bulutu şafak vakti üzerlerine döküldü; ordugâh ve çevresi, her yandan, belini sıkıca kuşanmış bir yolcunun bir günlük yürüyüşü kadar bir alanda gölgelendi. Kolayca yakalanabilsinler diye hayvanlar yerden iki arşın kadar yüksekte uçuyordu.

4.128

ἀπὸ γὰρ τῆς θαλάττης ἀρθὲν ὀρτυγομήτρας νέφος ἐκχεῖται περὶ τὴν ἕω καὶ τὸ μὲν στρατόπεδον καὶ τὰ πέριξ ἐφ’ ἡμερήσιον ἀνδρὸς εὐζώνου πανταχόθεν ἐν κύκλῳ συνεσκίαστο, τὸ δὲ ὕψος τῆς τῶν ζῴων πτήσεως ὡσεὶ διπήχει συναριθμουμένῳ διαστήματι τῆς γῆς ἀφειστήκει πρὸς εὐμαρῆ σύλληψιν.

4.129Bu büyük işin harikuladeliği karşısında şaşkına dönüp seyirle yetinmeleri, dindarlıkla dolup onunla beslenerek et yemekten kaçınmaları beklenirdi. Oysa onlar arzularını öncekinden de çok kabartıp en büyük iyiliğe atılır gibi atıldılar; hayvanları iki elleriyle çekip kucaklarını doldurdular, sonra onları çadırlarına bırakıp başkalarını yakalamak için yeniden çıktılar, çünkü aşırı açgözlülüğün ölçüsü yoktur. Her türlü yemeği hazırlayıp doymak bilmeden tıkındılar; bu akılsızlar tokluk yüzünden yok olacaklardı.

4.129

εἰκὸς μὲν οὖν τὸ τεράστιον τοῦ μεγαλουργηθέντος καταπλαγέντας ἀρκεσθῆναι τῇ θέᾳ καὶ γεμισθέντας εὐσεβείας κἀν ταύτῃ τραφέντας ἀποσχέσθαι κρεωφαγίας· οἱ δὲ μᾶλλον ἢ πρότερον ἐπιθυμίαν ἐγείραντες ὡς ἐπὶ μέγιστον ἀγαθὸν ἵεντο καὶ τὰ ζῷα ταῖς ἀμφοτέραις χερσὶν ἐφελκόμενοι τοὺς κόλπους ἐπλήρουν, εἶτ’ ἐναποτιθέμενοι ταῖς σκηναῖς ἐφ’ ἑτέρων σύλληψιν ἐξῄεσαν — αἱ γὰρ ἄγαν πλεονεξίαι μέτρον οὐκ ἔχουσι — καὶ σκευάζοντες πᾶσαν ἰδέαν ἀπλήστως ἐνεφοροῦντο, μέλλοντες οἱ κενοὶ φρενῶν ὑπὸ τῆς πλησμονῆς ἀπόλλυσθαι.

4.130Gerçekten de çok geçmeden safra boşalmalarıyla can verdiler; öyle ki yer de başlarına gelen bu hâlden adını aldı ve Arzu Mezarları diye anıldı (Sayılar 11:34). Sözümüzün öğrettiği gibi, psykhēde arzudan büyük kötülük yoktur.

4.130

καὶ δῆτα οὐκ εἰς μακρὰν καθάρσεσι χολῆς ἐφθάρησαν, ὡς καὶ τὸ χωρίον ἀπὸ τοῦ περὶ αὐτοὺς πάθους τὴν ἐπωνυμίαν λαβεῖν· ἐκλήθη γὰρ „Μνήματα τῆς ἐπιθυμίας“ (Num. 11,34), ἧς οὐκ ἔστιν ἐν ψυχῇ, καθάπερ ἐδίδαξεν ὁ λόγος, μεῖζον κακόν.

4.131Bu yüzden Musa öğütlerinde pek güzel söyler: "Herkes kendi gözünde doğru olanı yapmayacak" (Tesniye 12:8). Bu, "Kimse kendi arzusunun gönlünü hoş etmesin" demekle birdir. İnsan iyi ve güzel biri olacaksa, kendini beğenmeyi bırakıp Tanrı'yı, evreni, tabiatı, kanunları ve bilge insanları hoşnut etmeye çalışsın.

4.131

διὸ παγκάλως ἐν ταῖς παραινέσεσι Μωυσῆς φησιν· „οὐ ποιήσει ἕκαστος τὸ ἀρεστὸν ἐνώπιον αὑτοῦ“ (Deut. 12, 8), τὸ δ’ ἐστὶν ἴσον τῷ "μηδεὶς τῇ ἐπιθυμίᾳ τῇ αὑτοῦ χαριζέσθω“· εὐαρεστείτω γάρ τις θεῷ, κόσμῳ, φύσει, νόμοις, σοφοῖς ἀνδράσι, φιλαυτίαν παραιτούμενος, εἰ μέλλει καλὸς κἀγαθὸς γενήσεσθαι.

4.132Arzuyla ilgili hükümler hakkında da, On Söz'ü ve onlara bağlanan kanunları tamamlamak için, gücümüz yettiğince bu kadarı yeterince söylenmiştir. İlahî sesle vahyedilen ana başlıkları kanunların cinsleri olarak, Musa'nın türler olarak bunların altına koyup yorumladığı bütün tek tek kanunları da onların altında göstermek gerekiyorsa, kavrayış karışmadan kesin olsun diye bir ustalık gerekiyordu; ben de bu ustalıkla her cinse bütün kanunlar arasından ona uygun olanları ayırıp bağladım.

4.132

Τοσαῦτα καὶ ⟨περὶ⟩ τῶν εἰς ἐπιθυμίαν ἀναφερομένων ἀποχρώντως κατὰ τὴν δύναμιν εἴρηται πρὸς συμπλήρωσιν τῶν δέκα λογίων καὶ τῶν τούτοις ὑποστελλόντων· εἰ γὰρ δεῖ τὰ μὲν φωνῇ θείᾳ χρησμῳδηθέντα κεφάλαια γένη νόμων ἀποδεῖξαι, τοὺς δὲ κατὰ μέρος πάντας οὓς διηρμήνευσε Μωυσῆς ὑποστέλλων τὰ εἴδη, πρὸς τὸ ἀσύγχυτον τῆς ἀκριβοῦς καταλήψεως φιλοτεχνίας ἐδέησεν, ᾗ χρησάμενος ἑκάστῳ τῶν γενῶν ἐξ ἁπάσης τῆς νομοθεσίας τὰ οἰκεῖα προσένειμα καὶ προσέφυσα.

4.133Bu kadar yeter. Ama şunu da bilmek gerekir: On Söz'ün her birine ayrı ayrı akraba olan ve başka bir cinsle hiçbir ortaklığı bulunmayan bazı tek tek kanunlar olduğu gibi, birine ya da ikisine değil, deyim yerindeyse On Söz'ün hepsine birden uyan ortak bazı şeyler de vardır.

4.133

τούτων μὲν δὴ ἅλις. οὐ δεῖ δ’ ἀγνοεῖν, ὅτι ὥσπερ ἰδίᾳ ἑκάστῳ τῶν δέκα συγγενῆ τινα τῶν ἐπὶ μέρους ἐστίν, ἃ πρὸς ἕτερον γένος οὐδεμίαν ἔχει κοινωνίαν, οὕτως ἔνια κοινὰ πάντων συμβέβηκεν, οὐχ ἑνὶ ἢ δυσίν, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τοῖς ⟨δὲ⟩ δέκα λογίοις ἐφαρμόττοντα.

4.134Bunlar herkese fayda veren aretēlerdir. Çünkü On Söz'ün her biri ayrı ayrı ve hepsi birlikte phronēsise, adalete, dindarlığa ve öteki aretēler korosuna hazırlar ve teşvik eder; iyi düşüncelere sağlıklı sözleri, sözlere de ciddi eylemleri bağlar. Öyle ki psykhēnin çalgısı baştan sona ahenkle tınlasın, hayat da kusursuz bir uyuma ve armoniye kavuşsun.

4.134

ταῦτα δ’ εἰσὶν αἱ κοινωφελεῖς ἀρεταί· καὶ γὰρ ἕκαστος ἰδίᾳ τῶν δέκα χρησμῶν καὶ κοινῇ πάντες ἐπὶ φρόνησιν καὶ δικαιοσύνην καὶ θεοσέβειαν καὶ τὸν ἄλλον χορὸν τῶν ἀρετῶν ἀλείφουσι καὶ προτρέπουσι, βουλαῖς μὲν ἀγαθαῖς ὑγιαίνοντας λόγους, λόγοις δὲ σπουδαίας πράξεις συνείροντες, ἵνα τὸ ψυχῆς ὄργανον εὐαρμόστως ὅλον δι’ ὅλων συνηχῇ πρὸς ἐμμέλειαν βίου καὶ συμφωνίαν ἀνεπίληπτον.

4.135Aretēlerin önderi olan dindarlık ve takva hakkında, ayrıca phronēsis ve itidal hakkında daha önce konuşuldu; şimdi bunların kardeşi ve akrabası olan işleri yapan adalet hakkında konuşmalıyız.

4.135

περὶ μὲν οὖν τῆς ἡγεμονίδος τῶν ἀρετῶν, εὐσεβείας καὶ ὁσιότητος, ἔτι δὲ καὶ φρονήσεως καὶ σωφροσύνης εἴρηται πρότερον, νυνὶ δὲ περὶ τῆς ἐπιτηδευούσης ἀδελφὰ καὶ συγγενῆ ταύταις δικαιοσύνης λεκτέον.

4.136Adalet Üzerine

Adaletin hiç de küçük olmayan bir kısmı mahkemelerle ve yargıçlarla ilgili olanıydı; tanıklıklar konusunu, işin içine giren hiçbir şey atlanmasın diye uzun uzun anlatırken ondan daha önce söz etmiştim. Şartların dayattığı bir zorunluluk olmadıkça aynı şeyleri yeniden söylemek âdetim olmadığından onu bir yana bırakacak, yalnız bunu önceden belirterek adaletin öteki kısımlarına geçeceğim.

4.136

Περὶ δικαιοσύνης. Ἓν τὸ δικαιοσύνης οὐ βραχὺ μέρος ἦν τὸ πρὸς δικαστήρια καὶ δικαστάς, οὗ πρότερον ἐποιησάμην ὑπόμνησιν, ἡνίκα τὰ τῶν μαρτυρίων ἐπὶ πλέον ἀπομηκύνων διεξῄειν ἕνεκα τοῦ μηδὲν παραλειφθῆναι τῶν ἐμφερομένων. οὐκ εἰωθὼς δὲ παλιλλογεῖν, εἰ μή πού τις ἀνάγκη γένοιτο βιαζομένων τῶν καιρῶν, ἐκεῖνο μὲν ἐάσω, πρὸς δὲ τὰ ἄλλα μέρη τρέψομαι τοσοῦτον προειπών.

4.137Kanun der ki: Adil olanı kalbe koymalı, bir işaret olarak ele bağlamalı ve gözlerin önünde sallanır tutmalı. Bunların ilkiyle şunu ima eder: Adil olan şeyler güvenilmez kulaklara emanet edilmemelidir, çünkü işitilene güven olmaz; bilgilerin en üstünü, psykhēnin en hâkim kısmına basılmalı, sağlam mühürlerle oraya kazınmalıdır.

4.137

τὰ δίκαια, φησὶν ὁ νόμος, ἐντιθέναι δεῖ τῇ καρδίᾳ καὶ ἐξάπτειν εἰς σημεῖον ἐπὶ τῆς χειρὸς καὶ εἶναι σειόμενα πρὸ ὀφθαλμῶν, αἰνιττόμενος διὰ τοῦ προτέρου, ὅτι χρὴ μὴ ὠσὶν ἀπίστοις παρακατατίθεσθαι τὰ δίκαια — πίστις γὰρ ἀκοαῖς οὐκ ἔνεστιν —, ἀλλὰ τῷ ἡγεμονικωτάτῳ ⟨τὰ⟩ πάντων ἄριστα μαθημάτων ἐντυποῦν καὶ ταῦτα χαράττοντα σφραγῖσι δοκίμοις·

4.138İkincisiyle, güzel olanın yalnız kavramını edinmekle yetinmeyip doğru bulunanı ertelemeden yapmak gerektiğini ima eder. Çünkü el, eylemin simgesidir; kanun adil olanın ele bağlanıp asılmasını emreder ve bunun bir işaret olacağını söyler. Neyin işareti olacağını ise açıkça belirtmemiştir; bana kalırsa bunun sebebi, onun tek bir şeyin değil, pek çok şeyin, neredeyse insan hayatını oluşturan her şeyin işareti olmasıdır.

4.138

διὰ δὲ τοῦ δευτέρου τὸ μὴ μόνον ἐννοίας λαμβάνειν τῶν καλῶν, ἀλλὰ καὶ τὰ δόξαντα πράττειν ἀνυπερθέτως — ἡ γὰρ χεὶρ πράξεως σύμβολον, ἧς ἐξάπτειν καὶ ἐξαρτᾶν τὰ δίκαια προστάττει, σημεῖον ἔσεσθαι τοῦτο φάσκων, καὶ τίνος ἄντικρυς οὐ διείρηκε, διὰ τὸ μὴ ἑνός, ὥς γέ μοι δοκεῖ, πολλῶν δὲ γενέσθαι καὶ σχεδὸν ἁπάντων ἐν οἷς ὁ ἀνθρώπινος βίος —·

4.139Üçüncüsüyle de adil olanı her zaman ve her yerde gözlerimizin hemen önündeymiş gibi zihnimizde canlandırmamızı ister. Bunlar, der, sallanarak hareket etsin; dayanaksız ve oturaksız olsunlar diye değil, hareketleriyle bakışı kendilerini apaçık seyretmeye çağırsınlar diye. Çünkü hareket görmeyi kendine çeker: Gözleri kışkırtır, uyandırır, dahası onları uykusuz ve hep tetikte kılar.

4.139

διὰ δὲ τοῦ τρίτου τὸ ἀεὶ καὶ πανταχοῦ φαντασιοῦσθαι τὰ δίκαια καθάπερ ἐγγὺς ὄντα ὀφθαλμῶν· σάλον δ’ ἐχέτω ταῦτα κινούμενα, φησίν, οὐχ ἵν’ ἀβέβαια καὶ ἀνίδρυτα ⟨ᾖ⟩, ἀλλ’ ἵνα τῇ κινήσει τὴν ὄψιν ἐκκαλῇ πρὸς ἀρίδηλον θέαν· ὁράσεως γὰρ ἐπαγωγὸν κίνησις ἐξερεθίζουσα καὶ ἀνεγείρουσα μᾶλλον δ’ ἀκοιμήτους καὶ ἐγρηγορότας κατασκευάζουσα ὀφθαλμούς.

4.140Adil olanı psykhēnin gözüne durgun hâliyle değil, hareket eden ve tabiatına uygun işleri gören hâliyle basmayı başarmış kimse kâmil insan olarak kaydedilsin. Artık öğrenciler ve çıraklar arasında değil, öğretmenler ve rehberler arasında sayılsın; gençlerden dileyenlere, bir pınardan akar gibi, sözlerinin ve öğretilerinin bol suyunu sunsun. Daha çekingen olanlardan biri utancından öğrenmeye gelmekte duraksar, ağır davranırsa, kendisi ona gitsin ve psykhēnin hazneleri dolana dek öğütlerini toplu hâlde kulaklarına boşaltsın, arklarla akıtsın.

4.140

ὅτῳ δ’ ἐξεγένετο τυπώσασθαι ἐν τῷ τῆς ψυχῆς ὄμματι μὴ ἡσυχάζοντα ἀλλὰ κινούμενα καὶ ταῖς κατὰ φύσιν ἐνεργείαις χρώμενα, τέλειος ἀνὴρ ἀναγεγράφθω, μηκέτι ἐν τοῖς γνωρίμοις καὶ μαθηταῖς ἐξεταζόμενος, ἀλλ’ ἐν διδασκάλοις καὶ ὑφηγηταῖς, καὶ παρεχέτω τοῖς ἐθέλουσιν ἀρύεσθαι τῶν νέων ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς τῶν λόγων καὶ δογμάτων ἄφθονον νᾶμα· κἂν τῶν ἀτολμοτέρων τις ὑπ’ αἰδοῦς μέλλῃ καὶ βραδύνῃ προσέρχεσθαι μαθησόμενος, αὐτὸς ἰὼν ἐπαντλείτω καὶ ἐποχετευέτω ταῖς ἀκοαῖς ἀθρόας ὑφηγήσεις, ἄχρις ἂν αἱ δεξαμεναὶ τῆς ψυχῆς γεμισθῶσι.

4.141Adil olanı akrabalarına, dostlarına ve bütün gençlere evde ve yolda, yatağa girerken ve kalkarken öğretsin; öyle ki her duruşta ve her harekette, özel ve kamusal her yerde, yalnız uyanıkken değil uyurken de adil olanın hayalleriyle sevinsinler. Çünkü psykhēnin baştan sona adaletle dolmasından, adaletin ebedî öğretileri ve ilkeleri üzerinde durmadan düşünmesinden, haksızlığın sızabileceği hiçbir boş yer bırakmamasından daha tatlı bir zevk yoktur.

4.141

προδιδασκέτω δὴ τὰ δίκαια συγγενεῖς καὶ φίλους καὶ πάντας νέους οἴκοι καὶ ἐν ὁδῷ καὶ πρὸς κοίτην ἰόντας καὶ ἀνισταμένους, ἵν’ ἐν πάσαις μὲν σχέσεσι καὶ κινήσεσιν, ἐν πᾶσι δὲ χωρίοις ἰδίοις τε καὶ δημοσίοις, μὴ μόνον ἐγηγορότες ἀλλὰ καὶ κοιμώνενοι, φαντασίαις τῶν δικαίων ἐνευφραίνωνται· τέρψις γὰρ οὐκ ἔστιν ἡδίων ἢ τὴν ψυχὴν ὅλην δι’ ὅλων πεπληρῶσθαι δικαιοσύνης, ἐμμελετῶσαν αὐτῆς τοῖς ἀιδίοις δόγμασι καὶ θεωρήμασιν, οὐκ ἔχουσαν ἔρημον τόπον, εἰς ὃν ἀδικία παρελεύσεται.

4.142Kanun bunları yazıp her evin kapı pervazlarının ve surlardaki kapıların önüne asmayı da emreder. Böylece yolculuğa çıkanlar da dönenler de, şehirliler de yabancılar da kapıların önünde dikili yazılarla karşılaştıkça söylenmesi ve yapılması gerekenleri hiç unutmasınlar, hem haksızlık etmemeye hem haksızlığa uğramamaya özen göstersinler; evlere girip çıkanlar da, erkekler, kadınlar, çocuklar ve hizmetkârlar hep birlikte, hem başkaları için hem kendileri için yakışanı ve üzerlerine düşeni yapsınlar.

4.142

κελεύει δὲ καὶ γράψαντας αὐτὰ πρόσθεν τῶν φλιῶν οἰκίας ἑκάστης προτιθέναι καὶ πυλῶν τῶν ἐν τοῖς τείχεσιν, ἵν’ οἱ μὲν ἐκδημοῦντες καὶ ἐνδημοῦντες, ἀστοὶ καὶ ξένοι, τοῖς πρὸ τῶν πυλῶν γράμμασιν ἐστηλιτευμένοις ἐντυγχάνοντες ἄληκτον ἔχωσι τὴν τῶν λεκτέων καὶ πρακτέων μνήμην, ἑκατέρου φροντίζοντες τοῦ μήτε ἀδικεῖν μήτε ἀδικεῖσθαι, εἰς δὲ τὰς οἰκίας εἰσιόντες καὶ πάλιν ἐξιόντες, ἄνδρες ὁμοῦ καὶ γυναῖκες καὶ τέκνα καὶ θεραπεία, τὰ ἁρμόττοντα καὶ ἐπιβάλλοντα δρῶσιν ὑπέρ τε ἄλλων καὶ ὑπὲρ ἑαυτῶν.

4.143Kanunun buyurduğu şu husus da pek hayranlık vericidir: Hiçbir şey eklememeli ve çıkarmamalı, baştan konmuş yasaları eşit ve aynı kalacak şekilde dokunmadan korumalı. Görünüşe göre ekleme haksız olanı eklemek, çıkarma ise adil olanı çıkarmak demektir; çünkü bilge yasa koyucu, adalete eksiksiz ve tam olarak katılmak için gereken hiçbir şeyi atlamamıştır.

4.143

Θαυμασιώτατον δὲ κἀκεῖνο διαγορεύει τὸ μηδὲν προστιθέναι καὶ ἀφαιρεῖν, ἀλλ’ ἐν ἴσῳ καὶ ὁμοίῳ διαφυλάττειν ἀκίνητα τὰ ἐξ ἀρχῆς ὁρισθέντα νόμιμα· συμβαίνει γάρ, ὡς ἔοικε, τὴν μὲν πρόσθεσιν τῶν ἀδίκων, ⟨τὴν δ’ ἀφαίρεσιν γίνεσθαι τῶν δικαίων⟩· οὐδὲν γάρ ἐστιν ὃ παραλέλειπται τῷ σοφῷ νομοθέτῃ πρὸς ὁλοκλήρου καὶ παντελοῦς μετουσίαν δικαιοσύνης.

4.144Kanun bununla öteki aretēlerin de birer doruk olduğunu ima eder. Her biri eksiksiz ve doludur, tamlığını kendisinden alır; öyle ki ona bir şey eklenir ya da ondan bir şey çıkarılırsa baştan sona değişir ve zıt melekeye dönüşür.

4.144

αἰνίττεται μέντοι καὶ ταῖς ἄλλαις ἀρεταῖς ἀκρότητας· ἑκάστη γὰρ αὐτῶν ἀνελλιπής ἐστι καὶ πλήρης, τὸ ἐντελὲς ἔχουσα ἐξ αὑτῆς, ὡς, εἰ γένοιτο προσθήκη τις καὶ ἀφαίρεσις, ὅλην δι’ ὅλων τρέπεσθαι καὶ μεταβάλλεσθαι πρὸς τὴν ἐναντίαν ἕξιν.

4.145Demek istediğim şudur: Korkulacak şeylerle uğraşan aretē olan cesaretin, katlanılması gerekenin epistēmēsi olduğunu, terbiyeye azıcık dokunmuş olsalar bile büsbütün kaba ve görgüsüz olmayanlar bilir.

4.145

ὃ δὲ λέγω, τοιοῦτόν ἐστι· τὴν ἀνδρείαν, ἀρετὴν περὶ τὰ δεινὰ πραγματευομένην, ἴσασιν οἱ μὴ παντελῶς ἄμουσοι καὶ ἀχόρευτοι, κἂν ἐπὶ βραχὺ παιδείας προσάψωνται, τῶν ὑπομενετέων οὖσαν ἐπιστήμην.

4.146Ama biri kibirden doğan cehalete kapılıp, sanki üstün biriymiş de hiçbir eksiği olmayanı düzeltmeye gücü yetermiş gibi, ona bir şey eklemeye ya da ondan bir şey çıkarmaya kalkışırsa, güzel bir damga yerine çirkin bir damga vurarak suretin tamamını değiştirir: Eklemeyle pervasızlığı, çıkarmayla korkaklığı meydana getirir ve hayata en yararlı olan cesaretin adını bile bırakmaz.

4.146

ἀλλ’ ἐάν τις εἴξας ἀμαθίᾳ τῇ δι’ ἀλαζονείαν, ὡς δὴ περιττὸς καὶ ἱκανὸς ἐπανορθοῦσθαι τὰ ἀνεπιδεᾶ, προστιθέναι ἢ ἀφαιρεῖν τι τολμᾷ, σύμπασαν ἀλλάσσει τὴν εἰκόνα μετατυπώσας αἰσχρὸν ἀντὶ καλοῦ χαρακτῆρος· ἀπεργάσεται γὰρ τῇ μὲν προσθέσει θρασύτητα, τῇ δ’ ἀφαιρέσει δειλίαν, μηδ’ ὄνομα τῆς βιωφελεστάτης ἀνδρείας καταλιπών.

4.147Aynı şekilde aretēlerin kraliçesi olan dindarlığa da biri küçük ya da büyük herhangi bir şey ekler ya da tersine ondan bir şey çıkarırsa, her iki durumda da onun biçimini bozup başka bir şeye çevirir: Ekleme batıl inancı, çıkarma dinsizliği doğurur ve dindarlık yine ortadan kalkar. Oysa dindarlığın doğup ışık saçması dualarla dilenecek bir iyiliktir; çünkü iyiliklerin en büyüğünün sebebidir: Tanrı'ya kulluğun epistēmēsini insanda meydana getirir ve bu bilgi, her türlü iktidardan ve hükümranlıktan daha yüce, daha krallara yaraşır sayılmalıdır.

4.147

τὸν αὐτὸν μὲν τρόπον κἂν τῇ βασιλίδι τῶν ἀρετῶν, εὐσεβείᾳ, προσθῇ τις ὁτιοῦν μικρὸν ἢ μέγα ἢ τοὐναντίον ἀφέλῃ, καθ’ ἑκάτερον ἐπαλλάξει καὶ μεταμορφώσει τὸ εἶδος· γεννήσει γὰρ ἡ μὲν πρόσθεσις δεισιδαιμονίαν, ἡ δ’ ἀφαίρεσις ἀσέβειαν, ἀφανισθείσης αὖ τῆς εὐσεβείας, ἣν ἀνίσχειν καὶ ἐπιλάμπειν εὐκταῖον ἀγαθόν, ἐπειδὴ τοῦ μεγίστου τῶν ἀγαθῶν αἰτία καθέστηκεν, ἐπιστήμην ἐμποιοῦσα θεραπείας θεοῦ, ἣν πάσης ἀρχῆς καὶ ἡγεμονίας ἀρχικωτέραν καὶ βασιλικωτέραν εἶναι νομιστέον.

4.148Öteki aretēlerin her biri için de söylenenlere benzer şeyler söylenebilir. Ama sözü uzatmayıp kısa kesmek âdetim olduğundan söylediklerimle yetineceğim; bunlar, üzerinde durmadıklarım için de yeterli birer işaret olabilir.

4.148

παραπλήσια δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἑκάστης ἔστι λέγειν· ἀλλὰ ἐπιτέμνειν εἰωθὼς τὰ μήκη τῶν λόγων ἀρκεσθήσομαι τοῖς εἰρημένοις, ἃ καὶ τῶν ἡσυχαζομένων ἱκανὰ μηνύματα γένοιτ’ ἄν.

4.149Buna herkesin yararına olan şu buyruk da eklenmiştir: “Komşunun, senden öncekilerin diktiği sınır taşlarının yerini değiştirmeyeceksin” (Tesniye 19:14). Görünüşe göre bu kanun, yalnız açgözlülüğün önünü kesmek için miras paylarına ve toprak sınırlarına ilişkin konmamış, eski âdetleri korumak için de konmuştur. Çünkü âdetler yazılı olmayan kanunlardır: Eski insanların taş dikitlere ya da güvelerin yiyip bitirdiği kâğıtlara kazınmış değil, aynı yurttaşlık düzenini paylaşanların psykhēlerine kazınmış öğretileridir.

4.149

Ἔτι καὶ τοῦτο προσδιατέτακται κοινωφελὲς παράγγελμα, „μὴ μετακινεῖν ὅρια τοῦ πλησίον, ἃ ἔστησαν οἱ πρότεροί σου“ (Deut. 19,14). τοῦτο δ’, ὡς ἔοικεν, οὐ περὶ κλήρων αὐτὸ μόνον καὶ γῆς ὅρων νομοθετεῖται πρὸς πλεονεξίας ἀποκοπήν, ἀλλὰ καὶ πρὸς φυλακὴν τῶν ἀρχαίων ἐθῶν· ἔθη γὰρ ἄγραφοι νόμοι, δόγματα παλαιῶν ἀνδρῶν οὐ στήλαις ἐγκεχαραγμένα καὶ χαρτιδίοις ὑπὸ σητῶν ἀναλισκομένοις, ἀλλὰ ψυχαῖς τῶν μετειληφότων τῆς αὐτῆς πολιτείας.

4.150Çocuklar anne babalarından mal varlığının yanı sıra, içinde büyüdükleri ve kundaktan beri birlikte yaşadıkları atalarının âdetlerini de miras almalı, bunların aktarımı yazılı değil diye onları küçümsememelidir. Yazıya geçirilmiş kanunlara uyan kimse, zorunluluk ve ceza korkusuyla yola getirildiği için pek övülmeye değmez; yazılı olmayanlara bağlı kalan ise aretēsini kendi isteğiyle gösterdiği için övgüye layıktır.

4.150

ὀφείλουσι γὰρ παῖδες παρὰ γονέων ⟨δίχα⟩ τῶν οὐσιῶν κληρονομεῖν ἔθη πάτρια, οἷς ἐνετράφησαν καὶ ἐξ αὐτῶν σπαργάνων συνεβίωσαν, καὶ μὴ καταφρονεῖν, παρόσον ἄγραφος αὐτῶν ἡ παράδοσις· ὁ μὲν γὰρ τοῖς ἀναγραφεῖσι νόμοις πειθαρχῶν οὐκ ἂν δεόντως ἐπαινοῖτο, νουθετούμενος ἀνάγκῃ καὶ φόβῳ κολάσεως, ὁ δὲ τοῖς ἀγράφοις ἐμμένων, ἑκούσιον ἐπιδεικνύμενος τὴν ἀρετήν, ἐγκωμίων ἄξιος.

4.151Yöneticilerin Atanması

Bazıları yönetim makamlarını kurayla verme usulünü getirmiştir; oysa bu halka yarar sağlamaz, çünkü kura aretēyi değil talihi gösterir. Nitekim çoğu zaman pek çok değersiz kişiye kura çıkmıştır; iyi bir adam yönetimi eline alsaydı bunları reddeder, yönetilenler arasında bile saymaya layık görmezdi.

4.151

Κατάστασις ἀρχόντων. Ἔνιοι τὰς κληρωτὰς εἰσηγήσαντο ἀρχάς, ἀλυσιτελῶς τοῖς πλήθεσιν· εὐτυχίαν γὰρ ἀλλ’ οὐκ ἀρετὴν ὁ κλῆρος ἐμφαίνει. πολλοὶ γοῦν πολλάκις τῶν ἀναξίων ἔλαχον, οὓς ἀνὴρ ἀγαθὸς λαβόμενος ἡγεμονίας ἀποδοκιμάσαι ἂν καὶ ἐν ὑπηκόοις ἐξετάζεσθαι.

4.152Gerçekten de bazı yerlerde küçük yöneticiler denilen ve efendi diye anılan kimseler, ev köleleri ya da satın alınmış köleler arasından sahip olabildiklerinin hepsini hizmetlerine almaz, yalnız söz dinleyenleri alırlar. Huyları düzelmeyecek kadar bozuk olanları ise, iyi insanlara kölelik etmeye bile layık olmadıkları için, kimi zaman sürü hâlinde satarlar.

4.152

καὶ γὰρ οἱ μικροὶ λεγόμενοι παρά τισιν ἄρχοντες, οὓς δεσπότας ὀνομάζουσιν, οὐ πάντας ὅσους ἂν οἷοί τε ὦσιν οἰκότριβας ἢ ἀργυρωνήτους ὑπάγονται, μόνους δὲ τοὺς καταπειθεῖς γινομένους, ἀγεληδὸν ἔστιν ὅτε πιπράσκοντες τοὺς ἀνιάτως ἔχοντας τὸ ἦθος ὡς καὶ δουλεύειν ἀγαθοῖς ἀνδράσιν ἀναξίους ὄντας.

4.153Öyleyse koca şehirlerin ve milletlerin efendileri ve yöneticileri olarak kurayla, yani talihin, şu dayanaksız ve oturaksız şeyin bir kaymasıyla seçilmiş olanları göstermek yakışık alır mı? Hastaların bakımı söz konusu olduğunda kuranın hiçbir değeri yoktur: Hekimler kurayla belirlenmez, tecrübeyle sınanır.

4.153

ἔτι τοίνυν προσήκει δεσπότας καὶ ἡγεμόνας ὅλων πόλεων καὶ ἐθνῶν ἀποφαίνειν τοὺς κλήρῳ λαχόντας, ὀλίσθῳ τινὶ τύχης, ἀβεβαίου καὶ ἀνιδρύτου πράγματος; ἀλλ’ εἰς μὲν τὴν τῶν καμνόντων ἐπιμέλειαν κλῆρος τὸ μηδέν· ἰατροὶ γὰρ οὐ κλήρῳ λαγχάνουσιν, ἀλλ’ ἐν πείρᾳ δοκιμάζονται.

4.154Denizcilerin iyi bir yolculuk yapıp kurtulmaları için de kurada dümenci çıkan kişi hemen kıça gönderilmez; yoksa bilgisizliği yüzünden açık ve sakin havada bile kendi eliyle gemiler batırırdı. Oraya, ilk gençliğinden beri dümencilik tekhnēsini özenle öğrendiği anlaşılan kişi gönderilir. Bu da çok sefer yapmış, denizlerin hepsini ya da çoğunu aşmış, adalardaki ve kıtalardaki pazar yerlerini, limanları, demir yerlerini ve sığınakları dikkatle incelemiş, göksel cisimleri titizlikle gözlediği için deniz yollarını kara yollarından daha iyi değilse de onlar kadar iyi bilen kişidir.

4.154

καὶ πρὸς εὔπλοιαν καὶ σωτηρίαν τῶν θαλαττευόντων οὐχ ὁ λαχὼν κυβερνᾶν εὐθὺς ἐπὶ πρύμναν παραπέμπεται, δι’ ἀνεπιστημοσύνης ἐργασόμενος ἐν εὐδίᾳ καὶ γαλήνῃ χειροποίητα ναυάγια, ἀλλ’ ὅστις ἂν ἐκ πρώτης ἡλικίας τὴν κυβερνητικὴν τέχνην ἐπιμελῶς φαίνηται δεδιδαγμένος· οὗτος δ’ ἐστὶν ὁ πολλάκις μὲν πεπλευκώς, τὰ δὲ σύμπαντα ἢ πλεῖστα πελάγη περαιωσάμενος, ἐμπόρια δὲ καὶ λιμένας καὶ ὑφόρμους καὶ ὑποδρόμους τοὺς ἔν τε νήσοις καὶ ἠπείροις ἐπιμελῶς ἐξητακὼς καὶ μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον τῶν κατὰ γῆν ὁδῶν τὰς κατὰ θάλατταν ἀτραποὺς ἐπιστάμενος ἐκ τῆς ἀκριβοῦς θέας τῶν οὐρανίων·

4.155Çünkü yıldızların dansını gözlemiş, onların düzenli hareketlerini takip etmiş ve böylece yolu izi olmayan yerlerde şaşmaz ve işlek yollar açmayı başarmıştır; öyle ki, her şeyin en inanılmazı olarak, kara canlısı olan tabiat, denizin üstünden karşıya geçebilmektedir.

4.155

παρατηρήσας γὰρ τὰς χορείας τῶν ἀστέρων καὶ ἐπακολουθήσας αὐτῶν ταῖς τεταγμέναις κινήσεσιν ἐν ἀνοδίαις ἴσχυσεν ἀπλανεῖς καὶ λεωφόρους ὁδοὺς ἀνατεμεῖν, ἵνα — τὸ πάντων ἀπιστότατον πραγμάτων — ἡ χερσαία φύσις διὰ πλωτῆς οἵα τε ᾖ περαιοῦσθαι.

4.156Peki, kalabalık ve sakinlerle dolu büyük şehirleri, devlet yönetimini ve özel, kamusal ve kutsal işlerin idaresini, ki ona tekhnēlerin tekhnēsi ve epistēmēlerin epistēmēsi demek yanlış olmaz, eline almaya hazırlanan biri, hakikatin şaşmaz mihengini bırakıp bunu kuranın kararsız gidişine göre mi tartacak? Hakikatin mihengi ise akla dayanan kanıtlardır. Her şeyi bilen Musa bunları psykhēsiyle görmüş, bu yüzden kurayla verilen makamı anmamış bile, el kaldırılarak seçilen makamları getirmeyi uygun bulmuştur. Nitekim şöyle der: “Başına yabancı birini değil, kardeşlerinden birini yönetici olarak koyacaksın.” Bununla yöneticinin gönüllü olarak seçilmesini ve kusursuz bir sınavdan geçirilmesini kasteder; bunu da bütün halk tek gönülle yapacaktır. Herkesin yararına olan her şeyin güvencesi olan Tanrı da bu seçimi onaylayıp mühürleyecektir; çünkü O, seçilen insanı bu soyun seçkini, bedendeki göz gibi görür.

4.156

πόλεις δέ τις μεγάλας καὶ πολυανθρώπους, μεστὰς οἰκητόρων, καὶ πολιτείας ἐγχειρίζεσθαι μέλλων καὶ πραγμάτων ἰδιωτικῶν τε καὶ δημοσίων καὶ ἱερῶν ἐπιμέλειαν, ἣν οὐκ ἂν ἁμάρτοι τις εἰπὼν τέχνην τεχνῶν εἶναι καὶ ἐπιστήμην ἐπιστημῶν, πρὸς ἄστατον κλήρου φορὰν ταλαντεύσει τὴν ἀκριβῆ βάσανον τῆς ἀληθείας

4.157

φυγών; ἀληθείας δὲ βάσανος αἱ σὺν λόγῳ πίστεις. ταῦτ’ οὖν τῇ ψυχῇ θεασάμενος ὁ πάνσοφος Μωυσῆς κληρωτῆς μὲν ἀρχῆς οὐδὲ μέμνηται, τὰς δὲ χειροτονητὰς εἰσηγεῖσθαι διενοήθη. φησὶ γοῦν· καταστήσεις ἐπὶ σεαυτὸν ἄρχοντα οὐκ ἀλλότριον, ἀλλ’ ἐκ τῶν σῶν ἀδελφῶν, δηλῶν ἐθελούσιον αἵρεσιν καὶ δοκιμασίαν ἀνεπίληπτον ἄρχοντος, ἣν σύμπασα ἡ πληθὺς ὁμογνωμονοῦσα ποιήσει. προσεπιψηφιεῖται δὲ τὴν αἵρεσιν ἐπισφραγιζόμενος καὶ ὁ τῶν κοινωφελῶν ἁπάντων βεβαιωτὴς θεός, ἐκλογήν τινα τοῦ γένους ὑπολαβὼν εἶναι τὸν ἄνθρωπον ὡς ὄψιν

4.158Musa, yönetime bir yabancının seçilmemesi gerektiğinin iki sebebini kısaca belirtir. Birincisi, böyle biri yönetilenlerin yoksulluğundan büyük ve baştan sona haksız bir servet biriktirip yığınla gümüş, altın ve sürü toplamasın diyedir. İkincisi de kendi açgözlülüğü uğruna milleti kendi topraklarından koparıp, daha büyük iyiliklere kavuşma gibi gerçekleşmeyecek umutlar aşılayarak, onu sonu gelmez bir başıboşluk içinde oradan oraya sürüklenmeye zorlamasın, böylece zaten güvenle elde ettikleri ürünlerden de yoksun bırakmasın diyedir.

4.158

ἐν σώματι. τὰς δ’ αἰτίας τοῦ μὴ δεῖν ἀλλότριον αἱρεῖσθαι πρὸς ἀρχὴν διττὰς ὑπογράφει, τὴν μὲν ἵνα μὴ πλῆθος ἀργυρίου καὶ χρυσίου καὶ θρεμμάτων συναγάγῃ πολὺν πλοῦτον καὶ πάντα ἄδικον ἐκ τῆς πενίας τῶν ὑπηκόων θησαυρισάμενος, τὴν δ’ ἵνα μὴ τὸ ἔθνος ἐκ τῆς οἰκείας χώρας ἀναστήσας ἕνεκα τῶν ἰδίων πλεονεξιῶν ἀναγκάζῃ μετανίστασθαι ⟨κατὰ⟩ πλάνον ἀνήνυτον ὧδε κἀκεῖσε φορούμενον, ὑποβαλὼν ἀτελεῖς ἐλπίδας μειζόνων ἀγαθῶν κτήσεως, εἰς ἀφαίρεσιν ὧν ἤδη βεβαίως ἐκαρποῦτο.

4.159Çünkü Musa, haklı olarak, aynı soydan ve akrabadan olan kişinin, en yüce akrabalık bağına da ortak olacağını önceden düşünmüştü. En yüce akrabalık ise tek bir yurttaşlık düzeni, aynı kanun ve bu milletten olan herkesin payına düştüğü tek Tanrı'dır. Böyle bir kişi yukarıda sayılanlara benzer hiçbir kusur işlemez; tersine, sakinleri yerinden etmek yerine yabancı ülkelere dağılmış olanlara güvenli bir dönüş sağlar, başkalarının mallarını almak yerine kendi mal varlığını herkesin malı sayıp ihtiyacı olanlara üstüne üstlük verir.

4.159

προϋπέλαβε γάρ, ὡς εἰκός, τὸν ὁμόφυλον καὶ συγγενῆ μετέχοντα τῆς πρὸς τὴν ἀνωτάτω συγγένειαν οἰκειότητος — ἡ δ’ ἀνωτάτω συγγένειά ἐστι πολιτεία μία καὶ νόμος ὁ αὐτὸς καὶ εἷς θεός, ᾧ πάντες οἱ ἀπὸ τοῦ ἔθνους προσκεκλήρωνται, — μηδέποτε τὰ παραπλήσια τοῖς προλεχθεῖσι διαμαρτεῖν, ἀλλ’ ἔμπαλιν ἀντὶ μὲν τοῦ μεθορμίζειν τοὺς οἰκήτορας καὶ τοῖς ἐν τῇ ξένῃ σποράσιν ἀσφαλῆ κάθοδον παρέξειν, ἀντὶ δὲ τοῦ τὰ τῶν ἄλλων ἀφαιρεῖσθαι χρήματα προσεπιδώσειν τοῖς δεομένοις τὴν ἰδίαν οὐσίαν ἀποφήναντα κοινήν.

4.160Biri yönetime geçtiği günden itibaren, kanun ona bütün kanunların özetini içeren Tesniye'yi kendi eliyle yazmasını emreder; amacı, buyrulanların psykhēye yapışıp kalmasıdır. Çünkü okuyanın aklındakiler akışa kapılıp sürüklenerek kayıp gider; yazana ise bunlar yavaş yavaş basılıp yerleşir, çünkü düşüncesi her birinin üzerinde zaman ayırarak durur, kendini ona dayar ve öncekini sıkıca kavramadan başkasına geçmez. Bunu yazdıktan sonra da her gün açıp okumaya çalışsın;

4.160

Ἀφ’ ἧς δ’ ἂν ἡμέρας παρέλθῃ τις ἐπὶ τὴν ἀρχήν, κελεύει τὴν Ἐπινομίδα αὐτοχειρίᾳ γράψαι κεφαλαιώδη τύπον περιέχουσαν ἁπάντων τῶν νόμων, βουλόμενος ἔγκολλα τῇ ψυχῇ τὰ διατεταγμένα γενέσθαι· τοῦ μὲν γὰρ ἀναγινώσκοντος ὑπορρεῖ τὰ νοήματα τῇ φορᾷ παρασυρόμενα, τῷ δὲ γράφοντι κατὰ σχολὴν ἐνσφραγίζεται καὶ ἐνιδρύεται, τῆς διανοίας ἐνευκαιρούσης ἑκάστῳ καὶ ἐπερειδούσης ἑαυτὴν καὶ μὴ μετιούσης ἐφ’ ἕτερον, πρὶν ἢ περιδράξασθαι τοῦ προτέρου βεβαίως. ὅταν μέντοι γράψῃ, πειράσθω καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐντυγχάνειν καὶ ἀναγινώσκειν,

4.161hem herkesin yararına olan bu güzel buyrukları sürekli ve aralıksız hatırlamak için, hem de psykhē kutsal kanunlarla haşır neşir olmayı her gün öğrenip buna alıştıkça onlara karşı sarsılmaz bir sevgi ve özlem duymak için. Çünkü uzun süren alışkanlıklar yalnız insanlara karşı değil, sevilmeye değer yazılara karşı da hilesiz ve saf bir dostluk doğurur.

4.161

ὑπέρ τε συνεχοῦς καὶ ἀδιαστάτου μνήμης καλῶν καὶ συμφερόντων ἅπασι διαταγμάτων καὶ ὑπὲρ τοῦ βέβαιον ἔρωτα καὶ πόθον αὐτῶν ἐγγενέσθαι, τῆς ψυχῆς ἀεὶ διδασκομένης καὶ ἐξεθιζομένης ἐνομιλεῖν νόμοις ἱεροῖς· αἱ γὰρ μακροχρόνιοι συνήθειαι φιλίαν ἄδολον καὶ καθαρὰν οὐ πρὸς ἀνθρώπους μόνον ἀλλὰ καὶ πρὸς ἰδέας ἀξιεράστους γραμμάτων ἀποτελοῦσι.

4.162Bu da yönetici başkasının yazdıklarını ve notlarını değil, kendi yazdıklarını okursa gerçekleşir; çünkü insan kendi yazdığını bir bakıma daha iyi tanır ve daha kolay yeniden hatırlar.

4.162

τουτὶ δὲ συμβήσεται, ἐὰν μὴ ἑτέρου γράμμασι καὶ ὑπομνήμασιν ὁ ἄρχων ἀλλ’ οἷς αὐτὸς ἔγραψεν ἐντυγχάνῃ· τὰ γὰρ ἴδιά πως ἑκάστοις γνωριμώτερα καὶ πρὸς ἀναλήψεις ἑτοιμότερα.

4.163Üstelik okurken aklından şöyle bir düşünce de geçecektir: “Bunları ben, böyle bir yönetici olduğum hâlde, binlerce hizmetkârım varken hiçbirini kullanmadan kendim yazdım. Ücret karşılığı yazanlar gibi ya da gözlerini keskin görmeye, ellerini hızlı yazmaya alıştıranlar gibi bir kitabı doldurmak için mi? Ne münasebet, hiç de değil! Bunları kitaba yazar yazmaz psykhēme de geçireyim, zihnime daha ilahî ve silinmez harflerle basayım diye yazdım.

4.163

καὶ ἄλλως ἀναγινώσκων ἅμα λογισμὸν ἕξει τοιοῦτον· „ἐγὼ ταῦτ’ ἔγραψα ὁ τοιοῦτος ἄρχων, μὴ ἑτέρῳ προσχρησάμενος ὑπηρετῶν μυρίων ὄντων· ἆρ’ ὅπως βιβλίον ἀποπληρώσω, καθάπερ οἱ μισθοῦ γράφοντες ἢ οἱ γυμνάζοντες ὀφθαλμούς τε καὶ χεῖρας, τοὺς μὲν εἰς ὀξυωπίαν, τὰς δ’ ἵνα ὦσιν ὀξυγράφοι; — πόθεν; οὐκ ἔστιν — ἀλλ’ ὅπως αὐτὰ ἐν βιβλίῳ γράφων εὐθὺς εἰς τὴν ψυχὴν μεταγράφω καὶ ἐναπομάττωμαι τῇ διανοίᾳ θειοτέρους καὶ ἀνεκπλύτους χαρακτῆρας.

4.164Öteki krallar asa taşıyarak hükümranlık alameti gösterirler; benim asam ise Tesniye kitabıdır. Rakipsiz bir övünç ve şan kaynağıdır o; Tanrı'nın krallığını ilk örnek alarak onun suretinde biçimlenmiş, kusursuz bir hükümranlığın nişanıdır.

4.164

οἱ μὲν οὖν ἄλλοι βασιλεῖς βακτηρίας ἔχοντες σκηπτροφοροῦσιν, ἐμοὶ δὲ τὸ σκῆπτρόν ἐστιν ἡ βίβλος τῆς Ἐπινομίδος, καύχημα καὶ κλέος ἀνανταγώνιστον, παράσημον ἡγεμονίας ἀνεπιλήπτου πρὸς ἀρχέτυπον τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν ἀπεικονισθείσης.

4.165Kutsal kanunlara hep dayanıp yaslanarak her şeyin en iyisi olan iki şeyi elde edeceğim. Biri eşitliktir; ondan daha büyük bir iyilik bulunamaz. Kibir ve böbürlenme ise geleceği önceden göremeyen dar görüşlü bir psykhēnin işidir.

4.165

ἀεὶ δ’ ἐπερειδόμενος καὶ σκηριπτόμενος τοῖς ἱεροῖς νόμοις κτήσομαι δύο τὰ πάντων ἄριστα· ἓν μὲν ἰσότητα, ἧς μεῖζον ἀγαθὸν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν· ἀλαζονεία γὰρ καὶ τὸ ὑπέραυχον ὀλιγόφρονος ψυχῆς τὸ μέλλον οὐ προορωμένης.

4.166Eşitlik, yönetilenlerin hakça karşılık vermeleri sayesinde onların iyi niyetini kazandırır ve güvenlik sağlar; eşitsizlik ise en tehlikeli tehlikeleri doğurur. Karanlığa ve savaşlara yol açan eşitsizlikten nefret ederek bu tehlikelerden kaçacağım; ışığı ve sağlamlığı doğuran, kargaşa bilmeyen eşitliğe değer vererek de kimsenin tuzak kurmadığı bir hayat süreceğim.

4.166

ἰσότης μὲν οὖν τὴν ἐκ τῶν ὑπηκόων εὔνοιαν καὶ ἀσφάλειαν ἀμοιβὰς δικαίας ἀντεκτινόντων ἀπεργάσεται, τὸ δ’ ἄνισον κινδύνους σφαλερωτάτους. τούτους μὲν ἀποδράσομαι μισήσας τὴν χορηγὸν σκότους καὶ πολέμων ἀνισότητα, βίον δ’ ἀνεπιβούλευτον ἕξω τὴν ἀστασίαστον ἰσότητα τιμήσας, ἣ γεννᾷ φῶς καὶ εὐστάθειαν.

4.167Elde edeceğim ikinci şey ise buyrukları saptırıp yana yatırarak, bir terazinin kefeleri gibi bir o yana bir bu yana eğdirmemektir. Onları ortadaki işlek yoldan yürütmeye, sürçmeyen bir hayata ortak olmak için doğru ve sağlam adımlar atmaya çalışacağım.”

4.167

ἕτερον δὲ περιποιήσομαι τὸ | μὴ ἐπὶ θάτερα καθάπερ ἐπὶ τρυτάνης ἀντιρρέπειν ἐκτρέπων καὶ πλαγιάζων τὰ διατεταγμένα· πειράσομαι δ’ ἄγειν αὐτὰ διὰ λεωφόρου τῆς μέσης ὀρθαῖς καὶ ἀρτίαις βάσεσι χρησάμενος πρὸς μετουσίαν ἀπταίστου βίου.“

4.168Musa, aşırılık ile eksiklik arasındaki sınırda bulunan orta yola “kral yolu” demeyi âdet edinmiştir. Bir başka sebep de şudur: Üçlü bir dizide orta, önder konumu almıştır; iki yanındakileri çözülmez bir bağla birbirine kenetler ve onlar da bir kralı korur gibi onun etrafında muhafızlık ederler.

4.168

βασιλικὴν δ’ εἴωθε Μωυσῆς ὀνομάζειν ὁδὸν τὴν μέσην, ὑπερβολῆς καὶ ἐλλείψεως οὖσαν μεθόριον, καὶ ἄλλως ἐπειδὴ τὸ μέσον ἐν τριάδι τὴν ἡγεμονίδα τάξιν εἴληχεν, ἁρμοζόμενον τὰ παρ’ ἑκάτερα εἰς ἕνωσιν ἀδιαλύτῳ δεσμῷ, ὑφ’ ὧν καὶ δορυφορεῖται τρόπον βασιλέως.

4.169Kanuna bağlı, eşitliğe değer veren, rüşvet almayan, adil olanı adilce yargılayan (Tesniye 16:20) ve kanunlar üzerinde durmadan düşünen bir yöneticinin ödülünün uzun süren bir hükümranlık olduğunu söyler. Bunu, ona kamu işlerini idare ederken uzun yıllar yaşamayı bağışlamak için değil, bilmeyenlere şunu öğretmek için söyler: Kanuna bağlı yönetici ölse bile, geride bıraktığı ölümsüz işler sayesinde uzun çağlar boyunca yaşar; bu işler, onun erdemli ve soylu bir insan olduğunun yıkılmaz anıtlarıdır.

4.169

νομίμου δ’ ἄρχοντος ἰσότητα τιμῶντος, ἀδεκάστου, τὰ δίκαια κρίνοντος δικαίως (Deut. 16,20), ἐμμελετῶντος ἀεὶ τοῖς νόμοις, ἆθλον εἶναί φησι τὴν μακροχρόνιον ἡγεμονίαν, οὐχ ἵνα πολυετῆ ζωὴν αὐτῷ χαρίσηται μετὰ τοῦ τὰ κοινὰ πρυτανεύειν, ἀλλ’ ἵνα ἀναδιδάξῃ τοὺς ἀγνοοῦντας, ὅτι ὁ νόμιμος ἄρχων, κἂν τελευτήσῃ, βίον ζῇ μακραίωνα διὰ τῶν πράξεων, ἃς ἀθανάτους ἀπολέλοιπε μνημεῖα καλοκἀγαθίας ἀκαθαίρετα.

4.170Yöneticinin Yardımcıları

En yüksek ve en büyük makama layık görülen kişinin, kendisiyle birlikte yönetecek, yargılayacak ve herkesin yararına olan öteki işleri birlikte idare edecek yardımcılar seçmesi uygundur. Çünkü tek bir kişi, ne kadar istekli olursa olsun, hem beden hem psykhē bakımından herkesten güçlü olsa bile, işlerin büyüklüğüne ve çokluğuna yetmez; her gün dört bir yandan üzerine yığılan işlerin akışı karşısında tükenip kalır. Meğer ki ona yardım edecek, hepsi phronēsis, güç, adalet ve dindarlık bakımından en iyiler arasından seçilmiş, kibirden yalnız kaçınmakla kalmayıp onu bir düşman ve en büyük kötülük olarak nefret eden insanlar bulunsun.

4.170

Προσήκει δὲ τῷ τῆς ἀνωτάτω καὶ μεγίστης ἀρχῆς ἀξιωθέντι αἱρεῖσθαι διαδόχους, οἳ συνάρξουσι καὶ συνδικάσουσι καὶ τἄλλα ὅσα κοινωφελῆ συνδιοικήσουσιν. εἷς γὰρ οὐκ ἂν ἐξαρκέσαι, κἂν προθυμότατος ᾖ καὶ πάντων ἐρρωμενέστατος ἑκάτερον, σῶμα καὶ ψυχήν, πρὸς τὰ μεγέθη καὶ πλήθη τῶν πραγμάτων, ἀπειρηκὼς τῇ φορᾷ τῶν ἐπιχεομένων καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἀλλαχόθεν ἄλλων, εἰ μὴ τοὺς συλληψομένους ἔχοι, πάντας ἀριστίνδην ἐπιλελεγμένους φρονήσει, δυνάμει, δικαιοσύνῃ, θεοσεβείᾳ, τῷ μὴ ἐκτρέπεσθαι μόνον ἀλλὰ καὶ μισεῖν ὡς ἐχθρὸν καὶ μέγιστον κακὸν ἀλαζονείαν.

4.171Çünkü kamu işlerinin yükü altındaki erdemli ve soylu bir adama yardımcı ve destek olmaya, onun yükünü hafifletmeye en elverişli kimseler bunlardır. Üstelik davaların kimi büyük, kimi küçük olduğundan, yönetici küçük işlerle uğraşıp yıpranmamak için daha küçük davaları haklı olarak yardımcılarına bırakabilir; daha büyüklerini ise zorunlu olarak kendisi en titiz biçimde inceler.

4.171

βοηθοὶ γὰρ οὗτοι καὶ παραστάται γένοιντ’ ἂν ἀνδρὶ καλῷ κἀγαθῷ τὰ κοινὰ ἐπηχθισμένῳ συνεπικουφίζειν καὶ ἐπελαφρίζειν ἐπιτηδειότατοι. καὶ ἄλλως, ἐπειδὴ τῶν ὑποθέσεων αἱ μέν εἰσι μείζους, αἱ δὲ βραχύτεραι, τὰς μὲν ἐλάττους, ἵνα μὴ περὶ μικρὰ τρίβηται, τοῖς ὑπάρχοις ἐνδίκως ἂν ἐπιτρέψαι, τῶν δὲ μειζόνων ἀναγκαίως αὐτὸς ἂν γένοιτο ἐξεταστὴς ἀκριβέστατος.

4.172Ama büyük davalar, bazılarının sandığı gibi ünlülerin ünlülerle, zenginlerin zenginlerle, yöneticilerin yöneticilerle çekiştiği davalar sayılmamalıdır. Tersine, sıradan, yoksul ve tanınmamış kimselerin kendilerinden daha güçlülerle çekiştiği davalar büyüktür; çünkü onların onarılmaz bir zarara uğramamak için tek umudu yargıçtır.

4.172

μεγάλας δ’ ὑποληπτέον ὑποθέσεις οὐχ ἃς οἴονταί τινες, ὅταν ἔνδοξοι πρὸς ἐνδόξους διαφέρωνται καὶ πλούσιοι πρὸς πλουσίους καὶ ἡγεμόνες πρὸς ἡγεμόνας, ἀλλ’ ἔμπαλιν ὅταν ἰδιῶται καὶ ἄποροι καὶ ἄδοξοι πρὸς δυνατωτέρους, οἷς πρὸς τὸ μηδὲν ἀνήκεστον παθεῖν μία ἐλπὶς ὁ δικαστής.

4.173Söylenen bu iki şeyin her biri için kutsal kanunlarda örnek alınması güzel olan açık örnekler bulunabilir. Bir zamanlar Musa davaları tek başına karara bağlıyor, sabahtan geceye kadar uğraşıyordu. Sonra kayınpederi gelip, anlaşmazlığı olanların durmadan akın etmesi yüzünden onun işlerin ne kadar ağır yükü altında ezildiğini görünce, ona yardımcılar seçmesini salık verdi; çok iyi bir öğütle, daha küçük davalara onlar baksın, Musa da büyükler için hazır beklesin ve kendine dinlenmek için zaman ayırsın istedi.

4.173

ἑκατέρου δὲ τῶν εἰρημένων σαφῆ παραδείγματα εὑρεῖν ἔστιν ἐν τοῖς ἱεροῖς νόμοις, ἃ μιμεῖσθαι καλόν. ἦν γάρ ποτε χρόνος, ἐν ᾧ μόνος αὐτὸς ἐβράβευε τὰ περὶ δίκας Μωυσῆς ἕωθεν εἰς νύκτα πονούμενος· ἀλλ’ αὖθις ἀφικόμενος ὁ πενθερὸς καὶ συνιδὼν ὅσῳ βάρει πιέζεται πραγμάτων, ἐπισυρρεόντων ἀεὶ τῶν τὰς ἀμφισβητήσεις ἐχόντων, ἄριστα συνεβούλευσεν ἑλέσθαι διαδόχους, ἵν’ οἱ μὲν τὰ βραχύτερα κρίνωσιν, αὐτὸς δ’ ἐφεδρεύῃ τοῖς μείζοσι καιροὺς εἰς ἀνάπαυλαν αὑτῷ διδούς.

4.174Musa bu sözlere ikna oldu, çünkü yararlıydılar. Bütün halkın içinden en çok güvenilenleri seçip onları hem yardımcı hem yargıç olarak atadı, daha büyük davaları da kendisine getirmelerini emretti.

4.174

πεισθεὶς δὲ τοῖς λεγομένοις — καὶ γὰρ ἦν συμφέροντα — τοὺς δοκιμωτάτους ἐξ ἅπαντος τοῦ πλήθους ἑλόμενος ὑπάρχους ἅμα καὶ δικαστὰς καθίστησι, κελεύσας τὰς μείζους κρίσεις ἐπ’ αὐτὸν ἀνάγειν.

4.175Kutsal kitaplar bu düzenlemeyi her kuşağın yöneticileri ders alsın diye yazılı olarak içerir. Böylece önce, her şeyi kendi başlarına gözden geçirmeye yeterli olduklarını sanarak danışmanları reddetmesinler; çünkü her şeyi bilen ve Tanrı'nın sevgilisi olan Musa bile onları reddetmemiştir. Sonra da küçük işlerle uğraşıp yıpranarak daha zorunlu olanları ihmal etmemeye özen göstersinler ve ikinci, üçüncü derecede yöneticiler seçsinler; çünkü insan tabiatının her şeye yetişmesi imkânsızdır.

4.175

ταύτην τὴν πρόσταξιν ἀνάγραπτον αἱ ἱεραὶ βίβλοι περιέχουσιν εἰς τὴν τῶν καθ’ ἑκάστην γενεὰν ἀρχόντων διδασκαλίαν, ἵνα πρῶτον μὲν μὴ ἀποδοκιμάζωσι συμβούλους ὡς ἱκανοὶ πάντα περιαθρεῖν, Μωυσέως οὐκ ἀποδοκιμάσαντος τοῦ πανσόφου καὶ θεοφιλοῦς, ἔπειτα δὲ ἵνα δευτέρους καὶ τρίτους ἡγεμόνας αἱρῶνται, φροντίζοντες τοῦ μὴ περὶ μικρὰ τριβόμενοι τῶν ἀναγκαιοτέρων ἀμελεῖν· ἀμήχανον γὰρ ἐφ’ ἅπαντα φθάνειν φύσιν ἀνθρωπίνην.

4.176Örneklerden biri gösterilmiş oldu; ikincisinin kanıtını da ortaya koymak gerekir. Büyük davaların daha düşkün olanların davaları olduğunu söylemiştim. Dul kadın, yetim ve yabancı güçsüz ve düşkündür. En yüksek kral ve herkesin üzerinde yönetimi eline almış olan kişi onların davalarına bakmalıdır; çünkü Musa'ya göre evrenin önderi olan Tanrı bile onları kendi adaletinden kovmamıştır.

4.176

ἓν μὲν δὴ τῶν παραδειγμάτων μεμήνυται· τοῦ δὲ δευτέρου τὴν πίστιν ἐφαρμοστέον. μεγάλας ἔφην εἶναι δίκας τὰς τῶν ταπεινοτέρων· ἀσθενὲς δὲ καὶ ταπεινὸν χήρα καὶ ὀρφανὸς καὶ ἐπήλυτος· τούτοις χρὴ δικάζειν τὸν ἀνωτάτω βασιλέα καὶ τὴν ἐφ’ ἅπασιν ἀναψάμενον ἀρχήν, ἐπεὶ κατὰ Μωυσέα καὶ ὁ τῶν ὅλων ἡγεμὼν θεὸς οὐκ ἐσκοράκισεν αὐτοὺς τῆς ἀφ’ αὑτοῦ δικαιονομίας.

4.177Kutsal sırların yorumcusu, Var Olan'ın aretēlerini şöyle övdükten sonra: “Büyük ve kudretli Tanrı, kimseye yüz vermeyen, hüküm verirken rüşvet almayan Tanrı” (Tesniye 10:17–18), şunu ekler. Kimin için verir hükmü? Satraplar, tiranlar, karaya ve denize hükmedenler için değil, “yabancı, yetim ve dul için”.

4.177

ὑμνήσας γὰρ τὰς τοῦ ὄντος ἀρετὰς ὁ ἱεροφάντης τὸν τρόπον τοῦτον· „ὁ θεὸς ὁ μέγας καὶ κραταιός, ὅστις οὐ θαυμάζει πρόσωπον οὐδὲ μὴ λάβῃ δῶρον ποιῶν κρίσιν” (Deut. 10, 17. 18), ἐπιλέγει — τίσιν ἡ κρίσις; οὐ σατράπαις καὶ τυράννοις καὶ γῆς καὶ θαλάττης ἀναψαμένοις τὸ κράτος, ἀλλ’ „ἐπηλύτῳ καὶ ὀρφανῷ καὶ χήρᾳ”·

4.178Yabancı için, çünkü mitolojik uydurmalardan ve çok tanrıcılıktan hakikate ve tek değerli olana değer vermeye göç ettiği için, kendisine yardım etmesi beklenebilecek tek kişiler olan akrabalarını kendine uzlaşmaz düşman etmiştir; oysa bu uydurmalara onun anne babası, dedeleri, ataları ve bu güzel göçü yapanla kan bağı olan herkes pek değer vermişti. Yetim için, çünkü tabiatın verdiği yardımcılardan ve koruyuculardan, babasından ve annesinden yoksun kalmış, yardım için zorunlu tek güçten mahrum olmuştur. Dul için de, çünkü anne babasının bakımını ve koruyuculuğunu devralan kocasını yitirmiştir; zira bir kadını koruyan kocasıdır, tıpkı bir genç kızı koruyanın anne babası olduğu gibi.

4.178

τῷ μὲν ὅτι τοὺς συγγενεῖς, οὓς μόνους εἰκὸς ἔχειν συναγωνιστάς, ἐχθροὺς ἀσυμβάτους εἰργάσατο ἑαυτῷ μεταναστὰς εἰς ἀλήθειαν καὶ τὴν τοῦ ἑνὸς τιμίου τιμὴν ἀπὸ μυθικῶν πλασμάτων καὶ πολυαρχίας, ἃ γονεῖς καὶ πάπποι καὶ πρόγονοι καὶ πάντες οἱ ἀφ’ αἵματος τοῦ στειλαμένου τὴν καλὴν ἀποικίαν ταύτην ἐξετίμησαν· τῷ δ’ ἐπειδὴ πατρὸς καὶ μητρὸς τῶν ἐκ φύσεως βοηθῶν καὶ ὑπερμάχων ἐστέρηται, δυνάμεως τῆς μόνης εἰς συμμαχίαν ἀναγκαίας ἐρημωθείς· τῇ δ’ ὅτι τὸν διαδεξάμενον ἄνδρα τὴν τῶν γονέων ἐπιμέλειαν καὶ προστασίαν ἀφῄρηται· γυναικὶ γὰρ ἀνὴρ εἰς κηδεμονίαν, ὥσπερ γονεῖς παρθένῳ.

4.179Yahudi milletinin tamamı da her yerdeki bütün milletlerle karşılaştırıldığında aşağı yukarı bir yetim durumundadır. Öteki milletler, Tanrı'nın gönderdiği felaketler başlarına inmedikçe, birbirleriyle karışıp kaynaştıkları için ortak hareket eden yardımcılardan yoksun kalmazlar. Kendine özgü kanunlarla yaşayan bu millete ise hemen hiç kimse yardım etmez. Bu kanunlar ister istemez ciddi ve ağırbaşlıdır, çünkü en yüksek aretēye yöneltip onun için çalıştırırlar. Ciddi olan ise serttir; insanların büyük kalabalığı da hazza düşkün olduğu için ondan yüz çevirir.

4.179

σχεδὸν δὲ καὶ τὸ σύμπαν Ἰουδαίων ἔθνος ὀρφανοῦ λόγον ἔχει συγκρινόμενον τοῖς ἁπανταχοῦ πᾶσι· τὰ μὲν γάρ, ὁπότε μὴ θεήλατοι κατασκήπτοιεν συμφοραί, διὰ τὰς ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐπιμιξίας οὐκ ἀπορεῖ βοηθῶν κοινοπραγούντων, τῷ δ’ ἥκιστά τις συναγωνίζεται νόμοις ἐξαιρέτοις χρωμένῳ· σεμνοὶ δ’ εἰσὶν ἐξ ἀνάγκης, ἅτε πρὸς τὴν ἄκραν ἀρετὴν ἀλείφοντες· τὸ δὲ σεμνὸν αὐστηρόν, τοῦτο δ’ ὁ πολὺς ὅμιλος ἀνθρώπων ἀποστρέφεται διὰ τὴν ἡδονῆς ἀποδοχήν.

4.180Yine de Musa der ki: Bu milletin payına düştüğü evrenin önderi, onun yetimliğine ve kimsesizliğine her zaman acır ve merhamet eder; çünkü bu millet bütün insan soyundan, bir ilk ürün gibi Yaratıcı'ya ve Baba'ya ayrılmıştır.

4.180

ἀλλ’ ὅμως τῆς ὀρφανίας αὐτοῦ καὶ ἐρημίας ἔλεον καὶ οἶκτόν φησι Μωυσῆς ἀεὶ λαμβάνειν τὸν ἡγεμόνα τῶν ὅλων ᾧ προσκεκλήρωται, διότι τοῦ σύμπαντος ἀνθρώπων γένους ἀπενεμήθη οἷά τις ἀπαρχὴ τῷ ποιητῇ καὶ πατρί.

4.181Bunun sebebi, milletin kurucu atalarının uğruna mücadeleye değer adaletleri ve aretēleridir. Bunlar ölümsüz ağaçlar gibi her zaman yemyeşil kalır, torunlarına kurtarıcı ve her bakımdan yararlı bir meyve verirler; hem de torunlar, büsbütün iflah olmaz değil de iyileşebilir hatalar işleseler bile.

4.181

τὸ δ’ αἴτιον αἱ τῶν ἀρχηγετῶν τοῦ ἔθνους περιμάχητοι δικαιοσύναι καὶ ἀρεταί, αἳ καθάπερ φυτὰ ἀθάνατα διαμένουσιν ἀειθαλέα καρπὸν φέρουσαι τοῖς ἀπογόνοις σωτήριον καὶ πρὸς πάντα ὠφέλιμον, κἂν αὐτοὶ τύχωσι διαμαρτάνοντες ἰάσιμα ἀλλὰ μὴ παντελῶς ἀνίατα.

4.182Ama kimse soyluluğu kâmil bir iyilik sanıp güzel işleri ihmal etmesin; şunu düşünsün ki en iyilerden doğduğu hâlde huyunun kötülüğüyle onu doğuranlara utanç getiren kişi daha büyük bir öfkeyi hak eder. Çünkü taklit edebileceği erdem ve soyluluk örnekleri kendi ailesindeyken, sağlıklı bir hayatı doğru yaşamak için onlardan hiçbir iz almamışsa kınanmayı hak eder.

4.182

μὴ μέντοι νομίσας τις ἀγαθὸν εἶναι τέλειον τὴν εὐγένειαν ὀλιγωρείτω καλῶν πράξεων, λογιζόμενος ὅτι μείζονος ὀργῆς ἄξιος τυγχάνειν ἐστὶν ὁ γεννηθεὶς μὲν ἐκ τῶν ἀρίστων, αἰσχύνην δ’ ἐπιφέρων τοῖς γεννήσασι διὰ τὴν τῶν τρόπων κακίαν· ἔχων γὰρ οἰκεῖα παραδείγματα καλοκἀγαθίας ἃ μιμήσεται καὶ μηδὲν ἀποματτόμενος εἰς ὑγιαίνοντος βίου κατόρθωσιν ἐπίληπτος.

4.183Kanun, kamu işlerinin başkanlığını ve idaresini üstlenmiş olana gayet adil bir yasakla, milletin içinde hileyle dolaşmamasını emreder. Çünkü bu, tuzak kuran huylarını ikiyüzlülükle örten, hür olmayan ve son derece köleye yaraşır bir psykhēnin işidir.

4.183

Ἀπαγορεύει δ’ ὁ νόμος τῷ τὴν προστασίαν καὶ ἐπιμέλειαν τῶν κοινῶν ἀνειληφότι δικαιοτάτην ἀπαγόρευσιν, μὴ πορεύεσθαι δόλῳ ἐν τῷ ἔθνει· ψυχῆς γὰρ ἀνελευθέρου καὶ σφόδρα δουλοπρεποῦς ἐπίβουλα ἤθη συσκιαζούσης ὑποκρίσει τὸ ἔργον.

4.184Yönetici, yönetilenlerin başında çocuklarının başındaki bir baba gibi durmalıdır ki kendisi de öz oğulları tarafından olduğu gibi karşılık olarak sayılsın. Bu yüzden, doğruyu söylemek gerekirse, iyi yöneticiler şehirlerin ve milletlerin ortak anne babasıdır; onlara anne babalar kadar, hatta kimi zaman daha fazla iyi niyet gösterirler. Ama yönetilenlere zarar ve kötülük vermek için büyük iktidarlar edinenlere yönetici değil düşman denmelidir, çünkü uzlaşmaz düşmanların yaptığını yaparlar.

4.184

τὸν γὰρ ἄρχοντα οὕτως χρὴ προεστάναι τῶν ὑπηκόων ὡς πατέρα παίδων, ἵνα καὶ αὐτὸς ὡς ὑπὸ γνησίων υἱῶν ἀντιτιμᾶται· διὸ κοινοὶ πόλεων καὶ ἐθνῶν γονεῖς, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἄρχοντές εἰσιν οἱ ἀγαθοί, τὴν ἴσην, ἔστι δ’ ὅτε καὶ περιττοτέραν εὔνοιαν ἐπιδεικνύμενοι· τοὺς δ’ ἐπὶ λύμῃ καὶ ζημίᾳ τῶν ὑπηκόων μεγάλας περιβαλλομένους δυναστείας οὐκ ἄρχοντας ἀλλ’ ἐχθροὺς προσαγορευτέον, τὰ πολεμίων ἀσυμβάτων δρῶντας.

4.185Üstelik hileyle haksızlık edenler, açıkça karşı çıkanlardan daha kötüdür. Çünkü düşmanlıklarını çırılçıplak ortaya koyanlara karşı kendini savunmak kolaydır; ötekilerin kötülüğü ise, tiyatrodaki gibi gerçek yüzlerini gizlemek için başkasının kılığına girdiklerinden, zor yakalanır, zor avlanır.

4.185

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ οἱ δολερῶς ἀδικοῦντες πονηρότεροι τῶν φανερῶς ἐναντιουμένων εἰσίν, εἴ γε τοὺς μὲν ἔνεστι ῥᾳδίως ἀμύνασθαι γυμνὴν ἀπαμπίσχοντας τὴν δυσμένειαν, τῶν δ’ ἐστὶ δύσληπτος καὶ δυσθήρατος ἡ μοχθηρία καθάπερ ἐν θεάτρῳ σκευὴν ἀλλοτρίαν ἀναλαμβανόντων εἰς ἀπόκρυψιν ἀληθοῦς ὄψεως.

4.186Yönetme biçimi, neredeyse diyeceğim, hayatın bütün alanlarına uzanmış, onlara sızmıştır; yalnız büyüklük ve kemiyet bakımından farklılık gösterir. Şehir için kral neyse, köy için köyün ileri geleni, ev için ev sahibi, hastalar için hekim de odur; ordu için komutan, gemideki savaşçılar ve tayfalar için amiral, yük gemileri ve şilepler için gemi sahibi, denizciler için de dümenci odur. Bunların hepsinin elinde hem iyilik hem kötülük yapmak vardır, ama daha iyi olanı dilemeleri gerekir; daha iyi olan da gücün yettiği kadar çok insana zarar vermek değil, yarar sağlamaktır.

4.186

φθάνει δὲ τὸ τῆς ἀρχῆς εἶδος καὶ διαδέδυκεν, ὀλίγου δέω φάναι, πρὸς ἅπαντα τὰ τοῦ βίου μέρη, διαφέρον αὐτὸ μόνον μεγέθει καὶ τῷ ποσῷ. ὅπερ γὰρ πόλεως βασιλεύς, τοῦτο καὶ κώμης ὁ πρῶτος καὶ οἰκίας δεσπότης καὶ νοσούντων ἰατρός, καὶ στρατοπέδου μὲν στρατηγός, ναύαρχος δ’ ἐπιβατικοῦ καὶ πληρωμάτων, καὶ πάλιν φορτίδων μὲν καὶ ὁλκάδων ναύκληρος, κυβερνήτης δὲ πλωτήρων· οἳ πάντες δύνανται μὲν ἄμφω τό τε εὖ καὶ τὸ χεῖρον, βούλεσθαι δ’ ὀφείλουσι τὸ ἄμεινον· τὸ ἄμεινον δ’ ἐστὶν ὠφελεῖν ἀλλὰ μὴ βλάπτειν ὅσους ἂν οἷόν τε ᾖ.

4.187Çünkü Tanrı'nın ardından gitmek budur: O'nun da her ikisini yapacak gücü vardır, ama yalnız iyi olanı diler. Bunu evrenin yaratılışı ve idaresi gösterir. O, var olmayanları varlığa çağırmış; düzensizlikten düzen, keyfiyetsizden keyfiyetler, benzemezlerden benzerlikler, farklılıklardan aynılıklar, birbirine katılmayan ve uyuşmayanlardan birlik ve ahenk, eşitsizlikten eşitlik, karanlıktan ışık meydana getirmiştir. Çünkü O ve O'nun iyilik eden kuvveleri, daha kötü olan maddenin aksaklığını daha iyiye doğru dönüştürüp yeniden düzenlemeyi her zaman dert edinir. İyi yöneticilerin, Tanrı'ya benzemeyi umursuyorlarsa, bunları taklit etmeleri yakışır. Ama sayısız şey insan nousundan kayıp gider, ona görünmez kalır; çünkü nous, yanıltmaya ve yanlış kanaatlerle aldatmaya pek yatkın olan kalabalık bir hisler sürüsüne bağlanmıştır, daha doğrusu, haklı olarak mezar diye adlandırılabilecek ölümlü bedene gömülmüştür. Bu yüzden hiçbir yargıç bilmediği şeyi bilmediğini itiraf etmekten utanmasın.

4.187

τὸ γὰρ ἕπεσθαι θεῷ τοῦτ’ ἐστίν, ἐπεὶ κἀκείνῳ δύναμις μέν ἐστι δρᾶν ἑκάτερα, βούλεται δὲ μόνα τἀγαθά. μηνύει δὲ ἡ τοῦ κόσμου γένεσίς τε καὶ διοίκησις· τὰ γὰρ μὴ ὄντα ἐκάλεσεν εἰς τὸ εἶναι τάξιν ἐξ ἀταξίας καὶ ἐξ ἀποίων ποιότητας καὶ ἐξ ἀνομοίων ὁμοιότητας καὶ ἐξ ἑτεροιοτήτων ταυτότητας καὶ ἐξ ἀκοινωνήτων καὶ ἀναρμόστων κοινωνίας καὶ ἁρμονίας καὶ ἐκ μὲν ἀνισότητος ἰσότητα ἐκ δὲ σκότους φῶς ἐργασάμενος· ἀεὶ γάρ ἐστιν ἐπιμελὲς αὐτῷ καὶ ταῖς εὐεργέτισιν αὐτοῦ δυνάμεσι τὸ πλημμελὲς τῆς χείρονος οὐσίας μεταποιεῖν καὶ μεθαρμόζεσθαι

4.188

πρὸς τὴν ἀμείνω. ταῦτα μιμεῖσθαι προσήκει τοὺς ἀγαθοὺς ἄρχοντας, εἴ γέ τις αὐτοῖς φροντίς ἐστιν ἐξομοιώσεως τῆς πρὸς θεόν. ἐπεὶ δὲ ὑπορρεῖ μυρία καὶ λανθάνει τὸν ἀνθρώπινον νοῦν, ἅτ’ ἐνδεδεμένον αἰσθήσεων ὄχλῳ τοσούτῳ παραγαγεῖν καὶ ἀπατῆσαι ψευδέσι δόξαις ἱκανωτάτῳ, μᾶλλον δ’ ἐντετυμβευμένον θνητῷ σώματι, ὃ κυρίως ἄν τις σῆμα καλέσειε, μηδεὶς αἰδείσθω δικαστὴς ὁμολογῶν ἀγνοεῖν ὅπερ ἀγνοεῖ.

4.189Çünkü önce, yalan söyleyen kişi hakikati psykhēsinin sınırları dışına sürgün ettiği için kendi kendisinden daha kötü olur. Sonra da adil olanı görmediği hâlde kör bir hüküm verdiğinden, yargıladığı insanlara sayısız zarar verir.

4.189

πρῶτον μὲν γὰρ ὁ ψευδόμενος αὐτὸς αὑτοῦ γενήσεται χείρων, ἀλήθειαν ὑπερόριον τῆς ψυχῆς πεφυγαδευκώς· ἔπειτα δὲ μυρία βλάψει τοὺς κρινομένους, τυφλὴν γνῶσιν ἀποφαινόμενος τῷ μὴ βλέπειν τὰ δίκαια.

4.190Öyleyse olaylar belirsizlik ve büyük bir karanlık yarattığı için onları ancak bulanık bir şekilde kavrayabildiğinde, yargıç davaya bakmaktan çekilsin ve onu daha titiz yargıçlara havale etsin. Bunlar da rahiplerden ve rahiplerin başı olan önderden başka kim olabilir?

4.190

ὅταν οὖν ἀμαυρὰν ποιῆται τὴν ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων ἀσάφειαν καὶ πολὺ σκότος ἀπεργαζομένων, παραιτείσθω τὰς κρίσεις καὶ ἀναπεμπέτω πρὸς ἀκριβεστέρους δικαστάς· οὗτοι δὲ τίνες ἂν εἶεν ἢ ἱερεῖς καὶ ὁ τῶν ἱερέων ἔξαρχος καὶ ἡγεμών;

4.191Çünkü Tanrı'nın gerçek hizmetkârları zihinlerini özenle bilemişlerdir; hizmet ettikleri Kral her bakımdan üstün olduğu için küçük bir sapmayı bile küçük bir hata saymazlar. Bu yüzden bütün rahiplere kurbanı ayık sunmaları emredilmiştir; zihne sızan bir sarhoşluk ve sayıklama ilacı onların düşünce gözlerini bulandırmasın diye.

4.191

οἱ γὰρ λειτουργοὶ θεοῦ γνήσιοι τὴν διάνοιαν ἐπιμελῶς ἠκόνηνται, τὸ παρὰ μικρὸν οὐ μικρὸν σφάλμα ἡγούμενοι, διὰ τὰς ἐν ἅπασιν ὑπερβολὰς τοῦ θεραπευομένου βασιλέως—διὸ καὶ προστέτακται πᾶσι τοῖς ἱερωμένοις νηφαλίους θύειν, ἵνα μηδὲν τοῦ παραπαίειν καὶ παραληρεῖν φάρμακον ὑπεισελθὸν τοὺς τῆς διανοίας ὀφθαλμοὺς ἀμαυρώσῃ—,

4.192Belki de bunun sebebi, gerçek rahibin aynı zamanda bir peygamber olmasıdır; o, gerçekten var olana kulluğa soyundan çok aretēsi sayesinde erişmiştir. Peygamber için ise bilinmeyen hiçbir şey yoktur; çünkü içinde düşünülür bir güneş ve gölgesiz ışınlar taşır; bunlar da hisle görülemeyen ama zihinle kavranabilen şeyleri apaçık kavramasını sağlar.

4.192

τάχα δ’ ἐπειδὴ καὶ ὁ πρὸς ἀλήθειαν ἱερεὺς εὐθύς ἐστι προφήτης, οὐ γένει μᾶλλον ἢ ἀρετῇ παρεληλυθὼς ἐπὶ | τὴν τοῦ ὄντως ὄντος θεραπείαν, προφήτῃ δ’ οὐδὲν ἄγνωστον, ἔχοντι νοητὸν ἥλιον ἐν αὑτῷ καὶ ἀσκίους αὐγάς, εἰς ἐναργεστάτην κατάληψιν τῶν αἰσθήσει μὲν ἀοράτων διανοίᾳ δὲ καταληπτῶν.

4.193Teraziler, Ağırlıklar ve Ölçüler

Öte yandan, ağırlıkları, terazileri ve ölçüleri kullanan tüccarlar, esnaf, çarşı satıcıları ve hayat için gereken kuru ya da sıvı malları satan herkes, pazar denetçilerinin yönetimi altındadır. Ama akılları başlarındaysa kendi kendilerinin yöneticisi olmalı, adil olanı korkudan değil kendi istekleriyle yapmalıdırlar; çünkü kendi buyruğuyla yapılan doğru iş, zorla yapılandan her yerde daha değerlidir.

4.193

Πάλιν οἱ σταθμία καὶ ζυγὰ καὶ μέτρα διαχειρίζοντες ἔμποροι καὶ κάπηλοι καὶ ἀγοραῖοι καὶ ὅσοι ἄλλοι τὰ πρὸς τὸ ζῆν ὤνια πιπράσκουσι ξηρά τε καὶ ὑγρὰ τάττονται μὲν ὑπ’ ἀγορανόμοις, ὀφείλουσι δ’ αὐτοὶ ἑαυτῶν, ἐὰν σωφρονῶσιν, ἄρχοντες εἶναι, μὴ φόβῳ τὰ δίκαια δρῶντες ἀλλ’ ἑκουσίῳ γνώμῃ· τοῦ γὰρ μετ’ ἀνάγκης τὸ αὐτοκέλευστον κατόρθωμα τιμιώτερον πανταχοῦ.

4.194Bu yüzden kanun esnafa, tüccarlara ve hayatta bu yolu seçmiş olan herkese adil teraziler, ağırlıklar ve ölçüler edinmelerini emreder. Alıcıların zararına hiçbir hile yapmamalı, her şeyi hür ve hilesiz bir psykhēyle söyleyip yapmalı, şunu da hesaba katmalıdırlar: Haksız kazanç son derece zararlıdır, adaletle kazanılan zenginlik ise elden alınamaz.

4.194

διὸ προστάττει τοῖς καπήλοις καὶ ἐμπόροις καὶ εἴ τινες ἄλλοι τὴν τοιαύτην προαίρεσιν ἐπανῄρηνται τοῦ βίου ζυγὰ δίκαια καὶ σταθμία καὶ μέτρα παρασκευάζεσθαι, μηδὲν ἐπὶ βλάβῃ τῶν ὠνουμένων κακοτεχνοῦντας, ἀλλ’ ἀπ’ ἐλευθέρας καὶ ἀδόλου ψυχῆς ἕκαστα καὶ λέγειν καὶ πράττειν ἐκεῖνο λογιζομένους, ὅτι τὰ μὲν ἄδικα κέρδη βλαβερώτατα, ὁ δὲ μετὰ δικαιοσύνης πλοῦτος ἀναφαίρετος.

4.195İşçinin Ücreti

Zanaatkârlara çalışkanlıklarının ödülü olarak ücret konmuştur; zanaatla geçinenler de bol serveti olanlar değil, yoksulluk içindekilerdir. Bu yüzden kanun ödemelerin ertelenmemesini, kararlaştırılan ücretin aynı gün verilmesini emreder. Çünkü varlıklıların yoksulların hizmetinden yararlanıp da, kendileri hemen bolluk içinde yaşarken, bunun karşılığını yoksullara vermemeleri yersiz bir şeydir.

4.195

Ἐπεὶ δὲ φιλεργίας ἆθλα μισθοὶ πρόκεινται τοῖς δημιουργοῖς, δημιουργοῦσι δὲ οἱ ἐν ἐνδείαις, ἀλλ’ οὐχ οἷς ἄφθονοι περιουσίαι, κελεύει μὴ ὑπερτίθεσθαι τὰς δόσεις, ἀλλ’ αὐτῇ παρέχειν ἡμέρᾳ τὸν διομολογηθέντα μισθόν. ἄτοπον γὰρ τὰ μὲν ἐκ τῆς τῶν πενήτων ὑπηρεσίας ἀπειληφέναι τοὺς εὐπόρους, τὰς δ’ ἀντὶ τούτων ἀμοιβὰς μὴ ἀντιπαρασχεῖν ἀπόροις εὐθὺς περιουσίᾳ ζῶντας.

4.196Bunlar daha büyük haksızlıklara karşı alınan önlemlerin açık örnekleri değil midir? Nasılsa ödenecek olan bir ücretin bile vaktini geçirmesine izin vermeyen, zanaatkârın eve dönerken karşılığını alması gereken akşamı son gün olarak belirleyen kişi, bundan çok daha önce gasbı, hırsızlığı, borcu ödememeyi ve bunlara benzer her şeyi yasaklamış, psykhēyi erdemin ve soyluluğun ta kendisi olan değerli bir biçime göre yoğurup şekillendirmiş olmaz mı?

4.196

ἆρ’ οὐκ ἐναργῆ δείγματα ταῦτ’ ἐστὶ προφυλακῆς μειζόνων ἀδικημάτων; ὁ γὰρ μηδὲ μισθὸν τὸν πάντως ἀποδοθησόμενον ἐῶν ἐκπρόθεσμον γενέσθαι, προθεσμίαν ὁρίσας ἑσπέραν, ἐν ᾗ δεήσει τὸν δημιουργὸν ἀπαλλαττόμενον οἴκαδε κομίσασθαι τὴν ἀμοιβήν, οὗτος οὐ πολὺ πρότερον ἁρπαγὴν ἀπαγορεύει καὶ κλοπὴν καὶ χρεωκοπίαν καὶ ὅσα τούτοις ὁμοιότροπα, διαπλάττων καὶ διαμορφῶν τὴν ψυχὴν πρὸς δόκιμον εἶδος τὸ καλοκἀγαθίας αὐτῆς;

4.197Sağır ve Kör

Şu da iyi buyrulmuştur: Kimse kimseye sövmesin, kötü söz söylemesin; hele uğradığı haksızlığı ne duyabilen ne de aynı şekilde karşılık verebilen bir sağıra hiç. Çünkü taraflardan birinin yalnız yapan, ötekinin yalnız katlanan olduğu bir kavga, kavgaların en kanunsuzudur.

4.197

Εὖ μέντοι κἀκεῖνο διείρηται, ὅπως μηδεὶς μηδένα βλασφημῇ καὶ κακηγορῇ, καὶ μάλιστα κωφὸν οὔτε αἴσθησιν ὧν ἀδικεῖται δυνάμενον λαβεῖν οὔτε ἐν τοῖς ἴσοις αὐτὸ τοῦτο ἀμύνασθαι. μάχη γὰρ πασῶν ἐκνομωτάτη, καθ’ ἣν τὸ μὲν ἕτερον μέρος ἐν τῷ δρᾶν ἐξετάζεται, τὸ δ’ ἕτερον ἐν τῷ μόνον πάσχειν.

4.198Dilsizlere ve kulakları sakat olanlara kötü söz söyleyenlerle aynı haksızlığı, körlerin önüne kaydırak koyan ya da ayaklarının dibine başka engeller yerleştirenler de işler. Çünkü bunlar engeli göremedikleri için üstünden aşamaz, ister istemez takılıp sürçer, hem yollarını şaşırır hem ayaklarını incitirler.

4.198

τοῖς δὲ κακηγοροῦσι τοὺς ἀναύδους καὶ τὰ ὦτα βεβλαμμένους ὅμοιον ἀδίκημα δρῶσιν οἱ τυφλοῖς ὀλίσθους ἐμποιοῦντες καὶ ἕτερ’ ἄττα ἐν ποσὶ τιθέντες· ἀνάγκη γάρ, οὐχ οἵους τε ὄντας ὑπερβαίνειν δι’ ἄγνοιαν, περιπταίοντας ἀμφότερα καὶ τῆς ὁδοῦ διαμαρτάνειν καὶ τὰς βάσεις βλάπτεσθαι.

4.199Kanun bu tür işleri yapanlara ve bunlara özenenlere Tanrı korkusunu hatırlatır; haklı ve yerinde olarak, çünkü kendi kendilerine yardım edemeyenlerin üzerinde elini tutan ve onları kalkanıyla koruyan yalnız O'dur. Haksızlığa uğrayanlar adına, haksızlık edenlere neredeyse açıkça şunu söyler: “Ey akılsızlar, onların felaketlerini alay konusu sayarak ve başlarına gelen talihsizliklerde, kulaklarda kötü sözlerle, gözlerde ayak altına konan kaydıraklarla, onlara karşı suç işleyerek gizli kalacağınızı mı sanıyorsunuz? Zavallı insanların talihsizliklerini çiğnediğinizde, her şeyi gözeten ve yöneten Tanrı'dan asla gizli kalamayacaksınız. Sanki aynı belalar başınıza hiç gelmeyecekmiş gibi davranıyorsunuz; oysa her hastalığa yakalanabilecek bir beden taşıyorsunuz, hisleriniz de ölümlüdür: Küçük ve rastgele bir sebeple yalnız bulanıklaşmakla kalmaz, onarılmaz sakatlıklara da uğrarlar.”

4.199

τοῖς δὲ τῶν τοιούτων ἐργάταις τε καὶ ζηλωταῖς ἐπανατείνεται θεοῦ φόβον ὁ νόμος, εἰκότως καὶ προσηκόντως, ἐπειδὴ μόνος οὗτος τὴν χεῖρα ὑπερέχει καὶ προασπίζει τῶν αὑτοῖς βοηθεῖν ἀδυνατούντων· καὶ μόνον οὐκ ἄντικρύς φησι τοῖς ἀδικοπραγοῦσι τοὺς μὲν πεπλημμελημένους·

4.200

„ὦ κενοὶ φρενῶν, λήσεσθαι νομίζετε γέλωτα ἡγούμενοι τὰς ἐκείνων συμφορὰς καὶ εἰς ταῦτα ἐξαμαρτάνοντες, περὶ ἃ συμβέβηκεν ἀτυχεῖν αὐτοῖς, ὦτα μὲν διὰ κακηγοριῶν, ὀφθαλμοὺς δὲ διὰ τῶν ἐν ποσὶν ὀλίσθων; τὸν δὲ πάντων ἔφορον καὶ δίοπον θεὸν οὐδέποτε λήσεσθε κακοπραγίαις ἀθλίων ἀνθρώπων ἐπεμβαίνοντες, ὡς τὰς ὁμοίας κῆρας οὐκ ἐνδεξόμενοι, σῶμα μὲν πάσαις ἁλωτὸν νόσοις περιφέροντες, αἰσθήσεις δ’ ἐπικήρως ἐχούσας, αἳ μικρᾶς ἕνεκα καὶ τῆς τυχούσης προφάσεως οὐκ ἀμαυροῦνται μόνον, ἀλλὰ καὶ ἀνιάτους ὑπομένουσι πηρώσεις.“

4.201Kendilerini unutmuş olanlar, insanın tabiattan gelen zaafının üstünde olduklarını, talihin görünmeyen ve kestirilemeyen tuzaklarından kurtulduklarını sanıyorlar. Oysa talih çoğu zaman ansızın yıldırımlar savurmuş, hayatta rüzgârı arkasına almış gidenleri neredeyse saadetin limanlarındayken batırmıştır. Öyleyse ne diye böbürlenir ve başkalarının felaketlerini çiğnerler? Her şeyin önderinin yanında oturan Adalet'ten de mi utanmazlar? Onun uykusuz ve en keskin gözleri, en kuytu köşelerdekini bile açık güneşte gibi seyreder.

4.201

τοὺς οὖν ἐπιλελησμένους μὲν ἑαυτῶν, ἐπικυδεστέρους δ’ οἰομένους εἶναι τῆς φυσικῆς ἀνθρώπων ἀσθενείας, ἐκπεφευγέναι δὲ τὰς ἀδήλους καὶ ἀτεκμάρτους τῆς τύχης ἐπιβουλάς, ἣ πολλάκις αἰφνιδίους σκηπτοὺς ἐπέρριψε καὶ εὐπλοίᾳ βίου χρωμένους μόνον οὐκ ἐν αὐτοῖς λιμέσιν εὐδαιμονίας κατέκλυσε, τί δεῖ μεγαλαυχεῖν καὶ ἐπεμβαίνειν συμφοραῖς ἑτέρων, μηδὲ τὴν πάρεδρον δίκην τοῦ πάντων ἡγεμόνος αἰδουμένους, ᾗ θέμις ἀκοιμήτοις καὶ ὀξυωπεστάτοις ὄμμασι καὶ τὰ ἐν μυχοῖς ὡς ἐν ἡλίῳ καθαρῷ περιαθρεῖν;

4.202Bana kalırsa bunlar zalimliklerinin aşırılığı yüzünden ölülere bile dokunmaktan geri durmaz, halk arasında denildiği gibi, ölüleri bir daha öldürmekten çekinmezler. Çünkü bir bakıma önceden ölmüş olan uzuvlara saldırıp onları aşağılamayı uygun görüyorlar; gerçekten de görmeyen gözler ve duymayan kulaklar ölüdür. Öyle ki bu uzuvların sahibi insanların arasından tamamen silinse bile acımasızlıklarını ve uzlaşmazlıklarını gösterecek, ilan edilmemiş savaşlarda düşmanların bile ölülere gösterdiği insanca ve şefkatli hiçbir şeyi yapmayacaklardır. Bu konuda bu kadarı yeter.

4.202

οὗτοί μοι δοκοῦσι μηδ’ ἂν τετελευτηκότων ἀποσχέσθαι δι’ ὑπερβολὴν ὠμότητος, ἀλλὰ (τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο παρὰ τοῖς πολλοῖς) μὴ ἂν ὀκνῆσαι νεκροὺς ἐπισφάττειν, ἐπεὶ καὶ μέρεσι τοῖς τρόπον τινὰ προτεθνηκόσιν ἐναλύειν καὶ ἐνυβρίζειν ἀξιοῦσιν — ὀφθαλμοί τε γὰρ μὴ βλέποντες νεκροὶ καὶ ὦτα μὴ ἀκούοντα —, ὥστ’ εἰ καὶ οὗ μέρη ταῦτ’ ἐστὶν ἐξ ἀνθρώπων ἀφανισθείη, τὸ ἀνηλεὲς καὶ ἀσύμβατον ἐπιδείξονται, μηδὲν ἀνθρώπινον καὶ συμπαθὲς δράσαντες, ἃ τετελευτηκόσι καὶ πρὸς ἐχθρῶν ἐν ἀκηρύκτοις πολέμοις σῴζεται. ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον.

4.203Karışık Çiftleştirme, Karışık Ekim ve Karışık Dokuma

Kanun bundan sonra birbirine benzeyen buyrukları sıra sıra dizip bir ahenk kurar: Hayvanları başka cinsten olanlarla çiftleştirmemeli, bağa iki türlü ürün ekmemeli, iki ayrı maddeden dokunmuş, sahte bir iş olan giysiyi giymemeli. Bunlardan ilki zinayla ilgili kanunlar arasında anlatılmıştı. Orada, başkalarının evliliğine göz dikmemek gerektiğini daha açık göstermek için söylenmişti; çünkü böyleleri hem kadınların ahlakını bozar hem de meşru çocukların doğacağı yolundaki güzel umutları yıkar. Akılsız hayvanlarda bile farklı cinslerin çiftleşmesini yasaklayan kanun koyucu, zinanın önünü daha uzaktan kesiyor gibidir.

4.203

Ἁρμονίαν δέ τινα στοιχηδὸν ἑξῆς τίθησιν ὁμοιοτρόπων παραγγελμάτων, φάσκων τὰ κτήνη μὴ ὀχεύειν ἑτεροζύγοις, τὸν ἀμπελῶνα μὴ κατασπείρειν δίφορον, ἱμάτιον ἐκ δυοῖν ὑφασμένον, κίβδηλον ἔργον, μὴ ἀμπέχεσθαι. λέλεκται δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἐν τοῖς κατὰ μοιχῶν, πρὸς ἔμφασιν τρανοτέραν τοῦ μὴ δεῖν ἀλλοτρίοις γάμοις ἐφεδρεύειν, φθείροντας μὲν ἤθη γυναικῶν, φθείροντας δὲ καὶ τὰς ἐπὶ τέκνων σπορᾷ γνησίων χρηστὰς ἐλπίδας· ὁ γὰρ τὰς ἐν ἀλόγοις ζῴοις ἑτερογενῶν ὀχείας ἀπηγορευκὼς ἔοικε πόρρωθεν ἀνακοπὴν μοιχῶν ἐργάζεσθαι.

4.204Bu kanundan şimdi adalet konusu içinde de söz etmek gerekir; çünkü aynı şey birden fazla konuya uygulanabiliyorsa, bu fırsat kaçırılmamalıdır. Birbiriyle ortaklık kurabilecek olanları bir araya getirmek adildir. Aynı cinsten olanlar tabiatça ortaklığa yatkındır; farklı cinsten olanlar ise tersine birbirine karışmaz, ortaklık kuramaz. Bunlar arasında kanunsuz birleşmeler tertipleyen kişi tabiatın kanununu ortadan kaldırdığı için haksızlık etmiş olur.

4.204

λεκτέον δὲ καὶ νῦν ἐν τοῖς περὶ δικαιοσύνης· τὸ γὰρ αὐτὸ πλείοσιν ἐφαρμόττειν, εἰ δύναιτό πως, οὐ παρετέον. ἔστιν οὖν δίκαιον εἰς ταὐτὸν ἄγειν τὰ δυνάμενα κοινωνεῖν· τὰ δ’ ὁμογενῆ πέφυκεν εἰς κοινωνίαν, ἐπεὶ καὶ ὅσα ἑτερογενῆ κατὰ τοὐναντίον ἄμικτα καὶ ἀκοινώνητα, οἷς ὁ μηχανώμενος ἐκθέσμους ὁμιλίας ἄδικος, νόμον φύσεως ἀναιρῶν.

4.205Gerçekten kutsal olan kanun adalet konusunda o kadar ileri görüşlüdür ki toprağın gücü eşit olmayan hayvanlarla sürülmesine bile izin vermez; bir eşekle bir danayı aynı boyunduruğa koşup çift sürmeyi yasaklamıştır. Daha güçsüz olan, daha güçlünün üstün gücüyle yarışmaya zorlanıp vazgeçmesin ve önce yorulup tükenmesin diye.

4.205

ὁ δ’ ὄντως ἱερὸς νόμος τοσαύτῃ προμηθείᾳ κέχρηται τοῦ δικαίου, ὥστ’ οὐδ’ ἄροτον γῆς ἐπιτρέπει ποιεῖσθαι διὰ τῶν τὴν ἰσχὺν ἀνίσων, ἀλλ’ ἐν ταὐτῷ καταζεύξαντας ὄνον τε καὶ μόσχον ἀροτριᾶν ἐκώλυσεν, ἵνα μὴ περιττῇ δυνάμει τοῦ μᾶλλον ἐρρωμένου τὸ ἀσθενέστερον ἁμιλλᾶσθαι βιασθὲν ἀπείπῃ καὶ προκάμῃ.

4.206Oysa daha güçlü olan boğa temiz hayvanlar arasında, daha güçsüz olan eşek ise temiz olmayanlar arasında sayılır. Yine de kanun, daha aşağı görünenleri bile adaletin sağladığı yarardan esirgememiştir. Bana kalırsa bunu yargıçlara son derece gerekli bir ders vermek için yapmıştır: Soy değil aretē ya da kötülük sorgulanan davalarda düşük soydan gelenleri kayırmamazlık etmesinler.

4.206

καίτοι τὸ μὲν ἐρρωμενέστερον, ὁὁ ταῦρος, ἐν τῇ τάξει τῶν καθαρῶν ζῴων ἀναγράφεται, τὸ δ’ ἀσθενέστερον, ὁὁ ὄνος, ἐν τῇ τῶν μὴ καθαρῶν. ἀλλ’ ὅμως καὶ τοῖς χείροσιν εἶναι δοκοῦσιν οὐκ ἐφθόνησεν ὠφελείας τῆς ἀπὸ τοῦ δικαίου, πρὸς ἀναγκαιοτάτην μάθησιν, ὥς γ’ οἶμαι, δικαστῶν, ἵνα μηδὲν ἐν ταῖς κρίσεσιν ἐλαττῶσι τοὺς δυσγενεῖς ἐν οἷς οὐ γένους ἀλλ’ ἀρετῆς ἢ κακίας ἐστὶν ἐξέτασις.

4.207Bu üçlünün sonuncusu olan buyruk da bunlara benzer: Farklı türden maddeleri, yünü ve keteni bir arada dokumamalı. Çünkü bunlarda da yalnız farklılık ortaklığa engel olmakla kalmaz; kullanılacakları zaman birinin ötekine baskın gelmesi de birleşmekten çok yırtılmaya yol açar.

4.207

ἐμφερές ἐστι τούτοις διάταγμα καὶ τὸ τελευταῖον τῶν ἐν τῇ συζυγίᾳ, τὸ μὴ συνυφαίνειν τὰς ἑτεροειδεῖς οὐσίας, ἔρια καὶ λίνα· καὶ γὰρ ἐπὶ τούτων οὐ μόνον ἡ διαφορότης ἀκοινώνητον, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐπικράτεια θατέρου ῥῆξιν ἀπεργαζομένη μᾶλλον ἢ ἕνωσιν, ὅταν δέῃ χρῆσθαι.

4.208Bu üçlünün ortasındaki buyruk ise bağa iki türlü ürün ekmemekti. Bunun birinci sebebi, farklı cinsten olanların birbirine karışıp bulanmamasıdır; çünkü ekinler ağaçlara, ağaçlar da ekinlere yabancıdır. Bu yüzden tabiat, yıllık ürünlerin oluşması için ikisine aynı vakti ayırmamış; ekinlere biçim mevsimi olarak ilkbaharı, ağaçlara da meyve toplama mevsimi olarak yaz sonunu vermiştir.

4.208

μέσον ἦν τῆς ἐν συζυγίᾳ τριάδος τὸ μὴ κατασπείρειν ἀμπελῶνα δίφορον. πρῶτον μέν, ἵνα μὴ φύρηται συγχεόμενα τὰ γένους ὄντα ἑτέρου· σπαρτὰ γὰρ δένδροις καὶ δένδρα σπαρτοῖς ἀνοίκεια. παρὸ καὶ ἡ φύσις οὐ τὴν αὐτὴν προθεσμίαν ἀμφοτέροις ὥρισεν εἰς τὴν τῶν ἐτησίων καρπῶν γένεσιν, ἀλλὰ τοῖς μὲν εἰς ἄμητον ὥραν ἀπένειμε τὸ ἔαρ, τοῖς δ’ εἰς συγκομιδὴν ἀκροδρύων λῆγον θέρος.

4.209Nitekim aynı zamanda biri önceden çiçek açtıktan sonra kururken, öteki önceden kuruduktan sonra sürgün verir. Kışın ağaçlar yapraklarını dökerken ekinler çiçek açar; ilkbaharda ise tersine, ekinler kururken bahçe ağaçlarının da yabani ağaçların da dalları sürgün verir. Aşağı yukarı ekinlerin ürünlerinin olgunlaştığı dönem, ağaçların ürünlerinin oluşmaya başladığı dönemdir.

4.209

συμβαίνει γοῦν κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον τὰ μὲν ἀφαυαίνεσθαι προανθήσαντα, τὰ δὲ βλαστάνειν προαφαυανθέντα· χειμῶνι μὲν γὰρ φυλλορροούντων δένδρων τὰ σπαρτὰ ἀνθεῖ, ἔαρι δὲ κατὰ τοὐναντίον αὐαινομένων ὅσα σπαρτὰ βλαστάνουσιν αἱ δένδρων ἡμέρων τε καὶ ἀγρίων ὗλαι· καὶ σχεδὸν ὁ αὐτὸς ὅρος ἐστίν, ἐν ᾧ οἱ μὲν τῶν σπαρτῶν καρποὶ τελειοῦνται, οἱ δὲ τῶν δένδρων ἀρχὴν γενέσεως λαμβάνουσιν.

4.210Haklı olarak kanun, tabiatları, çiçeklenmeleri ve kendi ürünlerini verecekleri mevsimler bakımından birbirinden bu kadar ayrı olan şeyleri birbirinden ayırmış ve ayrı yerlere yerleştirmiş, düzensizliğin yerine düzeni getirmiştir. Çünkü güzel düzen düzenin akrabasıdır, düzensizliğin akrabası da düzensizliktir.

4.210

εἰκότως οὖν τὰ τοσοῦτον ἀλλήλων διηρτημένα καὶ ταῖς φύσεσι καὶ ταῖς ἀνθήσεσι καὶ τοῖς εἰς τὸ γεννᾶν τὰ οἰκεῖα καιροῖς διέζευξε καὶ διῴκισε τάξιν ἐξ ἀταξίας εἰσηγούμενος· τάξει μὲν γὰρ συγγενὲς κόσμος, ἀταξίᾳ δὲ τὸ ἄκοσμον.

4.211İkinci sebep, iki türün birbirinin besinini çekerek birbirine zarar vermemesidir. Besin, açlıkta ve kıtlıkta olduğu gibi paylaşılıp ufalanırsa, bütün bitkiler ister istemez baştan sona güçten düşer; ya hiç ürün vermeyip kısırlaşırlar ya da yoksunluktan önceden zayıf düştükleri için hiçbir zaman iyi ürün veremezler.

4.211

δεύτερον δέ, ἵνα μὴ ἑκάτερα τὰ εἴδη βλάπτηταί τε καὶ ἀντιβλάπτῃ, τὴν τροφὴν τὰ ἕτερα τῶν ἑτέρων παρασπώμενα, ἧς κατακερματιζομένης, οἷα ἐν λιμῷ καὶ σπάνει, ἀναγκαίως τὰ φυτὰ πάντα διὰ πάντων ἐξασθενήσει καὶ ἢ στείρωσιν ἐνδέξεται πρὸς τὸ παντελὲς ἀφορήσαντα ἢ εὐγενεῖς καρποὺς οὐδέποτε οἴσει προεξασθενήσαντα ταῖς ἐνδείαις.

4.212Üçüncü sebep de verimli toprak çok ağır yükler altında ezilmesin diyedir: Bir yandan aynı yere ekilen ve orada biten bitkilerin sürekli ve üst üste yığılan sıklığı, öbür yandan ürünlerin iki katına çıkan miktarı onu ezer. Kral için bir şehirden olduğu gibi, toprak sahibi için de bir tarladan yılda bir vergi almak yeterlidir. Daha fazla vergi toplamaya kalkışmak ise aşırı para hırsının işidir; bu hırs tabiatın kanunlarını da altüst eder.

4.212

τρίτον δέ, ὅπως ἀρετῶσα γῆ μὴ πιέζηται βαρυτάτοις ἄχθεσι, τοῦτο μὲν ὑπὸ τῆς τῶν σπειρομένων ἐν ταὐτῷ καὶ φυομένων συνεχοῦς καὶ ἐπαλλήλου πυκνότητος, τοῦτο δ’ ὑπὸ τῆς τῶν καρπῶν διπλασιαζομένης φορᾶς. ἀπόχρη γὰρ ἐξ ἑνὸς χωρίου λαμβάνειν ἕνα δασμὸν ἐτήσιον τῷ κεκτημένῳ, καθάπερ ἐκ πόλεως βασιλεῖ· τὸ δὲ φόρους ἐπιχειρεῖν πλείους ἐκλέγειν φιλοχρηματίας ὑπερβαλλούσης ἔργον ἐστίν, ᾗ καὶ τὰ φύσεως ἀνατρέπεται νόμιμα.

4.213Bu yüzden kanun, açgözlülükle bağlarına ekin ekmeye karar verenlere şöyle diyebilir: “Şehirleri ve ülkeleri silahla ve seferlerle boyunduruk altına almış krallardan daha kötü olmayın. Onlar geleceği düşünerek ve yönettiklerini esirgeyerek yılda bir vergi toplamayı uygun görürler; amaçları, kısa bir zamanda onları büsbütün en büyük yoksulluğa sürüklememektir.

4.213

διὸ φαίη ἂν ὁ νόμος τοῖς ἐγνωκόσι τοὺς ἀμπελῶνας ἕνεκα πλεονεξίας κατασπείρειν· „μὴ χείρους γίνεσθε τῶν ὅπλοις καὶ στρατείαις πόλεις καὶ χώρας ὑπηγμένων βασιλέων, οἳ προνοίᾳ τοῦ μέλλοντος καὶ ἅμα φειδοῖ τῶν ὑπηκόων ἕνα δασμὸν ἐτήσιον ἐκλέγειν ἀξιοῦσι, στοχαζόμενοι τοῦ μὴ βραχεῖ καιρῷ κατὰ τὸ παντελὲς εἰς ἐσχάτην ἀπορίαν αὐτοὺς ἀγαγεῖν.

4.214Sizse aynı topraktan ilkbaharda arpa ve buğday vergisini, yazın da meyve vergisini tahsil ederseniz, onu iki kat vergiyle boynunu kırarcasına çökertirsiniz. Çünkü soluklanmasına, bir sonraki yarışa başlamak için güç toplamasına izin verilmeyen bir atlet gibi, toprak da haklı olarak pes eder.

4.214

ὑμεῖς δ’ ἐὰν ἐκ τοῦ αὐτοῦ ἐδάφους ἔαρι μὲν τοὺς κριθῶν καὶ πυρῶν φόρους ἀναπράττητε, θέρει δὲ τοὺς τῶν ἀκροδρύων, διπλασίοις αὐτὸ δασμοῖς ἐκτραχηλιεῖτε· ἀπαγορεύσει γὰρ κατὰ τὸ εἰκὸς ἀθλητοῦ τρόπον οὐκ ἐωμένου διαπνεῖν καὶ συλλέγεσθαι δύναμιν εἰς ἑτέρας ἀγωνίας ἀρχήν.

4.215Ama koyduğum ve herkesin yararına olan buyrukları kolayca unutuyor gibisiniz. Yedinci yıl hakkındaki düzenlememi hatırlasaydınız, ki orada kutsal toprağın, tabiatın yasalarına göre yılın mevsimlerinde ürün vererek altı yıl boyunca katlandığı emekler yüzünden, hiçbir tarım işiyle yıpratılmadan dinlenmeye bırakılmasını hak saymıştım; o zaman küstahça davranıp açgözlülüğünüze gem vurmadan yeni ekimler icat etmez, ağaçlık toprağa, hele bağ dikili olana ekin ekmezdiniz. Bunu, para hırsı denen o kanunsuz arzuyla para toplayıp her yıl ikisi de haksız olan iki gelirle servetinizi artırmak için yapıyorsunuz.

4.215

ἀλλ’ ἐοίκατε ῥᾳδίως ὧν διεταξάμην κοινωφελῶν ἐκλανθάνεσθαι· εἰ γοῦν ἐμέμνησθε τῆς περὶ τοῦ ἑβδόμου ἔτους εἰσηγήσεως, καθ’ ἣν ἐδικαίωσα τὴν ἱερὰν χώραν ἐξανίεσθαι μηδενὶ τῶν κατὰ γεωργίαν ἔργων ἀποτρυχομένην ἕνεκα τῶν ἐν ἑξαετίᾳ πόνων, οὓς ὑπέστη καρποφοροῦσα ταῖς ἐτησίοις ὥραις κατὰ τοὺς τῆς φύσεως θεσμούς, οὐκ ἂν ἐπινεανιευόμενοι καὶ ἐπιχειρονομοῦντες ταῖς πλεονεξίαις καινοὺς σπόρους ἐπενοεῖτε τὴν δενδρίτιδα γῆν καὶ μάλιστα τὴν ἀμπελόφυτον κατασπείροντες, ἵνα διτταῖς προσόδοις καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἀμφοτέραις ἀδίκοις αὔξητε τὰς οὐσίας ὑπὸ φιλοχρηματίας, ἐκνόμου ἐπιθυμίας, ἀργυρολογοῦντες.

4.216Çünkü emekten yorulmuş toprağın kendini toparlaması için yedinci yılda kendi tarlalarını gelir almadan dinlenmeye bırakmaya katlanan kişi, aynı toprağı iki kat yükle ağırlaştırıp ezmeye de katlanamaz.

4.216

οὐ γὰρ ἂν ὑπομείναι ὁ αὐτὸς ἔτει τε ἑβδόμῳ τὰ οἰκεῖα χωρία ἀνιέναι μὴ προσοδευόμενος, ὑπὲρ τοῦ τὴν γῆν ἀνακτήσασθαι πονηθεῖσαν, καὶ βαρύνειν αὐτὴν καὶ πιέζειν διττοῖς ἄχθεσιν.

4.217Bu yüzden böyle mülklerin hem bağ ürününün hem de ekin mahsulünün kutsallıktan yoksun ve murdar olduğunu zorunlu olarak ilan ettim. Çünkü verimli toprakta canlıları besleyip büyüten pneuma bir bakıma boğazlanıp boğulmakta, mülk sahibi de haksız arzularını hiçbir ölçüyle sınırlamadan iyice azdırarak Tanrı'nın armağanlarını hoyratça çarçur etmektedir.”

4.217

ἀναγκαίως οὖν ἀπεφηνάμην τῶν τοιούτων κτημάτων ἀνίερον εἶναι καὶ ἄναγνον τό τε τῆς ὀπώρας γέννημα καὶ τὸν τοῦ σπόρου καρπόν, διότι αὐχενίζεται τρόπον τινὰ καὶ ἄγχεται πνεῦμα ζῳοφυτοῦν ἐν ἀρετώσῃ γῇ καὶ ὅτι ταῖς τοῦ θεοῦ δωρεαῖς ὁ κεκτημένος ἐναλύει καὶ ἐνσπαθᾷ προσαναρρηγνὺς τὰς ἀδίκους ἐπιθυμίας αὑτοῦ, μέτροις αὐτὰς μὴ περιορίζων.“

4.218İnsanların açgözlülüğündeki kudurganlığı ta uzaktan engelleyip önünü kesen böyle öğütler sevilmeye değmez mi? Bitkiler konusunda haksız kazancı bırakmayı öğrenmiş sıradan bir insan, daha büyük işleri eline alıp kral olsa, aynı alışkanlıkla erkeklere ve kadınlara davranır: İki kat vergi toplamaz, yönettiklerinin boynunu iki kat haraçla kırmaz. Çünkü insanla birlikte büyüyen alışkanlık katı huyları yumuşatmaya, bir bakıma onları terbiye edip daha iyi kalıplara göre biçimlendirmeye yeter. Daha iyi kalıplar da adaletin psykhēye bastığı kalıplardır.

4.218

ἆρ’ οὐκ ἄξιον ἐρασθῆναι τῶν τοιούτων ὑφηγήσεων, αἳ μακρόθεν τῶν ἐπ’ ἀνθρώποις πλεονεξιῶν τὴν λύσσαν ἀνείργουσι καὶ ἀνακόπτουσιν; ὁ γὰρ ἀπομαθὼν ἐν φυτοῖς ἰδιώτης κέρδος ἄδικον, εἰ λαβόμενος μειζόνων πραγμάτων γένοιτο βασιλεύς, χρήσεται τῷ ἔθει πρὸς ἄνδρας ὁμοῦ καὶ γυναῖκας οὐ διττοὺς φόρους ἀναπράττων οὐδὲ ⟨διττοῖς⟩ δασμοῖς τοὺς ὑπηκόους ἐκτραχηλίζων· ἱκανὸν γὰρ τὸ σύντροφον ἔθος μαλάξαι σκληρὰ ἤθη καὶ τρόπον τινὰ παιδαγωγῆσαι καὶ διαπλάσαι πρὸς βελτίονας τύπους· τύποι δ’ ἀμείνους εἰσίν, οὓς ἐνσφραγίζεται ψυχῇ δικαιοσύνη.

4.219Savaş Kanunları

Kanun koyucu bu kanunları tek tek her kişi için koyar. Ama daha küllî başka buyruklar da vardır; bunları bütün millete ortak olarak bildirir. Bunlarda yalnız dostlara ve müttefiklere değil, ittifaktan ayrılanlara da nasıl davranılması gerektiğini öğütler.

4.219

Ταῦτα μὲν ἑνὶ ἑκάστῳ νομοθετεῖ. καθολικώτεραι δὲ προστάξεις εἰσὶν ἕτεραι, ἃς ἅπαντι τῷ ἔθνει κοινῇ διαγορεύει, παραινῶν ὡς προσενεκτέον οὐ φίλοις καὶ συμμάχοις αὐτὸ μόνον ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς συμμαχίας ἀφισταμένοις.

4.220Der ki: Eğer kendilerini surların içine kapatıp başkaldırırlarsa, sizin gençleriniz iyi silahlanmış olarak, savaş hazırlıklarıyla birlikte üzerlerine yürüsün; etraflarına ordugâh kurup beklesin ve aklın önüne geçip öfkeye boyun eğmesin; böylece yapılması gerekeni daha sağlam ve daha kararlı bir şekilde üstlensin.

4.220

ἐὰν γάρ, φησίν, εἴσω τειχῶν κατακλείσαντες αὑτοὺς ἀπαυχενίζωσιν, ἡ ὑμετέρα νεότης εὐοπλοῦσα μετὰ τῶν εἰς πόλεμον παρασκευῶν ἐπίτω καὶ στρατόπεδον ἐν κύκλῳ βαλλομένη καραδοκείτω μηδὲν ὀργῇ πρὸ λογισμοῦ χαριζομένη, βεβαιότερον ὅπως καὶ σταθερώτερον ἐγχειρῇ τοῖς πρακτέοις.

4.221Hemen ulaklar göndersin; bunlar onları anlaşmaya çağırsın, aynı zamanda karşılarında konuşlanmış kuvvetin savaşmaya ne kadar hazır olduğunu da göstersin. Eğer giriştikleri isyandan pişman olup barışa yönelerek boyun eğerlerse, antlaşmayı memnuniyetle kabul etsinler. Çünkü barış, çok zararlı olsa bile, savaştan daha kârlıdır. Ama küstahlaşıp delice bir inatla direnirlerse, gençler kendi gayretleriyle güçlenmiş ve yenilmez müttefikleri olan adaleti de yanlarına almış olarak saldırsınlar, kuşatma makinelerini surlara dayasınlar. Sonra surların bazı kısımlarını yıkıp hep birlikte içeri dalsınlar; mızraklarını isabetle fırlatarak, kılıçlarını sağa sola savurup acımadan öldürerek kendilerini savunsunlar ve kendilerinin uğrayacağı şeyi onlara yaşatsınlar; ta ki karşılarına dizilmiş bütün orduyu, savaşabilecek yaştaki herkesi yere serene dek.

4.221

εὐθὺς οὖν πεμπέτω κήρυκας τοὺς προκαλεσομένους εἰς συμβάσεις καὶ ἅμα τὸ ἀξιόμαχον τῆς παριδρυμένης δυνάμεως δηλώσοντας· καὶ ἐὰν μὲν ἐφ’ οἷς ἐνεωτέρισαν μετανοήσαντες ὑπείκωσι πρὸς τὸ εἰρηναῖον τραπόμενοι, δεχέσθωσαν ἄσμενοι τὰς σπονδάς·

4.222

εἰρήνη γάρ, κἂν ᾖ σφόδρα ἐπιζήμιος, λυσιτελεστέρα πολέμου. ἐὰν δὲ πρὸς ἀπόνοιαν ἀποτείνωνται θρασυνόμενοι, ῥωσθέντες ταῖς προθυμίαις, ἔχοντες καὶ τὴν τοῦ δικαίου συμμαχίαν ἀήττητον, ἐφορμάτωσαν τὰς ἑλεπόλεις τοῖς τείχεσιν ἐφιστάντες, εἶτα μέρη τούτων παραρρήξαντες ἐπεισχείσθωσαν ἀθρόοι καὶ βάλλοντες μὲν τοῖς δορατίοις εὐστόχως ἐπιστροφάδην δὲ τοῖς ξίφεσιν ἀναιροῦντες ἀφειδῶς ἀμυνέσθωσαν, ἃ παθεῖν ἐμέλλησαν διατιθέντες, ἄχρις ἂν τὸν ἀντιτεταγμένον ἅπαντα στρατὸν ἡβηδὸν καταστορέσωσιν.

4.223Gümüşü, altını ve öteki ganimeti aldıktan sonra şehri ateşe verip yaksınlar. Bunu, aynı şehir bir daha soluklanıp ayağa kalkmasın ve isyan edemesin diye, bir de komşularını korkuyla akıllandırmak için yapsınlar; çünkü insanlar başkalarının başına gelenlerden ölçülü olmayı öğrenir. Ama genç kızlara ve kadınlara dokunmasınlar; çünkü tabiatlarındaki zayıflık yüzünden savaşa katılmamak gibi bir ayrıcalıkla onurlandırılmış olan bu kişilerden, savaşın doğurduğu ayaklanmalardan hiçbirini beklemek gerekmez.

4.223

ἄργυρον δὲ καὶ χρυσὸν καὶ τὴν ἄλλην λείαν λαβόντες [καὶ] τὴν πόλιν ἐμπρησάτωσαν πῦρ προσαγαγόντες, ἕνεκα τοῦ μηδ’ αὖθίς ποτε δυνηθῆναι τὴν αὐτὴν πόλιν διαπνεύσασαν ἐγερθῆναι καὶ στασιάσαι καὶ ὑπὲρ τοῦ νουθετῆσαι φόβῳ τοὺς ὁμόρους, ἐπειδὴ τοῖς ἑτέρων πάθεσιν ἄνθρωποι διδάσκονται σωφρονεῖν· παρθένους δὲ καὶ γυναῖκας μεθέσθωσαν, μηδὲν τῶν ὅσα νεωτερίζει πόλεμος ἐξ αὐτῶν πείσεσθαι προσδοκῶντες ἕνεκα φυσικῆς ἀσθενείας τετιμημένων ἀστρατείᾳ.

4.224Bundan açıkça anlaşılır ki Yahudi milleti aynı görüşte olan ve barışçı yolu seçen herkesle antlaşma içinde ve dosttur; ama hor görülecek, korkaklıktan haksızlığa ilk el kaldıranlara boyun eğecek bir millet de değildir. Kendini savunmaya kalkıştığında, kötü niyetle yaşayanları bunun tersi olanlardan ayırt eder.

4.224

ἐξ οὗ δῆλον ὅτι τὸ Ἰουδαίων ἔθνος ἔνσπονδον μὲν καὶ φίλον πᾶσι τοῖς ὁμογνώμοσι καὶ τὴν προαίρεσιν εἰρηνικοῖς ἐστιν, οὐ μὴν εὐκαταφρόνητον, ὡς τοῖς ἄρχουσι χειρῶν ἀδίκων ὑπ’ ἀνανδρίας ἐνδιδόναι, διακρίνει δ’, ὁπότε πρὸς ἄμυναν ἴοι, τοὺς ἐπιβούλως ζῶντας καὶ τοὐναντίον·

4.225Çünkü herkese karşı, en küçük suçu işleyene, hatta hiç suç işlememiş olana bile kana susamak, vahşi ve evcilleşmemiş bir psykhēnin işidir derim. Savaşı hazırlayan erkeklerle birlikte, hayatı tabiatça barışçı ve evine bağlı olan kadınları da aynı kefeye koymak da öyle.

4.225

τὸ γὰρ κατὰ πάντων καὶ τῶν ἐλάχιστα ἢ μηδὲν ἡμαρτηκότων φονᾶν εἴποιμ’ ἂν ἀνημέρου καὶ ἀτιθάσου ψυχῆς καὶ τὸ προσθήκην ἀνδρῶν πόλεμον κατασκευασάντων ποιεῖσθαι γυναῖκας, ὧν ὁ βίος εἰρηνικὸς φύσει καὶ κατοικίδιος.

4.226Kanun, kendi düzenine göre yaşayanlara öyle büyük bir adalet sevgisi aşılar ki düşman bir şehrin verimli toprağını bile yağma ederek ya da meyveleri yok etmek için ağaçları keserek tahrip etmeye izin vermez.

4.226

τοσοῦτον δ’ ἔρωτα δικαιοσύνης ἐνεργάζεται τοῖς κατ’ αὐτὸν πολιτευομένοις, ὥστ’ οὐδὲ πόλεως ἐχθρᾶς τὴν ἀρετῶσαν γῆν ἐφίησι λυμαίνεσθαι δῃοῦντας ἢ δενδροτομοῦντας ἐπὶ φθορᾷ καρπῶν.

4.227Der ki: “Cansız, ama tabiatça evcil olan ve evcil meyveler veren şeylere ne diye kin güdüyorsun? Ey adam, bir ağaç sana düşman bir insanın husumetini mi gösteriyor ki yaptığı ya da yapmaya hazırlandığı şeyin karşılığında onu köklerinden sökesin?

4.227

„τί“ γάρ φησι "τοῖς ἀψύχοις μὲν τὴν δὲ φύσιν ἡμέροις καὶ ἡμέρους καρποὺς ἀπογεννῶσι μνησικακεῖς; μὴ γάρ, ὦ οὗτος, ἀνθρώπου πολεμίου δυσμένειαν ἐπιδείκνυται δένδρον, ὡς ἀνθ’ ὧν διατίθησιν ἢ διατιθέναι παρεσκεύασται ῥίζαις αὐταῖς ἀνασπᾶσθαι;

4.228Tersine, galip gelenlere hem zorunlu ihtiyaçları hem de rahat bir hayat için gerekenleri bol bol sağlayarak yarar sağlar. Çünkü efendilerine vergi verenler yalnız insanlar değildir; bitkiler de her yıl mevsiminde daha yararlı vergiler verir, ki onlarsız yaşamak mümkün değildir.”

4.228

τοὐναντίον δὲ ὠφελεῖ παρέχον τοῖς νενικηκόσιν ἀφθονίαν τῶν ἀναγκαίων καὶ τῶν πρὸς ἁβροδίαιτον βίον· οὐ γὰρ ἄνθρωποι μόνον δασμοὺς φέρουσι τοῖς κυρίοις, ἀλλὰ καὶ φυτὰ τοὺς ὠφελιμωτέρους κατὰ τὰς ἐτησίους ὥρας, ὧν ἄνευ ζῆν οὐκ ἔστιν.“

4.229Ama meyve vermeyen, kısırlaşmış ağaçları ve yabani ormana ait olanları dileyenler esirgemeden kesip çit, kazık ve hendekler için sivri kazık yapsınlar, gerektiğinde de merdiven ve ahşap kule yapımında kullansınlar; çünkü onlardan bu ve benzeri işlerde yararlanmak yerindedir.

4.229

ἀγόνων δὲ καὶ ἐστειρωμένων καὶ τῶν ὅσα τῆς ἀγρίας ὕλης ἔστω μηδεμία φειδὼ τοῖς ἐθέλουσι τέμνειν εἰς χαρακώματα καὶ σταυροὺς καὶ σκόλοπας τάφροις καί, ὁπότε δέοι, κλιμάκων καὶ πύργων ξυλίνων κατασκευάς· εἰς γὰρ ταῦτα καὶ τὰ τούτοις ὅμοια γένοιτ’ ἂν αὐτῶν χρεία προσήκουσα.

4.230Adaletin Övgüsü

Adaletle ilgili olanlar söylenmiş oldu. Ama her övgünün, her methiyenin üstünde olan adaletin kendisini hangi şair ya da hangi yazar layıkıyla övebilir? Öteki iyiliklerini hiç anmadan geçsek bile, en eski iyiliği olan soyunun yüceliği tek başına ona fazlasıyla yeten bir övgü olur.

4.230

Τὰ μὲν οὖν εἰς δικαιοσύνην ἀναφερόμενα εἴρηται. δικαιοσύνην δ’ αὐτὴν τίς ἂν ἀξίως ποιητὴς ἢ λογογράφος ὑμνῆσαι δύναιτο παντὸς ἐπαίνου καὶ παντὸς ἐγκωμίου κρείττονα καθεστῶσαν; ἓν γοῦν τὸ πρεσβύτατον ἀγαθὸν αὐτῆς, ἡ εὐγένεια, κἂν τἄλλα τις παραλιπὼν ἡσυχάζῃ, γένοιτ’ ἂν αὐταρκέστατος ἔπαινος.

4.231Çünkü tabiatı titizlikle inceleyenlerin bize aktardığına göre adaletin anası eşitliktir. Eşitlik gölgesiz bir ışıktır; doğrusunu söylemek gerekirse düşünülür bir güneştir. Nitekim zıddı olan eşitsizlik, aşanın ve aşılanın bulunduğu durum, karanlığın başlangıcı ve kaynağıdır.

4.231

ἔστι γὰρ ἰσότης, ὡς οἱ τὰ φύσεως ἀκριβοῦντες ἡμῖν παρέδοσαν, μήτηρ δικαιοσύνης. ἰσότης δὲ φῶς ἄσκιον, ἥλιος, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, νοητός, ἐπειδὴ καὶ τοὐναντίον ἀνισότης, ἐν ᾗ τό τε ὑπερέχον καὶ τὸ ὑπερεχόμενον, σκότους ἀρχή τε καὶ πηγή.

4.232Gökteki ve yerdeki her şeyi değişmez kanunlarla ve yasalarla güzelce düzenleyen eşitliktir. Güneşin, birbirine orantılı aralıkların eşitliğiyle günleri gecelere, geceleri de günlere göre ölçtüğünü bilmeyen var mı?

4.232

πάντα ἰσότης τά τε κατ’ οὐρανὸν καὶ τὰ ἐπὶ γῆς εὖ διετάξατο νόμοις καὶ θεσμοῖς ἀκινήτοις. τίς γὰρ ἀγνοεῖ τοῦθ’, ὅτι ἡλίῳ μεμέτρηνται πρὸς νύκτας ἡμέραι καὶ πρὸς ἡμέρας νύκτες ἰσότητι διαστημάτων ἀναλογούντων;

4.233Her yıl gerçekleşen ve adını bu olaydan alan ilkbahar ve sonbahar ekinokslarını, yani gece-gündüz eşitliklerini, tabiat öyle açık kılmıştır ki en kaba insanlar bile günlerin uzunluğunun gecelerinkine eşit olduğunu fark eder.

4.233

τὰς μὲν καθ’ ἕκαστον ἐνιαυτὸν ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος προσαγορευομένας ἰσημερίας, ἐαρινήν τε καὶ μετοπωρινήν, οὕτως ἡ φύσις ἐτράνωσεν, ὡς καὶ τοὺς ἀμουσοτάτους αἰσθάνεσθαι τῆς ἐν τοῖς μεγέθεσιν ἡμερῶν πρὸς νύκτας ἰσότητος.

4.234Peki, ayın kavuşumdan dolunaya, dolunaydan yeniden kavuşuma uzanan, bir koşucunun gidip geldiği pistteki gibi süren devreleri de aralıkların eşitliğiyle ölçülmüş değil midir? Çünkü büyümeleri ne kadar çok ve ne kadar büyükse, küçülmeleri de, kemiyetin iki türü olan sayı ve büyüklük bakımından, o kadar çok ve o kadar büyüktür.

4.234

τί δέ, σελήνης περίοδοι διαυλοδρομούσης ἀπὸ συνόδου μέχρι πλησιφαοῦς καὶ ἀπὸ τελείας ἐπὶ σύνοδον ἆρ’ οὐ διαστημάτων ἰσότητι μεμέτρηνται; καθ’ ὅσα γὰρ καὶ ἡλίκα αἱ συναυξήσεις, κατὰ τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα αἱ μειώσεις ἐπ’ ἀμφοτέραις ἰδέαις τοῦ ποσοῦ, τῇ τε κατὰ πλῆθος καὶ τῇ κατὰ μέγεθος.

4.235Eşitlik, var olanların en saf kısmı olan gökte nasıl özellikle değer görmüşse, ona komşu olan havada da öyledir. Yıl, yılın mevsimleri denen dört kısma bölündüğünde, hava tabiatı gereği döner ve değişir; bu dönüşlerde ve değişimlerde düzensizlik içinde tarif edilemez bir düzen gösterir. Çünkü eşit sayıda aylarla, her mevsime üçer ay düşecek şekilde kışa, ilkbahara, yaza ve sonbahara ayrılarak yılı tamamlar. Yıl ise, adının da gösterdiği gibi, bitimini kendi içinde bularak her şeyi kendinde kapsar [Yunancada “yıl”, eniautos, “kendi içinde” anlamındaki en heautōi ile ilişkilendirilir]; mevsimlerden yararlanmasaydı bunu başka türlü yapamazdı.

4.235

ὥς γε μὴν ἐν τῷ καθαρωτάτῳ τῆς οὐσίας, οὐρανῷ, διαφερόντως ἰσότης τετίμηται, οὕτως καὶ ἐν τῷ γείτονι ἀέρι· τετραχῇ γὰρ τοῦ ἐνιαυτοῦ διαιρεθέντος εἰς τὰς καλουμένας ἐτησίους ὥρας, τρέπεσθαι καὶ μεταβάλλειν ὁ ἀὴρ πέφυκεν ἐν ταῖς τροπαῖς καὶ μεταβολαῖς ἄλεκτον ἐπιδεικνύμενος ἐν ἀταξίᾳ τάξιν· ἰσαρίθμοις γὰρ μησὶ διακρινόμενος εἴς τε χειμῶνα καὶ ἔαρ θέρος τε καὶ μετόπωρον, τρισὶν εἰς ἑκάστην ὥραν, ἐκπληροῖ τὸν ἐνιαυτόν, ὅς, καθάπερ αὐτὸ μηνύει τοὔνομα, αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ πάντα περιέχει συμπεραιούμενος, ἑτέρως οὐκ ἂν τοῦτ’ ἐργάσασθαι δυνηθείς, εἰ μὴ ταῖς ἐτησίοις ὥραις αὑτὸν ἐπέχρησεν.

4.236Eşitlik göksel ve yüksek bölgelerden yeryüzüne kadar da uzanır. Kendi saf tabiatını, esirle akraba olduğu için, yukarıda, yükseklerde tutar; ama tıpkı güneşin ışınını gönderdiği gibi onun da ikinci bir ışığını yeryüzüne gönderir.

4.236

ἰσότης ⟨δ’⟩ ἀπὸ τῶν οὐρανίων καὶ μεταρσίων καὶ πρὸς τἀπίγεια τέταται, τὴν μὲν ἀκραιφνῆ φύσιν ἑαυτῆς αἰθέρος οὖσαν ἀγχίσπορον ἄνω μετέωρον διαίρουσα, τὴν δ’ ὥσπερ αὐγὴν ἡλίου τρόπον ⟨ἐπὶ γῆν⟩ ἀποστέλλουσα, δεύτερον φέγγος.

4.237Çünkü bizim dünyamızda ahenksiz olan her şeyi eşitsizlik, gereken düzene sahip olan her şeyi de eşitlik meydana getirmiştir. Eşitlik, en doğru deyişle, evrenin bütününde düzenli kozmostur; şehirlerde en iyi kanunlara dayanan ve yönetimlerin en iyisi olan demokrasidir; bedenlerde sağlık, psykhēlerde ise erdem ve soyluluktur. Eşitsizlik ise tersine hastalıkların ve kötülüklerin sebebidir.

4.237

ὅσα γὰρ πλημμελεῖ μὲν τῶν παρ’ ἡμῖν, ἀνισότης, ὅσα δὲ τάξιν ἔχει τὴν προσήκουσαν, ἰσότης ἀπειργάσατο, ἥτις ἐν μὲν τῇ τοῦ παντὸς οὐσίᾳ, κυριώτατα φάναι, κόσμος ἐστίν, ἐν δὲ ἄστεσιν ἡ εὐνομωτάτη καὶ πολιτειῶν ἀρίστη δημοκρατία, ἔν τε αὖ σώμασιν ὑγεία καὶ ἐν ψυχαῖς καλοκἀγαθία· καὶ γὰρ τὸ ἄνισον ἔμπαλιν νόσων καὶ κακιῶν αἴτιον.

4.238Eşitliğin ve onun doğurduğu adaletin bütün övgülerini anlatmaya kalkışsa, en uzun yaşayan insana bile zaman yetmez. Bu yüzden bana kalırsa en iyisi, söylenenlerle yetinip bilgiyi sevenlerin hafızasını harekete geçirmek, geri kalanını da onların psykhēlerine, en kutsal bir mekâna dikilmiş ilahî heykeller gibi yazılı olarak bırakmaktır.

4.238

ἐπιλείψει καὶ τὸν μακροβιώτατον ὁ χρόνος, εἰ πάντας ἐθελήσειε τοὺς ἐπαίνους ἰσότητος καὶ δικαιοσύνης ἣν ἐγέννησε διεξιέναι· παρό μοι δοκεῖ βέλτιον εἶναι τοῖς λεχθεῖσιν ἀρκεσθέντα, τοῦ διακινῆσαι χάριν τὴν τῶν φιλεπιστημόνων μνήμην, τὰ λοιπὰ ἐν ταῖς ἐκείνων ἀνάγραπτα ψυχαῖς καταλιπεῖν, ἱερωτάτῳ χωρίῳ θεῖα ἀγάλματα.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…