İçeriğe geç
Özel Yasalar Üzerine

Philon · Özel Yasalar Üzerine

II. Kitap

başlık-2On Söz'ün üçüncü, dördüncü ve beşinci başlıklarına bağlanan özel kanunlar: yemine sadakat, kutsal yedinci güne saygı ve anne babaya saygı

başlık-2

ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΝΟΜΩΝ ΕΙΣ ΤΡΙΑ ΓΕΝΗ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΛΟΓΙΩΝ, ΤΟ ΤΡΙΤΟΝ, ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟΝ, ΤΟ ΠΕΜΠΤΟΝ· ΤΟ ΠΕΡΙ ΕΥΟΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΕΒΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΟΝΕΩΝ ΤΙΜΗΣ

2.1Bundan önceki kitapta On Söz'ün iki başlığı ayrıntılı olarak incelendi: kendi başına hükümran başka tanrılar tanımamak ve el yapımı hiçbir şeyi tanrılaştırmamak. Bu başlıkların her birine bağlı olarak tek tek konmuş kanunlar da anlatıldı. Şimdi sırayla gelen üç başlığı ele alalım ve yine bunlara uyan özel kanunları yanlarına koyalım.

2.1

Ἐν μὲν τῇ πρὸ ταύτης συντάξει δύο κεφάλαια ἠκρίβωται τῶν δέκα, τό τε περὶ τοῦ μὴ νομίζειν θεοὺς αὐτοκρατεῖς ἑτέρους καὶ τὸ περὶ τοῦ μηδὲν θεοπλαστεῖν χειρόκμητον· εἴρηται δὲ καὶ τὰ ἑκατέρῳ τῶν κατὰ μέρος διατεταγμένων ἁρμόττοντα νόμιμα. νυνὶ δὲ περὶ τριῶν τῶν κατὰ στοῖχον ἑξῆς διαλεξώμεθα πάλιν ἐφαρμόττοντες τὰ προσήκοντα τῶν ἐν εἴδει.

2.2Üç başlığın ilki, Tanrı'nın adını boş yere ağza almamaktır. Musa der ki: Erdemli insanın sözü bir yemin olsun; sağlam, sarsılmaz, hiç yalan söylemeyen, hakikate dayanan bir söz. Ama ihtiyaçlar yemin etmeye zorlarsa, baba ya da anne üzerine yemin edilmelidir: Yaşıyorlarsa sağlıkları ve esenlikleri, ölmüşlerse hatıraları üzerine. Çünkü onlar, var olmayanları varlığa getirdikleri için ilahi gücün suretleri ve taklitleridir.

2.2

πρῶτον δ’ ἐστὶ τῶν τριῶν τὸ μὴ θεοῦ ὄνομα λαμβάνειν ἐπὶ ματαίῳ. ὁ γὰρ τοῦ σπουδαίου, φησί, λόγος ὅρκος ἔστω, βέβαιος, ἀκλινής, ἀψευδέστατος, ἐρηρεισμένος ἀληθείᾳ. κἂν εἰ ὀμνύναι μέντοι βιάζοιντο αἱ χρεῖαι, πατρὸς ἢ μητρὸς ζώντων μὲν ὑγείαν καὶ εὐετηρίαν, τετελευτηκότων δὲ τὴν μνήμην ὅρκον ποιητέον· ἀπεικονίσματα γὰρ οὗτοί γε καὶ μιμήματα θείας δυνάμεώς εἰσι, τοὺς μὴ ὄντας εἰς τὸ εἶναι παραγαγόντες.

2.3Kanunlarda, soyun atalarından ve bilgelikleriyle en çok hayranlık uyandırmış olanlardan birinin «babasının korkusu üzerine» yemin ettiği yazılıdır. Bence bu, sonrakilerin yararı ve gerekli bir ders olsun diye yazılmıştır: Anne babalarını gerektiği gibi onurlandırsınlar, onları velinimetleri olarak sevsinler, tabiatın atadığı yöneticiler olarak da saygı duysunlar; Tanrı'nın adını ise kolay kolay ağızlarına almaya kalkışmasınlar.

2.3

ἀναγέγραπταί τις ἐν τοῖς νόμοις τῶν ἀρχηγετῶν καὶ ἐπὶ σοφίᾳ μάλιστα θαυμασθέντων ὀμνὺς „κατὰ τοῦ φόβου τοῦ πατρός” (Gen. 31,53), ὑπὲρ ὠφελείας, οἶμαι, τῶν ἔπειτα καὶ διδαχῆς ἀναγκαίας, ἵνα τοὺς γονεῖς ὃν χρὴ τρόπον τιμῶσι στέργοντες ὡς εὐεργέτας καὶ εὐλαβούμενοι ὡς ὑπὸ φύσεως κατασταθέντας ἄρχοντας καὶ μὴ ῥᾳδίως ἐπιχειρῶσιν ὀνομάζειν θεόν.

2.4Bir gün yemin etmeye zorlandıklarında ağırdan alan, duraksayan ve çekinen kimseleri de övmek gerekir; çünkü bununla yalnız görenlere değil, kendilerini yemine çağıranlara da korku salarlar. Bunlar genellikle yalnız «evet, şunun üzerine» ya da «hayır, şunun üzerine» der, ardına hiçbir ad eklemezler; sözü yarıda kesmenin imasıyla, edilmemiş bir yemini açıkça anlatırlar.

2.4

ἄξιον ἐπαινεῖν καὶ τούς, εἴ ποτε βιασθεῖεν ὀμνύναι, τῷ μέλλειν καὶ βραδύνειν καὶ ἀποκνεῖν ἐμποιοῦντας δέος οὐ μόνον τοῖς ὁρῶσιν ἀλλὰ καὶ τοῖς προκαλουμένοις εἰς τὸν ὅρκον· εἰώθασι γὰρ ἀναφθεγξάμενοι τοσοῦτον μόνον „νὴ τόν“ ἢ "μὰ τόν“, μηδὲν προσπαραλαβόντες, ἐμφάσει τῆς ἀποκοπῆς τρανοῦν ὅρκον οὐ γενόμενον.

2.5Ama biri isterse bir şey ekleyebilir; yalnız hemen en yüce ve en kadim sebebi değil, yeri, güneşi, yıldızları, göğü, bütün kozmosu. Çünkü bunlar pek saygıya değerdir: Bizim doğuşumuzdan daha eskidirler ve üstelik yaratıcılarının iradesiyle yaşlanmadan sonsuza dek sürerler.

2.5

ἀλλὰ καὶ προσπαραλαβέτω τις, εἰ βούλεται, μὴ μέντοι τὸ ἀνωτάτω καὶ πρεσβύτατον εὐθὺς αἴτιον, ἀλλὰ γῆν, ἥλιον, ἀστέρας, οὐρανόν, τὸν σύμπαντα κόσμον· ἀξιολογώτατα γὰρ ταῦτα ἅτε καὶ πρεσβύτερα τῆς ἡμετέρας γενέσεως καὶ

2.6Oysa bazıları öylesine düşüncesiz ve kayıtsızdır ki oluş içindeki bütün bu şeyleri aşıp sözleriyle bütün varlığın yaratıcısına ve babasına çıkmaya cüret ederler. Yerin kutsal mı değil mi, zamanın uygun mu, kendilerinin bedence ve psykhēce temiz mi, işin büyük mü, ihtiyacın zorunlu mu olduğunu önceden incelemezler; atasözünde dendiği gibi «yıkanmamış ellerle» her şeyi birbirine katarlar. Sanki tabiat onlara dil bağışladı diye onu caiz olmayan şeylere karşı gevşek ve dizginsiz kullanmaları gerekirmiş gibi davranırlar.

2.6

προσέτι ἀγήρω διαιωνιοῦντα τῇ τοῦ πεποιηκότος γνώμῃ. τοσαύτῃ δέ τινες εὐχερείᾳ καὶ ῥαθυμίᾳ χρῶνται, ὥστε τὰ ἐν γενέσει πάντα ταῦθ’ ὑπερβάντες ἐπὶ τὸν ποιητὴν καὶ πατέρα τῶν ὅλων ἀνατρέχειν τῷ λόγῳ τολμῶσι, μὴ τόπους εἰ βέβηλοι ἢ ἱεροί, μὴ καιροὺς εἰ ἐπιτήδειοι, μὴ αὑτοὺς εἰ καθαροὶ σῶμα καὶ ψυχήν, μὴ τὰ πράγματα εἰ μεγάλα, μὴ τὰς χρείας εἰ ἀναγκαῖαι προεξετάσαντες, ἀλλά, τὸ λεγόμενον δὴ τοῦτο, „ἀνίπτοις χερσὶ“ πάντα φύροντες, ὡς δέον, ἐπειδὴ γλῶτταν ἡ φύσις αὐτοῖς ἐδωρήσατο, λελυμένῃ χρῆσθαι καὶ ἀχαλινώτῳ πρὸς ἃ μὴ θέμις·

2.7Oysa sesin ve sözün, yani hayata en yararlı ve topluluğun sebebi olan şeylerin dile geldiği bu en güzel organı, her şeyin sebebi olan Tanrı'yı onurlandırmak, yüceltmek ve mutlu saymak için kullanmaları gerekirdi.

2.7

οὓς ἐχρῆν ὀργάνων τῷ καλλίστῳ, ᾧ φωνὴ καὶ λόγος τὰ βιωφελέστατα καὶ κοινωνίας αἴτια τετράνωται, πρὸς τιμὴν καὶ σεμνότητα καὶ εὐδαιμονισμὸν καταχρῆσθαι τοῦ πάντων αἰτίου.

2.8Şimdiyse aşırı dinsizlikleri yüzünden rastgele her şey için en ürkütücü adları anıyor, yığın yığın adları birbiri ardına ekleyip hiç kızarmıyorlar; birbirini izleyen yeminlerin sıklığı ve sürekliliğiyle istediklerini elde edeceklerini sanıyorlar. Bu son derece saflıktır; çünkü aklı başında olanlar katında çok yemin etmek güvenilirliğin değil, güvenilmezliğin işaretidir.

2.8

νυνὶ δ’ ὑπὸ τῆς ἄγαν ἀσεβείας περὶ ὧν ἂν τύχῃ τὰς φρικωδεστάτας ὀνομάζουσι κλήσεις καὶ ἄλλα ἐπ’ ἄλλοις ἐπιφέροντες ὀνόματα σωρηδὸν οὐκ ἐρυθριῶσι, νομίζοντες τῇ πυκνότητι καὶ τῷ συνεχεῖ τῶν ἐπαλλήλων ὅρκων οὗ διανοοῦνται περιέσεσθαι, λίαν ὄντες εὐήθεις· οὐ γὰρ πίστεως ἡ πολυορκία τεκμήριον ἀλλ’ ἀπιστίας ἐστὶ παρὰ τοῖς εὖ φρονοῦσιν.

2.9Biri kanunun yasaklamadığı herhangi bir konuda yemin etmeye zorlanıp yemin ederse, bütün gücüyle ve her yolla yeminini yerine getirsin; kararlaştırdığı şeyin tamamlanmasına hiçbir engel koymasın. Hele yemini, vahşi öfkeler, kudurmuş aşklar ya da zaptedilmez arzular zihnini çıldırtıp ne söylediğini ve ne yaptığını bilmez hâle getirmişken değil de aklıyla ve ayık bir zihinle etmişse.

2.9

ἐὰν δέ τις ἐκβιασθεὶς ὀμόσῃ περὶ παντὸς οὑτινοσοῦν, ὃ μὴ νόμος ἀπείρηκε, παντὶ σθένει καὶ μηχανῇ πάσῃ τὸν ὅρκον βεβαιούτω μηδὲν ἐμποδὼν τιθέμενος εἰς τὴν τοῦ γνωσθέντος τελείωσιν, καὶ μάλιστα ἐπειδὰν μὴ ὀργαὶ ἀτίθασοι ἢ λελυττηκότες ἔρωτες ἢ ἐπιθυμίαι ἀκάθεκτοι τὴν διάνοιαν ἐκμήνωσιν, ὡς ἀγνοῆσαι τὰ λεγόμενα καὶ πραττόμενα, λογισμῷ δὲ καὶ διανοίᾳ νηφούσῃ ποιῆται τὸν ὅρκον.

2.10Bütün hayat boyunca yalan söylememekten, hem de Tanrı'yı tanık tutarak, daha iyi ne olabilir? Çünkü yemin, tartışmalı bir konuda Tanrı'nın tanıklığından başka bir şey değildir; Tanrı'yı doğru olmayan bir şeye tanık çağırmak ise kutsallığa en aykırı iştir.

2.10

τί γὰρ ἄμεινον ἢ ἀψευδεῖν παρ’ ὅλον τὸν βίον καὶ ταῦτα μάρτυρι θεῷ χρώμενον; ὅρκος γὰρ οὐδὲν ἄλλο ἢ μαρτυρία θεοῦ περὶ πράγματος ἀμφισβητουμένου· θεὸν δὲ μὴ ἐπ’ ἀληθεῖ καλεῖν πάντων ἀνοσιώτατον.

2.11Bunu yapan, sessiz görünse bile, neredeyse açıkça şöyle haykırır: «Seni haksızlığıma örtü olarak kullanıyorum. Günah işliyor görünmekten utandığım için bana yardım et; benim yerime kötülük yapan sen ol, suçu sen üstlen. Çünkü kusur işlerken bile kötü sayılmamak benim için önemli; sen ise iyi adı umursamadığın için halkın kanaatine aldırmazsın.» Bunu söylemek de düşünmek de dinsizliğin en büyüğüdür. Böyle şeyler işitse, her kötülükten uzak olan Tanrı şöyle dursun, bir baba, hatta aretēden büsbütün nasipsiz olmayan yabancı bir insan bile öfkelenirdi.

2.11

ὁ γὰρ τοῦτο ποιῶν μόνον οὐκ ἄντικρυς βοᾷ, κἂν ἡσυχάζειν δοκῇ· "σοὶ χρῶμαι τοῦ ἀδικεῖν προκαλύμματι· αἰδουμένῳ μοι τὸ δοκεῖν ἁμαρτάνειν συνέργησον, ἀντ’ ἐμοῦ πονηρευομένου τὴν αἰτίαν ὑπόστηθι· μέλει γάρ μοι πλημμελοῦντι μὴ φαύλῳ νομίζεσθαι· σὺ δὲ τῆς παρὰ τοῖς πολλοῖς δόξης ἀλογεῖς οὐδὲν εὐφημίας ἐπιστρεφόμενος.“ ἅπερ καὶ λέγειν καὶ ἐννοεῖσθαι ἀσεβέστατον· ἀγανακτήσαι γὰρ ἂν οὐχ ὅτι θεὸς ὁ πάσης κακίας ἀμέτοχος, ἀλλὰ καὶ πατὴρ καὶ ὀθνεῖος ἄνθρωπος μὴ τελείως ἀρετῆς ἄγευστος, εἰ τοιαῦτα ἀκούοι.

2.12Dediğim gibi, phronēsisin, adaletin ve takvanın önderliğinde, özel ya da ortak işleri düzeltmek amacıyla güzel ve yararlı şeyler için edilen bütün yeminler yerine getirilmelidir; mevcut ya da beklenen iyiliklerin bolluğu için yapılan en kanuna uygun dualar da bunlara benzer. Ama zıt şeyler için edilen yeminleri yerine getirmek kutsallığa aykırıdır.

2.12

πάντας μὲν οὖν ὅρκους, ὡς ἔφην, βεβαιωτέον, ὅσοι περὶ καλῶν καὶ συμφερόντων γίνονται πρὸς ἐπανόρθωσιν ἰδίων ἢ κοινῶν πραγμάτων, φρονήσεως καὶ δικαιοσύνης καὶ ὁσιότητος ἡγουμένων — τούτοις ἐμφέρονται καὶ τῶν εὐχῶν αἱ νομιμώταται διὰ περιουσίαν ἀγαθῶν ἢ παρόντων ἢ προσδοκωμένων γινόμεναι —, τοὺς δ’ ἕνεκα τῶν ἐναντίων ἐπικυροῦν οὐκ εὐαγές.

2.13Çünkü bazıları, olur ya, hırsızlık ve tapınak soygunu, ırza geçme ve zina, yaralama ve adam öldürme ya da benzeri bir kötülük yapacaklarına yemin eder ve yemine sadakati bahane edip bunları hiç geciktirmeden yaparlar. Sanki hiç haksızlık etmemek, yeminleri yerine getirmekten daha iyi ve Tanrı'yı daha çok hoşnut eden bir şey değilmiş gibi! Oysa adalet ve bütün aretē atalardan kalma bir kanun ve eski bir töredir. Kanunlar ve töreler de tabiatın kutsal sözlerinden başka nedir? Sağlamlıklarını ve kalıcılıklarını kendilerinden alırlar; bu yüzden yeminlerden hiç farkları yoktur.

2.13

εἰσὶ γὰρ οἳ ὀμνύουσιν, ἐὰν τύχῃ, κλοπὰς καὶ ἱεροσυλίας ἢ φθορὰς καὶ μοιχείας ἢ τραύματα καὶ σφαγὰς ἤ τι τῶν ὁμοιοτρόπων κακῶν ἐργάσεσθαι, καὶ ἀνυπερθέτως αὐτὰ δρῶσι ποιούμενοι πρόφασιν τὸ εὐορκεῖν, ὡς οὐκ ἄμεινον καὶ θεῷ κεχαρισμένον μᾶλλον τῆς βεβαιώσεως τῶν ὅρκων τὸ μηδὲν ἀδικεῖν, ἐπεὶ δικαιοσύνη καὶ πᾶσα ἀρετὴ νόμος ἐστὶ πάτριος καὶ θεσμὸς ἀρχαῖος· νόμοι δὲ καὶ θεσμοὶ τί ἕτερον ἢ φύσεως ἱεροὶ λόγοι τὸ βέβαιον καὶ τὸ πάγιον ἐξ αὑτῶν ἔχοντες, ὡς ὅρκων ἀδιαφορεῖν;

2.14Yemin bağıyla haksız işler yapan herkes bilsin ki yeminine sadık değildir; tersine, büyük bir özen ve dikkatle korunmaya layık olan, güzel ve adil şeylerin üzerine mühür olarak basılan yemini alt üst etmektedir. Çünkü edilmemesi çok daha iyi olacak yersiz yeminler gibi suçlu şeylerin üstüne, kanunsuz eylemler gibi başka suçlu şeyler ekler.

2.14

ἴστω δὴ πᾶς ἐνωμότως ἄδικα δρῶν, ὅτι εὐορκεῖ μὲν οὔ, τὸν δὲ πολλῆς φυλακῆς καὶ ἐπιμελείας ἄξιον ὅρκον ἀνατρέπει, ᾧ τὰ καλὰ καὶ δίκαια ἐπισφραγίζεται· προστίθησι γὰρ ὑπαίτια ὑπαιτίοις, ἐν οὐ δέοντι γινομένοις ὅρκοις, οὓς πολὺ βέλτιον ἦν ἡσυχάζεσθαι, πράξεις παρανόμους.

2.15Öyleyse haksızlık yapmaktan el çeksin ve Tanrı'ya yalvarsın ki, düşüncesizce ettiği yemin için onu bağışlayıp merhametli gücünden ona pay versin. Çünkü kötülüklerin yarısından kurtulabilecekken iki katını seçmek, iyileşmesi güç bir çılgınlık ve akıl hastalığıdır.

2.15

ἀπεχόμενος οὖν τοῦ ἀδικοπραγεῖν ποτνιάσθω τὸν θεόν, ἵνα μεταδῷ τῆς ἵλεω δυνάμεως αὐτῷ συγγνοὺς ἐφ’ οἷς ἀβουλίᾳ χρησάμενος ὤμοσε· διπλάσια γὰρ αἱρεῖσθαι κακά, δυνάμενον τὴν ἡμίσειαν αὐτῶν ἀποφορτίσασθαι, μανία καὶ φρενοβλάβεια δυσίατος.

2.16Bazıları da aşırı insan düşmanlığından ötürü tabiatça kimseyle kaynaşmaz ve kimseyle bir şey paylaşmaz olmuştur; ya da zalim bir hanım gibi öfkenin zoruyla huylarındaki vahşeti yeminle pekiştirirler. Filancayı ya da falancayı ölünceye dek sofralarına ya da evlerine almayacaklarını, filancaya hiçbir yardımda bulunmayacaklarını ya da ondan hiçbir şey almayacaklarını söylerler. Bazen bu uzlaşmazlığı ölümden sonra da sürdürür, vasiyetnamelerinde ölülerin cesetlerine bile âdet olan son görevlerin yapılmasına izin vermezler.

2.16

εἰσὶ δ’ οἳ τὴν φύσιν ἄμικτοι καὶ ἀκοινώνητοι δι’ ὑπερβολὴν μισανθρωπίας γεγονότες ἢ καὶ ὑπ’ ὀργῆς οἷα χαλεπῆς δεσποίνης ἐκβιασθέντες ὅρκῳ τὴν ἀγριότητα πιστοῦνται τῶν ἠθῶν, οἵτινες οὔ φασιν ὁμοτράπεζον ἢ ὁμωρόφιον ἕξειν τὸν δεῖνα ἢ τὸν δεῖνα ἢ πάλιν τῷ δεῖνι μὴ παρέξειν ὠφέλειάν τινα ἢ παρ’ ἐκείνου τι λήψεσθαι μέχρι τελευτῆς· ἔστι δ’ ὅτε καὶ μετὰ τὴν τελευτὴν τὸ ἀσύμβατον διαφυλάττουσιν οὐδὲ νεκροῖς τοῖς σώμασιν ἐπιτρέποντες ἐν διαθήκαις τὰ νομιζόμενα παρασχεῖν.

2.17Bunlara da öncekilere verdiğim öğüdü veririm: Dualarla ve kurbanlarla Tanrı'nın gönlünü alsınlar ki psykhēlerinin, hiçbir insanın iyileştiremeyeceği hastalıkları için gerekli bir tedavi bulsunlar.

2.17

οἷς παραινέσαιμι ἂν καθάπερ καὶ τοῖς προτέροις, εὐχαῖς καὶ θυσίαις ἐξευμενίζεσθαι τὸν θεόν, ἵνα εὕρωνταί τινα ψυχικῶν ἀρρωστημάτων θεραπείαν ἀναγκαίαν, ἃ μηδεὶς ἀνθρώπων ἱκανὸς ἰάσασθαι.

2.18Başkaları da kibirle şişmiş övüngenlerdendir. Şan açlığı çeken bu kimseler, en yararlı şey olan azla yetinmeye götüren hiçbir şeyi kullanmayı uygun görmezler. Biri arzularının dizginsizliğini frenlemeleri için onları teşvik etse, öğüdü hakaret sayarlar; şatafatlı bir hayata doğru sürüklenirken kendilerini akla getirmeye çalışanlara aldırmazlar, phronēsisin hem güzel hem de en yararlı yol göstermelerini alay ve maskaralık konusu yaparlar.

2.18

ἕτεροι δ’ εἰσὶ κομπασταὶ τῶν ὑπ’ ἀλαζονείας φυσωμένων, οἳ λιμοδοξοῦντες οὐδενὶ τῶν εἰς τὴν ὠφελιμωτάτην ὀλιγοδεΐαν χρῆσθαι δικαιοῦσιν, ἀλλὰ κἂν προτρέπῃ τις ἕνεκα τοῦ τὸν ἀφηνιασμὸν τῶν ἐπιθυμιῶν ἀναχαιτίσαι, τὴν νουθεσίαν ὕβριν εἶναι νομίζουσι καὶ πρὸς τὸν ἁβροδίαιτον ὠθούμενοι βίον ἀλογοῦσι τῶν σωφρονιστῶν, γέλωτα καὶ χλεύην τιθέμενοι τὰς φρονήσεως καλὰς ὁμοῦ καὶ λυσιτελεστάτας ὑφηγήσεις.

2.19Bir de hayat için gerekli şeylerin bolluğu ve fazlası varsa, lükse yönelik şeyleri kullanıp tadını çıkarmayı yeminlerle mühürlerler. Örneğin şunu anlatayım: Geçenlerde azımsanmayacak malı olan biri gevşek ve savruk bir hayatı benimsemişti. Yaşlı bir akrabası ya da, sanırım, babasının bir dostu, yanında bulunup ona öğüt verdi ve hayat tarzını daha ağırbaşlı ve sade bir hâle getirmesini istedi. O ise bu öğüde pek fena bozuldu ve inadına, elinde imkân ve servet olduğu sürece ne şehirde ne kırda, ne denizde ne karada sadeliğe yönelik hiçbir şey kullanmayacağına, zenginliğini her zaman ve her yerde gözler önüne sereceğine yemin etti. Ama anlaşılan bu, zenginliğin değil, kibrin ve nefsine hâkim olamamanın gösterisidir.

2.19

εἰ δὲ δὴ καὶ τύχοι τις εἶναι περιουσία καὶ ἀφθονία τῶν περὶ τὸν βίον, ὅρκοις ἐπισφραγίζονται τὴν χρῆσιν καὶ ἀπόλαυσιν τῶν εἰς πολυτέλειαν· οἷον δή τι λέγω· πρῴην τις τῶν οὐκ ὀλίγα κεκτημένων ὑγρὸν καὶ διαρρέοντα βίον ἀσπασάμενος, ἐπειδὴ πρεσβύτης παρὼν συγγενὴς ἢ πατρικὸς ὥς γ’ οἶμαι φίλος ἐνουθέτει πρὸς τὸ σεμνότερον καὶ αὐστηρότερον τὴν δίαιταν παρακαλῶν μεταβαλεῖν, τὴν παραίνεσιν οὐ μετρίως δυσχεράνας ὤμοσεν ἀντιφιλονεικῶν, ἕως ἂν τὰς χορηγίας ἔχῃ καὶ παρασκευάς, μηδενὶ χρήσεσθαι τῶν εἰς εὐτέλειαν, μὴ κατὰ πόλιν, μὴ κατ’ ἀγρούς, μὴ πλέων, μὴ πεζεύων, ἀλλ’ ἀεὶ καὶ πανταχοῦ τὸν πλοῦτον ἐπιδείξεσθαι. πλούτου δὲ ταῦθ’, ὡς ἔοικεν, ἐπίδειξις οὐκ ἔστι μᾶλλον ἢ ἀλαζονείας καὶ ἀκρασίας.

2.20Oysa büyük iktidar sahipleri arasında bugün bile pek çokları vardır ki, sanki hiç kurumayan bir kaynaktan kesintisiz servet akıyormuş gibi sayısız imkânları ve bol servetleri olduğu hâlde, biz yoksulların bazen yöneldiği şeylere yönelirler: toprak kupalara, şişte pişmiş ekmeklere, katık olarak zeytine, peynire ya da sebzeye; yazın bir peştamala ve ince bir kumaşa, kışın yırtılmaz, sık dokunmuş bir abaya; yatmak için de bazen yere serilmiş bir döşeğe. Fildişinden, bağadan ya da altından yapılmış yataklara, rengârenk boyalı örtülere, mor giysilere, ballı çöreklerin incelikli türlerine ve pahalı sofralara elveda demişlerdir.

2.20

καίτοι τῶν ἐν ταῖς μεγάλαις ἡγεμονίαις οὐκ ὀλίγοι μέχρι νῦν εἰσιν οἳ παμπληθεῖς ἔχοντες παρασκευὰς καὶ χορηγίας ἀφθόνους, ὥσπερ ἐξ ἀενάου τινὸς πηγῆς πλούτου ῥέοντος αὐτοῖς ἀδιαστάτως, ὅμως ἐφ’ ἃ καὶ οἱ πένητες ἡμεῖς ἔστιν ὅτε τρέπονται, κεραμεᾶς κύλικας καὶ ὀβελίας ἄρτους καὶ ἐλαίας ἢ τυρὸν ἢ λάχανα προσόψημα, καὶ θέρους μὲν περίζωμα καὶ λεπτὴν ὀθόνην, χειμῶνος δὲ χλαῖναν ἀρραγῆ καὶ στιφρὰν καὶ τὰ πρὸς τὴν κοίτην ἔστιν ὅτε χαμαίστρωτα, πολλὰ χαίρειν φράσαντες κλίναις ἐλεφαντίναις ἢ χελώνης ἢ χρυσοῦ πεποιημέναις καὶ στρωμναῖς ἀνθοβαφέσι καὶ ἐσθῆσιν ἁλουργίσι καὶ πεμμάτων μελιπήκτων περιεργίαις καὶ τραπεζῶν πολυτελείαις.

2.21Bunun sebebi bence yalnız talihli bir tabiata sahip olmaları değil, ilk çağlarından beri doğru bir terbiye almış olmalarıdır. Bu terbiye onlara, yöneticilikten önce insanca olanı onurlandırmayı öğretmiştir; psykhēlerine de yerleşmiş olduğundan, onları yüce ve gösterişli şeylerden geri çekip dizginleyerek ve eşitsizliği eşitlikle tedavi ederek neredeyse her gün insan olduklarını hatırlatır.

2.21

αἴτιον δ’ οὐ μόνον, οἶμαι, τὸ φύσεως αὐτοὺς εὐμοίρου λαχεῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ παιδείας ὀρθῆς ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐφάψασθαι, ἥτις ἀνεδίδαξε πρὸ τῶν ἡγεμονικῶν τὰ ἀνθρώπινα τιμᾶν, ἥτις καὶ ἐνδιαιτωμένη τῇ ψυχῇ μόνον οὐ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὑπομιμνῄσκει τῆς ἀνθρωπότητος ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν καὶ ὑπερόγκων ἀντισπῶσα καὶ στέλλουσα καὶ τὸ ἄνισον ἰσότητι θεραπεύουσα.

2.22Bu yüzden şehirleri bollukla, refahla, iyi düzenle ve barışla doldurmuşlardır; hiçbir iyiliği esirgemez, her şeyi cömertçe ve hesapsızca bağışlarlar. Soylu ve gerçekten yönetici olanların işleri bunlar ve bunlara benzer olanlardır.

2.22

τοιγαροῦν τὰς πόλεις εὐθηνίας, εὐπορίας, εὐνομίας, εἰρήνης ἀναπεπλήκασιν, ἀγαθὸν μὲν οὐδὲν ὑπεξελόμενοι, πάντα δ’ ἀφειδῶς καὶ ἀταμιεύτως χαριζόμενοι. τὰ μὲν δὴ τῶν εὐγενῶν καὶ ὡς ἀληθῶς ἡγεμόνων ἔργα ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια.

2.23Talihin bir cilvesiyle büyük servete kavuşmuş sonradan görmelerin işleri ise şunlardır: Bunlar, eksiksiz aretēlerden ve aretēlere uygun eylemlerden oluşan, gerçek ve gören zenginliği rüyalarında bile bilmezler; kör zenginliğe takılıp tökezlemişlerdir. Ona dayandıkları için, ister istemez doğru yolu göremeyip yolsuz yerlere saparlar; hiçbir değeri olmayan şeylere hayran olur, tabiatça değerli olanlara gülerler. Kutsal söz, yersiz bir zamanda yemin eden bu kimseleri şiddetle kınar ve azarlar; çünkü arınmaları ve iyileşmeleri güçtür, tabiatı merhametli olan Tanrı katında bile bağışlanmaya layık görülmezler.

2.23

τὰ δὲ τῶν νεοπλούτων ἐκεῖνα πλάνῳ τινὶ τύχης εἰς πολυχρηματίαν περιηκόντων, οἳ τὸν ἀληθῆ καὶ βλέποντα πλοῦτον ἐξ ἀρετῶν τελείων συνεστῶτα καὶ τῶν κατ’ ἀρετὰς πράξεων οὐδ’ ὄναρ ἴσασι, τῷ δὲ τυφλῷ προσέπταισαν, ἐφ’ οὗ σκηριπτόμενοι κατ’ ἀναγκαῖον τὴν ἄγουσαν ὁδὸν οὐχ ὁρῶντες εἰς ἀνοδίας ἐκτρέπονται, θαυμάζοντες τὰ μηδεμιᾶς ἄξια σπουδῆς καὶ τὰ φύσει τίμια γελῶντες· οἷς ὁ ἱερὸς λόγος ὅρκον ἐν οὐ δέοντι καιρῷ ποιουμένοις οὐ μετρίως ἐπιτιμᾷ καὶ ὀνειδίζει· δυσκάθαρτοι γὰρ καὶ δυσίατοι, ὡς μηδὲ παρὰ θεῷ τῷ τὴν φύσιν ἵλεῳ συγγνώμης ἀξιοῦσθαι.

2.24Musa, kızların ve evli kadınların adak ve yemin konusunda kendi başına karar verme yetkisini kaldırdı: Yeminlerin yerine getirilmesi ya da bozulması konusunda kızlar için babalarını, evli kadınlar için kocalarını yetkili ve karar verici kıldı. Bu belki de yerindedir: Kızlar gençlikleri yüzünden yeminin gücünü bilmezler, bu yüzden onlar adına karar verecek kimselere ihtiyaç duyarlar; evli kadınlar ise çoğu zaman düşüncesizce, kocalarının yararına olmayacak şeylere yemin ederler. Bu yüzden Musa, yemin edilen şeyleri tutma ya da tersini yapma yetkisini kocalara verdi.

2.24

Παρθένων δὲ καὶ γυναικῶν τὸ περὶ τὰς εὐχὰς αὐτοκρατὲς ἀφείλετο, τῶν μὲν παρθένων τοὺς πατέρας κυρίους, τῶν δὲ γυναικῶν τοὺς ἄνδρας ἐπιγνώμονας ἀποφήνας εἴς τε βεβαίωσιν τῶν ὅρκων καὶ λύσιν· καὶ μήποτ’ εἰκότως· αἱ μὲν γὰρ διὰ νεότητα δύναμιν ὅρκων οὐκ ἴσασιν, ὡς χρῄζειν τῶν ἐπικρινούντων, αἱ δὲ πολλάκις ὑπ’ εὐχερείας ὀμνύουσιν, ἃ μὴ τοῖς ἀνδράσι συνοίσει· διόπερ αὐτοῖς ἀνέθηκε τὴν ἐξουσίαν τοῦ τὰ ὀμοσθέντα φυλάττειν ἢ τοὐναντίον.

2.25Dul kadınlar ise kolay kolay yemin etmesinler. Çünkü onlar adına araya girecek kimseleri yoktur: ne ayrıldıkları kocaları ne de evlenmek için göç ederken yanlarından ayrıldıkları babaları. Kendileriyle ilgilenecek kimse olmadığından yeminlerinin geçerli kalması ve yerine getirilmesi zorunludur.

2.25

χῆραι δὲ μὴ ῥᾳδίως ὀμνύτωσαν — οὐ γὰρ ἔχουσι τοὺς παραιτητάς, οὔτε ἄνδρας ὧν διεζεύχθησαν οὔτε πατέρας ἀφ’ ὧν μετανέστησαν, ὅτε τὴν πρὸς γάμον ἀποικίαν ἐστέλλοντο —, ἐπειδὴ μένειν τοὺς τούτων ὅρκους ἀναγκαῖον ἐρημίᾳ τῶν κηδομένων βεβαιουμένους.

2.26Biri, yalan yere yemin eden birini bildiği hâlde, dostluğu, utancı ya da korkuyu dindarlıktan üstün tutarak onu ihbar etmez ya da suçunu ortaya koymazsa, aynı cezalara çarptırılsın. Çünkü haksızlık edenin işine imza koymanın haksızlık etmekten hiçbir farkı yoktur.

2.26

ἐὰν δέ τις ἐπιορκοῦντά τινα εἰδὼς μὴ καταμηνύσῃ ἢ ἀπελέγξῃ φιλίᾳ ἢ αἰδοῖ ἢ φόβῳ διδοὺς πλέον ἢ εὐσεβείᾳ, τοῖς αὐτοῖς ἐπιτιμίοις ἔνοχος ἔστω· διαφέρει γὰρ τοῦ ἀδικεῖν οὐδὲν τὸ συνεπιγράφεσθαι ἀδικοῦντι.

2.27Yalan yere yemin edenlere verilecek cezaların kimi Tanrı'ya, kimi insanlara bırakılmıştır. En yüce ve en büyük cezalar Tanrı'ya aittir: O, böyle dinsizlik edenlere merhamet etmez, onları sonsuza dek arınması güç bir hâlde bırakır; bence bu adil ve yerindedir. Çünkü O'nu umursamayan kişinin kendisinin de umursanmaması, verdiğinin aynısını karşılık olarak alması neden korkunç olsun?

2.27

δίκαι δὲ κατ’ ἐπιόρκων αἱ μὲν ἀνάκεινται τῷ θεῷ, αἱ δὲ ἀνθρώποις, θεῷ μὲν αἱ ἀνωτάτω καὶ μέγισται — ἵλεως γὰρ οὐ γίνεται τοῖς οὕτως ἀσεβοῦσιν, ἀλλὰ μένειν εἰς ἀεὶ δυσκαθάρτους ἐᾷ, δικαίως, οἶμαι, καὶ προσηκόντως· ὁ γὰρ ἀμελήσας τί δεινὸν εἰ ἀνταμεληθήσεται, οἷς δίδωσι τὰ ἴσα καρπούμενος;

2.28İnsanlardan gelen cezalar ise çeşitlidir: ölüm ya da dayak. Daha iyi olanlar ve dindarlıkta ileri gidenler ölüm cezasına hükmeder; öfkelerini daha yumuşak kullananlar ise suçluyu herkesin önünde, açıkça, kamu kırbacıyla döverler. Köle ruhlu olmayanlar için dayak da ölüm cezasından aşağı kalmaz.

2.28

— αἱ δ’ ἀπ’ ἀνθρώπων διάφοροι, θάνατος ἢ πληγαί, τῶν μὲν ἀμεινόνων καὶ περιττῶν εἰς εὐσέβειαν θανάτου δίκας βεβαιούντων, τῶν δὲ μαλακώτερον χρωμένων ὀργαῖς δημοσίᾳ μάστιγι τυπτόντων ἀναφανδὸν ἐν κοινῷ· εἰσὶ δὲ καὶ πληγαὶ τοῖς μὴ δουλοπρεπέσιν οὐκ ἔλαττον δίκης θανάτου.

2.29Lafzi buyrukların içerdiği budur. Ama semboller yoluyla seyre elverdiği için bu bölümü alegorik olarak da yorumlamak mümkündür. Bilmek gerekir ki tabiatın doğru logosu, farklı açılardan bakıldığında, hem bir babanın hem bir kocanın gücüne sahiptir. Kocadır, çünkü aretēlerin tohumunu verimli bir tarlaya atar gibi psykhēye atar; babadır, çünkü iyi kararlar ve güzel ve erdemli eylemler doğurmak tabiatındadır ve doğurduklarını terbiyenin ve bilgeliğin sağladığı tatlı öğretilerle besleyip büyütür.

2.29

Ταῦτα μὲν οὖν αἱ ῥηταὶ προστάξεις περιέχουσιν. ἔστι δὲ καὶ ἀλληγορῆσαι τὰ περὶ τὸν τόπον ἔχοντα θεωρίαν τὴν διὰ συμβόλων. εἰδέναι τοίνυν προσήκει ὅτι ὁ τῆς φύσεως ὀρθὸς λόγος πατρὸς ὁμοῦ καὶ ἀνδρὸς ἔχει δύναμιν, ἐπινοίαις διαφόροις· ἀνδρὸς μέν, ἐπειδὴ τὸν ἀρετῶν σπόρον ὥσπερ εἰς ἀγαθὴν ἄρουραν τὴν ψυχὴν καταβάλλεται, πατρὸς δ’ ὅτι βουλὰς ἀγαθὰς καὶ πράξεις καλὰς καὶ σπουδαίας γεννᾶν πέφυκε καὶ γεννήσας ἐκτρέφει ποτίμοις δόγμασιν, ἃ παιδεία καὶ σοφία χορηγοῦσι.

2.30Zihin ise kimi zaman bir kıza, kimi zaman bir kadına, dul ya da hâlâ kocasına bağlı bir kadına benzetilir. Kız olan zihin, kendini hazlardan ve arzulardan, ayrıca acılardan ve korkulardan, yani sinsi tutkulardan temiz ve bozulmamış olarak korur; onun koruyuculuğunu, onu doğuran babası üstlenmiştir. Erdemli logosla aretēye uygun biçimde bir kadın gibi birlikte yaşayan zihnin bakımını da aynı logos üstlenir ve bir koca gibi ona en iyi düşünceleri eker.

2.30

διάνοια δ’ ἀπεικάζεται τοτὲ μὲν παρθένῳ, τοτὲ δὲ γυναικὶ ἢ χηρευούσῃ ἢ ἀνδρὶ ἔτι ἡρμοσμένῃ· παρθένος μὲν διάνοια ἁγνὴν καὶ ἀδιάφθορον διαφυλάττουσα ἑαυτὴν ἀπό τε ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν, ἔτι δὲ καὶ λυπῶν καὶ φόβων, ἐπιβούλων παθῶν, ἧς τὴν προστασίαν ὁ γεννητὴς ἀνῆπται πατήρ· τῆς δ’ ὡς γυναικὸς ἀστείῳ λόγῳ τῷ κατ’ ἀρετὴν συμβιούσης τὴν ἐπιμέλειαν ὁ αὐτὸς λόγος οὗτος ἐπαγγέλλεται σπείρων ἀνδρὸς τρόπον ἐννοίας ἀρίστας.

2.31Ama phronēsisten gelen soyundan ve doğru logosla yaptığı evlilikten yoksun kalan, en güzel şeylerden dul ve bilgelikten mahrum olan psykhē, kınanacak bir hayatı seçmişse, kendi aleyhine verdiği kararlardan sorumlu olsun. Çünkü günahlarını iyileştirecek bir hekimi yoktur: Bilgelikten gelen logos ona ne birlikte yaşadığı bir koca ne de onu doğuran bir baba olarak eşlik eder.

2.31

ἣ δ’ ἂν ἀπορφανισθῇ ψυχὴ καὶ γενεᾶς τῆς κατὰ τὴν φρόνησιν καὶ ἐπιγαμίας τῆς κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον, χηρεύουσα τῶν καλλίστων καὶ ἔρημος οὖσα σοφίας, ὑπαίτιον ἑλομένη ζωήν, ἔνοχος ἔστω οἷς ἔγνω καθ’ ἑαυτῆς, ἰατρὸν ἁμαρτημάτων οὐκ ἔχουσα οὔθ’ ὡς ἄνδρα συμβιωτὴν οὔθ’ ὡς πατέρα γεννητὴν τὸν κατὰ σοφίαν λόγον.

2.32Adak yoluyla yalnız mallarını ya da onların bir kısmını değil kendilerini de adayanlar için Musa bedeller belirledi. Bunu yaparken güzelliğe, iriliğe ya da benzeri bir şeye değil, eşitliğe baktı; yalnız erkekleri kadınlardan ve çocukları yetişkinlerden ayırdı.

2.32

Τῶν δὲ μὴ μόνον τὰς οὐσίας ἢ μέρη τούτων ἀλλὰ καὶ αὑτοὺς ἀνάθημα ποιησαμένων ἐν εὐχαῖς ὥρισε τιμάς, οὐ πρὸς κάλλος ἢ μέγεθος ἤ τι τῶν ὁμοιοτρόπων ἀπιδών, ἀλλὰ πρὸς ἀριθμὸν ἴσον, διακρίνας ἄνδρας αὐτὸ μόνον γυναικῶν καὶ νηπίους τελείων.

2.33Yirmi yaşından altmış yaşına kadar bir erkeğin bedelinin saf gümüşten iki yüz drahmi, bir kadının yüz yirmi drahmi olmasını; beş yaşından yirmi yaşına kadar bir erkeğin seksen, bir kızın kırk drahmi; bebeklikten beş yaşına kadar bir erkek çocuğun yirmi, bir kız çocuğun on iki drahmi olmasını; altmış yaşını geçmiş yaşlılardan erkeklerin altmış, kadınların kırk drahmi olmasını buyurur.

2.33

κελεύει γὰρ ἀπὸ μὲν εἰκοσαετίας ἄχρις ἑξηκονταετίας ἀνδρὸς εἶναι τιμὴν δραχμὰς διακοσίας νομίσματος ὁλαργύρου, γυναικὸς δὲ εἴκοσι πρὸς ταῖς ἑκατόν, ἀπὸ δὲ πενταετίας ἄχρις εἰκοσαετίας τοῦ μὲν ἄρρενος δραχμὰς ὀγδοήκοντα, τῆς δὲ θηλείας τεσσαράκοντα, ἀπὸ δὲ βρέφους εἰς πενταετίαν τοῦ μὲν ἄρρενος δραχμὰς εἴκοσι, τοῦ δὲ θήλεος δώδεκα, τῶν δ’ ὑπὲρ ἑξήκοντα ἔτη βεβιωκότων πρεσβυτῶν μὲν δραχμὰς ἑξήκοντα, πρεσβυτίδων δὲ τεσσαράκοντα.

2.34Her yaştaki erkekler için ve aynı biçimde kadınlar için eşit bedeller koydu; bunun en gerekli üç sebebi vardır. Birincisi, adağın değeri, ister büyük birinden ister sıradan birinden gelsin, eşit ve aynıdır. İkincisi, adak adayanları kölelerin talihine tabi kılmak uygun değildi; köleler bedenlerinin sağlamlığına ve güzelliğine göre değer kazanır ya da tersine ucuzlar. Üçüncüsü ve en gereklisi şudur: Biz eşitsizliğe değer veririz, Tanrı ise eşitliğe.

2.34

τὰ δ’ ἴσα καὶ ἐπ’ ἀρρένων καθ’ ἡλικίαν ἑκάστην καὶ ἐπὶ θηλειῶν ὁμοίως διετάξατο, τριῶν ἕνεκα τῶν ἀναγκαιοτάτων· ἑνὸς μὲν ὅτι ἴσον ἐστὶ καὶ ὅμοιον τὸ ἀξίωμα τῆς εὐχῆς, ἐάν τε ὑπὸ μεγάλου τινὸς ἐάν τε καὶ ὑπ’ εὐτελοῦς γίνηται· δευτέρου δ’ ὅτι τοὺς εὐξαμένους ἁρμόττον οὐκ ἦν ταῖς τῶν ἀνδραπόδων ὑποβάλλεσθαι τύχαις — ἐκεῖνα γὰρ πρὸς τὰς τῶν σωμάτων εὐεξίας καὶ εὐμορφίας τιμᾶται ἢ τοὐναντίον ἐπευωνίζεται —· τρίτου δ’ ὃ καὶ ἀναγκαιότατον, ὅτι παρὰ μὲν ἡμῖν ἀνισότης, ἰσότης δὲ παρὰ θεῷ τίμιον.

2.35İnsanlar için hüküm budur; hayvanlar için de şu kanun konmuştur: Biri bir hayvanı ayırıp adarsa, eğer hayvan kurbana ayrılmış üç cinsten birinden, yani sığır, koyun ya da keçiden temiz bir hayvansa, onu değiştirmeden kurban etsin; ne daha iyisinin yerine daha kötüsünü ne de daha kötüsünün yerine daha iyisini koysun. Çünkü Tanrı hayvanların etli ve yağlı olmasından değil, adak adayanın kusursuz gönül durumundan hoşnut olur. Değiştirirse, bir yerine iki hayvan adasın: hem asıl hayvanı hem de onun yerine koyduğunu.

2.35

Ταῦτα μὲν ἐπ’ ἀνθρώπων, ἐπὶ δὲ κτηνῶν τάδε νομοθετεῖται· ἐάν τις ἀφορίσῃ κτῆνος, εἰ μὲν εἴη καθαρὸν ἔκ τινος γένους τῶν τριῶν, ἅπερ εἰς θυσίαν ἀπενεμήθη, βοῦς ἢ πρόβατον ἢ αἴξ, ἐκεῖνο καταθυέτω μὴ ὑπαλλαττόμενος μήτε χεῖρον κρείττονος μήτ’ ἄμεινον χείρονος· οὐ γὰρ πολυσαρκίᾳ καὶ πιότητι ζῴων χαίρει ὁ θεός, ἀλλ’ ἀνυπαιτίῳ τοῦ εὐξαμένου διαθέσει· ἐὰν δὲ ὑπαλλάττηται, δύο ἀνθ’ ἑνὸς καθιερούτω, τό τε ἀρχαῖον καὶ τὸ ἀντ’ ἐκείνου.

2.36Biri temiz olmayan hayvanlardan birini adarsa, onu rahiplerin en güvenilirine götürsün. Rahip de değerini aşmadan hayvana bir bedel biçsin ve bedelin üstüne beşte birini de eklesin. Böylece onun yerine temiz bir hayvan kurban etmek gerekirse bedel hiç eksik kalmaz. Ayrıca bu, adağını düşünüp taşınmadan adayan kişiyi utandırmak içindir; çünkü o, sanırım, bir tutkuya yenik düşüp zihni yanıldığından temiz olmayan hayvanı o an temiz sanmıştır.

2.36

ἐὰν δέ τις εὔξηταί τι τῶν μὴ καθαρῶν κτηνῶν, ἀγέτω πρὸς τὸν δοκιμώτατον τῶν ἱερέων· ὁ δὲ τιμάσθω μὴ ὑπερβάλλων τὴν ἀξίαν, προσεπιτιθεὶς τῆς τιμῆς καὶ τὸ πέμπτον, ἵν’, εἰ δέοι καθαρὸν ἀντὶ τούτου ζῷον ἱερουργεῖν, μηδὲν ὑστερίζοι τῆς ἀξίας τιμῆς, καὶ ἄλλως ὑπὲρ τοῦ δυσωπῆσαι τὸν εὐξάμενον, ὅτι τὴν εὐχὴν ἐποιήσατο οὐ συλλογισμῷ, τὸ μὴ καθαρὸν ζῷον ὥς γ’ οἶμαι τότε νομίσας εἶναι καθαρὸν πλάνῳ διανοίας, κεκρατημένος ὑπὸ πάθους.

2.37Bir ev adanırsa, bedelini yine bir rahip biçsin. Onu satın alanların hepsi aynı bedeli ödemesin: Adak adayan kişi evi geri almak isterse beşte birini de fazladan ödesin; böylece iki kötülüğü cezalandırmış olur: adak adarken gösterdiği düşüncesizliği ve daha önce vazgeçtiği şeyi yeniden istemekle gösterdiği arzuyu. Başka biri satın alırsa değerinden fazlasını ödemesin.

2.37

οἰκία δ’ εἰ γένοιτο ἀνάθημα, πάλιν ἐχέτω τιμητὴν ἱερέα· οἱ δ’ ὠνούμενοι μὴ τὰ ἴσα κατατιθέτωσαν, ἀλλ’ εἰ μὲν ὁ εὐξάμενος ἀνακομίζεσθαι προέλοιτο, ἐπιδαψιλευέσθω τὸ πέμπτον, κολάζων τὴν εὐχέρειαν καὶ ἐπιθυμίαν, διττὸν κακόν, ἐν οἷς μὲν ηὔχετο τὴν εὐχέρειαν, ἐν οἷς δ’ ἐφίεται ὧν πρότερον ἐξέστη τὴν ἐπιθυμίαν, εἰ δ’ ἕτερος, μηδὲν πλέον τῆς ἀξίας κατατιθέτω.

2.38Adak adayan, adadığı şeyi yerine getirmeyi uzun zaman sürüncemede bırakmasın. Çünkü insanlarla yapılan anlaşmaları kısa yoldan bitirmeye çalışıp, hiçbir şeye ihtiyacı olmayan Tanrı'ya verilen sözlerin süresini geçirmek ve oyalanıp ağırdan alarak kendini haksızlıkların en büyüğüyle, O'nu hor görmekle suçlu çıkarmak saçmadır. Oysa O'na hizmeti saadetin başlangıcı ve gayesi saymak gerekir. Yeminler ve adaklar hakkında bu kadarı yeter.

2.38

ὁ δ’ εὐξάμενος μὴ μακροὺς ἐμποιείτω χρόνους πρὸς τὴν ὧν ηὔξατο τελείωσιν· ἄτοπον γὰρ τὰς μὲν πρὸς ἀνθρώπους ὁμολογίας ἐπιτέμνειν πειρᾶσθαι, τὰς δὲ πρὸς θεὸν τὸν ἀνεπιδεᾶ καὶ οὐδενὸς χρεῖον ἐκπροθέσμους ἀποφαίνειν, μελλήσει καὶ βραδυτῆτι διελέγχοντας αὑτοὺς ἐπὶ τῷ μεγίστῳ τῶν ἀδικημάτων, ὀλιγωρίᾳ τῇ πρὸς αὐτόν, οὗ τὴν θεραπείαν ἀρχὴν καὶ τέλος εὐδαιμονίας εἶναι νομιστέον. ὅρκων μὲν δὴ πέρι καὶ εὐχῶν ἅλις.

2.39Yedinci Gün Üzerine

Sırada kutsal yedinci günle ilgili başlık var. Bu başlığa pek çok gerekli konu bağlanır: bayramların türleri; tabiatça özgür olup istenmedik durumlar yüzünden ücretle hizmet edenlerin yedinci yılda özgür bırakılması; alacaklıların yedinci yılda soydaşlarına borçlarını bağışlayarak borçlulara gösterdikleri iyilik; derin topraklı ovaların ve dağlık arazinin altı yılda bir dinlendirilmesi; ellinci yıl hakkında konan kanunlar. Bunların zahmetsizce yapılmış yalın bir anlatımı bile, yaratılışça yetenekli olanları aretēde olgunlaştırmaya, dik başlı ve huyca sert olanları da daha uysal yapmaya yeter.

2.39

Περὶ ἑβδόμης. Ἑξῆς ἐστι κεφάλαιον τὸ περὶ τῆς ἱερᾶς ἑβδόμης, ᾧ μυρία καὶ ἀναγκαῖα ἐμφέρεται, τὰ εἴδη τῶν ἑορτῶν, αἱ τῶν φύσει μὲν ἐλευθέρων διὰ δὲ καιροὺς ἀβουλήτους θητευόντων καθ’ ἕβδομον ἐνιαυτὸν ἀφέσεις, αἱ πρὸς χρεώστας τῶν συμβαλλόντων φιλοφροσύναι τὰ δάνεια ἑβδόμῳ ἔτει τοῖς ὁμοφύλοις χαριζομένων, αἱ ἀνάπαυλαι τῆς βαθυγείου πεδιάδος τε καὶ ὀρεινῆς, αἳ γίνονται παρ’ ἑξαετίαν, τὰ περὶ τοῦ πεντηκοστοῦ ἔτους νομοθετηθέντα· ὧν καὶ ἡ ἄνευ κόπου ψιλὴ διήγησις ἱκανὴ τοὺς μὲν εὐφυεῖς τελειῶσαι πρὸς ἀρετήν, τοὺς δ’ ἀφηνιαστὰς καὶ σκληροὺς τὸ ἦθος εὐπειθεστέρους ἀπεργάσασθαι.

2.40Sayılar arasındaki yedi hakkında daha önce uzun uzun konuştuk: onluk içindeki tabiatını; hem onlukla hem de onluğun başlangıcı ve kaynağı olan dörtle akrabalığını; birden başlayarak sırayla toplandığında, parçalarının toplamına eşit olan eksiksiz sayı yirmi sekizi doğurduğunu; bir oran dizisine konduğunda hem küp hem kare sayıyı meydana getirdiğini ve seyre değer daha sayısız güzellik gösterdiğini anlattık. Şimdi bunları uzatmanın sırası değil. Önümüzdeki ve bu başlığa bağlanan türlerin her birini, ilkinden başlayarak incelemeliyiz. İlki de bayramlarla ilgili olandı.

2.40

τὰ μὲν οὖν περὶ τῆς ἐν ἀριθμοῖς ἑβδόμης εἴρηται διὰ μακροτέρων πρότερον, ἥν τε ἔχει φύσιν ἐν δεκάδι καὶ ἣν συγγένειαν πρός τε αὐτὴν δεκάδα καὶ πρὸς τετράδα, τὴν δεκάδος ἀρχήν τε καὶ πηγήν, καὶ ὡς συντεθεῖσα μὲν ἀπὸ μονάδος ἑξῆς γεννᾷ τὸν ὀκτὼ καὶ εἴκοσι τέλειον ἀριθμὸν τοῖς αὑτοῦ μέρεσιν ἰσούμενον, εἰς δ’ ἀναλογίαν ἀχθεῖσα κύβον ὁμοῦ καὶ τετράγωνον ἀποτελεῖ, καὶ ὡς μυρία ἄλλα κάλλη θεωρημάτων ἐξ αὑτῆς ἐπιδείκνυται, περὶ ὧν οὐ καιρὸς μακρηγορεῖν. ἕκαστον δὲ τῶν προκειμένων καὶ ἐμφερομένων εἰδῶν ἐπισκεπτέον, ἀπὸ τοῦ πρώτου τὴν ἀρχὴν ποιησαμένους. ἦν δὲ πρῶτον τὸ περὶ ἑορτῶν.

2.41On Bayram Üzerine

Kanunun kaydettiği bayramların sayısı ondur. Birincisi, işiten belki şaşıracaktır, her gündür. İkincisi altı günden sonra gelen yedinci gündür; İbraniler buna kendi ata dillerinde sabbaton derler. Üçüncüsü, ayın kavuşumundan sonraki yeni ay günüdür. Dördüncüsü Geçiş Bayramıdır; buna Pesah denir. Beşincisi başakların ilk ürünü, yani kutsal demettir. Altıncısı Mayasız Ekmek Bayramıdır. Yedincisi, ondan sonra gelen ve gerçekten yedilerin yedisi olan bayramdır. Sekizincisi kutsal ay başı, dokuzuncusu oruç, onuncusu da Çardaklar Bayramıdır; bu bayram yıllık bayramların sonudur ve eksiksiz sayı olan onla biter. İlkinden başlamak gerekir.

2.41

Περὶ τῶν δέκα έορτῶν. Εἰσὶ τοίνυν ἀριθμῷ δέκα ἑορταί, ἃς ἀναγράφει ὁ νόμος· πρώτη μέν, ἣν ἀκούσας θαυμάσαι τις ἂν ἴσως, αὕτη δ’ ἐστὶν ἡμέρα πᾶσα· δευτέρα δὲ ἡ δι’ ἓξ ἡμερῶν ἑβδόμη, σάββατον αὐτὴν Ἑβραῖοι πατρίῳ γλώττῃ καλοῦσι· τρίτη δ’ ἡ μετὰ σύνοδον τὴν κατὰ σελήνην νέαν νουμηνία· τετάρτη δ’ ἡ τῶν διαβατηρίων, ἣ καλεῖται Πάσχα· πέμπτη δ’ ἡ τῶν ἀσταχύων ἀπαρχή, τὸ ἱερὸν δράγμα· ἕκτη δ’ ἄζυμα· μεθ’ ἣν ἡ τῶν ἑβδομάδων ὄντως ἑβδόμη· ὀγδόη δὲ ἱερομηνία· ἐνάτη δὲ νηστεία· δεκάτη δὲ ἡ τῶν σκηνῶν, ἥτις ἐστὶ τῶν ἐτησίων ἑορτῶν συμπέρασμα, εἰς τέλειον ἀριθμὸν δεκάδα τελευτῶσα. ἀρκτέον δὲ ἀπὸ τῆς πρώτης.

2.42Kanun her günü bir bayram olarak kaydeder; böylece tabiata ve onun buyruklarına uyan takva sahibi insanların kusursuz hayatına uygun davranır. Eğer kötülükler ağır basıp yararlı şeylere dair düşünceleri ele geçirerek her birimizin psykhēsinden sürüp çıkarmasaydı, aretēlerin güçleri de sonuna kadar yenilmez kalsaydı, doğumdan ölüme kadar bütün zaman kesintisiz tek bir bayram olurdu; evler ve şehirler korkusuzluk ve barış içinde, bütün iyiliklerle dolu olarak işlerin dinginliğini yaşardı.

2.42

Ἅπασαν ἡμέραν ἑορτὴν ἀναγράφει ὁ νόμος πρὸς τὸν ἀνεπίληπτον βίον ἁρμοζόμενος ὁσίων ἀνθρώπων ἑπομένων τῇ φύσει καὶ τοῖς ταύτης διατάγμασι. καὶ εἴ γε μὴ παρευημέρησαν αἱ κακίαι καταδυναστεύσασαι τοὺς περὶ τῶν συμφερόντων λογισμοὺς οὓς τῆς ἑκάστων ψυχῆς ἐξῴκισαν, ἀλλ’ ἔμειναν αἱ τῶν ἀρετῶν δυνάμεις εἰς ἅπαν ἀήττητοι, μία ἂν ἦν ὁ ἀπὸ γενέσεως ἄχρι τελευτῆς χρόνος ἀδιάστατος ἑορτὴ καὶ αἵ τε οἰκίαι καὶ αἱ πόλεις ἐν ἀδείᾳ καὶ ἐκεχειρίᾳ μεσταὶ πάντων ἂν ἦσαν ἀγαθῶν εὐδίαν ἄγουσαι πραγμάτων.

2.43Şimdiyse erkeklerin ve kadınların hem kendilerine hem de birbirlerine karşı tasarladıkları açgözlülükler ve karşılıklı saldırılar, neşeli huzurun sürekliliğini bölmüştür. Söylediğimin açık bir kanıtı vardır.

2.43

νυνὶ δ’ αἱ πλεονεξίαι καὶ ἀντεπιθέσεις, ἃς ἄνδρες ὁμοῦ καὶ γυναῖκες μηχανῶνται κατά τε αὑτῶν καὶ κατ’ ἀλλήλων, τὸ συνεχὲς τῆς ἱλαρᾶς διέκοψαν εὐθυμίας. ἐμφανὴς δὲ τοῦ λεγομένου πίστις.

2.44Helenler arasında da barbarlar arasında da kusursuz ve suçsuz bir hayat süren, ne haksızlığa uğramayı ne de karşılık olarak haksızlık etmeyi seçen bilgelik uğraşçıları vardır. Bunlar işgüzar insanlarla düşüp kalkmaktan kaçınır, o insanların vakit geçirdiği yerleri, yani mahkemeleri, meclis binalarını, çarşıları, halk toplantılarını, kısacası gelişigüzel insanların bir topluluğu ya da toplantısı nerede varsa oraları kendilerinden uzak tutarlar.

2.44

ὅσοι γὰρ ἢ παρ’ Ἕλλησιν ἢ παρὰ βαρβάροις ἀσκηταὶ σοφίας εἰσὶν ἀνεπιλήπτως καὶ ἀνυπαιτίως ζῶντες, μήτε ἀδικεῖσθαι μήτε ἀνταδικεῖν αἱρούμενοι, τὰς τῶν φιλοπραγμόνων ὁμιλίας ἐκτρέπονται καὶ τὰ χωρία, ἐν οἷς ποιοῦνται τὰς διατριβάς, προβέβληνται, δικαστήρια καὶ βουλευτήρια καὶ ἀγορὰς καὶ ἐκκλησίας καὶ συνόλως ὅπου τις τῶν εἰκαιοτέρων ἀνθρώπων θίασος ἢ σύλλογος,

2.45Çünkü onlar savaşsız ve barış içinde bir hayata gönül vermişlerdir. Tabiatın ve içindeki her şeyin en iyi seyircileridir: Yeri, denizi, havayı, göğü ve bunların içindeki varlıkları araştırır, zihinleriyle aya, güneşe, gezegen olan ve olmayan öteki yıldızların korosuna eşlik ederler. Bedenleri aşağıda, karaya yerleşmiştir, ama psykhēlerini kanatlandırırlar ki eterde yürüyerek oradaki güçleri gözden geçirsinler. Gerçekten iyi birer kozmos vatandaşı olmuşlardır: Kozmosu bir şehir, bilgelikle düşüp kalkanları da vatandaş saymışlardır; onları vatandaş olarak kaydeden de ortak devleti yönetmesi kendisine emanet edilmiş olan aretēdir.

2.45

οἷα βίον ἀπόλεμον καὶ εἰρηναῖον ἐζηλωκότες, θεωροὶ τῆς φύσεως καὶ τῶν ἐν αὐτῇ πάντων ἄριστοι, γῆν καὶ θάλατταν καὶ ἀέρα καὶ οὐρανὸν καὶ τὰς ἐν αὐτοῖς φύσεις διερευνώμενοι, σελήνῃ καὶ ἡλίῳ καὶ τῇ χορείᾳ τῶν ἄλλων ἀστέρων πλανήτων τε καὶ ἀπλανῶν ταῖς διανοίαις συμπεριπολοῦντες, τὰ μὲν σώματα κάτω πρὸς χέρσον ἱδρυμένοι, τὰς δὲ ψυχὰς ὑποπτέρους κατασκευάζοντες, ὅπως αἰθεροβατοῦντες τὰς ἐκεῖ δυνάμεις περιαθρῶσιν, οἷα χρηστοὶ τῷ ὄντι κοσμοπολῖται γενομένοι, οἳ τὸν μὲν κόσμον ἐνόμισαν εἶναι πόλιν, πολίτας δὲ τοὺς σοφίας ὁμιλητάς, ἀρετῆς ἐγγραφούσης, ἣ πεπίστευται τὸ κοινὸν πολίτευμα πρυτανεύειν.

2.46Böylece erdemli güzellikle dolu olarak bedenin ve dış şeylerin kötülüklerine aldırmamaya alışır, kayıtsız kalınacak şeylere kayıtsız kalmayı çalışırlar; hazlara ve arzulara karşı kendilerini idmanla hazırlar, kısacası her zaman tutkuların üstünde durmaya çabalar ve onların kurduğu kuşatma kalelerini bütün güçleriyle yıkmayı öğrenirler. Talihin saldırıları karşısında da eğilmezler, çünkü onun hücumlarını önceden hesaba katmışlardır. Zira önceden kestirmek, istenmeyen şeylerin en ağırını bile hafifletir: Zihin olup bitenlerde artık yeni hiçbir şey bulmaz, onları eski ve bayat şeyler gibi belli belirsiz algılar. Bu yüzden aretēlerle sevinç duyarak, haklı olarak bütün hayatlarını bayram ederek geçirirler.

2.46

γέμοντες οὖν καλοκἀγαθίας καὶ τῶν περὶ σῶμα κακῶν καὶ τῶν ἐκτὸς ἀλογεῖν ἐθιζόμενοι καὶ ἐξαδιαφορεῖν τὰ ἀδιάφορα μελετῶντες καὶ κατὰ τῶν ἡδονῶν καὶ ἐπιθυμιῶν ἀλειφόμενοι καὶ συνόλως ἐπάνω τῶν παθῶν ἵστασθαι σπουδάζοντες ἀεὶ καὶ τὸν ἐπιτειχισμὸν αὐτῶν πάσῃ δυνάμει καθαιρεῖν παιδευόμενοι καὶ ταῖς τῆς τύχης μὴ καμπτόμενοι προσβολαῖς διὰ τὸ προεκλελογίσθαι τὰς ἐπιθέσεις αὐτῆς — ἐπικουφίζει γὰρ καὶ τὰ βαρύτατα τῶν ἀβουλήτων ἡ πρόληψις, καινὸν οὐδὲν ἔτι τῆς διανοίας τῶν συμβαινόντων ὑπολαμβανούσης, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ παλαιοῖς καὶ ἑώλοις ἀμαυρὰν τὴν ἀντίληψιν ποιουμένης —, εἰκότως ἐνευφραινόμενοι ταῖς ἀρεταῖς ἅπαντά γε τὸν βίον ἑορτὴν ἄγουσιν.

2.47Bunlar sayıca azdır; aretē büsbütün sönüp soyumuzdan silinmesin diye şehirlerde için için yanan bir bilgelik korudur.

2.47

οὗτοι μὲν οὖν ὀλίγος εἰσὶν ἀριθμός, ἐμπύρευμα κατὰ πόλεις ὑποτυφόμενον σοφίας, ἕνεκα τοῦ μὴ κατὰ τὸ παντελὲς σβεσθεῖσαν ἀρετὴν ἐκ τοῦ γένους ἡμῶν ἀφανισθῆναι.

2.48Her yerdeki insanlar bu azınlıkla aynı düşünceyi paylaşsalardı ve tabiatın olmalarını istediği gibi hepsi kusursuz ve suçsuz, phronēsisin âşıkları olsalardı; güzel olandan güzel olduğu için hoşlanıp yalnız onu iyi sayar, öteki her şeyi, yöneticinin buyruğu altındakiler gibi, boyun eğen köleler olarak görselerdi, şehirler saadetle dolardı. Acıya ve korkuya sebep olan hiçbir şeyden pay almaz, sevinçler ve iyi duygular doğuran şeylerle dolarlardı; öyle ki neşeli bir hayattan yoksun hiçbir an kalmaz, yılın bütün dönemi bir bayram olurdu.

2.48

εἰ δὲ τοῖς ὀλίγοις συνεφρόνησαν οἱ πανταχοῦ καὶ ἐγένοντο, οἵους βούλεται εἶναι ἡ φύσις, ἀνεπίληπτοι καὶ ἀνυπαίτιοι πάντες, ἐρασταὶ φρονήσεως, χαίροντες τῷ καλῷ δι’ αὐτὸ τὸ καλὸν καὶ τοῦτο μόνον ἀγαθὸν ἡγούμενοι, τὰ δ’ ἄλλα πάντα ὑπήκοα καὶ δοῦλα ὡς ἂν ἄρχοντες, εὐδαιμονίας ἂν αἱ πόλεις ἐγένοντο μεσταί, τῶν μὲν ὅσα λύπης αἴτια καὶ φόβων ἀμέτοχοι, πλήρεις δὲ τῶν ἀπεργαζομένων χαρὰς καὶ εὐπαθείας, ὡς μηδένα καιρὸν ἐλλείπειν

2.49Bu yüzden, hakikatin yargısına göre kötülerden hiçbiri en kısa bir süre bile bayram etmez; yüzüyle gülümser gibi yapsa da haksızlıklarının bilinciyle boğulur, psykhēsi kederlidir. Son derece kötü niyetli olan, akılsızlıkla birlikte yaşayan ve dilini, midesini, üreme organlarını, her şeyi yersizce kullanan biri gerçek bir sevince nereden vakit bulsun?

2.49

ἱλαροῦ βίου, πάντα δὲ τὸν τοῦ ἐνιαυτοῦ κύκλον εἶναι ἑορτήν. διὸ παρ’ ἀληθείᾳ δικαζούσῃ τῶν φαύλων οὐδεὶς ἀλλ’ οὐδὲ τὸν βραχύτατον χρόνον ἑορτάζει, συνειδήσει τῶν ἀδικημάτων ἀγχόμενος καὶ τῇ ψυχῇ κατηφῶν, εἰ καὶ τῷ προσώπῳ μειδιᾶν καθυποκρίνεται. ποῦ γὰρ ἔχει καιρὸν ἀψευδοῦς εὐφροσύνης κακοβουλότατος ὢν καὶ συζῶν ἀφροσύνῃ καὶ περὶ πάντα ἀκαιρευόμενος, γλῶτταν, γαστέρα, τὰ γεννητικά;

2.50Diliyle söylenmemesi ve sır olarak saklanması gereken şeyleri boşboğazca ortaya döker; midesini oburluk yüzünden bol katıksız şarapla ve ölçüsüz yiyeceklerle doldurur; üreme organlarını da en kanunsuz kudurganlıklar ve haram birleşmeler için kötüye kullanır. Yalnız başkalarının evliliklerine çılgınca saldırmakla kalmaz, oğlanlara da sarkıntılık eder; kirli ve lanetli bir tutkuyu tatmin etmek için tabiatın erkeklik damgasını bozup kadınsı bir biçime dönüştürmeye zorlar.

2.50

δι’ ἧς μὲν γὰρ ἐκλαλεῖ τὰ ἀπόρρητα καὶ ἡσυχαστέα, τὴν δὲ ἀκράτου πολλοῦ καὶ ἐδεσμάτων ἀμέτρων ἀναπίμπλησιν ὑπὸ λαιμαργίας, τοῖς δὲ καταχρῆται πρὸς ἐκνομωτάτους οἴστρους καὶ μίξεις ἀθέσμους, οὐ μόνον ἀλλοτρίοις γάμοις ἐπιμεμηνώς, ἀλλὰ καὶ παιδεραστῶν καὶ βιαζόμενος τὸν ἄρρενα τῆς φύσεως χαρακτῆρα παρακόπτειν καὶ μεταβάλλειν εἰς γυναικόμορφον ἰδέαν ἕνεκα τοῦ μεμιασμένῳ καὶ ἐπαράτῳ πάθει χαρίσασθαι.

2.51Bu yüzden her bakımdan büyük olan Musa, gerçek bayramın güzelliğinin ne kadar üstün olduğunu görünce onun insan tabiatına göre fazlasıyla mükemmel olduğunu düşündü ve onu Tanrı'ya adayarak kelimesi kelimesine şöyle dedi:

2.51

δι’ ἣν αἰτίαν ὁ πάντα μέγας Μωυσῆς τὰς ὑπερβολὰς τοῦ περὶ τὴν ὄντως ἑορτὴν κάλλους ἰδὼν τελειοτέραν ἢ κατ’ ἀνθρωπίνην φύσιν ὑπέλαβεν εἶναι καὶ ἀνέθηκεν αὐτὴν θεῷ φήσας κατὰ λέξιν οὕτως·

2.52«Rab'bin bayramları». Çünkü soyumuzun ne kadar kederli ve korku dolu olduğunu, sayısız kötülükle dolu bulunduğunu hesaba kattı: Bu kötülükleri kimi zaman psykhēnin açgözlülükleri, kimi zaman bedenin felaketleri doğurur; talihin inişli çıkışlı oluşu ve sayısız kötülük yapan ve çeken yakınların karşılıklı saldırıları da başımıza getirir. Bu yüzden, isteyerek ve istemeyerek yapılan işlerin bu kadar büyük bir denizinde savrulan, hiçbir zaman dinlenemeyen ve tehlikesiz bir hayatın limanına güvenle demirleyemeyen birinin, adıyla değil gerçekten var olan bir bayramı kutlayıp kutlayamayacağına haklı olarak şaştı: kozmosu ve içindekileri seyretmekle, tabiata uymakla, sözlerin işlere ve işlerin sözlere uyumuyla sevinip keyif sürerek kutlanan bir bayramı.

2.52

„ἑορταὶ κυρίου“ (Lev. 23,2)· τὸ γὰρ ἐπίλυπον καὶ περιδεὲς τοῦ ἡμετέρου γένους λογιζόμενος καὶ ὡς ἔστι μυρίων κακῶν μεστόν, ἃ γεννῶσι μὲν αἱ ψυχῆς πλεονεξίαι, γεννῶσι δὲ καὶ αἱ σώματος κῆρες, προσβάλλουσι δὲ αἱ τῆς τύχης ἀνωμαλίαι καὶ τῶν συνόντων αἱ ἀντεπιθέσεις μυρία κακὰ δρώντων τε καὶ πασχόντων, εἰκότως ἐθαύμαζεν, εἰ δύναταί τις ἐν τοσούτῳ πελάγει πραγμάτων ἑκουσίων τε καὶ ἀκουσίων φερόμενος καὶ μηδέποτ’ ἠρεμῆσαι οἷός τε ὢν μηδ’ ἀκινδύνῳ βίῳ μετ’ ἀσφαλείας ἐνορμίσασθαι τὴν μὴ λεγομένην ἀλλὰ πρὸς ἀλήθειαν οὖσαν ὄντως ἄγειν ἑορτήν, ἐνευφραινόμενος καὶ ἐντρυφῶν θεωρίᾳ τε τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ καὶ ἀκολουθίᾳ φύσεως καὶ ἁρμονίᾳ πρὸς ἔργα λόγων καὶ πρὸς λόγους ἔργων.

2.53Bu yüzden zorunlu olarak bayramların yalnız Tanrı'ya ait olduğunu söyledi. Çünkü yalnız O mesut ve kutludur; her kötülükten uzak, eksiksiz iyiliklerle doludur; daha doğrusu, gerçeği söylemek gerekirse, iyinin ta kendisidir ve tek tek iyilikleri göğe ve yere yağmur gibi yağdıran O'dur.

2.53

ὅθεν ἀναγκαίως εἶπε τὰς ἑορτὰς εἶναι μόνου θεοῦ· μόνος γὰρ εὐδαίμων καὶ μακάριος, παντὸς μὲν ἀμέτοχος κακοῦ, πλήρης δ’ ἀγαθῶν τελείων, μᾶλλον δ’, εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν, αὐτὸς ὢν τὸ ἀγαθόν, ὃς οὐρανῷ καὶ γῇ τὰ κατὰ μέρος ὤμβρησεν ἀγαθά.

2.54Bu yüzden eskilerden aretēce verimli bir zihin, tutkuları dinginleşince, sevince gebe ve onunla dopdolu olarak içinden gülümsedi. Ama kendi kendine, sevinmenin belki de yalnız Tanrı'ya özgü olduğunu ve insanı aşan iyi duyguları kendine mal ederek hata ettiğini düşündü; bu yüzden çekindi ve teselli bulana kadar psykhēsindeki gülüşü inkâr etti.

2.54

παρὸ καὶ τῶν πάλαι τις ἀρετῶσα διάνοια, γαληνιασάντων αὐτῇ τῶν παθῶν, ἐνεμειδίασε χαρᾶς ἐγκύμων καὶ ὑπόπλεως γενομένη· καὶ λογισαμένη παρ’ αὑτῇ, μή ποτ’ ἄρα τὸ μὲν χαίρειν ἴδιόν ἐστι μόνου θεοῦ, αὐτὴ δὲ διαμαρτάνει σφετεριζομένη τὰς ὑπὲρ ἄνθρωπον εὐπαθείας, εὐλαβεῖταί τε καὶ τὸν ψυχικὸν γέλωτα ἀρνεῖται μέχρι τοῦ παρηγορηθῆναι·

2.55Merhametli Tanrı onun korkusunu hafifletti; bir kehanetle ona güldüğünü kabul etmesini buyurdu. Böylece bize şunu öğretmek istedi: Oluşa tabi olan, sevinçten büsbütün yoksun değildir. Bir sevinç vardır ki katıksız ve en saf olanıdır, zıt tabiattan hiçbir şey kabul etmez; bu yalnız Tanrı'ya özgüdür. Ondan akan öteki sevinç ise karışıktır, biraz acıyla karılmıştır; artık bilge olmuş bir insan, hoş şeylerin hoş olmayanlardan daha çok karıldığı böyle bir karışımı en büyük armağan olarak alır. Bu konuda bu kadarı yeter.

2.55

τὸ γὰρ δέος αὐτῆς ἐπικουφίζει ὁ ἵλεως θεὸς χρησμῷ κελεύσας ὁμολογεῖν, ὅτι ἐγέλασεν, ἵν’ ἡμᾶς ἀναδιδάξῃ, ὅτι οὐ κατὰ τὸ παντελὲς ἐστέρηται τὸ γενητὸν χαρᾶς, ἀλλ’ ἔστιν ἡ μὲν ἀμιγὴς καὶ ἀκραιφνεστάτη, μηδὲν τῶν τῆς ἐναντίας ἐπιδεχομένη φύσεως, ἐξαίρετος θεοῦ, ἡ δ’ ἀπ’ ἐκείνης ῥυεῖσα μικτή, βραχέσιν ἀνακεκραμένη λυπηροῖς, ἀνδρὸς ἤδη σοφοῦ δωρεὰν μεγίστην λαβόντος τὴν τοιαύτην μῖξιν, ἐν ᾗ πλείω τὰ ἡδέα τῶν ἀηδῶν ἀνακέκραται. ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον.

2.56Sürekli, kesintisiz ve sonsuza dek süren bayramdan sonra ikinci olarak, altı günden sonra gelen kutsal yedinci gün kutlanır. Kimileri onun aşırı temizliğine bakarak ona bakire adını verdi; aynı kişiler ona anasız da dediler: Yalnız bütün varlığın babasından tohumlanmıştır, erkek soyun ideasıdır, kadından gelen soydan hiç pay almamıştır. Çünkü bu sayı en yiğit ve en güçlü sayıdır, yönetmeye ve önderlik etmeye tabiatça yatkındır. Bazıları da akılla kavranan ousiasını hislerle algılanan şeylerden çıkarsayarak ona «uygun zaman» (kairos) adını verdi.

2.56

Μετὰ δὲ τὴν συνεχῆ καὶ ἀδιάστατον καὶ διαιωνίζουσαν ἑορτὴν ἄγεται δευτέρα ἡ δι’ ἓξ ἡμερῶν ἱερὰ ἑβδόμη· ἣν οἱ μὲν ὠνόμασαν παρθένον εἰς τὴν ὑπερβάλλουσαν ἁγνείαν ἀπιδόντες αὐτῆς, οἱ δὲ αὐτοὶ καὶ ἀμήτορα, σπαρεῖσαν ἐκ μόνου τοῦ πατρὸς τῶν ὅλων, ἰδέαν τῆς ἄρρενος γενεᾶς, ἀμέτοχον τῆς πρὸς γυναικῶν· ἀνδρειότατος γὰρ καὶ ἀλκιμώτατος ὁ ἀριθμός, πρὸς ἀρχὴν καὶ ἡγεμονίαν εὖ πεφυκώς· ἔνιοι δὲ αὐτὴν καιρὸν προσηγόρευσαν ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν τεκμηράμενοι τὴν νοητὴν αὐτῆς οὐσίαν.

2.57Çünkü hislerle algılanan şeylerin en iyileri, yani yıllık mevsimlerin ve zaman devirlerinin düzenle tamamlanmasını sağlayanlar, yediden pay almıştır: yedi gezegeni, Büyükayı'yı, Ülker'i, büyüyüp küçülen ayın devirlerini ve öteki gök cisimlerinin uyumlu ve her sözü aşan dönüşlerini kastediyorum.

2.57

ὅσα γὰρ τῶν ἐν αἰσθητοῖς ἄριστα, δι’ ὧν αἱ ἐτήσιοι ὧραι καὶ τῶν καιρῶν αἱ περίοδοι τεταγμένως ἀποτελοῦνται, μετέσχηκεν ἑβδομάδος, λέγω δὲ πλάνητας ἑπτὰ καὶ ἄρκτον καὶ πλειάδα καὶ σελήνης αὐξομένης τε καὶ μειουμένης ἀνακυκλήσεις καὶ τῶν ἄλλων τὰς ἐναρμονίους καὶ παντὸς λόγου κρείττους περιφοράς.

2.58Musa ise ona daha yüce bir şeyden ötürü «tamamlanma» ve «eksiksizlik» adını verdi: Kozmosun kısımlarının oluşunu altıya, tamamlanmasını yediye bağladı. Çünkü altı tek-çift bir sayıdır, iki kere üçten oluşur; tek olanı erkek, çift olanı dişi olarak içerir. Tabiatın değişmez kanunlarına göre oluşlar bunlardan doğar.

2.58

Μωυσῆς δὲ ἀπὸ σεμνοτέρου πράγματος ἐκάλεσεν αὐτὴν συντέλειαν καὶ παντέλειαν, ἑξάδι μὲν τὴν γένεσιν τῶν τοῦ κόσμου μερῶν ἀναθείς, ἑβδομάδι δὲ τὴν τελείωσιν. ἑξὰς μὲν γὰρ ἀρτιοπέριττος ἀριθμός, ἐκ τοῦ δὶς τρία παγείς, ἔχων ἄρρενα μὲν τὸν περιττόν, θῆλυν δὲ τὸν ἄρτιον, ἐξ ὧν εἰσιν αἱ γενέσεις κατὰ φύσεως θεσμοὺς ἀκινήτους.

2.59Yedi ise en katıksız sayıdır ve, gerçeği söylemek gerekirse, altının ışığıdır; altının doğurduğu şeyleri yedi tamamlanmış olarak ortaya koydu. Bu yüzden ona yerinde olarak kozmosun doğum günü denebilir; çünkü o gün Baba'nın eseri eksiksiz kısımlardan oluşmuş eksiksiz bir bütün olarak ortaya çıktı. Bu günde bütün işlerden el çekilmesi buyrulmuştur.

2.59

ἑβδομὰς δὲ ἀμιγέστατος καὶ φῶς, εἰ χρὴ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἑξάδος· ἃ γὰρ ἐγέννησεν ἑξάς, ταῦθ’ ἑβδομὰς τελεσφορηθέντα ἐπεδείξατο. παρὸ καὶ γενέθλιος τοῦ κόσμου δεόντως ἂν προσαγορεύοιτο, καθ’ ἣν τὸ τοῦ πατρὸς ἔργον τέλειον ἐκ τελείων μερῶν ἀνεφάνη, ἐν ᾗ προστέτακται πάντων ἀνέχειν ἔργων,

2.60Bu, kanun tembelliği öğütlediği için değildir. Tersine, kanun hep zahmete katlanmaya alıştırır, emeğe hazırlar, aylak ve boş durmak isteyenleri kınar; nitekim altı gün çalışılmasını buyurur. Amaç, sürekli ve yıpratıcı emekleri gevşetmek, ölçülü dinlenmelerle bedenleri toparlayıp aynı işler için yeniden tazelemektir. Çünkü soluklananlar, yalnız sıradan insanlar değil atletler de, güç toplar ve daha sağlam bir kuvvetle yapılması gereken her şeye gecikmeden ve sabırla katlanırlar.

2.60

οὐκ ἐπειδὴ ῥᾳθυμίας ὁ νόμος εἰσηγητής — ἀεὶ γὰρ ἐθίζει κακοπαθεῖν καὶ πρὸς πόνον ἀλείφει καὶ τοὺς ἀργεῖν καὶ σχολάζειν ἐθέλοντας προβέβληται, διείρηται γοῦν ἓξ ἡμέρας ἐνεργεῖν —, ἀλλ’ ἵνα τοὺς συνεχεῖς καὶ ἀτρύτους πόνους χαλάσῃ καὶ τὰ σώματα μεμετρημέναις ἀνέσεσιν ἀνακτησάμενος καινώσῃ πάλιν πρὸς τὰς αὐτὰς ἐνεργείας· οἱ γὰρ διαπνεύσαντες, οὐκ ἰδιῶται μόνον ἀλλὰ καὶ ἀθληταί, ῥώμην συλλέγονται καὶ ἀπὸ κραταιοτέρας δυνάμεως ἀνυπερθέτως ἕκαστα τῶν πρακτέων τλητικῶς ὑπομένουσι.

2.61Yedinci günlerde bedenle çalışmamayı buyurmakla birlikte daha üstün işlerin yapılmasına izin verdi; bunlar da aretēye uygun sözler ve öğretilerle yapılan işlerdir. Çünkü o günlerde psykhēyi ve yönetici olan nousu iyileştirerek felsefe yapmaya teşvik eder.

2.61

προστάξας μέντοι μὴ διαπονεῖν τοῖς σώμασι κατὰ τὰς ἑβδόμας ἐφῆκε τὰς ἀμείνους πράξεις ἐπιτελεῖν· αὗται δ’ εἰσὶν αἱ διὰ λόγων καὶ δογμάτων τῶν κατ’ ἀρετήν· προτρέπει γὰρ φιλοσοφεῖν τότε βελτιοῦντας τὴν ψυχὴν καὶ τὸν ἡγεμόνα νοῦν.

2.62Nitekim yedinci günlerde her şehirde phronēsis, itidal, cesaret, adalet ve öteki aretēler için sayısız okul açılır. Bu okullarda kimileri düzen içinde, sessizce oturur; tatlı sözlere susadıkları için kulaklarını dikmiş, büyük bir dikkatle dinlerler. En tecrübelilerden biri de ayağa kalkıp en iyi ve en yararlı şeyleri öğretir; bunlarla bütün hayat daha iyiye doğru ilerler.

2.62

ἀναπέπταται γοῦν ταῖς ἑβδόμαις μυρία κατὰ πᾶσαν πόλιν διδασκαλεῖα φρονήσεως καὶ σωφροσύνης καὶ ἀνδρείας καὶ δικαιοσύνης καὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν, ἐν οἷς οἱ μὲν ἐν κόσμῳ καθέζονται σὺν ἡσυχίᾳ τὰ ὦτα ἀνωρθιακότες μετὰ προσοχῆς πάσης ἕνεκα τοῦ διψῆν λόγων ποτίμων, ἀναστὰς δέ τις τῶν ἐμπειροτάτων ὑφηγεῖται τὰ ἄριστα καὶ συνοίσοντα, οἷς ἅπας ὁ βίος ἐπιδώσει πρὸς τὸ βέλτιον.

2.63Sayısız tek tek söz ve öğreti arasında, deyim yerindeyse, en üstte iki ana başlık vardır: Tanrı'ya karşı dindarlık ve takvayla, insanlara karşı da insanseverlik ve adaletle davranmak. Bunların her biri, hepsi de övgüye değer pek çok türe ayrılır.

2.63

ἔστι δ’ ὡς ἔπος εἰπεῖν τῶν κατὰ μέρος ἀμυθήτων λόγων καὶ δογμάτων δύο τὰ ἀνωτάτω κεφάλαια, τό τε πρὸς θεὸν δι’ εὐσεβείας καὶ ὁσιότητος καὶ τὸ πρὸς ἀνθρώπους διὰ φιλανθρωπίας καὶ δικαιοσύνης· ὧν ἑκάτερον εἰς πολυσχιδεῖς ἰδέας καὶ πάσας ἐπαινετὰς τέμνεται.

2.64Bundan açıkça anlaşılır ki Musa, onun kutsal öğretilerine uyanları hiçbir zaman işsiz bırakmaz. Ama biz psykhē ve bedenden oluştuğumuz için, bedene kendine uygun işleri, psykhēye de kendisine düşenleri ayırdı ve bunların birbirini nöbetleşe beklemesine özen gösterdi: Beden çalışırken psykhē dinlensin, beden dinlenirken psykhē çalışsın; hayatların en iyileri, seyre dayanan hayat ile eyleme dayanan hayat da birbirine yer vererek nöbetleşsin. Eyleme dayanan hayata bedenin hizmeti için altı gün, seyre dayanan hayata da epistēmē ve zihnin olgunluğu için yedinci gün düşmüştür.

2.64

ἐξ ὧν δῆλόν ἐστιν, ὅτι Μωυσῆς οὐδένα καιρὸν ἀπράκτους ἐᾷ τοὺς χρωμένους αὐτοῦ ταῖς ἱεραῖς ὑφηγήσεσιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ συνέστημεν ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος, ἀπένειμε καὶ τῷ σώματι τὰ οἰκεῖα ἔργα καὶ τῇ ψυχῇ τὰ ἐπιβάλλοντα καὶ ἐφεδρεύειν τὰ ἕτερα τοῖς ἑτέροις ἐσπούδασεν, ἵνα πονοῦντος μὲν τοῦ σώματος ἡ ψυχὴ διαναπαύηται, ἀναπαύλῃ δὲ χρωμένου διαπονῇ, καὶ οἱ ἄριστοι τῶν βίων, ὅ τε θεωρητικὸς καὶ ὁ πρακτικός, ἀμείβωσιν ἀντιπαραχωροῦντες ἀλλήλοις, ὁ μὲν πρακτικὸς λαχὼν ἑξάδα κατὰ τὴν τοῦ σώματος ὑπηρεσίαν, ὁ δὲ θεωρητικὸς ἑβδομάδα πρὸς ἐπιστήμην καὶ τελειότητα διανοίας.

2.65Yedinci günde ateş yakmak yasaklanmıştır, çünkü ateş hayatla ilgili uğraşların başlangıcı ve tohumudur; ateş olmadan yaşamak için gerekli ihtiyaçlara yönelik hiçbir şey yapılamaz. Böylece tekhnēlerin, özellikle de el sanatlarının en yüce ve en eski sebebi olan tek bir şey yasaklanınca, tek tek bütün hizmetler de engellenmiş olur.

2.65

Ἀπείρηται δὲ κατ’ αὐτὴν πῦρ ἐναύειν ὡς ἀρχὴν καὶ σπέρμα τῶν περὶ βίον πραγματειῶν, ἐπειδήπερ ἄνευ πυρὸς οὐδὲν ἔστι τῶν εἰς τὰς πρὸς τὸ ζῆν ἀναγκαίας χρείας ἐργάσασθαι· ὡς δι’ ἑνὸς τοῦ ἀνωτάτω καὶ πρεσβυτάτου τῶν εἰς τὰς τέχνας καὶ μάλιστα τὰς βαναύσους αἰτίου κεκωλῦσθαι καὶ τῶν κατὰ μέρος ὑπηρεσιῶν.

2.66Ama anlaşılan, daha az söz dinleyen ve buyruklara pek kulak asmayanlar yüzünden başka hükümler de ekler: Yedinci günlerde yalnız özgür insanların işten el çekmesini istemekle kalmaz, erkek ve kadın hizmetçilere de izin verir; altı günde bir onlara serbestlik, neredeyse özgürlük ilan eder. Böylece her ikisine de en güzel dersi öğretmek ister:

2.66

ἀλλ’ ἔοικε διὰ τοὺς ἀπειθεστέρους καὶ ἥκιστα προσέχοντας τὸν νοῦν τοῖς προσταττομένοις καὶ τὰ ἄλλα προσνομοθετεῖν, οὐ μόνον ἐλευθέρους ἀνέχειν ἔργων ἀξιῶν ταῖς ἑβδόμαις, ἀλλὰ καὶ θεράπουσι καὶ θεραπαίναις ἐφιείς, ἄδειαν καὶ μόνον οὐκ ἐλευθερίαν δι’ ἓξ ἡμερῶν προκηρύττων τούτοις, ἵν’ ἀμφοτέρους ἀναδιδάξῃ μάθημα κάλλιστον·

2.67Efendiler kendi işlerini kendileri görmeye alışsın, hizmetçilerinden kulluk ve hizmet beklemesinler; insan işlerinin değişmesiyle istenmedik durumlara düşerlerse, kendi işini görmeye alışık olmadıkları için daha baştan yorulup verilen işlerden vazgeçmesinler, bedenlerinin uzuvlarını daha çevik kullanarak işlerini rahatça ve kolaylıkla yapsınlar. Hizmetçiler de daha iyi umutlardan ümit kesmesinler; altı günde bir gelen dinlenmeyi özgürlüğün bir kıvılcımı ve közü sayarak, iyi ve efendilerine bağlı kalırlarsa büsbütün özgür bırakılmayı beklesinler.

2.67

τοὺς μὲν δεσπότας αὐτουργεῖν ἐθίζεσθαι, μὴ ἀναμένοντας τὰς ἀπὸ τῶν οἰκετῶν λατρείας καὶ ὑπηρεσίας, ἵν’, εἴ τινες ἀβούλητοι καιροὶ κατάσχοιεν κατὰ τὰς τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων μεταβολάς, μὴ τῷ ἀήθει τῆς αὐτουργίας προκάμνοντες τοῖς ἐπιτάγμασιν ἀπαγορεύωσιν, ἀλλ’ εὐκινητοτέροις χρώμενοι τοῖς τοῦ σώματος μέρεσιν εὐφόρως καὶ μετὰ ῥᾳστώνης ἐνεργῶσι, τοὺς δ’ οἰκέτας μὴ ἀπογινώσκειν τὰς ἀμείνους ἐλπίδας, ἀλλ’ ἔχοντας τὴν δι’ ἓξ ἡμερῶν ἄνεσιν ἐμπύρευμά τι καὶ ζώπυρον ἐλευθερίας τὴν εἰς τὸ παντελὲς ἄφεσιν, εἰ διαμένοιεν χρηστοὶ καὶ φιλοδέσποτοι, προσδοκᾶν.

2.68Özgür insanların bazen kölelerin hizmetlerine katlanması, hizmetçilerin de serbestlikten pay alması sonucunda insanların hayatı en eksiksiz aretēye doğru ilerleyecektir; çünkü hem parlak görünenler hem de daha silik olanlar eşitliği hatırlayacak ve birbirlerine zorunlu bir borcu karşılıklı ödeyeceklerdir.

2.68

ἐκ δὲ τοῦ τοὺς μὲν ἐλευθέρους ὑπομεῖναί ποτε τὰς δούλων ὑπηρεσίας, τοῖς δ’ οἰκέταις ἐγγενέσθαι μετασχεῖν ἀδείας, συμβήσεται τὸν τῶν ἀνθρώπων βίον ἐπιδοῦναι πρὸς ἀρετὴν τελειοτάτην, ὑπομιμνῃσκομένων ἰσότητος καὶ ἀντεκτινόντων ἀλλήλοις χρέος ἀναγκαῖον τῶν τε λαμπρῶν εἶναι δοκούντων καὶ τῶν ἀφανεστέρων.

2.69Ama kanun yedinci günlerde yalnız hizmetçilere değil hayvanlara da tatil verdi. Oysa hizmetçiler tabiatça özgür doğmuştur, çünkü hiçbir insan tabiatça köle değildir; akılsız hayvanlar ise insanların ihtiyacı ve hizmeti için hazırlanmış olduklarından kölelerin yerindedir. Yine de yük taşımak, sahipleri için zahmetlere ve yorgunluklara katlanmak zorunda olan bu hayvanlar da yedinci günlerde dinlenme bulurlar.

2.69

ἀλλὰ γὰρ οὐ θεράπουσι μόνον ἐκεχειρίαν ἔδωκεν ὁ νόμος ταῖς ἑβδόμαις, ἀλλὰ καὶ κτήνεσι· καίτοι φύσει θεράποντες μὲν ἐλεύθεροι γεγόνασιν — ἄνθρωπος γὰρ ἐκ φύσεως δοῦλος οὐδείς —, τὰ δ’ ἄλογα ζῷα πρὸς τὴν τῶν ἀνθρώπων χρείαν καὶ ὑπηρεσίαν εὐτρεπισθέντα δούλων ἔχει τάξιν· ἀλλ’ ὅμως ἀχθοφορεῖν ὀφείλοντα καὶ τοὺς ὑπὲρ τῶν κεκτημένων ὑπομένειν πόνους τε καὶ καμάτους ἀναπαύλας εὑρίσκει ταῖς ἑβδόμαις.

2.70Ötekileri anmaya ne gerek var? Hayattaki en gerekli ve en yararlı işler için, yani toprak ekime hazırlanırken çift sürmek ve demetler toplandıktan sonra ürünü temizlemek için harman dövmek üzere yaratılmış olan öküz bile o gün boyunduruğa koşulmaz; o da kozmosun doğum gününü bayram eder. Böylece bu günün kutsallığı her şeye yayılmıştır.

2.70

καὶ τί δεῖ τῶν ἄλλων μεμνῆσθαι; οὐδὲ γὰρ βοῦς πρὸς τὰ ἀναγκαιότατα καὶ χρησιμώτατα τῶν ἐν τῷ βίῳ γεγονώς, ἄροτον γῆς προετοιμαζομένης εἰς σπορὰν καὶ πάλιν δραγμάτων συγκομισθέντων ἀλοητὸν εἰς καρποῦ κάθαρσιν, τότε καταζεύγνυται, τὴν τοῦ κόσμου γενέθλιον ἑορτάζων. οὕτως ἄρα διὰ πάντων τὸ ἱεροπρεπὲς αὐτῆς πεφοίτηκε.

2.71Musa yedinci güne öyle bir saygı gösterir ki ondan pay alan öteki şeyler de onun katında değer kazanır. Nitekim her yedinci yılda borçların silinmesini öngörür; böylece yoksullara yardım eder ve zenginleri insanseverliğe çağırır: Kendi mallarından yoksullara pay verirlerse, bir gün kendileri de bir sürçmeye uğradıklarında iyilik bekleyebilsinler. Çünkü insan işleri pek değişkendir; hayat hep aynı yerde demir atmaz, kararsız bir rüzgâr gibi zıt yönlere döner.

2.71

Τοσούτου δ’ ἀξιοῖ σεβασμοῦ τὴν ἑβδόμην, ὥστε καὶ ἄλλα ὁπόσα ταύτης μετέχει τετίμηται παρ’ αὐτῷ. κατὰ γοῦν ἕβδομον ἐνιαυτὸν ἀεὶ χρεωκοπίαν εἰσηγεῖται πένησιν ἐπικουρῶν καὶ τοὺς πλουσίους ἐπὶ φιλανθρωπίαν προκαλούμενος, ἵνα τῶν ἰδίων μεταδιδόντες ἀπόροις χρηστὰ καὶ περὶ αὑτῶν προσδοκῶσιν, εἰ γένοιτό τι πταῖσμα· πολλὰ δὲ τὰ ἀνθρώπινα καὶ οὐκ ἐπὶ τῶν αὐτῶν ὁ βίος ὁρμεῖ πνεύματος ἀστάτου τρόπον μεταβάλλων πρὸς τὰ ἐναντία.

2.72Alacaklıların lütfunun bütün borçlulara ulaşması güzel olurdu. Ama herkes tabiatça yüce gönüllü değildir; bazıları paraya yenik düşer ya da pek varlıklı değildir. Musa bunların da, verdiklerinde kendilerini üzmeyecek bir katkıda bulunmalarını uygun gördü.

2.72

καλὸν μὲν οὖν τὴν ἀπὸ δανειστῶν χάριν ἐπὶ πάντας φθάνειν χρεώστας· ἐπεὶ δ’ οὐ πάντες πρὸς μεγαλοφροσύνην πεφύκασιν, ἀλλ’ εἰσὶν ἥττους ἔνιοι χρημάτων ἢ οὐ σφόδρα εὔποροι, καὶ τούτους ἐδικαίωσεν εἰσφέρειν ἃ μὴ λυπήσει διδόμενα.

2.73Soydaşlarından alacak tahsil etmeye izin vermedi, ama ötekilerden alacaklarını almalarına izin verdi. Soydaşlara isabetle «kardeşler» dedi ki kimse kendi malını, tabiatça mirasına ortak olan kardeşlerden kıskanmasın; soydaş olmayanlara ise, beklenebileceği gibi, «yabancılar» adını verdi.

2.73

παρὰ γὰρ τῶν ὁμοεθνῶν εἰσπράττειν οὐκ ἐάσας ἐφῆκε παρὰ τῶν ἄλλων κομίζεσθαι, τοὺς μὲν καλέσας εὐθυβόλως „ἀδελφούς“, ἵνα μηδεὶς φθονῇ τῶν ἰδίων ὡς ἂν ἐκ φύσεως συγκληρονόμοις ἀδελφοῖς, τοὺς δὲ μὴ ὁμοεθνεῖς, ὅπερ εἰκός, „ἀλλοτρίους“ ὠνόμασεν.

2.74Yabancılık ise ortaklık tanımaz; meğer ki biri onu da aretēlerinin üstünlüğüyle akraba yakınlığına çevirsin. Çünkü devlet düzeni bütünüyle aretēlere ve yalnız güzeli iyi sayan kanunlara dayanır. Faizle ödünç vermek ise kınanacak bir şeydir. Çünkü kimse bolluk içinde yaşarken borç almaz; açıktır ki ihtiyacı olduğu için alır. Asıl borcun üstüne faiz de ödemeye zorlanan bu kişi ister istemez büsbütün yoksullaşır; yarar gördüğünü sanırken, önündeki yeme kanan akılsız hayvanlar gibi daha da zarar görür.

2.74

ἡ δ’ ἀλλοτριότης ἀκοινώνητον, εἰ μὴ καὶ ταύτην τις ὑπερβολαῖς ἀρετῶν μεθαρμόσαιτο πρὸς συγγενικὴν οἰκειότητα· συνόλως γὰρ ἐν ἀρεταῖς ἡ πολιτεία καὶ νόμοις, οἳ μόνον τὸ καλὸν ἀγαθὸν εἰσηγοῦνται. ὑπαίτιον δὲ τὸ δανείζειν ἐπὶ τόκῳ· δανείζεται γάρ τις οὐ περιουσίᾳ ζῶν, ἀλλὰ δηλονότι χρεῖος ὤν, ὃς ἐπαναγκαζόμενος τόκους τοῖς ἀρχαίοις προσαποτίνειν ἀπορώτατος ἐξ ἀνάγκης ἂν γένοιτο καὶ νομίσας ὠφελεῖσθαι ἔτι βλάπτεται καθάπερ τὰ ὀλιγόφρονα τῶν ζῴων τῷ παρόντι δελέατι.

2.75Sana da şöyle derim, ey alacaklı: Ortaklık tanımayan huyunu neden ortaklık kılığıyla örtüyorsun? Neden görünüşte iyi ve insansever biri gibi davranıyor da işlerinde insanlıktan uzaklık ve korkunç bir kabalık gösteriyorsun? Verdiğinden fazlasını, bazen iki katını geri alıp yoksulu daha da yoksul ediyorsun.

2.75

σοὶ δ’ εἴποιμ’ ἄν, ὦ δανειστά· τί κοινωνίᾳ τρόπον ἀκοινώνητον συσκιάζεις; τί δὲ τῷ μὲν δοκεῖν εἶναι χρηστὸς καὶ φιλάνθρωπος προσποιῇ, ἐν δὲ τοῖς ἔργοις ἀπανθρωπίαν ἐπιδείκνυσαι καὶ δεινὴν σκαιότητα, πλείω ὧν ἔδωκας ἀναπράττων καὶ ἔστιν ὅπου διπλάσιον, πενιχρότερον ἀπεργαζόμενος τὸν πένητα;

2.76Bu yüzden daha fazlasına göz dikip elindekini de yitirdiğinde kimse acını paylaşmaz. Herkes buna sevinir, sana tefeci, kuruş sayıcı ve benzeri adlar takar; çünkü sen başkalarının kötülüklerini pusuda bekleyen, başkalarının talihsizliğini kendi talihin sayan birisin.

2.76

τοιγάρτοι συναλγεῖ μὲν οὐδείς, ὅταν ὀρεχθεὶς πλειόνων προσσυναποβάλῃς καὶ τὰ ὄντα, πάντες δ’ ἐφήδονται τοκογλύφον καὶ ὀβολοστάτην καὶ τὰ τοιαῦτα ὀνομάζοντες, ὡς ἔφεδρον ἀλλοτρίων κακῶν καὶ τὴν ἑτέρων ἀτυχίαν ἰδίαν κρίνοντα εὐτυχίαν.

2.77Ama birinin dediği gibi kötülük sakattır; ödünç veren de kördür, geri ödeme zamanını görmez. O zaman geldiğinde, açgözlülükle elde etmeyi umduğu şeylere ya güçbela ulaşır ya da hiç ulaşamaz.

2.77

ἀλλὰ πηρόν, ὡς ἔφη τις, ἡ κακία, καὶ ὁ δανείζων τυφλός, τὸν χρόνον τῆς ἀποδόσεως οὐ βλέπων, ἐν ᾧ μόλις ἢ οὐδ’ ὅλως ὧν ἐκ πλεονεξίας τεύξεσθαι προσεδόκησεν ἐφίξεται.

2.78Bu kişi para hırsının cezasını, yalnız verdiğini geri alarak çeksin; uygun olmayan kaynaklardan gelir sağlayıp insanların talihsizliğinden kazanç çıkarmasın. Borçlular da kanunların insanseverliğine layık görülsün; faiz ve faizin faizini ödemesinler, yalnız asıl borcu geri versinler. Çünkü onlar da zamanı gelince, iyiliği başlatanlara eşit yararlarla karşılık vererek alacaklılarına aynı yardımı geri ödeyeceklerdir.

2.78

οὗτος μὲν οὖν διδότω δίκας τῆς φιλαργυρίας, ἃ προήκατο μόνα κομιζόμενος, ἵνα μὴ ἀτυχίας ἀνθρώπων ἐργάζηται προσοδευόμενος ἐξ ὧν οὐ προσῆκεν· οἱ δὲ χρεῶσται τῆς ἀπὸ τῶν νόμων φιλανθρωπίας ἀξιούσθωσαν, τόκους καὶ ἐπιτοκίας μὴ τελοῦντες, αὐτὸ δὲ μόνον τὸ ἀρχαῖον ἀποτινύντες· πάλιν γὰρ ἐν καιροῖς τὸν αὐτὸν ἔρανον ἀνταποτίσουσι τοῖς συμβάλλουσιν ἀμειβόμενοι ταῖς ἴσαις ὠφελείαις τοὺς χάριτος ἄρξαντας.

2.79Bu hükümleri koyduktan sonra Musa sırada yumuşaklık ve insanseverlikle dolu bir kanun yazar. Der ki: Kardeşlerinden biri sana satılırsa altı yıl köle olarak hizmet etsin, yedinci yılda karşılıksız olarak özgür bırakılsın.

2.79

Τοιαῦτα διαταξάμενος ἑξῆς ἀναγράφει νόμον ἡμερότητος καὶ φιλανθρωπίας μεστόν. ἐάν, φησί, πραθῇ σοί τις τῶν ἀδελφῶν, ἓξ ἔτη δουλευέτω, τῷ δὲ ἑβδόμῳ προῖκα ἐλεύθερος ἀφιέσθω.

2.80Burada da soydaşa «kardeş» dedi; bu adla, sahibinin psykhēsine emri altındaki kişiyle akrabalık duygusunu ekmek istedi. Böylece sahibi onu, kendisine hiçbir iyi niyet bağı bulunmayan bir yabancı gibi hor görmez; kutsal sözün kulağına fısıldadığı öğreti sayesinde ona karşı önceden bir yakınlık duygusu beslediği için, o kişi özgür bırakılacağı zaman öfkelenmez.

2.80

πάλιν "ἀδελφὸν" τὸν ὁμόφυλον εἶπεν ὑποσπείρων τῇ τοῦ κεκτημένου ψυχῇ διὰ τῆς προσρήσεως τὴν πρὸς τὸν ὑπήκοον συγγένειαν, ἵνα μὴ ὡς ξένου, πρὸς ὃν οὐδὲν φίλτρον ἐστὶν εὐνοίας, κατολιγωρῇ, φιλοίκειον δέ τι προπεπονθὼς πάθος ἐκ διδασκαλίας, ἣν ὁ ἱερὸς λόγος ὑπηχεῖ, μὴ ἀγανακτῇ μέλλοντος ἐλευθεροῦσθαι.

2.81Çünkü böyle kimselere köle denir, ama gerçekte onlar zorunlu ihtiyaçları yüzünden hizmet eden ücretlilerdir; bazıları onlara karşı sınırsız bir hükümranlık ve efendilik tehdidinde binlerce kez bulunsa bile bu böyledir.

2.81

τοὺς γὰρ τοιούτους δούλους μὲν ὀνομάζεσθαι συμβέβηκε, θῆτας δὲ τῷ ὄντι εἶναι τῶν ἀναγκαίων χάριν ὑπηρετοῦντας, κἂν μυριάκις αὐτεξούσιον δυναστείαν καὶ δεσποτείαν ἀπειλῶσί τινες κατ’ αὐτῶν·

2.82Bu efendileri, kanunun şu iyi öğütlerini söyleyerek yumuşatmak gerekir: Ey insan, köle denen kişi bir ücretlidir; o da bir insandır ve seninle en yüksek akrabalık bağına sahiptir. Üstelik aynı ulustandır, belki aynı kabileden, aynı köydendir; yoksulluk yüzünden bu duruma düşmüştür.

2.82

οὓς τιθασευτέον, ἐπιλέγοντας τὰ χρηστὰ ἐκεῖνα τοῦ νόμου παραγγέλματα· μισθωτός ἐστιν, ὦ ἄνθρωπε, ὁ λεγόμενος δοῦλος, καὶ αὐτὸς ἄνθρωπος ὤν, ἔχων πρὸς σὲ τὴν ἀνωτάτω συγγένειαν, ἔπειτα καὶ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἔθνους, τάχα δὲ καὶ φυλέτης καὶ δημότης, ἐνδείας χάριν εἰς τουτὶ τὸ σχῆμα ὑπηγμένος.

2.83Öyleyse psykhēnden sinsi bir kötülük olan kibri söküp at ve ona bir ücretliye davrandığın gibi davran; hem ver hem al. O sana her zaman ve her yerde hiç üşenmeden hizmet edecek, hiçbir şeyi ertelemeyecek, hatta hızı ve gayretiyle buyruklarını önceden karşılayacaktır. Sen de karşılığında yiyecek, giyecek ve öteki bakımı ver. Onu akılsız bir hayvan gibi boyunduruğa koşma, gücünü aşan çok ve ağır yüklerle ezme, ona hakaret etme, tehditlerle ve el kaldırmalarla onu derin bir kedere sürükleme; tersine, ona dinlenme vakitleri ve ölçülü izinler ver. Çünkü «hiçbir şeyde aşırıya gitme» sözü her konuda, en çok da efendilerin hizmetçilerine karşı davranışında en iyi kuraldır.

2.83

ἀνελὼν οὖν ἐκ τῆς ψυχῆς ἐπίβουλον κακόν, ἀλαζονείαν, ὡς μισθωτῷ προσφέρου, τὰ μὲν διδούς, τὰ δὲ καὶ λαμβάνων· παρέξει μὲν οὖν ἐκεῖνος ἀοκνότατα τὰς ὑπηρεσίας ἀεὶ καὶ πανταχοῦ, μηδὲν ὑπερτιθέμενος, ἀλλὰ φθάνων τὰς σὰς ἐπικελεύσεις τάχει καὶ προθυμίᾳ· σὺ δ’ ἀντιδίδου τὰς τροφὰς καὶ ἐσθῆτα καὶ τὴν ἄλλην ἐπιμέλειαν, μὴ καταζεύξας ὡς ζῷον ἄλογον μηδὲ πλείοσι καὶ βαρυτέροις τῆς δυνάμεως ἄχθεσι πιέζων μηδ’ ὑβρίζων μηδὲ ἀπειλαῖς καὶ ἐπανατάσεσιν εἰς χαλεπὰς δυσθυμίας ἐφελκόμενος, ἀλλ’ ἀναχωρήσεις διδοὺς καὶ ἀνέσεις μεμετρημένας· τὸ γὰρ „μηδὲν ἄγαν“ ἐπὶ πάντων ἄριστον καὶ μάλιστα πρὸς οἰκέτας δεσποτῶν.

2.84Yeterince uzun bir süre, altı yıl boyunca sana hizmet edildikten sonra, en kutsal sayı olan yedinci yıl gelmek üzereyken, tabiatça özgür olanı hiç duraksamadan özgür bırak. Ey soylu kişi, bu lütfu sevinerek ver; çünkü canlıların en iyisi olan insana en büyük konuda iyilik etme fırsatını buldun. Bir köle için özgürlükten daha büyük bir iyilik yoktur.

2.84

ὑπηρετηθεὶς μέντοι χρόνον αὐταρκέστατον, ἑξαετίαν, ὅταν ὁ ἱερώτατος ἀριθμὸς ἐνίστασθαι μέλλῃ, τὸ ἕβδομον ἔτος, ἐλεύθερον μεθίεσο τὸν ἐλεύθερον φύσει μηδὲν ἐνδοιάσας, ἀλλ’, ὦ γενναῖε, καὶ γεγηθὼς δίδου τὴν χάριν, ὅτι καιρὸν ἔλαβες τὸ ζῴων ἄριστον, ἄνθρωπον, ἐν τοῖς μεγίστοις εὐεργετῆσαι· δούλῳ γὰρ οὐκ ἔστι μεῖζον ἐλευθερίας ἀγαθόν.

2.85Sevinçle, iyilik ettiğin kişiye malının her kısmından bir şeyler katarak ona fazladan azık da ver. Çünkü onun evinden yoksul olarak değil, zorunlu ihtiyaçları için gereken imkânlara bolca sahip olarak ayrılması senin için bir övünçtür. Yoksa yine yoksulluk yüzünden eski talihsizliğine düşer, geçim sıkıntısı yüzünden yeniden köle olmaya zorlanır ve senin lütfun boşa çıkar. Yoksullar hakkında bu kadarı yeter.

2.85

χαίρων οὖν καὶ προσεπιδαψίλευσαί τι τῶν ἰδίων ἀφ’ ἑκάστου μέρους τῆς κτήσεως ἐφοδιάσας τὸν εὐεργετηθέντα· σὸν γὰρ ἐγκώμιον, εἰ μὴ πένης ὢν ἀπαλλάττοιτο τῆς οἰκίας, ἀλλὰ τῶν εἰς τἀναγκαῖα ἀφορμῶν εὐπορηκώς, ἵνα μὴ πάλιν ὑπ’ ἐνδείας εἰς τὴν ἀρχαίαν ἀτυχίαν ὑπαχθῇ δουλεύειν ἀναγκασθεὶς διὰ σπάνιν τῶν περὶ δίαιταν καὶ ἡ σὴ χάρις ἀναιρεθῇ. πενήτων μὲν δὴ πέρι τοσαῦτα.

2.86Sonra Musa yedinci yılda toprağın işlenmeden bırakılmasını buyurur; bunun birçok sebebi vardır. Birincisi, yediyi günlerin, ayların ve yılların bütün zamanlarında onurlandırmak içindir. Her yedinci gün kutsaldır; İbranilerin sabbaton dediği gün odur. Her yıl yedinci aya da bayramların en büyüğü düşmüştür. Bu yüzden yedinci yılın da bu sayıya gösterilen saygıdan pay alıp özel bir değer görmesi yerindedir.

2.86

Κελεύει δ’ ἑξῆς ἀργὴν τὴν χώραν ἐᾶν ἔτει ἑβδόμῳ, διὰ πολλά· πρῶτον μέν, ἵνα τὴν ἑβδομάδα τιμήσῃ κατὰ πάντας χρόνους ἡμερῶν καὶ μηνῶν καὶ ἐνιαυτῶν· ἑβδόμη τε γὰρ πᾶσα ἡμέρα ἱερά, τὸ καλούμενον παρ’ Ἑβραίοις σάββατον, μηνῶν τε ὁ ἕβδομος κατὰ πᾶν ἔτος ἑορτῶν ἔλαχε τὴν μεγίστην, ὥστ’ εἰκότως καὶ ὁ ἕβδομος ἐνιαυτὸς τοῦ περὶ τὸν ἀριθμὸν σεβασμοῦ τυχὼν ἐκτετίμηται.

2.87İkincisi şudur. Musa der ki: Her şeyde kazancın peşine düşme; isteyerek de bir kayba katlan ki bir gün istemediğin bir zarar başına gelirse onu kolayca taşıyabilesin, yeni ve alışılmadık bir şeymiş gibi ona öfkelenip yılmayasın. Çünkü zenginlerden bazılarının düşünceleri öylesine talihsizdir ki bir darlığa düşünce, sanki bütün mallarını yitirmişler gibi inler ve kederlenirler.

2.87

δεύτερον δ’ ἐκεῖνο· μὴ πάντα, φησίν, ἴσθι τοῦ κέρδους, ἀλλὰ καὶ ἑκὼν ζημίαν ὑπόμεινον, ἵνα καὶ τὴν ἀκούσιον βλάβην, εἴ ποτε γένοιτο, ῥᾳδίως ἐνέγκῃς, ἀλλὰ μὴ ὡς ἐπὶ καινῷ καὶ ξένῳ δυσχεραίνων ἀθυμήσῃς. εἰσὶ γὰρ τῶν πλουσίων οὕτως ἀτυχεῖς τὰς γνώμας τινές, ὥστε ἀπορίας ἐπισχούσης στένουσι καὶ κατηφοῦσιν οὐδὲν ἧττον ἢ εἰ πᾶσαν ἀφῃρέθησαν τὴν οὐσίαν.

2.88Ama Musa'nın sohbetine katılanlardan güzel kanunlarla kendini eğiten gerçek öğrencileri, verimli toprağı bile işlenmeden bırakmak sayesinde ilk çağlarından itibaren yoksunluklara kolayca katlanmaya alışırlar; aynı zamanda yüce gönüllülüğü ve kesin gelirleri neredeyse ellerinden kendi istekleriyle bırakmayı öğrenirler.

2.88

ἀλλὰ τῶν Μωυσέως ὁμιλητῶν ὅσοι φοιτηταὶ γνήσιοι καλοῖς ἐνασκούμενοι νομίμοις ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐθίζονται τὰς ἐνδείας εὐμαρῶς ὑπομένειν διὰ τοῦ καὶ τὴν ἀρετῶσαν χώραν ἐᾶν ἀργήν, ἅμα καὶ μεγαλοφροσύνην ἀναδιδασκόμενοι καὶ τὰς ὁμολογουμένας προσόδους μόνον οὐκ ἐκ τῶν χειρῶν ἑκουσίῳ γνώμῃ μεθιέναι.

2.89Üçüncüsü, bence şuna da işaret eder: Hiç kimse insanları yükle ağırlaştırıp ezmemelidir. Çünkü tabiatça ne hazdan ne ağrıdan pay alabilen toprak parçalarına bile dinlenme verilmesi gerekiyorsa, akılsız hayvanlarla ortak olan hisse sahip olmakla kalmayıp kendilerine özgü bir akla da sahip olan insanlara haydi haydi verilmesi gerekmez mi? Zahmetlerden ve yorgunluklardan doğan sızılar bu akla daha canlı tasavvurlarla kazınır.

2.89

τρίτον κἀκεῖνο αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ, τὸ μηδενὶ προσήκειν τὸ παράπαν ἀνθρώπους ἄχθει βαρύνειν καὶ πιέζειν· εἰ γὰρ τοῖς μέρεσι τῆς γῆς, ἃ μήτε ἡδονῆς μήτε ἀλγηδόνος πέφυκε κοινωνεῖν, μεταδοτέον ἀναπαύλης, πῶς οὐχὶ μᾶλλον ἀνθρώποις, οἷς οὐ μόνον αἴσθησις πρόσεστιν ἡ κοινὴ καὶ τῶν ἀλόγων ζῴων, ἀλλὰ καὶ λογισμὸς ἐξαίρετος, ᾧ τὰ ἐκ πόνων καὶ καμάτων ὀδυνηρὰ τρανοτέραις φαντασίαις ἐντυποῦται;

2.90Öyleyse efendi denen kimseler kölelerine verdikleri ağır ve dayanılmaz buyruklara son versinler; bu buyruklar hem bedenleri zorlayıp kırar hem de psykhēleri bedenlerden önce tükenmeye zorlar.

2.90

παυσάσθωσαν οὖν οἱ λεγόμενοι δεσπόται τῶν ἐπὶ δούλοις σφοδρῶν καὶ δυσυπομονήτων ἐπιταγμάτων, ἃ καὶ τὰ σώματα κατακλᾷ βιαζόμενα καὶ τὰς ψυχὰς πρὸ τῶν σωμάτων ἀπαγορεύειν ἀναγκάζει.

2.91Ölçülü şeyler buyurmanın önünde hiçbir engel yoktur. Böylece siz de gereken hizmetin tadını çıkarırsınız, hizmetçiler de buyrukları kolaylıkla yerine getirir. Hizmetlerine de, daha baştan yorulmuş ve doğrusunu söylemek gerekirse zahmetler içinde vaktinden önce yaşlanmış kimseler gibi kısa bir süre değil, çok uzun bir süre katlanırlar; tıpkı yeniden gençleşen atletler gibi. Ama şişmanlamak için beslenen atletler gibi değil, hayat için gerekli ve yararlı şeyleri kazanmak üzere kuru terlerle idman yapmaya alışmış olanlar gibi.

2.91

φθόνος γὰρ οὐδεὶς προστάττειν τὰ μέτρια, δι’ ὧν καὶ ὑμεῖς τῆς προσηκούσης ὑπηρεσίας ἀπολαύσετε καὶ οἱ θεράποντες εὐφόρως τὰ κελευσθέντα δράσουσι καὶ τὰς διακονίας οὐ πρὸς ὀλίγον ἅτε προκαμόντες καὶ (εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν) ἐν τοῖς πόνοις προγηράσαντες ὑπομενοῦσιν, ἀλλὰ πρὸς μήκιστον ἀθλητῶν τρόπον ἀνηβῶντες, οὐ τῶν εἰς πολυσαρκίαν πιαινομένων, ἀλλ’ οἷς ἔθος ἐγγυμνάζεσθαι διὰ ξηρῶν ἱδρώτων πρὸς τὴν τῶν περὶ τὸν βίον ἀναγκαίων καὶ χρησίμων κτῆσιν.

2.92Şehirlerin yöneticileri de şehirlerin belini aralıksız ve ağır vergilerle, haraçlarla bükmekten vazgeçsinler. Bunlar kendi hazinelerini doldururlar; ama paranın yanında, bütün hayatlarını kirleten bayağı kötülükleri de hazinelerinde saklarlar.

2.92

παυσάσθωσαν καὶ οἱ τῶν πόλεων ἡγεμόνες φόροις καὶ δασμοῖς συνεχέσι καὶ μεγάλοις αὐτὰς ἐκτραχηλίζοντες, οἳ τὰ μὲν ἴδια ταμεῖα πληροῦσιν, ἅμα τοῖς χρήμασι καὶ τὰς ἀνελευθέρους κακίας καὶ τὸν σύμπαντα βίον αὐτῶν ῥυπαινούσας θησαυροφυλακοῦντες.

2.93Çünkü vergi tahsildarı olarak bile bile en merhametsiz, insanlıktan en uzak adamları seçer, onlara açgözlülük için her fırsatı tanırlar. Bunlar da tabiatlarındaki kabalığa efendilerinin buyruklarından gelen dokunulmazlığı eklemiş, her şeyi onların hoşuna gitmek için yapmaya karar vermiş olduklarından en ağır zulümlerin hiçbirini geri koymazlar; hakkaniyet ve yumuşaklık nedir, rüyalarında bile görmemişlerdir.

2.93

ἀνηλεεστάτους γὰρ καὶ γέμοντας ἀπανθρωπίας τοὺς τῶν φόρων ἐκλογεῖς ἐπίτηδες αἱροῦνται τὰς πρὸς πλεονεξίαν ἀφορμὰς αὐτοῖς ἐνδιδόντες· οἱ δὲ τῇ φυσικῇ σκαιότητι προσειληφότες καὶ τὴν ἐξ ἐπιταγμάτων δεσποτικῶν ἐκεχειρίαν καὶ πάντα ὑπὲρ ἀρεσκείας τῆς ἐκείνων ἐγνωκότες πράττειν οὐδὲν παραλείπουσι τῶν χαλεπωτάτων, ἐπιείκειαν καὶ ἡμερότητα μηδ’ ὄναρ εἰδότες·

2.94Bu yüzden vergi toplarken her şeyi altüst eder, birbirine katarlar. Yalnız mallardan değil bedenlerden de tahsil ederler: hakaretle, dayakla, acımasızlık için yeni icat edilmiş işkencelerle. Hatta bazılarının, vahşetlerinden ve görülmemiş bir kudurganlıktan, ölülere bile dokunmaktan geri durmadığını duyuyorum; öyle canavarlaşmışlar ki ölüleri kamçıyla dövmeye cüret ediyorlar.

2.94

τοιγάρτοι πάντα φύρουσι καὶ συγχέουσιν ἀργυρολογοῦντες, ὡς μὴ μόνον ἐκ τῶν οὐσιῶν ἀναπράττειν, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν σωμάτων, ὕβρεσιν, αἰκίαις, πρὸς ἀποτομίαν κεκαινουργημέναις βασάνοις· ἤδη δέ τινας ἀκούω μηδὲ νεκρῶν ἀποσχέσθαι δι’ ἀγριότητα καὶ παρηλλαγμένην λύτταν, οἳ ἐπὶ τοσοῦτον ἐθηριώθησαν, ὡς καὶ τύπτειν ὑστριχίσι τολμᾶν τοὺς τεθνεῶτας·

2.95Biri bu aşırı zalimliklerini kınayıp "Bütün kötülüklerden kurtuluş ve gerçek anlamda son olan ölüm bile göçüp gidenleri hakaretten korumayacak mı; onlar defin ve âdet olan törenler yerine işkenceye mi katlanacak?" diye sorunca, suçlamadan beter bir savunmaya başvurdular. Ölülere hakaret etmelerinin, sağır ve hissiz toza eziyet etmek için olmadığını söylediler, çünkü bunun bir faydası olmazdı; amaçları, onlara soyca ya da dostlukla yakın olanları acındırmak, bedenleri fidyeyle kurtararak onlara son bir iyilikte bulunmaya zorlamaktı.

2.95

καὶ ἐπειδή τις τῆς ἄγαν ὠμότητος κατεμέμφετο, εἰ μηδ’ ὁ θάνατος, ἡ κακῶν ἁπάντων ἀπαλλαγὴ καὶ ὡς ἀληθῶς τελευτή, περιποιήσει τοῖς ἐκποδὼν τὸ ἀνύβριστον, ἀλλ’ ἀντὶ ταφῆς καὶ τῶν νομιζομένων αἰκίας ὑπομενοῦσιν, ἀπολογίᾳ χείρονι κατηγορίας ἐχρῶντο φάσκοντες προπηλακίζειν τοὺς τεθνεῶτας, οὐχ ὑπὲρ τοῦ κωφὴν καὶ ἀναίσθητον κόνιν ὑβρίζειν — ἀνωφελὲς γάρ —, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ τοὺς ἢ κατὰ γένος ἢ καθ’ ἑταιρίαν προσήκοντας εἰς οἶκτον ἀγαγεῖν καὶ προκαλέσασθαι λύτρα καταθέσθαι τῶν σωμάτων ὑστάτην ἀπονείμαντας χάριν.

2.96Ben de onlara şöyle derdim: Ey insanların en alçakları, başkalarına öğrettiğinizi önce kendiniz öğrenmediniz mi? Başkalarını, en zalimce işlerle de olsa, merhamete çağırmayı biliyorsunuz da iyilik ve insanseverlik adına ne varsa kendi psykhēnizden söküp mü attınız? Üstelik size iyi yol gösterenler eksik değil, hele bizim kanunlarımız: Onlar toprağı bile yıllık vergilerden azat ettiler, ona gevşeme ve dinlenme verdiler.

2.96

εἶτα, ὦ φαυλότατοι πάντων ἀνθρώπων, εἴποιμ’ ἂν αὐτοῖς, ἃ διδάσκετε, οὐ προεμάθετε; ἢ προκαλεῖσθαι μὲν εἰς ἔλεον ἑτέρους, εἰ καὶ δι’ ὠμοτάτων ἔργων, οἴδατε, τὰ δὲ χρηστὰ καὶ φιλάνθρωπα πάντα τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς ἐκτέτμησθε; καὶ ταῦτα μὴ ἀποροῦντες ἀγαθῶν ὑφηγητῶν καὶ μάλιστα τῶν ἡμετέρων νόμων, οἳ καὶ τὴν γῆν μεθεῖσαν φόρων τῶν ἐτησίων ἄνεσιν καὶ ἀνάπαυλαν αὐτῇ παρασχόντες;

2.97Toprak ise cansız görünse de karşılık vermeye, iyiliğe iyilikle mukabele etmeye hazırdır; aldığı bağışı geri ödemeye can atar. Yedinci yılda rahat bırakılıp işlenmeyince, yılın bütün devrini hür geçirince, ertesi yıl bereketinden iki kat, bazen de kat kat ürün verir.

2.97

αὕτη δέ, καίτοι δοκοῦσα ἄψυχος εἶναι, πρὸς ἀμοιβὴν εὐτρέπισται καὶ χάριτος ἀντίδοσιν, ἣν ἔλαβε δωρεὰν ἀντεκτίνειν ἐπειγομένη· τυχοῦσα γὰρ ἀδείας ἔτει ἑβδόμῳ καὶ μὴ πονηθεῖσα, σύμπαντα δὲ τὸν τοῦ ἐνιαυτοῦ κύκλον ἀπελευθεριάσασα, τῷ μετὰ ταῦτα διπλασίους, ἔστι δ’ ὅτε καὶ πολυπλασίους, ὑπ’ εὐφορίας ἤνεγκε καρπούς.

2.98Antrenörlerin de atletlere aynı şeyi yaptığını görmek mümkündür. Onları birbiri ardınca, aralıksız idmanlarla iyice pişirdikten sonra, büsbütün tükenmelerine fırsat vermeden dinlendirip güçlerini toplatırlar. Yalnız yarışmanın zahmetlerini değil, yeme içmedeki perhizi de gevşetir, sert rejimi gönül ferahlığı ve beden rahatı için yumuşatırlar.

2.98

τὸ παραπλήσιον μέντοι καὶ τοὺς ἀλείπτας ἔστιν ἰδεῖν δρῶντας ἐπὶ τῶν ἀθλητῶν· ὅταν γὰρ αὐτοὺς συγκροτήσωσιν ἐπαλλήλοις καὶ συνεχέσι γυμνασίαις, πρὶν εἰς ἄκρον καμεῖν, ἀνακτῶνται παρέχοντες ἀνέσεις οὐ μόνον τῶν ἐν ἀθλήσει πόνων ἀλλὰ καὶ τῶν πρὸς ἐδωδὴν καὶ πόσιν, τὸ σκληροδίαιτον χαλῶντες εἴς τε ψυχῆς εὐθυμίαν καὶ εὐπάθειαν σώματος.

2.99Elbette işi insanları zahmete hazırlamak olan bu kimseler tembellik ve sefahat öğretmeni değildir. Tersine, usul ve tekhnē ile kuvvete daha sağlam bir kuvvet, güce daha zorlu bir güç katarlar; dayanıklılığı, bir ahenk gibi, gevşetip gererek büyütürler.

2.99

καὶ οὐ δήπου διδάσκαλοι ῥᾳθυμίας καὶ τρυφῆς εἰσιν οἷς ἐπάγγελμα τὸ πρὸς πόνους ἀλείφειν, ἀλλὰ μεθόδῳ καὶ τέχνῃ προσποιοῦσιν ἰσχὺν κραταιοτέραν ἰσχύϊ καὶ δυνάμεις σθεναρωτέρας δυνάμεσι, τὴν ῥώμην ἀνέσει καὶ ἐπιτάσει καθάπερ ἁρμονίαν συναύξοντες.

2.100Bunu da her şeyi bilen tabiattan öğrendiler. Tabiat, soyumuzun ne kadar zahmet çekip yorulduğunu bildiği için zamanı gündüz ve gece diye böldü; gündüze uyanıklığı, geceye uykuyu verdi.

2.100

ἔμαθον δὲ παρὰ τῆς πανσόφου ταῦτα φύσεως, ἥτις τὸ ἐπίπονον καὶ καματηρὸν τοῦ γένους ἡμῶν ἐπισταμένη διένειμε τὸν χρόνον εἰς ἡμέραν τε καὶ νύκτα, τῇ μὲν ἐγρήγορσιν, νυκτὶ δ’ ὕπνον παρασχοῦσα.

2.101Çünkü onu, en şefkatli bir anne gibi, yavruları tükenip gitmesin kaygısı sardı. Gündüz bedenleri ayağa kaldırır, hayatın bütün ihtiyaçlarına ve hizmetlerine uyandırır; tembel ve nazlı bir hayatla boş oturmaya alışanları ayıplar. Gece ise savaşta olduğu gibi geri çekilme borusunu çaldırıp dinlenmeye ve bedenlerin bakımına çağırır.

2.101

φροντὶς γὰρ αὐτὴν οἷα μητέρα κηδεμονικωτάτην εἰσῆλθε τοῦ μὴ τὰ ἔγγονα ἀποτρύχεσθαι· μεθ’ ἡμέραν γὰρ τὰ σώματα διανίστησι καὶ πρὸς τὰς τοῦ βίου χρείας καὶ ὑπηρεσίας ἁπάσας ἐγείρει κακίζουσα τοὺς ἀργῷ καὶ ἁβροδιαίτῳ βίῳ σχολάζειν ἐθιζομένους, νύκτωρ δὲ καθάπερ ἐν πολέμῳ τὸ ἀνακλητικὸν ὑποσημήνασα πρὸς ἀνάπαυλαν καλεῖ καὶ τὴν τῶν σωμάτων ἐπιμέλειαν.

2.102İnsanlar da sabahtan akşama kadar sırtlarına yüklenen işlerin ağır yükünü bırakır, evlerine dönüp sükûna çekilirler; derin bir uykuya dalarak gündüzün yorgunluğunu atarlar. Sonra yeniden taptaze ve dinç olarak her biri kendi alışık olduğu işine koşar.

2.102

οἱ δ’ ἀποθέμενοι πολὺ βάρος πραγματειῶν, ὅσον ἕωθεν εἰς ἑσπέραν ἦσαν ἐπηχθισμένοι, καὶ ἐπανελθόντες οἴκαδε πρὸς ἡσυχίαν τρέπονται καὶ καταδαρθόντες ὕπνῳ βαθεῖ τὸν μεθημερινὸν πόνον ἐκνοσηλεύονται, καὶ πάλιν νεαλεῖς καὶ ἀκμῆτες γενόμενοι σπεύδουσιν ἕκαστοι πρὸς τὰ οἰκεῖα καὶ συνήθη.

2.103Tabiat hayatın bu uzun koşusunu uyku ile uyanıklık arasında bölerek insanlara verdi; böylece bir süre çalışır, bir süre de durup dinlenerek bedenlerinin uzuvlarını daha hazır ve daha çevik tutarlar.

2.103

τὸν δόλιχον τοῦτον ἡ φύσις διά τε ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως ἀπένειμεν ἀνθρώποις, ἵν’ ἐν μέρει μὲν ἐνεργῶσιν, ἐν μέρει δ’ ἀτρεμίζοντες ἑτοιμότερα καὶ εὐκινητότερα τὰ τοῦ σώματος ἴσχωσι μέρη.

2.104Kanunlarımızı bize bildiren peygamber bunları göz önünde tutarak altı yılda bir çiftçileri işten alıkoydu ve toprağa dinlenme ilan etti. Ama bunu yalnız söylediğim sebeplerle koymadı; her zamanki insanseverliği de onu buna sevk etti. Bu insanseverliği kanunlarının her parçasına işlemeyi uygun görür ve kutsal yazıları okuyanların karakterine paylaşmayı ve iyiliği mühür gibi basar.

2.104

Πρὸς ἅπερ ἀπιδὼν ὁ τοὺς νόμους ἡμῖν προφητεύσας ἄνεσιν ἐκήρυξε τῇ χώρᾳ δι’ ἑξαετίας γεωπόνους ἐπισχών. ἀλλὰ γὰρ οὐχ ἕνεκα ὧν εἶπον αὐτὸ μόνον τοῦτ’ εἰσηγήσατο, ἀλλὰ καὶ τῆς συνήθους φιλανθρωπίας, ἣν ἅπαντι μέρει τῆς νομοθεσίας συνυφαίνειν ἀξιοῖ τοῖς ἐντυγχάνουσι ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς κοινωνικὰ καὶ χρηστὰ ἐνσφραγιζόμενος ἤθη.

2.105Çünkü yedinci yılda hiçbir arazinin kapatılmamasını, bütün bağların, zeytinliklerin ve ekin ya da ağaç olan öteki mülklerin açık bırakılmasını buyurur. Böylece fakirler kendiliğinden yetişen ürünlerden, mal sahiplerinden fazla değilse bile onlar kadar, çekinmeden faydalanabilsinler.

2.105

κελεύει γὰρ τῷ ἑβδόμῳ ἔτει μηδὲν συγκλείειν χωρίον, ἀλλὰ πάντας ἀμπελῶνας καὶ ἐλαιῶνας ἀναπεπταμένους ἐᾶν καὶ τὰς ἄλλας κτήσεις ὅσαι σπαρτῶν εἰσιν ἢ δένδρων, ἵνα τοῖς ἀπαυτοματισθεῖσι καρποῖς οἱ πένητες ἀδεῶς χρῆσθαι δύνωνται μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον τῶν κεκτημένων.

2.106Bu yüzden efendilerin toprağı işlemesine izin vermedi. Böylece onlara hiçbir üzüntüye sebep olmayacaktı; masrafı yapıp karşılığında geliri alamayanların üzüntüsüne düşmeyeceklerdi. Yoksulların ise hiç değilse o zaman, başkasının sayılan şeylerden kendi mallarıymış gibi faydalanmasını uygun gördü; onları böylece hor görülen bir hâlden ve dilencilere yöneltilen ayıplamalardan kurtardı.

2.106

ὅθεν τοῖς μὲν δεσπόταις οὐκ ἐφῆκεν ἐργάζεσθαι στοχασάμενος τοῦ μηδεμιᾶς λύπης αἴτιος αὐτοῖς γενέσθαι ὡς τὰ μὲν ἀναλώματα παρασχοῦσι, τὰς δ’ ἀντὶ τούτων προσόδους μὴ λαμβάνουσι, τοὺς δ’ ἀπόρους ὡς ἰδίων ἀπολαύειν τότε γοῦν τῶν ἀλλοτρίων εἶναι δοκούντων ἠξίωσε ταπεινοῦ σχήματος αὐτοὺς ἀπαλλάττων καὶ τῶν ἐπὶ μεταίταις ὀνειδῶν.

2.107Bu kadar yumuşaklıkla dolu kanunlara gönül vermek yerinde olmaz mı? Bu yumuşaklık sayesinde zenginler ellerindekini paylaşmayı, başkalarıyla ortak kullanmayı öğrenir; fakirler de teselli bulur. Çünkü eksiklerini kapatmak için hep varlıklıların kapısını aşındırmak zorunda kalmazlar; bazen, dediğim gibi, kendiliğinden yetişen ürünleri kendi mülklerinden gelir alır gibi toplarlar.

2.107

ἆρ’ οὐκ ἄξιον ἐρασθῆναι τῶν νόμων, οἳ τοσαύτης γέμουσιν ἡμερότητος; δι’ ἣν οἱ μὲν πλούσιοι διδάσκονται μεταδιδόναι καὶ κοινωνεῖν ὧν ἔχουσι, παρηγοροῦνται δ’ οἱ πένητες, μὴ πάντοτε ταῖς τῶν εὐπόρων οἰκίαις ἐπιφοιτᾶν ἀναγκαζόμενοι πρὸς ἐπανόρθωσιν ὧν ἐνδεεῖς εἰσιν, ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ προσοδευόμενοι καθάπερ ἐξ ἰδίων κτημάτων τοὺς ἀπαυτοματίζοντας, ὡς ἔφην. καρπούς.

2.108Dul kadınlar, öksüz çocuklar ve bolluk içinde olmadıkları için ihmal edilip gözden düşen öteki kimseler o zaman bolluğa kavuşur; Tanrı'nın bağışlarıyla birdenbire zenginleşirler. Çünkü Tanrı onları, kutsal yedi sayısı içinde, mal sahipleriyle ortaklığa çağırmıştır.

2.108

χῆραι καὶ ὀρφανοὶ παῖδες καὶ ὅσοι ἄλλοι τῶν ἠμελημένων καὶ ἀφανῶν ἕνεκα τοῦ μὴ περιουσιάζειν τότε περιουσιάζουσι ταῖς τοῦ θεοῦ δωρεαῖς ἐξαπιναίως πεπλουτηκότες, ὃς αὐτοὺς πρὸς κοινωνίαν ἐκάλεσε τῶν κτητόρων ἐν τῷ τῆς ἱερᾶς ἑβδόμης ἀριθμῷ·

2.109Hayvan besleyenler de sürülerini rahatça otlamaya götürür, otu bol, otlatmaya en elverişli ovaları seçer, ateşkesin sağladığı serbestlikten sonuna kadar faydalanırlar. Efendilerden de hiçbir kıskançlık görmezler, çünkü onlar çok eski bir âdete bağlıdır; uzun zamandan beri birlikte büyüyen bu âdet galip gelip tabiat hâline gelmiştir.

2.109

καὶ ὅσοι μέντοι κτηνοτροφοῦσι, μετ’ ἀδείας ἐπὶ χλοηφαγίας τὰ οἰκεῖα θρέμματα ἄγουσιν ἐκλεγόμενοι πεδία εὔχορτα καὶ ἐπιτηδειότατα ἐμβόσκεσθαι, καταχρώμενοι τῇ τῆς ἐκεχειρίας ἀδείᾳ· καὶ φθόνος οὐδεὶς ἀπαντᾶται ἐκ τῶν δεσποτῶν ἅτε παλαιοτάτῳ ἔθει κεκρατημένων, ὃ σύντροφον ἐκ μακρῶν χρόνων γενόμενον εἰς φύσιν ἐκνενίκηκεν.

2.110Musa bunu hakkaniyetin ve insanseverliğin bir temeli gibi ilk taş olarak koyduktan sonra yedi yıllık yedi devri bir araya getirdi ve ellinci yılın bütünüyle kutsal olduğunu ilan etti. Bu yıl için, ortak olanların dışında, seçkin ve hepsi de son derece güzel kanunlar koydu.

2.110

Ἀρχὴν ταύτην βαλλόμενος ὥσπερ θεμέλιόν τινα ἐπιεικείας καὶ φιλανθρωπίας ἑπτὰ ἑβδομάδας ἐτῶν συνθεὶς τὸ πεντηκοστὸν ὅλον ἀπέφηνεν ἱερόν, ἐξαίρετα καὶ πάντα διαφερόντως καλὰ νομοθετήσας ἐπ’ αὐτῷ παρὰ τὰ κοινωνίαν ἔχοντα.

2.111İlki şudur: Başkasının eline geçmiş mülklerin baştaki sahiplerine iade edilmesi gerektiğini düşünür. Böylece kurada düşen paylar soylarda korunur ve kendisine pay düşmüş olanlardan hiçbiri bu bağıştan büsbütün yoksun kalmaz.

2.111

πρῶτον μὲν τόδε· τὰς ἀλλοτριωθείσας κτήσεις οἴεται δεῖν ἀποδίδοσθαι τοῖς ἐξ ἀρχῆς κυρίοις, ἵν’ αἱ κληρουχίαι τοῖς γένεσι διαφυλάττωνται καὶ μηδεὶς τῶν λῆξιν εἰληχότων εἰς ἅπαν στέρηται τῆς δωρεᾶς.

2.112İstenmeyen sıkıntılı zamanlar sık sık başa geldiği ve bu yüzden bazıları kendi mallarını satmak zorunda kaldığı için Musa, bunların zor zamandaki ihtiyacını da düşündü, satın alanların aldatılmasını da önledi: Bir yandan satmaya izin verdi, öte yandan alıcılara neyi satın aldıklarını gayet açık öğretti.

2.112

ἐπειδὴ γὰρ καιροὶ πολλάκις προσπίπτουσιν ἀβούλητοι, δι’ οὓς ἀναγκάζονταί τινες πιπράσκειν τὰ ἴδια, καὶ τῆς ἐν δέοντι χρείας τούτων προὐνόησε καὶ τοὺς ὠνουμένους ἐκώλυσεν ἀπατᾶσθαι, τοῖς μὲν πιπράσκειν ἐφείς, τοὺς δ’ ἐφ’ οἷς ὠνήσονται μάλα σαφῶς ἀναδιδάξας.

2.113"Mülkün tamamı için bedel vermeyin," der, "belli sayıda yılın, elli yıl içinde kalan yılların bedelini verin. Çünkü satılan mülkün kendisi değil ürünü olmalıdır." Bunun en zorunlu iki sebebi vardır. Biri şudur: Bütün ülke Tanrı'nın mülkü diye anılmıştır ve Tanrı'nın mülklerine başkalarının efendi diye yazılması dine aykırıdır. Öteki şudur: Pay sahiplerinin her birine bir pay ayrılmıştır ve kanun, kendisine pay düşenin ondan yoksun bırakılmasını adil saymamıştır.

2.113

μὴ γὰρ δίδοτε, φησί, τὰς ἐπὶ παγκτησίᾳ τιμάς, ἀλλὰ τὰς πρὸς ἐνιαυτῶν ὡρισμένον ἀριθμόν, οἳ ἐντός εἰσι πεντηκονταετίας. οὐ γὰρ κτημάτων αἱ πράσεις ἀλλὰ καρπῶν ὀφείλουσιν εἶναι, διὰ δύο τἀναγκαιότατα· ἓν μὲν ὅτι σύμπασα ἡ χώρα κτῆμα κέκληται θεοῦ, τῶν δὲ θεοῦ κτημάτων οὐχ ὅσιον ἄλλους ἐπιγράφεσθαι δεσπότας· ἕτερον δὲ ⟨ὅτι⟩ λῆξις ἀπονενέμηται ἑκάστῳ τῶν κληρούχων, ἧς στέρεσθαι τὸν λαχόντα οὐκ ἐδικαίωσεν ὁ νόμος.

2.114Bu yüzden elli yıl dolmadan malını geri alabilecek durumda olan kişiyi ya da en yakın akrabalarından birini, aldığı bedeli ne yapıp edip ödemeye davet eder; ta ki zor gününde ona yardım eden alıcıya zarar vermiş olmasın.

2.114

τὸν μὲν οὖν ἐντὸς τῆς πεντηκονταετίας δυνάμενον ἀναλαβεῖν τὰ οἰκεῖα ἤ τινα τῶν ἐγγυτάτω γένους ἀγχιστέων προκαλεῖται πάσῃ μηχανῇ κατατιθέναι ἣν ἔλαβε τιμὴν καὶ μὴ τῷ πριαμένῳ καθ’ ὃν ἔδει καιρὸν ὠφελήσαντι ζημίας αἴτιον γενέσθαι·

2.115Yoksul düşen kimseye ise acıdı, merhamet gösterip eski varlığını ona yeniden bağışladı. Yalnız adakla vakfedilip sunular arasına katılan tarlalar bunun dışındadır; çünkü bir sununun zamanla hükümsüz kalması dine aykırıdır. Bu yüzden bunların gerçek değerinin, sunuyu adayana hiçbir kolaylık gösterilmeden tahsil edilmesi emredilmiştir.

2.115

τῷ δὲ ἀπόρως ἔχοντι συνεπάθησε καὶ μετέδωκεν ἐλέου τὴν ἀρχαίαν δωρησάμενος αὖθις περιουσίαν, δίχα τῶν κατ’ εὐχὴν ἀφιερωθέντων ἀγρῶν ἐν τῇ τάξει τῶν ἀναθημάτων· ἀνάθημα δ’ οὐχ ὅσιον ἀκυροῦσθαι χρόνῳ· διὸ προστέτακται τὴν ἀξίαν τιμὴν τούτων ἐκλέγειν μηδὲν καταχαρισαμένους τῷ ποιησαμένῳ τὸ ἀνάθημα.

2.116Ülkenin bölüşülmesi ve kura ile dağıtılan paylar hakkında bunlar düzenlendi; evler hakkında ise başka hükümler var. Evlerin bir kısmı şehirlerde surların içinde, bir kısmı da sur dışında, kırlarda çiftlik evleri olduğundan kanun, kırdakilerin her zaman geri satın alınabilmesine, geri alınmayanların da ellinci yıla kadar tarlalar gibi eski sahiplerine bedelsiz iade edilmesine izin verdi; çünkü çiftlik evleri tarlaların bir parçasıdır.

2.116

Ταῦτα μὲν ἐπὶ ταῖς τῆς χώρας διανομαῖς καὶ κληρουχίαις διατέτακται· ἕτερα δ’ ἐπὶ ταῖς οἰκίαις. ἐπεὶ δὲ [καὶ] τούτων αἱ μὲν κατὰ πόλεις ἐντὸς τειχῶν εἰσιν, αἱ δ’ ἐν ἀγροῖς ἔξω τείχους ἐπαύλεις, τὰς μὲν ἐν τοῖς χωρίοις ἐπέτρεψεν ὁ νόμος ἀεὶ λυτροῦσθαι, τὰς δὲ μὴ λυτρωθείσας ἄχρι τοῦ πεντηκοστοῦ ἔτους ἀποδίδοσθαι προῖκα τοῖς πάλαι κυρίοις, καθάπερ καὶ τὰ κτήματα· μοῖρα γὰρ αἱ ἐπαύλεις κτημάτων.

2.117Surların içindeki evler ise ancak bir yıla kadar satanlara geri dönebilir; bir yıl geçince temelli satın alanların olur ve ellinci yılın getirdiği serbestlik alıcılara hiçbir zarar vermez.

2.117

ὅσαι δὲ τειχῶν ἐντός εἰσι, μέχρι μὲν ἐνιαυτοῦ τὴν ἀναπομπὴν ἐπὶ τοὺς πεπρακότας ἔχουσι, μετὰ δὲ τὸν ἐνιαυτὸν εἰς ἅπαν τοῖς ὠνησαμένοις βεβαιοῦνται, μηδὲν τῆς τοῦ πεντηκοστοῦ ἔτους ἐκεχειρίας βλαπτούσης τοὺς πριαμένους.

2.118Bunun sebebi, dışarıdan gelip bu kavme katılanlara da burada sağlam bir yer edinme imkânı verme isteğidir. Pay dağıtımında sayılmadıkları için topraktan payları olmadığından kanun onlara ev mülkü ayırdı; kanunlara sığınan ve onlara iltica eden bu kimselerin yurtsuz kalmamasını gözetti.

2.118

αἴτιον δὲ τὸ βούλεσθαι καὶ ἐπηλύταις ἱδρύσεως τῆς ἐνταῦθα βεβαίου παρασχεῖν ἀφορμήν· ἐπειδὴ γὰρ μετουσίαν γῆς οὐκ ἔχουσιν, ἅτε μὴ καταριθμηθέντες ἐν ταῖς κληρουχίαις, οἰκιῶν αὐτοῖς κτῆσιν ὁ νόμος ἀπένειμε, φροντίσας τοῦ μὴ μετανάστας γενέσθαι τοὺς τῶν νόμων ἱκέτας καὶ πρόσφυγας.

2.119Çünkü ülke kabilelere kura ile dağıtıldığında şehirler bölüşülmemişti, hatta henüz kurulmamıştı bile; halk kırlardaki çiftlik evlerinde yaşıyordu. Sonra oradan kalkıp bir araya geldiler; ortaklık ve dostluk, olması beklendiği gibi, uzun zaman içinde gelişti ve aynı yerde evler, şehirler kurdular. Dediğim gibi, bunlardan dışarıdan gelenlere de pay verdiler ki onlar ne kırda ne şehirde her şeyden yoksun kalsınlar.

2.119

αἱ γὰρ πόλεις, ὅτε ἐκληροδοτεῖτο ἡ χώρα κατὰ φυλάς, οὐ διενεμήθησαν, ἀλλ’ οὐδὲ τὴν ἀρχὴν ἦσαν συνῳκοδομημέναι, κατὰ τὰς ἐν ἀγροῖς ἐπαύλεις τῶν οἰκητόρων ποιουμένων τὰς διατριβάς· ἐξ ὧν ὕστερον ἀναστάντες καὶ συνελθόντες, ἐπίδοσιν κοινωνίας καὶ φιλίας, ὥσπερ εἰκός, ἐν χρόνῳ μακρῷ λαμβανούσης, οἰκίας ἐν ταὐτῷ καὶ πόλεις ἐδείμαντο, ὧν καὶ ἐπηλύταις, καθάπερ εἶπον, μετέδοσαν, ἵνα μὴ πάντων ἀποροῖεν καὶ τῶν ἐν ἀγροῖς καὶ τῶν κατὰ πόλεις.

2.120Kâhinlik eden kabile hakkında da şu hükümler konmuştur: Kanun tapınak hizmetkârlarına toprak payı ayırmadı, çünkü ilk ürünlerden gelen sunuların onlara yeterli bir gelir olduğunu düşündü. Ama oturmaları için kırk sekiz şehri ve her birinin çevresinde iki bin arşınlık bir otlağı onlara ayırdı.

2.120

Περὶ δὲ τῆς ἱερωμένης φυλῆς τάδε νομοθετεῖται· γῆς ἀποτομὴν οὐκ ἀπένειμε τοῖς νεωκόροις ὁ νόμος, ὑπολαβὼν αὐτάρκη πρόσοδον εἶναι τούτοις τὰς ἀπαρχάς, ὀκτὼ δὲ καὶ τεσσαράκοντα πόλεις ἀπεκλήρωσεν εἰς οἴκησιν καὶ δισχιλίους ἑκάστῃ πήχεις προάστειον ἐν κύκλῳ.

2.121Bu şehirlerdeki evleri, surların içindeki öteki evler gibi, satanlar bir yıl içinde geri alamadı diye alıcılara temelli bırakmadı; bunların, kavmin öteki mensuplarının çiftlik evleri gibi, her zaman geri satın alınabilmesine izin verdi. Çünkü bu evler o çiftlik evleriyle aynı değerdedir: Bu kadar geniş ülkede tapınak hizmetkârlarına kura ile düşen yalnız bu evlerdir ve Musa, kura ile pay alan çiftçilerin çiftlik evlerinden yoksun bırakılmaması gerektiği gibi, bu evleri alanların da onlardan yoksun bırakılmaması gerektiğini düşündü. Evler hakkında bu kadar yeter.

2.121

τὰς οὖν ἐν ταύταις οἰκίας οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον ταῖς ἄλλαις, ὅσαι τειχῶν εἴσω τυγχάνουσιν, ἐβεβαίωσε τοῖς πριαμένοις, ἐντὸς ἐνιαυτοῦ τῶν ἀποδιδομένων κομίσασθαι μὴ δυναμένων, ἀλλ’ εἰς ἅπαν ἐφῆκεν αὐτὰς λυτροῦσθαι, καθάπερ καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ ἔθνους τὰς ἐπαύλεις αἷς ἰσοδυναμοῦσιν, ἐπειδὴ μόνας ἐκ τοσαύτης χώρας διεκληρώσαντο τὰς οἰκίας, ὧν οὐκ ᾤετο δεῖν στέρεσθαι τοὺς λαβόντας, καθάπερ οὐδὲ τοὺς κληρούχους τῶν ἐπαύλεων. οἰκιῶν μὲν δὴ πέρι τοσαῦτα.

2.122Alacaklıların borçlulara, efendilerin hizmetkârlara karşı tutumu hakkında da öncekilere benzer kanunlar konmuştur. Alacaklılar soydaşlarından faiz almasın, yalnız verdikleri kadarını memnuniyetle geri alsınlar. Efendiler de parayla aldıkları kimselere tabiatça köleymiş gibi değil, ücretli işçiymiş gibi davransınlar; kendi fidyesini ödeyebilenlere hemen, yoksullara ise kölelik başladıktan sonraki yedinci yıl geldiğinde ya da ellinci yıl geldiğinde hürriyet hakkı tanısınlar; biri o yıldan yalnız bir gün önce köleliğe düşmüş olsa bile. Çünkü o zaman bir azat vaktidir ve öyle kabul edilir; herkes, koşucunun dönüp başladığı yere varması gibi, eski refahına geri döner.

2.122

Τὰ δὲ πρὸς χρεώστας δανειστῶν καὶ πρὸς θεράποντας δεσποτῶν ὅμοια τοῖς πρόσθεν νομοθετεῖται, ὅπως οἱ μὲν δανεισταὶ μὴ ἐκλέγωσι τόκους παρὰ τῶν ὁμοεθνῶν, ἀλλ’ ὅσον προήκαντο μόνον ἄσμενοι κομίζωνται, οἱ δὲ δεσπόται τοῖς ἀργυρωνήτοις μὴ ὡς φύσει δούλοις ἀλλ’ ὡς μισθωτοῖς προσφέρωνται, παρέχοντες ἄδειαν ἐλευθερίας εὐθὺς μὲν τοῖς ὑπὲρ αὑτῶν λύτρα κατατιθέναι δυναμένοις, αὖθις δὲ τοῖς ἀπόροις ἢ ὅταν ἐπιγένηται ὁ ἀπ’ ἀρχῆς δουλείας ἕβδομος ἐνιαυτὸς ἢ ὅταν ὁ πεντηκοστός, κἂν πρὸ μιᾶς ἡμέρας τύχῃ τις εἰς δουλείαν ὑπαχθείς· ἄφεσις γὰρ ὁ χρόνος ἐκεῖνός ἐστι καὶ νενόμισται, πάντων ἐπὶ τὰς ἀρχαίας διαυλοδρομούντων καὶ ἀνακαμπτόντων εὐπραγίας.

2.123Kanun, soydaş olmayanlardan, başka kavimlere mensup olanlardan hizmetkâr edinmeye izin verir. Bununla önce kendinden olanla yabancı arasında bir fark bulunsun ister; sonra da en zorunlu mülkü, hizmetkârları, kendi toplum düzeninden büsbütün dışlamak istemez. Çünkü hayattaki sayısız iş kölelerin hizmetine muhtaçtır.

2.123

ἐπιτρέπει δ’ ἐκ τῶν μὴ ὁμοφύλων [οἵτινες ἐξ ἑτέρων ἐθνῶν εἰσιν] οἰκέτας κτᾶσθαι, βουλόμενος πρῶτον μὲν διαφορὰν οἰκείων τε καὶ ἀλλοτρίων εἶναι, ἔπειτα δὲ μὴ κατὰ τὸ παντελὲς ἀναγκαιότατον κτῆμα, θεράποντας, ἀνεῖρξαι τῆς αὑτοῦ πολιτείας· μυρία γὰρ τῶν ἐν τῷ βίῳ πραγμάτων ποθεῖ τὰς ἐκ δούλων ὑπηρεσίας.

2.124Oğullar anne babalarının mirasçısı olsun; oğul yoksa kızlar. Çünkü tabiatta erkekler kadınların önünde durduğu gibi, akrabalıkta da öncelik onların olsun: Mal varlığını devralsınlar, ölenlerin yerini doldursunlar. Ölenler, ölümlü ve topraktan doğmuş hiçbir şeyi ölümsüz kılmayan zorunluluk kanununa boyun eğmiştir.

2.124

Υἱοὶ κληρονόμοι γονέων ἔστωσαν, εἰ δὲ μὴ εἶεν, θυγατέρες. ὡς γὰρ ἐν τῇ φύσει γυναικῶν ἄνδρες πρωτοστατοῦσι, κἀν ταῖς συγγενείαις ἐχέτωσαν προνομίαν διαδεχόμενοι τὰς οὐσίας καὶ τὴν τῶν τετελευτηκότων τάξιν ἐκπληροῦντες ἀνάγκης νόμῳ κατασχεθέντων οὐδὲν θνητὸν ⟨καὶ⟩ γηγενὲς ἀθανατίζοντι.

2.125Evlenmemiş kızlar geride kalır ve anne babaları sağken onlara çeyiz ayrılmamışsa, erkek kardeşleriyle eşit pay alsınlar. Başta bulunan makam, geride kalan bu kızların korunmasıyla, büyütülmesiyle, genç kızlara yakışan geçimin ve terbiyenin masraflarıyla, vakti gelince de uygun bir evlilikle ilgilensin; kocaları her bakımdan itibarlı erkekler arasından, en iyileri seçilerek belirlensin.

2.125

παρθένοι δὲ ἐὰν ἀπολειφθῶσιν ἀνέκδοτοι, προικὸς ὑπὸ ζώντων ἔτι τῶν γονέων μὴ διωρισμένης, ἰσομοιρείτωσαν τοῖς ἄρρεσιν. ἐπιμελείσθω δ’ ἡ προεστῶσα ἀρχὴ φυλακῆς τε τῶν ἀπολειφθεισῶν καὶ αὐξήσεως καὶ τῶν εἰς δίαιταν καὶ παιδείαν τὴν ἁρμόττουσαν κόραις ἀναλωμάτων καί, ὁπότε γένοιτο ὥρα, [καὶ] γάμου τοῦ πρέποντος, ἀνδρῶν ἐν ἅπασι δοκίμων ἀριστίνδην ἐπικριθέντων.

2.126Bu kocalar mümkünse akraba olsun, değilse hiç olmazsa aynı köyden ve aynı kabileden. Böylece kızların çeyiz olarak götürdüğü miras payları başka kabilelerle evlilik yoluyla yabancı ellere geçmez, baştan kabilelere göre belirlenmiş paylar içinde kalır.

2.126

ἔστωσαν δ’ οὗτοι μάλιστα μὲν συγγενεῖς, εἰ δὲ μή, πάντως γοῦν δημόται καὶ φυλέται, χάριν τοῦ μὴ τοὺς κλήρους τοὺς προικιδίους ἐπιγαμίαις ἀλλοτριοῦσθαι, μένειν δ’ ἐν ταῖς ἐξ ἀρχῆς τεταγμέναις κατὰ φυλὰς λήξεσιν.

2.127Ölenin hiç çocuğu yoksa mirasa kardeşleri geçsin; çünkü akrabalıkta oğullarla kızlardan sonra kardeşlerin sırası gelir. Ölenin kardeşi de yoksa malını baba tarafından amcaları devralsın; amcalar yoksa halalar, sonra öteki yakınlar ve akrabalar arasından en yakın olanlar.

2.127

ἐὰν δὲ γενεᾶς ἔρημος ὢν τυγχάνῃ, παρίτωσαν ἐπὶ τὴν διαδοχὴν ἀδελφοὶ τοῦ τετελευτηκότος· ἡ γὰρ μεθ’ υἱοὺς καὶ θυγατέρας ἐν συγγενείαις τάξις ἀδελφῶν ἐστιν. εἰ δὲ ἀνάδελφός τις εἴη τελευτῶν, θεῖοι πρὸς πατρὸς διαδεχέσθωσαν τὴν οὐσίαν, θείων δὲ μὴ ὄντων, θεῖαι, ⟨εἶτα⟩ τῶν ἄλλων οἰκείων καὶ συγγενῶν ⟨οἱ⟩ ἐγγυτάτω.

2.128Akrabalar o kadar azalmışsa ki kan bağıyla bağlı kimse kalmamışsa kabile mirasçı olsun; çünkü kabile de daha geniş ve daha tam bir çerçeve içinde bir çeşit akrabalıktır.

2.128

σπάνις δ’ εἰ καταλάβοι τῆς συγγενείας, ὡς μηδένα τῶν ἀφ’ αἵματος ἀπολειφθῆναι, ἡ φυλὴ κληρονόμος ἔστω· συγγένεια γάρ τίς ἐστι καὶ ἡ φυλὴ κατὰ περιγραφὴν μείζονα καὶ τελειοτέραν.

2.129Bazılarının ortaya attığı bir müşkülü de geçiştirmemek gerekir. Diyorlar ki: "Kanun miras intikalinde bütün akrabaları, köydaşları ve kabiledaşları andığı hâlde neden yalnız anne babayı anmadı? Oysa çocukları onlara nasıl mirasçı oluyorsa, onların da çocuklarına mirasçı olmaları beklenirdi." Ey asil dostum, bunun sebebi şudur: Musa ilahî bir insan olduğu ve tabiatın gidişini her zaman gözettiği için kanuna uğursuz bir söz koymanın doğru olmadığını düşündü. Çünkü anne babaların duası, dünyaya getirdikleri çocukları arkalarında sağ bırakmak, adlarını, soylarını ve mallarını onlara devretmektir. Amansız düşmanların bedduası ise bunun tersidir: oğullarla kızlar kendilerini doğuranlardan önce ölsün.

2.129

ἄξιον μέντοι τὸ διαπορηθὲν ὑπ’ ἐνίων ⟨μὴ⟩ ἡσυχασθῆναι· διὰ τί, γάρ φασι, πάντων συγγενῶν καὶ δημοτῶν καὶ φυλετῶν ἐπιμνησθεὶς ὁ νόμος ἐν ταῖς τῶν κλήρων διαδοχαῖς γονεῖς μόνους παρεσιώπησεν, οὓς εἰκὸς ἦν, ὥσπερ κληρονομοῦνται, κληρονομεῖν τὰ παίδων; ὅτι, ὦ γενναῖε, θεῖος ὢν καὶ τὴν τῆς φύσεως ἀκολουθίαν αἰεὶ σκοπῶν οὐδὲν ᾠήθη χρῆναι παλίμφημον εἰσηγεῖσθαι· γονέων μὲν γὰρ εὐχαί, ζῶντας ἀπολιπεῖν οὓς ἐγέννησαν, διαδεξομένους ὄνομά τε αὐτῶν καὶ γένος καὶ οὐσίαν, ἐχθρῶν δὲ ἀμειλίκτων ἀραὶ τἀναντία, προαποθνῄσκειν υἱοὺς καὶ θυγατέρας τῶν φυσάντων.

2.130Bütün kâinatın idare edildiği ahenk ve uyumun içinde uyumsuz, ahenksiz bir şey buyurmamak için, çocukların ölüp anne babanın hayatta kaldığı durumda annelerin ve babaların oğullarına ve kızlarına mirasçı olmasını emretmedi; bunu yapmaması hem zorunluydu hem yakışıktı, çünkü bu işin ne hayatla ne tabiatla uyuştuğunu biliyordu.

2.130

ὅπως οὖν μηδὲν ἀνάρμοστον καὶ ἀσύμφωνον ἐν ἁρμονίᾳ καὶ συμφωνίᾳ, καθ’ ἣν διοικεῖται σύμπας ὁ κόσμος, διαγορεύῃ, παίδων μὲν ἀποθνῃσκόντων, γονέων δ’ ἐπιβιούντων, ἀναγκαίως ἅμα καὶ πρεπόντως οὐ προσέταξε μητέρας [ἅμα] καὶ πατέρας τὰ υἱῶν καὶ θυγατέρων κληρονομεῖν, εἰδὼς μὴ συνᾷδον τὸ πρᾶγμα βίῳ τε καὶ φύσει.

2.131Bu yüzden anne babaları, ölen çocuklarının mirasına açıkça adlarını anarak çağırmaktan kaçındı; yoksa kimsenin istemeyeceği bir kazancı onlara ayırarak yas tutanların yüzüne vuruyor ya da onlara felaketlerini hatırlatıyor gibi görünürdü. Malları onlara başka bir yolla verdi: büyük bir kötülüğe küçük bir teselli. Nedir bu yol?

2.131

φυλαξάμενος οὖν γυμνοῖς ὀνόμασι καλέσαι γονεῖς ἐπὶ παίδων τετελευτηκότων κληρονομίαν, ὑπὲρ τοῦ μὴ δοκεῖν ἀπευκτὴν ὠφέλειαν προσνέμων ὀνειδίζειν πενθοῦσιν ἢ ὑπομιμνῄσκειν κακοπραγιῶν, ἑτέρῳ τρόπῳ τὰς οὐσίας ἀπένειμεν αὐτοῖς, βραχὺ παρηγόρημα μεγάλου κακοῦ. τίς οὖν ὁ τρόπος;

2.132Babanın kardeşini kardeşinin çocuklarına mirasçı yazar; şüphesiz amcayı babadan ötürü onurlandırarak. Meğer ki biri, bir kimseyi başkasının hatırına onurlandıranın o başkasını onursuz bırakmayı seçtiğini sanacak kadar ahmak olsun. Dostlarının tanıdıklarına itibar edenler dostlarını ihmal etmiş mi olur? Tersine, dostlarını onurlandırmak için onların arkadaşlarını da bağrına basanlar, herkesten daha candan koruyucular değil midir? Kanun da aynı şekilde, babanın hatırına babanın kardeşini mirasa ortak olmaya çağırırken, ondan çok önce babayı çağırır: Söylediğim sebeplerden ötürü sözle değil, ama kanun koyucunun niyetini sözden daha açık gösteren bir anlamla.

2.132

ἀδελφὸν πατρὸς γράφει κληρονόμον ἀδελφιδῶν, ἦ που διὰ τὸν πατέρα τὸν θεῖον γεραίρων· εἰ μή τις οὕτως ἠλίθιός ἐστιν, ὡς ὑπολαμβάνειν ὅτι ἕτερον τιμῶν ἑτέρου χάριν ἀτιμοῦν ἐκεῖνον προαιρεῖται· μὴ καὶ τοὺς τῶν φίλων γνωρίμους οἱ περιέποντες ἀμελεῖς τῶν ἑταίρων εἰσίν; ἢ ⟨οὐ⟩ πάντων εὐνοϊκώτατοι κηδεμόνες τῶν ἐπὶ τιμῇ καὶ ἑταίρους ἀποδέχονται; τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ὁ νόμος διὰ πατέρα καλέσας ἀδελφὸν πατρὸς ἐπὶ μετουσίαν κλήρου πολὺ πρότερον πατέρα καλεῖ, φωνῇ μὲν οὔ, διὰ τὰ λεχθέντα, γνωριμωτέρᾳ δὲ φωνῆς δυνάμει τρανούσῃ τὸ βούλημα τοῦ νομοθέτου.

2.133Çocukların en büyüğü kendisinden sonrakilerle eşit pay almaz, iki kat paya lâyık görülür. Çünkü daha önce yalnız karı koca olanlar ilk doğan çocuk sayesinde baba ve anne oldular; ilk doğan, kendisini dünyaya getirenleri bu adlarla çağırmaya ilk başlayandır; en önemlisi de, o zamana kadar nesli olmayan ev, insan soyunun sürmesi için çocuk sahibi oldu. Bu sürekliliğin tohumu evlilik, ürünü çocukların doğumudur; en büyük çocuk da bu doğumların başlangıcıdır.

2.133

Παίδων ὁ πρεσβύτατος οὐκ ἰσομοιρεῖ τοῖς μετ’ αὐτόν, ἀλλὰ διπλασίων ἀξιοῦται, διότι τε ἀνὴρ καὶ γυνὴ πρότερον ὑπάρχοντες αὖθις ἐγένοντο πατὴρ καὶ μήτηρ διὰ τὸν φύντα πρῶτον καὶ ἐπειδὴ ὁ ⟨πρῶτος⟩ γενόμενος τούτοις ἀνακαλεῖν ἤρξατο τοῖς ὀνόμασι τοὺς σπείραντας καὶ — τὸ ἀναγκαιότατον — ὅτι ὁ πρὸ τοῦ γενεᾶς ἔρημος οἶκος εὔπαις ἐγένετο πρὸς τὴν τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων διαμονήν, ἧς σπορὰ μὲν γάμος, καρποὶ δὲ τέκνων γενέσεις, ὧν ὁ πρεσβύτατος ἀρχή.

2.134Sanırım bu sebeple, kutsal yazıların gösterdiği gibi, barışmaz işler yapmış düşmanların ilk doğanları bir gecede, hepsi birden yok edildi; kavmin ilk doğanları ise şükran sunusu olarak Tanrı'ya adanıp vakfedildi. Çünkü birinciler, en öndekilerini yitirerek en ağır, tesellisi olmayan bir yasla ezilmeliydi; ötekiler de kurtarıcı Tanrı'yı, çocuklar arasında önderlik payı kendilerine düşen ilk ürünlerle onurlandırmalıydı.

2.134

διὰ ταύτην γ’ οἶμαι τὴν αἰτίαν οἱ πρωτότοκοι τῶν μὲν ἄσπονδα εἰργασμένων ἐχθρῶν, ὡς αἱ ἱεραὶ γραφαὶ δηλοῦσι, μιᾷ νυκτὶ πάντες ἡβηδὸν ἀνῃρέθησαν, τῶν δ’ ἀπὸ τοῦ ἔθνους χαριστήριον ἀνετέθησαν θεῷ καθιερωθέντες· ἔδει γὰρ τοὺς μὲν βαρυτάτῳ καὶ ἀπαρηγορήτῳ πένθει βαρῦναι, φθορᾷ τῶν πρωτοστατούντων, γεραίρειν δὲ τὸν σωτῆρα θεὸν ἀπαρχαῖς, αἳ τὴν ἐν τέκνοις ἡγεμονίαν ἔλαχον.

2.135Ama bazıları evlenip çocuk sahibi olduktan sonra, ileri yaşta itidali unutur, nefislerine hâkim olamaz hâle düşerler; başka kadınlara çılgınca tutulup ilk karılarına kötü davranır, onlardan olan çocuklara artık baba gibi değil üvey baba gibi davranırlar. Üvey annelerin üvey çocuklara karşı dinsizce tutumunu taklit ederler; en çirkin hâl olan hazza yenik düşerek kendilerini de varlarını yoklarını da ikinci karılarına ve onların çocuklarına teslim ederler. Kanun, mümkün olsaydı, daha fazla şahlanmasınlar diye bu adamların arzularına gem vurmakta tereddüt etmezdi.

2.135

ἐπεὶ δ’ εἰσί τινες οἳ μετὰ γάμον καὶ παιδοποιίαν ὀψὲ σωφροσύνην ἀπομαθόντες ἐξώκειλαν εἰς ἀκρασίαν καὶ ἐπιμανέντες γυναιξὶν ἑτέραις τὰς προτέρας ἐκάκωσαν καὶ τοῖς ἐξ ἐκείνων οὐκέθ’ ὡς πατέρες ἀλλ’ ὡς πατρωοὶ προσηνέχθησαν ἀπομιμησάμενοι τὸ μητρυιῶν εἰς προγονοὺς δυσσεβὲς καὶ ὅλως ἑαυτοὺς καὶ τὰ ἑαυτῶν ἐξέδωκαν ταῖς δευτέραις καὶ παισὶ τοῖς τούτων ἡδονῆς, αἰσχίστου πάθους, ἥττους γενόμενοι, χαλινὸν μὲν εἴ πως οἷόν τε ἦν ἐμβαλεῖν ταῖς ἐπιθυμίαις ὑπὲρ τοῦ μὴ ἀνασκιρτᾶν ἐπὶ πλέον οὐκ ἂν ἐμέλλησεν ὁ νόμος.

2.136Ama bir at sineğinin sokmasıyla azgınlaşmış bir çılgınlığı iyileştirmek zor, daha doğrusu imkânsız olduğundan, bu adamı tedavisi olmayan bir hastalığa tutulmuş biri olarak kendi hâline bıraktı. Kocasının yeni sevdaları yüzünden kötü muamele gören kadının oğlunu ise göz ardı etmedi: Kardeşleriyle bölüşmede iki kat pay almasını buyurdu.

2.136

ἐπεὶ δὲ μανίαν ἐξηγριωμένην οἴστρῳ χαλεπὸν μᾶλλον δ’ ἀδύνατον ἰάσασθαι, τὸν μὲν ὡς ἀθεραπεύτῳ νόσῳ κατεσχημένον ἀπέλιπε, τὸν δ’ ἐκ τῆς διὰ τοὺς νέους ἔρωτας κακωθείσης υἱὸν οὐχ ὑπερεῖδε κελεύσας αὐτὸν λαμβάνειν διπλάσια τὰ ἐκ τῆς πρὸς τοὺς ἀδελφοὺς διανομῆς.

2.137Bunun pek çok sebebi vardır. Birincisi, kanun suçluyu cezalandırır: Kötülük etmeyi seçtiği kimseye iyilik etmek zorunda bırakır onu. Onun yüzünden zarara uğrama tehlikesine düşen kişiye yardım ederek o vefasız kararı hükümsüz kılar ve öz babanın en büyük çocuk için boş bıraktığı babalık yerine kendisi geçer.

2.137

αἴτια δὲ τούτου πολλά· πρῶτον μὲν γὰρ κολάζει τὸν ὑπαίτιον ἀνάγκην ἐπιθεὶς αὐτῷ ποιεῖν εὖ ὃν κακῶς διατιθέναι προαιρεῖται, καὶ τῆς ἀγνώμονος γνώμης ἄκυρον ἀποφαίνει δι’ ὧν ὠφελεῖ τὸν κινδυνεύσαντα πρὸς ἐκείνου ζημιωθῆναι τάττων αὑτὸν ἐν τῇ τάξει τοῦ γεγεννηκότος, ἣν ὁ φύσει πατὴρ ἐπὶ πρεσβυτάτου παιδὸς ἔλιπε.

2.138İkincisi, haksızlığa uğrayanlara acır, onları bir lütuf ve bağışa ortak ederek en ağır kederden kurtarır. Çünkü iki kat payı miras alan oğuldan hiç de az olmamak üzere anne de sevinecektir; kendisinin ve neslinin düşmanlar karşısında büsbütün ezilmesine izin vermeyen kanunun insanseverliği ona teselli olacaktır.

2.138

δεύτερον δὲ ἔλεον καὶ οἶκτον λαμβάνει τῶν ἠδικημένων, οὓς βαρυτάτης ἀνίας ἐπελαφρίζει μετουσίᾳ χάριτος καὶ δωρεᾶς· οὐδὲν γὰρ ἧττον τοῦ κληρονομοῦντος υἱοῦ τὴν διπλασίαν μοῖραν εἰκὸς ἦν ἥδεσθαι τὴν μητέρα, φιλανθρωπίᾳ νόμου παρηγορηθεῖσαν, ὃς οὐκ εἴασεν αὐτήν τε καὶ γενεὰν εἰς ἅπαν ἐχθρῶν ἐλαττοῦσθαι.

2.139Üçüncüsü, kanun hakların iyi bir hakemi olarak şunu hesaba kattı: Baba, sevdiği kadından olan çocuklara o kadına duyduğu özlemden ötürü bol bol harcama yapmış, nefret ettiği kadından olanlara ise annelerine duyduğu düşmanlık yüzünden hiçbir şey vermemişti. Böylece birinciler, o daha hayattayken eşit paydan fazlasını önceden miras almış oluyor; ötekiler ise o ölünce de baba mallarının hepsinden mahrum kalma tehlikesine düşüyordu. Kanun, iki kadından olan çocuklar arasındaki bölüşmeyi denkleştirmek için, kocasının bıraktığı kadının oğluna büyüklük hakkı olarak iki kat pay belirledi. Bunlar hakkında bu kadar yeter.

2.139

τρίτον δέ· βραβευτὴς ὢν τῶν δικαίων ἀγαθὸς ἐλογίσατο παρ’ ἑαυτῷ, ὅτι τοῖς μὲν ἐκ τῆς στεργομένης ἐπεδαψιλεύσατο τὰς χορηγίας ὁ πατὴρ διὰ τὸν πόθον τῆς γυναικός, τοὺς δ’ ἐκ τῆς στυγηθείσης οὐδενὸς παντάπασιν ἠξίωσε διὰ τὸ τῆς μητρὸς ἔχθος, ὡς ἐκείνους μὲν ἔτι ζῶντος προκεκληρονομηκέναι πλείω τῆς ἰσομοιρίας, τούτους δὲ κινδυνεῦσαι καὶ τελευτήσαντος ἁπάντων ἀφαιρεθῆναι τῶν πατρῴων. ἵν’ οὖν ἐπανισώσῃ τὴν διανομὴν τοῖς ἐξ ἀμφοτέρων τῶν γυναικῶν, ὥρισε διμοιρίαν τὰ πρεσβεῖα τῷ τῆς ἀπηλλαγμένης παιδί. τούτων μὲν δὴ ἅλις.

2.140Sırayı izleyerek üçüncü bayram türünü kaydediyoruz; onu da açıklayacağız. Bu, aya göre ay başıdır. Ay ise bir kavuşumdan öbür kavuşuma kadar geçen süredir; matematikçiler bunu gayet iyi hesaplamışlardır. Ay başı bayramlar arasındaki yerini birçok sebeple almıştır. Birincisi, ayın başlangıcıdır; başlangıç ise hem sayıda hem zamanda değerlidir. İkincisi, o gün gökte ışıksız hiçbir şey kalmaz: Kavuşumda ay güneşin altına girdiği için yeryüzüne bakan yüzü kararır, ay başında ise yeniden parlamaya başlar.

2.140

Ἑπόμενοι δὲ τῇ τάξει τρίτον εἶδος ἀναγράφομεν ἑορτῆς, ὃ σημανοῦμεν. ἔστι δὲ νουμηνία κατὰ σελήνην, χρόνος ὁ ἀπὸ συνόδου ἐπὶ σύνοδον, ὃν μαθηματικῶν παῖδες εὖ μάλα διηριθμήσαντο. τὴν δ’ ἐν ἑορταῖς ἔλαχε τάξιν νουμηνία διὰ πολλά· πρῶτον μὲν ὅτι ἀρχὴ μηνός, ἀρχὴ δὲ καὶ ἀριθμοῦ καὶ χρόνου τίμιον· ἔπειτα δὲ ὅτι κατ’ αὐτὴν οὐδὲν ἀφώτιστον ἐν οὐρανῷ· συνόδῳ μὲν γὰρ ὑποδραμούσης ἥλιον σελήνης τὸ πρὸς γῆν μέρος ἐζόφωται, νουμηνίᾳ δὲ πέφυκεν ἀναλάμπειν.

2.141Üçüncüsü, o zaman daha üstün ve daha güçlü olan, daha küçük ve daha zayıf olana zorunlu bir yardımda bulunur: Ay başında güneş ayı gözle görülür bir ışıkla aydınlatmaya başlar, ay da kendi güzelliğini bakanlara gösterir. Bu, anlaşılan, iyilik ve insanseverlik üzerine açık bir derstir: İnsanlar sahip oldukları iyilikleri başkalarından hiçbir zaman kıskanmasın; gökteki bahtiyar ve mesut varlıkları taklit ederek hasedi psykhēlerinin sınırlarından dışarı sürsünler, kendilerine ait olanı ortaya koyup başkalarıyla paylaşsınlar ve lâyık olanlara bağışlasınlar.

2.141

τρίτον δὲ ὅτι τῷ ἐλάττονι καὶ ἀσθενεστέρῳ κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον τὸ κρεῖττον καὶ δυνατώτερον ὠφελείας ἀναγκαίας μεταδίδωσι· νουμηνίᾳ γὰρ ἄρχεται φωτίζειν αἰσθητῷ φέγγει σελήνην ὁ ἥλιος, ἡ δὲ τὸ ἴδιον κάλλος ἀναφαίνει τοῖς ὁρῶσι. τοῦτο δ’ ἐναργής ἐστιν, ὡς ἔοικε, διδασκαλία χρηστότητος καὶ φιλανθρωπίας, ἵνα μηδέποτε τῶν ἰδίων ἀγαθῶν ἄνθρωποι φθονῶσιν, ἀλλὰ μιμούμενοι τὰς ἐν οὐρανῷ μακαρίας καὶ εὐδαίμονας φύσεις ὑπερόριον τῆς ψυχῆς βασκανίαν ἐλαύνωσι καὶ προφέροντες εἰς μέσον τὰ οἰκεῖα κοινοπραγῶσι καὶ χαρίζωνται τοῖς ἀξίοις.

2.142Dördüncüsü, gökteki her şey arasında burçlar kuşağını en kısa sürede dolaşan aydır; çemberini bir ayda tamamlar. Bu yüzden kanun, ayın harekete başladığı noktaya dönüp biten devresinin sonunu onurlandırmış, o güne bayram demiştir. Böylece bize yine en güzel bir dersi öğretmek istemiştir: Hayattaki işlerimizde sonları başlangıçlarla uyumlu kılalım. Bu da ilk dürtülerimizi aklımızla dizginlersek, onların başında güdücüsü olmayan sürüler gibi dizgin tanımayıp şahlanmasına izin vermezsek olur.

2.142

τέταρτον δὲ ὅτι τῶν κατ’ οὐρανὸν ἁπάντων ἐν ἐλάττονι προθεσμίᾳ σελήνη τὸν ζῳοφόρον περιπολεῖ· μηνιαίῳ γὰρ διαστήματι τὸν κύκλον ἀνύτει. διὸ καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς περιόδου, τελευτώσης ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ἀφ’ ἧς ἤρξατο φέρεσθαι σελήνης, τετίμηκεν ὁ νόμος προσειπὼν ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἑορτὴν, ὑπὲρ τοῦ πάλιν ἡμᾶς ἀναδιδάξαι μάθημα κάλλιστον, ἵν’ ἐν ταῖς τοῦ βίου πράξεσι τὰ τέλη συνῳδὰ ταῖς ἀρχαῖς ἀποφαίνωμεν· γενήσεται δὲ τοῦτ’, ἐὰν λογισμῷ τὰς πρώτας ἡνιοχῶμεν ὁρμὰς μὴ ἐπιτρέποντες αὐταῖς ἀφηνιάζειν καὶ ἀνασκιρτᾶν τρόπον θρεμμάτων ἀγελάρχην οὐκ ἐχόντων.

2.143Ayın yeryüzündeki her şeye sağladığı faydaları tek tek anlatıp sözü uzatmaya ne gerek var? Delilleri apaçıktır. Ay büyürken ırmaklar ve pınarlar kabarmaz mı, küçülürken yeniden azalmaz mı? Denizler bir çekilip cezirle geri gitmez, bir de medle birdenbire ilerlemez mi? Hava açılıp bulutlanarak ve başka değişmelerle her türlü dönüşüme uğramaz mı? Ekinlerin ve ağaçların ürünleri ayın devirleriyle büyüyüp olgunlaşmaz mı? Çünkü ay, yetişen her şeyi besler, çiyli ve en yumuşak esintilerle olgunlaştırır.

2.143

ἃς δὲ παρέχεται τοῖς ἐπὶ γῆς ἅπασιν ὠφελείας σελήνη, τί χρὴ διεξιόντα μηκύνειν; ἐμφανεῖς γὰρ αἱ πίστεις. ἢ οὐχὶ ταῖς αὐξήσεσιν αὐτῆς ἀναχέονται ποταμοὶ καὶ πηγαὶ καὶ μειοῦνται πάλιν μειώσεσι, καὶ πελάγη τοτὲ μὲν ἐξαναχωρεῖ καὶ ἀμπωτίζοντα ὑποσύρεται τοτὲ δ’ ἐξαπιναίως ἐπιτρέχει κατὰ παλίρροιαν, ὅ τε ἀὴρ αἰθρίαις καὶ νεφώσεσι καὶ ταῖς ἄλλαις μεταβολαῖς παντοίας ἐνδέχεται τροπάς, καρποί τε οἱ σπαρτῶν καὶ δένδρων αὔξονται καὶ τελεσφοροῦνται σελήνης περιόδοις τιθηνουμένης ἕκαστα τῶν φυομένων καὶ πεπαινούσης ἐνδρόσοις καὶ μαλακωτάταις αὔραις;

2.144Ama dediğim gibi, ayın övgüsünü uzatmanın, hayvanlara ve yeryüzündeki her şeye sağladığı faydaları saymanın sırası değil. İşte bu ve buna benzer sebeplerle ay başı onurlandırılmış, bayramlar arasında yer almıştır.

2.144

ἀλλ’ οὐχὶ καιρός, ὅπερ ἔφην, μακρηγορεῖν ἔπαινον σελήνης διεξιόντα καὶ καταριθμούμενον ἃς παρέχεται ζῴοις καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς ἅπασιν ὠφελείας. διὰ μὲν δὴ ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια νουμηνία τετίμηται καὶ τάξιν ἔλαχε τὴν ἐν ταῖς ἑορταῖς.

2.145Ay başından sonra dördüncü bayram gelir: Geçiş Bayramı; İbraniler kendi dillerinde buna Pesah derler. Bu bayramda bütün halk öğleden akşama kadar on binlerce kurban keser. Bütün halk, yaşlısı genci, o gün kâhinlik payesiyle onurlandırılmıştır. Çünkü başka zamanlarda hem halkın ortak kurbanlarını hem de her bir kişinin özel kurbanlarını kanunların buyruğuyla kâhinler sunar; o gün ise bütün kavim tam bir serbestlik içinde, temiz ellerle kurban sunar ve kâhinlik eder.

2.145

Μετὰ δὲ τὴν νουμηνίαν ἐστὶν ἑορτὴ τετάρτη, τὰ διαβατήρια, ἣν Ἑβραῖοι Πάσχα πατρίῳ γλώττῃ καλοῦσιν, ἐν ᾗ θύουσι πανδημεὶ πολλὰς μυριάδας ἱερείων ἀρξάμενοι ἀπὸ μεσημβρίας ἄχρι ἑσπέρας, ὁ λεὼς ἅπας, πρεσβύται καὶ νέοι, κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἱερωσύνης ἀξιώματι τετιμημένοι· τὸν γὰρ ἄλλον χρόνον οἱ ἱερεῖς τάς τε κοινὰς θυσίας καὶ τὰς ἰδίας ἑκάστου προστάξει νόμων ἐπιτελοῦσι, τότε δὲ σύμπαν τὸ ἔθνος μετὰ πάσης ἀδείας ἁγναῖς χερσὶν ἱερουργεῖ καὶ ἱερᾶται.

2.146Bunun sebebi şudur: Bu bayram, iki yüz binden fazla erkek ve kadının kendilerine bildirilen kehanetler uyarınca Mısır'dan çıkarak gerçekleştirdiği en büyük göçün hatırası ve şükran nişanıdır. O zaman insanlıktan uzak, yabancıları kovmayı âdet edinmiş ve, en kötüsü, Tanrı'ya ait onurları yalnız evcil değil vahşi hayvanlara da, akılsız hayvanlara veren bir ülkeyi geride bırakmışlardı. Bu yüzden, beklenebileceği gibi, büyük bir sevinç içinde, tarif edilmez bir istek ve telaşla kâhinleri beklemeden kurbanları kendileri kestiler. O zaman kimse emretmeden, gönüllü bir coşkuyla yapılan bu işi kanun, şükranın hatırlanması için yılda bir kez yapmaya izin verdi. Eski tarihin anlattıkları bunlardır.

2.146

αἴτιον δὲ τόδε· τῆς μεγίστης ἀποικίας ὑπόμνημά ἐστιν ἡ ἑορτὴ καὶ χαριστήριον, ἣν ἀπ’ Αἰγύπτου μυριάσιν ὑπὲρ διακοσίας ἀνδρῶν ὁμοῦ καὶ γυναικῶν ἐστείλαντο κατὰ τὰ χρησθέντα λόγια. τότε οὖν, ὡς εἰκός, ἀπολελοιπότες χώραν γέμουσαν ἀπανθρωπίας καὶ ξενηλασίας ἐπιτηδεύουσαν καὶ — τὸ χαλεπώτατον — τὰς τοῦ θεοῦ τιμὰς ἀλόγοις ζῴοις οὐχ ἡμέροις μόνον ἀλλὰ καὶ ἀγρίοις προσνέμουσαν ὑπὸ τῆς ἄγαν περιχαρείας ἔθυον αὐτοὶ διὰ προθυμίαν ἄλεκτον καὶ τάχος ἐσπευσμένον τοὺς ἱερεῖς οὐκ ἀναμένοντες. τοῦτο δὴ τότε πραχθὲν αὐτοκελεύστῳ καὶ ἐθελουργῷ πάθει δρᾶν ἐφῆκεν ὁ νόμος ἅπαξ κατ’ ἐνιαυτὸν ἕκαστον εἰς εὐχαριστίας ὑπόμνησιν. ταῦτα μὲν κατὰ παλαιὰν ἀρχαιολογίαν ἱστορεῖται.

2.147Lafzî sözleri alegoriye çevirmeyi âdet edinenlere göre ise Geçiş Bayramı psykhēnin arınmasına işaret eder. Derler ki bilgelik âşığının uğraştığı tek şey bedenden ve duygulardan geçmektir. Bunların her biri, aretē öğretileriyle akıntısı kesilip dizgini çekilmezse, insanı coşkun bir sel gibi basar.

2.147

οἷς δὲ τὰ ῥητὰ τρέπειν πρὸς ἀλληγορίαν ἔθος ψυχῆς κάθαρσιν αἰνίττεται τὰ διαβατήρια· φασὶ γὰρ τὸν σοφίας ἐραστὴν οὐδὲν ἕτερον ἐπιτηδεύειν ἢ τὴν ἀπὸ τοῦ σώματος καὶ τῶν παθῶν διάβασιν, ὧν ἕκαστον ἐπικλύζει χειμάρρου ποταμοῦ τρόπον, εἰ μή τις τοῖς ἀρετῆς δόγμασιν ἀνακόπτοι καὶ ἀναχαιτίζοι τὴν φοράν.

2.148O zaman her ev bir tapınağın görünümüne ve vakarına bürünür. Kesilen kurban yakışır bir ziyafet için hazırlanır; ortak sofraya toplananlar arındırıcı serpintilerle temizlenmiştir. Onlar başka şölenlere gidenler gibi şarapla ve yemekle karınlarını memnun etmeye değil, atalarından kalma bir âdeti dualar ve ilahilerle yerine getirmeye gelmişlerdir.

2.148

ἑκάστη δὲ οἰκία κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον σχῆμα ἱεροῦ καὶ σεμνότητα περιβέβληται, τοῦ σφαγιασθέντος ἱερείου πρὸς τὴν ἁρμόττουσαν εὐωχίαν εὐτρεπιζομένου καὶ τῶν ἐπὶ τὰ συσσίτια συνειλεγμένων ἁγνευτικοῖς περιρραντηρίοις κεκαθαρμένων, οἳ παραγεγόνασιν οὐχ ὡς εἰς τὰ ἄλλα συμπόσια χαριούμενοι γαστρὶ δι’ οἴνου καὶ ἐδεσμάτων, ἀλλὰ πάτριον ἔθος ἐκπληρώσοντες μετ’ εὐχῶν τε καὶ ὕμνων.

2.149Bu halk ziyafetinin gününü de belirtmek gerekir. Ziyafet ayın on dördünde yapılır; bu sayı iki yediden oluşur. Böylece onura lâyık hiçbir şey yedi sayısından payını almadan kalmasın; her türlü parlaklıkta ve vakarda yedi öncülük etsin.

2.149

ἄξιον μέντοι καὶ τὴν ἡμέραν παρασημήνασθαι τῆς πανδήμου εὐωχίας· ἄγεται γὰρ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μηνός, ἥτις ἐκ δυεῖν ἑβδομάδων συνέστηκεν, ἵνα μηδὲν ἀμοιρῇ τῶν ἀξίων τιμῆς ἑβδομάδος, ἀλλ’ αὕτη κατάρχῃ πᾶσιν ἐπιφανείας καὶ σεμνότητος.

2.150Kanun Geçiş Bayramına bir bayram daha ekler; bu bayramda alışılmışın dışında bir yiyecek yenir: mayasız ekmek. Bayram adını da buradan alır. Bu bayramın iki açıklaması vardır: Biri, sözünü ettiğim göç dolayısıyla kavme özgüdür; öteki, tabiatın gidişine ve bütün kâinatın ahengine uygun olarak herkese ortaktır. Bu vaadin boş olmadığına bakalım. Bu ay, güneş devrinde sayıca ve sırayla yedinci olduğu hâlde değerce birincidir; bu yüzden kutsal kitaplarda da birinci ay olarak kaydedilmiştir.

2.150

Συνάπτει δὲ τοῖς διαβατηρίοις ἑορτὴν διάφορον ἔχουσαν καὶ οὐ συνήθη τροφῆς χρῆσιν, ἄζυμα, ἀφ’ οὗ καὶ ὠνόμασται. διττὸς δὲ ὁ περὶ αὐτῆς λόγος, ὁ μὲν ἴδιος τοῦ ἔθνους ἕνεκα τῆς λεχθείσης ἀποικίας, ὁ δὲ κοινὸς κατὰ φύσεως ἀκολουθίαν καὶ τὴν τοῦ κόσμου παντὸς ἁρμονίαν. ὡς δ’ ἀψευδὴς ἡ ὑπόσχεσις, ἐπισκεπτέον. ἕβδομος ὢν ὁ μὴν οὗτος ἀριθμῷ τε καὶ τάξει κατὰ τὸν ἡλιακὸν κύκλον δυνάμει πρῶτός ἐστι, διὸ καὶ πρῶτος ἐν ταῖς ἱεραῖς βίβλοις ἀναγέγραπται.

2.151Sanırım bunun sebebi şudur: İlkbahar ılımı, bu kâinatın yaratıldığı o başlangıcın bir sureti ve taklididir. Çünkü o zaman unsurlar birbirinden ayrılıyor, hem kendi içlerinde hem birbirlerine göre ahenkli düzenlerini alıyordu. Gök güneşle, ayla, öteki gezegenlerin ve sabit yıldızların dansları ve devirleriyle donatılıyordu; yer de her türlü bitkiyle donatılıyor, dağlık ve düz arazinin iyi ve derin topraklı her yeri çiçeklenip yeşeriyordu.

2.151

αἴτιον δὲ ὥς γε οἶμαι τόδε· τὴν ἐαρινὴν ἰσημερίαν ἀπεικόνισμά τι καὶ μίμημα συμβέβηκεν εἶναι τῆς ἀρχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ὅδε ὁ κόσμος ἐδημιουργεῖτο· τότε γὰρ διακρινομένων τῶν στοιχείων καὶ τὴν ἐναρμόνιον τάξιν λαμβανόντων πρός τε αὑτὰ καὶ πρὸς ἄλληλα, διεκοσμεῖτο μὲν ὁ οὐρανὸς ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ ταῖς τῶν ἄλλων πλανήτων καὶ ἀπλανῶν ἀστέρων χορείαις καὶ περιόδοις, διεκοσμεῖτο δὲ καὶ ἡ γῆ παντοίαις φυτῶν ἰδέαις καὶ ὅση τῆς ὀρεινῆς καὶ πεδιάδος ἀγαθὴ καὶ βαθεῖα πᾶσα ἐτεθήλει καὶ ἐχλοηφόρει.

2.152Tanrı da her yıl kâinatın yaratılışını hatırlatmak için her şeyin çiçek açıp filizlendiği ilkbaharı ortaya çıkardı. Bu yüzden bu ayın kanunlarda birinci diye kaydedilmesi isabetsiz değildir; çünkü o, bir bakıma ilk başlangıcın kalıbıdır, ondan bir asıl mühürden basılır gibi biçim almıştır.

2.152

καθ’ ἕκαστον οὖν ἐνιαυτὸν ὑπομιμνῄσκων ὁ θεὸς τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ἀνέφηνε τὸ ἔαρ, ἐν ᾧ πάντα ἀνθεῖ καὶ βλαστάνει. διόπερ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ πρῶτος ἀναγέγραπται μὴν ἐν τοῖς νόμοις, ἐπειδὴ τρόπον τινὰ τῆς πρώτης ἀρχῆς ἐκμαγεῖόν ἐστιν, ἀπ’ ἐκείνης ὥσπερ ἀρχετύπου σφραγῖδος τυπωθείς.

2.153Güneş devirlerinde sonbahar ılımına düşen ay ise, sırada birinci olduğu hâlde, kanunda birinci diye anılmaz. Çünkü o zaman bütün ürünler toplanmıştır, ağaçlar yapraklarını döker; ilkbaharın dolgunluğunda yetişen ne varsa, güneşin alevleriyle kavrulup havanın kuru rüzgârlarıyla solar.

2.153

ὁ δὲ κατὰ τὴν μετοπωρινὴν ἰσημερίαν τῇ τάξει [πρώτῃ] πρῶτος ὢν ἐν ταῖς ἡλιακαῖς περιόδοις οὐ λέγεται παρὰ τῷ νόμῳ πρῶτος, ὅτι κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον συγκεκομισμένων τῶν καρπῶν ἁπάντων τὰ δένδρα φυλλορροεῖ καὶ ὅσα ἀκμάζον τὸ ἔαρ ἤνεγκε πάντα [ξηραίνεται] ἀφαυαίνεται ξηροῖς πνεύμασι τοῦ ἀέρος αὐχμώδη καταστάντα τοῖς ἀφ’ ἡλίου φλογμοῖς.

2.154Kanun koyucu, dağın da ovanın da kısırlaşıp ürün vermediği bir aya "birinci" adını vermenin hiç yakışık almayacağını, ona hiç uymayacağını düşündü. Çünkü birinci olana, önderlik yeri kendisine düşene en güzel ve en çok dilenen şeyler eşlik etmelidir: hayvanların, ürünlerin ve bitkilerin doğup büyümesi; uğursuz yok oluşlar değil.

2.154

πρῶτον μὲν οὖν ἐπιφημίσαι μῆνα, καθ’ ὃν ἐστείρωται καὶ ἀγονεῖ ἥ τε ὀρεινὴ καὶ ἡ πεδιάς, παντάπασιν ὑπέλαβεν ἀνάρμοστον καὶ ἀνοίκειον εἶναι· δεῖ γὰρ τοῖς πρώτοις καὶ ἡγεμονίδα τάξιν εἰληχόσι προσεῖναι τὰ κάλλιστα καὶ εὐκταιότατα, δι’ ὧν αἱ ζῴων καὶ καρπῶν καὶ φυτῶν γενέσεις καὶ αὐξήσεις εἰσίν, ἀλλ’ οὐχ αἱ παλίμφημοι φθοραί.

2.155Bayramın başlangıcı ayın ortası, yani on beşinci gündür; o gün ay dolunay olur. Bu, o gün hiç karanlık olmasın, her şey baştan başa ışıkla dolsun diye gözetilmiştir: Güneş sabahtan akşama kadar parlar, ay akşamdan sabaha kadar [aynı ışığı saçar], yıldızlar da gölgesiz ışıklarıyla birbirlerine yer verirler.

2.155

τῆς δὲ ἑορτῆς ἀρχὴ διχόμηνος, ἡ πεντεκαιδεκάτη, καθ’ ἣν σελήνη πλησιφαὴς γίνεται, προνοίᾳ τοῦ μηδὲν εἶναι σκότος κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν, ἀλλὰ φωτὸς ἀνάπλεα πάντα διὰ πάντων, ἡλίου μὲν ἕωθεν εἰς ἑσπέραν ἐπιλάμποντος, σελήνης δὲ ἀφ’ ἑσπέρας ἄχρι τῆς ἕω τὰς αὐτὰς * * *, τῶν ⟨δ’⟩ ἀστέρων ἀλλήλοις ἀντιπαραχωρούντων ἀσκίοις φέγγεσιν.

2.156Bayram yine yedi gün sürer; yedi sayısına kâinatta öncelik ve onur kazandıran sebep budur. Böylece neşeye, bütün halkın sevincine ve Tanrı'ya şükrana dair hiçbir şey, Musa'nın insanlar için bütün iyiliklerin başlangıcı ve kaynağı saydığı kutsal yediden payını almadan kalmasın.

2.156

ἡ δὲ ἑορτὴ πάλιν ἐφ’ ἡμέρας ἑπτὰ ἄγεται δι’ ἣν ἔλαχεν ἐν κόσμῳ ὁ ἀριθμὸς προνομίαν τε καὶ τιμήν, ἵνα μηδὲν τῶν εἰς εὐθυμίαν καὶ πάνδημον εὐφροσύνην καὶ εὐχαριστίαν τὴν πρὸς τὸν θεὸν ἀπολείπηται τῆς ἱερᾶς ἑβδομάδος, ἣν ἀρχὴν καὶ πηγὴν ἀνθρώποις ἀγαθῶν ἁπάντων εἶναι διενοήθη.

2.157Yedi günden ikisine, birincisine ve sonuncusuna "kutsal" dedi. Böylece, beklenebileceği gibi, başlangıca ve sona öncelik tanıdı; aynı zamanda, bir çalgıda olduğu gibi, uçları uyumlu kılarak aradakileri de birbirine akort etmek istedi. Belki de geçmiş zamanla gelecek zamanı bayramla uyumlu kılmak istedi: Geçmişi birinci güne, geleceği son güne bağladı. Bu iki günün her biri hem kendi değerini hem ötekinin değerini taşır: Birinci gün bayramın başlangıcı, geçen zamanın sonudur; yedinci gün ise bayramın sonu, gelecek zamanın başlangıcıdır. Böylece, daha önce de söylediğim gibi, erdemli insanın bütün hayatı bir bayramla bir tutulsun; çünkü o, acıyı, korkuyu, arzuyu ve psykhēnin öteki hâllerini ve hastalıklarını kovmuştur.

2.157

τῶν δὲ ἑπτὰ ἡμερῶν δύο, τὴν πρώτην καὶ τὴν ὑστάτην, „ἁγίας“ προσεῖπεν, ἀρχῇ καὶ τέλει προνομίαν, ὡς εἰκός, διδοὺς καὶ ἅμα βουλόμενος καθάπερ ἐν ὀργάνῳ μουσικῷ συμφωνίᾳ τῶν ἄκρων τὰς μεθορίους συναρμόσασθαι, τάχα μέντοι καὶ ὑπὲρ τοῦ τόν τε παρελθόντα καὶ μέλλοντα χρόνον συνῳδὸν ἀποφῆναι τῇ ἑορτῇ, τὸν μὲν παρεληλυθότα συνάπτοντα ⟨τῇ πρώτῃ, τὸν δὲ μέλλοντα⟩ τῇ τελευταίᾳ, ὧν ἑκατέρα τὴν ἑαυτῆς καὶ τῆς ἑτέρας δύναμιν εἴληχεν· ἥ τε γὰρ πρώτη τῆς μὲν ἑορτῆς ἐστιν ἀρχή, τέλος δὲ τοῦ παρεληλυθότος χρόνου, ἥ τε ἑβδόμη τέλος μὲν τῆς ἑορτῆς, ἀρχὴ δὲ τοῦ μέλλοντος, ἵν’, ὃ καὶ πρόσθεν εἶπον, ἅπας ὁ τοῦ σπουδαίου βίος ἰσότιμος ἑορτῇ νομίζηται λύπην καὶ φόβον καὶ ἐπιθυμίαν καὶ τἄλλα πάθη καὶ νοσήματα τῆς ψυχῆς ἐληλακότος.

2.158Ekmek mayasızdır. Bunun sebebi ya şudur: Atalarımız ilahî bir rehberlikle göç ettiklerinde eşsiz bir hızla yola çıktıkları için hamurlarını mayalanmadan götürmüşlerdi. Ya da o mevsimde, yani bayramın kutlandığı ilkbaharda, buğday henüz olgunlaşmamıştır: Tarlalar başak bağlamıştır ama hasat vakti daha gelmemiştir. Kanun, mayasız yiyeceği, kendisi de olgunlaşmamış bir yiyecek olduğu için, henüz olgunlaşmamış ama az sonra olgunlaşacak olan ürüne benzetmeyi uygun gördü. Bu, iyi bir umudu hatırlatır: Tabiat, insan soyuna yıllık bağışlarını, gerekli şeylerin bolluğu ve bereketiyle şimdiden hazırlamaktadır.

2.158

ὁ δ’ ἄρτος ἄζυμος, ἤτοι διὰ τὸ τοὺς προγόνους, ἡνίκα θείᾳ πομπῇ τὴν ἀποικίαν ἐστέλλοντο, χρωμένους ἀνυπερβλήτῳ τάχει τὰ φυράματα τοῦ σταιτὸς ἄζυμα ἐπενέγκασθαι ἢ ἐπειδὴ κατὰ τὸν καιρὸν ἐκεῖνον (λέγω δὲ τὴν ἐαρινὴν ὥραν, ἐν ᾗ συμβαίνει τὴν ἑορτὴν ἄγεσθαι) ὁ τοῦ σίτου καρπὸς ἀτελής ἐστι, τῶν πεδίων σταχυηφορούντων καὶ μήπω καιρὸν ἐχόντων εἰς ἄμητον. ἀτελεῖ δὴ τῷ μέλλοντι καρπῷ τελειωθησομένῳ δὲ μικρὸν ὕστερον ἐδικαίωσεν ἐξομοιῶσαι τὴν ἄζυμον τροφὴν — ἀτελὴς γάρ ἐστι καὶ αὕτη — πρὸς ἐλπίδος χρηστῆς ὑπόμνησιν, ὡς ἤδη τῆς φύσεως τὰς ἐτησίους εὐτρεπιζομένης ἀνθρώπων γένει δωρεὰς ἐν τῇ τῶν ἐπιτηδείων ἀφθονίᾳ καὶ περιουσίᾳ.

2.159Kutsal yazıları yorumlayanlar şunu da söylerler: Mayasız yiyecek tabiatın bir bağışıdır, mayalı yiyecek ise tekhnēnin eseridir. Çünkü insanlar hoş olanı zorunlu olana katmaya can attıklarından, tabiatça sert olanı tekhnē ile yumuşatmışlardır.

2.159

λέγεται δὲ κἀκεῖνο τοῖς ἐξηγηταῖς τῶν ἱερῶν γραμμάτων, ὅτι ἡ μὲν ἄζυμος τροφὴ δώρημα φύσεώς ἐστιν, ἡ δ’ ἐζυμωμένη τέχνης ἔργον· ἐπιτηδεύσει γὰρ ἄνθρωποι τὰ ἡδέα τοῖς ἀναγκαίοις ἀναμιγνύναι σπεύδοντες τὸ αὐστηρὸν τῇ φύσει προσηνὲς τέχνῃ κατεσκεύασαν.

2.160İlkbahar bayramı, öğrettiğim gibi, kâinatın yaratılışının hatırasıdır. En eski insanlar, yani topraktan doğanlar ve onların çocukları, haz henüz üstün gelmediği için kâinatın bağışlarını bozulmamış hâliyle kullanmak zorundaydılar. Bu yüzden kanun koyucu bu vakit için en uygun yiyeceği buyurdu. Bununla her yıl ağırbaşlı ve sade bir yaşayışın közlerini yeniden alevlendirmek, aynı zamanda azla yetinen, gösterişsiz eski hayatı bayramın sağladığı tatilde hayranlıkla anıp onurlandırmak ve kendi hayatımızı elden geldiğince o eski hayata benzetmek istedi.

2.160

ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἡ ἐαρινὴ ἑορτή, καθάπερ ἐδίδαξα, τῆς τοῦ κόσμου γενέσεως ὑπόμνημα, τοὺς δὲ παλαιτάτους γηγενεῖς τε καὶ ἐκ γηγενῶν ἀναγκαῖον ἦν χρήσασθαι ταῖς τοῦ κόσμου δωρεαῖς ἀδιαστρόφοις, μήπω τῆς ἡδονῆς παρευημερούσης, οἰκειοτάτην τροφὴν ἐνομοθέτησε τῷ καιρῷ, βουλόμενος ἀνὰ πᾶν ἔτος τὰ τῆς σεμνῆς καὶ αὐστηρᾶς διαίτης ἐμπυρεύματα ζωπυρεῖν καὶ ἅμα τὸν ἀρχαῖον βίον τῆς ὀλιγοδεΐας καὶ εὐτελείας θαυμάσαι τε καὶ τιμῆσαι πανηγύρεως ἐκεχειρίᾳ καὶ τὸν ἡμῶν καθ’ ὅσον οἷόν τε ἦν ἐξομοιῶσαι τῷ παλαιῷ.

2.161Söylediklerimizi en çok, kutsal masaya kabilelerin sayısınca konan on iki ekmek doğrular. Bunların hepsi mayasızdır: tekhnēnin haz için değil, tabiatın zorunlu ihtiyaç için hazırladığı katışıksız yiyeceğin en açık örneği. Bu konuda bu kadarı yeter.

2.161

τὰ λεχθέντα πιστοῦται μάλιστα ἡ τῶν ἰσαρίθμων ταῖς φυλαῖς ἐπὶ τῆς ἱερᾶς τραπέζης ἄρτων δώδεκα πρόθεσις· εἰσὶ γὰρ πάντες ἄζυμοι, δεῖγμα σαφέστατον ἀμιγοῦς τροφῆς οὐ τέχνῃ πρὸς ἡδονὴν ἀλλὰ φύσει πρὸς τὸ τῆς χρήσεως ἀναγκαῖον εὐτρεπισθείσης. ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον.

2.162Bayramın içinde bir bayram daha vardır: birinci günün hemen ardından gelen gün. Bu bayram, o gün yapılan işten ötürü Demet adını alır. Çünkü demet, hem kavmin oturmak üzere payına düşen ülkenin hem bütün yeryüzünün ilk ürünü olarak sunağa getirilir; böylece bu ilk ürün sunusu hem kavme özgü olur hem de bütün insan soyu adına ortak bir sunu.

2.162

Ἑορτὴ δέ ἐστιν ἐν ἑορτῇ ἡ μετὰ τὴν πρώτην εὐθὺς ἡμέραν, ἥτις ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος ὀνομάζεται δράγμα· τοῦτο γὰρ ἀπαρχὴ προσάγεται τῷ βωμῷ καὶ τῆς χώρας, ἣν ἔλαχε τὸ ἔθνος οἰκεῖν, καὶ τῆς συμπάσης γῆς, ὡς εἶναι τὴν ἀπαρχὴν καὶ τοῦ ἔθνους ἰδίαν καὶ ὑπὲρ ἅπαντος ἀνθρώπων γένους κοινήν.

2.163Bunun sebebi şudur: Kâhin şehre karşı nasıl bir konumdaysa, Yahudi kavmi de bütün yeryüzüne karşı o konumdadır. Çünkü, doğrusunu söylemek gerekirse, bu kavim kâhinlik eder; ilahî kanunların yol göstermesiyle hem bedende hem psykhēde bütün arınma usullerini kullanır. Bu kanunlar karnın ve karnın altındakinin hazlarını dizginlemiş, psykhēdeki kalabalığa gem vurmuş, hislerin başına sürücü olarak nousu, akılsız olanın başına logosu koymuşlardır. Psykhēnin ölçüsüz ve taşkın dürtülerini de kesip dizginlemişlerdir: kimini daha yumuşak yol göstermelerle ve felsefi öğütlerle, kimini de daha ağır ve daha sert azarlarla, başa kaldırdıkları ceza korkusuyla.

2.163

τὸ δ’ αἴτιον, ὅτι ὃν λόγον ἔχει πρὸς πόλιν ἱερεύς, τοῦτον πρὸς ἅπασαν τὴν οἰκουμένην τὸ Ἰουδαίων ἔθνος. ἱερᾶται γάρ, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἅπασι τοῖς ἁγνευτικοῖς καθαρσίοις χρώμενον καὶ κατὰ σῶμα καὶ κατὰ ψυχὴν ὑφηγήσεσι νόμων θείων, οἳ τάς τε γαστρὸς ἡδονὰς καὶ ὑπογαστρίους ἔστειλαν καὶ τὸν ὄχλον ⟨τῆς ψυχῆς ἐχαλίνωσαν νοῦν⟩ ταῖς αἰσθήσεσιν ἡνίοχον, ἀλόγοις λόγον, ἐπιστήσαντες, ἔτι δὲ καὶ τὰς τῆς ψυχῆς ἀκρίτους καὶ πλεοναζούσας ὁρμὰς ἀνέκοψαν καὶ ἀνεχαίτισαν, τὰ μὲν μαλακωτέραις ὑφηγήσεσι καὶ φιλοσόφοις προτροπαῖς, τὰ δ’ ἐμβριθεστέροις καὶ εὐτονωτέροις ἐλέγχοις καὶ φόβῳ κολάσεως, ὃν ἐπανατείνονται.

2.164Kanunlar bir bakıma kâhinlik öğretimidir ve kanunlara göre yaşayan kişi, hakikatin hükmüne göre, doğrudan bir kâhin, hatta başkâhin sayılır. Ama bunun yanında şu seçkin özellik de vardır: Şehirlerde tapılan erkek ve dişi tanrıların sayısı sınırsızdır, akıl almaz çokluktadır. Onları şairler soyu ve hakikati araştırmanın kendilerine kapalı, yolu bulunmaz olduğu büyük insan kalabalığı uydurmuştur. Ama herkes aynı tanrıları yüceltip onurlandırmaz; her biri başka başka tanrıları yüceltir. Öyle ki yabancı ülkelerin tanrılarını tanrı bile saymazlar; ötekilerin onları kabul etmesini alay ve gülünç konusu yapar, onlara tapanları sağlam bir kanaatten sapmış oldukları için büyük bir ahmaklıkla suçlarlar.

2.164

χωρὶς δὲ τοῦ τὴν νομοθεσίαν τρόπον τινὰ διδασκαλίαν ἱερωσύνης εἶναι καὶ τὸν βιοῦντα κατὰ τοὺς νόμους εὐθὺς ἱερέα, μᾶλλον δ’ ἀρχιερέα, παρ’ ἀληθείᾳ δικαζούσῃ νομίζεσθαι κἀκεῖνο πρόσεστιν ἐξαίρετον· ἀπερίγραφον καὶ ἀπερίληπτον συμβέβηκεν εἶναι θεῶν πλῆθος τῶν κατὰ πόλεις τιμωμένων ἀρρένων τε καὶ θηλειῶν, οὓς τό τε ποιητικὸν γένος ἐμύθευσε καὶ ⟨ὁ⟩ πολὺς ὅμιλος ἀνθρώπων, οἷς ἄπορος καὶ ἀδιερεύνητος ἡ ζήτησις τῆς ἀληθείας ἐστίν· οὐ μὴν τοὺς αὐτοὺς ἅπαντες ἀλλὰ ἑτέρους ἕτεροι σεμνοποιοῦσι καὶ γεραίρουσιν, ὡς μηδὲ θεοὺς τοὺς ἐπὶ τῆς ἀλλοδαπῆς νομίζειν, ἀλλὰ γέλωτα καὶ χλεύην θέσθαι τὰς ἐκείνων ἀποδοχὰς καὶ καταγινώσκειν τῶν τιμώντων πολλὴν ἠλιθιότητα ὡς ὑγιοῦς διαμαρτανόντων δόξης.

2.165Oysa Yunanlıların da barbarların da tek ağızdan kabul ettiği bir varlık varsa, yani tanrıların ve insanların en yüce babası, bütün kâinatın yaratıcısı varsa; matematikle ve felsefenin öteki dallarıyla uğraşanların hepsi, tabiatı görünmez ve tahmini güç olduğu hâlde onu yalnız görmeye değil düşünebilmeye de can atarak, onu bulmak ve ona hizmet etmek için hiçbir şeyi ihmal etmeden araştırıyorsa; bütün insanların ona bağlanması ve sahne makinesiyle tanrı indirir gibi başkalarını ona eşit onurlara ortak etmemesi gerekirdi.

2.165

εἰ δ’ ἔστιν, ὃν μιᾷ γνώμῃ πάντες ὁμολογοῦσιν Ἕλληνες ὁμοῦ καὶ βάρβαροι, ὁ ἀνωτάτω πατὴρ θεῶν τε καὶ ἀνθρώπων καὶ τοῦ σύμπαντος κόσμου δημιουργός, οὗ τὴν φύσιν ἀόρατον καὶ δυστόπαστον οὖσαν οὐ μόνον ὁραθῆναι ἀλλὰ καὶ νοηθῆναι πάντες οἱ περὶ τὰ μαθήματα καὶ τὴν ἄλλην φιλοσοφίαν διατρίβοντες ἀναζητεῖν γλίχονται μηδὲν παρέντες τῶν εἰς εὕρεσιν καὶ [τούτου] θεραπείαν, ἔδει μὲν πάντας ἀνθρώπους ἀνῆφθαι ⟨τούτου⟩ καὶ μὴ καθάπερ ἀπὸ μηχανῆς εἰσποιεῖν ἑτέρους ἐπὶ μετουσίᾳ τῶν ἴσων τιμῶν.

2.166Ama en önemli noktada yanıldıkları için ötekilerin hatasını, en doğru deyişle, Yahudi kavmi düzeltmiştir. Bu kavim, oluşa gelen her şeyin üstüne çıkmıştır, çünkü bunlar oluşmuştur ve tabiatça yok olabilir; yalnız oluşmamış ve ezelî olana hizmet etmeyi seçmiştir. Önce bu güzel olduğu için; sonra da daha gençlere değil daha eskiye, yönetilenlere değil yönetene, yaratılmışlara değil yaratıcıya bağlanmak ve kendini adamak faydalı olduğu için.

2.166

ἐπεὶ δὲ περὶ τὸ ἀναγκαιότατον ὤλισθον μέρος, τὸ σφάλμα τῶν ἄλλων ἐπηνωρθώσατο, κυριώτατα φάναι, τὸ Ἰουδαίων ἔθνος, ὅσα μὲν εἰς γένεσιν ἦλθε πάνθ’ ὑπερκύψαν ὡς γενητὰ καὶ τῇ φύσει φθαρτά, τοῦ δ’ ἀγενήτου καὶ ἀιδίου μόνον τὴν θεραπείαν ἑλόμενον· πρῶτον μὲν ὅτι καλόν, ἔπειτα δ’ ὅτι καὶ ὠφέλιμον πρεσβυτέρῳ πρὸ νεωτέρων καὶ ἄρχοντι πρὸ ἀρχομένων καὶ ποιητῇ πρὸ γεγονότων ἀνακεῖσθαί τε καὶ προστίθεσθαι.

2.167Bu yüzden bazılarının bu kavmi insanlık dışılıkla suçlamaya nasıl cüret ettiklerine şaşıyorum. Oysa bu kavim, her yerdeki bütün insanlara karşı öyle taşkın bir ortaklık duygusu ve iyi niyet taşır ki dualarını, bayramlarını ve ilk ürün sunularını bütün insan soyu için yerine getirir; gerçekten var olan Tanrı'ya hem kendisi adına hem de borçlu oldukları ibadetten kaçmış olan ötekiler adına hizmet eder.

2.167

διὸ καὶ θαυμάζειν ἐπέρχεταί μοι, πῶς τολμῶσί τινες ἀπανθρωπίαν τοῦ ἔθνους κατηγορεῖν, ὃ τοσαύτῃ κέχρηται κοινωνίας καὶ εὐνοίας τῆς πρὸς ⟨τοὺς⟩ πανταχοῦ πάντας ὑπερβολῇ, ὡς τάς τε εὐχὰς καὶ ἑορτὰς καὶ ἀπαρχὰς ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἐπιτελεῖν καὶ τὸν ὄντως ὄντα θεὸν θεραπεύειν ὑπέρ τε ἑαυτοῦ καὶ τῶν ἄλλων, οἳ τὰς ὀφειλομένας λατρείας ἀποδεδράκασι.

2.168Bunlar bütün insan soyu içindir. Ama kendi adlarına da birçok sebepten ötürü şükrederler. Birincisi, artık hep dağınık hâlde adalarda ve kıtalarda dolaşıp durmuyorlar; yabancılar ve yurtsuzlar olarak başkalarının ülkelerine yerleşip başkalarının mallarına göz diktikleri, bu kadar geniş yeryüzünden yerleşmek için bir parçayı bile ödünç alamadıkları için ayıplanmıyorlar. Tersine, ülke ve şehirler edinmiş olarak uzun zamandır kendilerine ait bir payı ellerinde tutuyorlar; bu paydan ilk ürün sunmak dinî bir görevdir.

2.168

καὶ ταῦτα μὲν ὑπὲρ τοῦ σύμπαντος ἀνθρώπων γένους. ἰδίᾳ δὲ πάλιν εὐχαριστοῦσι ⟨διὰ⟩ πολλά· πρῶτον μὲν ⟨ὅτι⟩ οὐκ αἰεὶ σποράδην ἀλώμενοι κατά τε νήσους καὶ ἠπείρους διατελοῦσι καὶ ὡς ὀθνεῖοι καὶ ἀνίδρυτοι τὰς ἑτέρων ἐπῳκηκότες καὶ ἀλλοτρίοις ἐφεδρεύοντες ἀγαθοῖς ὀνειδίζονται μηδεμίαν γῆς τοσαύτης ἀποτομὴν ⟨ἐπὶ⟩ τῷ μετοικίζεσθαι δανεισάμενοι, χώραν δὲ καὶ πόλεις κτησάμενοι κλῆρον ἴδιον ἐκ πολλοῦ νέμονται, ἀφ’ οὗ τὰς ἀπαρχὰς ὅσιόν ἐστι ποιεῖσθαι.

2.169İkincisi, payına düşen toprak işe yaramaz, rastgele bir toprak değil, iyi ve her şeyi bolca veren bir topraktır; evcil hayvanların çoğalmasına ve saymakla bitmeyecek ürünlerin bolluğuna elverişlidir. Orada hiç çorak toprak yoktur; taşlı ve sert görünen yerler bile yumuşak ve çok derin damarlarla kuşatılmıştır ve bu damarlar, yağlı oldukları için hayat yetiştirmeye elverişlidir.

2.169

δεύτερον δ’ ὅτι οὔτε ἀπόβλητον καὶ τὴν ἐπιτυχοῦσαν ἀλλ’ ἀγαθὴν καὶ πάμφορον γῆν ἔλαχον πρός τε ζῴων ἡμέρων εὐγονίας καὶ καρπῶν ἀμυθήτων ἀφθονίαν· ἐν αὐτῇ γὰρ οὐδέν ἐστι λυπρόγεων, ἀλλὰ καὶ ὅσα λιθώδη καὶ ἀπόκροτα εἶναι δοκεῖ φλεψὶ μαλακαῖς διέζωσται καὶ σφόδρα βαθείαις, αἳ διὰ πιότητα ζῳοφυτεῖν εἰσιν ἀγαθαί.

2.170Bundan başka, ıssız bir ülke de almadılar; bu ülkede kalabalık bir kavim ve erkekleri bol büyük şehirler vardı. Ama şehirler sakinlerinden boşaldı, bütün kavim, küçük bir kısmı dışında, kimi savaşlarla, kimi Tanrı'nın gönderdiği belalarla yok oldu. Sebebi, yeni ve olağandışı haksızlıklara girişmeleri, tabiatın kurallarını yıkmak için büyük işler yapar gibi işledikleri dinsizliklerdi. Böylece onların yerine yerleşenler başkalarının başına gelen kötülüklerden ibret alacak, yaşayarak öğreneceklerdi: Kötülüğün işlerine heves ederlerse aynı şeylere uğrayacaklar; aretē ile geçen bir hayatı onurlandırırlarsa kendilerine ayrılan payı ellerinde tutacak, yabancı yerleşikler arasında değil, yerin asıl sahipleri arasında sayılacaklardı.

2.170

πρὸς δὲ τούτοις οὐκ ἔρημον χώραν ἔλαβον, ἀλλ’ ἐν ᾗ πολυάνθρωπον ἔθνος ἦν καὶ εὐανδροῦσαι μεγάλαι πόλεις· ἀλλ’ αἱ μὲν ἐκενώθησαν οἰκητόρων, τὸ δὲ σύμπαν ἔθνος ἔξω μέρους βραχέος ἠφανίσθη, τὰ μὲν πολέμοις, τὰ δὲ καὶ θεηλάτοις προσβολαῖς, διὰ καινὰς καὶ ἐκτόπους ἐπιτηδεύσεις ἀδικημάτων καὶ ὅσα μεγαλουργοῦντες ἐπὶ καθαιρέσει τῶν τῆς φύσεως θεσμῶν ἠσέβουν, ἵνα οἱ ἀντὶ τούτων εἰσοικιζόμενοι τοῖς ἑτέρων σωφρονισθῶσι κακοῖς, ἀναδιδαχθέντες ἔργοις ὅτι ζηλωταὶ μὲν τῶν ⟨κακίας⟩ ἔργων γενόμενοι ταὐτὰ πείσονται, τιμήσαντες δ’ ἀρετῆς βίον ἕξουσι τὸν ἀπονεμηθέντα κλῆρον, οὐκ ἐν μετοίκοις ἀλλ’ ἐν αὐτόχθοσιν ἐξετασθέντες.

2.171Böylece demetin hem kavmin kendi toprağının hem bütün yeryüzünün ilk ürünü olduğu, kavmin de bütün insan soyunun da kavuşmayı özlediği bolluk ve bereketli yıl için şükran olarak sunulduğu gösterilmiş oldu. Şunu da bilmek gerekir ki ilk ürün sunusu birçok ve son derece faydalı şey sağlar. Birincisi, Tanrı'yı hatırlamaktır; bundan daha mükemmel bir iyilik bulunamaz. Sonra da, bereketin gerçek sebebine en adil karşılığı ödemektir.

2.171

ὡς μὲν τοίνυν ἀπαρχὴ τὸ δράγμα τῆς τε οἰκείας καὶ τῆς συμπάσης γῆς ἐστιν ἐπ’ εὐχαριστίᾳ γινόμενον εὐθηνίας καὶ εὐετηρίας, ᾗ τό τε ἔθνος καὶ τὸ σύμπαν ἀνθρώπων γένος ἐπόθει χρῆσθαι, δεδήλωται. προσήκει δὲ μὴ ἀγνοεῖν, ὅτι πολλὰ διὰ τῆς ἀπαρχῆς καὶ ὠφελιμώτατα παρίσταται· πρῶτον μὲν θεοῦ μνήμη, ἧς οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἀγαθὸν τελειότερον, ἔπειτα δὲ τῷ πρὸς ἀλήθειαν αἰτίῳ τῆς εὐκαρπίας ἀμοιβὴ δικαιοτάτη.

2.172Çünkü tarım tekhnēsinin katkısı azdır, hiç denecek kadar az: saban izlerini açmak, bir fidanın çevresini kazıp çanak açmak, bir hendeği derinleştirmek, fazla sürgünleri budamak ya da buna benzer bir iş yapmak. Tabiattan gelenler ise zorunlu ve faydalı olan her şeydir: en verimli toprak; kendiliğinden kaynayan pınarlar ve ırmaklar, sel suları ve yıllık yağmurlarla sulanan sulak araziler; en hayat verici esintilerle esen havanın ılımlılığı; ekinlerin ve bitkilerin sayısız türü. Bunlardan hangisini insan buldu ya da var etti?

2.172

τὰ μὲν γὰρ ἀπὸ τέχνης γεωργικῆς ὀλίγα καὶ τὸ μηδέν, αὔλακας ἀναστεῖλαι ἢ περισκάψαι καὶ γυρῶσαι φυτὸν ἢ βαθῦναι τάφρον ἢ τὰς περιττὰς ἐπιφύσεις ἀποτεμεῖν ἤ τι τῶν ὁμοιοτρόπων ἐργάσασθαι, τὰ δ’ ἐκ φύσεως ἀναγκαῖα πάντα καὶ χρήσιμα, γονιμώτατον ἔδαφος, εὔυδρα χωρία πηγαῖς καὶ ποταμοῖς αὐθιγενέσι καὶ χειμάρροις καὶ ἐτησίοις ὄμβροις καταρδόμενα, ἀέρος εὐκρασίαι ζωτικωτάταις αὔραις ἐπιπνέοντος, αἱ σπαρτῶν καὶ φυτῶν ἰδέαι μυρίαι· τί γὰρ τούτων ἄνθρωπος ἢ εὗρεν ἢ ἐγέννησεν;

2.173Bunları var eden tabiat kendi iyiliklerini insandan esirgemedi. Ölümlü canlılar arasında önderliğe en çok yaraşanın insan olduğunu düşündüğü için, çünkü insan logostan ve phronēsisten pay almıştı, onu en iyi diye seçti ve kendi mallarına ortak olmaya çağırdı. Bunlar için ziyafet sahibi Tanrı'yı övmek ve ona hayran olmak yerindedir; çünkü o, gerçek anlamda bir sofra olan bütün yeryüzünü yalnız zorunlu şeylerle değil, nazlı bir hayatın istediği şeylerle de her zaman dolu tutar.

2.173

ἡ μὲν οὖν γεννήσασα φύσις τῶν ἰδίων ἀγαθῶν οὐκ ἐφθόνησεν ἀνθρώπῳ, ζῴων δὲ τῶν θνητῶν ἡγεμονικώτατον αὐτὸν εἶναι ὑπολαβοῦσα, διότι λόγου καὶ φρονήσεως κεκοινώνηκεν, ἀριστίνδην εἵλετο καὶ πρὸς μετουσίαν τῶν ἰδίων ἐκάλεσεν· ὑπὲρ ὧν ἄξιον ἐπαινεῖσθαί τε καὶ θαυμάζεσθαι τὸν ἑστιάτορα θεὸν τὴν ὡς ἀληθῶς ἑστίαν γῆν ἅπασαν ἀεὶ πλήρη παρέχοντα τῶν οὐκ ἀναγκαίων μόνον ἀλλὰ καὶ ⟨τῶν πρὸς⟩ τὸν ἁβροδίαιτον βίον.

2.174Bundan başka, ilk ürün sunusu iyilik edenleri hiçe saymamak gerektiğini de öğretir. Çünkü hiçbir şeye muhtaç olmayan, kendi kendine yeten Tanrı'ya şükran duymaya alışan kişi, sayısız şeye muhtaç olan insanlara karşı da şükranlı olur.

2.174

πρὸς δὲ τούτοις τὸ μὴ δεῖν εὐεργετῶν ἀλογεῖν· ὁ γὰρ πρὸς τὸν ἀνεπιδεᾶ καὶ ἑαυτοῦ ⟨πλήρη⟩ θεὸν εὐχάριστος γένοιτ’ ἂν καὶ πρὸς ἀνθρώπους ἐξεθισθείς, οἳ μυρίων ὅσων ἐνδεεῖς εἰσιν.

2.175İlk ürün demeti arpadandır; bu da daha aşağıda sayılan ürünlerin kusursuzca kullanılabilmesi içindir. Çünkü bütün ürünlerden ilk ürün sunmak dine uygun düşmezdi, zira çoğu zorunlu ihtiyaçtan çok haz için yetişir. Öte yandan yiyecek olarak kullanılan şeylerin herhangi birinden, uygun ve meşru olan şeylerle şükran sunmadan, faydalanıp pay almak da dine aykırıydı. Bu yüzden kanun, yiyecekler arasında ikinci sırada onurlandırılan türün, yani arpanın ilk ürününü sunmayı emretti. Birincilik buğdayındır; kanun onun daha parlak olan ilk ürün sunusunu daha elverişli bir vakte bırakır: Önceden harcamaz, şimdilik saklar; ta ki şükranlar da zamanın belirli devirlerine uygun düşsün.

2.175

κρίθινον δὲ τὸ τῆς ἀπαρχῆς δράγμα, πρὸς τὴν τῶν ὑποβεβηκότων ἀνυπαίτιον χρῆσιν· ἐπειδὴ γὰρ οὔτ’ εὐαγὲς ἦν ἐκ πάντων ἀπάρχεσθαι, τῶν πλείστων πρὸς ἡδονὴν μᾶλλον ἢ τὴν ἀναγκαίαν χρῆσιν γεγονότων, οὔθ’ ὅσιον ἀπολαῦσαι καὶ μετασχεῖν τινος τῶν πρὸς ἐδωδὴν μὴ ἐν οἷς εὐπρεπὲς καὶ θέμις εὐχαριστήσαντας, τὸ δευτερείοις τροφῆς τετιμημένον εἶδος, κριθήν, ἀπάρχεσθαι προσέταξεν ὁ νόμος· ὁ γὰρ τοῦ σίτου ⟨καρπὸς⟩ τὰ πρεσβεῖα ἔλαχεν, οὗ πάλιν τὴν ἀπαρχὴν ἐπιφανεστέραν οὖσαν εἰς ἐπιτηδειότερον ἀνατίθεται καιρόν, οὐ προεκφοιτῶν ἀλλ’ ἐν τῷ παρόντι ταμιευόμενος ὑπὲρ τοῦ καὶ τὰς εὐχαριστίας ἡρμόσθαι χρόνων τεταγμέναις περιόδοις.

2.176Kanunun gösterdiği kadar çok ayrıcalığı olan Demet bayramı, doğrusunu söylemek gerekirse, daha büyük bir başka bayramın arifesidir. Çünkü o günden itibaren yedi kere yedi gün sayılarak ellinci güne varılır: Azadın kutsal sayısı olan kırk dokuza bir mühür gibi bir birlik eklenir. Bu birlik cisimsiz Tanrı'nın suretidir, çünkü tekliğiyle ona benzer. Ellinin gösterdiği ilk güzellik budur.

2.176

Τοσαύτας ἔχουσα προνομίας, ὁπόσας ἔδειξεν ὁ νόμος, ἡ ἐπὶ τῷ δράγματι πανήγυρις προέορτός ἐστιν, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἑτέρας ἑορτῆς μείζονος· ἀπὸ γὰρ ἐκείνης ἡμέρα πεντηκοστὴ καταριθμεῖται ἑπτὰ ἑβδομάσιν, ἀφέσεως ἱερὸν ἀριθμὸν ἐπισφραγιζομένης μονάδος, ἥτις ἐστὶν ἀσώματος θεοῦ εἰκών, ᾧ κατὰ τὴν μόνωσιν ἐξομοιοῦται. τοῦτο μὲν δὴ πρῶτον κάλλος ἐπιδείκνυται πεντηκοντάς.

2.177Bir başkasını da belirtmek gerekir. Ellinin tabiatı başka sebeplerle de, özellikle de matematikçilerin dediği gibi, varlıkların yapısında yer alan şekillerin en temeli ve en eskisi olan dik üçgenden meydana geldiği için hayranlık uyandırır ve büyük değer taşır. Bu üçgenin kenarları uzunlukça üç, dört ve beştir; toplamları on ikiyi verir. On iki burçlar kuşağının örneğidir ve en doğurgan sayı olan altının iki katıdır; altı ise mükemmelliğin başlangıcıdır, çünkü kendi parçalarının toplamına eşittir. Kenarların kareleri ise, anlaşılan, elliyi doğurur: üç kere üç, dört kere dört ve beş kere beş. Öyle ki ellinin on ikiden, karenin uzunluktan üstün olduğu ölçüde üstün olduğunu söylemek zorunda kalırız.

2.177

ἕτερον δὲ μηνυτέον· θαυμαστὴ καὶ περιμάχητός ἐστιν ἡ φύσις ⟨αὐτῆς⟩ διά τε τἄλλα καὶ ἐπειδὴ συνέστηκεν ἐκ τοῦ στοιχειωδεστάτου καὶ πρεσβυτάτου τῶν ἐν οὐσίαις περιλαμβανομένων, ὥς φασιν οἱ ἀπὸ τῶν μαθημάτων, ὀρθογωνίου τριγώνου· μήκει μὲν γὰρ αἱ τοῦδε πλευραὶ τριῶν οὖσαι καὶ τεσσάρων καὶ πέντε συμπληροῦσιν ἀριθμὸν τὸν δώδεκα, τοῦ ζῳοφόρου κύκλου παράδειγμα, διπλασιασθείσης ἑξάδος τῆς γονιμωτάτης, ἥτις ἐστὶν ἀρχὴ τελειότητος, ἐκ τῶν ἰδίων συμπληρουμένη μερῶν, οἷς ἐξισοῦται· δυνάμει δ’, ὡς ἔοικεν, ἀπογεννῶσι τὸν πεντηκοστὸν διὰ τοῦ τρὶς τρία καὶ τετράκις τέσσαρα καὶ πεντάκις πέντε, ὥστε ἀναγκαῖον εἶναι λέγειν τοσούτῳ ⟨κρείττω⟩ δωδεκάδος εἶναι πεντηκοντάδα ὅσῳ καὶ τὸ δυνάμει τοῦ μήκει.

2.178Küçük olanın sureti göktekilerin en güzeli olan burçlar küresiyse, daha üstün olanın, yani ellinin örneği ne olabilir? Elbette daha iyi bir tabiat. Ama bunun üzerine konuşmanın sırası değil; şimdilik farkı belirtmiş olmak yeter, ta ki asıl bir konuyu yan bir konu gibi ele almayalım.

2.178

εἰ δὲ τοῦ ἐλάττονος εἰκών ἐστιν ἡ καλλιστεύουσα τῶν ἐν οὐρανῷ σφαῖρα ἡ ζῳοφόρος, τίνος ἂν εἴη παράδειγμα τὸ κρεῖττον, ἡ πεντηκοντάς, ἢ πάντως ἀμείνονος φύσεως; περὶ ἧς οὐ καιρὸς λέγειν· αὔταρκες γὰρ ἐν τῷ παρόντι σεσημειῶσθαι τὴν διαφορὰν ὑπὲρ τοῦ μὴ ἐν παρέργῳ προηγούμενον ἔργον τίθεσθαι.

2.179Ellinci güne denk gelen bayrama İlk Ürünler Bayramı adı verilmiştir. Bu bayramda buğdaydan yapılmış iki mayalı ekmeği, en iyi yiyecek olan buğdayın ilk ürünü olarak sunmak âdettir. Bayramın İlk Ürünler diye anılmasının sebebi şunlardan biridir. Ya yılın ürünü insanların kullanımına geçmeden önce yeni buğdayın ilk ürünü, ilk görünen mahsulü ilk ürün sunusu olarak getirildiği içindir —

2.179

Πρόσρησιν δ’ ἔλαχεν ἡ κατὰ τὸν πεντηκοστὸν ἀριθμὸν ἐνισταμένη ἑορτὴ πρωτογεννημάτων, ἐν ᾗ δύο ἐζυμωμένους ἄρτους ἐκ πυροῦ γεγονότας ἔθος προσφέρειν ἀπαρχὴν σίτου, τῆς ἀρίστης τροφῆς. ὠνομάσθη δὲ πρωτογεννημάτων ἢ διότι, πρὶν εἰς τὴν ἀνθρώπων χρῆσιν ἐλθεῖν τὸν ἐπέτειον καρπόν, τοῦ νέου σίτου τὸ πρῶτον γέννημα καὶ ὁ πρῶτος παραφανεὶς καρπὸς ἀπαρχὴ προσάγεται —

2.180çünkü Tanrı'dan en büyük bağışı, hem en zorunlu, hem en faydalı, hem de en tatlı yiyeceğin bolluğunu alanların, onu bağışlayana ilk ürünü sunmadan ondan ne faydalanması ne de bir lokma tatması adil ve dine uygun olur. Aslında hiçbir şey vermezler, çünkü her şey, hem mülkler hem bağışlar, onundur; ama küçük bir simgeyle, lütfa hiç ihtiyacı olmadığı hâlde aralıksız ve tükenmez lütuflar yağdıran Tanrı'ya karşı şükran dolu ve Tanrı'nın sevdiği bir karakter gösterirler —

2.180

δίκαιον γὰρ καὶ ὅσιον τὴν μεγίστην λαβόντας παρὰ θεοῦ δωρεὰν ἀφθονίαν ἀναγκαιοτάτης ὁμοῦ καὶ ὠφελιμωτάτης ἔτι δὲ καὶ ἡδίστης τροφῆς μήτε ἀπολαῦσαι μήτε συνόλως σπάσαι, πρὶν ἀπάρξασθαι τῷ χορηγῷ, διδόντας μὲν οὐδέν, αὐτοῦ γὰρ τὰ πάντα καὶ κτήματα καὶ δωρεαί, διὰ ⟨δὲ⟩ βραχέος συμβόλου παραφαίνοντας εὐχάριστον καὶ θεοφιλὲς ἦθος πρὸς τὸν χαρίτων μὲν ἀνεπιδεᾶ συνεχεῖς δὲ καὶ ἀενάους χάριτας ἄρδοντα —

2.181ya da buğday, öteki ekinler ikinci sırada sayıldığından, en başta gelen ve en iyi ürün olduğu içindir. Nasıl şehirde yönetici, gemide kaptan birinci diye anılır, çünkü biri şehre, öteki gemiye önderlik eder ve önde gider; aynı şekilde buğday ürünü de ekilen her şeyin en iyisi olduğu için birleşik bir adla "ilk ürün" diye anıldı. Çünkü onun canlıların en iyisinin yiyeceği olması gerekiyordu.

2.181

ἢ διότι κατ’ ἐξοχὴν πρῶτον καὶ ἄριστον γέννημα ὁ τοῦ σίτου καρπός ἐστιν, ἐν δευτέρᾳ τάξει τῶν ἄλλων καταριθμουμένων ὅσα σπαρτά· καθάπερ γὰρ ἄρχων ⟨μὲν⟩ ἐν πόλει, κυβερνήτης δ’ ἐν νηὶ πρῶτος εἶναι λέγεται, τῷ τὸν μὲν κατὰ πόλιν, τὸν δὲ κατὰ ναῦν ἀφηγεῖσθαί τε καὶ προφέρειν, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ τοῦ σίτου καρπὸς ὀνόματι συνθέτῳ πρωτογέννημα ὠνομάσθη διὰ τὸ πάντων ἄριστος εἶναι τῶν σπειρομένων· ἔδει γὰρ αὐτὸν καὶ τοῦ ζῴων ἀρίστου τροφὴν εἶναι.

2.182Ekmekler mayalıdır, oysa kanun mayanın sunağa getirilmesini yasaklamıştır. Bu, buyruklar arasında bir çelişki olsun diye değil, bir bakıma tek bir işlemle hem almak hem vermek içindir: sunanların şükranını almak, getirilenleri de hemen, geciktirmeden sunanlara geri vermek; ama sunanlar onları kullansın diye değil.

2.182

ἐζυμωμένοι δ’ εἰσὶν οἱ ἄρτοι, τοῦ νόμου ζύμην ἐπὶ τὸν βωμὸν ἀναφέρειν ἀπειπόντος, οὐχ ἵνα διαμάχη τις ᾖ ἐν τοῖς προσταττομένοις, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ τρόπον τινὰ δι’ ἑνὸς εἴδους λαβεῖν τε καὶ δοῦναι, λαβεῖν μὲν τὴν ἀπὸ τῶν προσφερόντων εὐχαριστίαν, δοῦναι δὲ εὐθὺς ἀνυπερθέτως τὰ κομιζόμενα τοῖς προσφέρουσιν, οὐ μὴν ὥστε χρῆσθαι·

2.183Çünkü bir kere vakfedilmiş şeyleri, kullanmaları serbest olan ve kendilerine izin verilenler kullanacaktır. Bu, kâhinlere serbesttir. Sunağa getirilenlerden sönmeyen ateşte yakılmayanlara ortak olma hakkı onlara kanunun insanseverliğiyle verilmiştir: ya hizmetlerinin ücreti, ya dindarlık uğruna verdikleri mücadelelerin ödülü, ya da kutsal bir pay olarak; çünkü ülkeden, öteki kabileler gibi, kendilerine düşen bir parçayı almamışlardır.

2.183

χρήσονται γὰρ τοῖς ἅπαξ καθιερωθεῖσιν οἷς ἔξεστί τε καὶ ἐφίεται, ἔξεστι δὲ τοῖς ἱερωμένοις, οἳ τῶν προσαγομένων τῷ βωμῷ ὅσα μὴ ὑπὸ τοῦ ἀσβέστου πυρὸς ἀναλίσκεται τὴν μετουσίαν ἔλαβον φιλανθρωπίᾳ νόμου δοθεῖσαν ἢ μισθὸν ὑπηρεσιῶν ἢ γέρας ἀγώνων, οὓς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀθλοῦσιν, ἢ κλῆρον ἱερόν, τοῦ κατὰ τὴν χώραν μὴ τὸν αὐτὸν τρόπον ταῖς ἄλλαις φυλαῖς τὸ ἐπιβάλλον μέρος δανεισάμενοι.

2.184Maya başka iki şeyin de simgesidir. Biri en tam, eksiksiz yiyecektir; gündelik kullanımda bundan daha iyi ve daha faydalısı bulunamaz. Ekinler arasında en iyisi de buğdaydır; bu yüzden en iyisi için en iyi ilk ürünü sunmak yerinde olur.

2.184

σύμβολον δ’ ἐστὶ καὶ ἄλλων ἡ ζύμη δυεῖν· ἑνὸς μὲν ἐντελεστάτης καὶ ὁλοκλήρου τροφῆς, ἧς οὐκ ἔστιν εὑρεῖν ἐν τῇ καθ’ ἡμέραν χρήσει κρείττονα καὶ λυσιτελεστέραν· κράτιστος δὲ καὶ ὁ τοῦ σίτου καρπὸς ἐν σπαρτοῖς, ὡς ἁρμόττειν ὑπὲρ τοῦ ἀρίστου ποιεῖσθαι τὴν ἀρίστην ἀπαρχήν.

2.185Öteki daha simgeseldir: Mayalanan her şey kabarır; sevinç de psykhēnin makul bir kabarmasıdır. İnsan tabiatı gereği hiçbir şeye, zorunlu şeylerin bolluğuna ve bereketine sevindiği kadar sevinmez. Bunlar için sevinç içinde şükretmek, zihindeki görünmez iyi hâlin şükranını mayalı ekmeklerle gözle görülür kılmak yerindedir.

2.185

ἕτερον δὲ συμβολικώτερον· πᾶν τὸ ἐζυμωμένον ἐπαίρεται· χαρὰ δὲ ψυχῆς ἐστιν εὔλογος ἔπαρσις· ἐπ’ οὐδενὶ δὲ τῶν ὄντων μᾶλλον χαίρειν πέφυκεν ἄνθρωπος ἢ εὐπορίᾳ καὶ ἀφθονίᾳ τῶν ἀναγκαίων· ἐφ’ οἷς ἄξιον γεγηθότας εὐχαριστεῖν, ποιουμένους ἀοράτου τῆς περὶ τὴν διάνοιαν εὐπαθείας αἰσθητὴν διὰ τῶν ἐζυμωμένων ἄρτων εὐχαριστίαν.

2.186İlk ürün olarak sunulan da buğday değil ekmektir; çünkü buğday ekmek olunca yiyecekten faydalanmak için artık hiçbir şey eksik kalmaz. Denir ki bütün ekinler arasında buğday tabiatça en son yetişir ve hasada en son hazır olur.

2.186

ἄρτοι δ’ εἰσὶν [ἀλλ’ οὐ σῖτος] ἡ ἀπαρχή, διὰ τὸ μηδὲν ἔτι ἐνδεῖν τῶν εἰς ἀπόλαυσιν τροφῆς, σίτου γεγονότος· λέγεται γὰρ ὅτι τῶν σπαρτῶν ἁπάντων τελευταῖος ὁ πυρὸς γεννᾶσθαι πέφυκε καὶ πρὸς ἄμητον παρίστασθαι.

2.187İki ekmek, iki zaman için en güzel şükran sunusudur. Biri geçmiş zaman içindir: O zaman bolluk içinde yaşadık, yokluğun ve kıtlığın kötülüklerini tatmadık. Öteki gelecek zaman içindir: Onun için gereken erzakı ve hazırlıkları yaptık; iyi umutlarla dolu olarak Tanrı'nın bağışlarını saklıyor, ev idaresi aretēsinin kurallarına göre ne kadarına ihtiyaç olursa onu gündelik geçimimiz için her zaman çıkarıyoruz.

2.187

δύο δ’ εἰσὶν ἄριστα δυοῖν χρόνων χαριστήρια, τοῦ τε παρεληλυθότος, ἐν ᾧ τῶν ἐξ ἐνδείας καὶ λιμοῦ κακῶν οὐκ ἐπειράθημεν ἐν εὐετηρίᾳ διάγοντες, καὶ τοῦ μέλλοντος, διότι τὰς εἰς αὐτὸν χορηγίας καὶ παρασκευὰς εὐτρεπισάμεθα καὶ γέμοντες χρηστῶν ἐλπίδων ταμιευόμεθα τὰς τοῦ θεοῦ δωρεὰς εἰς τὴν καθ’ ἡμέραν προφέροντες αἰεὶ δίαιταν, ὅσων ἂν ⟨ᾖ⟩ χρεία κατὰ νόμους τῆς οἰκονομικῆς ἀρετῆς.

2.188Sırada kutsal ay başı gelir; o gün tapınakta sunulan kurbanlarla birlikte borazan çalmak âdettir. Bu yüzden haklı olarak Borazanlar Bayramı diye anılır. Bu bayramın iki anlamı vardır: biri kavme özgü, öteki bütün insanlara ortak. Kavme özgü olanı, kanunların sözlerinin bildirildiği zamanki harikulade ve büyük olayın hatırasıdır.

2.188

Ἑξῆς ἐστιν ἱερομηνία, καθ’ ἣν ἅμα ταῖς ἀναγομέναις θυσίαις ἐν τῷ ἱερῷ σαλπίζειν ἔθος· ἀφ’ οὗ καὶ „σαλπίγγων“ ἐτύμως ἑορτὴ προσαγορεύεται, διττὸν λόγον ἔχουσα, τὸν μὲν ἴδιον τοῦ ἔθνους, τὸν δὲ κοινὸν ἀνθρώπων ἁπάντων· ἴδιον μὲν ὑπόμνησιν τεραστίου καὶ μεγαλουργηθέντος ἔργου, καθ’ ὃν χρόνον τὰ λόγια τῶν νόμων ἐθεσπίζετο·

2.189Çünkü o zaman gökten bir borazan sesi yankılandı; bu ses, beklenebileceği gibi, evrenin uçlarına kadar ulaştı. Böylece orada bulunmayanları, neredeyse dünyanın en ucunda oturanları bile bu olayın dehşeti kendine çekecekti; onlar da, beklenebileceği gibi, böylesine büyük işaretlerin büyük sonuçların habercisi olduğunu düşüneceklerdi. İnsanlara, özel kanunlar gibi bir aracıyla değil, bizzat Tanrı'nın bildirdiği genel kanunlardan daha büyük ya da daha faydalı ne gelebilirdi?

2.189

τότε γὰρ ἀπ’ οὐρανοῦ φωνὴ σάλπιγγος ἐξήχησεν, ἣν εἰκὸς ἄχρι τῶν τοῦ παντὸς φθάσαι περάτων, ἵνα καὶ τοὺς μὴ παρόντας καὶ μόνον οὐκ ἐν ἐσχατιαῖς κατοικοῦντας διὰ τοῦ συμβεβηκότος ἡ πτοία ἐπιστρέψῃ λογισαμένους, ὅπερ εἰκός, ὅτι τὰ οὕτως μεγάλα μεγάλων ἀποτελεσμάτων ἐστὶ σημεῖα· τί δὲ μεῖζον ἢ ὠφελιμώτερον εἰς ἀνθρώπους ἐλθεῖν ἐδύνατο τῶν γενικῶν νόμων, οὓς προεφήτευσεν ὁ θεός, οὐ δι’ ἑρμηνέως καθάπερ τὰ ἐν εἴδει νόμιμα.

2.190Bu, kavme özgü olandır. Bütün insanlara ortak olanı ise şudur: Borazan bir savaş aletidir; hem çarpışma vakti gelince düşmana saldırmak için hem de ayrılıp kendi ordugâhına dönmek gerektiğinde geri çağırmak için çalınır. Bir de Tanrı'nın gönderdiği başka bir savaş vardır: Tabiat kendi içinde ayaklanır, parçaları birbirine saldırır, en kanuna uygun düzen olan eşitlik, eşitsizliğin açgözlülüğüne yenik düşer.

2.190

τοῦτο μὲν ἐξαίρετον τοῦ ἔθνους· κοινὸν δὲ πρὸς πάντας ἀνθρώπους ἐκεῖνο· ἡ σάλπιγξ ὄργανόν ἐστι πολέμου καὶ πρὸς τὴν κατ’ ἐχθρῶν ἐφόρμησιν, ὁπότε καιρὸς εἴη συμπλέκεσθαι, καὶ πρὸς ἀνάκλησιν, ὁπότε διακρίνεσθαι δέοι πρὸς τὰ οἰκεῖα ἐπανελευσομένους στρατόπεδα. ἔστι δὲ καὶ ἕτερος θεήλατος πόλεμος, ὅταν ἡ φύσις ἐν ἑαυτῇ στασιάσῃ, τῶν μερῶν ἀντεπιτιθεμένων ἀλλήλοις, ἰσότητος εὐνομωτάτης πλεονεξίᾳ τοῦ ἀνίσου κρατηθείσης.

2.191İki savaşla da yeryüzündekiler yok olur. Düşmanlar ağaçları keser, ülkeyi yağmalar, yiyecekleri ve başak bağlamış tarlaları ateşe verir. Tabiatın savaşlarında ise kuraklıklar, sağanaklar, güney rüzgârlarının şiddeti, güneşin kavurucu sıcakları ve karlı soğuklar her şeyi mahveder; yılın mevsimlerinin ahengi ahenksizliğe döner. Bana öyle geliyor ki bu, bunların başına geldiği kimselerde dinsizliğin azar azar yükselmeyip birden sel gibi taşmasından ileri gelir.

2.191

ὑπ’ ἀμφοτέρων δὲ τῶν πολέμων φθείρεται τὰ ἐπίγεια, πρὸς μὲν ἐχθρῶν δενδροτομίαις, δῃώσεσιν, ἐμπρήσεσι τροφῶν καὶ πεδίων σταχυηφορούντων, ὑπὸ δὲ τῶν κατὰ φύσιν αὐχμοῖς, ἐπομβρίαις, νοτίων βίαις πνευμάτων, φλογώσεσι ταῖς ἀφ’ ἡλίου, χιονώδει περιψύξει, τῆς ἁρμονίας τῶν ἐτησίων ὡρῶν περιηκούσης εἰς ἀναρμοστίαν, ἕνεκά μοι δοκῶ τῆς οὐ κατὰ μικρὸν ἐπιπολαζούσης ἀλλ’ ἀθρόῳ φορᾷ κεχυμένης ἀσεβείας, παρ’ οἷς ἂν ταῦτα γίνηται.

2.192Bu yüzden kanun, bir savaş aleti olan borazanın adını taşıyan bir bayram koydu: barışı kuran ve barışı koruyan Tanrı'ya şükran için. O, hem şehirlerdeki hem de evrenin parçalarındaki ayaklanmaları ortadan kaldırarak bolluk, bereket ve öteki iyiliklerde bir zenginlik sağladı; ürünleri yok edecek hiçbir kıvılcımın alevlenmesine izin vermedi.

2.192

διὰ τοῦτο καθάπερ ἐπώνυμον ἑορτὴν ὀργάνου πολεμικοῦ σάλπιγγος ἀπέφηνεν ὁ νόμος, ἐπ’ εὐχαριστίᾳ τοῦ εἰρηνοποιοῦ θεοῦ καὶ εἰρηνοφύλακος, ὃς καὶ τὰς ἐν ταῖς πόλεσι καὶ τὰς ἐν τοῖς μέρεσι τοῦ παντὸς στάσεις ἀνελὼν εὐθηνίας καὶ εὐετηρίας καὶ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν ἀφθονίαν ἀπειργάσατο, μηδὲν ἐμπύρευμα καρπῶν φθορᾶς ἐάσας ζωπυρηθῆναι.

2.193Borazanlar Bayramından sonra Oruç bayramı kutlanır. Başka inançtan olup güzel şeyleri kınamaktan utanmayanlardan biri belki şöyle diyecektir: "Bu nasıl bir bayram ki ne şölen var ne ortak sofra? Ne ağırlayanlarla ağırlananların neşeli topluluğu, ne bol bol katıksız şarap, ne pahalı sofralar; ne halk ziyafetinde gereken her şeyin bağışları ve hazırlıkları, ne de oyunlar ve şakalarla dolu şenlikler ve eğlence alayları; ne kavalla, lirle, defle, zille eğlenmek, ne de musikinin gevşek ve kadınsı türünün kulaktan girip uyandırdığı dizginsiz arzular?"

2.193

Μετὰ δὲ τὴν τῶν σαλπίγγων ἄγεται νηστεία ἑορτή. τάχα ἄν τις εἴποι τῶν ἑτεροδόξων καὶ ψέγειν τὰ καλὰ μὴ αἰδουμένων· ἑορτὴ δ’ ἐστὶ τίς, ἐν ᾗ μὴ συμπόσια καὶ συσσίτια καὶ ἑστιατόρων καὶ ἑστιωμένων θίασος καὶ πολὺς ἄκρατος καὶ τράπεζαι πολυτελεῖς καὶ χορηγίαι καὶ παρασκευαὶ τῶν ἐν δημοθοινίᾳ πάντων εὐφροσύναι τε καὶ κῶμοι σὺν ἀθύρμασι καὶ τωθασμοῖς καὶ παιδιὰ μετ’ αὐλοῦ καὶ κιθάρας καὶ τυμπάνων τε καὶ κυμβάλων καὶ τῶν ἄλλων ὅσα ⟨κατὰ⟩ τὸ παραλελυμένον καὶ ἐκτεθηλυμμένον εἶδος μουσικῆς δι’ ὤτων ἐγείρει τὰς ἀκαθέκτους ἐπιθυμίας;

2.194Çünkü anlaşılan, bu insanlar sevinci bu şeylerde ve bu şeyler yoluyla bulmak gerektiğini sanırlar; gerçek sevinci bilmezler. Her şeyi bilen Musa ise bu gerçek sevinci en keskin gözlerle görmüş, orucu bayram ilan etmiş, onu bayramların en büyüğü saymış ve atalarının dilinde "Şabatların Şabatı" diye adlandırmıştır; Yunanlıların deyişiyle, yedilerin yedisi, kutsalların en kutsalı. Bunu birçok sebeple yapmıştır.

2.194

ἐν γὰρ τούτοις καὶ διὰ τούτων, ὡς ἔοικε, τὸ εὐφραίνεσθαι τίθενται ἀγνοίᾳ τῆς πρὸς ἀλήθειαν εὐφροσύνης· ἣν ὀξυδερκεστάτοις ὄμμασιν ἰδὼν ὁ πάνσοφος Μωυσῆς τὴν νηστείαν ἑορτὴν ἀνεῖπε καὶ ἑορτῶν τὴν μεγίστην πατρίῳ γλώττῃ „σάββατα σαββάτων“ αὐτὴν ὀνομάσας, ὡς δ’ ἂν Ἕλληνες εἴποιεν, ἑβδομάδα ἑβδομάδων καὶ ἁγίων ἁγιωτέραν, διὰ πολλά·

2.195Birincisi, kendine hâkim olma yüzündendir. Musa her zaman ve her yerde, hayatın bütün işlerinde dilde, karında ve karnın altındakilerde kendine hâkim olmayı göstermeyi öğütler; burada ise ona ayrı bir gün adayarak özellikle ona sarılmayı buyurur. Çünkü yemeği ve içmeyi, bu kadar zorunlu şeyleri hiçe saymayı öğrenen kişi, varlığımızı sürdürmekten ve korumaktan çok en zararlı hazza hizmet eden gereksiz şeylerden hangisini küçümsemez?

2.195

πρῶτον μὲν ⟨δῐ⟩ ἐγκράτειαν, ἣν ἀεὶ καὶ πανταχοῦ παραγγέλλων ἐν ἅπασι τοῖς κατὰ βίον ἐπιδείκνυσθαι πράγμασι διά τε γλώττης καὶ γαστρὸς καὶ τῶν μετὰ γαστέρα νυνὶ δὲ διαφερόντως κελεύει περιέπειν, ἐξαίρετον ἡμέραν ἀναθεὶς αὐτῇ· σιτίων γάρ τις καὶ ποτῶν μαθὼν ἀλογεῖν τῶν οὕτως ἀναγκαίων τίνος οὐκ ἂν ὑπερίδοι τῶν περιττῶν, ἃ γέγονεν οὐ διαμονῆς καὶ σωτηρίας ἕνεκα μᾶλλον ἢ βλαβερωτάτης ἡδονῆς;

2.196İkincisi, bu günün tamamı yakarışlara ve dualara adanmıştır. İnsanlar sabahtan akşama kadar en yalvarıcı dualardan başka hiçbir şeyle uğraşmazlar. Bu dualarla Tanrı'yı yatıştırmaya çalışır, isteyerek ve istemeyerek işledikleri günahların bağışlanmasını dilerler; iyi şeyler umarlar, ama kendilerinden ötürü değil, affı cezadan önce koyanın merhametli tabiatından ötürü.

2.196

δεύτερον δὲ ἐπειδὴ πᾶσα ἀνάκειται λιταῖς καὶ ἱκεσίαις, περὶ μηδὲν ἕτερον ἄχρις ἑσπέρας ἐξ ἑωθινοῦ τῶν ἀνθρώπων σχολὴν ἀγόντων ἢ δεητικωτάτας εὐχάς, αἷς σπουδάζουσι τὸν θεὸν ἐξευμενίζεσθαι παραίτησιν ἁμαρτημάτων ἑκουσίων τε καὶ ἀκουσίων αἰτούμενοι καὶ χρηστὰ ἐλπίζοντες, οὐ δι’ ἑαυτοὺς ἀλλὰ διὰ τὴν ἵλεω φύσιν τοῦ συγγνώμην πρὸ κολάσεως ὁρίζοντος.

2.197Üçüncüsü, orucun tutulduğu vakit yüzündendir. Çünkü bu vakitte toprağın yıl boyunca verdiği her şey artık toplanmıştır. Kanun koyucu, ürünlere hemen doymanın açgözlülük işi olduğunu, oruç tutup yiyeceğe el sürmemenin ise tam bir dindarlık olduğunu düşündü. Bu dindarlık zihne, hazırlanıp donatılmış şeylere sağlığın ya da hayatın sebebi gözüyle güvenmemeyi öğretir; çünkü bunlar çoğu zaman var olduklarında zarar vermiş, olmadıklarında fayda sağlamıştır.

2.197

τρίτον δὲ διὰ τὸν καιρόν, ἐν ᾧ συμβέβηκε τὴν νηστείαν ἄγεσθαι· κατὰ γὰρ τοῦτον ἤδη συγκεκόμισται πάντα ὅσα δι’ ἔτους ἤνεγκεν ἡ γῆ. τὸ μὲν οὖν εὐθὺς ἐμφορεῖσθαι τῶν γεγονότων ἀπληστίας ὑπέλαβεν ἔργον εἶναι, τὸ δὲ νηστεῦσαι καὶ τροφῆς μὴ προσάψασθαι παντελοῦς εὐσεβείας, ἥτις ἀναδιδάσκει τὴν διάνοιαν μὴ πεποιθέναι τοῖς εὐτρεπισθεῖσι καὶ παρεσκευασμένοις ὡς ὑγείας ἢ ζωῆς αἰτίοις· ταῦτα γὰρ καὶ παρόντα πολλάκις ἔβλαψε καὶ μὴ παρόντα ὤνησε.

2.198Ürünler toplandıktan sonra yemekten ve içmekten uzak duranlar, ağızlarından tek söz çıkmasa da, adeta psykhēleriyle açıkça haykırıp şöyle derler: "Tabiatın lütuflarını memnuniyetle aldık ve saklıyoruz; ama hiçbir zaman yok olup giden bir şeyi varlığımızın sebebi saymayız. Sebep, kâinatın ve kâinattaki şeylerin yaratıcısı, babası ve kurtarıcısı olan Tanrı'dır; bizi bunlarla da, bunlar olmadan da besleyip korumak onun hakkıdır."

2.198

μόνον οὐκ ἄντικρυς, κἂν μηδὲν τῇ φωνῇ φθέγγωνται τὸ παράπαν, οἱ μετὰ τὴν συγκομιδὴν τῶν καρπῶν ἀπεχόμενοι σιτίων καὶ ποτῶν ἐκβοῶσι ταῖς ψυχαῖς καί φασι ταῦτα· τὰς μὲν τῆς φύσεως χάριτας εἰλήφαμεν ἄσμενοι καὶ ταμιευόμεθα, φθαρτὸν δὲ οὐδὲν ἐπιγραφόμεθά ποτε τῆς ἡμετέρας διαμονῆς αἴτιον, ἀλλὰ τὸν γεννητὴν καὶ πατέρα καὶ σωτῆρα τοῦ τε κόσμου καὶ τῶν ἐν κόσμῳ θεόν, ᾧ καὶ διὰ τούτων καὶ ἄνευ τούτων τρέφειν θέμις καὶ διαφυλάττειν.

2.199İşte bakın, atalarımız on binler hâlinde ayak basılmamış, tamamen çorak bir çölden geçerken, bir nesil boyunca, kırk yıl, onları en derin topraklı ve en verimli bir ülkedeymiş gibi besledi. Bol bol içsinler diye ilk kez o zaman kaynaklar açtı; gökten, her gün için yetecek kadarından ne fazla ne eksik yiyecek yağdırdı. Böylece gerekli şeyleri biriktirmeden kullanacak, iyi umutlarını biriktirebilecekleri cansız şeylere satmayacaklardı; bağışlananları az düşünüp bağışlayana hayran olacak, ona secde edecek, onu yakışır ilahilerle ve övgülerle onurlandıracaklardı.

2.199

ἰδοὺ γοῦν καὶ τοὺς ἡμετέρους προγόνους μυριάσι πολλαῖς ἐρήμην ἀτριβῆ καὶ πᾶσαν ἄγονον διεξιόντας γενεᾶς βίον ἔτη τεσσαράκοντα διέθρεψεν ὡς ἐν βαθυγειοτάτῃ καὶ εὐφορωτάτῃ χώρᾳ, πηγὰς μὲν τότε πρῶτον ἀνατεμὼν εἰς ἄφθονον ποτοῦ χρῆσιν, ὕων δὲ τροφὴν ἐξ οὐρανοῦ μήτε πλείονα μήτ’ ἐλάττονα τῆς διεξαρκούσης εἰς ἑκάστην ἡμέραν, ἵνα ἀταμιεύτοις χρώμενοι τοῖς ἀναγκαίοις μὴ πωλῶσιν ἀψύχων, ὧν ἂν ἐθησαυρίσαντο, τὰς ἀγαθὰς ἐλπίδας, ἀλλὰ μικρὰ φροντίζοντες τῶν χορηγουμένων τὸν χορηγὸν θαυμάζωσι καὶ προσκυνῶσι καὶ τοῖς ἁρμόττουσιν ὕμνοις καὶ εὐδαιμονισμοῖς γεραίρωσιν.

2.200Oruç günü kanunun buyruğuyla her zaman ayın onunda tutulur. Neden onunda? Bu sayı üzerine yazdıklarımızda ayrıntısıyla gösterdiğimiz gibi, on sayısı bilge kişilerce "tam-bütün" diye anılır. Bütün orantıları, aritmetik, harmonik ve geometrik orantıyı kendinde barındırır; ayrıca ahenkleri de içerir: dörtlüyü veren dörtte üç oranını, beşliyi veren üçte iki oranını, oktavı veren iki kat oranını, çift oktavı veren dört kat oranını; dokuzda sekiz oranını da kapsar. Böylece musiki teoremlerinin en mükemmel toplamıdır; "tam-bütün" adını da buradan alır.

2.200

ἡ δὲ ἡμέρα τῆς νηστείας ἄγεται νόμου προστάξει δεκάτῃ μηνὸς ἀεί. διὰ τί δὲ ἐν τῇ δεκάτῃ; ὡς ἐν τοῖς περὶ αὐτῆς λόγοις ἠκριβώσαμεν, ὀνομάζεται μὲν ὑπὸ σοφῶν ἀνδρῶν παντέλεια, περιέχει δ’ ἐν αὑτῇ τὰς ἀναλογίας πάσας, τήν τε ἀριθμητικὴν καὶ τὴν ἁρμονικὴν καὶ τὴν γεωμετρικήν, καὶ προσέτι τὰς ἁρμονίας, ἐπίτριτον τὴν διὰ τεσσάρων καὶ ἡμιόλιον τὴν διὰ πέντε καὶ διπλασίαν τὴν διὰ πασῶν καὶ τετραπλασίαν τὴν δὶς διὰ πασῶν, ἔχει δὲ καὶ τὸν ἐπόγδοον λόγον, ὡς εἶναι πλήρωμα τῶν κατὰ μουσικὴν θεωρημάτων τελειότατον, ἀφ’ οὗ καὶ ὠνόμασται παντέλεια.

2.201Kanun yiyecekten ve içecekten yoksunluğun, tam ve dolu sayı olan onda gerçekleşmesini emretti; bunu da içimizdeki en iyi şeyin en iyi gıdaları uğruna yaptı. Böylece kimse kutsal sırların yorumcusunun, kötülüklerin en dayanılmazı olan açlığı buyurduğunu sanmasın; bu, bedenin haznelerine akan akışın kısa bir süre kesilmesinden ibarettir.

2.201

τὴν οὖν σιτίων καὶ ποτῶν ἔνδειαν προστέταχε κατ’ ἀριθμὸν τέλειον καὶ πλήρη γίνεσθαι τῆς δεκάδος διὰ τὰς τοῦ ἀρίστου τῶν ἐν ἡμῖν ἀρίστας τροφάς, ἵνα μηδεὶς ὑπολάβῃ λιμὸν τὸ πάντων ἀφορητότατον κακῶν εἰσηγεῖσθαι τὸν ἱεροφάντην, ἀλλὰ τῆς εἰς τὰς τοῦ σώματος δεξαμενὰς φερομένης ἐπιρροῆς ἀνακοπὴν βραχεῖαν.

2.202Çünkü ancak böylece akıl kaynağından psykhēye gelen akış berrak ve temiz, pürüzsüzce akacaktı. Aralıksız ve birbiri ardınca alınan gıdalar bedeni sel gibi basar, aklı da beraberinde sürükler. Gıdalar durdurulursa ise akıl sağlam bir yere basar; kuru bir patikada ya da ana yolda yürür gibi, görmeye ve işitmeye değer şeylere yönelerek yolunu tökezlemeden yürüyebilir.

2.202

οὕτως γὰρ ἔμελλε διαυγὲς καὶ καθαρὸν τὸ ἀπὸ τῆς λογικῆς πηγῆς [εἰς καθαρὸν] ἐπὶ ψυχὴν φέρεσθαι νᾶμα λείως, ἐπειδήπερ αἱ συνεχεῖς καὶ ἐπάλληλοι τροφαὶ κατακλύζουσαι τὸ σῶμα καὶ τὸν λογισμὸν προσεπισύρουσιν, εἰ δ’ ἐπισχεθεῖεν, εὖ μάλα στηριχθεὶς ὡς ἐπὶ ξηρᾶς ἀτραποῦ καὶ λεωφόρου τὴν πορείαν ἄπταιστον δυνήσεται ποιεῖσθαι τῶν θέας καὶ ἀκοῆς ἀξίων ἐφιέμενος.

2.203Hem bolluk için gereken her şey dilediğimiz gibi gidip iyilikler tamamlanmış ve dolmuşken, bereket ve erzak bolluğu içinde yemekten ve içmekten uzak durarak yokluğu hatırlamak, yakarışlar ve dualar etmek de yerindeydi. Bir yandan gerekli şeylerin yokluğunu gerçekten tatmamak için dua ederler, bir yandan da iyiliklerin bolluğu içinde başlarına gelmemiş kötülükleri hatırladıkları için şükrederler. Bunlar hakkında bu kadar yeter.

2.203

ἄλλως τε ἁρμόττον ἦν, τῶν εἰς εὐθηνίαν ἁπάντων κατὰ νοῦν κεχωρηκότων ἐπὶ τελείοις καὶ πλήρεσιν ἀγαθοῖς, ἐν εὐετηρίᾳ καὶ χορηγιῶν ἀφθονίᾳ λαβεῖν ἐνδείας ὑπόμνησιν ἀποχῇ σιτίων καὶ ποτῶν καὶ λιτὰς καὶ ἱκεσίας ποιεῖσθαι, ἅμα μὲν ὑπὲρ τοῦ μὴ εἰς ἀληθῆ πεῖραν ἐλθεῖν ἀπορίας τῶν ἀναγκαίων, ἅμα δὲ καὶ εὐχαριστοῦντας, ὅτι ἐν ἀγαθῶν περιουσίᾳ μέμνηνται κακῶν οὐ γενομένων. τούτων μὲν δὴ ἅλις.

2.204Yıllık bayramların sonuncusu Çardaklar adını taşır; vakti sonbahar ılımıdır. Bundan iki ders çıkar. Biri, eşitsizlikten nefret edip eşitliği onurlandırmak gerektiğidir; çünkü eşitlik adaletin, eşitsizlik haksızlığın başlangıcı ve kaynağıdır; biri gölgesiz ışığın, öteki karanlığın akrabasıdır. Öteki de, bütün ürünler olgunlaştıktan sonra onları olgunlaştıran ve bütün iyiliklerin sebebi olan Tanrı'ya şükretmenin yerinde olduğudur.

2.204

Τελευταία δ’ ἐστὶν ἑορτὴ τῶν ἐνιαυσίων προσαγορευομένη σκηναί, καιρὸν ἔχουσα τὸν μετοπωρινῆς ἰσημερίας· ἐξ οὗ δύο παρίσταται, τό τε δεῖν ἰσότητα τιμᾶν ἀνισότητα ἐχθραίνοντας — ἡ μὲν γὰρ δικαιοσύνης ἐστίν, ἡ δὲ ἀδικίας ἀρχή τε καὶ πηγή, καὶ ἡ μὲν ἀσκίου φωτός, ἡ δὲ σκότους συγγενής — καὶ τὸ προσήκειν μετὰ τὴν ἁπάντων καρπῶν τελείωσιν εὐχαριστεῖν τῷ τελεσφόρῳ θεῷ καὶ πάντων τῶν ἀγαθῶν αἰτίῳ.

2.205Çünkü sonbahar, Yunanca adının da gösterdiği gibi, meyve mevsiminden sonraki, meyvenin artık toplandığı vakittir. O zaman ekinler de ağaçlar da yıllık vergilerini, zorunlu haraçlarını ödemiştir; toprak da sayısız evcil ve vahşi hayvan türü için doğurduğu bütün yiyecekleri bol bol sağlamıştır. Bunları yalnız eldeki geçici faydalanma için değil, sonrası için de sağlamıştır; çünkü canlıları seven tabiat ileriyi düşünür.

2.205

τὸ γὰρ μετόπωρον, ὡς καὶ αὐτὸ δήπου δηλοῖ τοὔνομα, καιρὸς ὁ μετὰ τὴν ὀπώραν ἐστὶν ἤδη συγκεκομισμένην, καὶ φόρους τοὺς ἐτησίους καὶ δασμοὺς τοὺς ἀναγκαίους εἰσενηνοχότων ⟨τῶν⟩ σπαρτῶν τε καὶ τῶν δένδρων καὶ τῆς γῆς ὅσας τροφὰς ἐγέννησε ταῖς τῶν ἀμυθήτων ζῴων ἰδέαις ἡμέρων τε καὶ ἀγρίων ἀφθόνως παρεσχημένης, οὐ μόνον εἰς τὴν ἐν χερσὶ καὶ πρόσκαιρον ἀπόλαυσιν ἀλλὰ καὶ τὴν ὕστερον διὰ τὸ προμηθὲς τῆς φιλοζῴου φύσεως.

2.206Bayram süresince çardaklarda yaşamak da emredilmiştir. Bunun sebebi ya şudur: Tarım işleriyle uğraşırken açık havada kalmaya artık gerek yoktur; dışarıda hiçbir şey kalmamış, bütün ürünler, güneşin kavurucu sıcağından ve yağmurlardan gelmesi olağan zararlar yüzünden ambarlara ve benzeri yerlere konmuştur —

2.206

καὶ μὴν ἐν σκηναῖς προστέτακται διαιτᾶσθαι τὸν χρόνον τῆς ἑορτῆς, ἤτοι διὰ τὸ μηκέτι εἶναι χρείαν ἐν ὑπαίθρῳ διάγειν τὰ περὶ γεωργίαν ἐκπονοῦντας, οὐδενὸς μὲν ὑπολειφθέντος ἔξω, πάντων δὲ καρπῶν ἐναποκειμένων σιροῖς καὶ τοιουτοτρόποις χωρίοις διὰ τὰς εἰωθυίας βλάβας παρακολουθεῖν ἔκ τε φλογώσεως ἡλιακῆς καὶ φορᾶς ὑετῶν —

2.207çünkü yiyecekler tarlalardayken gerdek odasındaki bir kadın gibi içeri kapanma; dışarı çık, zorunlu şeylerin bekçisi ve koruyucusu ol. Açık havada kalırken soğuk ya da sıcak bastırırsa, sık yapraklı ağaçlar hazır bir gölgelik olarak yanı başındadır; onların altına sığınıp her ikisinin zararından kolayca kaçabilirsin. Ama bütün ürünler içeri taşındığında sen de onlarla birlikte içeri gir ve tarlada katlandığın yorgunluklara karşılık dinlenmek için daha korunaklı bir yaşayışa geç. Ya da sebep, atalarımızın uzun yolculuğunu hatırlamaktır: Derin çölü geçerken uzun yıllar boyunca her konakta çadırlarda yaşamışlardı.

2.207

ὅτε μὲν γὰρ ἐν πεδίοις ἐστὶ τὰ τρέφοντα, μὴ συγκλεισάμενος θαλαμαίου γυναικὸς τρόπον ἀλλὰ προελθὼν ἐπιμελητὴς καὶ φύλαξ εἶ σὺ τῶν ἀναγκαίων· κἂν ὑπαιθρίῳ διατελοῦντί σοι προσπίπτῃ κρυμὸς καὶ θάλπος, εἰσὶν ἔφεδροι ⟨καὶ⟩ σκιαὶ τὰ λάσια τῶν δένδρων, οἷς ὑποστείλας τὴν ἀφ’ ἑκατέρου δυνήσῃ βλάβην εὐμαρῶς ἐκφυγεῖν· ὅταν δ’ οἱ καρποὶ πάντες εἰσκομίζωνται, συνεισέρχου στεγανωτέρας διαίτης ἐφιξόμενος πρὸς ἀνάπαυλαν ἀντὶ καμάτων οὓς γεωπονῶν ὑπέμεινας — ἢ δι’ ὑπόμνησιν τῆς τῶν προγόνων μακρᾶς ὁδοιπορίας, ἣν δι’ ἐρήμου ποιούμενοι βαθείας σκηναῖς πολυετῆ χρόνον καθ’ ἕκαστον σταθμὸν ἐνδιῃτῶντο.

2.208Zenginlikte yoksulluğu, şöhrette şöhretsizliği, iktidarda sıradan bir insanın hâlini, barışta savaşın tehlikelerini, karada denizdeki fırtınaları, şehirlerde ıssızlığı hatırlamak yakışır. Çünkü büyük bir talih içindeyken eski talihsizlikleri düşünmekten daha büyük bir haz yoktur.

2.208

προσήκει δὲ καὶ ἐν πλούτῳ πενίας μεμνῆσθαι καὶ ἀδοξίας ἐν δόξῃ καὶ ἐν ἡγεμονίαις ἰδιωτικοῦ σχήματος καὶ ἐν εἰρήνῃ κινδύνων τῶν ἐν πολέμῳ καὶ ἐπὶ γῆς χειμώνων τῶν κατὰ θάλασσαν καὶ ἐν πόλεσιν ἐρημίας· ἡδονὴ γὰρ οὐκ ἔστι μείζων ἢ ἐν ταῖς ἄγαν εὐπραγίαις ἔννοιαν ἔχειν παλαιῶν ἀτυχημάτων.

2.209Hazzın yanında aretēnin alıştırılması için de az olmayan bir fayda doğar. İyiyi de kötüyü de göz önüne alıp kötüden kurtulmuş, daha iyisinin meyvesini toplayan kimseler zorunlu olarak şükran dolu bir karakter kazanır, tersine dönme korkusuyla da dindarlığa yönelirler. Bu yüzden mevcut iyilikler için Tanrı'yı şarkılarla ve sözlerle onurlandırır, bir daha kötülük görmemek için ona yalvarır, yakarışlarla gönlünü alırlar.

2.209

πρὸς δὲ τῇ ἡδονῇ καὶ ὄφελος οὐ μικρὸν εἰς ἀρετῆς ἄσκησιν ἐγγίνεται· λαβόντες γὰρ πρὸ ὀφθαλμῶν τό τε εὖ καὶ τὸ χεῖρον καὶ τὸ μὲν ἀπεωσμένοι καρπούμενοι δὲ τὸ ἄμεινον ἐξ ἀνάγκης εὐχάριστοι γίνονται τὸ ἦθος καὶ πρὸς εὐσέβειαν παρορμῶνται φόβῳ τῆς πρὸς τἀναντία μεταβολῆς. ὅθεν καὶ ἐπὶ τοῖς παροῦσιν ἀγαθοῖς τὸν θεὸν ᾠδαῖς καὶ λόγοις γεραίρουσι καὶ ὑπὲρ τοῦ μηκέτι πειραθῆναι κακῶν λιπαροῦσι καὶ ἱκεσίαις ἐξευμενίζονται.

2.210Bu bayramın başlangıcı da ayın on beşine denk gelir; sebebi, ilkbahar mevsimi için söylenen sebeptir: Kâinat yalnız gündüz değil gece de tabiatça pek güzel olan ışıkla dolsun. O gün güneşle ay birbiri ardınca doğar; ışıkları arasında hiç aralık kalmaz, aralarına sınır olarak bir karanlık girmez.

2.210

πάλιν δὲ ἡ ταύτης τῆς ἑορτῆς ἀρχὴ πεντεκαιδεκάτῃ μηνὸς ἐνίσταται, διὰ τὴν λεχθεῖσαν καὶ ἐπὶ τῆς ἐαρινῆς ὥρας αἰτίαν, ἵνα μὴ μεθ’ ἡμέραν μόνον ἀλλὰ καὶ νύκτωρ πλήρης ὁ κόσμος ᾖ τοῦ φύσει παγκάλου φωτός, ἡλίου καὶ σελήνης κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν ἀλλήλοις ἐπανατελλόντων αὐγαῖς ἀδιαστάτοις, ἃς μεθόριον οὐ διακρίνει σκότος.

2.211Kanun yedi güne mühür olarak sekizinci günü ekler ve ona "Kapanış" der: Anlaşılan yalnız o bayramın değil, sayıp anlattığım bütün yıllık bayramların kapanışı. Çünkü o, yılın son bayramı ve hepsinin sonucudur.

2.211

ἑπτὰ δὲ ἡμέραις ὀγδόην ἐπισφραγίζεται καλέσας „ἐξόδιον“ αὐτήν, οὐκ ἐκείνης, ὡς ἔοικε, μόνον τῆς ἑορτῆς, ἀλλὰ καὶ πασῶν τῶν ἐτησίων, ὅσας κατηριθμησάμην καὶ διεξῆλθον· τελευταία γάρ ἐστι τοῦ ἐνιαυτοῦ καὶ συμπέρασμα.

2.212Belki de ilk küp olan sekiz bu bayrama şu sebeple verildi: Sekiz, cisimsiz olanlardan geçilirken, kuvve hâlinde katı olan ousianın başlangıcı, düşünülür ousianın ise sonudur; düşünülür olanlar artışlarla katı tabiata … [metin burada eksiktir].

2.212

τάχα μέντοι καὶ πρῶτος κύβος, ὀγδοάς, ἐπενεμήθη ⟨τῇ⟩ ἑορτῇ διὰ τόδε· τῆς μὲν δυνάμει στερεᾶς οὐσίας ἐστὶν ἀρχὴ κατὰ τὴν ἀπὸ τῶν ἀσωμάτων μετάβασιν, τῆς δὲ νοητῆς συμπέρασμα· τὰ δὲ νοητὰ ταῖς παραυξήσεσι πρὸς τὴν στερεὰν φύσιν * * *.

2.213Sonbahar bayramı da, dediğim gibi, yıl içindeki bütün bayramların daha sağlam ve daha oturmuş bir tamamlanışı ve sonucu gibidir. Çünkü insanlar artık topraktan gelirlerini almışlardır; bolluk mu olacak kıtlık mı diye tereddüt içinde bocalamaz, korkmazlar. Çiftçilerin kaygıları ürünler toplanana kadar dinmez, çünkü sayısız insandan ve hayvandan gelebilecek zararlar pusudadır.

2.213

καὶ ἡ μετοπωρινὴ μέντοι ἑορτή, καθάπερ εἶπον, πλήρωμά τι καὶ συμπέρασμα τῶν ἐντὸς ἐνιαυτοῦ πασῶν ἔοικεν εἶναι σταθερώτερον καὶ παγιώτερον, τὰς ἀπὸ τῆς χώρας προσόδους εἰληφότων ἤδη καὶ μηκέτ’ ἐνδοιασμοῖς τοῖς περὶ φορᾶς καὶ ἀφορίας πλαζομένων καὶ δεδιότων· ἀνίδρυτοι γὰρ αἱ γεωπόνων φροντίδες, ἄχρις ἂν οἱ καρποὶ συγκομισθῶσι, διὰ τὰς ἐφέδρους ἀπὸ μυρίων ὅσων ἀνθρώπων τε καὶ θρεμμάτων ζημίας.

2.214Bu konuları kutsal yedi yüzünden biraz uzun tuttum; yıllık bayramların hepsinin, anne yerinde olan yedinin çocukları gibi olduğunu göstermek istedim. … [metinde boşluk var] … akılsız eğlenceler de gerçek sevinçler de; çünkü şenliklerde ve neşeli bir hayatta kaygıdan ve kederden uzak hoşnutluklar doğar, bunlar bedenleri ve psykhēleri ferahlatır: bedenleri rahat bir yaşayışla, psykhēleri felsefeyle.

2.214

Ταῦτα ἐπὶ πλέον ἐμήκυνα διὰ τὴν ἱερὰν ἑβδόμην ἐπιδείξασθαι βουλόμενος, ὅτι πάσας τὰς ἐτησίους ἑορτὰς συμβέβηκεν ὡς ἂν ἀπογόνους ἑβδομάδος εἶναι μητρὸς λόγον ἐχούσης * * * ἀφροσύναι καὶ εὐφροσύναι, καὶ διότι ἐν πανηγύρεσι καὶ ἱλαρῷ βίῳ τέρψεις ἀμέτοχοι συννοίας καὶ κατηφείας συνίστανται σώματα καὶ ψυχὰς ἀναχέουσαι, τὰ μὲν τῷ ἁβροδιαίτῳ, τὰς δὲ τῷ φιλοσοφεῖν.

2.215Bunların yanında, Tanrı'nın bayramı olmayan ama bayrama yakın bir şenlik daha vardır; buna, birazdan göstereceğimiz gibi, yapılan işten ötürü "Sepet" derler. Bayram payesi ve sırası taşımadığı birçok şeyden bellidir: Ne öteki bayramların her biri gibi bütün kavmin ortak bayramıdır, ne de sunağa getirilen ya da sunulan şeylerden herhangi biri sönmeyen kutsal ateşe verilerek kutsanır;

2.215

Ἔστι δέ τις παρὰ ταύτας ⟨οὐχ⟩ ἑορτὴ μὲν θεοῦ, ἑορτῆς δὲ ⟨συγγενὴς⟩ πανήγυρις, ἣν καλοῦσι „κάρταλον“ ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος, ὡς μικρὸν ὕστερον ἀποδείξομεν. τὸ μὲν οὖν μὴ ἑορτῆς ἔχειν ἀξίωμα καὶ τάξιν δῆλον ἐκ πολλῶν· οὔτε γὰρ τοῦ ἔθνους ἐστὶν ὡς πάνδημος, οἵα τῶν ἄλλων ἑκάστη, οὔτε τι τῶν προσαγομένων ἢ προσφερομένων ἐπὶ τὸν βωμὸν καθαγιάζεται παραδιδόμενον τῷ ἀσβέστῳ πυρὶ καὶ ἱερῷ,

2.216ne de kaç gün kutlanacağı söylenmiştir. Ama bayram havası taşıdığı ve bir şenliğin serbestliğine yakın durduğu kolayca görülebilir. Çünkü tarlası ve mülkü olan herkes, dediğim gibi, sepet dedikleri kapları her tür ağaç meyvesinden doldurur ve bereketin ilk ürünü olarak sevinçle tapınağa getirir. Sunağın karşısında durup sepeti kâhine verir ve çok güzel, harikulade bir ilahiyi baştan sona okur; ilahiyi hatırlamıyorsa da kâhinden bütün dikkatiyle dinler.

2.216

οὔθ’ ἡμερῶν ἀριθμὸς ὃν χρὴ ⟨ταύτην⟩ ἑορτάζειν εἴρηται. τὸ δ’ ἑορτώδη τύπον ἔχειν καὶ ἐγγὺς ἵστασθαι πανηγυρικῆς ἀδείας εὐμαρῶς κατίδοι τις ἄν. ἕκαστος γὰρ τῶν ἀγροὺς καὶ κτήσεις ἐχόντων ἀφ’ ἑκάστου τῶν ἀκροδρύων εἴδους ἀγγεῖα πληρώσας, καθάπερ ἔφην, ἃ προσαγορεύουσι καρτάλους, ἀπαρχὴν τῆς εὐκαρπίας εἰς τὸ ἱερὸν κομίζει γεγηθὼς καὶ στὰς ἀντικρὺ τοῦ βωμοῦ δίδωσι τῷ ἱερεῖ, τὸ πάγκαλον καὶ θαυμάσιον ᾆσμα διεξιών, εἰ δὲ μὴ τύχοι μεμνημένος, ἀκούων παρὰ τοῦ ἱερέως μετὰ προσοχῆς πάσης.

2.217İlahi şöyledir: "Soyumuzun ataları Suriye'yi bırakıp Mısır'a göç ettiler. Sayıca az iken çoğalıp kalabalık bir kavim oldular. Torunları yerlilerden sayısız kötülük gördü; insanlardan artık hiçbir yardım görünmeyince Tanrı'ya sığındılar, onun yardımına iltica ettiler.

2.217

ἔστι δὲ τοιόνδε ᾆσμα· „Συρίαν ἀπέβαλον οἱ ἀρχηγέται τοῦ γένους ἡμῶν καὶ μετανέστησαν εἰς Αἴγυπτον. ὀλίγος ὄντες ἀριθμὸς ηὐξήθησαν εἰς πλῆθος ἔθνους. οἱ ἀπόγονοι μυρία κακωθέντες ὑπὸ τῶν ἐγχωρίων, οὐδεμιᾶς ἔτι φαινομένης ἐξ ἀνθρώπων ἐπικουρίας, ἐγένοντο θεοῦ ἱκέται καταφυγόντες ἐπὶ τὴν ἐξ αὐτοῦ βοήθειαν.

2.218Haksızlığa uğrayan herkese lütufkâr olan Tanrı yakarışlarını kabul etti. Saldırganları işaretlerle, harikalarla, görünümlerle ve o zaman gerçekleştirdiği öteki mucizelerle dehşete düşürdü. Hakarete uğrayıp her türlü tuzağa katlananları kurtardı; onları yalnız hürriyete kavuşturmakla kalmadı, her şeyi bolca veren bir ülke de bağışladı.

2.218

προσδεξάμενος τὴν ἱκεσίαν ὁ πᾶσι τοῖς ἀδικουμένοις εὐμενὴς τοὺς μὲν ἐπιτιθεμένους κατέπληξε σημείοις καὶ τέρασι καὶ φάσμασι καὶ τοῖς ἄλλοις ὅσα κατ’ ἐκεῖνον τὸν χρόνον ἐθαυματουργεῖτο, τοὺς δ’ ἐπηρεαζομένους καὶ πάσας ὑπομένοντας ἐπιβουλὰς ἐρρύσατο, οὐ μόνον εἰς ἐλευθερίαν ἐξελόμενος, ἀλλὰ καὶ χώραν πάμφορον δούς.

2.219Ey velinimetimiz, bu ülkenin ürünlerinden ilk ürünü sana getiriyoruz; tabii alana bir şey getirdiğimizi söylemek caizse. Çünkü, ey Rab, her şey senin lütfun ve bağışındır. Bunlara lâyık görüldük; umulmadık iyiliklerle övünüyor ve sevinç içinde yaşıyoruz,

2.219

ἀπὸ τῶν ταύτης καρπῶν, εὐεργέτα, σοὶ φέρομεν τὴν ἀπαρχήν, εἰ δὴ θέμις εἰπεῖν ἐστι κομίζειν τὸν λαμβάνοντα· σαὶ γάρ, ὦ δέσποτα, χάριτες καὶ δωρεαὶ τὰ πάντα, ὧν ἀξιωθέντες ἐναβρυνόμεθα καὶ ἐνευφραινόμεθα τοῖς ἀπροσδοκήτοις ἀγαθοῖς,

2.220çünkü bunları sen, biz ummazken bize verdin." Bu ilahi aşağı yukarı yaz başından sonbahar sonuna kadar, iki mevsim boyunca, yani yılın tam yarısı boyunca, birbiri ardınca gelen kimselerce ara vermeden okunur. Çünkü herkes ürünlerini belirli bir günde hep birlikte getiremez; başka başka kimseler başka başka zamanlarda getirir, bazen aynı kişiler aynı arazilerden birkaç kez getirir.

2.220

ἅπερ οὐκ ἐλπίσασιν ἡμῖν ἔδωκας.“ τὸ ᾆσμα τοῦτο σχεδὸν ἀπὸ θέρους ἐνισταμένου μέχρι μετοπώρου λήγοντος ἀδιαστάτως ὑφ’ ἑτέρων καὶ ἑτέρων ᾄδεται δυσὶ καιροῖς, ὁλοκλήρῳ μέρει ἡμίσει τοῦ ἐνιαυτοῦ, διὰ τὸ μὴ πάντας ἀθρόους κατὰ ῥητὴν προθεσμίαν τὰ ὡραῖα δύνασθαι κομίζειν, ἀλλ’ ἄλλοτε ἄλλους, ἔστι δ’ ὅτε καὶ τοὺς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν αὐτῶν χωρίων.

2.221Ürünlerin kimi daha çabuk, kimi daha geç olgunlaşır; hem yerlerin daha sıcak ya da daha soğuk olmasından, hem de sayısız başka sebepten. Bu yüzden ağaç meyvelerinin ilk ürününü sunma zamanı haklı olarak belirsizdir, sınırı yoktur ve çok uzun bir süreye yayılır.

2.221

ἐπειδὴ γὰρ τῶν καρπῶν οἱ μὲν θᾶττον οἱ δὲ βραδύτερον πεπαίνονται, καὶ διὰ τὰς τῶν τόπων διαφορὰς ἀλεεινοτέρων ἢ κρυμωδεστέρων ὄντων καὶ διὰ μυρίας ἄλλας αἰτίας, εἰκότως ἀόριστός ἐστι καὶ ἀπερίγραφος ὁ χρόνος τῆς τῶν ἀκροδρύων ἀπαρχῆς ἐπὶ μήκιστον ἐκτεινόμενος.

2.222Bunların kullanımı kâhinlere bırakılmıştır; çünkü onlara ne toprak payı düşmüştür ne de gelir getiren mülkler. Onların payı, gece gündüz katlandıkları hizmetlere karşılık kavmin sunduğu ilk ürünlerdir.

2.222

ἡ δὲ τούτων χρῆσις ἐπιτέτραπται τοῖς ἱερεῦσιν, ἐπεὶ γῆς μὲν ἀποτομὴν οὐκ ἔλαχον οὐδὲ προσοδευομένας κτήσεις, κλῆροι δ’ εἰσὶν αὐτοῖς αἱ παρὰ τοῦ ἔθνους ἀπαρχαὶ ἀντὶ τῶν λειτουργιῶν, ἃς μεθ’ ἡμέραν καὶ νύκτωρ ὑπομένουσι.

2.223Yedi hakkında, günlerde, aylarda ve yıllarda ona bağlanan şeyler hakkında, yediyle akrabalığı olan bayramlar hakkında, ele aldığımız ana başlıkların sırasını ve anlatımın akışını izleyerek bu kadarını anlattım. Şimdi sıradaki konuyu, anne babayı onurlandırma hakkında yazılanı inceleyeceğim.

2.223

Τοσαῦτα μὲν περὶ ἑβδομάδος καὶ τῶν εἰς αὐτὴν ἀναφερομένων ἔν τε ἡμέραις καὶ μησὶ καὶ ἐνιαυτοῖς καὶ περὶ ἑορτῶν, αἳ συγγένειαν ἔχουσι πρὸς ἑβδομάδα, διεξῆλθον ἑπόμενος εἱρμῷ τῶν προκειμένων κεφαλαίων κατὰ τὴν ἐν λόγοις ἀκολουθίαν. ἐπισκέψομαι δ’ ἑξῆς τὸ ἑπόμενον, ὃ περὶ γονέων ἀναγέγραπται τιμῆς.

2.224Anne babayı onurlandırma

Daha önce, hem sırada hem değerde gerçekten ilk olan dört başlığı anlattım: kâinatı tek başına yöneten tek hükümranlık hakkında olanı; Tanrı'nın hiçbir suretini ve taklidini yapmamak hakkında olanı; yalan yere ya da hiç boş yere yemin etmemek hakkında olanı; kutsal yedinci gün hakkında olanı. Bunların hepsi dindarlığa ve takvaya yönelir. Şimdi beşinciye, anne babayı onurlandırma hakkında olana geçiyorum. Bu buyruk, ona ayrıca ayırdığım sözlerde gösterdiğim gibi, insanî olanla ilahî olan arasındaki sınırda durur.

2.224

Τέτταρα εἴδη πρότερον ὑπειπών, ἃ καὶ τῇ τάξει καὶ τῇ δυνάμει πρῶτα ἦν ὡς ἀληθῶς, τό τε περὶ μοναρχίας ᾗ μοναρχεῖται ὁ κόσμος, καὶ τὸ περὶ τοῦ μηδὲν ἀπεικόνισμα καὶ μίμημα δημιουργεῖν θεοῦ, καὶ τὸ περὶ τοῦ μὴ ψευδορκεῖν ἢ συνόλως μάτην ὀμνύναι, καὶ τὸ περὶ τῆς ἱερᾶς ἑβδόμης, ἅπερ σύμπαντα τείνει πρὸς εὐσέβειαν καὶ ὁσιότητα, μέτειμι ἐπὶ τὸ πέμπτον τὸ περὶ γονέων τιμῆς, ὅ, καθάπερ ἐν τοῖς ἰδίᾳ περὶ αὐτοῦ λόγοις ἔδειξα, μεθόριον ἀνθρωπείων τε καὶ θείων.

2.225Çünkü anne baba ilahî tabiatla insanî tabiat arasındadır ve ikisinden de pay alır. İnsanî tabiattan pay alırlar, çünkü apaçık, doğmuşlardır ve yok olacaklardır; ilahî tabiattan pay alırlar, çünkü doğurmuş, var olmayanı varlığa getirmişlerdir. Sanırım Tanrı kâinata karşı ne ise, anne baba da çocuklarına karşı odur: Tanrı var olmayana varlık verdiği gibi, onlar da elden geldiğince onun kudretini taklit ederek soyu ölümsüzleştirirler.

2.225

οἱ γὰρ γονεῖς μεταξὺ θείας καὶ ἀνθρωπίνης φύσεώς εἰσι μετέχοντες ἀμφοῖν· ἀνθρωπίνης μέν, ὡς ἔστι δῆλον, ὅτι καὶ γεγόνασι καὶ φθαρήσονται, θείας δ’ ὅτι γεγεννήκασι καὶ τὰ μὴ ὄντα εἰς τὸ εἶναι παρήγαγον· ὅπερ γάρ, οἶμαι, θεὸς πρὸς κόσμον, τοῦτο πρὸς τέκνα γονεῖς, ἐπειδὴ ὡς ἐκεῖνος τῷ μὴ ὑπάρχοντι ὕπαρξιν κατειργάσατο, καὶ οὗτοι μιμούμενοι καθ’ ὅσον οἷόν τε τὴν ἐκείνου δύναμιν τὸ γένος ἀθανατίζουσιν.

2.226Baba ve anne yalnız bu yüzden değil, başka birçok sebepten de onura lâyıktır. Aretēnin hesaba katıldığı yerlerde yaşlılar gençlerden, öğretmenler öğrencilerden, iyilik edenler iyilik görenlerden, yöneticiler yönetilenlerden, efendiler kölelerden üstün tutulur.

2.226

ἄξιοι δ’ οὐ διὰ τοῦτο μόνον τιμῆς πατήρ τε καὶ μήτηρ, ἀλλὰ καὶ δι’ ἕτερα πλείω. παρ’ οἷς γὰρ λόγος ἀρετῆς ἐστί, πρεσβύτεροι νεωτέρων προκρίνονται καὶ διδάσκαλοι γνωρίμων καὶ εὐεργέται τῶν εὖ πεπονθότων καὶ ἄρχοντες ὑπηκόων καὶ δεσπόται δούλων.

2.227Anne baba üstün sırada yer alır: Onlar yaşlıdır, yol göstericidir, iyilik edendir, yöneticidir, efendidir. Oğullar ve kızlar ise aşağı sıradadır: Onlar gençtir, öğrencidir, iyilik görendir, yönetilendir, köledir. Bunların hiçbirinin yalan olmadığı açıkça görülür; ama akıl yürütmeye dayanan deliller hakikati daha da sağlam mühürleyecektir.

2.227

ἐν μὲν οὖν τῇ ἀμείνονι τάξει κρίνονται γονεῖς, πρεσβύτεροι γάρ εἰσι καὶ ὑφηγηταὶ καὶ εὐεργέται καὶ ἄρχοντες καὶ δεσπόται, ἐν δὲ τῇ ἐλάττονι υἱοὶ καὶ θυγατέρες, νεώτεροι γὰρ καὶ μαθηταὶ καὶ εὖ πεπονθότες ὑπήκοοί τε καὶ δοῦλοι. ὡς δ’ οὐδὲν τούτων κατέψευσται, δῆλον μὲν ἐκ τῆς ἐναργείας· αἱ δ’ ἐκ λόγου πίστεις ἔτι μᾶλλον ἐπισφραγιοῦνται τὴν ἀλήθειαν.

2.228Şunu söylüyorum: Meydana getiren, meydana gelenden; sebep de neyin sebebiyse ondan her zaman daha eskidir. Doğuranlar ise doğurduklarının sebebi ve bir bakıma yaratıcısıdır. Onlar yol gösterici yerindedir de; çünkü bildikleri her şeyi çocuklarına ilk yaşlarından itibaren öğretirler. Yalnız epistēmēlere ait olanları çocukların taze akıllarına nakşetmekle kalmazlar; neyi seçip neden kaçınmak gerektiği hakkındaki en zorunlu şeyleri de öğretirler: aretēleri seçmeyi, kötülüklerden ve onlara uygun davranışlardan kaçınmayı.

2.228

λέγω τοίνυν, ὅτι τὸ ποιοῦν τοῦ γινομένου καὶ τὸ αἴτιον οὗπέρ ἐστιν αἴτιον ἀεὶ πρεσβύτερόν ἐστιν· οἱ δὲ γεννήσαντες αἴτιοι καὶ δημιουργοὶ τρόπον τινὰ τῶν γεννηθέντων εἰσί· καὶ οἱ μὲν ὑφηγητῶν ἔχουσι τάξιν, ὅσαπερ ἂν εἰδότες τυγχάνωσι τοὺς παῖδας ἐκ πρώτης ἀναδιδάξαντες ἡλικίας, καὶ οὐ μόνον τὰ περὶ τὰς ἐπιστήμας, [ἀσκοῦσι καὶ νεάζουσιν] ἐναποματτόμενοι λογισμοὺς ἀκμάζουσι παίδων, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀναγκαιότατα τῶν πρὸς αἱρέσεις καὶ φυγάς, αἱρέσεις μὲν ἀρετῶν, φυγὰς δὲ κακιῶν καὶ τῶν κατ’ αὐτὰς ἐνεργειῶν.

2.229Çocuklara anne babadan daha çok iyilik eden kim olabilir? Onları yoktan var etmiş, sonra beslemeye, ardından da hem bedenin hem psykhēnin terbiyesine lâyık görmüşlerdir; ta ki yalnız yaşamakla kalmasınlar, iyi yaşasınlar.

2.229

εὐεργέται μέντοι τίνες ἂν εἶεν μᾶλλον ἢ παίδων γονεῖς, οἳ καὶ μὴ ὄντας εἰργάσαντο καὶ αὖθις τροφῆς ἠξίωσαν καὶ μετὰ ταῦτα παιδείας τῆς κατά τε σῶμα καὶ ψυχήν, [καὶ] ἵνα μὴ μόνον ζῶσιν, ἀλλὰ καὶ εὖ ζῶσι;

2.230Bedeni beden eğitimiyle ve masajla geliştirdiler; sağlam ve dinç olsun, duruşu ve hareketleri ritimden ve yakışıktan yoksun kalmadan rahat olsun istediler. Psykhēyi ise okuma yazmayla, aritmetikle, geometriyle, musikiyle ve felsefenin bütünüyle geliştirdiler. Felsefe, ölümlü bir bedene yerleşmiş olan nousu yükseklere kaldırıp göğe kadar götürür, oradaki bahtiyar ve mesut varlıkları gösterir. O varlıklar komutanlarına itaat ederek değişmez ve ahenkli düzenlerinden hiç ayrılmazlar; felsefe bu düzene karşı hem gıpta hem özlem uyandırır.

2.230

τὸ μὲν οὖν σῶμα διὰ τῆς γυμναστικῆς καὶ ἀλειπτικῆς ὠφέλησαν εἰς εὐτονίαν τε καὶ εὐεξίαν σχέσεις τε καὶ κινήσεις εὐμαρεῖς, οὐκ ἄνευ ῥυθμοῦ καὶ τοῦ πρέποντος, τὴν δὲ ψυχὴν διά τε γραμμάτων καὶ ἀριθμῶν γεωμετρίας τε καὶ μουσικῆς καὶ τῆς συμπάσης φιλοσοφίας, ἣ τὸν νοῦν εἰσῳκισμένον θνητῷ σώματι μετέωρον αἴρουσα παραπέμπει μέχρις οὐρανοῦ καὶ τὰς ἐν αὐτῷ μακαρίας καὶ εὐδαίμονας φύσεις ἐπιδείκνυται, ζῆλον ἅμα καὶ πόθον ἐνεργαζομένη τῆς ἀτρέπτου καὶ ἐναρμονίου τάξεως, ἣν οὐδέποτε λείπουσι πειθόμεναι τῷ ταξιάρχῳ.

2.231Anne baba bu iyiliklerin yanında doğurdukları üzerinde yönetim yetkisini de almışlardır; ama şehirlerdeki gibi kurayla ya da el kaldırmayla değil. Öyle olsaydı yetkilerini, biri için akılla değil talihin kaymasıyla, öteki için de incelenmeden ve düşünülmeden hareket eden kalabalığın sürüklenişiyle almışlar diye suçlamak mümkün olurdu. Bu yetkiyi, ilahî ve insanî şeyleri adaletle yöneten yüce tabiatın en iyi ve en mükemmel kararıyla almışlardır.

2.231

πρὸς δὲ ταῖς εὐεργεσίαις καὶ τὴν ἐφ’ οἷς ἐγέννησαν ἀρχὴν ἔλαβον, οὐχ ὥσπερ ἐν ταῖς πόλεσι κατὰ κλῆρον ἢ χειροτονίαν, ὡς αἰτιᾶσθαι δύνασθαι τὸν μὲν ὀλίσθῳ τύχης γενόμενον, οὐ σὺν λογισμῷ, τὴν δὲ ὄχλου, πράγματος ἀνεξετάστου καὶ ἀνεπισκέπτου, φορᾷ, γνώμῃ δὲ ἀρίστῃ καὶ τελειοτάτῃ τῆς ἄνω φύσεως, ᾗ καὶ τὰ θεῖα καὶ τὰ ἀνθρώπινα σὺν δίκῃ πρυτανεύεται.

2.232Bu yüzden babalar çocuklarını azarlayabilir, onlara daha sert öğüt verebilir; kulaktan giren tehditlere boyun eğmiyorlarsa dövebilir, aşağılayabilir, bağlayabilirler. Çocuklar bunlara rağmen iflah olmaz kötülüklerinin hızıyla dizgin tanımayıp başkaldırırlarsa, kanun ölüme kadar varan bir cezaya da izin vermiştir; ama artık yalnız babaya ya da yalnız anneye değil. Cezanın büyüklüğü yüzünden bu davaya bir kişinin değil ikisinin birden bakması gerekir. Çünkü suçlar, tabiatın yerleştirdiği sağlam sevgiyi alt eden kesin bir ağırlıkla basıp aşağı çekmedikçe, anne babanın ikisinin de çocuklarını öldürmekte birleşmesi beklenemez.

2.232

διὰ τοῦτ’ ἔξεστι τοῖς πατράσι καὶ κακηγορεῖν [πρὸς] τοὺς παῖδας καὶ ἐμβριθέστερον νουθετεῖν καί, εἰ μὴ ταῖς δι’ ἀκοῶν ἀπειλαῖς ὑπείκουσι, τύπτειν καὶ προπηλακίζειν καὶ καταδεῖν. ἂν μέντοι γε καὶ πρὸς ταῦτα ἀφηνιάζωσι τῇ ῥύμῃ τῆς ἀνιάτου μοχθηρίας ἀπαυχενίζοντες, ἐπέτρεψεν ὁ νόμος καὶ μέχρι θανάτου κολάζειν, ἀλλ’ οὐκέτι μόνῳ πατρὶ ἢ μόνῃ μητρί, διὰ τὸ μέγεθος τῆς τιμωρίας, ἣν οὐκ ἄξιον ὑφ’ ἑνὸς ἀλλ’ ὑπ’ ἀμφοῖν δικασθῆναι· συμφρονῆσαι γὰρ οὐκ εἰκὸς ἐπ’ ἀναιρέσει τοῦ παιδὸς ἑκάτερον τῶν γονέων, μὴ βαρυνόντων καὶ καθελκόντων τῶν ἀδικημάτων ὁλκῇ τινι βεβαίῳ νικώσῃ τὴν ἐκ φύσεως ἐνιδρυμένην πάγιον εὔνοιαν.

2.233Ama anne baba çocukları üzerinde yalnız yönetim ve önderlik değil, efendilik de elde etmişlerdir; hem de hizmetkâr edinmenin en yüksek iki türüne göre, yani evde doğmuş köle ile parayla alınmış köle üzerindeki efendilik gibi. Çünkü çocuklara, çocuklar için de sütannelere, lalalara ve öğretmenlere, bir kölenin değerinin kat kat fazlasını öderler; ilk yaştan erginliğe kadar, sağlıklıyken de hastayken de giysi, yiyecek ve öteki bakımlar için harcadıkları da cabası. Çocuklar evde doğmuş köle de sayılabilir; çünkü evde doğmuş köle yalnız evde doğan değil, evin efendilerinin tabiat kanunlarına uyarak doğum için zorunlu katkıyı birlikte koydukları kimsedir.

2.233

ἀλλ’ οὐκ ἀρχὴν μόνον καὶ ἡγεμονίαν τὴν ἐπὶ τέκνοις ἀλλὰ καὶ δεσποτείαν γονεῖς ἔλαχον κατ’ ἄμφω τὰς ἀνωτάτω θεραπόντων κτήσεως ἰδέας, τήν τε ἐπ’ οἰκότριψι καὶ ἀργυρωνήτοις· πολυπλασίους τε γὰρ τῆς ἀξίας τιμὰς κατατιθέασιν εἴς τε παῖδας καὶ ὑπὲρ παίδων τιτθαῖς καὶ παιδαγωγοῖς καὶ διδασκάλοις, δίχα τῶν εἰς ἐσθῆτας καὶ τροφὰς καὶ τὴν ἄλλην ἐπιμέλειαν ὑγιαινόντων τε καὶ καμνόντων ἐκ πρώτης ἡλικίας μέχρι τελείας· οἰκότριβές τε ἂν εἶεν οἱ μὴ μόνον οἴκοι γεννηθέντες ἀλλὰ καὶ [οἱ] ὑπὸ τῶν τῆς οἰκίας δεσποτῶν συνεισενεγκάντων τὰ πρὸς γένεσιν φύσεως θεσμοῖς

2.234Bu kadar sebep varken anne babasını onurlandıranlar övgüye değer bir şey yapmış olmazlar, çünkü söylenenlerden yalnız biri bile onları saygıya çağırmaya fazlasıyla yeter. Ama anne babaya ne yaşlıları olarak hürmet eden, ne yol göstericileri olarak kabul eden, ne iyilik edenleri olarak karşılık veren, ne yöneticileri olarak itaat eden, ne de efendileri olarak çekinenler kınamayı, suçlamayı ve en ağır cezayı hak eder.

2.234

εἰσφορὰν ἀναγκαίαν. τοσούτων οὖν ὑπαρχόντων ἄξιον ⟨ἐπαίνου⟩ μὲν οὐδὲν δρῶσιν οἱ τιμῶντες ⟨τοὺς⟩ γονεῖς, ἐπεὶ καὶ ἕν τι τῶν εἰρημένων αὐταρκέστατον εἰς σεβασμὸν αὐτοὺς προκαλέσασθαι, ψόγου δὲ καὶ κατηγορίας καὶ τῆς ἀνωτάτω δίκης οἱ μήθ’ ὡς πρεσβυτέρους αἰδούμενοι μήθ’ ὡς ὑφηγητὰς ἀποδεχόμενοι μήθ’ ὡς εὐεργέτας ἀμοιβῆς ἀξιοῦντες μήθ’ ὡς ἄρχουσι πειθαρχοῦντες μήθ’ ὡς δεσπότας εὐλαβούμενοι.

2.235Bu yüzden der ki: Babana ve annene Tanrı'dan sonra onur ver; tabiatın, bir yarışma hakemi gibi onlara verdiği ikincilik ödülleriyle onları taçlandır. Onları hiçbir şeyle, iyi olmaya ve iyi görünmeye çalışmaktan daha çok onurlandıramazsın. Bunlardan biri gösterişsiz ve yapmacıksız bir aretē ister, öteki de iyi bir şöhretle ve çevredekilerin övgüsüyle birlikte olan bir aretē.

2.235

πατέρα, οὖν φησί, μετὰ θεὸν καὶ μητέρα τίμα δευτερείοις τοῖς γέρασιν ἀναδουμένους, ἅπερ ἡ φύσις ἀπένειμεν αὐτοῖς ἀθλοθετοῦσα. τιμήσεις δ’ [[ἐπ’]π[ἐπ’]] οὐδενὶ μᾶλλον ἢ πειρώμενος ἀγαθός τε εἶναι καὶ δοκεῖν εἶναι, ὧν τὸ μὲν τὴν ἄτυφον καὶ ἄπλαστον ἀρετὴν ἐπιζητεῖ, τὸ δὲ τὴν σὺν ὑπολήψει χρηστῇ καὶ τῷ παρὰ τῶν συνόντων ἐπαίνῳ.

2.236Çünkü anne babalar kendi çıkarlarını pek düşünmez, saadetin gayesini çocuklarının iyi ve güzel insanlar olmasında görürler. Böyle olunca çocuklar da buyruklara seve seve uyacak, adil ve faydalı olan her şeyde söz dinleyeceklerdir. Çünkü gerçek bir baba çocuğuna aretēye yabancı hiçbir şey öğütlemez.

2.236

μικρὰ γὰρ τῶν ἰδίων φροντίζοντες ὠφελειῶν τέλος εὐδαιμονίας νομίζουσι τὴν τῶν παίδων καλοκἀγαθίαν, δι’ ἣν καὶ τοῖς προσταττομένοις θελήσουσιν ὑπακούειν ἐκεῖνοι καὶ ἐν ἅπασι καταπειθεῖς εἶναι τοῖς δικαίοις καὶ συμφέρουσιν· οὐδὲν γὰρ ἀλλότριον ἀρετῆς ὁ ταῖς ἀληθείαις ὑφηγήσεται πατὴρ παιδί.

2.237Anne babaya karşı saygı yalnız söylenenlerden değil, onların yaşıtlarına gösterilen hürmetten de anlaşılabilir. Çünkü kendisiyle hiçbir akrabalığı olmayan yaşlı bir erkeğe ve yaşlı bir kadına saygı gösteren kişi, bir bakıma babasını ve annesini hatırlıyor, onlara bakarken onları asıl örneklerin suretleri gibi görüyor demektir.

2.237

Τεκμηριώσαιτο δ’ ἄν τις τὴν πρὸς γονεῖς εὐσέβειαν οὐ μόνον ἐκ τῶν εἰρημένων, ἀλλὰ κἀκ τῆς πρὸς τοὺς ἥλικας ἐκείνων ἀποδοχῆς. ὁ γὰρ πρεσβύτην καὶ πρεσβύτιδα οὐδὲν γένει προσήκοντας αἰδούμενος ἔοικέ πως ὑπομιμνῄσκεσθαι πατρός τε καὶ μητρὸς καὶ ἀποβλέπων ὥσπερ εἰς ἀρχέτυπα τεθεικέναι τὰς εἰκόνας ἐκείνων.

2.238Bu yüzden kutsal yazılarda gençlere, yalnız ön yeri yaşlılara bırakmaları değil, yanlarından geçerken ayağa kalkıp yaşlılığın ak saçına hürmet etmeleri de emredilmiştir; bu ayrıcalığı onlara tanıyan gençler de bir gün o yaşa varmayı umarlar.

2.238

ὅθεν ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασιν οὐ μόνον προεδρίας ἐξίστασθαι διείρηται νέους πρεσβύταις, ἀλλὰ καὶ παριοῦσιν ὑπανίστασθαι πολιὰν γήρως αἰδουμένους, εἰς ὅπερ ἐλπὶς ἀφικέσθαι τοὺς προνομίας τοῦτ’ ἀξιοῦντας.

2.239Şu kanun da bana pek güzel konmuş görünüyor. Der ki: "Herkes babasından ve annesinden korksun." (Levililer 19:3) Korkuyu sevgiden önce koyar; her bakımdan daha iyi olduğu için değil, eldeki duruma göre daha faydalı ve daha kazançlı olduğu için. Birincisi, terbiye edilen ve öğüt verilenler akılsızdır; akılsızlık ise korkudan başka bir şeyle tedavi edilmez. İkincisi, çocuklara anne babaya karşı sevgiyi kanun koyucunun buyruklarıyla öğretmek uygun düşmezdi; çünkü bu sevgiyi tabiat kendiliğinden ister ve kundaktan itibaren, soyca böylesine birleşmiş olanların psykhēlerine yerleştirmiştir.

2.239

παγκάλως δέ μοι κἀκεῖνο νενομοθετῆσθαι δοκεῖ· φησὶ γάρ· "ἕκαστος πατέρα τε ἑαυτοῦ καὶ μητέρα φοβείσθω“ (Lev. 19, 3), φόβον πρὸ εὐνοίας τιθείς, οὐχ ὡς πρὸς ἅπαν ἄμεινον, ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν παρόντα καιρὸν χρησιμώτερόν τε καὶ λυσιτελέστερον. πρῶτον μὲν γὰρ τοῖς παιδευομένοις καὶ νουθετουμένοις ἄφροσιν εἶναι συμβέβηκεν· ἀφροσύνη δ’ οὐκ ἄλλῳ ἢ φόβῳ θεραπεύεται· δεύτερον δ’ ἁρμόττον οὐκ ἦν νομοθέτου παραγγέλμασι τοὺς παῖδας εὔνοιαν διδάσκεσθαι τὴν πρὸς γονεῖς, ἣν αὐτοκέλευστον ἡ φύσις ἐξαιτεῖ, ⟨ἐκ⟩ σπαργάνων δὲ ταῖς ψυχαῖς τῶν οὕτως ἡνωμένων κατὰ γένος ἐνιδρύσατο.

2.240Bu yüzden doğuranlara karşı sevgiyi, kendiliğinden öğrenilen, kendi kendine bellenen ve buyruğa ihtiyaç duymayan bir şey olarak bir yana bıraktı; korkuyu ise gevşemeye alışmış olanlar yüzünden buyurur. Çünkü anne babalar çocuklarına aşırı bir şefkatle bakar, her yerden her türlü iyiliği sağlayıp onlara bağışlar, hiçbir zahmetten ya da tehlikeden kaçınmazlar; sevginin çekici güçleriyle onlara bağlanmışlardır. Bazı çocuklar ise bu aşırı şefkati kendi iyilikleri için kullanmaz. Sefahate ve lükse heves eder, gevşek bir hayata hayran olur, bedence de psykhēce de dağılırlar. Kendi güçleriyle hiçbir yanlarının doğrulmasına izin vermez, bu güçlerin ayağını kaydırıp onları sinirsiz bırakmaktan utanmazlar. Bütün bunları, kendilerini akıllandıracak babalardan ve annelerden korkmamak, kendi arzularına gevşeyip dizgin salmak için yaparlar.

2.240

διὸ φιλίαν μὲν τὴν πρὸς τοὺς γεννήσαντας ὡς αὐτομαθῆ καὶ αὐτοδίδακτον καὶ προστάξεως οὐ δεομένην ἀπέλιπε, φόβον δὲ προστάττει διὰ τοὺς εἰωθότας ῥᾳθυμεῖν· ἐπειδὴ γὰρ γονεῖς παῖδας ὑπερβαλλούσῃ χρώμενοι φιλοστοργίᾳ περιέπουσι καὶ πάντοθεν ἐκπορίζοντες αὐτοῖς τἀγαθὰ χαρίζονται μηδένα πόνον ἢ κίνδυνον ὑπερτιθέμενοι, δυνάμεσιν ὁλκοῖς εὐνοίας συνδεδεμένοι, τὸ λίαν φιλόστοργον αὐτῶν οὐ δέχονταί τινες ἐπ’ ὠφελείᾳ, τρυφὴν καὶ χλιδὴν ἐζηλωκότες καὶ θαυμάζοντες μὲν τὸν ὑγρὸν βίον, διαρρέοντες δὲ κατά τε σῶμα καὶ ψυχήν, καὶ μηδὲν μέρος ἐῶντες ὀρθοῦσθαι ταῖς οἰκείαις δυνάμεσιν, ἃς ὑποσκελίζοντες καὶ ἐκνευρίζοντες οὐκ ἐρυθριῶσιν ἕνεκα τοῦ μὴ δεδιέναι τοὺς σωφρονιστὰς πατέρας καὶ μητέρας, ἐνδιδόντες καὶ ἐπιχαλῶντες ταῖς ἰδίαις ἐπιθυμίαις.

2.241Ama anne babalara, daha güçlü ve daha ağır öğütlerle çocuklarının bu gevşekliğini tedavi etmelerini; çocuklara da [anne babalarından] çekinmelerini, onlardan hem yöneticileri hem de tabiatça efendileri olarak korkmalarını öğütlemek gerekir. Çünkü ancak böyle, güçlükle de olsa, haksızlık etmekten çekineceklerdir.

2.241

ἀλλὰ καὶ τούτοις ἀναγκαῖον παραινεῖν, ὅπως εὐτονωτέραις καὶ ἐμβριθεστέραις χρώμενοι νουθεσίαις θεραπεύσωσι τὸν τῶν παίδων ῥοῦν, καὶ τοῖς παισίν, ὅπως εὐλαβῶνται τοὺς * * * γινομένους δεδιότες καὶ ὡς ἄρχοντας καὶ ὡς φύσει δεσπότας· μόλις γὰρ οὕτως ἀδικεῖν ὀκνήσουσι.

2.242Böylece birinci levhadaki beş kanun başlığını ve özel kanunlardan her birine bağlananları anlattım. Bunların çiğnenmesi için konan cezaları da açıklamak gerekir.

2.242

Τὰ μὲν δὴ κατὰ τὴν προτέραν δέλτον πέντε κεφάλαια νόμων καὶ ὅσα τῶν κατὰ μέρος εἰς ἕκαστον ἐλάμβανε τὴν ἀναφορὰν διεξῆλθον. χρὴ δὲ καὶ τὰς ὁρισθείσας ἐπὶ τῇ τούτων παραβάσει τιμωρίας δηλῶσαι.

2.243Hepsi için ortak ceza ölümdür, çünkü bu suçlar birbirleriyle akrabadır; ama cezanın sebepleri farklıdır. Sonuncusundan, anne babaya karşı işlenen suçtan başlamalı, çünkü onun hakkındaki söz hâlâ kulağımızda. "Biri babasını ya da annesini döverse taşlansın," der. Pek haklı olarak; çünkü yaşamasının sebebi olanlara hakaret edenin yaşaması caiz değildir.

2.243

κοινὸς μὲν οὖν ἐστι κατὰ πάντων θάνατος, δι’ ἣν ἔχει τἀδικήματα πρὸς ἄλληλα συγγένειαν. αἰτίαι δὲ τῆς δίκης διάφοροι. ἀρκτέον δ’ ἀπὸ τοῦ τελευταίου τοῦ πρὸς γονεῖς, ἐπειδὴ καὶ περὶ αὐτοῦ λόγος ἔναυλος. ἐάν, φησί, τις τυπτήσῃ πατέρα ἢ μητέρα, καταλευέσθω· πάνυ δικαίως· οὐ γὰρ θέμις ζῆν τῷ προπηλακίζοντι τοὺς τοῦ ζῆν αἰτίους.

2.244Ama ileri gelenlerden ve kanun koyuculardan bazıları, hakikatten çok kanaatlere bakarak, babasını dövenlerin ellerinin kesilmesini kararlaştırmakla zekâ gösterisi yapmışlardır. Bunu daha düşüncesiz ve incelemeden yargılayan kimseler arasında itibar kazanmak için yaptılar; bu kimseler, anne babayı dövdükleri uzuvların kesilmesini uygun bulur.

2.244

ἀλλ’ ἔνιοι τῶν εὐπαρύφων καὶ νομοθετῶν πρὸς δόξας ἀπιδόντες μᾶλλον ἢ τὴν ἀλήθειαν ἐκομψεύσαντο κατὰ πατροτυπτῶν ὁρίσαντες χειρῶν ἀποκοπήν, ὑπὲρ τοῦ παρὰ τοῖς εἰκαιοτέροις καὶ ἀνεξετάστοις εὐδοκιμῆσαι νομίζουσιν ἁρμόττον εἶναι τὰ μέρη οἷς ἐτύπτησαν τοὺς γονεῖς ἀκρωτηριάζεσθαι.

2.245Ama sebep olanlar yerine onlara hizmet edenlere kızmak saflıktır. Çünkü hakareti eller değil, eller aracılığıyla hakaret edenler yapar; cezalandırılması gerekenler onlardır. Yoksa kılıçla adam öldürenleri, kılıcı sınırın dışına attıktan sonra serbest bırakmak gerekirdi; tersine, savaşta yiğitlik gösterenlere değil, yiğitliklerini gösterdikleri cansız silahlara onur vermek gerekirdi.

2.245

ἔστι δ’ εὔηθες τοῖς ὑπηρετηκόσι πρὸ τῶν αἰτίων δυσχεραίνειν, τὴν γὰρ ὕβριν οὐ χεῖρες ἀλλὰ διὰ χειρῶν ὑβρισταὶ δρῶσιν, οὓς ἀναγκαῖον κολάζειν· εἰ μὴ καὶ τοὺς ἀνδροφονήσαντας ξίφει μεθετέον ὑπερόριον τὸ ξίφος ῥίψαντας, καὶ τοὐναντίον τοῖς ἀριστεύσασιν ἐν πολέμῳ τιμὰς οὐ δοτέον, ἀλλὰ ταῖς ἀψύχοις παντευχίαις, δι’ ὧν ἠνδραγαθίσαντο·

2.246Yoksa jimnastik yarışmalarında kısa koşuyu, çift koşuyu ya da uzun koşuyu, yahut yumruk dövüşünü ya da pankrationu kazananların da bütün bedenlerini bırakıp yalnız bacaklarını ve ellerini çelenklerle süslemeye mi kalkışacaklar? Böyle şeyler önermek gülünç olurdu: Cezalandırırken ya da onurlandırırken, asıl sebep olanlar yerine, onlarsız işin yapılamayacağı araçlara yönelmek. Kavalla ya da lirle musikisini sergileyip büyük başarı gösteren birini bir kenara bırakıp çalgılarını ilanlara ve onurlara lâyık görmeyiz.

2.246

μὴ καὶ τῶν ἐν γυμνικοῖς ἀγῶσι στάδιον ἢ δίαυλον ἢ δόλιχον νενικηκότων ἢ πυγμὴν ἢ παγκράτιον σκέλη καὶ χεῖρας αὐτὸ μόνον ταινιοῦν ἐπιχειρήσουσιν ὅλα τὰ σώματα τῶν ἀθλητῶν παρέντες; γέλως μέντ’ ἂν εἴη τὰ τοιαῦτ’ εἰσηγεῖσθαι, ⟨τὰ⟩ ὧν οὐκ ἄνευ κολάζοντας ἢ τιμῶντας, δέον τοὺς αἰτίους· οὐδὲ γὰρ μουσικὴν ἐπιδεικνύμενόν τινα δι’ αὐλῶν ἢ λύρας καὶ σφόδρα κατορθοῦντα παραμειψάμενοι τὰ ὄργανα κηρυγμάτων καὶ τιμῶν ἀξιοῦμεν.

2.247Ey soylu kanun koyucular, babasını dövenlerin ellerini kesmek ne gerekiyordu? Tamamen işe yaramaz hâle gelsinler, üstelik gerekli yiyeceklerini kendileri sağlayamadıkları için, haksızlığa uğrattıkları kimselerden yıllık değil günlük bir haraç toplasınlar diye mi? Çünkü hiçbir baba, hele zamanla öfkesi dinince, oğlunun açlıktan ölmesine göz yumacak kadar demirden değildir.

2.247

τί οὖν ἔδει πατροτύπτας, ὦ γενναῖοι νομοθέται, χειροκοπεῖν; ἢ ἵνα πρὸς τῷ εἶναι μηδὲν χρήσιμοι τὸ παράπαν καὶ δασμὸν οὐκ ἐτήσιον ἀλλ’ ἐφήμερον ἀναπράττωσι παρὰ τῶν ἠδικημένων τροφὰς ἀναγκαίας ἅτε πορίζειν ἀδυνατοῦντες; οὐ γὰρ σιδήρειος πατήρ ἐστί τις οὕτως, ὡς λιμῷ περιϊδεῖν θνῄσκοντα υἱόν, καὶ ταῦτα χρόνῳ τῆς ὀργῆς ἀμαυρουμένης.

2.248El kaldırmasa bile, hayırla anmak zorunda olduğu kimselere kötü söz söyleyen ya da başka bir yolla anne babasını onursuz bırakacak bir şey yapan da ölsün. Çünkü o herkesin ortak düşmanı, doğrusunu söylemek gerekirse herkesin celladıdır. Kendisine hayat veren, kendisini dünyaya getiren ve kendisi de onların bir uzantısı olduğu kimselere bile iyi davranmayan, başka kime iyi davranır?

2.248

κἂν μὴ ἐπενέγκῃ μέντοι χεῖρας, κακηγορῇ δ’ οὓς χρέος ἀναγκαῖον εὐφημεῖν ἢ καὶ τρόπῳ ἑτέρῳ δρᾷ τι τῶν ἐπ’ ἀτιμίᾳ γονέων, θνῃσκέτω· κοινὸς γὰρ ἐχθρὸς καί, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, δήμιος ἁπάντων· ἐπεὶ τίνι γένοιτ’ ἂν εὐμενὴς ἄλλῳ ὁ μηδὲ τοῖς αἰτίοις τοῦ ζῆν, δι’ οὓς εἰς γένεσιν ἦλθεν, ὧν ἐστι προσθήκη;

2.249Kutsal yedinci günü elinden geldiğince kirleten de ölüm cezasına çarptırılsın. Tersine, kirlenmiş işler ve bedenler için, daha iyiye dönebilmeleri amacıyla arınma yolları bolca sağlanmalıdır; çünkü birinin dediği gibi, "haset ilahî korodan dışarıda kalır". Kutsanmış olanı kalpazan gibi bozup sahteleştirmeye cüret etmek ise aşırı bir dinsizlik gösterir.

2.249

Πάλιν δ’ ὁ τὴν ἱερὰν ἑβδόμην βέβηλον ἀποφήνας τό γ’ ἐπ’ αὐτὸν ἧκον μέρος ὑπόδικος ἔστω θανάτου. τοὐναντίον γὰρ τοῖς βεβήλοις καὶ πράγμασι καὶ σώμασι καθαρσίων εὐπορητέον εἰς τὴν ἀμείνω μεταβολήν, ἐπειδὴ „φθόνος”, ὡς ἔφη τις, „ἔξω θείου χοροῦ βαίνει”. τὸ δὲ τολμᾶν τὰ καθωσιωμένα παρακόπτειν καὶ παραχαράττειν ὑπερβάλλουσαν ἀσέβειαν ἐμφαίνει.

2.250Mısır'dan o eski göç sırasında, bütün halk ayak basılmamış çölde yol alırken yedinci gün geldi. Daha önce belirttiğim sayıdaki on binlerce kişi çadırlarında büyük bir sükûnet içinde kalıyordu. Ama biri, hem de değersiz ve adı sanı bilinmeyen biri değil, buyrukları hiçe sayıp onlara uyanlarla alay ederek çalı çırpı toplamaya çıktı; gerçekteyse kanunsuzluğunu sergilemeye.

2.250

κατὰ τὴν παλαιὰν ἐκείνην ἐξ Αἰγύπτου μετανάστασιν ἡνίκα δι’ ἐρήμης ἀτριβοῦς ἅπασα ἡ πληθὺς ὡδοιπόρει, γενομένης ἑβδόμης αἱ μὲν τοσαῦται μυριάδες, ὅσας ἐδήλωσα πρότερον, ἐν ταῖς σκηναῖς κατὰ πολλὴν ἡσυχίαν διέτριβον, εἷς δ’ οὐχὶ τῶν ἠμελημένων καὶ ἀφανῶν ὀλίγα φροντίσας τῶν διατεταγμένων καὶ χλευάσας τοὺς φυλάττοντας ἐξῄει μὲν ἐπὶ φρυγανισμόν, ἔργῳ δ’ εἰς παρανομίας ἐπίδειξιν.

2.251Adam bir kucak çalıyla dönerken, çadırlarından dışarı fırlayanlar öfkeden bilenmiş oldukları hâlde günün kutsallığı yüzünden ona hiçbir şiddet uygulamadılar; onu yöneticiye götürüp dinsizliğini haber verdiler. Yönetici adamı hapse koydu; sonra adamın taşlanması gerektiğini bildiren bir kehanet gelince, onu ilk görenlere öldürülmek üzere teslim etti. Çünkü sanırım, daha önce söylediğim sebeple yedinci günlerde ateş yakmaya izin verilmediği gibi, ateşi tutuşturmaya yarayan şeyleri toplamaya da izin verilmez.

2.251

καὶ ὁ μὲν ὑπέστρεφεν ἀγκαλίδα ἀγαγών, οἱ δὲ τῶν σκηνῶν ἐκχυθέντες, καίτοι παρατεθηγμένοι, νεώτερον οὐδὲν ἕνεκα τοῦ περὶ τὴν ἡμέραν ἱεροπρεποῦς εἰργάσαντο, πρὸς δὲ τὸν ἄρχοντα ἀγαγόντες τὸ ἀσέβημα μηνύουσιν· ὁ δ’ εἰς εἱρκτὴν ἀποθέμενος, ἐκπεσόντος λογίου καταλεύειν τὸν ἄνθρωπον, ἐκδίδωσι τοῖς πρῶτον θεασαμένοις εἰς ἀπώλειαν. ὡς γάρ, οἶμαι, πῦρ ἐναύειν ἑβδόμαις οὐκ ἐπιτέτραπται — δι’ ἣν πρόσθεν αἰτίαν εἶπον —, οὕτως οὐδὲ τὰ πυρὸς ἐκκαύματα συλλέγειν.

2.252Doğru olmayan bir şeye Tanrı'yı şahit tutanlar için ölüm cezası konmuştur; haklı olarak. Çünkü ölçülü bir insan bile yalanlara imza koymaya çağrılsa buna asla katlanmaz; bence kendisini buna sürükleyeni de vefasız bir düşman sayar.

2.252

Τοῖς μάρτυρα καλοῦσιν ἐπὶ μὴ ἀληθεῖ θεὸν ὥρισται δίκη θανάτου· προσηκόντως· οὐδὲ γὰρ ἄνθρωπος τῶν μετρίων ἀνέξεταί ποτε παρακληθεὶς συνεπιγράψασθαι ψεύδεσιν, ἀλλ’ ἐχθρὸν ἄπιστον ὑπολαβεῖν ἄν μοι δοκεῖ τὸν εἰς ταῦτα προτρέποντα.

2.253Bu yüzden şunu söylemek gerekir: Tabiatça merhametli olan Tanrı, haksız bir iş için boş yere yemin edeni, insanların vereceği cezalardan kurtulsa bile, arınması güç ve kirli biri olduğu için hiçbir zaman suçundan aklamayacaktır. Ama o cezalardan da asla kaçamayacaktır. Çünkü kanunlara bağlı, atalarının geleneklerini titizlikle koruyan sayısız gözcü vardır ve böyle bir şey yapanları taşlamak için amansızdırlar. Yoksa anne babayı onursuz bırakmak yüzünden öldürmek yerinde olup da, kutsallığın kendisinden daha şerefli olan adın dinsizlerce onursuz bırakılmasına daha ılımlı mı katlanmak gerekir?

2.253

ὅθεν ῥητέον· τὸν ὁμνύντα μάτην ἐπ’ ἀδίκῳ θεὸς ὁ τὴν φύσιν ἵλεως οὔποτε τῆς αἰτίας ἀπαλλάξει δυσκάθαρτον καὶ μιαρὸν ὄντα, κἂν διαφύγῃ τὰς ἀπ’ ἀνθρώπων τιμωρίας. διαδράσεται δ’ οὐδέποτε· μυρίοι γὰρ ἔφοροι, ζηλωταὶ νόμων, φύλακες τῶν πατρίων ἀκριβέστατοι, ἐπὶ καταλεύσει τι δρῶσιν ἀμειλίκτως ἔχοντες· εἰ μὴ ἄρα ἐπὶ μὲν ἀτιμίᾳ πατρὸς ἢ μητρὸς φονᾶν ἄξιον, ἐπὶ δ’ ὀνόματι τῷ καὶ αὐτῆς εὐκλεεστέρῳ σεμνότητος ὑπ’ ἀσεβῶν ἀτιμουμένῳ μετριώτερον οἰστέον.

2.254Kimse, küçük suçlar için suçluları öldürüp daha büyükleri için bırakacak kadar akılsız değildir. Yalan yere yeminle Tanrı'nın kutsal adına karşı işlenen dinsizlik ise, anne babaya kötü söz söyleyip hakaret etmekten daha büyük bir dinsizliktir.

2.254

ἀλλ’ οὐχ οὕτως ἐστί τις ἀνόητος, ὡς ἕνεκα τῶν ἐλαττόνων κτείνων τοὺς αἰτίους ἐπὶ τοῖς μείζοσιν ἐᾶν· μεῖζον δ’ ἀσέβημα τοῦ πρὸς γονεῖς κακηγορουμένους καὶ ὑβριζομένους τὸ περὶ τὴν ἱερὰν πρόσρησιν θεοῦ γενόμενον ἐκ ψευδορκίας.

2.255Uygunsuz yemin eden suçluysa, gerçekten var olan Tanrı'yı inkâr edip yaratıcı yerine yaratılmışları onurlandıran kişi ne kadar büyük bir cezayı hak eder? Üstelik o, yalnız yeri, suyu, havayı, ateşi, yani evrenin unsurlarını, ya da güneşi, ayı, gezegenleri ve sabit yıldızları, yahut bütün göğü ve kâinatı değil, ölümlü zanaatkârların yapıp insan biçimine soktuğu tahtaları ve taşları da tapılmaya lâyık görür.

2.255

εἰ δὲ ὁ μὴ προσηκόντως ὀμνὺς ὑπαίτιος, πόσης ἄξιος τιμωρίας ὁ τὸν ὄντως ὄντα θεὸν ἀρνούμενος καὶ τοὺς γεγονότας πρὸς τοῦ πεποιηκότος τιμῶν καὶ μὴ μόνον γῆν ἢ ὕδωρ ἢ ἀέρα ἢ πῦρ, τὰ στοιχεῖα τοῦ παντός, ἢ πάλιν ἥλιον καὶ σελήνην καὶ πλάνητας καὶ ἀπλανεῖς ἀστέρας ἢ τὸν σύμπαντα οὐρανόν τε καὶ κόσμον σέβειν ἀξιῶν, ἀλλὰ καὶ ὅσα θνητοὶ δημιουργοὶ κατεσκεύασαν ξύλα καὶ λίθους, ἅπερ εἰς ἀνθρωποειδεῖς τύπους ἐμορφώθη;

2.256Öyleyse kendisi de el yapımı şeylere benzesin; çünkü cansız şeyleri onurlandıranın psykhēden pay almaması yerindedir. Hele Musa'nın öğrencisi olmuşsa! Onun şu en kutsal ve ilahî öğütleri söyleyip bildirdiğini çok kez duymuştur: "Başka tanrıların adını ne hatırlamak için psykhēne kabul et, ne de ağzınla söyle. İkisini de, nousunu da logosunu da, ötekilerden uzak tutup her şeyin babasına ve yaratıcısına çevir; ta ki tek hükümranlık hakkında en iyi ve en güzel şeyleri düşünesin, kendine de dinleyenlere de en yakışır ve en faydalı şeyleri söyleyesin."

2.256

τοιγάρτοι καὶ αὐτὸς ἐξομοιούσθω τοῖς χειροκμήτοις· θέμις γὰρ μὴ μετέχειν ψυχῆς τὸν τὰ ἄψυχα τιμήσαντα, καὶ μάλιστα φοιτητὴν γενόμενον Μωυσέως, οὗ πολλάκις ἤκουσε λέγοντός τε καὶ προφητεύοντος τὰς ἱερωτάτας καὶ καταθέους ἐκείνας ὑφηγήσεις· ὄνομα θεῶν ἑτέρων μήτε τῇ ψυχῇ παραδέξῃ εἰς ὑπόμνησιν μήτε φωνῇ διερμηνεύσῃς, ἀλλ’ ἑκάτερον, νοῦν καὶ λόγον, μακρὰν τῶν ἄλλων διαζεύξας ἐπίστρεψον πρὸς τὸν πατέρα καὶ ποιητὴν τῶν ὅλων, ἵνα καὶ φρονῇς περὶ μοναρχίας τὰ ἄριστα καὶ κάλλιστα καὶ λέγῃς τὰ πρέποντα καὶ λυσιτελέστατα σαυτῷ τε καὶ τοῖς ἀκουσομένοις.

2.257Beş buyruğu çiğneyenlere konan cezalar böylece açıklandı. Onlara uyanlara vaat edilen ödülleri ise kanun açık buyruklarla bildirmemiş olsa da örtülü bir anlamla gösterir.

2.257

Αἱ μὲν οὖν κατὰ τῶν παραβαινόντων τοὺς πέντε χρησμοὺς τιμωρίαι δεδήλωνται. τὰ δὲ προκείμενα τοῖς φυλάττουσιν αὐτοὺς ἆθλα, καὶ εἰ μὴ ῥηταῖς προστάξεσι μεμήνυκεν ὁ νόμος, ἀλλά τοι δι’ ὑπονοίας ἐμφαίνεται.

2.258Başka tanrılara inanmamak, el yapımı tanrılar yapmamak ve yalan yere yemin etmemek için ayrı bir ödüle gerek yoktur; çünkü sanırım bunları yapmanın kendisi en iyi ve en mükemmel ödüldür. Hakikati seven biri, tek Tanrı'ya bağlanmaktan, ona hilesizce ve temiz bir kalple hizmet etmekten daha çok neye sevinebilir?

2.258

τὸ μὲν οὖν μὴ νομίζειν θεοὺς ἑτέρους μηδὲ χειρόκμητα θεοπλαστεῖν μηδὲ ψευδορκεῖν ἑτέρου γέρως χρεῖον οὐκ ἔστιν· αὐτὸ γάρ, οἶμαι, τὸ ταῦτα ἐπιτηδεύειν ἄριστον καὶ τελεώτατόν ἐστι γέρας· ἐπὶ τίνι γὰρ δύναιτ’ ἄν τις ἡσθῆναι μᾶλλον ἀληθείας ἐρῶν ἢ τῷ ἑνὶ προσκεῖσθαι θεῷ καὶ τῆς τούτου θεραπείας ἀδόλως καὶ καθαρῶς περιέχεσθαι;

2.259Şahit olarak kibre hizmet edenleri değil, şaşmaz bir gayretle gayret edenleri, hakikatin onurlandırıldığı kimseleri çağırıyorum. Çünkü phronēsisin ödülü phronēsisin kendisidir; adalet de, öteki aretēlerin her biri de kendi kendisinin ödülüdür. Bir koroda olduğu gibi hepsinin en güzeli ve önderi olan takva ise, kendi kendisi için çok daha büyük bir mücadele ve ödüldür: Ona sahip olanlara saadet, onların çocuklarına ve torunlarına da elden alınamaz bir refah sağlar.

2.259

καλῶ δὲ μάρτυρας, οὐχ οἵτινες θεραπεύουσι τῦφον, ἀλλὰ τοὺς ἀπλανῆ ζῆλον ἐζηλωκότας, παρ’ οἷς ἀλήθεια τιμᾶται· φρονήσεώς τε γὰρ ἆθλον αὐτὴ ἡ φρόνησις καὶ δικαιοσύνη καὶ ἑκάστη τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἑαυτῆς ἐστι γέρας. ἡ δ’ ὥσπερ ἐν χορῷ καλλιστεύουσα καὶ κατάρχουσα πασῶν ὁσιότης πολὺ πλέον ἐστὶν ἑαυτῆς καὶ ἀγώνισμα καὶ ἆθλον, παρέχουσα καὶ τοῖς χρωμένοις εὐδαιμονίαν καὶ τοῖς τούτων παισὶ καὶ ἐγγόνοις εὐπραγίας ἀναφαιρέτους.

2.260Kutsal yedinci güne uyanlar da en zorunlu iki şeyde, bedende ve psykhēde fayda görürler: Beden aralıksız ve yorucu işlerden dinlenir, psykhē ise kâinatı yaratan ve yarattıklarını gözeten Tanrı hakkında en iyi düşünceleri edinir; çünkü Tanrı her şeyi yediyle tamamlamıştır. Bundan açıkça anlaşılır ki yedinci günü onurlandıran, onuru kendisi bulur.

2.260

πάλιν γε μὴν τοῖς τὴν ἱερὰν ἑβδόμην φυλάττουσι συμβαίνει περὶ δύο τὰ ἀναγκαιότατα ὠφελεῖσθαι, σῶμα καὶ ψυχήν, τὸ μὲν ἀναπαύλαις ἐκ τῶν συνεχῶν καὶ ἀτρύτων πόνων, τὴν δ’ ὑπολήψεσιν ἀρίσταις περὶ θεοῦ ὡς κοσμοποιοῦ καὶ ἐπιμελουμένου ὧν ἐγέννησε· καὶ ⟨γὰρ⟩ τὰ σύμπαντα ἐτελεσφόρησεν ἑβδομάδι. δῆλον οὖν ἐκ τούτων, ὅτι τὴν ἑβδόμην τιμῶν αὐτὸς εὑρίσκεται τιμήν.

2.261Aynı şekilde anne babasına değer veren de fazlasını aramasın; dikkatle bakarsa ödülü işin kendisinde bulacaktır. Ama bu başlık, daha ilahî bir paya sahip ilk dört başlıktan, ölümlülere dokunduğu için daha aşağı olduğundan, kanun koyucu bir teşvik ekledi: "Babana ve annene onur ver ki iyilik bulasın ve ömrün uzun olsun" (Çıkış 20:12; Tesniye 5:16). Böylece iki ödül koydu:

2.261

ὁμοίως μέντοι καὶ ὁ τοὺς γονεῖς ἀποδεχόμενος μὴ θηράσθω τι πλέον· εὑρήσει γὰρ σκοπῶν ἐν αὐτῷ τῷ ἔργῳ τὸ ἆθλον. οὐ μὴν ἀλλ’ ἐπειδὴ τῶν προτέρων τεσσάρων κεφαλαίων, ἃ θειοτέρας ἔλαχε μοίρας, ἔλαττον τοῦτ’ ἐστὶ διὰ τὸ θνητῶν ἐφάπτεσθαι, παρηγόρησεν εἰπών· „τίμα πατέρα καὶ μητέρα, ἵνα εὖ σοι γένηται καὶ ἵνα μακροχρόνιος γένῃ“ (Exod. 20, 12. Deut. 5,16), δύο γέρα τιθείς·

2.262Biri aretēye ortak olmaktır, çünkü iyilik ya aretēnin kendisidir ya da aretēsiz olmaz. Öteki, doğrusunu söylemek gerekirse, uzun ömür ve çağlar boyu süren bir hayat yoluyla ölümsüzlüktür; mükemmel bir arınmayla arınmış bir psykhēyle yaşarsan, bu hayatı bedenle birlikteyken de beslersin. Bunlar yeterince söylendi; ikinci levhadakileri bundan sonra, vakit izin verdikçe inceleyeceğiz.

2.262

ἓν μὲν μετουσίαν ἀρετῆς, τὸ γὰρ εὖ ἡ ἀρετὴ ἢ οὐκ ἄνευ ἀρετῆς, ἕτερον δέ, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἀθανασίαν διὰ πολυχρονίου ζωῆς καὶ βίου μακραίωνος, ὃν καὶ μετὰ σώματος θρέψεις ψυχῇ κεκαθαρμένῃ τελείᾳ καθάρσει βιῶν. ταῦτα μὲν οὖν ἀποχρώντως λέλεκται, τὰ δ’ ἐν τῇ δευτέρᾳ δέλτῳ μετὰ ταῦτα καιροῦ διδόντος ἐπισκεψόμεθα.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…