İçeriğe geç
Özel Yasalar Üzerine

Philon · Özel Yasalar Üzerine

I. Kitap

1.1Sünnet

On Söz denen, özel kanunların cinsleri önceki eserde ayrıntılı olarak incelendi; şimdi de Kitab'ın sırasını izleyerek tek tek hükümleri ele almak gerekiyor. Çoğu insanın alay ettiği şeyden başlayacağım.

1.1

Τὰ μὲν γένη τῶν ἐν εἴδει νόμων, οἱ προσαγορευόμενοι δέκα λόγοι, διὰ τῆς προτέρας ἠκρίβωνται συντάξεως, τὰ δ’ ἐν μέρει διατάγματα κατὰ τὴν τῆς γραφῆς ἀκολουθίαν νῦν ἐπισκεπτέον. ἄρξομαι δ’ ἀπὸ τοῦ γελωμένου παρὰ τοῖς πολλοῖς.

1.2Alay edilen, üreme organının sünnetidir. Oysa bu uygulamaya başka milletler de, özellikle en kalabalık, en eski ve felsefeye en düşkün millet sayılan Mısırlılar hiç de az olmayan bir önem verir.

1.2

γελᾶται δὲ ἡ τῶν γεννητικῶν περιτομή, πρᾶγμα σπουδαζόμενον οὐ μετρίως καὶ παρ’ ἑτέροις ἔθνεσι καὶ μάλιστα τῷ Αἰγυπτιακῷ, ὃ καὶ πολυανθρωπότατον καὶ ἀρχαιότατον καὶ φιλοσοφώτατον εἶναι δοκεῖ.

1.3Bu yüzden çocukça alayı bir yana bırakıp bu âdetin neden yerleştiğini daha akıllıca ve daha ciddi biçimde araştırmak, büyük milletleri aceleyle hafiflikle suçlamamak gerekirdi. Her kuşakta bunca on binlerce insanın ağır acılar içinde kendi bedenlerini ve en yakınlarının bedenlerini kestiğini düşünmeli; eskilerin getirdiği bu âdeti korumaya ve sürdürmeye yönelten pek çok sebep bulunduğunu, bunların en başta gelenlerinin de dört tane olduğunu göz önüne almalıydılar.

1.3

παρὸ καὶ προσῆκον ἦν παιδικὴν χλεύην μεθεμένους φρονιμώτερον καὶ σεμνότερον ἀναζητῆσαι τὰς αἰτίας, ὧν χάριν ἐκράτησε τὸ ἔθος, καὶ μὴ προεξαναστάντας καταγινώσκειν μεγάλων ἐθνῶν εὐχέρειαν, λογιζομένους, ὡς εἰκός, τοσαύτας μυριάδας καθ’ ἑκάστην γενεὰν ἀποτέμνεσθαι, μετὰ χαλεπῶν ἀλγηδόνων ἀκρωτηριαζούσας τά τε ἑαυτῶν καὶ τῶν οἰκειοτάτων σώματα, πολλὰ δ’ εἶναι τὰ προτρέποντα τὴν εἰσήγησιν τῶν παλαιῶν διατηρεῖν καὶ ἐπιτελεῖν, τὰ δ’ ἀνωτάτω τέτταρα·

1.4Birincisi, şiddetli ve tedavisi güç bir hastalıktan, sünnet derisinin iltihabından kurtulmaktır. Buna "kömür" (anthrax) derler; sanırım bu adı, içten içe için için yakmasından alır. Bu hastalık, sünnet derisi olanlarda daha kolay ortaya çıkar.

1.4

ἓν μὲν χαλεπῆς νόσου καὶ δυσιάτου, ποσθένης, ἀπαλλαγήν, ἣν ἄνθρακα καλοῦσιν, ἀπὸ τοῦ καίειν ἐντυφόμενον, ὡς οἶμαι, ταύτης τῆς προσηγορίας τυχόντα, ὅπερ εὐκολώτερον τοῖς ἀκροποσθίας ἔχουσιν ἐγγίνεται·

1.5İkincisi, kutsal bir sınıfa yaraşır biçimde bütün bedenin temiz olmasıdır. Bu yüzden Mısır rahipleri daha da ileri gidip bedenlerini baştan aşağı tıraş ederler;

1.5

δεύτερον δὲ τὴν δι’ ὅλου τοῦ σώματος καθαριότητα πρὸς τὸ ἁρμόττον τάξει ἱερωμένῃ, παρὸ καὶ ξυρῶνται τὰ σώματα προσυπερβάλλοντες οἱ ἐν Αἰγύπτῳ τῶν ἱερέων·

1.6çünkü temizlenmesi gereken bazı şeyler kılların ve sünnet derisinin altında birikip saklanır. Üçüncüsü, kesilen organın kalbe benzemesidir. İkisi de bir şey doğurmak için yaratılmıştır: Kalpteki pneuma düşünceleri, üreme organı da canlıları doğurur. İlk insanlar, duyulur şeylerin doğmasını sağlayan açıkta ve görünür olan organın, düşünülür şeylerin kendisi aracılığıyla oluştuğu görünmez ve daha üstün organa benzetilmesini uygun gördüler.

1.6

ὑποσυλλέγεται γὰρ καὶ ὑποστέλλει καὶ θριξὶ καὶ ποσθίαις ἔνια τῶν ὀφειλόντων καθαίρεσθαι· τρίτον δὲ τὴν πρὸς καρδίαν ὁμοιότητα τοῦ περιτμηθέντος μέρους· πρὸς γὰρ γένεσιν ἄμφω παρεσκεύασται, τὸ μὲν ἐγκάρδιον πνεῦμα νοημάτων, τὸ δὲ γόνιμον ὄργανον ζῴων· ἐδικαίωσαν γὰρ οἱ πρῶτοι τῷ ἀφανεῖ καὶ κρείττονι, δι’ οὗ τὰ νοητὰ συνίσταται, τὸ ἐμφανὲς καὶ ὁρατόν, ᾧ τὰ αἰσθητὰ γεννᾶσθαι πέφυκεν, ἐξομοιῶσαι·

1.7Dördüncüsü ve en gereklisi, çok çocuk sahibi olmaya hazırlıktır. Söylendiğine göre meni, sünnet derisinin kıvrımlarına dağılıp akıp gitmeden kolayca yolunu bulur. Bu yüzden sünnet olan milletler en çok çocuk yapan ve en kalabalık milletler gibi görünür.

1.7

τέταρτον δὲ καὶ ἀναγκαιότατον τὴν πρὸς πολυγονίαν παρασκευήν· λέγεται γὰρ ὡς εὐοδεῖ τὸ σπέρμα μήτε σκιδνάμενον μήτε περιρρέον εἰς τοὺς τῆς ποσθίας κόλπους· ὅθεν καὶ τὰ περιτεμνόμενα τῶν ἐθνῶν πολυγονώτατα καὶ πολυανθρωπότατα εἶναι δοκεῖ.

1.8İşte bunlar, Musa'nın yazılarını özenle araştırmış ilahi insanların aktardığı eski görüşler olarak kulağımıza geldi. Ben ise söylenenlerin yanında sünnetin en gerekli iki şeyin sembolü olduğunu da düşünüyorum.

1.8

Ταῦτα μὲν οὖν εἰς ἀκοὰς ἦλθε τὰς ἡμετέρας, ἀρχαιολογούμενα παρὰ θεσπεσίοις ἀνδράσιν, οἳ τὰ Μωυσέως οὐ παρέργως διηρεύνησαν. ἐγὼ δὲ πρὸς τοῖς εἰρημένοις καὶ σύμβολον ἡγοῦμαι τὴν περιτομὴν δυοῖν εἶναι τοῖν ἀναγκαιοτάτοιν·

1.9Birincisi, zihni büyüleyen hazların kesilip atılmasıdır. Haz büyüleri arasında zaferi erkeğin kadınla birleşmesi kazandığından, kanun koyucular bu tür birleşmelere hizmet eden organın bir parçasını kesmeyi uygun gördüler. Sünnetle, aşırı ve taşkın hazzın kesilip atılmasını ima ettiler; yalnız bir hazzın değil, en zorba olan bu tek haz aracılığıyla öteki bütün hazların.

1.9

ἑνὸς μὲν ἡδονῶν ἐκτομῆς, αἳ καταγοητεύουσι διάνοιαν· ἐπειδὴ γὰρ τὰ νικητήρια φέρεται τῶν ἐν ἡδοναῖς φίλτρων ἡ ἀνδρὸς πρὸς γυναῖκα συνουσία, τὸ ὑπηρετοῦν ταῖς τοιαύταις ὁμιλίαις ὄργανον ἀκρωτηριάζειν ἔδοξε τοῖς νομοθέταις, αἰνιττομένοις περιτομὴν περιττῆς ἐκτομὴν καὶ πλεοναζούσης ἡδονῆς, οὐ μιᾶς, ἀλλὰ διὰ μιᾶς τῆς βιαστικωτάτης καὶ τῶν ἄλλων ἁπασῶν·

1.10İkincisi, insanın kendini bilmesi ve psykhēden ağır bir hastalığı, kendini beğenmişliği atmasıdır. Çünkü bazıları, iyi heykeltıraşlar gibi canlıların en güzelini, insanı yaratabildiklerini söyleyerek övünmüş, böbürlenmeyle şişip kendilerini tanrılaştırmış ve oluşun gerçek sebebi olan Tanrı'yı gözden gizlemişlerdir. Oysa yanılgılarını gündelik hayatta gördükleriyle düzeltebilirlerdi.

1.10

ἑτέρου δὲ τοῦ γνῶναί τινα ἑαυτὸν καὶ τὴν βαρεῖαν νόσον, οἴησιν, ψυχῆς ἀπώσασθαι· ἔνιοι γὰρ ὡς ἀγαθοὶ ζῳοπλάσται ζῴων τὸ κάλλιστον, ἄνθρωπον, ηὔχησαν δύνασθαι δημιουργεῖν καὶ φυσηθέντες ὑπ’ ἀλαζονείας ἑαυτοὺς ἐξεθείωσαν, τὸν ὡς ἀληθῶς αἴτιον γενέσεως ὄντα θεὸν παρακαλυψάμενοι, καίτοι γε ἐκ τῶν συνήθων ἐπανορθώσασθαι τὴν ἀπάτην δυνάμενοι·

1.11Çünkü aralarında birçok kısır erkek ve kısır kadın vardır; bunların birleşmeleri sonuçsuz kalır, kendileri de çocuksuz yaşlanır. Öyleyse bu kötü kanaati ve Tanrı sevgisine yakışmayan öteki kanaatleri zihinden kesip atmak gerekir.

1.11

πολλοὶ μὲν γὰρ παρ’ αὐτοῖς εἰσιν ἄνδρες ἄγονοι, πολλαὶ δὲ στεῖραι γυναῖκες, ὧν ἀτελεῖς αἱ ὁμιλίαι καταγηρασάντων ἐν ἀπαιδίᾳ. πονηρὰν οὖν δόξαν ἐκτμητέον τῆς διανοίας καὶ τὰς ἄλλας ὅσαι μὴ φιλόθεοι.

1.12Bunlar hakkında bu kadarı yeter. Şimdi artık tek tek kanunlara, önce de başlamanın güzel olacağı tek hükümranlıkla ilgili kanunlara geçmeliyiz.

1.12

τούτων μὲν δὴ πέρι τοσαῦτα· τρεπτέον δ’ ἐπὶ τοὺς κατὰ μέρος ἤδη νόμους καὶ πρώτους, ἀφ’ ὧν ἄρχεσθαι καλόν, τοὺς περὶ μοναρχίας ὁρισθέντας.

1.13Tek hükümranlıkla ilgili kanunlar

Bazıları güneşin, ayın ve öteki yıldızların mutlak hükümran tanrılar olduğunu düşünmüş ve olan her şeyin sebeplerini onlara yüklemişlerdir. Musa'ya göre ise dünya hem yaratılmıştır hem de en büyük şehir gibidir; yöneticileri ve yönetilenleri vardır. Yöneticiler gökteki bütün gezegenler ve sabit yıldızlardır; yönetilenler ise ayın altında, havada ve yeryüzünde bulunan varlıklardır.

1.13

Οἱ περὶ μοναρχίας νόμοι. Τινὲς ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τοὺς ἄλλους ἀστέρας ὑπέλαβον εἶναι θεοὺς αὐτοκράτορας, οἷς τὰς τῶν γινομένων ἁπάντων αἰτίας ἀνέθεσαν. Μωυσεῖ δ’ ὁ κόσμος ἔδοξεν εἶναι καὶ γενητὸς καὶ καθάπερ πόλις ἡ μεγίστη, ἄρχοντας ἔχουσα καὶ ὑπηκόους, ἄρχοντας μὲν τοὺς ἐν οὐρανῷ πάντας ὅσοι πλάνητες καὶ ἀπλανεῖς ἀστέρες, ὑπηκόους δὲ τὰς μετὰ σελήνην ἐν ἀέρι καὶ περιγείους φύσεις·

1.14Sözü edilen yöneticiler kendi başına buyruk değildir; herkesin tek babasının vekilleridir. Yaratılmış her şeyi adalete ve kanuna göre yöneten O'nun gözetimini taklit ederek işlerini doğru yürütürler. Arabaya binmiş arabacıyı göremeyenler ise dünyada olan bitenin sebeplerini, işi kendileri görüyormuş gibi koşum hayvanlarına bağlamışlardır.

1.14

τοὺς δὲ λεχθέντας ἄρχοντας οὐκ αὐτεξουσίους, ἀλλ’ ἑνὸς τοῦ πάντων πατρὸς ὑπάρχους, οὗ μιμουμένους τὴν ἐπιστασίαν κατορθοῦν πρυτανεύοντος κατὰ δίκην καὶ νόμον ἕκαστον τῶν γεγονότων· τοὺς δὲ μὴ βλέποντας τὸν ἐπιβεβηκότα ἡνίοχον τοῖς ὑπεζευγμένοις ὡς αὐτουργοῖς τῶν ἐν τῷ κόσμῳ γινομένων ἀνάψαι τὰς αἰτίας.

1.15En kutsal kanun koyucu bu bilgisizliği epistēmēye dönüştürerek şöyle der: "Güneşi, ayı, yıldızları ve göğün bütün düzenini görüp de yoldan sapıp onlara tapma" (Tesniye 4, 19). Bunları tanrı olarak kabul etmeyi pek isabetli ve güzel bir biçimde "sapma" diye adlandırmıştır.

1.15

ὧν τὴν ἄγνοιαν ὁ ἱερώτατος νομοθέτης εἰς ἐπιστήμην μεθαρμόζεται λέγων ὧδε· „μὴ ἰδὼν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ τοὺς ἀστέρας καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ πλανηθεὶς προσκυνήσῃς αὐτοῖς“ (Deut. 4,19). εὐθυβόλως πάνυ καὶ καλῶς πλάνον εἶπε τὴν τῶν εἰρημένων ὡς θεῶν ἀποδοχήν.

1.16Yılın mevsimlerinin güneşin yaklaşıp uzaklaşmasıyla oluştuğunu ve canlıların, bitkilerin, meyvelerin doğumlarının bu mevsimlerde belirli zaman devirleriyle tamamlandığını gördüler; güneşin hizmetkârı ve ardılı olan ayın, gündüz güneşin gözettiği şeylerin bakımını ve yönetimini geceleyin üstlendiğini, öteki yıldızların da yeryüzündeki şeylerle olan karşılıklı etkileşimleri sayesinde evrenin sürmesi için sayısız iş gördüklerini gördüler. Bunu görenler, yalnız bunların tanrı olduğunu sanarak bitmek bilmez bir sapmaya düştüler.

1.16

οἱ γὰρ ἰδόντες ἡλίου μὲν προσόδοις καὶ ἀναχωρήσεσι τὰς ἐτησίους ὥρας συνισταμένας, ἐν αἷς αἱ ζῴων καὶ φυτῶν καὶ καρπῶν γενέσεις ὡρισμέναις χρόνων περιόδοις τελεσφοροῦνται, σελήνην δ’ ὑπηρέτιν καὶ διάδοχον ἡλίου νύκτωρ τὴν ἐπιμέλειαν καὶ προστασίαν ἀνειληφυῖαν ὧν μεθ’ ἡμέραν ἥλιος, καὶ τοὺς ἄλλους ἀστέρας κατὰ τὴν πρὸς τὰ ἐπίγεια συμπάθειαν μυρία τῶν ἐπὶ διαμονῇ τοῦ παντὸς ἐνεργοῦντάς τε καὶ δρῶντας, πλάνον ἐπλανήθησαν ἀνήνυτον μόνους εἶναι τούτους θεοὺς ὑποτοπήσαντες.

1.17Oysa hiç sapmayan yolda yürümeye çaba gösterselerdi, his nasıl nousun yardımcısıysa, bütün duyulur şeylerin de aynı şekilde düşünülür olanın hizmetkârları olduğunu ve ikinci sıraya erişebilirlerse buna razı olduklarını hemen anlarlardı.

1.17

εἰ δ’ ἐσπούδασαν διὰ τῆς ἀπλανοῦς βαδίζειν ὁδοῦ, κἂν εὐθὺς ἔγνωσαν ὅτι, καθάπερ αἴσθησις ὑποδιάκονος νοῦ γέγονε, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οἱ αἰσθητοὶ πάντες ὑπηρέται τοῦ νοητοῦ κατέστησαν, ἀγαπήσαντες εἰ δευτερείων ἐφίξονται.

1.18Çünkü içimizdeki pek küçük ve görünmez nousun his organlarının yöneticisi olduğunu, ama evrenin en büyük ve en mükemmel nousunun, kendisi görülmeyip görülenlere hükmeden kralların kralı olmadığını düşünmek pek gülünçtür.

1.18

παγγέλοιον γὰρ οἴεσθαι, ὅτι ὁ μὲν νοῦς ὁ ἐν ἡμῖν βραχύτατος ὢν καὶ ἀόρατος ἡγεμὼν τῶν αἰσθητικῶν ὀργάνων ἐστίν, ὁ δὲ τοῦ παντὸς ὁ μέγιστος καὶ τελειότατος οὐχὶ βασιλεὺς βασιλέων εἶναι πέφυκε, βλεπομένων οὐ βλεπόμενος.

1.19Öyleyse gökte hissin gözlediği bütün varlıklar mutlak hükümran olmayan, vekil konumundaki tanrılar sayılmalıdır. Tabiatları gereği hesap vermekle yükümlüdürler, ama aretēleri sayesinde hiçbir zaman hesaba çekilmeyeceklerdir.

1.19

πάντας οὖν τοὺς κατ’ οὐρανὸν οὓς αἴσθησις ἐπισκοπεῖ θεοὺς οὐκ αὐτοκρατεῖς νομιστέον, τὴν ὑπάρχων τάξιν εἰληφότας, ὑπευθύνους μὲν φύσει γεγονότας, ἕνεκα δ’ ἀρετῆς εὐθύνας οὐχ ὑφέξοντας.

1.20Öyleyse akılla bütün görünür varlığın ötesine geçip şekilsiz, görünmez ve yalnız zihinle kavranabilen O'na saygı göstermeye yönelelim. O yalnız düşünülür ve duyulur tanrıların Tanrısı değil, her şeyin yaratıcısıdır. Biri ezelî Yaratıcı'ya gösterilmesi gereken saygıyı daha sonra gelmiş ve yaratılmış bir başkasına gösterirse, aklını yitirmiş ve en büyük dinsizlikle suçlu biri olarak kaydedilsin.

1.20

ὥσθ’ ὑπερβάντες τῷ λογισμῷ πᾶσαν τὴν ὁρατὴν οὐσίαν ἐπὶ τὴν τοῦ ἀειδοῦς καὶ ἀοράτου καὶ μόνῃ διανοίᾳ καταληπτοῦ τιμὴν ἴωμεν, ὃς οὐ μόνον θεὸς θεῶν ἐστι νοητῶν τε καὶ αἰσθητῶν ἀλλὰ καὶ πάντων δημιουργός. ἐὰν δέ τις τὴν τοῦ ἀιδίου καὶ ποιητοῦ θεραπείαν ἄλλῳ προσνέμῃ νεωτέρῳ καὶ γενητῷ, φρενοβλαβὴς ἀναγεγράφθω καὶ ἔνοχος ἀσεβείᾳ τῇ μεγίστῃ.

1.21Bazıları da altını ve gümüşü, tanrı yapmaya muktedirlermiş gibi heykeltıraşlara teslim etmişlerdir. Onlar da işlenmemiş maddeyi alıp ölümlü bir modeli örnek kullanarak, işin en akıl almaz yanı, görünüşte tanrılar biçimlendirmişlerdir. Tapınaklar yapıp heykelleri yerleştirmiş, sunaklar kurmuşlar; onları kurbanlarla, alaylarla, öteki ayinler ve kutsal törenlerle büyük bir özen ve dikkatle onurlandırırlar. Rahipler ve rahibeler de bu konudaki boş gösterişi elden geldiğince yüceltirler.

1.21

Εἰσὶ δέ τινες οἳ χρυσὸν καὶ ἄργυρον ἀνδριαντοποιοῖς ὡς θεοπλαστεῖν ἱκανοῖς παρέδοσαν· οἱ δὲ λαβόντες ἀργὴν ὕλην θνητῷ παραδείγματι προσχρησάμενοι, τὸ παραλογώτατον, θεοὺς ὅσα τῷ δοκεῖν ἐμόρφωσαν· καὶ νεὼς κατασκευάσαντες καὶ ἱδρυσάμενοι βωμοὺς ἐδείμαντο θυσίαις τε καὶ πομπαῖς καὶ ταῖς ἄλλαις ἱερουργίαις τε καὶ ἁγιστείαις ἐπιμελῶς πάνυ καὶ πεφροντισμένως γεραίρουσιν, ἱερέων τε καὶ ἱερειῶν τὸν περὶ ταῦτα τῦφον ὡς ἔνι μάλιστα σεμνοποιούντων.

1.22Evrenin babası onlara şöyle buyurur: "Benimle birlikte gümüşten ve altından tanrılar yapmayacaksınız" (Çıkış 20, 23). Neredeyse açıkça şunu öğretir: En iyi maddelerden yapmanız yasaklandığına göre, başka bir maddeden de hiçbir el yapımı tanrı yapmayacaksınız; çünkü maddeler arasında birinciliği gümüş ve altın taşır.

1.22

οἷς ὁ τῶν ὅλων πατὴρ προαγορεύει λέγων· „οὐ ποιήσετε μετ’ ἐμοῦ θεοὺς ἀργυροῦς καὶ χρυσοῦς“ (Exod. 20,23), μόνον οὐκ ἄντικρυς ἀναδιδάσκων, ὅτι οὐδ’ ἐξ ἑτέρας ὕλης χειρόκμητον οὐδὲν τὸ παράπαν θεοπλαστήσετε διακωλυθέντες ἐκ τῶν ἀρίστων· ἄργυρος γὰρ καὶ χρυσὸς τὰ πρωτεῖα τῶν ἐν ὕλαις φέρονται.

1.23Bana öyle geliyor ki açık yasağın yanında, ahlakı biçimlendirmeye pek katkısı olan başka bir şeye de işaret ediyor: Paraya düşkün olanları sert biçimde azarlıyor. Bunlar her yerden gümüş ve altın toplar, topladıklarını da ilahi bir heykel gibi tapınakların en iç odalarında saklarlar; onun iyiliklerin ve bütün saadetin sebebi olduğunu düşünürler.

1.23

δίχα δὲ τῆς ῥητῆς ἀπαγορεύσεως καὶ ἕτερον αἰνίττεσθαί μοι δοκεῖ τῶν πρὸς ἠθοποιΐαν μάλιστα συντεινόντων, διελέγχων οὐ μετρίως τοὺς φιλοχρημάτους, οἳ πανταχόθεν μὲν ἀργύριον καὶ χρυσίον ἐκπορίζουσι, τὸ δὲ πορισθὲν ὡς ἄγαλμα θεῖον ἐν ἀδύτοις θησαυροφυλακοῦσιν, ἀγαθῶν αἴτιον καὶ τῆς συμπάσης εὐδαιμονίας τοῦτ’ εἶναι νομίζοντες.

1.24Yoksullardan para düşkünlüğü denen ağır hastalığa yakalanmış olanlar da, tapınacakları kendilerine ait bir servetleri olmadığından komşularının servetine hayranlıkla bakar ve ona tapınırlar. Sabah erkenden zenginlerin evlerine en büyük tapınaklara gider gibi giderler; dua etmek ve iyilikleri tanrılardan ister gibi efendilerinden istemek için.

1.24

καὶ ὅσοι μέντοι τῶν ἀπόρων κεκράτηνται χαλεπῇ νόσῳ, φιλαργυρίᾳ, οὐκ ἔχοντες ἴδιον πλοῦτον, ὃν θεραπείας ἀξιώσουσι, τὸν τῶν πλησίον τεθηπότες καὶ προσκυνοῦντες ἕωθεν εἰς τὰς τῶν περιουσιαζόντων οἰκίας ἀφικνοῦνται καθάπερ εἰς ἱερὰ μέγιστα, προσευξόμενοι καὶ τἀγαθὰ παρὰ τῶν δεσποτῶν ὡς θεῶν αἰτησόμενοι.

1.25Kanun koyucu başka bir yerde de bunlara şöyle der: "Putların ardından gitmeyeceksiniz, kendinize dökme tanrılar yapmayacaksınız" (Levililer 19, 4). Böylece sembollerle, servete tanrılara yaraşır onurlar vermenin uygun olmadığını öğretir. Çünkü servetin herkesçe bilinen maddeleri tabiatça altın ve gümüştür. Çoğu insan, kör denen servetin mallarını saadetin tek ya da başlıca sebebi sayarak bunların ardından gider.

1.25

πρὸς οὓς καὶ ἐν ἑτέροις φησίν· „οὐκ ἐπακολουθήσετε εἰδώλοις καὶ θεοὺς χωνευτοὺς οὐ ποιήσετε“ (Lev. 19,4), διὰ συμβόλων ἀναδιδάσκων, ὅτι πλούτῳ τιμὰς ἰσοθέους ἀπονέμειν οὐ προσήκει· πλούτου γὰρ αἱ περιβόητοι ὗλαι χρυσὸς καὶ ἄργυρος εἶναι πεφύκασιν, αἷς ἀκολουθοῦσιν οἱ πολλοὶ τὰ τοῦ λεγομένου τυφλοῦ πλούτου μόνα ἢ μάλιστα εὐδαιμονίας αἴτια νομίζοντες.

1.26Onun put, yani hayal dediği şeyler bunlardır: Gölgelere ve hayaletlere benzerler, sağlam ve sabit hiçbir şeye bağlı değildirler; kararsız bir rüzgâr gibi savrulur, her türlü dönüşüme ve değişime uğrarlar. Bunun açık bir kanıtı vardır: Hiç beklemeyenlere bazen ansızın uçup gelirler, onları sağlamca ele geçirdiğini sananlardan ise yine kaçıp giderler. Yanımızda oldukları sürece de aynalardaki yansımalar gibi görünürler; hissi aldatıp büyüler, kalıcı olmayanı kalıcıymış gibi gösterirler.

1.26

τάδ’ ἐστὶν ἅ φησιν „εἴδωλα“, σκιαῖς ἐοικότα καὶ φάσμασιν, οὐδενὸς ἠρτημένα ἰσχυροῦ καὶ βεβαίου· φέρεται γὰρ πνεύματος τρόπον ἀστάτου τροπὰς καὶ μεταβολὰς παντοίας ἐνδεχόμενα. σημεῖον δ’ ἐστὶ τούτων ἐναργές· μὴ προλαβόντων ἐξαπιναίως ἔστιν ὅτε προσέπτη, παγίως ἐνειλῆφθαι νομιζόντων πάλιν ἀπεπήδησε, καὶ ὅτε μέντοι πάρεστι, καθάπερ τὰ διὰ τῶν κατόπτρων εἴδωλα φαντάζεται τὴν αἴσθησιν ἀπατῶντα καὶ καταγοητεύοντα καὶ ὡς ἂν ὑφεστηκότα τὰ μὴ ὑπομένοντα.

1.27Boş kanaatlerin süsleyip boyadığı insan servetinin ya da gösterişinin ne kadar kararsız olduğunu göstermeye ne gerek var? Nitekim bazıları, doğup ölen öteki bütün canlıların ve bitkilerin de durmadan, aralıksız aktığını, ancak bu akışın pek fark edilmediğini söylerler; çünkü akışın hızı, gözün dikkatli bakışını hep geride bırakır.

1.27

καὶ τί δεῖ τὸν ἀνθρώπινον πλοῦτον ἢ τῦφον, ὃν ἀναζωγραφοῦσιν αἱ κεναὶ δόξαι, δηλοῦν ὡς ἔστιν ἀβέβαιος; ἤδη γάρ τινες καὶ τὰ ἄλλα πάντα ζῷα καὶ φυτά, ὧν γένεσίς ἐστι καὶ φθορά, συνεχῶς μὲν καὶ ἀπαύστως φασὶ ῥεῖσθαι, τῆς δ’ ἀπορροίας ἀδηλοτέραν αἴσθησιν εἶναι, ἀεὶ νικώσης τῆς περὶ τὴν ῥύσιν ὀξύτητος τὴν δι’ ὄψεως ἀκριβῆ προσβολήν.

1.28Ama yalnız servet, şöhret ve bu tür şeyler hayal ve cansız gölgeler değildir. Masal yazarlarının uydurup şişirdikleri, hakikate karşı yalan kanaatlerden surlar ördükleri bütün tanrılar da öyledir. Bunlar, ezelî ve gerçekten var olan Tanrı unutulsun diye, sahne makinesinden iner gibi yeni tanrılar ortaya çıkarmışlardır. İnsanları daha kolay kandırmak için de yalanı ezgilere, ritimlere ve vezinlere uydurmuş, okuyanları kolayca büyüleyeceklerini sanmışlardır.

1.28

Ἀλλ’ οὐ μόνον πλοῦτος καὶ δόξα καὶ τὰ τοιαῦτα εἴδωλα καὶ ἀμενηναὶ σκιαί, ἀλλὰ καὶ πάντες, οὓς οἱ μυθογράφοι διαπλάσαντες ἐξετύφωσαν ἐπιτειχίσαντες τὰς ψευδεῖς δόξας κατὰ τῆς ἀληθείας, θεοὺς καινοὺς ὥσπερ ἀπὸ μηχανῆς εἰσαγαγόντες ἕνεκα τοῦ τὸν ἀίδιον καὶ ὄντα ὄντως θεὸν λήθῃ παραδοθῆναι. πρὸς δὲ τὸ εὐπαράγωγον μέλεσι καὶ ῥυθμοῖς καὶ μέτροις ἐνηρμόσαντο τὸ ψεῦδος, νομίζοντες ῥᾳδίως καταγοητεύσειν τοὺς ἐντυγχάνοντας.

1.29Üstelik heykeltıraşlığı ve resmi de aldatmalarına ortak etmişlerdir. Böylece renklerin, şekillerin ve keyfiyetlerin ustaca işlenmiş görünüşleriyle bakanları kandıracak, hislerin önderleri olan görmeyi cansız güzelliklerle, işitmeyi şiirin tatlı sesiyle yemleyecek, psykhēyi kapıp sürükleyecek ve onu kararsız, köksüz bir hâle getireceklerdi.

1.29

οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ πλαστικὴν καὶ ζωγραφίαν συνεργοὺς τῆς ἀπάτης προσπαρέλαβον, ἵνα χρωμάτων καὶ σχημάτων καὶ ποιοτήτων εὖ δεδημιουργημέναις ἰδέαις ὑπαγάγωνται τοὺς ὁρῶντας καὶ τὰς ἡγεμονίδας αἰσθήσεις ὄψιν καὶ ἀκοὴν δελεάσαντες, τὴν μὲν ἀψύχοις εὐμορφίαις, τὴν δ’ εὐφωνίᾳ ποιητικῇ, συναρπάσωσι τὴν ψυχὴν ἀβέβαιον καὶ ἀνίδρυτον αὐτὴν ἀπεργασάμενοι.

1.30Musa, bu boş gösterişin büyük bir güce eriştiğini ve insanların çoğunluğu tarafından zorla değil, gönüllü olarak korunup kollandığını biliyordu. Çıkar gözetmeyen gerçek dindarlığa gönül verenlerin de bir selin önüne katılmış gibi sürüklenmesinden çekindi. Bu yüzden zihinlere takvanın derin izlerini kazır, mühür gibi basar ki zamanla karışıp aşınarak silinmesinler. Onlara durmadan aynı sözleri tekrarlar: Kimi zaman Tanrı'nın bir olduğunu, evrenin kurucusu ve yaratıcısı olduğunu söyler; kimi zaman da yaratılmış şeylerin Rabbi olduğunu, çünkü sağlamlık, kalıcılık ve hükümranlık gerçekte tabiatça yalnız O'na aittir.

1.30

διὰ τοῦτ’ ἐπιστάμενος ἐπὶ μέγα δυνάμεως προεληλυθότα τὸν τῦφον καὶ δορυφορούμενον ὑπὸ τοῦ πλείστου γένους ἀνθρώπων οὐκ ἐξ ἀνάγκης ἀλλ’ ἑκουσίοις γνώμαις, εὐλαβηθεὶς μή ποτε καὶ οἱ ζηλωταὶ τῆς ἀδεκάστου καὶ ἀληθοῦς εὐσεβείας καθάπερ ὑπὸ χειμάρρου παρασυρῶσιν, ἐνσφραγίζεται βαθεῖς τύπους ταῖς διανοίαις ἐγχαράττων ὁσιότητος, ὑπὲρ τοῦ μὴ συγχυθέντας ἢ ἐπιλεανθέντας ἀμαυρωθῆναί ποτε χρόνῳ, καὶ συνεχῶς ἐπᾴδει ποτὲ μὲν λέγων ὅτι θεὸς εἷς ἐστι καὶ κτίστης καὶ ποιητὴς τῶν ὅλων, ποτὲ δὲ ὅτι κύριος τῶν γεγονότων, ἐπειδὴ τὸ βέβαιον καὶ πάγιον καὶ τὸ κῦρος ὡς ἀληθῶς περὶ αὐτὸν μόνον πέφυκε.

1.31Şöyle de denmiştir: "Var olan Tanrı'ya bağlananların hepsi yaşar" (Tesniye 4, 4). Her şeyin en eski sebebine sevgiyle hizmet etmeye sarılmak, kraldan önce onun alt hizmetkârlarına ve kapıcılarına hizmet etmeye kalkışmamak, üç kez kutlu ve üç kez mesut hayat değil midir? Bu hayat ölümsüzdür, tabiatın dikili taşlarına uzun ömürlü olarak yazılmıştır; bu yazıların da dünya ile birlikte sonsuza dek sürmesi zorunludur.

1.31

λέλεκται δ’ ὅτι „οἱ προσκείμενοι τῷ ὄντι θεῷ ζῶσι πάντες“ (Deut. 4,4). ἆρ’ οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τρισμακάριος καὶ τρισευδαίμων βίος, ἀγαπητικῶς ἔχεσθαι τῆς θεραπείας τοῦ πρεσβυτάτου πάντων αἰτίου καὶ μὴ τοὺς ὑποδιακόνους καὶ πυλωροὺς πρὸ τοῦ βασιλέως θεραπεύειν ἀξιοῦν; ἀθάνατος ἥδε ἡ ζωὴ καὶ μακραίων ἐν ταῖς τῆς φύσεως στήλαις ἀναγέγραπται· ταυτὶ δὲ τὰ γράμματα τῷ κόσμῳ συνδιαιωνίζειν ἀναγκαῖον.

1.32Evrenin babası ve yöneticisini tahmin etmek de kavramak da güçtür; ama bu yüzden O'nu aramaktan geri durmamak gerekir. Tanrı hakkındaki araştırmalarda, gerçekten felsefe yapan kişinin zihni en çok iki soruda aporiaya düşer. Biri, kötülüklerin en büyüğü olan tanrıtanımazlığı benimsemiş kimseler yüzünden sorulan, Tanrı'nın var olup olmadığı sorusudur; öbürü, ousiası bakımından ne olduğu. Birincisini görmek pek zahmetli değildir; ikincisi ise yalnız zor değil, belki de imkânsızdır. Yine de ikisini de incelemek gerekir.

1.32

Δυστόπαστος μὲν οὖν καὶ δυσκατάληπτος ὁ πατὴρ καὶ ἡγεμὼν τῶν συμπάντων ἐστίν, ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτ’ ἀποκνητέον τὴν ζήτησιν αὐτοῦ. δύο δ’ ἐν ταῖς περὶ θεοῦ ζητήσεσι τὰ ἀνωτάτω ταῦτ’ ἐπαπορεῖ ἡ διάνοια τοῦ φιλοσοφοῦντος ἀνόθως· ἓν μὲν εἰ ἔστι τὸ θεῖον, ἕνεκα τῶν ἐπιτηδευσάντων ἀθεότητα, κακιῶν τὴν μεγίστην· ἕτερον δὲ τὸ τί ἐστι κατὰ τὴν οὐσίαν. τὸ μὲν οὖν πρότερον οὐ πολὺς πόνος ἰδεῖν, τὸ δὲ δεύτερον οὐ χαλεπὸν μόνον ἀλλὰ καὶ ἴσως ἀδύνατον. ἐπισκεπτέον δ’ ἑκάτερον.

1.33Yapılmış eserler bir bakıma tabiatları gereği daima yapanlarını tanıtır. Heykelleri ya da resimleri gören kim hemen heykeltıraşı ya da ressamı düşünmez? Giysileri, gemileri ya da evleri gören kim dokumacıyı, gemi yapımcısını ve yapı ustasını akıl etmez? İyi kanunlarla yönetilen, devlet işlerinin pek güzel düzenlendiği bir şehre giren kişi, bu şehrin iyi yöneticilerin idaresinde olduğundan başka ne düşünür?

1.33

ἀεὶ τοίνυν γνωρίσματα τῶν δημιουργῶν πέφυκέ πως εἶναι τὰ δημιουργηθέντα· τίς γὰρ ἀνδριάντας ἢ γραφὰς θεασάμενος οὐκ εὐθὺς ἐνενόησεν ἀνδριαντοποιὸν ἢ ζωγράφον; τίς δὲ ἐσθῆτας ἢ ναῦς ἢ οἰκίας ἰδὼν οὐκ ἔννοιαν ἔλαβεν ὑφάντου καὶ ναυπηγοῦ καὶ οἰκοδόμου; παρελθὼν δέ τις εἰς πόλιν εὔνομον, ἐν ᾗ τὰ τῆς πολιτείας σφόδρα καλῶς διακεκόσμηται, τί ἕτερον ὑπολήψεται ἢ ὅτι ἐπιστατεῖται ἥδε ἡ πόλις ὑπ’ ἀρχόντων ἀγαθῶν;

1.34Öyleyse gerçekten büyük şehir olan bu dünyaya gelen kişi, canlılarla ve bitkilerle dolu dağları ve ovaları, kendiliğinden kaynayan ırmakların ve sellerin akışlarını, denizlerin kabarmalarını, havanın ılımlılığını, yılın mevsimlerinin dönüşlerini görecek; sonra gündüzün ve gecenin yöneticileri olan güneşi ve ayı, öteki gezegenlerin, sabit yıldızların ve bütün göğün dönüşlerini ve dans eder gibi hareketlerini görecek de yaratıcıyı, babayı, üstelik de yöneticiyi akıl etmeyecek mi? Bunu akıl etmesi yalnız makul değil, zorunludur.

1.34

τὸν οὖν ἀφικόμενον εἰς τὴν ὡς ἀληθῶς μεγαλόπολιν, τόνδε τὸν κόσμον, καὶ θεασάμενον τὴν ὀρεινὴν καὶ πεδιάδα βρίθουσαν ζῴων καὶ φυτῶν καὶ ποταμῶν αὐθιγενῶν καὶ χειμάρρων φορὰς καὶ πελαγῶν ἀναχύσεις καὶ εὐκρασίας ἀέρος καὶ τῶν ἐτησίων ὡρῶν τροπάς, εἶτα ἥλιον καὶ σελήνην, τοὺς ἡμέρας καὶ νυκτὸς ἡγεμόνας, καὶ τὰς τῶν ἄλλων πλανήτων τε καὶ ἀπλανῶν καὶ τοῦ σύμπαντος οὐρανοῦ περιπολήσεις καὶ χορείας, οὐκ εἰκότως, μᾶλλον δὲ ἀναγκαίως, ἔννοιαν λήψεσθαι δεῖ τοῦ ποιητοῦ καὶ πατρὸς καὶ προσέτι ἡγεμόνος;

1.35Çünkü ustalık eserlerinden hiçbiri kendiliğinden olmaz. Bu dünya ise ustalık ve epistēmē bakımından en kusursuz eserdir; demek ki kesinlikle epistēmēsi iyi ve en mükemmel biri tarafından yaratılmıştır. Tanrı'nın var olduğu kavrayışını bu yolla ediniriz.

1.35

οὐδὲν γὰρ τῶν τεχνικῶν ἔργων ἀπαυτοματίζεται· τεχνικώτατον δὲ καὶ ἐπιστημονικώτατον ὅδε ὁ κόσμος, ὡς ὑπό τινος τὴν ἐπιστήμην ἀγαθοῦ καὶ τελειοτάτου πάντως δεδημιουργῆσθαι. τοῦτον τὸν τρόπον ἔννοιαν ἐλάβομεν ὑπάρξεως θεοῦ.

1.36O'nun ousiasını ise, yakalaması ve kavraması güç olsa da, elden geldiğince araştırmak gerekir. Çünkü gerçek Tanrı'yı aramaktan daha iyi bir şey yoktur, O'nu bulmak insan gücünü aşsa bile; zira öğrenmeyi isteme çabası bile kendi başına anlatılmaz hazlar ve sevinçler doğurur.

1.36

Τὴν δ’ οὐσίαν, εἰ καὶ δυσθήρατον καὶ δυσκατάληπτον εἶναι συμβέβηκεν, ὅμως καθ’ ὅσον ἐνδέχεται διερευνητέον. ἄμεινον γὰρ οὐδὲν τοῦ ζητεῖν τὸν ἀληθῆ θεόν, κἂν ἡ εὕρεσις αὐτοῦ διαφεύγῃ δύναμιν ἀνθρωπίνην, ἐπειδὴ καὶ ἡ περὶ τὸ βούλεσθαι μαθεῖν σπουδὴ καθ’ αὑτὴν ἀλέκτους ἡδονὰς καὶ εὐφροσύνας ἐργάζεται.

1.37Felsefeyi dudaklarının ucuyla tatmakla kalmayıp onun sözleri ve öğretileriyle doya doya beslenmiş olanlar buna tanıktır. Bunların aklı yerden yükselip havada süzülür, esirde yürür; güneşle, ayla ve bütün gökle birlikte dolaşır, oradaki her şeyi görmeye can atar. Ama oradan katışıksız ve bol bir ışık döküldüğü için bakışları bulanıklaşır, psykhēnin gözü o parıltılar karşısında kararır.

1.37

μάρτυρες δὲ οἱ μὴ χείλεσιν ἄκροις γευσάμενοι φιλοσοφίας, ἀλλὰ τῶν λόγων καὶ δογμάτων αὐτῆς ἐπὶ πλέον ἑστιαθέντες· τούτων γὰρ ὁ λογισμὸς ἀπὸ γῆς ἄνω μετέωρος ἀρθεὶς αἰθεροβατεῖ καὶ συμπεριπολῶν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ τῷ σύμπαντι οὐρανῷ, τἀκεῖ πάντα γλιχόμενος ἰδεῖν, ἀμυδροτέραις χρῆται ταῖς προσβολαῖς, ἀκράτου καὶ πολλοῦ φέγγους ἐκχεομένου, ὡς τὸ τῆς ψυχῆς ὄμμα ταῖς μαρμαρυγαῖς σκοτοδινιᾶν.

1.38Ama akıl bu yüzden yorulup vazgeçmez; yarışmalarda birinciliği kaçırınca ikinciliğe talip olan biri gibi, yenilmez bir kararlılıkla elden gelen seyre atılır. Gerçek tasavvurdan sonra ikinci sırada tahmin, varsayım ve makul ve inandırıcı denen türden olan her şey gelir.

1.38

ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτο προκαμὼν ἀπαγορεύει, γνώμῃ δ’ ἀηττήτῳ πρὸς τὴν ἐνδεχομένην θέαν ἵεται, καθάπερ ἐν ἄθλοις δευτερείων μεταποιούμενος, ἐπειδὴ τῶν πρώτων ἐσφάλη. φαντασίας δ’ ἀληθοῦς δεύτερά ἐστιν εἰκασία καὶ στοχασμὸς καὶ ὅσα εἰς τὴν τῶν εὐλόγων καὶ πιθανῶν ἰδέαν ἀνάγεται.

1.39Yıldızların her birinin ousiası bakımından gerçekte ne olduğunu ne biliyoruz ne de açıkça ayırt edebiliyoruz; yine de tabiatımızdaki öğrenme sevgisi yüzünden araştırmaya heves eder, makul açıklamalardan zevk alırız. Aynı şekilde, gerçekten var olan Tanrı'nın açık bir tasavvurundan payımız olmasa da, O'nu aramaktan geri kalmamalıyız; çünkü bulmasa bile araştırmanın kendisi son derece arzu edilir bir şeydir. Nitekim güneşin kendisini göremeyip onun ışınlarından yeryüzüne inen akışı, güneş ışığının en son parıltısını gördükleri için kimse bedenin gözlerini suçlamaz. Kutsal sırların yorumcusu ve Tanrı'nın en çok sevdiği Musa da buna bakarak Tanrı'ya yalvarır: "Kendini bana göster" (Çıkış 33, 13). Neredeyse ilhama kapılmış biri gibi açıkça haykırır: "Senin var olduğunu bana bu dünya öğretti ve gösterdi; bir oğul olarak babası hakkında, bir eser olarak ustası hakkında bana bilgi verdi. Ama ousian bakımından ne olduğunu ayırt etmeyi özlüyorum ve evrenin hiçbir yerinde bana bunu öğretecek kimseyi bulamıyorum.

1.39

καθάπερ οὖν οἷός ἐστι τῶν ἀστέρων ἕκαστος κατὰ τὴν οὐσίαν εἱλικρινῶς οὔτ’ εἰδότες οὔτε δυνάμενοι σαφῶς διαγνῶναι ζητεῖν ὅμως προθυμούμεθα, τερπόμενοι τοῖς εἰκόσι λόγοις ἕνεκα τοῦ φύσει φιλομαθοῦς, τὸν αὐτὸν τρόπον,

1.40

εἰ καὶ τῆς κατὰ τὸν ὄντως ὄντα θεὸν ἐναργοῦς φαντασίας ἀμοιροῦμεν, ὀφείλομεν μὴ ἀπολείπεσθαι τῆς ζητήσεως αὐτοῦ, διὰ τὸ τὴν σκέψιν καὶ ἄνευ τῆς εὑρέσεως καθ’ αὑτὴν τριπόθητον εἶναι, ἐπεὶ καὶ τοὺς τοῦ σώματος ὀφθαλμοὺς οὐδεὶς αἰτιᾶται, παρόσον ἥλιον αὐτὸν ἰδεῖν ἀδυνατοῦντες τὴν φερομένην ἀπόρροιαν τῶν ἀκτίνων ἐπὶ γῆν ὁρῶσιν, ἡλιακῶν αὐγῶν ἔσχατον

1.41

φέγγος. εἰς ἅπερ ἀπιδὼν ὁ ἱεροφάντης καὶ θεοφιλέστατος Μωυσῆς ἱκετεύει τὸν θεὸν λέγων· „ἐμφάνισόν μοι σαυτόν“ (Exod. 33,13), μόνον οὐ κατασχεθεὶς καὶ ἐκβοῶν ἄντικρυς, ὅτι „τοῦ μὲν εἶναί σε καὶ ὑπάρχειν διδάσκαλος καὶ ὑφηγητής μοι γέγονεν ὅδε ὁ κόσμος, καὶ ὡς υἱὸς ἀναδιδάξας με περὶ τοῦ πατρὸς καὶ ὡς ἔργον περὶ τοῦ τεχνίτου· τίς δὲ κατὰ τὴν οὐσίαν τυγχάνεις ὢν διαγνῶναι ποθῶν οὐδένα τούτου τοῦ μαθήματος ὑφηγητὴν ἐν οὐδενὶ τῶν τοῦ παντὸς μερῶν ἀνευρίσκω.

1.42"Bu yüzden, Tanrı'yı seven ve yalnız sana hizmet etmeyi uygun gören yalvarıcı bir adamın yakarışını kabul etmen için sana yalvarıp yakarıyorum. Nasıl ki ışık başka bir şeyle tanınmaz da kendi kendisini tanıtırsa, sen de kendini ancak kendin gösterebilirsin. Bana öğretecek kimse bulunmadığı için, seni öğrenmeye can atarak sana sığınmaya cesaret ettiysem beni bağışla."

1.42

διὸ δὴ δέομαι καὶ ποτνιῶμαι προσέσθαι τὴν ἱκεσίαν ἀνδρὸς ἱκέτου καὶ φιλοθέου καὶ μόνον σὲ θεραπεύειν ἀξιοῦντος· ὡς γὰρ τὸ φῶς ὑφ’ ἑτέρου μὴ γνωριζόμενον αὐτὸ ἑαυτοῦ γνώρισμά ἐστιν, οὕτως καὶ σὺ σεαυτὸν μόνος ἂν φῆναι δύναιο. διὸ συγγνώμης ἀξιῶ τυχεῖν, εἰ σπάνει τοῦ διδάξοντος ἐπὶ σὲ καταφυγεῖν ἐθάρρησα περὶ σοῦ σπεύδων μαθεῖν“.

1.43Tanrı ise şöyle der: "Övgüye değer olan hevesini kabul ediyorum; ama dileğin, oluşa gelmiş hiçbir varlığa uygun değildir. Ben alacak olana ona yaraşanı bağışlarım; çünkü benim kolayca verebileceğim her şeyi insanın alması mümkün değildir. Bu yüzden lütfa layık olana, alabileceği bütün bağışları uzatırım.

1.43

ὁ δὲ „τὴν μὲν προθυμίαν“ φησίν „ἐπαινετὴν οὖσαν ἀποδέχομαι, τὸ δ’ αἴτημα οὐδενὶ τῶν εἰς γένεσιν ἡκόντων ἐφαρμόζει. χαρίζομαι δ’ ἐγὼ τὰ οἰκεῖα τῷ ληψομένῳ· οὐ γὰρ ὅσα μοι δοῦναι ῥᾴδιον καὶ ἀνθρώπῳ λαβεῖν δυνατόν· ὅθεν ὀρέγω τῷ χάριτος ἀξίῳ πάσας ὅσας ἂν οἷός τε ᾖ δέξασθαι δωρεάς.

1.44"Beni kavramaya gelince, bunu insan tabiatı şöyle dursun, bütün gök ve dünya bile sığdıramaz. Kendini bil; gücünü aşan dürtülere ve arzulara kapılıp sürüklenme, ulaşılamayana duyulan tutku seni ele geçirip havalara uçurmasın. Ulaşılabilecek olanların hiçbirinden mahrum kalmayacaksın."

1.44

τὴν δ’ ἐμὴν κατάληψιν οὐχ οἷον ἀνθρώπου φύσις ἀλλ’ οὐδ’ ὁ σύμπας οὐρανός τε καὶ κόσμος δυνήσεται χωρῆσαι. γνῶθι δὴ σαυτὸν καὶ μὴ συνεκφέρου ταῖς ὑπὲρ δύναμιν ὁρμαῖς καὶ ἐπιθυμίαις, μηδέ σε τῶν ἀνεφίκτων ἔρως αἰρέτω καὶ μετεωριζέτω· τῶν γὰρ ἐφικτῶν οὐδενὸς ἀμοιρήσεις“.

1.45Musa bunu duyunca ikinci kez yalvarır ve şöyle der: "Öğrettiklerinle ikna oldum: Senin açık görüntünü almaya gücüm yetmezdi. Ama hiç değilse etrafındaki ihtişamı görmek için yalvarıyorum (Çıkış 33, 18). Senin ihtişamın, sanırım, etrafında muhafız gibi duran kuvvetlerdir. Onları şimdiye kadar kavrayamamış olmam, içimde onları tanımaya dair hiç de küçük olmayan bir özlem uyandırıyor."

1.45

ταῦτα ἀκούσας ἐπὶ δευτέραν ἱκεσίαν ἦλθε καί φησι· „πέπεισμαι μὲν ταῖς σαῖς ὑφηγήσεσιν, ὅτι οὐκ ἂν ἴσχυσα δέξασθαι τὸ τῆς σῆς φαντασίας ἐναργὲς εἶδος. ἱκετεύω δὲ τὴν γοῦν περὶ σὲ δόξαν θεάσασθαι (Exod. 33,18)· δόξαν δὲ σὴν εἶναι νομίζω τὰς περὶ σὲ δορυφορούσας δυνάμεις, ὧν διαφεύγουσα ἡ κατάληψις ἄχρι τοῦ παρόντος οὐ μικρὸν ἐνεργάζεταί μοι πόθον τῆς διαγνώσεως“.

1.46Tanrı da şöyle cevap verir: "Aradığın kuvvetler, görünmeyen ve düşünülür olan benim gibi, büsbütün görünmez ve düşünülürdür. Düşünülür derken, nous tarafından şimdiden kavranmış olanları değil, kavranabilselerdi onları hissin değil en saf nousun kavrayacağını kastediyorum.

1.46

ὁ δὲ ἀμείβεται καί φησιν· "ἃς ἐπιζητεῖς δυνάμεις εἰσὶν ἀόρατοι καὶ νοηταὶ πάντως ἐμοῦ τοῦ ἀοράτου καὶ νοητοῦ· λέγω δὲ νοητὰς οὐχὶ τὰς ἤδη ὑπὸ νοῦ καταλαμβανομένας, ἀλλ’ ὅτι εἰ καταλαμβάνεσθαι οἷαί τε εἶεν, οὐκ ἂν αἴσθησις αὐτὰς ἀλλ’ ἀκραιφνέστατος νοῦς καταλαμβάνοι.

1.47"Bunlar ousiaları bakımından tabiatça kavranamaz olsalar da kendi etkinliklerinin bir baskısını, bir suretini gösterirler. Sizdeki mühürler gibidirler: Mühre balmumu ya da benzeri bir madde bastırıldığında sayısız iz bırakır, ama kendisinden hiçbir parça eksilmez, aynı kalır. Benim etrafımdaki kuvvetleri de böyle düşünmelisin: Keyfiyeti olmayana keyfiyet, şekli olmayana şekil kazandırırlar, ama ezelî tabiatlarından hiçbir şey değişmez ya da eksilmez.

1.47

πεφυκυῖαι δ’ ἀκατάληπτοι κατὰ τὴν οὐσίαν ὅμως παραφαίνουσιν ἐκμαγεῖόν τι καὶ ἀπεικόνισμα τῆς ἑαυτῶν ἐνεργείας· οἷαι αἱ παρ’ ὑμῖν σφραγῖδες — ὅταν ⟨γὰρ⟩ προσενεχθῇ κηρὸς ἤ τις ὁμοιότροπος ὕλη, μυρίους ὅσους τύπους ἐναπομάττονται, μηδὲν ἀκρωτηριασθεῖσαι μέρος, ἀλλ’ ἐν ὁμοίῳ μένουσαι —, τοιαύτας ὑποληπτέον καὶ τὰς περὶ ἐμὲ δυνάμεις περιποιούσας ἀποίοις ποιότητας καὶ μορφὰς ἀμόρφοις καὶ μηδὲν τῆς ἀιδίου φύσεως μήτ’ ἀλλαττομένας μήτε μειουμένας.

1.48"Sizden bazıları onlara yerinde olarak idealar der; çünkü varlıkların her birine biçim verirler: Düzensiz olanı düzene sokar, sınırsız, belirsiz ve şekilsiz olanı sınırlar, belirler ve şekillendirir, kısacası daha kötü olanı daha iyiye dönüştürürler.

1.48

ὀνομάζουσι δ’ αὐτὰς οὐκ ἀπὸ σκοποῦ τινες τῶν παρ’ ὑμῖν ἰδέας, ἐπειδὴ ἕκαστα τῶν ὄντων εἰδοποιοῦσι τὰ ἄτακτα τάττουσαι καὶ τὰ ἄπειρα καὶ ἀόριστα καὶ ἀσχημάτιστα περατοῦσαι καὶ περιορίζουσαι καὶ σχηματίζουσαι καὶ συνόλως τὸ χεῖρον εἰς τὸ ἄμεινον μεθαρμοζόμεναι.

1.49"Öyleyse ne beni ne de kuvvetlerimden birini ousiası bakımından bir gün kavrayabileceğini umma. Ama dediğim gibi, ulaşılabilecek olanlardan seve seve ve gönülden pay veririm. Bu da seni dünyanın ve içindekilerin seyrine çağırmaktır; bu seyir bedenin gözleriyle değil, zihnin hiç uyumayan gözleriyle kavranır.

1.49

μήτ’ οὖν ἐμὲ μήτε τινὰ τῶν ἐμῶν δυνάμεων κατὰ τὴν οὐσίαν ἐλπίσῃς ποτὲ δυνήσεσθαι καταλαβεῖν. τῶν δ’ ἐφικτῶν, ὡς εἶπον, ἑτοίμως καὶ προθύμως μεταδίδωμι· ταῦτα δ’ ἐστὶν ἐπὶ τὴν τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ καλέσαι θέαν, ἣν οὐ σώματος ὀφθαλμοῖς ἀλλὰ τοῖς διανοίας ἀκοιμήτοις ὄμμασι συμβαίνει καταλαμβάνεσθαι.

1.50"Yeter ki bilgelik özlemin sürekli ve yoğun olsun; bilgelik, öğrencilerini ve müritlerini dillere destan ve pek güzel öğretilerle doldurur." Musa bunu duyunca arzusundan vazgeçmedi; görünmeyenlere duyduğu özlemi daha da alevlendirdi.

1.50

μόνον ὁ σοφίας ἵμερος συνεχὴς ἔστω καὶ πυκνός, ἣ δογμάτων ἀοιδίμων καὶ περικαλλεστάτων ἀναπίμπλησι τοὺς φοιτητὰς καὶ γνωρίμους αὐτῆς“. ταῦτα ἀκούσας οὐκ ἐπαύσατο τῆς ἐπιθυμίας, ἀλλ’ ἔτι τὸν ἐπὶ τοῖς ἀοράτοις πόθον ἐζωπύρει.

1.51Musa, bu tabiatta olan herkesi kabul eder; ister baştan beri böyle doğmuş olsunlar, ister daha iyi bir düzene geçip daha iyi hâle gelmiş olsunlar. İlkleri soyluluklarını bozmadıkları, ötekileri dindarlığa yönelmeyi uygun gördükleri için. Bu ikincilere, yeni ve Tanrı'yı seven bir topluma katıldıkları için "proselit", yani "katılan" der. Bunlar masal uydurmalarını hiçe sayar, katışıksız hakikate sarılırlar.

1.51

Καὶ πάντας τοὺς ὁμοιοτρόπους εἴτ’ οὖν φύντας ἐξ ἀρχῆς εἴτε καὶ ἐκ τοῦ μεταβάλλεσθαι πρὸς τὴν ἀμείνω τάξιν κρείττους γεγονότας ἀποδέχεται, τοὺς μὲν ὅτι τὴν εὐγένειαν οὐ κατέλυσαν, τοὺς δ’ ὅτι πρὸς εὐσέβειαν ἠξίωσαν μεθορμίσασθαι — τούτους δὲ καλεῖ προσηλύτους ἀπὸ τοῦ προσεληλυθέναι καινῇ καὶ φιλοθέῳ πολιτείᾳ —, οἳ μυθικῶν μὲν ἀλογοῦσι πλασμάτων, περιέχονται δὲ ἀκραιφνοῦς ἀληθείας.

1.52Nitekim bütün yeni gelenlere eşit onur tanır, yerlilere bağışladığı her şeyi onlara da bağışlar. Soylu yerlilere de onları yalnız onurlarla yüceltmekle kalmayıp özel bir dostluk ve fazlasıyla bir yakınlık göstermelerini öğütler. Bu da pek yerindedir. Der ki: "Aretē ve takva uğruna vatanlarını, dostlarını ve akrabalarını bırakmış olanlar başka şehirlerden, yakınlardan ve dostlardan yoksun kalmasınlar; dindarlığa sığınanlar için her an hazır sığınaklar bulunsun. Çünkü tek Tanrı'ya gösterilen saygı, en etkili sevgi iksiri ve insanları birleştiren yakınlığın çözülmez bağıdır."

1.52

ἰσοτιμίαν γοῦν ἅπασιν ἐπηλύταις διδοὺς καὶ χαρισάμενος ὅσα καὶ τοῖς αὐτόχθοσι παραινεῖ τοῖς εὐπατρίδαις, μὴ μόνον αὐτοὺς τιμαῖς γεραίρειν ἀλλὰ καὶ ἐξαιρέτῳ φιλίᾳ καὶ εὐνοίᾳ περιττῇ. καὶ μήποτ’ εἰκότως· „ἀπολελοιπότες“ φησί „πατρίδα καὶ φίλους καὶ συγγενεῖς δι’ ἀρετὴν καὶ ὁσιότητα μὴ ἀμοιρείτωσαν ἑτέρων πόλεων καὶ οἰκείων καὶ φίλων, ἀλλ’ ἔστωσαν ἔφεδροι καταφυγαὶ τοῖς πρὸς εὐσέβειαν αὐτομολοῦσι· φίλτρον γὰρ ἀνυσιμώτατον καὶ δεσμὸς ἄλυτος εὐνοίας ἑνωτικῆς ἡ τοῦ ἑνὸς θεοῦ τιμή“.

1.53Ama atalarından kalma boş inancı reddettikleri için yeni gelenlere eşit haklar ve eşit yükümlülükler tanırken, başkalarının tanrı saydıklarına ağzı bozuklukla ve dizginsiz bir dille sövmemelerini de buyurur; öyle ki ötekiler de kışkırtılıp gerçekten var olana karşı söylenmesi caiz olmayan sözler söylemesinler. Çünkü onlar farkı bilmedikleri, yalanı çocukluktan beri doğru diye öğrenip onunla birlikte büyüdükleri için hataya düşeceklerdir.

1.53

προστάττει δὲ μή, παρόσον αὐτοῖς ἰσονομίαν καὶ ἰσοτέλειαν [ἐπηλύταις] παρέχει κατεγνωκόσι τοῦ πατρῴου καὶ προγονικοῦ τύφου, στομαργίᾳ χρήσασθαι καὶ ἀχαλίνῳ γλώσσῃ βλασφημοῦντας οὓς ἕτεροι νομίζουσι θεούς, ἵνα μὴ κἀκεῖνοι διακινηθέντες ἃ μὴ θέμις φθέγξωνται κατὰ τοῦ ὄντως ὄντος· ἀγνοίᾳ γὰρ τῆς διαφορᾶς, ἅτε τὸ ψεῦδος ὡς ἀληθὲς προμαθόντες ἐκ παίδων καὶ σύντροφον ἔχοντες, ἐξαμαρτήσονται.

1.54Milletin kendi içinden biri Tek Olan'a gösterilmesi gereken saygıdan vazgeçerse, dindarlığın ve takvanın en zorunlu safını terk ettiği için en ağır cezalarla cezalandırılmalıdır; çünkü en parlak ışık yerine karanlığı seçmiş, keskin görebilen zihnini kör etmiştir.

1.54

Τῶν δ’ ἀπὸ τοῦ ἔθνους εἴ τινες καθυφίενται τὴν τοῦ ἑνὸς τιμήν, ὡς λιπόντες τὴν ἀναγκαιοτάτην τάξιν εὐσεβείας καὶ ὁσιότητος ταῖς ἀνωτάτω τιμωρίαις ὀφείλουσι κολάζεσθαι, σκότος αἱρούμενοι πρὸ αὐγοειδεστάτου φωτὸς καὶ τυφλὴν ἀπεργαζόμενοι διάνοιαν ὀξὺ καθορᾶν δυναμένην.

1.55Aretē gayreti taşıyan herkesin, cezayı gecikmeden, kendi eliyle uygulamaya yetkili kılınması da güzeldir. Suçluyu ne mahkemeye, ne meclise, ne de başka bir makama götürmeli; içlerinde beliren, kötülükten nefret eden ve Tanrı'yı seven duyguyu dinsizlerin bağışlanmaz cezası için kullanmalıdırlar. O an için her şey olduklarını düşünmelidirler: meclis üyeleri, yargıçlar, komutanlar, halk meclisi, suçlayıcılar, tanıklar, kanunlar, halk. Böylece önlerinde hiçbir engel olmadan, korkusuzca ve büyük bir güvenle takvanın ön safında savaşsınlar. Kanunlarda bu güzel cüreti gösteren birinden söz edilir. Bazılarının yabancı kadınlarla birlikte olduğunu, onlara duydukları tutku yüzünden atalarının âdetlerini hiçe sayıp masalımsı ayinlere katıldıklarını gördü. İçlerinden biri, bu kanunsuzluğun başı ve önderi, artık cüret edip bu dinsizliği herkesin önünde sergiliyor, bütün halkın gözü önünde heykellere ve ahşap tasvirlere, sunulması caiz olmayan kurbanları açıkça sunuyordu. Bunun üzerine o kişi ilahi bir coşkuyla, seyretmek için iki yanda toplanmış olanları yarıp geçti ve hiç çekinmeden adamı kadınla birlikte öldürdü: Adamı, unutması kendi yararına olacak şeyleri hevesle öğrendiği için; kadını, kötülüklerin öğretmeni olduğu için.

1.55

καὶ ἐπιτετράφθαι δὲ καλὸν ἅπασι τοῖς ζῆλον ἔχουσιν ἀρετῆς ἐκ χειρὸς ἀναπράττειν ἀνυπερθέτως τὰς τιμωρίας, μήτ’ εἰς δικαστήριον μήτ’ εἰς βουλευτήριον μήτε συνόλως ἐπ’ ἀρχὴν ἄγοντας, ἀλλὰ τῷ παραστάντι μισοπονήρῳ πάθει καὶ φιλοθέῳ καταχρῆσθαι πρὸς τὰς τῶν ἀσεβῶν ἀπαραιτήτους κολάσεις, νομίσαντας αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ καιροῦ τὰ πάντα γεγενῆσθαι, βουλευτάς, δικαστάς, στρατηγούς, ἐκκλησιαστάς, κατηγόρους, μάρτυρας, νόμους, δῆμον, ἵνα μηδενὸς ὄντος ἐμποδὼν ἄφοβοι σὺν ἀδείᾳ πολλῇ προαγωνίζωνται

1.56

ὁσιότητος. ἀναγέγραπταί τις ἐν τοῖς νόμοις τὸ καλὸν τοῦτο τόλμημα τολμήσας. ἐπειδὴ γὰρ ἐθεάσατό τινας ἀλλοφύλοις συνόντας γυναιξὶ καὶ ἕνεκα τῶν πρὸς αὐτὰς φίλτρων ἀλογοῦντας μὲν τῶν πατρίων, τελουμένους δὲ τὰς μυθικὰς τελετάς, ἕνα τὸν ἔξαρχον καὶ ἡγεμόνα τῆς παρανομίας καταθαρροῦντα ἤδη παρεπιδείκνυσθαι δημοσίᾳ τὸ ἀνοσιούργημα καὶ θυσίας ἀγάλμασι καὶ ξοάνοις ἀθύτους φανερῶς ἐπιτελοῦντα παρόντος ἅπαντος τοῦ πλήθους ἐνθουσιῶν, ἀνείρξας τοὺς παρ’ ἑκάτερα ἐπὶ τὴν θέαν ἠθροισμένους, οὐδὲν εὐλαβηθεὶς ἀναιρεῖ σὺν τῇ γυναικί, τὸν μὲν ἕνεκα τῆς εὐμαθείας ⟨τῶν⟩ ἃ λυσιτελὲς ἀπομανθάνειν, τὴν δ’ ὅτι διδάσκαλος κακῶν ἐγένετο.

1.57Ani bir coşku anında yapılan bu iş, aynı şeye hazırlanan binlerce kişiye ders oldu. Tanrı da kendiliğinden ve gönüllü bir gayretle gösterilen bu kahramanlığı övdü ve onu iki armağanla taçlandırdı: barış ve rahiplik. Barışı, Tanrı'nın onuru için mücadeleye girişmiş olanın savaşsız bir hayata layık olduğuna hükmettiği için verdi; rahipliği ise, çünkü dindar bir adama en yaraşır ödül, Baba'ya hizmeti vaat eden rahipliktir. O'na kul olmak yalnız özgürlükten değil, krallıktan da üstündür.

1.57

τουτὶ τὸ ἔργον ἐξαίφνης δρασθὲν ἐν θερμῷ παραστήματι μυρίους ἐνουθέτησε τῶν ἐπὶ ταῦτα παρασκευαζομένων. ἐπαινέσας οὖν ὁ θεὸς τὴν ἀριστείαν αὐτοκελεύστῳ καὶ ἐθελουργῷ σπουδῇ γενομένην διτταῖς αὐτὸν ἀναστέφει δωρεαῖς, εἰρήνῃ καὶ ἱερωσύνῃ, τῇ μὲν κρίνας ἄξιον ἀπολέμου μεταποιεῖσθαι βίου τὸν ἀράμενον τοὺς ὑπὲρ θεοῦ τιμῆς ἀγῶνας, τῇ δ’ ὅτι γέρας οἰκειότατον εὐσεβοῦς ἀνδρὸς ἱερωσύνη θεραπείαν ἐπαγγελλομένη τοῦ πατρός, ᾧ τὸ δουλεύειν οὐκ ἐλευθερίας μόνον ἀλλὰ καὶ βασιλείας ἄμεινον.

1.58Bazıları ise o kadar aşırı bir delilik içindedir ki, pişman olup geri dönmeye hiçbir yol bırakmadan, el yapımı şeylere kul olmaya koşarlar. Bu kulluğu yazıyla ikrar ederler: Kâğıt parçalarına değil, kölelere yapıldığı gibi bedenlerine, kızgın demirle hiç silinmeyecek biçimde damgalayarak; çünkü bu damgalar zamanla da solmaz.

1.58

ἔνιοι δὲ τοσαύτῃ κέχρηνται μανίας ὑπερβολῇ, ὥστ’ οὐδ’ ἀναχώρησιν αὑτοῖς εἰς μετάνοιαν ἀπολείποντες ἵενται πρὸς δουλείαν τῶν χειροκμήτων, γράμμασιν αὐτὴν ὁμολογοῦντες, οὐκ ἐν χαρτιδίοις, ⟨ἀλλ’⟩, ὡς ἐπὶ τῶν ἀνδραπόδων ἔθος, [ἀλλ’] ἐν τοῖς σώμασι καταστίζοντες αὐτὰ σιδήρῳ πεπυρωμένῳ πρὸς ἀνεξάλειπτον μονήν· οὐδὲ γὰρ χρόνῳ ταῦτα ἀμαυροῦται.

1.59En kutsal Musa, hakikatin âşığı ve öğretmeni olduğu için, öteki her konuda da aynı prohairesise bağlı kalıyor gibidir. Bunu bütün öğrencilerinin zihnine kazıyıp mühürlemek, yalan kanaatleri de onlardan uzaklara sürmek ister.

1.59

Τὴν δ’ ὁμοίαν προαίρεσιν ὁ ἱερώτατος Μωυσῆς καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἅπαξ ἁπάντων σῴζειν ἔοικεν ἀληθείας ἐραστὴς ὢν καὶ διδάσκαλος, ἣν καὶ πᾶσι τοῖς γνωρίμοις ἐγχαράττειν καὶ ἐνσφραγίζεσθαι ποθεῖ τὰς ψευδεῖς δόξας μακρὰν τῆς διανοίας αὐτῶν ἀποικίζων.

1.60Nitekim kehanetin, çoğu insanın başıboş hayatını yolsuzluğa sürüklemekte hiç de az katkısı olmadığını bildiğinden, onun hiçbir türünü kullanmaya izin vermez. Ona yaltaklanan herkesi, kurban falcılarını, arındırıcıları, kuş falcılarını, alamet yorumcularını, büyü okuyanları, kulağa çalınan sözlerden fal tutanları kendi devletinden kovar.

1.60

ἐπιστάμενος γοῦν τῷ πλάνῳ τῶν πολλῶν βίῳ συμπράττουσαν οὐ μετρίως εἰς ἀνοδίαν μαντικήν, οὐδενὶ τῶν εἰδῶν αὐτῆς ἐᾷ χρῆσθαι, πάντας δὲ τοὺς κολακεύοντας αὐτὴν ἐλαύνει τῆς ἰδίου πολιτείας, θύτας, καθαρτάς, οἰωνοσκόπους, τερατοσκόπους, ἐπᾴδοντας, κλῃδόσιν ἐπανέχοντας.

1.61Çünkü bunların hepsi inandırıcı ve makul olanı tahmin etmeye çalışır; aynı şeylerden kimi zaman bir, kimi zaman başka izlenimler edinirler. Çünkü ne ele aldıkları şeylerin sağlam bir tabiatı vardır, ne de zihinleri sahih olanı sınayacak kesin bir mihenk taşı edinmiştir. Bütün bunlar dinsizliğe hazırlıktır. Neden mi?

1.61

στοχασταὶ γὰρ πάντες οὗτοι πιθανῶν καὶ εἰκότων, ἄλλοτε ἄλλας ἀπὸ τῶν αὐτῶν φαντασίας λαμβάνοντες, διὰ τὸ μήτε τὰ ὑποκείμενα φύσιν ἔχειν πάγιον μήτε τὴν διάνοιαν ἀκριβῆ βάσανον περιπεποιῆσθαι, ᾗ βασανισθήσεται τὰ δόκιμα. παρασκευαὶ δὲ πάντα ταῦτ’ εἰσὶν ἀσεβείας· διὰ τί;

1.62Çünkü onlara kulak verip inanan kişi her şeyin sebebini hiçe sayar ve iyiliklerin de kötülüklerin de sebebinin yalnız bunlar olduğunu sanır. Hayatının kaygılarını en güvenilmez dayanaklara bağladığının farkına varmaz: kuşlara, kanatlara, havada oraya buraya uçuşa, yiyecek aramak için yuvalarından çıkıp yerde sürünen hayvanlara; ayrıca iç organlara, kana ve ölü bedenlere. Bunlar psykhēden yoksun kalınca hemen çöker, dağılır ve bozulup kendi tabiatlarını kötü yönde değiştirirler.

1.62

ὅτι ὁ προσέχων καὶ πειθόμενος αὐτοῖς ἀλογεῖ τοῦ πάντων αἰτίου μόνα ταῦθ’ ὑπολαμβάνων ἀγαθῶν εἶναι καὶ κακῶν αἴτια, καὶ οὐκ αἰσθάνεται τὰς τοῦ βίου φροντίδας ἐξάπτων ἀβεβαιοτάτων πεισμάτων, ὀρνίθων καὶ πτερῶν καὶ φορᾶς ἐν ἀέρι τῆς ὧδε κἀκεῖσε καὶ χαμαιζήλων ἑρπετῶν, ἃ τῶν φωλεῶν ἀνέρπει πρὸς ζήτησιν τροφῆς, ἔτι δὲ σπλάγχνων καὶ αἵματος καὶ νεκρῶν σωμάτων, ἃ στερόμενα ψυχῆς εὐθὺς ἐπισυμπίπτει καὶ συγχεῖται καὶ ἑτεροιούμενα τὰς οἰκείας φύσεις ἐξαλλάττει πρὸς τὴν χείρω μεταβολήν.

1.63Çünkü kanunlara dayanan devlete kaydolan kişinin "kusursuz" olmasını ister; çoğu insanın içinde yetiştirildiği kehanetlerde, kulağa çalınan sözlerde ve inandırıcı tahminlerde değil, Tanrı'yla ilgili olanlarda. Bunlarda hiçbir kararsızlık ya da belirsizlik yoktur, yalnız şüphe götürmeyen çıplak hakikat vardır.

1.63

ἀξιοῖ γὰρ τὸν ἐγγραφόμενον τῇ κατὰ τοὺς νόμους πολιτείᾳ „τέλειον“ εἶναι, μὴ ἐν οἷς οἱ πολλοὶ πεπαιδοτρίβηνται, μαντείαις καὶ κλῃδόσι καὶ πιθαναῖς εἰκασίαις, ἀλλ’ ἐν τοῖς πρὸς θεὸν οὐδὲν ἔχουσιν ἐπαμφοτερίζον ἢ ἀμφίβολον ἀλλ’ ἀνενδοίαστον καὶ γυμνὴν ἀλήθειαν.

1.64Bütün insanların içinde geleceği bilme tutkusu yerleşmiştir. Bu tutku yüzünden, açık bilgiyi onlarla bulacaklarını sanarak kurban falına ve kehanetin öteki türlerine yönelirler; oysa bunlar büyük bir belirsizlikle doludur ve kendi kendilerini durmadan çürütürler. Bu yüzden Musa onların ardından gitmeyi kesin bir dille yasaklar; ama sapmadan dindar kalırlarsa geleceği bilmekten mahrum kalmayacaklarını söyler:

1.64

ἐπεὶ δὲ πᾶσιν ἀνθρώποις ἔρως τῆς τῶν μελλόντων ἐπιστήμης ἐνίδρυται καὶ διὰ τὸν ἔρωτα τοῦτον ἐπὶ θυτικὴν καὶ τὰ ἄλλα εἴδη τρέπονται μαντικῆς, ὡς δι’ αὐτῶν τὸ σαφὲς ἀνευρήσοντες, τὰ δ’ ἀσαφείας γέμει πολλῆς καὶ ἐξ ἑαυτῶν ἀεὶ διελέγχεται, τούτοις μὲν σφόδρα εὐτόνως ἐπακολουθεῖν ἀπαγορεύει, φησὶ δ’ ὅτι, ἐὰν ἀκλινῶς εὐσεβῶσιν, οὐκ ἀμοιρήσουσι τῆς τῶν μελλόντων ἐπιγνώσεως,

1.65Ansızın Tanrı tarafından esinlenmiş bir peygamber ortaya çıkacak, Tanrı'nın sözlerini bildirecek ve peygamberlik edecektir. Kendinden hiçbir şey söylemeyecek, kulağına fısıldananları sanki bir başkası ona telkin ediyormuş gibi aktaracaktır; çünkü gerçekten Tanrı'nın etkisi altında olan ve kendinden geçmiş biri, konuşurken söylediğini kavrayamaz bile. Peygamberler, dilediğini açıklamak için onların organlarını kullanan Tanrı'nın tercümanlarıdır. Musa, tek ve gerçekten var olan Tanrı'yı kavramak hakkında bunları ve benzerlerini anlattıktan sonra, O'na saygının nasıl gösterilmesi gerektiğini ana hatlarıyla anlatır.

1.65

ἀλλά τις ἐπιφανεὶς ἐξαπιναίως προφήτης θεοφόρητος θεσπιεῖ καὶ προφητεύσει, λέγων μὲν οἰκεῖον οὐδέν — οὐδὲ γάρ, εἰ λέγει, δύναται καταλαβεῖν ὅ γε κατεχόμενος ὄντως καὶ ἐνθουσιῶν —, ὅσα δ’ ἐνηχεῖται, διελεύσεται καθάπερ ὑποβάλλοντος ἑτέρου· ἑρμηνεῖς γάρ εἰσιν οἱ προφῆται θεοῦ καταχρωμένου τοῖς ἐκείνων ὀργάνοις πρὸς δήλωσιν ὧν ἂν ἐθελήσῃ. ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια περὶ τῆς τοῦ ἑνὸς θεοῦ καὶ ὄντως ὄντος ἐννοίας ὑπειπών, ὃν χρὴ τρόπον ἀπονέμειν αὐτῷ τὰς τιμὰς ἑξῆς ὑπογράφει.

1.66Tapınak

Tanrı'nın en yüce ve gerçek tapınağının bütün dünya olduğunu düşünmek gerekir. Bu tapınağın mabedi, varlıkların ousiasının en kutsal kısmı olan göktür; adakları yıldızlardır; rahipleri ise O'nun kuvvetlerinin alt hizmetkârları olan meleklerdir. Bunlar cisimsiz psykhēlerdir; bizimkiler gibi akıllı ve akılsız tabiatın karışımı değildir, akılsız kısımları kesilip atılmıştır. Baştan başa nousturlar, katışıksız akıldırlar, bire benzerler.

1.66

Περὶ ἱεροῦ. Τὸ μὲν ἀνωτάτω καὶ πρὸς ἀλήθειαν ἱερὸν θεοῦ νομίζειν τὸν σύμπαντα χρὴ κόσμον εἶναι, νεὼ μὲν ἔχοντα τὸ ἁγιώτατον τῆς τῶν ὄντων οὐσίας μέρος, οὐρανόν, ἀναθήματα δὲ τοὺς ἀστέρας, ἱερέας δὲ τοὺς ὑποδιακόνους αὐτοῦ τῶν δυνάμεων ἀγγέλους, ἀσωμάτους ψυχάς, οὐ κράματα ἐκ λογικῆς καὶ ἀλόγου φύσεως, οἵας τὰς ἡμετέρας εἶναι συμβέβηκεν, ἀλλ’ ἐκτετμημένας τὸ ἄλογον, ὅλας δι’ ὅλων νοεράς, λογισμοὺς ἀκραιφνεῖς, μονάδι ὁμοιουμένας.

1.67El yapımı tapınağa gelince: Dindarlığa katkıda bulunmak, başlarına gelen iyilikler için kurbanlarla şükretmek ya da işledikleri günahlar için af ve bağışlanma dilemek isteyen insanların atılımını kesmemek gerekiyordu. Musa, tapınakların ne birçok yerde ne de aynı yerde birçok tane yapılmasını öngördü; Tanrı bir olduğuna göre tapınağın da yalnız bir tane olmasını uygun gördü.

1.67

τὸ δὲ χειρόκμητον· ἔδει γὰρ ὁρμὰς ἀνθρώπων μὴ ἀνακόψαι φορὰς τὰς εἰς εὐσέβειαν συντελούντων καὶ θυσίαις βουλομένων ἢ ἐπὶ τοῖς συμβαίνουσιν ἀγαθοῖς εὐχαριστεῖν ἢ ἐφ’ οἷς ἂν ἁμαρτάνωσι συγγνώμην καὶ παραίτησιν αἰτεῖσθαι. προὐνόησε δ’ ὡς οὔτε πολλαχόθι οὔτ’ ἐν ταὐτῷ πολλὰ κατασκευασθήσεται ἱερά, δικαιώσας, ἐπειδὴ εἷς ἐστιν ὁ θεός, καὶ ἱερὸν ἓν εἶναι μόνον.

1.68Sonra kendi evlerinde ayin yapmak isteyenlere izin vermez; dünyanın uçlarından kalkıp buraya gelmelerini buyurur. Böylece aynı zamanda insanların ahlakını en zorlu biçimde sınar. Çünkü dine uygun biçimde kurban sunmaya niyetli olmayan biri, vatanını, dostlarını ve akrabalarını bırakıp gurbete çıkmaya asla katlanmaz. Buna katlanan kişi, dindarlığın daha güçlü çekimiyle sürüklendiği için en alışık olduklarından ve en sevdiklerinden, sanki kendi bedeninin kaynaşmış parçalarıymış gibi kopmaya razı oluyor demektir.

1.68

εἶτα τοῖς βουλομένοις ἐν ταῖς οἰκίαις αὐτῶν ἱερουργεῖν οὐκ ἐφίησιν, ἀλλ’ ἀνισταμένους ἀπὸ περάτων γῆς εἰς τοῦτ’ ἀφικνεῖσθαι κελεύει, ἅμα καὶ τῶν τρόπων ἀναγκαιοτάτην λαμβάνων βάσανον· ὁ γὰρ μὴ μέλλων θύειν εὐαγῶς οὐκ ἂν ὑπομείναι ποτὲ πατρίδα καὶ φίλους καὶ συγγενεῖς ἀπολιπὼν ξενιτεύειν, ἀλλ’ ἔοικεν ὑπὸ δυνατωτέρας ὁλκῆς ἀγόμενος τῆς πρὸς εὐσέβειαν ὑπομένειν τῶν συνηθεστάτων καὶ φιλτάτων ὥσπερ τινῶν ἡνωμένων μερῶν ἀπαρτᾶσθαι.

1.69Olup bitenler bunun en açık kanıtıdır. Sayısız şehirden sayısız insan, kimi karadan kimi denizden, doğudan, batıdan, kuzeyden ve güneyden her bayramda tapınağa akın eder. Tapınak onlar için, telaşlı ve çalkantılı hayattan kaçılacak ortak bir liman, güvenli bir barınak gibidir. Orada sükûnet bulmayı ararlar; ilk gençliklerinden beri boyunduruğu altında ezildikleri kaygılardan kurtulup kısa bir süre soluklanır, neşeli bir ferahlık içinde vakit geçirirler. İyi umutlarla dolarak en gerekli boş zamanı takvaya ve Tanrı'ya saygıya ayırırlar; o zamana dek tanımadıkları insanlarla dostluk kurar, kurbanlar ve sunular sırasında gönüllerini kaynaştırarak birlik içinde olduklarını en sağlam biçimde pekiştirirler.

1.69

καὶ τοῦδε σαφεστάτη πίστις τὰ γινόμενα· μυρίοι γὰρ ἀπὸ μυρίων ὅσων πόλεων, οἱ μὲν διὰ γῆς, οἱ δὲ διὰ θαλάττης, ἐξ ἀνατολῆς καὶ δύσεως καὶ ἄρκτου καὶ μεσημβρίας καθ’ ἑκάστην ἑορτὴν εἰς τὸ ἱερὸν καταίρουσιν οἷά τινα κοινὸν ὑπόδρομον καὶ καταγωγὴν ἀσφαλῆ πολυπράγμονος καὶ ταραχωδεστάτου βίου, ζητοῦντες εὐδίαν εὑρεῖν καὶ φροντίδων ἀνεθέντες, αἷς ἐκ πρώτης ἡλικίας καταζεύγνυνται καὶ πιέζονται, βραχύν τινα διαπνεύσαντες χρόνον ἐν ἱλαραῖς διάγειν εὐθυμίαις·

1.70

ἐλπίδων τε χρηστῶν γεμισθέντες σχολάζουσι τὴν ἀναγκαιοτάτην σχολὴν ὁσιότητι καὶ τιμῇ θεοῦ, φιλίαν καὶ πρὸς τοὺς τέως ἀγνοουμένους συντιθέμενοι καὶ κρᾶσιν ἠθῶν ἐπὶ θυσιῶν καὶ σπονδῶν εἰς βεβαιοτάτην πίστιν ὁμονοίας ποιούμενοι.

1.71Bu tapınağın en dıştaki avlusu hem uzunluk hem genişlik bakımından çok büyüktür ve gösterişle süslenmiş dört sütunlu galeriyle çevrilmiştir. Bu galerilerin her biri çift sıralıdır; ahşap ve taştan, bol harcamayla, ustaların becerisi ve sorumluların özeniyle yapılmış son derece kusursuz bir eserdir. İçteki avlular daha küçüktür, ama yapıları daha ağırbaşlıdır.

1.71

Τούτου τοῦ ἱεροῦ ὁ μὲν ἐξωτάτω περίβολος καὶ μήκει καὶ πλάτει μέγιστος ὢν τέσσαρσι στοαῖς εἰς πολυτέλειαν ἠσκημέναις ὠχύρωται· διπλῆ δ’ ἐστὶν αὐτῶν ἑκάστη, ξύλων καὶ λίθων ὕλαις καὶ χορηγίαις ἀφθόνοις καὶ δημιουργῶν ἐμπειρίαις καὶ τῶν ἐφεστηκότων ἐπιμελείαις κατεσκευασμένη, τελειότατον ἔργον· οἱ δ’ εἴσω βραχύτεροι μέν, αὐστηροτέραν δ’ ἔχοντες τὴν κατασκευήν.

1.72Tam ortada ise mabedin kendisi bulunur; dışarıdan görünenlerden anlaşılacağı gibi sözle anlatılamayacak kadar güzeldir. Çünkü içerisi tek bir kişi, başrahip dışında herkese görünmezdir; yılda bir kez içeri girmesine izin verilen başrahip için bile her şey görünmez kalır. Çünkü içeriye korla ve buhurla dolu bir buhurdan götürür; doğal olarak bol bir duman yükselir, çevredeki her şeyi kaplar, görüşü gölgeler ve bakış ileri geçemeyip geri döner.

1.72

κατὰ δὲ τὸ μεσαίτατον αὐτὸς ὁ νεὼς παντὸς λόγου κρείττων, ὡς ἐκ τῶν φαινομένων ἔστι τεκμήρασθαι· τὰ γὰρ ἔνδον ἀόρατα παντί τῳ πλὴν ἑνὶ τῷ ἀρχιερεῖ, καὶ τούτῳ μέντοι, δι’ ἔτους ἐπιτετραμμένον ἅπαξ εἰσιέναι, πάντ’ ἐστὶν ἀθέατα· πυρεῖον γὰρ ἀνθράκων πλῆρες καὶ θυμιαμάτων εἰσκομίζει, πολλῆς δ’ ἀναδιδομένης ὡς εἰκὸς ἀτμίδος κατέχεται τἀν κύκλῳ πάντα καὶ ἡ ὄψις ἐπισκιάζεται καὶ ἀνακοπὴν ἴσχει πρόσω χωρεῖν ἀδυνατοῦσα.

1.73Mabet, daha alçak bir yerde bulunmasına rağmen pek büyük ve yüksektir; en yüksek dağlardan hiç geri kalmaz. Yapı bakımından olağanüstü olan bu eserler göz alıcıdır; görenlerin, özellikle de ziyarete gelen yabancıların hayranlığını uyandırır. Onlar bunları kendi kamu binalarıyla karşılaştırır, güzellik ve görkem karşısında hayretler içinde kalırlar.

1.73

μέγιστος δὲ ὢν καὶ ὑψηλότατος, καίτοι ἐν χθαμαλωτέρῳ κείμενος, τῶν περιμηκεστάτων ὀρῶν οὐδενὸς ἀποδεῖ. τὰ μὲν οὖν ἐν οἰκοδομίαις ὑπερβολὰς ἔχοντα περίβλεπτά τ’ ἐστὶ καὶ θαυμάζεται πρὸς τῶν ὁρώντων καὶ μάλιστα τῶν ἐπιφοιτώντων ξένων, οἳ συγκρίνοντες ταῖς οἰκιῶν δημοσίων κατασκευαῖς ἐκπλήττονται τό τε κάλλος ὁμοῦ καὶ τὴν πολυτέλειαν.

1.74Kanunun buyruğu gereği avluda hiçbir koru yoktur; bunun birçok sebebi vardır. Birincisi, gerçek bir tapınak hoş vakit geçirmeye yarayan haz ve eğlenceyi değil, ağırbaşlı bir ibadeti gerektirir. İkincisi, ağaçların yeşermesine yardım eden şeylerin, yani insan ve hayvan dışkılarının oraya getirilmesi caiz değildir. Üçüncüsü, yabani ağaçlar hiçbir işe yaramaz, şairlerin dediği gibi "toprağa yüktür"; meyve veren ağaçlar ise meyveleriyle hafif akıllıları ibadetin ağırbaşlılığından uzaklaştırır.

1.74

ἄλσος δὲ οὐδέν ἐστιν ἐν τῷ περιβόλῳ προστάξει νόμου, διὰ πολλά· πρῶτον μὲν ὅτι οὐχ ἡδονὴν καὶ τέρψιν εὐδιάγωγον ἐπιζητεῖ τὸ πρὸς ἀλήθειαν ἱερὸν ἀλλ’ αὐστηρὰν ἁγιστείαν· δεύτερον δ’ ὅτι τὰ συντείνοντα πρὸς τὴν τῶν δένδρων χλόην οὐ θέμις εἰσκομίζεσθαι, τὰ δ’ ἐστὶν ἀνθρώπων καὶ ζῴων ἀλόγων περιττώματα· τρίτον δ’ ὅτι τὰ μὲν τῆς ἀγρίας ὕλης πρὸς οὐδὲν ὄφελος, „ἄχθος” δ’ ὡς οἱ ποιηταί φασι „γῆς“, τὰ δὲ τῆς ἡμέρου, καρπῶν ἡμέρων οἰστικά, μεθέλξει τοὺς ὀλιγόφρονας ἀπὸ τῆς περὶ τὴν ἱερουργίαν σεμνότητος.

1.75Bunlara ek olarak sık bitkili yerler ve derin çalılıklar, gölgelerin sağladığı güvenliği ve istedikleri kimselere pusudan ani saldırı fırsatını arayan kötülerin barınaklarıdır. Geniş, açık ve her yandan ferah alanlar ise, görüşü hiçbir şey engellemediğinden, girenlerin ve orada vakit geçirenlerin iyice görülmesini sağlar; bir tapınağa en çok yaraşan da budur.

1.75

πρὸς δὲ τούτοις λάσια χωρία καὶ δρυμοὶ βαθεῖς κακούργων εἰσὶν ἐνδιαιτήματα τὴν ἐκ τοῦ συσκιάζεσθαι ποριζομένων ἀσφάλειαν καὶ τὰς ἐξ ἐνέδρας καθ’ ὧν ἂν ἐθελήσωσιν αἰφνιδίους ἐπιθέσεις. αἱ δ’ εὐρυχωρίαι καὶ τὸ ἀναπεπταμένον καὶ τὸ ἀνειμένον πάντῃ, μηδενὸς τὰς ὄψεις ἐμποδίζοντος, πρὸς τὴν τῶν εἰσιόντων καὶ ἐνδιατριβόντων ἀκριβῆ θέαν ἱερῷ πρεπωδέστατον.

1.76Tapınağın gelirleri yalnız ona ayrılmış topraklardan değil, hiçbir zaman tükenmeyecek çok daha büyük başka kaynaklardan da gelir. Çünkü insan soyu var olduğu sürece, ki sonsuza dek var olacaktır, tapınağın gelirleri de bütün dünya ile birlikte sonsuza dek korunacaktır.

1.76

Προσόδους δ’ ἔχει τὸ ἱερὸν οὐ μόνον ἀποτομὰς γῆς ἀλλὰ καὶ πολὺ μείζους ἑτέρας, αἳ μηδενὶ χρόνῳ φθαρήσονται· ἐφ’ ὅσον γὰρ τὸ ἀνθρώπων γένος διαμενεῖ — διαμενεῖ δ’ εἰς ἀεί —, καὶ αἱ πρόσοδοι τοῦ ἱεροῦ φυλαχθήσονται συνδιαιωνίζουσαι παντὶ τῷ κόσμῳ.

1.77Çünkü herkesin yirmi yaşından itibaren her yıl bir ilk ürün payı getirmesi buyrulmuştur. Bu katkılara "fidye" denir. Bu yüzden ilk ürün paylarını büyük bir hevesle, neşe ve sevinç içinde verirler; sanki parayı bıraktıkları anda ya kölelikten kurtulacak ya da hastalıklardan şifa bulacak, en sağlam özgürlüğün ve kurtuluşun meyvesini sonsuza dek toplayacaklarmış gibi.

1.77

προστέτακται γὰρ ἕκαστον ἀνὰ πᾶν ἔτος ἀπαρχὰς εἰσφέρειν ἀπὸ εἰκοσαετίας ἀρξάμενον. αἱ δ’ εἰσφοραὶ „λύτρα“ προσονομάζονται· διὸ καὶ προθυμότατα ποιοῦνται τὰς ἀπαρχάς, φαιδροὶ καὶ γεγηθότες, ὡς ἅμα τῇ καταθέσει μέλλοντες ἢ δουλείας ἀπαλλαγὴν ἢ νόσων ἄκεσιν εὑρίσκεσθαι καὶ βεβαιοτάτην ἐλευθερίαν ὁμοῦ καὶ σωτηρίαν εἰς ἅπαν καρποῦσθαι.

1.78Millet çok kalabalık olduğundan ilk ürün payları da doğal olarak pek boldur. Hemen her şehirde, gelip bu payları bırakmanın âdet olduğu kutsal para hazineleri vardır. Belirli zamanlarda, her şehrin en saygın kişileri arasından seçilen kutsal para elçileri atanır; herkesin umudunu sağ salim yerine ulaştıracaklardır. Çünkü dindarların umutları, kanuna uygun ilk ürün paylarındadır.

1.78

πολυανθρωποτάτου δ’ ἔθνους ὡς εἰκὸς καὶ τὰς ἀπαρχὰς ἀφθονωτάτας εἶναι συμβέβηκε· σχεδὸν γοῦν ἀνὰ πᾶσαν πόλιν ταμεῖα τῶν ἱερῶν χρημάτων ἐστίν, εἰς ἃ παραγινομένοις ἔθος ἀπάρχεσθαι· καὶ χρόνοις ὡρισμένοις ἱεροπομποὶ τῶν χρημάτων ἀριστίνδην ἐπικριθέντες, ἐξ ἑκάστης οἱ δοκιμώτατοι, χειροτονοῦνται, σώους τὰς ἐλπίδας ἑκάστων παραπέμψοντες· ἐν γὰρ ταῖς νομίμοις ἀπαρχαῖς αἱ τῶν εὐσεβούντων ἐλπίδες εἰσίν.

1.79Rahipler

Milletin on iki kabilesi vardır; bunlardan biri en değerli olarak seçilmiş ve rahiplik ona verilmiştir. Bu kabile, halkın bazı kimselerin akılsız görüşlerine uyup günaha düştüğü zaman gösterdiği yiğitliğin ve Tanrı'yı seven gayretin ödülü olarak bu payı almıştır. O kimseler halkı, Mısırlıların budalalığına ve onların akılsız hayvanlar, özellikle boğalar hakkında uydurdukları yerli boş inanca özenmeye ikna etmişlerdi. Bu kabile kimseden emir beklemeden bu çılgınlığın önderlerini topyekûn öldürdü; dindarlık uğruna mücadeleyi sonuna kadar sürdürmüş, kutsal bir iş yapmış sayıldı.

1.79

Περὶ ἱερέων. Φυλαὶ μέν εἰσι τοῦ ἔθνους δώδεκα, μία δ’ ἐκ πασῶν ἀριστίνδην ἐπικριθεῖσα ἱερᾶται, γέρας ἀνδραγαθίας καὶ φιλοθέου σπουδῆς τουτὶ λαβοῦσα, καθ’ ὃν καιρὸν ἔδοξεν ἡ πληθὺς ἁμαρτεῖν ἐπακολουθήσασα γνώμαις ἐνίων ἀγνώμοσιν, οἳ τὴν Αἰγυπτιακὴν ἔπεισαν ζηλοῦν ἠλιθιότητα καὶ τὸν ἐγχώριον τῦφον, ὃν ἐπ’ ἀλόγοις ζῴοις καὶ μάλιστα ταύροις μυθοπλαστοῦσι· τοὺς γὰρ ἡγεμόνας τῆς ἀπονοίας ἅπαντας ἡβηδὸν αὐτοκέλευστοι κατακτείναντες εὐαγὲς ἔδοξαν ἔργον εἰργάσθαι, τοὺς ὑπὲρ εὐσεβείας ἀγῶνας διαθλήσαντες.

1.80Rahiplerle ilgili kanunlar şunlardır. Rahibin kusursuz ve eksiksiz olması, bedeninde hiçbir sakatlık bulunmaması buyrulmuştur. Ne eksik ya da kesik bir uzvu, ne doğuştan fazla olan ya da sonradan hastalıktan oluşmuş bir fazlalığı olmalı; ne de derisinin rengi cüzama, azgın egzamaya, siğillere ya da başka döküntülere dönmüş olmalıdır. Bana öyle geliyor ki bunların hepsi psykhēdeki kusursuzluğun sembolleridir.

1.80

Νόμοι δὲ ἱερέων εἰσὶν οἵδε. παντελῆ καὶ ὁλόκληρον εἶναι τὸν ἱερέα προστέτακται, μηδεμίαν ἐν τῷ σώματι λώβην ἔχοντα, μήτε κατ’ ἔνδειαν ἐπιλείποντος ἢ ἀκρωτηριασθέντος μέρους μήτε κατὰ πλεονασμὸν ἅμα τῇ γενέσει περιττεύσαντος ἢ ὕστερον ἐκ νόσου προσφύντος μήτε τῆς χρόας μεταβαλούσης εἰς λέπραν ἢ λειχῆνας ἀγρίους ἢ μυρμηκίας ἤ τινας ἄλλας ἐξανθημάτων ἐκφύσεις· ἅ μοι δοκεῖ πάντα σύμβολα τῆς περὶ ψυχὴν εἶναι τελειότητος.

1.81Çünkü rahibin tabiatça ölümlü olan bedeni bile hiçbir kusurdan zarar görmesin diye inceleniyorsa, ölümsüz psykhēsi çok daha fazla incelenmelidir. Söylendiğine göre psykhē, var olanın suretine göre biçimlendirilmiştir; Tanrı'nın sureti ise bütün dünyanın kendisi aracılığıyla yaratıldığı logostur.

1.81

εἰ γὰρ τὸ φύσει θνητὸν σῶμα τοῦ ἱερέως ἐπισκεπτέον, ἵνα περὶ μηδὲν ἀτύχημα κηραίνῃ, πολὺ πλέον ψυχὴν τὴν ἀθάνατον, ἥν φασι τυπωθῆναι κατὰ τὴν εἰκόνα τοῦ ὄντος· λόγος δ’ ἐστὶν εἰκὼν θεοῦ, δι’ οὗ σύμπας ὁ κόσμος ἐδημιουργεῖτο.

1.82Soylu bir aileden gelmenin ve bedence ve psykhēce eksiksiz olmanın ardından, kutsal hizmetleri yerine getirecek rahibin giymesi gereken giysi hakkında kanun konmuştur.

1.82

Μετὰ δὲ τὴν ἐξ εὐπατριδῶν εὐγένειαν καὶ παντέλειαν τὴν ἔν τε σώμασι καὶ ψυχαῖς περὶ ἐσθῆτος, ἣν ἀναλαμβάνειν χρὴ τὸν ἱερέα μέλλοντα λειτουργεῖν τὰς ἱερὰς λειτουργίας, νενομοθέτηται.

1.83Giysi keten bir entari ile bir peştamaldır. Peştamal, sunağın yanında açılması caiz olmayan avret yerlerini örtmek içindir; entari ise hizmette çeviklik içindir. Çünkü rahipler üstlerinde başka giysi olmadan, yalnız kısa entarileriyle, kurbanlık hayvanları, duaları, sunuları ve kurbanlar için gerekli öteki her şeyi büyük bir hızla, hiç geciktirmeden sunmaya alışmışlardır.

1.83

ἡ δ’ ἐσθής ἐστι χιτὼν λινοῦς καὶ περίζωμα, τὸ μὲν εἰς αἰδοίων σκέπην, ἃ μὴ πρὸς τῷ θυσιαστηρίῳ γυμνοῦσθαι θέμις, ὁ δὲ χιτὼν ἕνεκα τῆς πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ὀξύτητος· ἀνείμονες γὰρ ἐν μόνοις χιτωνίσκοις τά τε ἱερεῖα καὶ τὰς εὐχὰς καὶ τὰς σπονδὰς καὶ ὅσα ἄλλα θυσίαις χρήσιμα προσάγουσιν εἰς ἀνυπέρθετον τάχος ἠσκημένοι.

1.84Başrahibe de, en kutsal yere buhur yakmak için girdiğinde benzer bir giysi giymesi buyrulmuştur; çünkü keten, yün gibi ölümlü bir canlıdan elde edilmez. Ama ona başka bir giysi daha giymesi buyrulmuştur. Bu giysinin yapısı pek çeşitlidir; öyle ki dünyanın bir sureti ve taklidi gibi görünür. Yapısının kendisi bunun açık kanıtıdır.

1.84

τῷ δ’ ἀρχιερεῖ διείρηται μὲν τὴν παραπλησίαν ἐσθῆτα ἀναλαμβάνειν, ἡνίκα ἂν εἰς τὰ ἄδυτα ἐπιθυμιάσων εἰσίῃ, διὰ τὸ τὴν ὀθόνην ἐκ μηδενὸς τῶν ἀποθνῃσκόντων ὥσπερ τὰ ἔρια γεννᾶσθαι, προστέτακται δὲ καὶ ἑτέρᾳ χρῆσθαι πάνυ ποικίλην ἐχούσῃ κατασκευήν, ὡς ἀπεικόνισμα καὶ μίμημα τοῦ κόσμου δοκεῖν εἶναι. σαφὴς δὲ πίστις ἡ κατασκευή.

1.85Önce yuvarlak, baştan aşağı lacivert bir giysi vardır: ayaklara kadar uzanan bir entari. Bu, havanın sembolüdür; çünkü hava tabiatça karanlıktır ve bir bakıma o da ayaklara kadar uzanır: Ayın altındaki yerlerden başlayıp yerin en derin köşelerine kadar iner.

1.85

πρῶτον μὲν γὰρ ἔνδυμα περιφερές ἐστιν, ὅλον δι’ ὅλων ὑακίνθινον, ποδήρης χιτών, ἀέρος σύμβολον, ἐπειδήπερ ὁ ἀὴρ καὶ φύσει μέλας ἐστὶ καὶ τρόπον τινὰ ποδήρης, ἄνωθεν ἀπὸ τῶν μετὰ σελήνην τόπων ταθεὶς ἄχρι τῶν κατωτάτω γῆς μυχῶν.

1.86Bunun üzerinde, göğün sembolü olan zırh biçiminde bir dokuma vardır. Omuz başlarında, maddelerin en değerlisi olan zümrütten iki taş bulunur; biri bir yanda, öbürü öbür yanda, her iki tarafta birer tane. Yuvarlaktırlar ve biri yerin üstünde, öbürü yerin altında olan iki yarım küreyi temsil ederler.

1.86

εἶθ’ ὕφασμα θωρακοειδὲς ἐπὶ τούτῳ, σύμβολον οὐρανοῦ· δύο τε γὰρ ἐπὶ τῶν ἀκρωμίων λίθοι σμαράγδου τῆς τιμαλφεστάτης ὕλης εἰσίν, ὁ μὲν ἔνθεν, ὁ δ’ ἔνθεν, εἷς ἑκατέρωθεν, περιφερεῖς, δείγματα τῶν ἡμισφαιρίων, ὧν τὸ μὲν ὑπὲρ γῆν τὸ δ’ ὑπὸ γῆν ἐστιν.

1.87Sonra göğsün üzerinde, renkleri birbirinden farklı on iki değerli taş vardır; üçer üçer dört sıra hâlinde dizilmişlerdir ve zodyağı örnek alarak yapılmışlardır. Çünkü zodyak da on iki burçtan oluşur ve her birine üç burç düşecek biçimde yılın dört mevsimini meydana getirir.

1.87

εἶτα πρὸς τοῖς στέρνοις δώδεκα λίθοι πολυτελεῖς τὰς χρόας διαφέροντες, ἐκ τριῶν τεταγμένοι τετραστοιχεί, πρὸς παράδειγμα τοῦ ζῳδιακοῦ τυπωθέντες· καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἐκ δώδεκα συνεστὼς ζῳδίων τὰς ἐτησίους τέτταρας ὥρας ἀποτελεῖ τρία νείμας εἰς ἑκάστην.

1.88Bütün bu kısma logeion, yani "logos yeri" denmesi yerindedir; çünkü gökteki her şey logoslara ve oranlara göre yaratılmış ve düzenlenmiştir, oradaki hiçbir şey logostan yoksun değildir. Musa logeionun üzerine iki dokuma işler; birine "açıklama", öbürüne "hakikat" der.

1.88

σύμπας δ’ ὁ τόπος καλεῖται λογεῖον ἐτύμως, ἐπειδὴ τὰ ἐν οὐρανῷ πάντα λόγοις καὶ ἀναλογίαις δεδημιούργηται καὶ συντέτακται· τῶν γὰρ ἐκεῖ τὸ παράπαν ἄλογον οὐδέν. ἐπὶ δὲ τοῦ λογείου διττὰ ὑφάσματα καταποικίλλει προσαγορεύων τὸ μὲν δήλωσιν, τὸ δὲ ἀλήθειαν.

1.89"Hakikat"le, yalanın göğe asla ayak basmasının caiz olmadığını, yalanın büsbütün yeryüzü bölgesine sürüldüğünü ve lanetli insanların psykhēlerine yerleştiğini ima eder. "Açıklama"yla da gökteki varlıkların bizim dünyamızdaki her şeyi açıkladığını ima eder; bunlar kendi başlarına kesinlikle bilinemezdi.

1.89

αἰνίττεται δὲ διὰ μὲν τῆς ἀληθείας, ὅτι οὐρανοῦ τὸ παράπαν ψεῦδος ἐπιβαίνειν οὐ θεμιτόν, ἀλλὰ τοῦθ’ ἅπαν εἰς τὸν περίγειον πεφυγάδευται χῶρον ψυχαῖς ἐναγῶν ἀνθρώπων εἰσοικιζόμενον, διὰ δὲ τῆς δηλώσεως, ὅτι αἱ κατ’ οὐρανὸν φύσεις ἕκαστα δηλοῦσι τῶν παρ’ ἡμῖν, ἃ καθ’ αὑτὰ πάντως ἂν ἦν ἄγνωστα.

1.90Bunun en açık kanıtı şudur: Güneşin güneşi olan ışık parlamasaydı, cisimlerin sayısız keyfiyetleri, renklerin ve şekillerin çok biçimli görünüşleri nasıl ortaya çıkardı? Gündüzleri ve geceleri, ayları ve yılları, kısacası zamanı, ayın, güneşin ve öteki yıldızların ahenkli ve her sözü aşan dönüşlerinden başka ne gösterdi?

1.90

σημεῖον δ’ ἐναργέστατον· εἰ μὴ φῶς, ἡλίου ἥλιος, ἀνέλαμψε, πῶς ἂν αἱ τῶν σωμάτων ἀμύθητοι ποιότητες διεφάνησαν, πῶς δ’ ἂν αἱ πολύμορφοι τῶν χρωμάτων καὶ σχημάτων ἰδέαι; ἡμέρας δὲ καὶ νύκτας μῆνάς τε καὶ ἐνιαυτοὺς καὶ συνόλως χρόνον τίς ἀνέδειξεν ὅτι μὴ σελήνης καὶ ἡλίου καὶ τῶν ἄλλων ἀστέρων αἱ ἐναρμόνιοι καὶ παντὸς λόγου κρείττους περιφοραί;

1.91Sayının tabiatını, zamanın kısımlarını bir araya getirerek, sözü edilen bu gök cisimlerinden başka ne gösterdi? Denizde ve bunca engin suda yolları açıp gemicilere gösteren, yıldızların dönüşleri ve devirlerinden başka ne oldu?

1.91

τίς δὲ τὴν ἀριθμοῦ φύσιν εἰ μὴ τὰ λεχθέντα κατὰ τὰς τῶν μερῶν τοῦ χρόνου συνθέσεις; τίς δὲ τὰς ἐν θαλάσσῃ καὶ τοσούτοις πελάγεσιν ὁδοὺς ἀνέτεμε καὶ διέδειξε πλωτῆρσιν εἰ μὴ αἱ τῶν ἀστέρων στροφαὶ καὶ περίοδοι;

1.92Bilge insanlar başka sayısız şeyi de gözlemleyip yazıya geçirmişlerdir. Gökteki işaretlerden rüzgârsız havaları ve şiddetli rüzgârları, ürün bolluğunu ve kıtlığını, ılık ve kavurucu yazları, olağanüstü sert ve bahar gibi ılık kışları, kuraklıkları ve sağanakları, canlıların ve bitkilerin verimliliğini ve tersine kısırlıklarını ve bunun gibi şeyleri önceden belirlemişlerdir. Çünkü yeryüzündeki her şeyin işaretleri gökte, dikili taşlara kazınmış gibi yazılıdır.

1.92

σοφοὶ δ’ ἄνδρες καὶ μυρία ἄλλα παρατηρήσαντες ἀνέγραψαν, ἐκ τῶν οὐρανίων σημειωσάμενοι νηνεμίας καὶ βίας πνευμάτων, φορὰς καὶ ἀφορίας καρπῶν, ἀνειμένα καὶ φλογωδέστατα θέρη, χειμῶνας ἐξαισίους καὶ ἐαρίζοντας, αὐχμοὺς καὶ ἐπομβρίας, εὐγονίας ζῴων καὶ φυτῶν καὶ τοὐναντίον ἑκατέρων ἀγονίας | καὶ ὅσα τοιουτότροπα· πάντων γὰρ ἐστηλίτευται τῶν ἐπὶ γῆς ἐν οὐρανῷ τὰ σημεῖα.

1.93Uzun entarinin en alt kenarlarına altından narlar, çıngıraklar ve çiçek işlemeleri asılmıştır. Bunlar toprağın ve suyun sembolleridir: Çiçekler toprağın sembolüdür, çünkü her şey ondan filizlenip çiçek açar; narlar ise suyun, çünkü Yunanca adları (rhoiskoi) haklı olarak akıştan (rhysis) gelir. Çıngıraklar da dünyanın kısımlarının ahengini, uyumunu ve birlikte seslenişini gösterir.

1.93

πρὸς δὲ τοῖς κατωτάτω μέρεσι τοῦ ποδήρους ἀπῃώρηνται χρυσοῖ ῥοΐσκοι κώδωνές τε καὶ ἄνθινα· τὰ δ’ ἐστὶ σύμβολα γῆς καὶ ὕδατος, γῆς μὲν τὰ ἄνθινα, παρόσον βλαστάνει καὶ ἀνθεῖ πάντα ἐκ ταύτης, ὕδατος δὲ οἱ ῥοΐσκοι λεχθέντες ἐτύμως παρὰ τὴν ῥύσιν, τὴν δ’ ἁρμονίαν καὶ συμφωνίαν καὶ συνήχησιν τῶν τοῦ κόσμου μερῶν οἱ κώδωνες ἐμφαίνουσιν.

1.94Yerleşim de yerindedir. En üstte, taşların bulunduğu göğüslük denen kısım vardır; göğün taklididir, çünkü gök de en üsttedir. Onun altında baştan aşağı lacivert uzun entari vardır, çünkü karanlık olan hava da gökten sonra ikinci sırayı almıştır. Çiçeklerle narlar ise en alttadır, çünkü toprakla su da evrenin en aşağıdaki kısmını almıştır.

1.94

εὖ δ’ ἔχει καὶ ἡ θέσις· ἀνωτάτω μέν, ἐν ᾧ οἱ λίθοι, τὸ καλούμενον περιστήθιον, οὐρανοῦ μίμημα, διότι καὶ ὁ οὐρανὸς ἀνωτάτω, ὁ δὲ ποδήρης ὑπ’ αὐτῷ, ὅλος δι’ ὅλων ὑακίνθινος, ἐπειδὴ καὶ ὁ ἀὴρ μέλας ὢν τὴν μετ’ οὐρανὸν δευτέραν τάξιν κεκλήρωται, τὰ δ’ ἄνθινα καὶ οἱ ῥοΐσκοι πρὸς τοῖς ἐσχάτοις, διότι γῆ καὶ ὕδωρ τὴν κατωτάτω τοῦ παντὸς μοῖραν ἔλαχον.

1.95İşte bütün evrenin taklidi olan kutsal giysinin yapısı budur; hem görülmesi hem düşünülmesi bakımından hayranlık verici bir eser. Çünkü renk çeşitliliği ve görkemi bakımından bizim dokumalarımızdan hiçbirinde olmayan göz kamaştırıcı bir görünüşü vardır; kısımları üzerine düşünmek de felsefi bir düşünmedir.

1.95

ἥδ’ ἐστὶν ἡ τῆς ἱερᾶς ἐσθῆτος κατασκευή, μίμημα τοῦ παντός, θαυμάσιον ἔργον καὶ ὀφθῆναι καὶ νοηθῆναι· καὶ γὰρ ὄψιν ἔχει καταπληκτικωτάτην οἵαν οὐδὲν ὕφασμα τῶν παρ’ ἡμῖν ἕνεκα ποικιλίας ὁμοῦ καὶ πολυτελείας καὶ νόησιν τὴν περὶ τῶν αὐτῆς μερῶν φιλόσοφον.

1.96Çünkü Musa ister ki başrahip, önce evrenin suretini açıkça üstünde taşısın; böylece onu durmadan seyrederek kendi hayatını evrenin tabiatına layık kılsın. Sonra da ayinlerde bütün dünya onunla birlikte hizmet etsin. Dünyanın babasına adanmış kişinin, o babanın oğlunu, yani evreni de, onu yaratan ve doğurana hizmete getirmesi en uygun olanıdır.

1.96

βούλεται γὰρ τὸν ἀρχιερέα πρῶτον μὲν εἰκόνα τοῦ παντὸς ἔχειν ἐμφανῆ περὶ ἑαυτόν, ἵν’ ἐκ τῆς συνεχοῦς θέας ἄξιον παρέχῃ τὸν ἴδιον βίον τῆς τῶν ὅλων φύσεως, ἔπειθ’ ὅπως ἐν ταῖς ἱερουργίαις συλλειτουργῇ πᾶς ὁ κόσμος αὐτῷ· πρεπωδέστατον δὲ τὸ τὸν ἱερώμενον τῷ τοῦ κόσμου πατρὶ καὶ τὸν υἱόν, τὸ πᾶν, ἐπάγεσθαι πρὸς θεραπείαν τοῦ δεδημιουργηκότος καὶ γεγεννηκότος.

1.97Kutsal giysinin, sessiz geçilmemesi gereken üçüncü bir sembolik anlamı daha vardır. Başka milletlerin rahipleri dualarını ve kurbanlarını yalnız kendi akrabaları, dostları ve vatandaşları için yapmaya alışmışlardır. Yahudilerin başrahibi ise yalnız bütün insan soyu için değil, tabiatın kısımları, yani toprak, su, hava ve ateş için de dua eder ve şükreder. Çünkü dünyayı, gerçekte de olduğu gibi, kendi vatanı sayar; onun için yalvarışlarla ve yakarışlarla yöneticiyi yatıştırmayı, insaflı ve merhametli tabiatından yaratılmış olana pay vermesini dilemeyi âdet edinmiştir.

1.97

ἔστι δὲ καὶ τρίτον τι τῆς ἱερᾶς ἐσθῆτος σύμβολον ἀναγκαῖον μὴ ἡσυχασθῆναι· τῶν μὲν γὰρ ἄλλων οἱ ἱερεῖς ὑπὲρ οἰκείων καὶ φίλων καὶ πολιτῶν αὐτὸ μόνον εἰώθασι τάς τε εὐχὰς καὶ θυσίας ἐπιτελεῖν, ὁ δὲ τῶν Ἰουδαίων ἀρχιερεὺς οὐ μόνον ὑπὲρ ἅπαντος ἀνθρώπων γένους ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῶν τῆς φύσεως μερῶν, γῆς, ὕδατος, ἀέρος, πυρός, τάς τε εὐχὰς καὶ τὰς εὐχαριστίας ποιεῖται, τὸν κόσμον, ὅπερ ἐστὶ ταῖς ἀληθείαις, ἑαυτοῦ πατρίδα εἶναι νομίζων, ὑπὲρ ἧς ἱκεσίαις καὶ λιταῖς εἴωθεν ἐξευμενίζεσθαι τὸν ἡγεμόνα ποτνιώμενος τῆς ἐπιεικοῦς καὶ ἵλεω φύσεως αὐτοῦ μεταδιδόναι τῷ γενομένῳ.

1.98Bunları anlattıktan sonra Musa bir kanun daha ekler: Sunağa yaklaşan ve kurbanlara dokunan kişi, kutsal hizmetleri yerine getirmekle görevli olduğu süre boyunca ne şarap ne de sarhoş edici başka bir içki içmelidir. Bunun dört çok önemli sebebi vardır: tembellik, unutkanlık, uyku ve akılsızlık.

1.98

Ταῦθ’ ὑπειπὼν προσνομοθετεῖ κελεύων τὸν προσιόντα τῷ βωμῷ καὶ ψαύοντα θυσιῶν, ἐν ᾧ χρόνῳ τέτακται τὰς ἱερὰς λειτουργίας ἐπιτελεῖν, μήτ’ οἶνον μήτε τι ἄλλο μέθυσμα πίνειν, τεττάρων ἕνεκα τῶν ἀναγκαιοτάτων, ὄκνου καὶ λήθης καὶ ὕπνου καὶ ἀφροσύνης.

1.99Çünkü katıksız şarap bedenin güçlerini gevşetir, uzuvları ağırlaştırır, insanları tembelleştirir ve zorla uyutur; psykhēnin gerginliğini de çözerek hem unutkanlığa hem akılsızlığa sebep olur. Ayık kişinin ise bedeninin uzuvları hafifleyip çevikleşir, hisleri daha temiz ve daha berrak, nousu da daha keskin görüşlü olur; öyle ki olacakları önceden görebilir ve önceden gördüklerini hatırlayabilir.

1.99

ἄκρατος γὰρ τὰς μὲν τοῦ σώματος δυνάμεις ἀνιεὶς δυσκινητότερα τὰ μέλη ποιεῖ καὶ ὀκνηροτέρους ἀπεργάζεται καὶ βίᾳ καταδαρθάνειν ἀναγκάζει, τοὺς δὲ τῆς ψυχῆς τόνους ἐπιχαλῶν λήθης ὁμοῦ καὶ ἀφροσύνης αἴτιος γίνεται· νήφοντος δὲ τά τε μέρη τοῦ σώματος ἐπελαφριζόμενα εὐκινητότερα αἵ τε αἰσθήσεις καθαρώτεραι καὶ εἱλικρινέστεραι ὅ τε νοῦς ὀξυωπέστερος, ὡς καὶ προϊδέσθαι πράγματα δύνασθαι καὶ ἃ πρότερον εἶδεν ἀπομνημονεῦσαι.

1.100Kısacası şarap içmeyi hayattaki her iş için son derece zararlı saymak gerekir; çünkü psykhēyi ezer, hisleri köreltir, bedeni ağırlaştırır. Bizde olan hiçbir şeyi serbest ve özgür bırakmaz; her birini tabiatının yatkın olduğu işte engeller. Ama ibadetlerde ve ayinlerde zararı daha ağırdır, çünkü Tanrı'ya karşı hata yapmak insana karşı hata yapmaktan çok daha dayanılmazdır. Bu yüzden ayıkken kurban sunmaları buyrulmuştur ki "kutsalla kutsal olmayanı, temizle temiz olmayanı", kanuna uygunla kanuna aykırıyı "ayırt edip birbirinden ayırabilsinler".

1.100

συνόλως μὲν οὖν τὴν οἴνου χρῆσιν ἅπασι τοῖς κατὰ τὸν βίον ἀλυσιτελεστάτην ὑποληπτέον, ψυχῆς πιεζομένης, αἰσθήσεων ἀμαυρουμένων, βαρυνομένου σώματος — ἐλεύθερον γὰρ καὶ ἄφετον οὐδὲν ἐᾷ τῶν παρ’ ἡμῖν, ἀλλ’ ἑκάστῳ πρὸς ὃ πέφυκεν ἐμπόδιός ἐστιν —, ἐν δὲ ταῖς ἁγιστείαις καὶ ἱερουργίαις τὸ βλάβος ἀργαλεώτερον, ὅσῳ καὶ τὸ περὶ θεὸν ἐξαμαρτεῖν τοῦ περὶ ἄνθρωπον ἀφορητότερον. ὅθεν εἰκότως προστέτακται νηφαλίους θύειν, „εἰς διαστολὴν καὶ διάκρισιν ἁγίων καὶ βεβήλων καὶ καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων“ καὶ νομίμων καὶ παρανόμων.

1.101Rahip her şeyden önce bir erkek olduğundan ve zorunlu olarak cinsel dürtüleri olacağından, Musa onun temiz bir bakireyle evlenmesini öngörür. Bu bakire de temiz anne babadan, dedelerden ve atalardan gelmeli, ahlakı ve soyluluğu bakımından en seçkinler arasından seçilmelidir.

1.101

Ἐπεὶ δ’ ὁ ἱερεὺς πολὺ πρότερον ἀνήρ ἐστι καὶ ταῖς πρὸς συνουσίαν ὁρμαῖς ἐξ ἀνάγκης ὀφείλει χρῆσθαι, γάμον αὐτῷ μνᾶται παρθένου καθαρᾶς καὶ ἐκ καθαρῶν γονέων καὶ πάππων καὶ προγόνων εἴς τε καλοκἀγαθίαν καὶ εὐγένειαν ἀριστίνδην ἐπικριθέντων.

1.102Fahişeye ve bedeni de psykhēsi de kirlenmiş bir kadına, işini bırakıp edepli ve iffetli bir kılığa bürünse bile, rahibin yaklaşmasına bile izin vermez; çünkü kadının eski prohairesisi kutsallıktan uzaktır. Böyle bir kadın, kirlerinden arınmaya çalıştığı için başka bakımlardan saygınlığını korusun, çünkü haksızlıklardan pişman olmak övgüye değerdir. Başka biri onunla evlenmekten alıkonmasın; ama rahibe yaklaşmasın. Çünkü rahipliğin kendine özgü hukuku, doğumdan ölüme kadar kusursuz bir uyum gerektirir.

1.102

πόρνῃ μὲν γὰρ καὶ βεβήλῳ σῶμα καὶ ψυχὴν οὐδὲ προσελθεῖν ἐᾷ, κἂν τὴν ἐργασίαν ἀποθεμένη σχῆμα κόσμιον καὶ σῶφρον ὑποδύηται, διὰ τὸ τὴν ἀρχαίαν προαίρεσιν ἀνίερον αὐτῇ γενέσθαι. αὕτη δὲ πρὸς μὲν τὰ ἄλλα ἐπιτιμίαν ἐχέτω σπουδάσασα μιασμάτων καθαρεῦσαι· μετάνοια γὰρ ἀδικημάτων ἐπαινετόν· καὶ μηδεὶς ἕτερος αὐτὴν ἄγεσθαι κεκωλύσθω, ἱερεῖ δὲ μὴ προσίτω· τὰ γὰρ ἱερωσύνης ἐξαίρετα δίκαια συμφωνίαν ἐπιζητούσης τὴν ἀπὸ γενέσεως [ἀρχῆς] ἄχρι τελευτῆς ἀνυπαίτιον.

1.103Bedenlerinde yaralardan kalma izler var diye bazılarını rahiplikten uzak tutmak, oysa bu izler kötülüğün değil talihsizliğin sembolüdür; ama yalnız zorla değil, bazen kendi istekleriyle de gençliklerini satmış kadınları, geç ve güçlükle pişman oldular diye hemen âşıklarının yanından alıp rahiplerle evlendirmek, genelevlerden kutsal yerlere taşımak saçma olurdu. Çünkü pişman olanların psykhēlerinde de eski haksızlıkların izleri ve yaraları hiç azalmadan kalır.

1.103

εὔηθες γὰρ διὰ μὲν τὰς ἐκ τῶν τραυμάτων ἐπιγενομένας οὐλὰς ἐν τοῖς σώμασιν εἴργεσθαί τινας ἱερωσύνης, αἳ σύμβολον ἀτυχίας, οὐ μοχθηρίας, εἰσί, τὰς δὲ μὴ κατ’ ἀνάγκην μόνον ἀλλ’ ἔστιν ὅτε καὶ ἑκουσίοις γνώμαις πεπρακυίας τὴν ἰδίαν ὥραν, ἐπειδήπερ ὀψὲ καὶ μόλις μετέγνωσαν, εὐθὺς ἀπὸ ἐραστῶν ἱερεῦσιν ἁρμόζεσθαι καὶ ἀπὸ χαμαιτυπείων εἰς ἱερὰ χωρία μετοικίζεσθαι· μένουσι γὰρ οὐδὲν ἧττον ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν μετανοούντων οὐλαὶ καὶ τύποι τῶν ἀρχαίων ἀδικημάτων.

1.104Başka bir yerde de pek güzel ve yerinde olarak şu yasaklanmıştır: "Fahişe kazancını tapınağa getirmeyeceksin" (Tesniye 23, 18). Oysa paranın kendisi suçlu değildir; suç, onu alan kadından ve karşılığında verildiği işten gelir. Malzemesi ve basımı bakımından geçerli olsa bile parası kirli ve sahte sayılan kadınları, kim rahiplerin ortaklığına kabul eder?

1.104

εὖ καὶ παγκάλως ἐν ἑτέροις διείρηται „μηδὲ μίσθωμα πόρνης εἰσκομίζειν εἰς τὸ ἱερόν“ (Deut. 23, 18)· καίτοι τό γε νόμισμα καθ’ αὑτὸ οὐκ ἔνοχον, ἀλλὰ διὰ τὴν λαβοῦσαν καὶ τὴν πρᾶξιν ἐφ’ ᾗ δέδοται. σχολῇ γ’ ἂν ἔτι προσοῖτό τις εἰς κοινωνίαν ἱερέων γυναῖκας, ὧν καὶ τὰ χρήματα βέβηλα καὶ παράσημα, εἰ καὶ ταῖς ὕλαις καὶ τοῖς χαρακτῆρσι δόκιμα.

1.105Başrahip için evlilik kuralları o kadar sıkıdır ki dul bir kadınla bile evlenmesine izin verilmez; ne kocası ölüp yalnız kalmış, ne de kocası hayattayken ondan ayrılmış bir kadınla. Böylece önce kutsal tohum kimsenin ayak basmadığı temiz bir tarlaya ekilsin, döl başka bir aileyle karışmasın; sonra da en saf ve bozulmamış psykhēlerle birleşen rahipler onların ahlakını ve huyunu kolayca biçimlendirebilsin. Çünkü bakirelerin zihni aretēye kolay çekilir, kolay yönlendirilir ve öğrenmeye pek hazırdır.

1.105

Τὰ μὲν οὖν περὶ γάμον οὕτως ἠκρίβωται τῷ ἀρχιερεῖ, ὥστ’ οὐδὲ χήραν ἐφεῖται γαμεῖν αὐτῷ, οὔτε τετελευτηκότος ἀνδρὸς μονωθεῖσαν οὔτε ἀπηλλαγμένην ἔτι ζῶντος, ἵνα πρῶτον μὲν εἰς ἄβατον καὶ καθαρὰν ἄρουραν ὁ ἱερὸς σπόρος χωρῇ καὶ μηδεμίαν κρᾶσιν αἱ γοναὶ πρὸς ἑτέραν οἰκίαν λαμβάνωσιν, εἶτα δ’ ὅπως ἀκακωτάταις καὶ ἀδιαστρόφοις ταῖς ψυχαῖς συνερχόμενοι ῥᾳδίως διαπλάττωσι τὰ ἤθη καὶ τοὺς τρόπους αὐτῶν· ὁλκοὶ γὰρ καὶ εὐάγωγοι διάνοιαι παρθένων πρὸς ἀρετήν, εἰς διδασκαλίαν ἑτοιμόταται·

1.106Başka bir erkeği tanımış kadın ise doğal olarak öğrenmeye daha az yatkındır. Çünkü psykhēsi, yazılacak öğretilerin açıkça okunabileceği düzleştirilmiş bir balmumu gibi büsbütün katışıksız değildir; önceden kazınmış izlerle pürüzlenmiştir. Bu izler kolay kolay silinmeden kalır ve ya başka mühürleri kabul etmez ya da kabul etse bile kendi pürüzleriyle onları bozar.

1.106

ἡ δ’ ἑτέρου πεῖραν ἀνδρὸς λαβοῦσα κατὰ τὸ εἰκὸς ἀπειθεστέρα πρὸς μάθησιν, ἅτε τὴν ψυχὴν ἀκραιφνεστάτην οὐκ ἔχουσα καθάπερ τινὰ λελειασμένον κηρὸν εἰς τρανότητα τῶν ἐγγραφησομένων δογμάτων, ἀλλὰ τραχεῖαν ὑπὸ τῶν προεγχαραχθέντων τύπων, οἳ δυσεξάλειπτοι παραμένοντες ἢ οὐ παραδέχονται σφραγῖδας ἑτέρας ἢ παραδεξάμενοι συγχέουσι ταῖς ἑαυτῶν ἀνωμαλίαις.

1.107Öyleyse başrahip, evlilikte el değmemiş bir bakireyle evlensin. Bakire derken yalnız başka bir erkeğin birlikte olmadığı kadını değil, bedeni temiz olsa bile, bir nişan sözleşmesiyle başka bir erkeğe adı konmamış kadını kastediyorum.

1.107

παρθένον οὖν ὁ ἀρχιερεὺς ἀγέσθω γάμων ἁγνήν· λέγω δὲ παρθένον οὐ μόνον ᾗ μὴ ἕτερος ὡμίλησεν, ἀλλὰ καὶ ἐφ’ ᾗ μηδεὶς ἄλλος ἀνὴρ ὠνομάσθη διά τινων ὁμολογιῶν, κἂν ἁγνεύῃ τὸ σῶμα.

1.108Sıradan rahipler için evlilikle ilgili hükümlerin geri kalanı en yüksek rahipliğe sahip olanınkiyle aynıdır; ama onların yalnız bakirelerle değil, dullarla da, hepsiyle değil, kocası ölmüş olanlarla gönül rahatlığıyla evlenmelerine izin verilmiştir. Çünkü kanun, rahiplerin hayatından çekişmelerin ve kavgaların kaldırılması gerektiğini düşünür. Kocası hayatta olan kadınlarla, belki kadınlara özgü bir duygu olan kıskançlıktan kavgalar çıkabilir; ölen kocalarla birlikte ise ikinci kocaya duyulan düşmanlık da ölür.

1.108

Τοῖς δὲ κατὰ μέρος ἱερεῦσι τὰ μὲν ἄλλα περὶ γάμων διατέτακται ταὐτὰ ἃ καὶ τοῖς τὴν μεγίστην ἔχουσιν ἱερωσύνην, ἐφεῖται δ’ οὐ μόνον παρθένους ἀλλὰ καὶ χήρας, οὐ πάσας ἀλλ’ ὧν τετελευτήκασιν ἄνδρες, μετ’ ἀδείας ἄγεσθαι. φιλονεικίας γὰρ καὶ στάσεις ἐκ τοῦ βίου τῶν ἱερέων οἴεται δεῖν ὁ νόμος ἀναιρεῖν· πρὸς μὲν οὖν τοὺς ζῶντας γένοιντ’ ἂν ἴσως ἔριδες ἐκ πάθους γυναικείου, ζηλοτυπίας, τοῖς δ’ ἀποθανοῦσι συναποθνῄσκει καὶ τὰ τῆς πρὸς τοὺς δευτέρους ἄνδρας ἔχθρας.

1.109Ayrıca Musa, başrahibin öteki her şeyde olduğu gibi evlilik ortaklığında da daha fazla kutsallığa ve temizliğe sahip olmasını uygun görmüş, ona genç bir kızdan başkasıyla evlenmeye izin vermemiştir. İkinci sınıftaki rahiplere ise kadınlarla birleşme konusunda gevşeklik tanımış, başka erkekleri tanımış kadınlarla da nişanlanmalarına izin vermiştir.

1.109

ἄλλως τε τὸν ἀρχιερέα πλείονος ἐδικαίωσεν ἁγιστείας καὶ καθάρσεως ὥσπερ ἐν ἅπασι τοῖς ἄλλοις καὶ ἐν γάμου κοινωνίᾳ μεταλαχεῖν, οὐκ ἐάσας ὅτι μὴ κόρην ἄγεσθαι· τοῖς δὲ τῆς δευτέρας τάξεως ὑπανῆκε τὰ περὶ συνόδους γυναικῶν, ἐφιεὶς καὶ πεπειραμένας ἑτέρων ἀνδρῶν ἐγγυᾶσθαι.

1.110Bunun yanında evlenecek kadınların soyunu da sıkı bir kurala bağlamış, başrahibin yalnız bir bakireyle değil, rahip soyundan gelen bir rahip kızıyla evlenmesini buyurmuştur. Böylece damat ve gelin aynı evden ve bir bakıma aynı kandan olsunlar, uyum içinde bütün hayatları boyunca en sağlam huy kaynaşmasını göstersinler.

1.110

πρὸς δὲ τούτῳ καὶ τὸ γένος ἠκρίβωσε τῶν μελλουσῶν γαμεῖσθαι, προστάξας τῷ μὲν ἀρχιερεῖ μνᾶσθαι μὴ παρθένον μόνον ἀλλὰ καὶ ἱέρειαν ἐξ ἱερέων, ἵν’ ἐκ μιᾶς οἰκίας καὶ τρόπον τινὰ τοῦ αὐτοῦ αἵματος ὦσι νυμφίος τε καὶ νύμφη πρὸς ἁρμονίαν ἐπιδειξάμενοι παρ’ ὅλον τὸν βίον κρᾶσιν ἠθῶν βεβαιοτάτην.

1.111Öteki rahiplere ise rahip kızı olmayanlarla da evlenmeye izin verilmiştir. Bir yandan bunların arınma kuralları daha hafiftir; öte yandan millet, rahip soyundan büsbütün payını yitirmek ve ondan tamamen kopmak istememiştir. Bu yüzden Musa, öteki rahiplerin milletin geri kalanıyla evlilik bağları kurmasını yasaklamadı; bu bağlar ikinci derece akrabalıklardır, çünkü damatlar kayınpederlere oğul, kayınpederler de damatlara baba yerindedir.

1.111

ἐπετράπη δὲ τοῖς ἄλλοις καὶ μὴ ἱερέων γαμεῖν θυγατέρας, τῇ μὲν ὅτι μικρὰ τούτων καθάρσια, τῇ δ’ ὅτι τὸ ἔθνος οὐκ ἐβουλήθη γενεᾶς εἰς ἅπαν ἱερατικῆς ἀμοιρῆσαί τε καὶ παντελῶς ἀπεζεῦχθαι. δι’ ἣν αἰτίαν οὐκ ἐκώλυσε τοὺς ἄλλους ἱερέας ἐπιγαμίας ποιεῖσθαι πρὸς τοὺς ἀπὸ τοῦ ἔθνους, αἵπερ εἰσὶ δεύτεραι συγγένειαι· γαμβροὶ γὰρ ἀνθ’ υἱῶν πενθεροῖς καὶ ἀντὶ πατέρων γαμβροῖς πενθεροί.

1.112Evlilikle ilgili, çocuk sahibi olmak için konmuş hükümler bunlar ve bunlara benzerleridir. Doğumu ölüm izlediği için Musa rahiplere ölümlerle ilgili kanunlar da yazdı. Onlara, dostluk ya da akrabalık yoluyla herhangi bir yakınlıkları olan herkes için kirlenmemelerini, yalnız babaları ve anneleri, oğulları ve kızları, erkek kardeşleri ve bakire kız kardeşleri için kirlenebileceklerini buyurdu.

1.112

Τὰ μὲν δὴ περὶ γάμου ταῦτα καὶ τὰ τούτοις ὅμοια χάριν παίδων γενέσεως. ἐπεὶ δ’ ἕπεται γενέσει φθορά, καὶ τοὺς ἐπὶ τελευταῖς ἀνέγραψε τοῖς ἱερεῦσι νόμους, κελεύσας μὴ ἐφ’ ἅπασιν αὐτοὺς μιαίνεσθαι τοῖς ὁπωσοῦν ἢ κατὰ φιλίαν ἢ κατὰ συγγένειαν ᾠκειωμένοις, ἀλλ’ ἐπὶ μόνοις πατράσι καὶ μητράσιν, υἱοῖς καὶ θυγατράσιν, ἀδελφοῖς καὶ ἀδελφαῖς παρθένοις.

1.113Başrahibi ise her türlü yastan muaf tuttu; bu da pek yerindedir. Çünkü öteki rahiplerin hizmetlerini biri yerine başkası yapabilir; böylece bazıları yasta olsa bile âdet olan hiçbir şey aksamaz. Başrahibin hizmetlerini ise başka kimsenin yapmasına izin verilmez. Bu yüzden başrahip ölü bir bedene dokunmayarak daima kirlenmeden kalsın ki millet adına duaları ve kurbanları uygun zamanlarda hazır bulunup hiçbir engel olmadan yerine getirebilsin.

1.113

τὸν δ’ ἀρχιερέα παντὸς πένθους ὑπεξείλετο· καὶ μήποτ’ εἰκότως· τὰς μὲν γὰρ τῶν ἄλλων ἱερέων ὑπηρεσίας ἀνθ’ ἑτέρων ἕτεροι λειτουργεῖν δύνανται, ὡς, κἂν πενθῶσί τινες, μηδὲν τῶν ἐξ ἔθους ὑστερίζειν, τὰς δὲ τοῦ ἀρχιερέως οὐδενὶ δρᾶν ἐφεῖται. παρ’ ἣν αἰτίαν ἀμίαντος ἀεὶ διατελείτω μὴ προσαπτόμενος νεκροῦ σώματος, ὅπως τὰς ὑπὲρ τοῦ ἔθνους εὐχὰς καὶ θυσίας ἕτοιμος ὢν ἐν καιροῖς τοῖς προσήκουσιν ἀκωλύτως ἐπιτελῇ.

1.114Üstelik Tanrı'ya adanmış ve kutsal sınıfın önderi olmuş kişi, oluş dünyasındaki her şeye yabancı kalmalıdır. Ne anne babasına, ne çocuklarına, ne de kardeşlerine duyduğu sevgiye yenilip, hemen yapılması her bakımdan daha iyi olan dinî bir görevi atlamamalı ya da ertelememelidir.

1.114

καὶ γὰρ ἄλλως προσκεκληρωμένος θεῷ καὶ τῆς ἱερᾶς τάξεως γεγονὼς ταξίαρχος ὀφείλει πάντων ἀλλοτριοῦσθαι τῶν ἐν γενέσει, μὴ γονέων, μὴ τέκνων, μὴ ἀδελφῶν εὐνοίας οὕτως ἡττώμενος, ὡς ἢ παρελθεῖν ἢ ὑπερθέσθαι τι τῶν ὁσίων, ὃ πραχθῆναι πάντως αὐτίκα ἄμεινον.

1.115Musa, en yakınları öldüğünde başrahibin ne giysilerini yırtmasını, ne başından rahiplik nişanlarını çıkarmasını, ne de yas bahanesiyle kutsal yerden ayrılmasını ister. Böylece hem bu yere hem de onu taçlandıran nişanlara saygı göstererek acımanın üstüne çıksın ve daima kederden uzak kalsın.

1.115

κελεύει δὲ μήτε τὰ ἱμάτια περιρρήττειν ἐπὶ τοῖς οἰκειοτάτοις ἀποθανοῦσι μήτε ἀφαιρεῖν ἀπὸ τῆς κεφαλῆς τὰ παράσημα τῆς ἱερωσύνης μήτε συνόλως ἐκ τῶν ἁγίων ἐξιέναι κατὰ πρόφασιν πένθους, ἵνα καὶ τὸν τόπον αἰδούμενος καὶ τὰ περὶ ἑαυτὸν προκοσμήματα οἷς ἀνέστεπται, κρείττων οἴκτου γενόμενος, ἄλυπος εἰς ἀεὶ διατελῇ.

1.116Çünkü kanun, onun insanınkinden daha büyük bir tabiata sahip olmasını, ilahi olana daha çok yaklaşmasını, doğrusunu söylemek gerekirse ikisinin sınırında durmasını ister. Böylece insanlar bir aracı vasıtasıyla Tanrı'yı yatıştırsın, Tanrı da bir yardımcıyı kullanarak lütuflarını insanlara uzatsın ve bol bol versin.

1.116

βούλεται γὰρ αὐτὸν ὁ νόμος μείζονος μεμοιρᾶσθαι φύσεως ἢ κατ’ ἄνθρωπον, ἐγγυτέρω προσιόντα τῆς θείας, μεθόριον, εἰ δεῖ τἀληθὲς λέγειν, ἀμφοῖν, ἵνα διὰ μέσου τινὸς ἄνθρωποι μὲν ἱλάσκωνται θεόν, θεὸς δὲ τὰς χάριτας ἀνθρώποις ὑποδιακόνῳ τινὶ χρώμενος ὀρέγῃ καὶ χορηγῇ.

1.117Bunları söyledikten sonra hemen ardından ilk ürünlerden yararlanacak olanlar hakkında kanun koyar. Der ki: Rahiplerden birinin gözleri, elleri, ayakları ya da bedeninin başka bir kısmı sakatlanırsa ya da bir kusuru olursa, başına gelen bu talihsizlikler yüzünden hizmetlerden uzak dursun; ama kusursuz soyu sayesinde rahiplerin ortak paylarından yararlansın.

1.117

Ταῦτ’ εἰπὼν ἑξῆς εὐθὺς νομοθετεῖ περὶ τῶν χρησομένων ταῖς ἀπαρχαῖς. ἐὰν οὖν τις, φησί, τῶν ἱερέων ὀφθαλμοὺς ἢ χεῖρας ἢ βάσεις ἤ τι μέρος ἄλλο πηρωθῇ τοῦ σώματος ἢ καί τινα μῶμον ἐνδέξηται, λειτουργιῶν μὲν ἀνεχέτω διὰ τὰς ἐγγενομένας κῆρας, τὰ δὲ κοινὰ τῶν ἱερέων γέρα καρπούσθω διὰ τὴν ἀνυπαίτιον εὐγένειαν.

1.118Ama birinde cüzam döküntüleri belirip yayılırsa ya da rahiplerden biri meni akıntısına yakalanırsa, akıntı durana ve cüzam değişip sağlıklı etin rengini alana kadar ne kutsal sofraya ne de soyuna ödül olarak ayrılmış paylara dokunsun.

1.118

ἐὰν μέντοι λέπραι τινὸς ἐξανθήσασαι κατάσχωσιν ἢ καὶ γονορρυής τις γένηται τῶν ἱερέων, μήτε τραπέζης ἱερᾶς ψαυέτω μήτε τῶν προκειμένων ἄθλων τῷ γένει, μέχρις ἂν ἥ τε ῥύσις ἐπίσχῃ καὶ ἡ λέπρα μεταβαλοῦσα τῷ τῆς ὑγιοῦς σαρκὸς ἐξομοιωθῇ χρώματι.

1.119Bir rahip herhangi bir temiz olmayan şeye dokunursa ya da sık sık olduğu gibi geceleyin düşünde boşalırsa, o gün kutsanmış şeylerden hiçbirini yemesin; ama akşam olunca yıkanırsa yemesi engellenmesin.

1.119

κἂν προσάψηται μέντοι τις ὅτου δήποτε τῶν ἀκαθάρτων ἱερεὺς ἢ καὶ νύκτωρ, οἷα φιλεῖ πολλάκις, ὀνειρώξῃ, τὴν ἡμέραν ἐκείνην μηδὲν προσφερέσθω τῶν καθιερωθέντων, λουσάμενος δ’ ἐπιγενομένης ἑσπέρας χρῆσθαι μὴ κεκωλύσθω.

1.120Rahibin yanında konaklayan yabancı ve ücretli işçisi ilk ürün paylarından uzak tutulsun. Yanında konaklayan yabancı, çünkü komşular çoğu zaman aynı ocağı ve aynı sofrayı paylaşır; korkulan, birinin yersiz bir insanseverlik bahanesiyle kutsanmış şeyleri dinsizce elden çıkarmasıdır. Çünkü her şeyden herkese pay verilmez, alacak olana uygun olandan verilir. Yoksa hayattaki en güzel ve en faydalı şey olan düzen, en zararlı şey olan kargaşaya yenilip ortadan kalkar.

1.120

πάροικος δ’ ἱερέως καὶ μισθωτὸς εἰργέσθω τῶν ἀπαρχῶν, ὁ μὲν πάροικος, ἐπειδὴ γείτονες τὰ πολλὰ συνέστιοι καὶ ὁμοτράπεζοι· δέος γάρ, μὴ προῆταί τις τὰ καθιερωθέντα προφάσει καταχρησάμενος εἰς ἀσέβειαν ἀκαίρῳ φιλανθρωπίᾳ· μεταδοτέον γὰρ οὐ πᾶσι πάντων, ἀλλὰ τῶν ἐφαρμοζόντων τοῖς ληψομένοις· εἰ δὲ μή, τὸ κάλλιστον καὶ λυσιτελέστατον τῶν ἐν τῷ βίῳ, τάξις, ἀναιρεθήσεται ὑπὸ τοῦ βλαβερωτάτου παρευημερηθεῖσα, συγχύσεως.

1.121Ticaret gemilerinde tayfalar kaptanlarla, uzun triremlerde kürekçiler ve deniz askerleri trireme komutanları ve amirallerle eşit pay alırsa; ordugâhlarda süvariler süvari komutanlarıyla, ağır piyadeler bölük komutanlarıyla, takım komutanları generallerle eşit pay alırsa; şehirlerde yargılananlar yargıçlarla, meclis üyeleri meclis başkanlarıyla, kısacası sıradan vatandaşlar yöneticilerle eşit pay alırsa, karışıklıklar ve kavgalar çıkar; sözdeki eşitlik işteki eşitsizliği doğurur. Çünkü değerleri farklı olanlara aynı payı vermek eşitsizliktir, eşitsizlik de kötülüklerin kaynağıdır.

1.121

εἰ γὰρ ἴσον μὲν μέρος ἐν ὁλκάσιν οἴσονται ναῦται κυβερνήταις, ἴσον δὲ ἐν ταῖς μακραῖς τριήρεσι τριηράρχοις καὶ ναυάρχοις ἐρέται καὶ τὸ ἐπιβατικόν, ἐν δὲ στρατοπέδοις ἴσον ἱππεῖς μὲν ἱππάρχοις, ὁπλῖται δὲ ταξιάρχοις, λοχαγοὶ δὲ στρατηγοῖς, ἐν δὲ πόλεσι κρινόμενοι δικασταῖς καὶ βουλευταὶ προβούλοις καὶ συνόλως ἄρχουσιν ἰδιῶται, ταραχαὶ καὶ στάσεις γενήσονται καὶ ἡ ⟨διὰ⟩ λόγων ἰσότης τὴν δι’ ἔργων ἀνισότητα γεννήσει· τὸ γὰρ τοῖς τὰς ἀξίας ἀνομοίοις ὅμοια ἀπονέμειν ἄνισον, τὸ δ’ ἄνισον πηγὴ κακῶν.

1.122Bu yüzden rahiplerin payları başkalarına verilmediği gibi, komşulukları sayesinde caiz olmayan şeylere el sürmesinler diye yanlarında konaklayanlara da verilmemelidir; çünkü bu onur bir eve değil, bir soya aittir.

1.122

οὗ χάριν καὶ τὰ γέρα τῶν ἱερέων οὐ δοτέον ὥσπερ ἄλλοις οὐδὲ τοῖς παροίκοις ἕνεκα τοῦ γειτνιᾶν ἐφαψομένοις ὧν οὐ θέμις· οὐ γὰρ οἰκίας ἀλλὰ γένους ἐστὶν ἡ τιμή.

1.123Aynı şekilde kimse ücretli işçisine de ücret ya da hizmet karşılığı olarak kutsal paydan vermesin; çünkü onu alan kişi bazen olmaması gereken işlerde kullanır ve soyluluğun ve tapınak hizmetinin ödüllerini kirletir.

1.123

ὁμοίως μέντοι μηδὲ μισθωτῷ μηδεὶς παρεχέτω μήτε μισθὸν μήθ’ ὑπηρεσίας ἀμοιβὴν ἱερὸν γέρας· χρήσεται γὰρ ὁ λαβὼν ἔστιν ὅτε πρὸς ἃ μὴ δεῖ, βέβηλα τὰ τῆς εὐγενείας ἆθλα καὶ τῆς περὶ τὸν νεὼν λειτουργίας ἀπεργασάμενος.

1.124Bu sebeple kanun, rahip soyundan olmayan birinin, yerlilerin soylularından olsa ve hem baba hem anne tarafından kusursuz olsa bile, kutsal şeylerden pay almasına hiç izin vermez; böylece onurlar karışıp bozulmasın, rahip sınıfının elinde sağlamca korunsun.

1.124

δι’ ἣν αἰτίαν οὐδ’ ἀλλογενεῖ συνόλως ὁ νόμος ἐπιτρέπει μεταλαμβάνειν τῶν ἁγίων, κἂν εὐπατρίδης ὢν τυγχάνῃ τῶν αὐτοχθόνων καὶ πρὸς ἀνδρῶν καὶ πρὸς γυναικῶν ἀνεπίληπτος [ὤν], ἵνα αἱ τιμαὶ μὴ νοθεύωνται, μένωσι δ’ ἐν τῇ ἱερατικῇ τάξει βεβαίως φυλαττόμεναι.

1.125Çünkü kurbanların, ayinlerin ve sunakta yapılan öteki kutsal işlerin herkese değil yalnız rahiplere bırakılması, ama bunların karşılığı olan ödüllerin herkese ait olup rastgele kişilere düşmesi saçma olurdu; sanki rahipleri çok emekle, yorgunlukla, gece gündüz süren kaygılarla tüketmek, ödülleri ise tembellerle paylaştırmak gerekirmiş gibi.

1.125

καὶ γὰρ ἄτοπον τὰς μὲν θυσίας καὶ ἱερουργίας καὶ ὅσα ἄλλα περὶ τὸν βωμὸν ἁγιστεύεται μὴ πᾶσιν ἀλλὰ τοῖς ἱερεῦσι μόνοις ἐπιτετράφθαι, τὰ δὲ ἀντὶ τούτων ἆθλα κοινὰ γίνεσθαι καὶ τῶν ἐπιτυχόντων, ὡς δέον μὲν πόνοις πολλοῖς καὶ καμάτοις καὶ ταῖς μεθ’ ἡμέραν καὶ νύκτωρ φροντίσιν ἀποτρύχειν τοὺς ἱερέας, τὰ δ’ ἆθλα κοινὰ καὶ τοῖς ἀργοῦσιν ἀποφαίνειν.

1.126Ama der ki: Rahip olan efendi, evinde doğmuş ve parayla satın alınmış kölesine ilk ürünlerden yiyecek ve içecek versin. Önce, köle için tek geçim kaynağı efendisidir; efendinin payı da kutsal bağışlardır; dolayısıyla köle de zorunlu olarak bunlarla beslenecektir.

1.126

οἰκογενεῖ δέ, φησίν, καὶ ἀργυρωνήτῳ μεταδιδότω δεσπότης ἱερεὺς σιτίων καὶ ποτῶν ἐκ τῶν ἀπαρχῶν· πρῶτον μὲν ὅτι θεράποντι πόρος εἷς ὁ δεσπότης, ὁ δὲ τοῦ δεσπότου κλῆρος αἱ ἱεραὶ φιλανθρωπίαι, ἐξ ὧν ἀνάγκη τὸν δοῦλον τρέφεσθαι·

1.127İkinci olarak, nasılsa olacak şeyleri isteyerek yapmak gerekir. Hizmetkârlar, biz istemesek bile, bizimle daima bir arada yaşar; efendileri için yiyecekleri, içecekleri ve katıkları hazırlar, sofrada hizmet eder, artıkları kaldırırlar. Açıkça almasalar bile gizlice aşırırlar; zorunluluk onları çalmaya iter. Böylece, efendinin yiyeceğinden beslenmek bir suçsa, tek suç yerine bir de hırsızlık suçu işlenmiş olur ve hırsızlar gibi, kusursuz yaşayanlardan önce kutsanmış şeylerin tadını çıkarırlar; bu da son derece saçmadır.

1.127

δεύτερον δ’ ὅτι τὰ γενησόμενα πάντως ἀνάγκη δρᾶν ἑκόντας· οἱ δ’ οἰκέται, κἂν μὴ θέλωμεν, ἅτε ἀεὶ συνόντες καὶ συνδιαιτώμενοι, σιτία τε καὶ ποτὰ καὶ ὄψα τοῖς δεσπόταις προευτρεπιζόμενοι καὶ τραπέζαις ἐφεστῶτες καὶ τὰ λείψανα ἐκκομίζοντες, κἂν μὴ φανερῶς λαμβάνωσι, λάθρα γοῦν ὑφαιρήσονται, κλέπτειν ὑπὸ τῆς ἀνάγκης βιασθέντες, ὡς ἀνθ’ ἑνὸς ἐγκλήματος, εἴπερ ἐστὶν ἀδίκημα τὸ ἐκ τῶν δεσποτικῶν τρέφεσθαι, καὶ ἕτερον προσκατασκευάζεσθαι, κλοπήν, ἵνα οἷα φῶρες πρὸ τῶν ἀνυπαιτίως ζώντων ἀπολαύσωσι τῶν καθιερωθέντων, ὅπερ ἐστὶν ἀτοπώτατον·

1.128Üçüncü olarak şunu da hesaba katmak gerekir: İlk ürün paylarına hizmetkârlar da ortak edildi diye bunlar hor görülmeyecektir; çünkü efendinin korkusu buna engel olur. Bu korku, bazılarının hafifliğini dizginlemeye ve gevşeklik göstermelerine izin vermemeye yeter.

1.128

τρίτον κἀκεῖνο χρὴ λογίζεσθαι, ὅτι τὰ τῶν ἀπαρχῶν οὐ παρόσον ἐπινέμεται τοῖς οἰκέταις ὀλιγωρηθήσεται, διὰ τὸν δεσποτικὸν φόβον· ἱκανὸς γὰρ οὗτος ἐπιστομίζειν τήν τινων εὐχέρειαν ῥᾳθυμεῖν οὐκ ἐφιείς.

1.129Bunları söyledikten sonra ardından insanseverlikle dolu bir kanun yazar. Der ki: Rahip olmayan biriyle evlenmiş bir rahip kızı, kocası ölünce ya da kocası hayattayken dul ve çocuksuz kalırsa, baba evine dönsün ve bakireyken de ortak olduğu ilk ürün paylarından yararlansın. Çünkü hem kocasından hem çocuklarından yoksun kalmış, babasından başka hiçbir sığınağı olmayan kadın bir bakıma yeniden bakire sayılır.

1.129

Ταῦθ’ ὑπειπὼν φιλανθρωπίας μεστὸν νόμον ἑξῆς ἀναγράφει. ἐὰν θυγάτηρ, φησίν, ἱερέως γημαμένη μὴ ἱερεῖ χηρεύσῃ, τελευτήσαντος ἀνδρὸς ἢ καὶ ἔτι ζῶντος, ἄπαις καταλειφθεῖσα, πάλιν ἐπὶ τὸν πατρῷον οἶκον ἐπανερχέσθω μεταληψομένη τῶν ἀπαρχῶν, ὧν καὶ ἡνίκα παρθένος ἦν ἐκοινώνει· τρόπον γάρ τινα καὶ νῦν ἐστι δυνάμει παρθένος ἡ καὶ ἀνδρὸς καὶ παίδων ἔρημος, οὐδεμίαν ἑτέραν ἔχουσα καταφυγὴν ὅτι μὴ τὸν πατέρα.

1.130Oğulları ya da kızları varsa, annenin çocuklarıyla birlikte sayılması zorunludur; çünkü oğullar ve kızlar babalarının evine ait olduklarından annelerini de o eve çekerler.

1.130

υἱῶν δὲ ὄντων ἢ θυγατέρων, ἀνάγκη τὴν μητέρα τοῖς τέκνοις συντετάχθαι· υἱοὶ γὰρ καὶ θυγατέρες τῆς τοῦ γεννήσαντος οἰκίας ὄντες εἰς ταύτην συνεφέλκονται καὶ τὴν μητέρα.

1.131Rahiplerin payları

Kanun rahiplere, başkaları gibi topraktan elde ettikleri gelirle zorunlu ihtiyaçlarını bolca karşılasınlar diye ayrı bir toprak parçası vermedi. Bunun yerine onları son derece onurlandırarak, Tanrı'nın onların payı olduğunu söyledi (Sayılar 18, 20; Tesniye 18, 2); bununla kutsanmış sunuları kastediyordu. Bunun iki sebebi vardır: Biri, en yüksek onurdur, çünkü şükran olarak Tanrı'ya ayrılan şeylere ortak olurlar; öbürü, kendilerine düşen payın kâhyaları gibi yalnız ibadetle ilgili işlerle uğraşmaları gerektiğidir.

1.131

Γέρα ἱερέων. Τοῖς ἱερεῦσιν οὐκ ἀπένειμε χώρας ἀποτομὴν ὁ νόμος, ἵν’ ὡς ἕτεροι τὰς ἀπὸ τῆς γῆς καρπούμενοι προσόδους τῶν ἀναγκαίων εὐπορῶσιν, ἀλλ’ ὑπερβολῇ χρησάμενος τιμῆς τὸν θεὸν ἔφη κλῆρον αὐτῶν εἶναι (Num. 18,20. Deut. 18,2), κατ’ ἀναφορὰν τὴν ἐπὶ τὰ καθιερούμενα, δυεῖν ἕνεκα, τῆς τε ἀνωτάτω τιμῆς, ἐπεὶ κοινωνοὶ τῶν κατ’ εὐχαριστίαν ἀπονεμομένων γίνονται θεῷ, καὶ τοῦ περὶ μόνα πραγματεύεσθαι δεῖν τὰ περὶ τὰς ἁγιστείας ὥσπερ τινὰς κλήρων ἐπιμελητάς.

1.132Önlerine koyduğu ödüller ve onur payları şunlardır. Önce emeksiz ve zahmetsiz, hazır bir yiyecek: Ekmek yapanlara, yoğurdukları her hamurdan rahiplerin kullanması için ilk ürün olarak bir ekmek ayırmalarını buyurur. Böylece aynı zamanda, ayıranların kanuna uygun bir eğitimle dindarlık yoluna girmesini de gözetmiş olur.

1.132

ἃ δὲ προτίθησιν ἆθλα καὶ ἀριστεῖα ταῦτ’ ἐστί. πρῶτον μὲν ἄπονον καὶ ἀταλαίπωρον τροφὴν ἑτοίμην· κελεύει γὰρ τοὺς σιτοπονοῦντας ἀπὸ παντὸς στέατός τε καὶ φυράματος ἄρτον ἀφαιρεῖν ἀπαρχὴν εἰς ἱερέων χρῆσιν, προνοούμενος ἅμα καὶ τῆς εἰς εὐσέβειαν ἀγούσης ὁδοῦ νομίμῳ διδασκαλίᾳ τῶν ἀφαιρούντων.

1.133Çünkü zorunlu yiyeceklerinden bile daima ilk ürün ayırmaya alışanlar Tanrı'yı hiç unutmazlar; bundan daha büyük bir iyilik bulunamaz. Millet çok kalabalık olduğundan ilk ürünlerin de bol olması zorunludur; öyle ki rahiplerin en yoksulu bile yiyecek bolluğu bakımından en zengini gibi görünür.

1.133

ἐθιζόμενοι γὰρ ἀεὶ καὶ τῆς ἀναγκαίας τροφῆς ἀπάρχεσθαι τὴν θεοῦ μνήμην ἄληστον ἕξουσιν, οὗ μεῖζον ἀγαθὸν οὐκ ἔστιν εὑρεῖν. πολυανθρωποτάτου δ’ ἔθνους ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τὰς ἀπαρχὰς ἀφθόνους, ὡς καὶ τὸν ἀπορώτατον τῶν ἱερέων ἕνεκα περιουσίας τροφῶν εὐπορώτατον δοκεῖν εἶναι.

1.134İkinci olarak öteki bütün mülklerden de ilk ürün ayrılmasını buyurur: her üzüm sıkma teknesinden şarap, her harmandan buğday ve arpa, aynı şekilde zeytinlerden zeytinyağı ve öteki ağaçlardan meyve. Böylece rahipler yalnız zorunlu şeylere sahip olup kıt kanaat yaşamasınlar; rahat bir hayata yarayan şeylere de bolca sahip olarak, yaraşır bir düzen içinde, bolluk ve neşe içinde yaşasınlar.

1.134

δεύτερον δὲ προστάττει καὶ ἀπὸ τῆς ἄλλης ἁπάσης κτήσεως ἀπάρχεσθαι, καθ’ ἑκάστην μὲν ληνὸν οἶνον, καθ’ ἑκάστην δ’ ἅλωνα σῖτόν τε καὶ κριθήν, ὁμοίως δ’ ἐξ ἐλαιῶν ἔλαιον καὶ ἀπὸ τῶν ἄλλων ἀκροδρύων ἡμέρους καρπούς, ἵνα μὴ τἀναγκαῖα μόνον ἔχοντες αὐχμηρότερον ἀποζῶσιν, ἀλλὰ καὶ τῶν πρὸς ἁβροδίαιτον βίον εὐποροῦντες ἱλαρώτερον ἐξ ἀφθόνων τρυφῶσι μετὰ κόσμου τοῦ προσήκοντος.

1.135Üçüncü pay, insanlara hizmet eden ve işe yarayan kara hayvanlarının bütün ilk doğan erkek yavrularıdır. Bunların rahiplere verilmesini buyurur: Sığırların, koyunların ve keçilerin yavruları, yani buzağılar, koçlar ve oğlaklar olduğu gibi verilir, çünkü bunlar hem yemek hem kurban için temizdir ve öyle kabul edilir. Atlar, eşekler, develer ve benzeri öteki hayvanlar için ise, değerinden eksiltmeden fidye ödenir.

1.135

τρίτον ἐστὶ γέρας τὰ πρωτότοκα ἀρρενικὰ πάντα τῶν χερσαίων ὅσα πρὸς ὑπηρεσίαν καὶ χρῆσιν ἀνθρώπων· ταῦτα γὰρ κελεύει διαδίδοσθαι τοῖς ἱερεῦσι, βοῶν μὲν καὶ προβάτων καὶ αἰγῶν αὐτὰ τὰ ἔκγονα, μόσχους καὶ κριοὺς καὶ χιμάρους, ἐπειδὴ καθαρὰ καὶ πρὸς ἐδωδὴν καὶ πρὸς θυσίας ἐστί τε καὶ νενόμισται, λύτρα δὲ τῶν ἄλλων κατατιθέναι, ἵππων καὶ ὄνων καὶ καμήλων καὶ τῶν παραπλησίων, μὴ μειοῦντας τὴν ἀξίαν.

1.136Bunlar da pek çoktur; çünkü bu milletin insanları, keçi, sığır ve koyun sürüleri ve her türden hayvanın sayısız başka sürüsünü otlatan, en çok hayvan besleyen insanlardandır.

1.136

ἔστι δὲ καὶ ταῦτα παμπληθῆ· κτηνοτροφοῦσι γὰρ καὶ ζῳοτροφοῦσιν ἐν τοῖς μάλιστα οἱ ἀπὸ τοῦ ἔθνους αἰπόλια καὶ βουκόλια καὶ ποίμνας καὶ μυρίας ἄλλας ἀγέλας παντοδαπῶν ζῴων ἐκνέμοντες.

1.137Üstelik kanun daha da ileri giderek, yalnız her türden mülkten değil, kendi canlarından ve bedenlerinden de ilk ürün ayrılmasını buyurur. Çünkü çocuklar anne babanın ayrılabilir parçalarıdır; doğrusunu söylemek gerekirse ayrılmaz parçalarıdır. Akraba kanıyla, görünmez biçimler olarak torunlara kadar uzanan ataların tohumsal logoslarıyla, birleştirici sevgi iksirleriyle ve tabiatın çözülmez bağlarıyla onlara bağlanmışlardır.

1.137

ἤδη μέντοι καὶ προσυπερβάλλων ὁ νόμος οὐ μόνον ἀπὸ τῆς κτήσεως καθ’ ἑκάστην ἰδέαν ἀπάρχεσθαι προστάττει, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τῶν οἰκείων ψυχῶν τε καὶ σωμάτων· μέρη γὰρ διαιρετὰ γονέων παῖδές εἰσιν, εἰ δὲ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἀδιαίρετα, συγγενικῷ αἵματι καὶ λόγοις προγόνων, ἀοράτοις εἴδεσιν, εἰς ἐκγόνους διήκουσι φίλτροις τε ἑνωτικῆς εὐνοίας καὶ φύσεως δεσμοῖς ἀλύτοις ἡρμοσμένοι.

1.138Yine de bunların da ilk doğan erkeklerini ilk ürün gibi kutsar; var olan ve umulan çocuk bereketine ve iyi döle şükran olarak. Aynı zamanda, ilk filizlenen meyvesi kutsanan evliliklerin yalnız kusursuz değil, çok da övgüye değer olmasını ister. Bunu düşünerek erkekler de kadınlar da itidale, evine bağlılığa ve uyuma sarılmalı; sözde ve işte birbirleriyle aynı nefesi alarak, adına ortaklık denen şeyi gerçekten sağlamca pekiştirmelidirler.

1.138

ἀλλ’ ὅμως καὶ τούτων τοὺς πρωτοτόκους ἄρρενας τρόπον ἀπαρχῆς καθιεροῖ, χαριστήρια εὐτεκνίας καὶ εὐγονίας οὔσης τε καὶ ἐλπιζομένης, καὶ ἅμα βουλόμενος οὐ μόνον ἀμέμπτους ἀλλὰ καὶ σφόδρα ἐπαινετοὺς εἶναι τοὺς γάμους, ἐξ ὧν ὁ πρῶτος βλαστήσας καρπὸς καθιεροῦται· ὅπερ χρὴ λογιζομένους καὶ ἄνδρας καὶ γυναῖκας σωφροσύνης καὶ οἰκουρίας καὶ ὁμονοίας περιέχεσθαι καὶ συμπνέοντας ἀλλήλοις ἔν τε λόγῳ καὶ ἔργῳ τὴν λεγομένην κοινωνίαν ἀληθείᾳ παγίως βεβαιοῦσθαι.

1.139İlk doğan oğulların kutsanmasında ise, ne anne babalar çocuklarından ne çocuklar anne babalarından ayrılsın diye, ilk ürünü belirli bir miktar gümüşle değerlendirir ve yoksulla zenginin eşit miktar ödemesini buyurur. Ödeyenlerin itibarına ya da doğan çocukların sağlığına ve güzelliğine bakmaz; çok yoksul birinin bile ödeyebileceği miktarı ölçü alır.

1.139

τῆς δὲ τῶν πρωτοτόκων | υἱῶν καθιερώσεως, ὑπὲρ τοῦ μήτε γονεῖς τέκνων μήτε τέκνα γονέων διαζεύγνυσθαι, τιμᾶται τὴν ἀπαρχὴν ἀργυρίῳ ῥητῷ, προστάξας ἴσον εἰσφέρειν καὶ πένητα καὶ πλούσιον, οὐ πρὸς ἀξίωμα τῶν εἰσφερόντων οὐδὲ πρὸς εὐεξίαν καὶ κάλλος τῶν γεννηθέντων ἀπιδών, ἀλλ’ ὅσον δυνατὸν εἰσενεγκεῖν καὶ τῷ λίαν ἀπόρῳ σταθμησάμενος.

1.140Çünkü çocuk sahibi olmak en ünlülerin de en sıradanların da başına eşit biçimde gelir; bu yüzden katkıyı da eşit tutmayı uygun gördü ve dediğim gibi en çok herkesin gücünün yeteceği miktarı gözetti. Bundan sonra rahiplere hiç de küçük olmayan başka bir geçim kaynağı daha ayırır: Herkesin gelirlerinin her birinden, buğdaydan, şaraptan, zeytinyağından, ayrıca koyun, sığır ve keçi sürülerinin ve öteki sürülerin yavrularından ilk ürün ayırmasını buyurur. Bunların da ne kadar bol olduğu, milletin kalabalığından anlaşılabilir.

1.140

ἐπειδὴ γὰρ ἡ παίδων γένεσις ἐν ἴσῳ καὶ τοῖς λαμπροτάτοις καὶ τοῖς ἀφανεστάτοις εἴωθε συμβαίνειν, ἴσην ἐδικαίωσε καὶ τὴν εἰσφορὰν νομοθετῆσαι

1.141

στοχασάμενος, ὡς ἔφην, μάλιστα τοῦ πᾶσι δυνατοῦ. μετὰ δὲ ταῦτα καὶ ἄλλον πόρον οὐ βραχὺν ἐπινέμει τοῖς ἱερεῦσιν, ἕκαστον τῶν προσόδων ἀπάρχεσθαι κελεύσας, ἀπό τε σίτου καὶ οἴνου καὶ ἐλαίου καὶ ἔτι θρεμμάτων ἐπιγονῆς κατά τε ποίμνας καὶ βουκόλια καὶ αἰπόλια καὶ τὰς ἄλλας ἀγέλας. ὅση δὲ καὶ τούτων ἐστὶν ἀφθονία, τεκμήραιτ’ ἄν τις ἐκ τῆς περὶ τὸ ἔθνος πολυανθρωπίας.

1.142Bütün bunlardan açıkça anlaşılıyor ki kanun rahiplere kralların saygınlığını ve onurunu bahşeder. Nitekim yöneticilere olduğu gibi onlara da mülkün her kısmından vergi verilmesini buyurur; ama bu vergiler, şehirlerin hükümdarlara ödediği vergilerin tam tersi bir biçimde verilir.

1.142

ἐξ ὧν ἁπάντων δῆλόν ἐστιν, ὅτι βασιλέων σεμνότητα καὶ τιμὴν περιάπτει τοῖς ἱερεῦσιν ὁ νόμος· ὡς γοῦν ἡγεμόσι φόρους ἀπὸ παντὸς μέρους κτήσεως δίδοσθαι κελεύει, καὶ δίδονται τὸν ἐναντίον τρόπον ἢ ὃν αἱ πόλεις τοῖς δυνάσταις εἰσφέρουσιν·

1.143Şehirler belirlenmiş vergileri ve harçları zorla ve güçlükle, inleyerek öderler. Para toplayan memurlara herkesin ortak belasıymış gibi yan gözle bakar, her seferinde başka bahaneler uydurur ve süreleri hiçe sayarlar.

1.143

αἱ μὲν γὰρ ἐξ ἀνάγκης καὶ μόλις, ἐπιστένουσαι, τοὺς ἐκλογεῖς τῶν χρημάτων ὡς κοινοὺς λυμεῶνας ὑποβλεπόμεναι καὶ προφάσεις ἄλλοτε ἀλλοίας σκηπτόμεναι καὶ τῶν προθεσμιῶν ἀλογοῦσαι τὰ ὁρισθέντα τέλη καὶ δασμοὺς κατατιθέασιν·

1.144Bu milletin insanları ise katkılarını sevinçle, neşeyle getirir; kendilerinden istenmeden davranır, süreleri beklemez, vermiyor da alıyormuş gibi davranırlar. Yılın her mevsiminde, erkekler de kadınlar da, övgüler ve şükranlar eşliğinde, kendiliğinden bir hevesle, istekle ve sözle anlatılamayacak bir gayretle katkılarını sunarlar.

1.144

οἱ δ’ ἀπὸ τοῦ ἔθνους [τὰ ἱερατικὰ] γεγηθότες, χαίροντες, τοὺς αἰτοῦντας φθάνοντες, τὰς προθεσμίας ἐπιτέμνοντες, λαμβάνειν ἀλλ’ οὐ διδόναι νομίζοντες, μετ’ εὐφημίας καὶ εὐχαριστίας καθ’ ἑκάστην τῶν ἐτησίων ὡρῶν ποιοῦνται τὰς εἰσφοράς, ἄνδρες ὁμοῦ καὶ γυναῖκες, αὐτοκελεύστῳ προθυμίᾳ καὶ ἑτοιμότητι καὶ σπουδῇ παντὸς λόγου κρείττονι.

1.145Bunlar herkesin mülkünden ayrılır. Ama rahiplere en çok yaraşan başka özel gelirler de vardır: sunulan kurbanlardan gelenler. Her kurbanlık hayvanın iki uzvundan iki parçanın rahiplere verilmesi buyrulmuştur: sağ ön ayaktan kol ve göğüsten yağlı kısım. Birincisi gücün, cesaretin ve vermede, almada ve iş görmede kanuna uygun her eylemin sembolüdür; ikincisi thymosun yumuşak ve yatışmış hâlinin.

1.145

Καὶ ταῦτα μὲν ἀπὸ τῆς ἑκάστου κτήσεως ἐπινέμεται· ἄλλαι δέ εἰσιν ἐξαίρετοι πρόσοδοι πρεπωδέσταται ἱερεῦσιν αἱ ἀπὸ τῶν ἀναγομένων θυσιῶν. παντὸς γὰρ ἱερείου προστέτακται δύο τοῖς ἱερεῦσιν ἀπὸ δυεῖν δίδοσθαι μελῶν, βραχίονα μὲν ἀπὸ χειρὸς δεξιᾶς, ἀπὸ δὲ τοῦ στήθους ὅσον πῖον, τὸ μὲν ἰσχύος καὶ ἀνδρείας καὶ πάσης νομίμου πράξεως ἔν τε τῷ διδόναι καὶ λαμβάνειν καὶ ἐνεργεῖν σύμβολον, τὸ δὲ τῆς περὶ τὸν θυμὸν ἵλεω πραότητος.

1.146Çünkü thymosun göğüste oturduğu söylenir. Tabiat göğüs kafesini ona en uygun yurt olarak ayırmış ve bir askerin etrafına olduğu gibi, ele geçirilmesi güç olsun diye, zırh denen en sağlam çiti onun etrafına çevirmiştir. Bu zırhı, birbirine bitişik pek çok ve pek sağlam kemikten yapmış, kopmaz sinirlerle iyice sıkıştırmıştır.

1.146

ἐνοικεῖν γὰρ αὐτὸν λόγος ἔχει τοῖς στήθεσιν, ἐπειδὴ χωρίον οἰκειότατον ἡ φύσις ἀπένειμε τὰ στέρνα θυμῷ πρὸς ἐνδιαίτησιν, ᾧ καθάπερ στρατιώτῃ περιέβαλεν εἰς τὸ δυσάλωτον ἕρκος ὀχυρώτατον, τὸν ἐπικαλούμενον θώρακα, ὃν ἐκ πολλῶν καὶ συνεχῶν καὶ κραταιοτάτων ὀστέων ἀπειργάσατο σφίγξας αὐτὸν εὖ μάλα νεύροις ἀρραγέσιν.

1.147Sunağın dışında et yemek için kesilen hayvanlardan ise rahibe üç parça verilmesi buyrulmuştur: kol, çeneler ve işkembe denen kısım. Kol biraz önce söylenen sebepten verilir; çeneler ise uzuvların en hâkimi olan başın ve dile getirilen logosun turfandası oldukları için. Çünkü logosun akıntısı çenelerin hareketi olmadan dışarı akamaz: Dil onlara vurduğunda sallanırlar, adları da (siagones) yerinde olarak sallanmaktan gelir, ve sesi meydana getiren bütün düzen birlikte yankılanır.

1.147

ἀπὸ δὲ τῶν ἔξω τοῦ βωμοῦ θυομένων ἕνεκα κρεωφαγίας τρία προστέτακται τῷ ἱερεῖ δίδοσθαι, βραχίονα καὶ σιαγόνας καὶ τὸ ἔνυστρον καλούμενον, τὸν μὲν βραχίονα διὰ τὴν ὀλίγῳ πρότερον εἰρημένην αἰτίαν, τὰς δὲ σιαγόνας τοῦ τε κυριωτάτου τῶν μελῶν, κεφαλῆς, καὶ λόγου τοῦ κατὰ προφορὰν ἀπαρχήν, οὗ τὸ νᾶμα ῥεῖν ἔξω δίχα τῆς τούτων κινήσεως οὐκ ἂν δύναιτο· σειομένων γὰρ—ἀφ’ οὗ καὶ προσωνομάσθησαν ἐτύμως—ὅταν πληχθῶσιν ὑπὸ γλώττης, ἅπασα ἡ τῆς φωνῆς ὀργανοποιΐα συνηχεῖ.

1.148İşkembe ise midenin bir uzantısıdır. Mide de akılsız bir hayvan olan arzunun yemliğidir. Bu hayvan şarap düşkünlüğü ve oburlukla sulanır, birbirini izleyen yiyecek ve içeceklerle durmadan sel altında kalır ve bir domuz gibi çamurda yaşamaktan hoşlanır. Bu yüzden bu azgın ve son derece yakışıksız hayvana pek uygun bir yer, dışkıların yeri ayrılmıştır.

1.148

τὸ δὲ ἔνυστρον ἔκφυσις κοιλίας ἐστί· κοιλίαν δὲ φάτνην ἀλόγου θρέμματος, ἐπιθυμίας, εἶναι συμβέβηκεν, ἥτις ὑπ’ οἰνοφλυγίας καὶ ὀψοφαγίας ἀρδομένη τροφαῖς ἐπαλλήλοις σιτίων ὁμοῦ καὶ ποτῶν ἀεὶ κατακλύζεται καὶ συὸς τρόπον ἐν βορβόρῳ διαιτωμένη χαίρει· παρὸ καὶ τόπος ἀπενεμήθη σφόδρα οἰκειότατος ὁ τῶν περιττωμάτων ἀκολάστῳ καὶ ἀπρεπεστάτῳ θρέμματι.

1.149Arzunun karşıtı kendine hâkim olmadır. Hem bireye hem topluma yararlı en büyük ve en mükemmel iyi olarak, onu edinmek için alıştırma yapmak, emek vermek ve bin bir yoldan çabalamak gerekir.

1.149

ἀντίπαλον δὲ ἐπιθυμίας ἐγκράτεια, ἣν ἀσκητέον καὶ διαπονητέον καὶ σπουδαστέον μηχανῇ πάσῃ περιποιεῖσθαι ὡς μέγιστον ἀγαθὸν καὶ τελειότατον ἰδίᾳ τε καὶ κοινῇ συμφέρον.

1.150Arzu kirli, murdar ve kutsallıktan uzak olduğundan aretēnin sınırlarının dışına sürülüp sürgün edilmiştir ve bu yerindedir. Kendine hâkim olma ise temiz ve lekesiz bir aretēdir; yiyecek ve içecekle ilgili her şeyi hiçe sayar, karın hazlarının üstünde durmakla övünür. O, midenin uzantısını da yanında getirerek kutsal sunaklara dokunsun; bu, açgözlülüğü, oburluğu ve arzuları alevlendiren her şeyi küçümsemenin bir hatırlatıcısı olsun. Bütün bunların üstüne Musa, kurbanlarda hizmet eden rahiplerin yakmalık kurbanların derilerini de almalarını buyurur. Bunlar sayısızdır, dolayısıyla bu bağış küçük değil, son derece değerli bir bağıştır. Bundan açıkça anlaşılıyor ki Musa rahip kabilesine öteki kabileler gibi bir toprak payı vermedi, ama her tür kurbandan ayrılan ilk ürünler adıyla ona hepsinden daha saygın ve daha kutsal bir geçim kaynağı verdi.

1.150

ἐπιθυμία μὲν οὖν βέβηλος καὶ ἀκάθαρτος καὶ ἀνίερος οὖσα πέρα τῶν ἀρετῆς ὅρων ἐλήλαται καὶ πεφυγάδευται δεόντως· ἐγκράτεια δέ, καθαρὰ καὶ ἀκηλίδωτος ἀρετή, πάντων ὅσα πρὸς βρῶσιν καὶ πόσιν ἀλογοῦσα καὶ ἐπάνω τῶν γαστρὸς ἡδονῶν αὐχοῦσα ἵστασθαι, βωμῶν ἱερῶν ψαυέτω καὶ τὴν πρόσφυσιν ἐπιφερομένη τῆς κοιλίας, ὑπόμνημα τοῦ καταφρονητικῶς ἔχειν ἀπληστίας καὶ λαιμαργίας

1.151

καὶ πάντων ὅσα τὰ εἰς τὰς ἐπιθυμίας ἀναφλέγει. ἐφ’ ἅπασι μέντοι καὶ τὰς τῶν ὁλοκαυτωμάτων—ἀμύθητα δὲ ταῦτ’ ἐστί—δορὰς προστάττει τοὺς ὑπηρετοῦντας ταῖς θυσίαις ἱερεῖς λαμβάνειν, οὐ βραχεῖαν ἀλλ’ ἐν τοῖς μάλιστα πολυχρήματον δωρεάν. ἐξ ὧν δῆλόν ἐστιν, ὅτι κλῆρον ἕνα μὴ παρασχὼν τῇ ἱερωμένῃ φυλῇ κατὰ ταὐτὰ ταῖς ἄλλαις τοῦ πασῶν ἔδωκε σεμνότερον πόρον καὶ ἁγιώτερον, κατὰ πρόφασιν ἀπαρχῶν τῶν ἐξ ἅπαντος θυσίας εἴδους.

1.152Verenlerden hiçbiri alanların başına kakmasın diye ilk ürünlerin önce tapınağa getirilmesini, rahiplerin de oradan almalarını buyurur. Çünkü hayattaki her şeyde iyilik görenlerin Tanrı'ya şükran olarak ilk ürün sunmaları, hiçbir şeye muhtaç olmayan Tanrı'nın da bunları tapınağın hizmetkârlarına ve görevlilerine bütün saygınlık ve onurla bağışlaması yaraşırdı. Bir şeyi insanlardan değil, herkesin velinimetinden alıyor görünmek, bağışı utanç duyulmayacak bir bağış yapar.

1.152

ὑπὲρ δὲ τοῦ μηδένα τῶν διδόντων ὀνειδίζειν τοῖς λαμβάνουσι, κελεύει τὰς ἀπαρχὰς εἰς τὸ ἱερὸν κομίζεσθαι πρότερον, εἶτ’ ἐνθένδε τοὺς ἱερεῖς λαμβάνειν· ἥρμοττε γὰρ θεῷ μὲν τοὺς εὐεργετουμένους ἐν ἅπασι τοῖς κατὰ τὸν βίον χαριστηρίους ἀνάγειν ἀπαρχάς, τὸν δὲ ἅτε μηδενὸς ἐπιδεᾶ τοῖς ἀμφὶ τὸ ἱερὸν ὑπηρέταις καὶ λειτουργοῖς χαρίζεσθαι μετὰ σεμνότητος καὶ τιμῆς τῆς ἁπάσης· τὸ γὰρ μὴ παρ’ ἀνθρώπων ἀλλὰ παρὰ τοῦ πάντων εὐεργέτου δοκεῖν λαμβάνειν ἀδυσώπητον ἔχει δωρεάν.

1.153Bu kadar ödül konmuşken, edepli ve kusursuz yaşayan rahiplerden bazıları yoksulluk çekiyorsa, sessiz kalsalar bile bizim kanunsuzluğumuzun suçlayıcıları olarak karşımızda dururlar. Çünkü buyrulanlara uysaydık ve ilk ürünleri buyrulduğu gibi verseydik, onlar yalnız zorunlu şeylere bolca sahip olmakla kalmaz, rahat bir hayatın gerektirdiği öteki her şeyle de dolup taşarlardı.

1.153

Τοσούτων οὖν προκειμένων ἄθλων, ἐάν τινες ἀπορῶσι τῶν ἱερέων κοσμίως καὶ ἀνυπαιτίως ζῶντες, τῆς ἡμετέρας παρανομίας ἐφεστᾶσι κατήγοροι, κἂν ἡσυχάζωσιν· εἰ γὰρ ἐπειθαρχοῦμεν τοῖς κελευσθεῖσι καὶ τὰς ἀπαρχὰς ἐποιούμεθα ᾗ προστέτακται, οὐκ ἂν μόνον ἐκεῖνοι τῶν ἀναγκαίων εὐπόρουν, ἀλλὰ καὶ τῶν ἄλλων ὅσα πρὸς ἁβροδιαίτους χορηγίας ἀνεπίμπλαντο.

1.154Bir gün rahip kabilesi yeniden hayattaki her şeyde bolluk içinde görülürse, bu ortak takvanın ve kanunlara her bakımdan titizlikle uyulmasının büyük bir kanıtı olacaktır. Ama bazılarının ihmali, ki herkesi suçlamak doğru olmaz, rahiplerin yoksulluğuna, doğrusunu söylemek gerekirse kendilerinin de yoksulluğuna sebep olmuştur.

1.154

κἂν ἄρα ποτὲ αὖθις ἡ φυλὴ τῶν ἱερέων ἐν ἅπασι τοῖς κατὰ τὸν βίον ἀφθόνοις ἐξετάζηται, μέγα δεῖγμα γενήσεται τοῦτο κοινῆς ὁσιότητος καὶ τῆς τῶν νομίμων ἐπ’ ἀκριβὲς εἰς ἅπαν φυλακῆς. ἀλλ’ ἥ τινων ὀλιγωρία—ἅπαντας γὰρ οὐκ ἀσφαλὲς αἰτιᾶσθαι—γέγονεν αἰτία πενίας τοῖς ἱερωμένοις, εἰ δὲ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, καὶ αὐτοῖς ἐκείνοις.

1.155Çünkü kanunu çiğnemek, kısa bir süre için cezbetse de çiğneyenlerin zararınadır; tabiat kanunlarına uymak ise, o an için sert görünse ve hiçbir hoşluk göstermese de son derece faydalıdır.

1.155

τὸ γὰρ παρανομεῖν ἐπιζήμιον τοῖς παρανομοῦσι, κἂν πρὸς ὀλίγον δελεάζῃ χρόνον· τὸ δὲ ἕπεσθαι τοῖς τῆς φύσεως νόμοις ὠφελιμώτατον, κἂν παραυτίκα αὐστηρὸν ᾖ καὶ μηδὲν προσηνὲς ἐμφαίνῃ.

1.156Rahiplere bunca gelir kaynağı bağışlayan Musa, ikinci sınıftakileri de ihmal etmedi; bunlar tapınak görevlileridir. Bunların bir kısmı kapılarda, girişlerin hemen yanında kapıcı olarak durur. Bir kısmı içeride, ön avluda bekler ki girmesi caiz olmayan biri isteyerek ya da istemeyerek içeri adım atmasın. Bir kısmı gece ve gündüz nöbetlerini kurayla paylaşır, gündüz ve gece bekçileri olarak çevrede dolaşır. Başkaları da sütunlu galerileri ve açık alanları süpürür, çöpleri dışarı taşır ve temizliği gözetir. Bunların hepsine ücret olarak ondalıklar belirlenmiştir; tapınak görevlilerinin payı budur.

1.156

Τοσαύτας προσόδων ἀφορμὰς χαρισάμενος τοῖς ἱερεῦσιν οὐδὲ τῶν ἐν τῇ δευτέρᾳ τάξει κατωλιγώρησεν· εἰσὶ δὲ νεωκόροι. τούτων οἱ μὲν ἐπὶ θύραις ἵδρυνται παρ’ αὐταῖς ταῖς εἰσόδοις πυλωροί, οἱ δ’ εἴσω κατὰ τὸ πρόναον ὑπὲρ τοῦ μή τινα ὧν οὐ θέμις ἑκόντα ἢ καὶ ἄκοντα ἐπιβῆναι, οἱ δ’ ἐν κύκλῳ περινοστοῦσιν ἐν μέρει διακληρωσάμενοι νύκτα καὶ ἡμέραν, ἡμεροφύλακες καὶ νυκτοφύλακες, ἕτεροι δὲ τὰς στοὰς καὶ τὰ ἐν ὑπαίθρῳ κοροῦντες τὸν φορυτὸν ἐκκομίζουσιν ἐπιμελούμενοι καθαριότητος· οἷς ἅπασι μισθὸς ὡρίσθησαν αἱ δεκάται, κλῆρος γὰρ νεωκόρων οὗτος.

1.157Ancak kanun, bunları alanların onları kullanmasına, önce kendi mülklerinden ayırıyormuş gibi bunlardan da ondalık ayırıp daha üst sınıftaki rahiplere vermeden izin vermez. Yararlanmalarına ancak o zaman izin verir, daha önce değil.

1.157

οὐ πρότερον γοῦν εἴασεν ὁ νόμος αὐταῖς χρῆσθαι τοὺς λαβόντας ἢ πάλιν ἄλλας δεκάτας ὡς ἀπὸ κτημάτων ἰδίων ἀπάρξασθαι καὶ δοῦναι τοῖς τῆς ἀμείνονος τάξεως ἱερεῦσι· τηνικαῦτα γὰρ ἐφῆκεν ἀπολαύειν, πρότερον δ’ οὐκ ἐᾷ.

1.158Musa onlara kırk sekiz şehir ve her şehrin çevresinde, hayvan otlatmak ve şehirlerin ihtiyaç duyduğu öteki zorunlu işler için iki bin arşınlık birer çevre arazisi de ayırdı. Bunlardan altısı, Ürdün ırmağının bir yakasında üç, öbür yakasında üç tane olmak üzere, istemeden adam öldürenlere sığınak olarak ayrıldı.

1.158

ἀπένειμε δὲ καὶ πόλεις αὐτοῖς ὀκτὼ πρὸς ταῖς τεσσαράκοντα καὶ καθ’ ἑκάστην προάστεια εἰς δισχιλίους πήχεις ἐν κύκλῳ πρὸς νομὰς θρεμμάτων καὶ τὰς ἄλλας ὧν δεῖ πόλεσιν ἀναγκαίας ὑπηρεσίας. ἐκ δὲ τούτων ἀπεκληρώθησαν ἕξ, αἱ μὲν ἐκτὸς αἱ δὲ ἐντὸς Ἰορδάνου τοῦ ποταμοῦ, τρεῖς ἑκατέρωθεν, εἰς καταφυγὴν τοῖς ἀκούσιον φόνον δράσασιν.

1.159Çünkü herhangi bir biçimde bir insanın ölümüne sebep olan kişinin, güvenlik için tapınağa sığınıp arınma kaplarının bulunduğu sınırın içine girmesi dine uygun değildi. Bu yüzden Musa sözü edilen şehirleri ikinci derece tapınaklar olarak ayırdı. Bu şehirler, sakinlerinin ayrıcalıkları ve onurları sayesinde büyük bir dokunulmazlığa sahipti. Daha güçlü bir kuvvet zorlarsa, sakinleri sığınanları savaş hazırlıklarıyla değil, rahipliğin saygınlığı yüzünden kanunlardan aldıkları itibar ve ayrıcalıklarla koruyacaklardı.

1.159

ἐπειδὴ γὰρ τὸν ὁπωσοῦν γενόμενον ἀνθρώπῳ τελευτῆς παραίτιον οὐκ ἦν εὐαγὲς εἴσω περιρραντηρίων παρέρχεσθαι χρώμενον πρὸς ἀσφάλειαν καταφυγῇ τῷ ἱερῷ, τὰς εἰρημένας ἀνῆκε πόλεις, ἱερὰ δεύτερα, πολλὴν ἀσυλίαν ἐχούσας ἕνεκα τῆς περὶ τοὺς οἰκήτορας προνομίας τε καὶ τιμῆς, οἳ τοὺς ἱκέτας διασῴζειν ἔμελλον, εἰ βιάζοιτό τις ἐχυρωτέρα δύναμις, οὐ παρασκευαῖς ταῖς εἰς πόλεμον οὔσαις, ἀλλ’ ἀξιώμασι καὶ προνομίαις, ἅπερ ἐκ τῶν νόμων διὰ τὴν σεμνότητα τῆς ἱερωσύνης εἶχον.

1.160Kaçak kişi sığındığı şehrin sınırları içinde kalsın, çünkü pusuda bekleyen cezalandırıcılar vardır. Ölenin akrabaları, ölen kasten öldürülmemiş olsa bile, akrabalarının hasretiyle katilin kanını dökmeye can atar; aile duygusu, neyin adil olduğunu titizlikle düşünmeye baskın çıkar. Dışarı çıkarsa, şüphesiz ölüme gittiğini bilsin; çünkü kan akrabalarından hiçbirinden gizlenemez, onlar tarafından hemen ağlarla ve tuzaklarla yakalanıp yok olur.

1.160

ὁ δὲ φυγὰς ἐντὸς ὅρων τῆς πόλεως, εἰς ἣν πεφυγάδευται, κατακεκλείσθω διὰ τοὺς ἐφέδρους κολαστάς, οἳ γένει προσήκοντες τῷ τεθνεῶτι πόθῳ τοῦ συγγενοῦς, κἂν μὴ ὑφ’ ἑκόντος ἀναιρεθῇ, κατὰ τοῦ κτείναντος φονῶσι, νικῶντος τοῦ οἰκείου πάθους τὸν ἀκριβῆ τῶν δικαίων λογισμόν. ἔξω δὲ προϊὼν ἐπ’ ὀλέθρῳ ἀνενδοιάστῳ προελευσόμενος ἴστω· λήσεται γὰρ οὐδένα τῶν ἀφ’ αἵματος, ὑφ’ ὧν αὐτίκα λίνοις καὶ πάγαις σαγηνευθεὶς οἰχήσεται.

1.161Sürgünün süresi başrahibin ömrü olsun; başrahip ölünce kaçak affedilip yurduna dönsün. Musa rahipler hakkında bu ve benzeri kanunları koyduktan sonra, ardından kurbana uygun hayvanlar hakkında bilgi verir.

1.161

προθεσμία δ’ ἔστω τῆς φυγῆς ὁ βίος τοῦ μεγάλου ἱερέως, οὗ τελευτήσαντος ἀμνηστίας ἀξιωθεὶς κατίτω. ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια νομοθετήσας περὶ τῶν ἱερέων ἑξῆς ἀναδιδάσκει περὶ ζῴων, ἃ πρὸς θυσίας ἐστὶν ἐπιτήδεια.

1.162Ayinlerde kullanılan hayvanlar ve kurban türleri

Ayinlerde kullanılan hayvanların bir kısmı karada yaşar, bir kısmı havada uçar. Musa kuşların sayısız türünü geçip hepsinden yalnız ikisini seçti: güvercini ve kumruyu. Çünkü güvercin, tabiatça evcil ve sürü hâlinde yaşayanların en uysalı, kumru ise tabiatça yalnız yaşayanların en evcilidir.

1.162

Περὶ ζῴων τῶν εἰς τὰς ἱερουργίας καὶ τίνα τῶν θυσιῶν τὰ εἴδη. Τῶν εἰς τὰς ἱερουργίας ζῴων τὰ μέν ἐστι χερσαῖα, τὰ δὲ ἀεροπόρα. τὰ μὲν οὖν τῶν πτηνῶν ἔθνη μυρία ὅσα παρελθὼν δύο μόνα ἐξ ἁπάντων εἵλετο, περιστερὰν καὶ τρυγόνα, διότι περιστερὰ μὲν τῶν φύσει τιθασῶν καὶ ἀγελαστικῶν ἡμερώτατον, τρυγὼν δὲ τῶν φύσει μονωτικῶν τιθασώτατον.

1.163Kara hayvanlarının, sayısını bulmak bile kolay olmayan sayısız sürüsünü geçerek en iyileri olarak üç türü seçti: sığırları, koyunları ve keçileri. Çünkü bunlar en uysal ve ele en kolay alışan hayvanlardır. Nitekim büyük sığır, koyun ve keçi sürülerini rastgele biri, yalnız bir yetişkin değil, küçük bir çocuk bile güder; otlağa çıkarken de, gerektiğinde ağıllarına dönerken de düzen içinde yürürler.

1.163

τὰς δὲ τῶν χερσαίων ἀμυθήτους ἀγέλας, ὧν οὐδ’ ἀριθμὸν εὑρεῖν εὔπορον, ὑπερβὰς τρεῖς ἀριστίνδην ἐπέκρινε, βοῶν καὶ προβάτων καὶ αἰγῶν· ἡμερώταται γὰρ αὗται καὶ χειροηθέσταται· βουκόλια γοῦν μεγάλα καὶ ποίμνια καὶ αἰπόλια πρὸς ἑνὸς ἄγεται τοῦ τυχόντος, οὐκ ἀνδρὸς μόνον ἀλλὰ καὶ κομιδῇ νηπίου παιδός, εἴς τε νομὴν ἐξιόντα καὶ ὁπότε δέοι πάλιν εἰς σηκοὺς ὑποστρέφοντα ἐν κόσμῳ.

1.164Uysallıklarının başka pek çok işareti vardır, ama en açıkları şunlardır: Hepsi ot yer, hiçbiri et yemez; ne kıvrık pençeleri ne de tam bir diş takımları vardır, çünkü üst çenelerinde kesici dişler bulunmaz.

1.164

τῆς δ’ ἡμερότητος πολλὰ μὲν καὶ ἄλλα σημεῖα, σαφέστατα δὲ ταυτί· τό τε πάντα εἶναι χλοηφάγα καὶ μηδὲν αὐτῶν σαρκοβόρον καὶ τὸ μήτε γαμψοὺς ἔχειν ὄνυχας μήτε τὴν ἔκφυσιν τῶν ὀδόντων παντελῆ· τὸ γὰρ ἀνωτέρω φάτνιον οὐκ ὀδοντοφυεῖ, ἀλλ’ ὅσοι τομίαι τῶν ὀδόντων κατ’ αὐτὸ ἐπιλελοίπασι.

1.165Bunun yanında hayvanların hayata en faydalılarıdır. Koçlar, bedenlerin en zorunlu örtüsü olan giysiler için; öküzler ise toprağı sürüp ekime hazırlamak ve yetişen ürünü harmanda dövüp yiyecek olarak paylaşılır ve tadına varılır hâle getirmek için faydalıdır. Keçilerin kılları ve derileri de birlikte dokunup dikilerek yolculara taşınabilir evler olur; özellikle de ihtiyaçlar yüzünden çoğu zaman şehir dışında açık havada kalmak zorunda olan seferdeki askerlere.

1.165

πρὸς δὲ τούτοις καὶ βιωφελέστατα τῶν ζῴων ἐστί· κριοὶ μὲν εἰς ἐσθῆτας, τὴν ἀναγκαιοτάτην σκέπην σωμάτων, βόες δὲ εἰς τὸ ἀρόσαι γῆν καὶ προετοιμάσασθαι πρὸς σπόρον καὶ τὸν γενόμενον ἀλοῆσαι καρπὸν εἰς μετουσίαν καὶ ἀπόλαυσιν τροφῆς, αἰγῶν δὲ αἱ τρίχες καὶ δοραὶ συνυφαινόμεναί τε καὶ συρραπτόμεναι φορηταὶ γεγόνασιν ὁδοιπόροις οἰκίαι καὶ μάλιστα τοῖς ἐν στρατείαις, οὓς ἔξω πόλεως ἐν ὑπαίθρῳ τὰ πολλὰ διατρίβειν ἀναγκάζουσιν αἱ χρεῖαι.

1.166Kurbanlıkların hepsi eksiksiz olmalı, bedenlerinin hiçbir kısmında bir kusur bulunmamalı, baştan başa sağlam ve lekesiz olmalıdır. Bunun için yalnız kurban sunanlar değil, rahipler de öyle özen gösterir ki, rahiplerin en itibarlıları en değerliler olarak seçilip kusurları denetlemekle görevlendirilir. Bunlar hayvanı baştan ayak uçlarına kadar inceler; küçük bir kusur gözden kaçmasın diye hem görünen yerleri hem de karnın ve uylukların altında gizli kalan yerleri araştırırlar.

1.166

πάντα δ’ ὁλόκληρα, περὶ μηδὲν μέρος κηραίνοντα τοῦ σώματος, ὅλα δι’ ὅλων ἀσινῆ, μώμων ἀμέτοχα· τοσαύτη γοῦν ἐστι πρόνοια, οὐ μόνον τοῖς ἀνάγουσι τὰς θυσίας ἀλλὰ καὶ τοῖς ἱερωμένοις, ὥστε οἱ δοκιμώτατοι τῶν ἱερέων ἀριστίνδην ἐπικριθέντες εἰς τὴν τῶν μώμων ἐπίσκεψιν ἀπὸ κεφαλῆς ἄχρι ποδῶν ἄκρων ἐρευνῶσιν ὅσα τε ἐμφανῆ καὶ ὅσα ὑπὸ γαστρὶ καὶ μηροῖς ἀποκέκρυπται, μή που τις βραχεῖα λώβη διαλέληθε.

1.167İncelemenin bu titizliği ve aşırılığı, kurban edilen hayvanlar için değil, kurban sunanların kusursuz olması içindir. Çünkü Musa onlara sembollerle şunu öğretmek ister: Dua etmek ya da şükretmek için sunağa yaklaştıklarında psykhēlerinde hiçbir zayıflık, hastalık ya da kötü hâl taşımamalı, onu baştan başa lekesiz biçimde arındırmaya çalışmalıdırlar ki Tanrı onu görünce yüz çevirmesin.

1.167

τὸ δ’ ἀκριβὲς καὶ περιττὸν τῆς ἐξετάσεως οὐχ ἕνεκα τῶν καταθυομένων ἀλλὰ τοῦ περὶ τοὺς καταθύοντας ἀνυπαιτίου γίνεται· βούλεται γὰρ αὐτοὺς ἀναδιδάξαι διὰ συμβόλων, ὁπότε προσέρχοιντο βωμοῖς ἢ εὐξόμενοι ἢ εὐχαριστήσοντες, μηδὲν ἀρρώστημα ἢ νόσημα ἢ πάθος ἐπιφέρεσθαι τῇ ψυχῇ, πειρᾶσθαι δ’ ὅλην δι’ ὅλων ἀκηλίδωτον ἁγιάζειν, ὡς ἰδόντα μὴ ἀποστραφῆναι θεόν.

1.168Kurbanların bir kısmı bütün millet için, doğrusunu söylemek gerekirse bütün insan soyu için, bir kısmı da ayin yapmak isteyen her bir kişi için sunulduğundan, önce ortak kurbanlardan söz etmek gerekir. Bunların düzeni hayranlık vericidir: Bir kısmı her gün, bir kısmı yedinci günlerde, bir kısmı yeni ay günlerinde ve kutsal ay başlarında, bir kısmı oruç gününde, bir kısmı da üç bayram mevsiminde sunulur.

1.168

Ἐπεὶ δὲ τῶν θυσιῶν αἱ μέν εἰσιν ὑπὲρ ἅπαντος τοῦ ἔθνους, εἰ δὲ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ὑπὲρ ἅπαντος ἀνθρώπων γένους, αἱ δ’ ὑπὲρ ἑκάστου τῶν ἱερουργεῖν ἀξιούντων, λεκτέον πρότερον περὶ τῶν κοινῶν. θαυμαστὴ τούτων ἡ τάξις ἐστίν· αἱ μὲν γὰρ ἀνάγονται καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, αἱ δὲ ταῖς ἑβδόμαις, αἱ δὲ νουμηνίαις καὶ ἱερομηνίαις, αἱ δὲ νηστείαις, αἱ δὲ τρισὶ καιροῖς ἑορτῶν.

1.169Her gün iki kuzu sunulması buyrulmuştur: biri sabah olunca, öbürü akşamüstü. İkisi de şükran içindir: biri Tanrı'nın insan soyuna durmadan ve aralıksız bağışladığı gündüz iyilikleri, öbürü gece iyilikleri için.

1.169

καθ’ ἑκάστην μὲν οὖν ἡμέραν δύο ἀμνοὺς ἀνάγειν διείρηται, τὸν μὲν ἅμα τῇ ἕῳ, τὸν δὲ δείλης ἑσπέρας, ὑπὲρ εὐχαριστίας ἑκάτερον, τὸν μὲν ὑπὲρ τῶν μεθ’ ἡμέραν, τὸν δ’ ὑπὲρ τῶν νύκτωρ εὐεργεσιῶν, ἃς ἀπαύστως καὶ ἀδιαστάτως ὁ θεὸς τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων χορηγεῖ.

1.170Yedinci günlerde Musa kurbanlıkların sayısını iki katına çıkarır, eşite eşiti ekler; çünkü bütün dünyanın doğum günü olarak yazdığı yedinci günü sonsuzlukla eşit değerde sayar. Bu yüzden yedinci günün kurbanını, gündelik kuzuların adı olan "sürekli" kurbana benzetmeyi düşündü.

1.170

ταῖς δ’ ἑβδόμαις διπλασιάζει τὸν τῶν ἱερείων ἀριθμόν, ἴσα προστιθεὶς ἴσοις, ἰσότιμον ἡγούμενος αἰῶνι τὴν ἑβδόμην, ἣν καὶ γενέθλιον τοῦ κόσμου παντὸς ἀνέγραψεν· οὗ χάριν τὴν τῆς ἑβδόμης θυσίαν ἐξομοιῶσαι τῇ „ἐνδελεχείᾳ“ τῶν ἡμερησίων ἀμνῶν διενοήθη.

1.171Her gün iki kez, güneş doğarken ve batarken, sabah kurbanından önce ve akşam kurbanından sonra, perdenin içinde buhurların en güzel kokanı yakılır. Böylece kanlı kurbanlar, kanlı varlıklar olan bizim için bir şükran olur; buhurlar ise içimizdeki yönetici kısım, yani ilahi suretin ilk örneğine göre biçimlendirilmiş akıl sahibi pneuma için.

1.171

δὶς δὲ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἐπιθυμιᾶται τὰ πάντων εὐωδέστατα θυμιαμάτων εἴσω τοῦ καταπετάσματος, ἀνίσχοντος ἡλίου καὶ δυομένου, πρό τε τῆς ἑωθινῆς θυσίας καὶ μετὰ τὴν ἑσπερινήν, ὡς εἶναι τὰ μὲν ἔναιμα εὐχαριστίαν ὑπὲρ ἡμῶν τῶν ἐναίμων, τὰ δὲ θυμιάματα ὑπὲρ τοῦ ἡγεμονικοῦ, τοῦ ἐν ἡμῖν λογικοῦ πνεύματος, ὅπερ ἐμορφώθη πρὸς ἀρχέτυπον ἰδέαν εἰκόνος θείας.

1.172Yedinci günlerde kutsal masanın üzerine yılın aylarının sayısınca ekmek konur; altışar altışar iki dizi hâlinde, her dizi gece-gündüz eşitliklerinden birine karşılık gelecek biçimde. Çünkü her yıl iki eşitlik vardır, ilkbahar ve sonbahar eşitliği, ve aralarında altışar ay bulunur. Bu yüzden [metinde boşluk var]: İlkbahar eşitliğinde ekilen bütün ürünler olgunlaşır, ağaçlar da tam bu zamanda meyve vermeye başlar; sonbahar eşitliğinde ise ağaçların meyvesi olgunlaşır ve tam bu zamanda ekim yeniden başlar. Böylece tabiat sonsuzluk boyunca yolunu sürdürürken insan soyuna birbiri ardınca yeni bağışlar sunar; masaya konan ekmeklerin iki altılık dizisi bunların sembolüdür.

1.172

ἄρτοι δὲ προτίθενται ταῖς ἑβδόμαις ἐπὶ τῆς ἱερᾶς τραπέζης ἰσάριθμοι τοῖς μησὶ τοῦ ἐνιαυτοῦ, δυσὶ θέμασιν ἀνὰ ἕξ, [δώδεκα,] κατὰ τὸν λόγον τῶν ἰσημεριῶν ἑκάτερα —δύο γάρ εἰσιν ἀνὰ πᾶν ἔτος, ἐαρινή τε καὶ μετοπωρινή, αἳ μησὶν ἓξ καταριθμοῦνται —· δι’ ἣν αἰτίαν * * * ⟨ἐαρινῇ μὲν⟩ τὰ σπαρτὰ πάντα τελειογονεῖται, καθ’ ὃν χρόνον τὰ δένδρα γεννᾶν ἄρχεται, μετοπωρινῇ δὲ καὶ ὁ τῶν δένδρων καρπὸς τελεσφορεῖται, ἐν ᾧ καιρῷ πάλιν ἀρχὴ σπορᾶς. οὕτως δολιχεύουσα ἡ φύσις τὸν αἰῶνα ἄλλας ἐπ’ ἄλλαις ἀμείβει δωρεὰς ἀνθρώπων γένει, ὧν εἰσι σύμβολα αἱ διτταὶ τῶν προκειμένων ἄρτων ἑξάδες.

1.173Ekmekler, aretēlerin en faydalısı olan kendine hâkim olmaya da işaret eder. Ölçüsüzlüğün ve açgözlülüğün kurduğu son derece zararlı kuşatmaya karşı sadelik, kolay hoşnut olma ve azla yetinme bu aretēyi korur. Çünkü bilgelik âşığı için ekmek yeterli bir besindir; bedeni hastalıktan uzak, aklı da sağlıklı ve son derece ayık tutar.

1.173

αἰνίττονται δὲ καὶ τὴν ὠφελιμωτάτην τῶν ἀρετῶν ἐγκράτειαν, ἣ δορυφορεῖται πρὸς εὐτελείας καὶ εὐκολίας καὶ ὀλιγοδεΐας, διὰ τὸν ἐξ ἀκολασίας καὶ πλεονεξίας βλαβερώτατον ἐπιτειχισμόν· ἄρτος γὰρ ἐραστῇ σοφίας διαρκὴς τροφή, παρέχουσα καὶ τὰ σώματα ἄνοσα καὶ τὸν λογισμὸν ὑγιῆ καὶ ἐν τοῖς μάλιστα νηφάλιον·

1.174Katıklar, ballı tatlılar, baharatlar ve ekmekçilerle aşçıların özenle hazırladığı her şey ise hislerin en zevksizi, felsefeden en uzağı ve en köle ruhlusu olan tadı büyüler. Tat hiçbir güzel görüntüye ya da sese değil, zavallı karnın arzularına hizmet eder; bu yiyecekler de bedende ve psykhēde çoğu zaman tedavisi imkânsız hastalıklar doğurur.

1.174

ὄψα δὲ καὶ μελίπηκτα καὶ ἡδύσματα καὶ ὅσα σιτοπόνων καὶ ὀψαρτυτῶν περιεργίαι τεχνιτεύουσι καταγοητεύουσαι τὴν ἄμουσον καὶ ἀφιλόσοφον καὶ ἀνδραποδωδεστάτην τῶν αἰσθήσεων γεῦσιν, ὑπηρετοῦσαν καλῷ μὲν οὐδενὶ θεάματι ἢ ἀκούσματι, γαστρὸς δὲ τῆς ταλαίνης ἐπιθυμίαις, νόσους σώματι καὶ ψυχῇ κατασκευάζει πολλάκις ἀνιάτους.

1.175Ekmeklerin yanına günlük ve tuz da konur. Günlük, yargıç bilgelik olduğunda azla yetinmeden ve kendine hâkim olmadan daha güzel kokan hiçbir baharat bulunmadığının sembolüdür. Tuz ise her şeyin kalıcılığının, çünkü serpildiği şeyi korur, bir de yeterli bir katığın sembolüdür.

1.175

συνεπιτίθεται δὲ τοῖς ἄρτοις λιβανωτὸς καὶ ἅλες, ὁ μὲν σύμβολον τοῦ μηδὲν ἥδυσμα εὐωδέστερον ὀλιγοδεΐας εἶναι καὶ ἐγκρατείας παρὰ σοφίᾳ δικαζούσῃ, οἱ δ’ ἅλες διαμονῆς τε τῶν συμπάντων—οἷς γὰρ ἂν παραπασθῶσι διατηροῦσι —καὶ ἱκανοῦ προσοψήματος.

1.176Biliyorum ki şölenlerle ve ziyafetlerle uğraşanlar, pahalı sofraların peşinde koşanlar, kuşların, balıkların, etlerin ve bu türden saçmalıkların zavallı köleleri, gerçek özgürlüğü rüyalarında bile tadamayanlar bununla alay edip eğlenecektir. Ama Tanrı'ya göre ve gerçekten var olanı hoşnut etmek için yaşamaya karar vermiş olanlar onları pek umursamamalıdır. Bunlar beden hazlarını hiçe saymayı öğrenmiş, tabiatın seyriyle kendilerini eğiterek zihnin sevinçlerinin ve iyi duygularının peşinden giderler.

1.176

οἶδ’ ὅτι γέλωτα καὶ χλεύην ταῦτα θήσονται οἱ περὶ τὰ συμπόσια καὶ τὰς εὐωχίας πραγματευόμενοι καὶ πολυτελεῖς τραπέζας μεταδιώκοντες, οἱ ὀρνέων καὶ ἰχθύων καὶ κρεῶν καὶ τῆς ὁμοιοτρόπου φλυαρίας ἄθλιοι δοῦλοι, μηδ’ ὄναρ ἀληθοῦς ἐλευθερίας γεύσασθαι δυνάμενοι. ὧν ὀλίγα φροντιστέον τοῖς κατὰ θεὸν καὶ πρὸς τὴν τοῦ ὄντως ὄντος ἀρέσκειαν ζῆν ἐγνωκόσιν, οἳ τῶν σαρκὸς ἀλογεῖν ἡδονῶν πεπαιδευμένοι τὰς διανοίας χαρὰς καὶ εὐπαθείας θεωρίᾳ τῶν τῆς φύσεως ἐνασκούμενοι μεταδιώκουσι.

1.177Yedinci günle ilgili bu düzenlemeleri yaptıktan sonra Musa, yeni ay günlerinde toplam on yakmalık kurban sunulması gerektiğini söyler: iki dana, bir koç, yedi kuzu. Çünkü ayın kendi dairesini tamamladığı süre olan ay tam bir bütün olduğundan, tam bir sayıda hayvanın kurban edilmesini uygun gördü.

1.177

Ταῦτα περὶ τῆς ἑβδόμης διαταξάμενος ταῖς νουμηνίαις φησὶ δεῖν θύειν ὁλόκαυτα δέκα τὰ σύμπαντα· μόσχους δύο, κριὸν ἕνα, ἀμνοὺς ἑπτά. ἐπειδὴ γὰρ ὁ μὴν τέλειος, ἐν ᾧ σελήνη τὸν ἑαυτῆς κύκλον περατοῦται, τέλειον ἀριθμὸν ζῴων ἠξίωσεν ἱερουργεῖσθαι.

1.178On ise eksiksiz bir sayıdır ve Musa onu sayılan hayvanlar arasında pek güzel paylaştırmıştır. İki dana, çünkü durmadan gidip gelen ayın iki hareketi vardır: biri dolunaya kadar büyüme, öbürü kavuşuma kadar küçülme yönündedir. Bir koç, çünkü ayın aydınlanırken de sönerken de eşit aralıklarla büyüyüp küçülmesini düzenleyen oran tektir. Yedi kuzu, çünkü ay tam evrelerine yedişer günde ulaşır: Kavuşumdan sonraki ilk yedi günde yarım ay, ikinci yedide dolunay olur; geri dönerken de önce yeniden yarım aya varır, sonra kavuşumda son bulur.

1.178

ἡ δεκὰς δὲ παντελὴς ἀριθμός, ὃν εὖ μάλα διένειμεν εἰς τὰ λεχθέντα, τοὺς μὲν δύο μόσχους, ἐπειδὴ δύο κινήσεις εἰσὶ σελήνης ἀεὶ διαυλοδρομούσης, ἡ μὲν κατ’ αὔξησιν ἄχρι πλησιφαοῦς, ἡ δὲ κατὰ μείωσιν ἄχρι συνόδου, τὸν δ’ ἕνα κριόν, ἐπειδὴ λόγος εἷς ἐστι, καθ’ ὃν αὔξεταί τε καὶ μειοῦται τοῖς ἴσοις διαστήμασι καὶ φωτιζομένη καὶ ἐπιλείπουσα, τοὺς δὲ ἑπτὰ ἀμνούς, ὅτι καθ’ ἑβδομάδας ἐπιδέχεται τοὺς τελείους σχηματισμούς, πρώτῃ μὲν ἑβδομάδι τῇ ἀπὸ συνόδου τὸν διχότομον, δευτέρᾳ δὲ τὸν πλησιφαῆ, καὶ ὅταν ἀνακάμπτῃ πάλιν, εἰς διχότομον τὸ πρῶτον, ἔπειτ’ εἰς σύνοδον ἀπολήγει.

1.179Kurbanlık hayvanlarla birlikte zeytinyağıyla yoğrulmuş ince buğday unu ve dökmelik şarabın da belirli ölçülerle sunulmasını buyurdu. Çünkü bunlar da yılın mevsimleri boyunca ayın devirleriyle olgunluğa erer; ürünleri en çok olgunlaştıran da aydır. Buğday, şarap ve zeytinyağı hayata en çok yarayan ve insanların kullanımı için en gerekli maddeler olduğundan, haklı olarak bütün kurbanlarla birlikte Tanrı'ya adanır.

1.179

μετὰ δὲ τῶν ἱερείων σεμίδαλιν ἀναδεδευμένην ἐλαίῳ προσφέρειν καὶ οἶνον εἰς σπονδὰς μέτροις ⟨ὡρισμέν⟩οις διετάξατο, διότι καὶ ταῦτα σελήνης περιόδοις κατὰ τὰς ἐτησίους ὥρας τελεσφορεῖται διαφερόντως τοὺς καρποὺς πεπαινούσης, σῖτος δὲ καὶ οἶνος καὶ ἔλαιον, βιωφελέσταται οὐσίαι καὶ πρὸς χρῆσιν ἀνθρώποις ἀναγκαιόταται, πάσαις εἰκότως θυσίαις συγκαθιεροῦνται.

1.180Kutsal ay başında iki türlü kurban sunulması yerindedir, çünkü bu güne iki açıdan bakılır: hem yeni ay günü hem de kutsal ay başı olarak. Yeni ay günü olduğu için öteki yeni ay günlerindekine eşit kurban sunulması buyrulmuştur; kutsal ay başı da olduğu için armağanlar iki katına çıkar. Yalnız danalar bunun dışındadır: İki yerine bir dana sunulur, çünkü hakem, yılın başında bölünebilen ikiden önce bölünmez tabiatlı bire başvurulmasını uygun gördü.

1.180

Τῇ δ’ ἱερομηνίᾳ διττὰ θύματα προσάγεται προσηκόντως, ἐπεὶ καὶ διττὸς ὁ περὶ αὐτῆς λόγος, ὁ μὲν ὡς νουμηνίας, ὁ δὲ ὡς ἱερομηνίας. ᾗ μὲν οὖν νουμηνία, τὰ ἴσα ταῖς ἄλλαις ἱερουργεῖσθαι διείρηται, ᾗ δὲ καὶ ἱερομηνία, διπλασιάζεται τὰ δῶρα, δίχα τῶν μόσχων· εἷς γὰρ ἀντὶ δυεῖν προσάγεται, τοῦ βραβευτοῦ δικαιώσαντος ἀδιαιρέτῳ φύσει μονάδος πρὸ διαιρετῆς δυάδος χρήσασθαι ἐν ἀρχῇ τοῦ ἐνιαυτοῦ.

1.181İlk mevsimde —ilk mevsim derken baharı ve bahar gün-tün eşitliğini kasteder— Mayasız Ekmek denen bayramın yedi gün kutlanmasını buyurmuş ve kurbanlar bakımından bu günlerin hepsini eşit değerde saymıştır. Her gün için yeni ay günlerindeki kadar, yani on kurban kesilmesini emreder; hepsi yakmalık olan bu kurbanlar, suç kurbanları hariç, toplam yetmiş eder.

1.181

Ἐν δὲ τῷ πρώτῳ καιρῷ—πρῶτον δὲ καιρὸν τὴν ἐαρινὴν ὥραν καὶ ἰσημερίαν καλεῖ—προστάξας ἑπτὰ ἡμέρας ἑορτὴν ἄγειν τὴν ἐπικαλουμένην τῶν ἀζύμων ἰσοτίμους ἀπέφηνε πάσας ἐν ταῖς ἱερουργίαις· δέκα γὰρ ὅσα καὶ ταῖς νουμηνίαις θύειν καθ’ ἑκάστην κελεύει, τὰ σύμπαντα ὁλόκαυτα, δίχα τῶν περὶ πλημμελείας, ἀριθμὸν ἑβδομήκοντα.

1.182Çünkü yedinci ayda düşen gün-tün eşitliği için bayramın yedi gününün ne anlam taşıyorsa, ay için de yeni ay gününün aynı anlamı taşıdığını düşündü. Böylece hem her ayın başlangıcını hem de yedi günün tamamını kutsal ilan etmek istedi; bu yedi günün her birinde yeni ay günlerindeki kadar kurban sunulur.

1.182

τὸν γὰρ αὐτὸν ἔχειν ᾠήθη λόγον πρὸς μῆνα νουμηνίαν ὃν πρὸς ἰσημερίαν ἑβδόμῳ μηνὶ γινομένην τὰς ἑπτὰ τῆς ἑορτῆς ἡμέρας, ἵν’ ἀποφήνῃ καὶ τὴν ἀρχὴν ἑκάστου μηνὸς ἱερὰν καὶ ἀθρόων τῶν ἑπτὰ τὰς ἰσαρίθμους ταῖς νουμηνίαις ἡμέρας.

1.183Baharın ortasında hasat başlar. O zaman ova dolgun ürün verdiği ve ekinler toplandığı için Tanrı'ya şükran kurbanları sunulur, ayrıca bütün halkın katıldığı bir bayram kutlanır. Bu bayrama, o vakit olan şeyden ötürü yerinde bir adla İlk Ürünler Bayramı denir, çünkü ürünlerin ilkleri, yani turfandalar o zaman Tanrı'ya adanır.

1.183

Μεσοῦντος δὲ ἔαρος ἄμητος ἐνίσταται, καθ’ ὃν καιρὸν χαριστήρια μὲν ἀνάγεται τῷ θεῷ τῆς πεδιάδος ἐπὶ τῷ πλήρη τὸν καρπὸν ἐνηνοχέναι καὶ τὰ θέρη συγκομίζεσθαι, δημοτελεστάτη δ’ ἄγεται ἑορτὴ προσαγορευομένη πρωτογεννημάτων ἐτύμως ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος, ἐπειδὴ τῶν γεννημάτων τὰ πρῶτα, αἱ ἀπαρχαί, τότε καθιεροῦνται.

1.184İki dana, bir koç ve yedi kuzu kurban edilmesi buyrulmuştur; bu on hayvan yakmalıktır. Ayrıca rahiplerin yemesi için iki kuzu sunulur; Musa bunlara kurtuluş kurbanı der, çünkü insanların besinleri pek çok ve türlü türlü tehlikeden kurtulmuştur. Ürünleri çoğu zaman yıkım bulur: Kimini aşırı yağmurlar, kimini kuraklıklar, kimini de sayısız başka beklenmedik değişiklik bozar; kimi yıkımlar da insan elinden gelir, komşularının toprağını yakıp yıkmaya kalkışan düşmanların saldırılarıyla.

1.184

προστέτακται δ’ ἀνάγειν θυσίας μόσχους δύο, κριὸν ἕνα καὶ ἑπτὰ ἀμνούς, ταῦτα μὲν δέκα ἱερεῖα ὁλόκαυτα, δύο δ’ ἀμνοὺς εἰς βρῶσιν ἱερέων, οὓς ἐπικαλεῖ σωτηρίου διὰ τὸ τὰς τροφὰς ἀνθρώποις ἐκ πολλῶν καὶ παντοδαπῶν διασεσῶσθαι· φθοραὶ γὰρ εἰώθασι καταλαμβάνειν, αἱ μὲν ἐπομβρίαις, αἱ δ’ αὐχμοῖς, αἱ δ’ ἄλλαις ἀμυθήτοις νεωτεροποιΐαις, αἱ δ’ αὖ χειροποίητοι κατ’ ἐφόδους ἐχθρῶν τὴν τῶν πέλας γῆν δῃοῦν ἐπιχειρούντων.

1.185Bu yüzden kurtuluş kurbanlarının, bütün bu tuzakları dağıtmış olana şükran olarak sunulması yerindedir. Bunlar ekmeklerle birlikte sunulur: Ekmekler sunağa getirilip yukarıya, göğe doğru kaldırıldıktan sonra kurtuluş kurbanının etleriyle birlikte rahiplere dağıtılır ve kutsallığa en yakışan bir ziyafette yenir.

1.185

εἰκότως οὖν τὰ σῶστρα τῷ πάσας ἀποσκεδάσαντι τὰς ἐπιβουλὰς ἀνάγεται χαριστήρια καὶ ἀνάγεται ἄρτοις, οὓς προσενεγκόντες τῷ βωμῷ καὶ ἄνω πρὸς οὐρανὸν ἀνατείναντες ἐπιδιανέμουσι τοῖς ἱερεῦσι μετὰ τῶν κρεῶν τῆς τοῦ σωτηρίου θυσίας εἰς ἱεροπρεπεστάτην εὐωχίαν.

1.186Üçüncü mevsim, yedinci ayda sonbahar gün-tün eşitliğiyle başladığında, ayın ilk günü Borazanlar denen kutsal ay başı kutlanır; ondan daha önce söz edildi. Onuncu günde de oruç tutulur. Bu oruca yalnız dindarlık ve takva gayreti taşıyanlar değil, hayatlarının geri kalanında hiçbir kutsal iş yapmayanlar bile büyük özen gösterir. Çünkü herkes bu günün kutsallığı karşısında yenik düşüp hayranlığa kapılır; daha kötü olanlar da hiç değilse o gün, daha iyilerle kendine hâkim olmada ve aretēde yarışır.

1.186

Ὅταν δ’ ὁ τρίτος ἐνστῇ καιρὸς ἐν τῷ ἑβδόμῳ μηνὶ κατ’ ἰσημερίαν μετοπωρινήν, ἐν ἀρχῇ μὲν ἱερομηνία ἄγεται προσαγορευομένη σαλπίγγων, περὶ ἧς ἐλέχθη πρότερον, δεκάτῃ δ’ ἡ νηστεία, περὶ ἣν ἐσπουδάκασιν οὐ μόνον οἷς ζῆλος εὐσεβείας καὶ ὁσιότητος, ἀλλὰ καὶ οἷς κατὰ τὸν ἄλλον βίον εὐαγὲς οὐδὲν δρᾶται· πάντες γὰρ ἡττώμενοι τοῦ περὶ αὐτὴν ἱεροπρεποῦς τεθήπασι καὶ οἱ χείρους τοῖς βελτίοσι τότε γοῦν εἰς ἐγκράτειαν καὶ ἀρετὴν ἁμιλλῶνται.

1.187Bu günün değeri iki yönden gelir: Hem bir bayramdır hem de arınma ve günahlardan kaçış günüdür. Bu günahlar için, tövbeyi hiç günah işlememekle bir tutan merhametli Tanrı'nın lütfuyla af bağışlanmıştır.

1.187

διττοὺς δ’ ἔχει λόγους τὸ ἀξίωμα τῆς ἡμέρας, τοὺς μὲν ὡς ἑορτῆς, τοὺς δὲ ὡς καθάρσεως καὶ φυγῆς ἁμαρτημάτων, ἐφ’ οἷς ἀμνηστία δέδοται χάρισι τοῦ ἵλεω θεοῦ μετάνοιαν ἐν ἴσῳ τῷ μηδὲ ἁμαρτάνειν τετιμηκότος.

1.188Bayram olarak sunulan kurbanları kutsal ay başlarındakilerle sayıca eşit kıldı: bir dana, bir koç ve yedi kuzu. Böylece biri yediyle kaynaştırdı ve sonu başlangıca yöneltti; çünkü işlerin sonu yediye, başlangıcı bire düşmüştür. Arınma olarak sunulan kurbanlar ise üçtür: İki teke ve bir koç getirilmesini emreder; sonra koçun bütünüyle yakılması, tekelerin ise kurayla ayrılması gerektiğini söyler. Kura kendisine düşen teke Tanrı'ya kurban edilir; öteki ise kimsenin ayak basmadığı, yolu izi olmayan bir ıssızlığa salıverilir ve suç işlemiş olanlar için edilen lanetleri sırtında götürür. O suçlular daha iyiye dönerek arınmış, eski kanunsuzluklarını kanuna yeniden bağlanarak yıkayıp temizlemişlerdir.

1.188

τὰς μὲν οὖν ὡς ἑορτῆς θυσίας ἰσαρίθμους ἀπέφηνε ταῖς τῶν ἱερομηνιῶν, μόσχον καὶ κριὸν καὶ ἑπτὰ ἄρνας, ἀνακερασάμενος μονάδα ἑβδομάδι καὶ πρὸς ἀρχὴν τὸ τέλος ἀπευθύνας—τέλος μὲν γὰρ ἔργων ἑβδομάς, ἀρχὴν δὲ μονὰς κεκλήρωται —, τὰς δ’ ὡς καθάρσεως ⟨τρεῖσ⟩· προστάττει γὰρ δύο χιμάρους ἀνάγειν καὶ κριόν, εἶτά φησι δεῖν τὸν μὲν ὁλοκαυτοῦν, διακληροῦν δὲ τοὺς χιμάρους, καὶ τὸν μὲν λαχόντα τῷ θεῷ θύειν, τὸν δ’ ἕτερον εἰς ἀτριβῆ καὶ ἄβατον ἐρημίαν ἐκπέμπειν ἐφ’ ἑαυτῷ κομίζοντα τὰς ὑπὲρ τῶν πλημμελησάντων ἀράς, οἳ μεταβολαῖς ταῖς πρὸς τὸ βέλτιον ἐκαθάρθησαν, εὐνομίᾳ καινῇ παλαιὰν ἀνομίαν ἐκνιψάμενοι.

1.189Ayın on beşinde, dolunayda, Çardaklar denen bayram kutlanır. Bu bayramda kurbanlar daha bol tutulur: Yedi gün boyunca yetmiş dana, on dört koç ve doksan sekiz kuzu kesilir; hepsi de yakmalıktır. Sekizinci günün de kutsal sayılması buyrulmuştur; bayramlarla ilgili konunun bütünü incelenirken bu gün üzerinde ayrıntılı durmak gerekecek. O gün de kutsal ay başlarında sunulanlar kadar kurban sunulur.

1.189

Τῇ δὲ πεντεκαιδεκάτῃ τῆς πλησιφαοῦς σελήνης ἄγεται ἡ ἐπικαλουμένη σκηνῶν ἑορτή, καθ’ ἣν πλείους εἰσὶν αἱ χορηγίαι τῶν θυσιῶν· καταθύονται γὰρ ἐφ’ ἡμέρας ἑπτὰ μόσχοι μὲν ἑβδομήκοντα, κριοὶ δὲ τέσσαρες καὶ δέκα, ἄρνες δὲ δυοῖν δεόντων ἑκατόν, ἅπαντα ζῷα ὁλόκαυτα. προστέτακται δὲ καὶ τὴν ὀγδόην ἱερὰν νομίζειν, περὶ ἧς ἀκριβωτέον, ὅταν σύμπας ὁ περὶ τῶν ἑορτῶν ἐξετάζηται λόγος, ἐν ᾗ προσάγεται ὅσα καὶ ἐν ταῖς ἱερομηνίαις.

1.190Ulus için, daha doğrusu bütün insan soyu için sunulan ortak yakmalık kurbanları elimden geldiğince anlattım. Bayramın her gününde yakmalık kurbanlara bir teke eşlik eder. Buna günah kurbanı denir ve günahların bağışlanması için kesilir; eti de yenmek üzere rahiplere verilir. Bunun sebebi nedir?

1.190

Αἱ μὲν οὖν ὑπὲρ τοῦ ἔθνους ἢ κυριώτερον εἰπεῖν ὑπὲρ παντὸς ἀνθρώπων γένους κοιναὶ καὶ ὁλόκαυτοι θυσίαι κατ’ ἐμὴν δύναμιν εἴρηνται. ταῖς δ’ ὁλοκαύτοις καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἑορτῆς παρέπεται χίμαρος, ὃς καλεῖται μὲν περὶ ἁμαρτίας, καταθύεται δὲ εἰς ἁμαρτημάτων ἄφεσιν, οὗ τὰ κρέα τοῖς ἱερεῦσιν εἰς ἐδωδὴν ἀπονέμεται. τίς οὖν αἰτία;

1.191Acaba şu mu: Bayram sevinç zamanıdır; yanıltmayan, gerçek sevinç ise psykhēye sağlamca yerleşmiş phronēsistir; sarsılmaz bir phronēsise de günahlar tedavi edilmeden ve tutkular kökünden kesilmeden ulaşılamaz. Gerçekten de yakmalık kurbanların her biri kusursuz ve sağlam bulunduktan sonra adanırken, kurban sunanın zihninin her bakımdan arınmamış, yıkanma ve serpme sularıyla parlatılmamış olması saçma olurdu. Bu suları tabiatın doğru logosu, sağlıklı ve bozulmamış kulaklar yoluyla Tanrı'yı seven psykhēlere akıtır.

1.191

ἢ ὅτι ἑορτὴ καιρός ἐστιν εὐφροσύνης, ἡ δ’ ἀψευδὴς καὶ πρὸς ἀλήθειαν εὐφροσύνη φρόνησίς ἐστιν ἐνιδρυμένη ψυχῇ βεβαίως, φρόνησιν δ’ ἀκλινῆ λαβεῖν οὐκ ἔνεστιν ἄνευ θεραπείας ἁμαρτημάτων καὶ παθῶν ἐκτομῆς; ἄτοπον γὰρ ἕκαστον μὲν τῶν ὁλοκαυτουμένων ἀσινὲς καὶ ἀβλαβὲς ἀνευρισκόμενον καθιεροῦσθαι, τὴν δὲ τοῦ θύοντος διάνοιαν μὴ οὐ κεκαθάρθαι πάντα τρόπον καὶ πεφαιδρύνθαι λουτροῖς καὶ περιρραντηρίοις χρησαμένην, ἅπερ ὁ τῆς φύσεως ὀρθὸς λόγος δι’ ὑγιαινόντων καὶ ἀδιαφθόρων ὤτων ψυχαῖς φιλοθέοις ἐπαντλεῖ.

1.192Buna şu da yerinde olarak eklenebilir: Bayramlardaki bu gevşeklik ve tatiller şimdiye dek pek çok kez günaha giden sayısız yol açmıştır. Katıksız şarap ve sarhoşluğa eşlik eden oburca yiyişler, midenin doymak bilmez arzularını uyandırırken mideden aşağıdakileri de alevlendirir. Bunlar her yana akıp taşar; bayramın verdiği korkusuzluğu bir üs, cezasız kalmayı da bir sığınak edinerek anlatılmaz kötülüklerden bir sel doğurur.

1.192

πρὸς δὲ τούτῳ κἀκεῖνο δεόντως ἂν λέγοιτο· αἱ ἑορτώδεις ἀνέσεις αὗται καὶ ἐκεχειρίαι μυρίας ἤδη πολλάκις ἁμαρτημάτων ὁδοὺς ἀνέτεμον· ἄκρατος γὰρ καὶ αἱ μετ’ οἰνοφλυγίας ὀψοφαγίαι τὰς γαστρὸς ἀκορέστους ἐπιθυμίας ἐγείρουσαι προσαναφλέγουσι καὶ τὰς ὑπὸ γαστέρα, καὶ ῥέουσαι καὶ χεόμεναι πάντῃ φορὰν ἀμυθήτων ἀπεργάζονται κακῶν τὸ τῆς ἑορτῆς ἀδεὲς ὁρμητήριον ἔχουσαι καὶ πρὸς τὸ μηδὲν παθεῖν καταφυγήν.

1.193Musa bunu gördüğü için onların öteki insanlar gibi bayram etmelerine izin vermedi. Sevinç zamanının tam içinde önce hazza yönelen atılımlarına gem vurarak temiz kalmalarını emretti; sonra onları ilahilere, dualara ve kurbanlara katılmak üzere tapınağa çağırdı. İstedi ki hem yerin kendisinden hem de hislerin en üstünleri olan görme ve işitme yoluyla gördüklerinden ve duyduklarından etkilenerek, kendine hâkim olmayı ve dindarlığı birlikte sevsinler. En sonunda da günah kurbanıyla onlara günah işlememeyi hatırlattı. Çünkü işlediği günahlar için af dileyen kimse, eski haksızlıklarının bağışlanmasını dilediği sırada yenilerini icat edecek kadar bedbaht değildir.

1.193

ἅπερ συνιδὼν οὐκ ἐφῆκε κατὰ τὰ αὐτὰ τοῖς ἄλλοις ἑορτάζειν, ἀλλ’ ἐν αὐτῷ τῷ τῆς εὐφροσύνης καιρῷ πρῶτον μὲν ἐκέλευσεν ἁγνεύειν ἐπιστομίζοντας τὰς ἐφ’ ἡδονὴν ὁρμάς, εἶτα εἰς τὸ ἱερὸν ἐπὶ μετουσίαν ὕμνων καὶ εὐχῶν καὶ θυσιῶν ἐκάλεσεν, ἵνα κἀκ τοῦ τόπου κἀκ τῶν ὁρωμένων καὶ λεγομένων διὰ τῶν κυριωτάτων αἰσθήσεων, ὄψεως καὶ ἀκοῆς, ἐγκρατείας ἅμα καὶ εὐσεβείας ἐρασθῶσιν, εἶτ’ ἐπὶ πᾶσιν ὑπέμνησε τοῦ μὴ ἁμαρτάνειν διὰ τῆς θυσίας τοῦ περὶ ἁμαρτίας· ὁ γὰρ ἀμνηστίαν ἐφ’ οἷς ἥμαρτεν αἰτούμενος οὐχ οὕτως ἐστὶ κακοδαίμων, ὥστ’ ἐν ᾧ χρόνῳ παλαιῶν ἀδικημάτων αἰτεῖται λύσιν ἕτερα καινοτομεῖν.

1.194Bunlar hakkında bu kadarını söyledikten sonra Musa kurban türlerini ayırmaya başlar. Onları en üstteki üç türe böler; birine yakmalık, birine kurtuluş kurbanı, birine de günah kurbanı adını verir. Sonra her birini kendine uyan hükümlerle donatır; bunu yaparken uygun ve kutsal olanı büyük bir isabetle gözetir.

1.194

Τοσαῦτα περὶ τούτων διαλεχθεὶς ἄρχεται διαιρεῖν τὰ τῶν θυσιῶν γένη καὶ τέμνων εἰς εἴδη τρία τὰ ἀνωτάτω τὸ μὲν ὁλόκαυτον καλεῖ, τὸ δὲ σωτήριον, τὸ δὲ περὶ ἁμαρτίας· εἶθ’ ἕκαστον τοῖς ἁρμόττουσιν ἐπικοσμεῖ τοῦ πρέποντος ἅμα καὶ εὐαγοῦς οὐ μετρίως στοχασάμενος.

1.195Bu bölümleme son derece güzeldir ve konuya pek uyar; bir sırası ve düzeni vardır. İlk insanların kurbanlar yoluyla hem şükretmeye hem de yakarmaya yönelmesinin sebeplerini dikkatle incelemek isteyen kişi, en üstte iki sebep bulacaktır. Biri Tanrı'ya gösterilen saygıdır; bu saygı başka hiçbir şey için değil, yalnız O'nun için, gerekli ve güzel bir şey olarak gösterilir. Öbürü kurban sunanların kendi yararıdır ve bu da ikiye ayrılır: Biri iyiliklere kavuşmak, öbürü kötülüklerden kurtulmak içindir.

1.195

παγκάλη δὲ καὶ προσφυεστάτη τοῖς πράγμασιν ἡ διαίρεσις ἀκολουθίαν ἔχουσα καὶ εἱρμόν· εἰ γὰρ βούλοιτό τις ἐξετάζειν ἀκριβῶς τὰς αἰτίας, ὧν ἕνεκα τοῖς πρώτοις ἔδοξεν ἀνθρώποις ἐπὶ τὰς διὰ θυσιῶν εὐχαριστίας ὁμοῦ καὶ λιτὰς ἐλθεῖν, εὑρήσει δύο τὰς ἀνωτάτω· μίαν μὲν τὴν πρὸς θεὸν τιμήν, τὴν ἄνευ τινὸς ἑτέρου δι’ αὐτὸν μόνον γινομένην ὡς ἀναγκαῖον ⟨καὶ⟩ καλόν, ἑτέραν δὲ τὴν τῶν θυόντων προηγουμένην ὠφέλειαν· διττὴ δ’ ἐστίν, ἡ μὲν ἐπὶ μετουσίᾳ ἀγαθῶν, ἡ δὲ ἐπὶ κακῶν ἀπαλλαγῇ.

1.196Kanun, Tanrı'ya yönelen ve yalnız O'nun için gösterilen saygıya yakmalık kurbanı uygun gördü: Ölümlü bencillikten hiçbir şey taşımayan bütün ve eksiksiz saygıya bütün ve eksiksiz bir kurban. İnsanlar için sunulanı ise, bu niyet kendi içinde bölünmeye elverdiğinden, Musa da böldü: İyiliklere kavuşmak için kurtuluş kurbanı adını verdiği kurbanı belirledi, kötülüklerden kaçış için de günah kurbanını ayırdı. Böylece üç amaca uygun olarak üç kurban vardır:

1.196

τῇ μὲν οὖν κατὰ θεὸν καὶ δι’ αὐτὸν μόνον γινομένῃ προσήκουσαν ὁ νόμος ἀπένειμε θυσίαν τὴν ὁλόκαυτον, ὁλοκλήρῳ καὶ παντελεῖ μηδὲν ἐπιφερομένῃ τῆς θνητῆς φιλαυτίας ὁλόκληρον καὶ παντελῆ· τὴν δὲ χάριν ἀνθρώπων, ἐπειδὴ διαίρεσιν ἐπεδέχετο ἡ δόξα, καὶ αὐτὸς διεῖλε, κατὰ μὲν τὴν μετουσίαν τῶν ἀγαθῶν ὁρίσας θυσίαν ἣν ὠνόμασε σωτήριον, τῇ δὲ φυγῇ τῶν κακῶν ἀπονείμας τὴν περὶ ἁμαρτίας. ὡς τρεῖς εἶναι δεόντως ἐπὶ τρισί,

1.197Yakmalık kurban, başka bir şey için değil kendisi için saygı görmesi güzel olan Tanrı'nın yalnız kendisi içindir; ötekiler ise bizim içindir: Kurtuluş kurbanı insan işlerinin esenliği ve iyileşmesi için, günah kurbanı da psykhēnin işlediği kusurların tedavisi için sunulur.

1.197

τὴν μὲν ὁλόκαυτον δι’ αὐτὸν μόνον τὸν θεόν, ὃν καλὸν τιμᾶσθαι, μὴ δι’ ἕτερον, τὰς δ’ ἄλλας δι’ ἡμᾶς, τὴν μὲν σωτήριον ἐπὶ σωτηρίᾳ καὶ βελτιώσει τῶν ἀνθρωπίνων πραγμάτων, τὴν δὲ περὶ ἁμαρτίας ἐπὶ θεραπείᾳ ὧν ἐπλημμέλησεν ἡ ψυχή.

1.198Şimdi her biri için konmuş kanunları, en iyisinden başlayarak anlatmalıyız; en iyisi de yakmalık kurbandır. Musa der ki: Önce kurbanlık hayvan erkek olsun ve kurban için en iyileri arasından seçilmiş hayvanlardan, yani dana, kuzu ya da oğlak olsun. Sonra onu getiren kişi ellerini yıkayıp hayvanın başına koysun.

1.198

Λεκτέον δὲ περὶ ἑκάστης τὰ νομοθετηθέντα τὴν ἀρχὴν ποιησαμένους ἀπὸ τῆς ἀρίστης· ἀρίστη δ’ ἐστὶν ἡ ὁλόκαυτος. ἔστω δή, φησί, πρῶτον μὲν τὸ ἱερεῖον ἄρρεν, ἐκ τῶν πρὸς τὰς θυσίας ἀριστίνδην ζῴων ἐπικριθέντων, μόσχος ἢ ἀμνὸς ἢ ἔριφος· ἔπειτα δ’ ἀπονιψάμενος ὁ προσάγων τὰς χεῖρας ἐπιφερέτω τῇ τοῦ ἱερείου κεφαλῇ·

1.199Bundan sonra rahiplerden biri onu alıp kessin; bir başkası altına bir tas tutup kanından alsın ve sunağın çevresinde dolaşarak bu kanı serpsin. Hayvanın derisi yüzülsün ve uzuvlarına, her biri bütün kalacak biçimde ayrılsın; iç organları ve ayakları yıkansın. Sonra hepsi sunağın kutsal ateşine verilsin; böylece birden çok, çoktan bir olsun.

1.199

καὶ μετὰ ταῦτα λαβών τις τῶν ἱερέων καταθυέτω καὶ φιάλην ἕτερος ὑποσχὼν καὶ δεξάμενος τοῦ αἵματος ἐν κύκλῳ περιϊὼν τὸν βωμὸν ἐπιρραινέτω, καὶ τὸ ἱερεῖον ἀποδαρὲν εἰς ὁλόκληρα μέλη διανεμέσθω, κοιλίας ἀποπλυνομένης καὶ ποδῶν· εἶτα σύμπαν τῷ ἱερῷ πυρὶ τοῦ βωμοῦ παραδιδόσθω, γεγονὸς καὶ ἐξ ἑνὸς πολλὰ καὶ ἐκ πολλῶν ἕν.

1.200Açık emrin içerdiği budur. Ama semboller yoluyla örtülü bir söz taşıyan başka bir anlam da sezdirilir; söylenen açık şeyler, belirsiz ve görünmeyen şeylerin sembolleridir. Daha başta, yakmalık kurbanlığın erkek olması şundandır: Erkek dişiden daha tam, daha yöneticidir ve etkin sebebe daha yakındır; dişi ise eksiktir, boyun eğer ve etkilemekten çok etkilenmekle belirir.

1.200

ταῦτα μὲν ἡ ῥητὴ πρόσταξις περιέχει. μηνύεται δὲ καὶ νοῦς ἕτερος αἰνιγματώδη λόγον ἔχων τὸν διὰ συμβόλων· σύμβολα δ’ ἐστὶ τὰ λεχθέντα φανερὰ ἀδήλων καὶ ἀφανῶν. ἄρρεν εὐθέως τὸ ὁλόκαυτον ἱερεῖον, ἐπειδὴ τοῦ θήλεος καὶ τελειότερον καὶ ἡγεμονικώτερον καὶ συγγενέστερον αἰτίῳ δραστικῷ· τὸ γὰρ θῆλυ ἀτελές, ὑπήκοον, ἐν τῷ πάσχειν μᾶλλον ἢ ποιεῖν ἐξεταζόμενον.

1.201Psykhēmiz iki kısımdan oluşur: akıl sahibi olan ve akıldan yoksun olan. Akıl sahibi kısım erkek soyundandır; nous ve düşünme ona düşmüştür. Akıldan yoksun kısım ise kadın soyundandır; ona da his düşmüştür. Erkek kadından nasıl üstünse, nous da histen cins bakımından her yönüyle üstündür. Lekesiz olan ve eksiksiz aretēnin arınmalarıyla arınmış olan nous, en kutsal kurbanın ta kendisidir ve baştan başa Tanrı'yı hoşnut eder.

1.201

δυοῖν δ’ ὄντων, ἐξ ὧν ἡ ἡμετέρα ψυχὴ συνέστη, λογικοῦ τε καὶ ἀλόγου, τὸ μὲν λογικὸν τῆς ἄρρενος γενεᾶς ἐστιν, ὅπερ νοῦς καὶ λογισμὸς κεκλήρωται, τὸ δ’ ἄλογον τῆς πρὸς γυναικῶν, ὅπερ ἔλαχεν αἴσθησις. νοῦς δὲ αἰσθήσεως, ὡς ἀνὴρ γυναικός, καθ’ ὅλον γένος ἀμείνων, ὃς ἄμωμος ὢν καὶ καθαρθεὶς καθάρσεσι ταῖς ἀρετῆς τελείας αὐτός ἐστιν ἡ εὐαγεστάτη θυσία καὶ ὅλη δι’ ὅλων εὐάρεστος θεῷ.

1.202Hayvanın başına konan eller ise kusursuz eylemlerin ve suçlanacak hiçbir şey taşımayan, tabiatın kanunları ve düzenleriyle uyum içindeki bir hayatın en açık göstergesidir.

1.202

τὰς δὲ ἐπιτιθεμένας τῇ τοῦ ζῴου κεφαλῇ χεῖρας δεῖγμα σαφέστατον εἶναι συμβέβηκε πράξεων ἀνυπαιτίων καὶ βίου μηδὲν ἐπιφερομένου τῶν εἰς κατηγορίαν ἀλλὰ τοῖς τῆς φύσεως νόμοις καὶ θεσμοῖς συνᾴδοντος.

1.203Çünkü Musa ister ki kurban sunanın önce nousu, iyi ve yararlı düşüncelerle kendini eğiterek kutsallaşmış olsun; sonra da hayatı en iyi eylemlerden oluşsun. Öyle ki ellerini hayvanın başına koyarken, vicdanı temiz olduğu için açık yürekle şöyle diyebilsin:

1.203

βούλεται γὰρ τοῦ θύοντος πρῶτον μὲν τὸν νοῦν ὡσιῶσθαι γνώμαις ἀγαθαῖς καὶ συμφερούσαις ἐνασκούμενον, ἔπειτα δὲ τὸν βίον ἐξ ἀρίστων συνεστάναι πράξεων, ὡς ἅμα τῇ τῶν χειρῶν ἐπιθέσει δύνασθαί τινα παρρησιασάμενον ἐκ καθαροῦ τοῦ συνειδότος τοιαῦτα εἰπεῖν·

1.204«Bu eller ne haksız bir iş karşılığında rüşvet aldı ne de yağmadan ve açgözlülükten pay; ne masum kana dokundu; ne sakatladı, ne aşağıladı, ne yaraladı, ne zor kullandı; suçlanacak, kınanacak başka hiçbir işe de alet olmadı. Tersine, bilgeliğin ve kanunların, bilge ve kanuna saygılı insanların değer verdiği bütün güzel ve yararlı işlerin hizmetinde bulundu.»

1.204

αἱ χεῖρες αὗται οὔτε δῶρον ἐπ’ ἀδίκοις ἔλαβον οὔτε τὰς ἐξ ἁρπαγῆς καὶ πλεονεξίας διανομὰς οὔτε αἵματος ἀθῴου προσήψαντο, οὐ πήρωσιν, οὐχ ὕβριν, οὐ τραῦμα, οὐ βίαν ἐξειργάσαντο, οὐκ ἄλλο τὸ παράπαν οὐδὲν τῶν κατηγορίαν καὶ ψόγον ἐχόντων ὑπηρέτησαν, ἀλλ’ ὑποδιάκονοι πάντων ἐγένοντο τῶν καλῶν καὶ συμφερόντων, ἃ παρὰ σοφίᾳ καὶ νόμοις καὶ σοφοῖς καὶ νομίμοις ἀνδράσι τετίμηται.

1.205Kan sunağın çevresine dökülür, çünkü daire şekillerin en mükemmelidir; ayrıca hiçbir yer psykhēden gelen dökmelik sunudan yoksun ve boş kalmasın diye böyle yapılır. Zira kan, tam anlamıyla psykhēnin dökmelik sunusudur. Musa bununla sembolik olarak şunu öğretir: Zihin, baştan başa bir halka dansına katılarak her türlü sözünde, tasarısında ve işinde Tanrı'yı hoşnut etme isteğini göstermelidir.

1.205

τὸ δ’ αἷμα κύκλῳ προσχεῖται τῷ βωμῷ, διότι κύκλος σχημάτων ⟨τὸ⟩ τελειότατον καὶ ὑπὲρ τοῦ μέρος μηδὲν ἔρημον καὶ κενὸν ἀπολειφθῆναι ψυχικῆς σπονδῆς· ψυχῆς γὰρ κυρίως εἰπεῖν ἐστι σπονδὴ τὸ αἷμα. συμβολικῶς οὖν ἀναδιδάσκει τὴν διάνοιαν ὅλην δι’ ὅλων ἐν κύκλῳ χορεύουσαν ἐν πάσαις ἰδέαις λόγων καὶ βουλευμάτων καὶ ἔργων ἐπιδείκνυσθαι τὴν πρὸς τὸν θεὸν ἀρέσκειαν.

1.206İç organların ve ayakların yıkanması da pek sembolik bir buyruktur. İç organlarla arzuya işaret eder: Lekelerle, kirlerle, sarhoşlukla ve sarhoşluğun taşkınlığıyla dolu olan arzunun yıkanıp temizlenmesi yararlıdır; çünkü o, insanların hayatını mahvetmek için örülmüş ve beslenip büyütülmüş en zararlı kötülüktür.

1.206

ἀποπλύνεσθαι δὲ κοιλίαν καὶ πόδας διείρηται, πάνυ συμβολικῶς· διὰ μὲν γὰρ τῆς κοιλίας αἰνίττεται τὴν ἐπιθυμίαν, ἣν ἐκνίπτεσθαι συμφέρον κηλίδων καὶ μιασμάτων καὶ μέθης καὶ παροινίας μεστήν, κακὸν βλαβερώτατον ἐπὶ λύμῃ τοῦ βίου τῶν ἀνθρώπων συγκροτούμενόν τε καὶ συνασκούμενον·

1.207Ayakların yıkanmasıyla da artık yerde yürümeyip eterde yürümeye işaret eder. Çünkü Tanrı'yı sevenin psykhēsi gerçekten yerden yukarıya, göğe sıçrar; kanatlanıp yükseklerde dolaşır, güneşin, ayın ve öteki yıldızların en kutsal ve tam ahenkli ordusuna katılmayı, onlarla birlikte dans etmeyi özler. Bu orduya, rakipsiz ve elinden alınamaz bir krallığın sahibi olan Tanrı komuta eder ve önderlik eder; her şey bu krallık altında adaletle yönetilir.

1.207

διὰ δὲ τοῦ τοὺς πόδας ἀπολούεσθαι τὸ μηκέτι βαίνειν ἐπὶ γῆς, ἀλλ’ αἰθεροβατεῖν· ἡ γὰρ τοῦ φιλοθέου ψυχὴ πρὸς ἀλήθειαν ἀπὸ γῆς ἄνω πρὸς οὐρανὸν πηδᾷ καὶ πτερωθεῖσα μετεωροπολεῖ συντάττεσθαι γλιχομένη καὶ συγχορεύειν ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ τῇ τῶν ἄλλων ἀστέρων ἱερωτάτῃ καὶ παναρμονίῳ στρατιᾷ, ταξιαρχοῦντος καὶ ἡγεμονεύοντος τοῦ θεοῦ τοῦ τὴν ἀνανταγώνιστον καὶ ἀναφαίρετον βασιλείαν ἔχοντος, δι’ ἧς ἐνδίκως ἕκαστα πρυτανεύεται.

1.208Hayvanın uzuvlarına ayrılması ise ya her şeyin bir olduğunu ya da her şeyin birden çıkıp yine bire döndüğünü gösterir. Kimileri buna doyum ve kıtlık, kimileri de evrensel yangın ve yeniden düzenleniş demiştir: Evrensel yangın, sıcağın ötekilere üstün gelip egemenlik kurmasıdır; yeniden düzenleniş ise dört unsurun birbirine karşılıklı tanıdığı eşit paydır.

1.208

ἡ δὲ εἰς μέλη τοῦ ζῴου διανομὴ δηλοῖ, ἤτοι ὡς ἓν τὰ πάντα ἢ ὅτι ἐξ ἑνός τε καὶ εἰς ἕν, ὅπερ οἱ μὲν κόρον καὶ χρησμοσύνην ἐκάλεσαν, οἱ δ’ ἐκπύρωσιν καὶ διακόσμησιν, ἐκπύρωσιν μὲν κατὰ τὴν τοῦ θερμοῦ δυναστείαν τῶν ἄλλων ἐπικρατήσαντος, διακόσμησιν δὲ κατὰ τὴν τῶν τεττάρων στοιχείων ἰσονομίαν, ἣν ἀντιδιδόασιν ἀλλήλοις.

1.209Bana ise, meseleye daha isabetle bakınca, şu anlatılıyor gibi görünüyor: Varolanı, varolanın kendisi için onurlandıran psykhē, onu akılsızca ve bilgisizce değil, epistēme ve logosla onurlandırmalıdır. O'na dair logos ise ilahi güçlerin ve aretēlerin her birine göre ayrılmaya ve bölünmeye elverir. Çünkü Tanrı iyidir; bütün varlığın yapıcısı ve doğurucusudur, doğurduklarını kollayıp gözetir; kurtarıcıdır ve velinimettir; kutlulukla ve her türlü saadetle doludur. Bunların her biri hem kendi başına, ayrı ayrı yüce ve övgüye değerdir hem de yakınlarıyla birlikte ele alındığında.

1.209

ἐμοὶ δὲ εὐθυβολώτερον σκοπουμένῳ δοκεῖ τοῦτο δηλοῦσθαι· ἡ τιμῶσα ψυχὴ τὸ ὂν δι’ αὐτὸ τὸ ὂν ὀφείλει μὴ ἀλόγως μηδ’ ἀνεπιστημόνως ἀλλὰ σὺν ἐπιστήμῃ καὶ λόγῳ τιμᾶν. ὁ δὲ περὶ αὐτοῦ λόγος τομὴν ἐπιδέχεται καὶ διαίρεσιν καθ’ ἑκάστην τῶν θείων δυνάμεων καὶ ἀρετῶν· ὁ γὰρ θεὸς ἀγαθός τέ ἐστι καὶ ποιητὴς καὶ γεννητὴς τῶν ὅλων καὶ προνοητικὸς ὧν ἐγέννησε, σωτήρ τε καὶ εὐεργέτης, μακαριότητος καὶ πάσης εὐδαιμονίας ἀνάπλεως· ὧν ἕκαστον καὶ καθ’ αὑτὸ ἰδίᾳ σεμνὸν καὶ ἐπαινετὸν καὶ μετὰ τῶν ὁμογενῶν ἐξεταζόμενον.

1.210Öteki konularda da durum budur. Ey zihin, kozmosun oluşu için Tanrı'ya şükretmek istediğinde, hem bütünü için şükret hem de onun en kapsamlı kısımları için, en mükemmel bir canlının uzuvları gibi olan kısımları için. Göğü, güneşi ve ayı, gezegenleri ve sabit yıldızları kastediyorum; sonra yeri ve onun üzerindeki hayvanlarla bitkileri; sonra denizleri, kaynaktan doğan ırmakları ve sel sularını, bir de bunların içindekileri; sonra da havayı ve havanın değişimlerini. Çünkü kış ve yaz, ilkbahar ve sonbahar, yani yıllık dönen ve hayata pek yararlı olan mevsimler, ay altındaki varlıkların esenliği için değişen havanın hâlleridir.

1.210

ἔχει δὲ καὶ τὰ ἄλλα ταύτῃ. ὅταν βουληθῇς, ὦ διάνοια, εὐχαριστῆσαι περὶ γενέσεως κόσμου θεῷ, καὶ περὶ τοῦ ὅλου ποιοῦ τὴν εὐχαριστίαν καὶ περὶ τῶν ὁλοσχερεστάτων αὐτοῦ μερῶν ὡς ἂν ζῴου τελειοτάτου μελῶν, οἷον οὐρανοῦ λέγω καὶ ἡλίου καὶ σελήνης, πλανήτων καὶ ἀπλανῶν ἀστέρων, εἶτα γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτῇ ζῴων καὶ φυτῶν, εἶτα πελαγῶν καὶ ποταμῶν αὐθιγενῶν τε καὶ χειμάρρων καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς, ἔπειτα ἀέρος καὶ τῶν κατ’ αὐτὸν μεταβολῶν· χειμὼν γὰρ καὶ θέρος, ἔαρ τε καὶ μετόπωρον, αἱ ἐτήσιοι καὶ βιωφελέσταται ὧραι, παθήματα ἀέρος γεγόνασιν ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν μετὰ σελήνην τρεπομένου.

1.211İnsanlar için şükrettiğinde de yalnız insan cinsi için değil, onun türleri ve en gerekli kısımları için de şükret: erkekler ve kadınlar, Helenler ve barbarlar, kıtalarda yaşayanlar ve adaları yurt edinenler için. Tek bir insan için şükrediyorsan, şükranını sözle bölümlere ayır; ama en ince ayrıntılara, en son parçalara kadar inmeden, en temel kısımlarına göre: Önce onu oluşturan beden ve psykhē, sonra logos, nous ve his için. Çünkü bunların her biri için ayrı ayrı edilen şükran da Tanrı'nın işitmesine layık olmayan bir şey olmaz.

1.211

κἂν ἄρα ποτὲ περὶ ἀνθρώπων εὐχαριστῇς, μὴ μόνον περὶ τοῦ γένους ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν εἰδῶν καὶ ἀναγκαιοτάτων μερῶν εὐχαρίστει, ἀνδρῶν, γυναικῶν, Ἑλλήνων, βαρβάρων, τῶν ἐν ἠπείροις, τῶν τὰς νήσους εἰληχότων· κἂν περὶ ἑνὸς ἀνδρός, τέμε τῷ λόγῳ τὴν εὐχαριστίαν, μὴ εἰς τὰ λεπτότατα μέχρι τῶν ἐσχάτων, ἀλλὰ εἰς τὰ συνεκτικώτατα, σῶμα καὶ ψυχὴν τὸ πρῶτον, ἐξ ὧν συνέστηκεν, εἶτα εἰς λόγον καὶ νοῦν καὶ αἴσθησιν· οὐ γὰρ ἂν γένοιτο ἀναξία θεοῦ ἀκοῆς καὶ ἡ ὑπὲρ ἑκάστου τούτων εὐχαριστία καθ’ αὑτήν.

1.212Yakmalık kurban hakkında bu kadarı yeter. Sırada kurtuluş kurbanı denen kurbanı incelemek var. Bu kurbanda hayvanın erkek ya da dişi olması fark etmez. Hayvan kesildikten sonra şu üç parça sunak için ayrılır: iç yağı, karaciğerin lobu ve iki böbrek. Geri kalanı kurbanı sunanın ziyafetidir.

1.212

Ἀπόχρη τοσαῦτα περὶ τῆς ὁλοκαύτου θυσίας λελέχθαι. τὴν δὲ τοῦ σωτηρίου λεγομένην ἑξῆς ἐπισκεπτέον. ἐπὶ ταύτης ἀδιαφορεῖ, ἐάν τε ἄρρεν ᾖ τὸ ἱερεῖον ἐάν τε καὶ θῆλυ. σφαγέντος δὲ τρία ταῦτα ὑπεξαιρεῖται τῷ βωμῷ, τὸ στέαρ καὶ λοβὸς ἥπατος καὶ νεφροὶ δύο· τὰ δ’ ἄλλα τῷ καταθύσαντι εὐωχία.

1.213İç organların neden bu kısımlarının adandığını dikkatle incelemeli, şu noktayı da atlamamalıyız. Bu konuyu kendi kendime sık sık düşünüp araştırırken şu soru karşısında aporiaya düştüm: Kanun kesilen hayvanlardan ilk pay olarak neden karaciğerin lobunu, böbrekleri ve iç yağını ayırdı da ne kalbi ne de beyni ayırdı? Oysa yönetici kısım bu ikisinden birinde oturur.

1.213

διὰ τί δὲ τὰ μέρη ταῦτα τῶν ἐντοσθιδίων καθιεροῦται, μετὰ ἀκριβείας ἐπισκεπτέον ἐκεῖνο μὴ παρελθόντας· διαλογιζόμενος ἐν ἐμαυτῷ πολλάκις ταῦτα καὶ διερευνώμενος ἐπηπόρησα, τί δήποτε λοβὸν μὲν ἥπατος καὶ νεφροὺς καὶ στέαρ ἀπαρχὰς τῶν καταθυομένων ζῴων ὑπεξείλετο ὁ νόμος, οὔτε δὲ καρδίαν οὔτε ἐγκέφαλον, τοῦ ἡγεμονικοῦ τῷ ἑτέρῳ τούτων ἐνδιαιτωμένου.

1.214Kutsal yazıları gözden çok zihinle okuyan başka pek çok kişinin de aynı şeyi soracağını sanıyorum. İnceleyip daha inandırıcı bir sebep bulurlarsa hem kendilerine hem bize yarar sağlamış olurlar; bulamazlarsa, benim düşündüğüm sebebi sınasınlar, geçerli mi değil mi diye. Bu sebep şudur: İçimizdeki şeyler arasında akılsızlığı, adaletsizliği, korkaklığı ve öteki kötülükleri kabul eden ve barındıran yalnız yönetici kısımdır. Onun evi de söylediğimiz ikisinden biridir: beyin ya da kalp.

1.214

τὸ δ’ αὐτὸ νομίζω καὶ ἄλλους οὐκ ὀλίγους τῶν διανοίᾳ μᾶλλον ἢ ὀφθαλμοῖς ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς ἐντυγχανόντων ἐπιζητήσειν· ἐὰν μὲν οὖν ἐπισκεψάμενοι πιθανωτέραν αἰτίαν εὕρωσιν, ἑαυτούς τε καὶ ἡμᾶς ὠφελήσουσιν· εἰ δὲ μή, τὴν ἐπινοηθεῖσαν ὑφ’ ἡμῶν ἐπικρινάτωσαν, εἰ δόκιμος. ἔστι δὲ ἥδε· τὸ ἡγεμονικὸν μόνον τῶν ἐν ἡμῖν ἀφροσύνην καὶ ἀδικίαν καὶ δειλίαν καὶ τὰς ἄλλας κακίας δέχεταί τε καὶ χωρεῖ· τούτου δὲ οἶκος τὸ ἕτερον τῶν λεχθέντων ἐστίν, ἐγκέφαλος ἢ καρδία.

1.215Bu yüzden kutsal söz, bütün günahların ve kanunsuzlukların bağışlandığı, tamamen affedildiği Tanrı sunağına şu kabın getirilmemesini uygun gördü: nousun bir zaman içine gizlenip aretēye ve erdemli güzelliğe götüren yoldan sapmış, adaletsizliğin ve dinsizliğin yolsuz yoluna gitmiş olduğu kap. Çünkü kurbanların günahları unutturacağı yerde hatırlatması ahmaklık olurdu. Yönetimi elinde tutan iki organdan, beyinden ya da kalpten hiçbirinin sunulmamasının sebebi bence budur.

1.215

ἐδικαίωσεν οὖν ὁ ἱερὸς λόγος τῷ τοῦ θεοῦ βωμῷ, δι’ οὗ πάντων ἁμαρτημάτων καὶ παρανομημάτων ἀπολύσεις γίνονται καὶ παντελεῖς ἀφέσεις, μὴ προσφέρειν ἀγγεῖον, ἐν ᾧ ποτε φωλεύσας ὁ νοῦς ἐπὶ τὴν ἀδικίας καὶ ἀσεβείας ἀνοδίαν ἐχώρησεν ἐκτραπόμενος τὴν ἐπ’ ἀρετὴν καὶ καλοκἀγαθίαν ἄγουσαν ὁδόν· εὔηθες γὰρ τὰς θυσίας ὑπόμνησιν ἁμαρτημάτων ἀλλὰ μὴ λήθην αὐτῶν κατασκευάζειν. τοῦτ’ αἴτιον εἶναί μοι δοκεῖ τοῦ μηδέτερον τῶν ἡγεμονίαν ἐχόντων, ἐγκέφαλον ἢ καρδίαν, προσφέρεσθαι.

1.216Ayrılan kısımların ise yerinde bir gerekçesi vardır. İç yağı ayrılır, çünkü hem en yağlı kısımdır hem de iç organların koruyucusudur: Onları sarar, besler ve yumuşak dokunuşuyla onlara yarar sağlar. Böbrekler, testisler ve üreme organları yüzünden ayrılır: Onlarla komşudurlar; iyi komşular gibi onlara yardım eder ve tabiatın tohumu yakındaki hiçbir şey tarafından engellenmeden yolunu bulsun diye onlarla birlikte çalışırlar. Böbrekler, artıkların sıvı olarak süzülüp atıldığı kan renkli haznelerdir; tohumu sulayan testisler de hemen yakınlarındadır. Karaciğerin lobu ise iç organların en önemlisinden alınan ilk paydır. Çünkü besin karaciğerde kana dönüşür, kalbe akıtılır ve oradan damarlarla taşınarak bütün bedenin varlığını sürdürmesini sağlar.

1.216

ἃ δὲ διείρηται, λόγον ἔχει προσήκοντα· τὸ μὲν στέαρ, ὅτι καὶ πιότατον καὶ τῶν σπλάγχνων φυλακτήριον—ἐπαμπίσχει γὰρ αὐτὰ καὶ πιαίνει καὶ τῇ μαλακότητι τῆς ἐπαφῆς ὠφελεῖ —, οἱ δὲ νεφροὶ διὰ τοὺς παραστάτας καὶ τὰ γεννητικά, οἷς παροικοῦντες ἀγαθῶν τρόπον γειτόνων βοηθοῦσι καὶ συμπράττουσιν, ὅπως ὁ τῆς φύσεως σπόρος εὐοδῇ, μηδενὸς τῶν πλησίον ἐμποδίζοντος—αὐτοὶ μὲν γὰρ αἱμοειδεῖς εἰσι δεξαμεναί, οἷς ἡ τῶν περιττωμάτων ὑγρὰ κάθαρσις ἀποκρίνεται, οἱ δὲ παραστάται πλησίον, δι’ ὧν ἄρδεται ὁ σπόρος —, λοβὸς δ’ ἥπατος τοῦ κυριωτάτου τῶν σπλάγχνων ἐστὶν ἀπαρχή, δι’ οὗ τὴν τροφὴν ἐξαιματοῦσθαι συμβέβηκε καὶ ἐποχετευομένην τῇ καρδίᾳ φέρεσθαι διὰ φλεβῶν εἰς τὴν τοῦ ὅλου σώματος διαμονήν.

1.217Gerçekten de yutağa bitişik olan yemek borusu, önce dişlerle kesilip sonra öğütülmüş besini alır ve onu mide için önceden hazırlar. Mide de besini yemek borusundan alıp tabiatın ona verdiği ikinci görevi yerine getirir ve besini özsuya çevirir. Mideden boru biçiminde iki kanal çıkıp karaciğere uzanır ve bu özsuyu karaciğerin içinde oluşmuş haznelere akıtır.

1.217

στόμαχος μὲν γὰρ παρακείμενος τῇ καταπόσει τὴν ὑπὸ τῶν ὀδόντων τμηθεῖσαν πρότερον καὶ λεανθεῖσαν αὖθις τροφὴν ὑποδέχεται καὶ προκατεργάζεται κοιλίᾳ· κοιλία δὲ παρὰ στομάχου λαμβάνουσα τὴν δευτέραν ὑπηρεσίαν ἐπιτελεῖ, πρὸς ἣν ὑπὸ φύσεως ἐτάχθη, χύλωσιν ἀπεργαζομένη τῆς τροφῆς· αὐλοὶ δὲ δύο τῆς κοιλίας σωληνοειδεῖς ἐκπεφύκασιν εἰς ἧπαρ ἐπαντλοῦντες ταῖς διαπεφυκυίαις ἐν αὐτῷ δεξαμεναῖς.

1.218Karaciğerin iki gücü vardır: ayırma gücü ve kana dönüştürme gücü. Ayırma gücü, sert ve sindirilmesi güç ne varsa yanı başındaki safra kesesine atar. Öteki güç ise temiz ve süzülmüş olanı, karaciğeri saran ateşli sıcaklıkla hayat dolu bir kana çevirir ve kalbe iter. Kan oradan, söylendiği gibi, damarlara akıtılır ve bütün bedende dolaşarak ona besin olur.

1.218

ἔχει δὲ διττὴν δύναμιν ἧπαρ, διακριτικήν τε καὶ τὴν πρὸς ἐξαιμάτωσιν· ἡ μὲν οὖν διακριτικὴ πᾶν ὅσον ἀτέραμνον καὶ δυσκατέργαστον εἰς τὸ παρακείμενον χολῆς ἀγγεῖον ἀποκρίνει, ἡ δ’ ἑτέρα τὸ καθαρὸν καὶ διηθημένον τῷ περὶ αὐτὴν φλογμῷ τρέπει μὲν εἰς αἷμα ζωτικώτατον, ἀναθλίβει δ’ εἰς καρδίαν, ἀφ’ ἧς ὡς ἐλέχθη ταῖς φλεψὶν ἐποχετευόμενον διὰ παντὸς εἱλεῖται τοῦ σώματος γινόμενον αὐτῷ τροφή.

1.219Söylenenlere şu da eklenebilir: Karaciğer yukarıda durur ve son derece pürüzsüzdür; bu pürüzsüzlüğü sayesinde de parlak bir ayna işi görür. Nous gündüzün kaygılarından çekildiğinde, beden uykuyla gevşemiş ve hislerden hiçbiri yolunu kesmiyorken kendi içinde dolaşmaya ve düşüncelerini saf hâlde kendi başına seyretmeye başlar. O zaman karaciğere bir aynaya bakar gibi bakarak düşünülür şeylerin her birini katıksız biçimde görür; çevresindeki imgelere de göz gezdirip içlerinde çirkin bir şey olup olmadığını araştırır, böylece birinden kaçıp zıddını seçer. Bütün tasavvurlardan hoşnut kalınca da rüyalar yoluyla geleceği haber verir.

1.219

πρόσεστι δὲ κἀκεῖνο τοῖς εἰρημένοις· τὴν τοῦ ἥπατος φύσιν μετέωρον καὶ λειοτάτην οὖσαν [καὶ] διὰ λειότητα φανοτάτου κατόπτρου λόγον ἔχειν συμβέβηκεν, ἵν’ ἐπειδὰν τῶν ἡμερινῶν φροντίδων ἀναχωρήσας ὁ νοῦς, ὕπνῳ μὲν παρειμένου τοῦ σώματος, μηδεμιᾶς δὲ τῶν αἰσθήσεων ἱσταμένης ἐμποδών, ἀνακυκλεῖν αὑτὸν ἄρξηται καὶ τὰ νοήματα καθαρῶς ἐφ’ αὑτοῦ σκοπεῖν, οἷα εἰς κάτοπτρον ἀποβλέπων τὸ ἧπαρ ἕκαστα εἱλικρινῶς καταθεᾶται τῶν νοητῶν καὶ περιβλεπόμενος ἐν κύκλῳ τὰ εἴδωλα, μή τι πρόσεστιν αἶσχος, [ἵνα] τὸ μὲν φύγῃ, τὸ δ’ ἐναντίον ἕληται, καὶ πάσαις ταῖς φαντασίαις εὐαρεστήσας προφητεύῃ διὰ τῶν ὀνείρων τὰ μέλλοντα.

1.220Musa kurtuluş kurbanından yalnız iki gün yararlanılmasına izin verir; üçüncü güne hiçbir şey bırakılmamalıdır. Bunun birçok sebebi vardır. Birincisi şudur: Kutsal sofradaki her şey zamanında ve özenle yenmelidir ki uzun süre bekleyip bozulmasın; bayat et ise baharatla terbiye edilse bile kolayca kokuşur.

1.220

Δυσὶ δὲ μόναις ἡμέραις ἐπιτρέπει τὴν χρῆσιν τῆς τοῦ σωτηρίου θυσίας ποιεῖσθαι μηδὲν εἰς τὴν τρίτην ἀπολείποντας, πολλῶν χάριν· ἑνὸς μὲν ὅτι τὰ τῆς ἱερᾶς τραπέζης πάντα καιρίως δεῖ προσφέρεσθαι σπουδὴν ποιουμένους, ὡς μὴ μεταβάλῃ μήκει χρόνου· κρεῶν δὲ ἑώλων εὔσηπτος ἡ φύσις, κἂν ἡδύσμασι παραρτυθῇ.

1.221İkincisi, kurbanlar saklanıp biriktirilmemeli, ihtiyacı olan herkesin önüne ortaya konmalıdır. Çünkü artık kurbanı sunanın değil, kendisine kurban sunulanındır. O velinimet ve cömert olduğundan, kurbanı yerine getirenlerin ziyafetini sunağa ortak, kendi sofrasına konuk kılmıştır. Onlara kendilerini ev sahibi saymamalarını buyurur; çünkü onlar ziyafetin ev sahibi değil, yalnız yöneticisidir. Ev sahibi, hazırlığın da sahibi olandır; bu hazırlığı gizleyip soylu bir aretē olan insanseverlik yerine bayağı bir kötülük olan cimriliği yeğlemek caiz değildir.

1.221

ἑτέρου δ’ ὅτι τὰς θυσίας ἀταμιεύτους εἶναι προσήκει καὶ πᾶσιν εἰς μέσον προκεῖσθαι τοῖς δεομένοις· εἰσὶ γὰρ οὐκέτι τοῦ τεθυκότος, ἀλλ’ ᾧ τέθυται τὸ ἱερεῖον, ὃς εὐεργέτης καὶ φιλόδωρος ὢν κοινωνὸν ἀπέφηνε τοῦ βωμοῦ καὶ ὁμοτράπεζον τὸ συμπόσιον τῶν τὴν θυσίαν ἐπιτελούντων, οἷς παραγγέλλει μὴ νομίζειν ἑστιᾶν· ἐπίτροποι γὰρ εὐωχίας εἰσίν, οὐχ ἑστιάτορες, ὁ δ’ ἑστιάτωρ ἐστὶν οὗ συμβέβηκεν εἶναι καὶ τὴν παρασκευήν, ἣν οὐ θέμις ἀποκρύπτειν φειδωλίαν, ἀνελεύθερον κακίαν, φιλανθρωπίας, ἀρετῆς εὐγενοῦς, προκρίνοντας.

1.222Sonuncu sebep şudur: Kurtuluş kurbanı iki şey için, psykhē ve beden için sunulur; Musa da etlerin yenmesi için bunların her birine birer gün ayırmıştır. İçimizde kurtuluşa elverişli olan şeylerin sayısı kadar gün belirlenmesi uygundu. Böylece ilk gün yemekle birlikte psykhēnin kurtuluşu, ertesi gün de bedenin sağlığı hatırlanır.

1.222

τελευταίου δ’ ὅτι τὴν τοῦ σωτηρίου θυσίαν ὑπὲρ δυεῖν προσάγεσθαι συμβέβηκε, ψυχῆς τε καὶ σώματος, ὧν ἑκατέρῳ μίαν ἡμέραν ἀπένειμεν εἰς εὐωχίαν τῶν κρεῶν· ἥρμοττε γὰρ ἰσάριθμον χρόνον ὁρισθῆναι τοῖς πεφυκόσι σῴζεσθαι τῶν ἐν ἡμῖν, ὡς τῇ μὲν προτεραίᾳ λαμβάνειν ἅμα τῇ βρώσει τῆς ψυχικῆς σωτηρίας ὑπόμνησιν, τῇ δ’ ὑστεραίᾳ τῆς κατὰ τὸ σῶμα ὑγείας.

1.223Asıl anlamıyla kurtuluşa elverişli üçüncü bir şey olmadığı için de etin üçüncü gün yenmesini kesinlikle yasakladı; bilmeden ya da unutularak bir parça artmışsa onun hemen ateşte yakılmasını buyurdu. Ondan tadan kişiyi de yalnız bu yüzden suçlu sayar ve ona şöyle der: «Ey gülünç adam, kurban sunduğunu sanıyorsun ama sunmadın. Dokunduğun etler kurban değil; kutsallıktan yoksun, murdar ve kirli etlerdir, ben onları kabul etmedim. Ey obur, sen kurbanın ne olduğunu rüyanda bile görmedin.»

1.223

ἐπεὶ δὲ τρίτον οὐδὲν ἦν ὃ κυρίως πέφυκε σωτηρίαν ἐνδέχεσθαι, τὴν εἰς τὴν τρίτην ἡμέραν χρῆσιν ἀνὰ κράτος ἀπηγόρευσε προστάξας, εἰ καὶ τύχοι τι κατ’ ἄγνοιαν ἢ λήθην ἀπολειφθέν, εὐθὺς ἀναλίσκεσθαι πυρί. τὸν δὲ γευσάμενον αὐτὸ μόνον ἔνοχον ἀποφαίνει καί φησιν αὐτῷ· τεθυκέναι νομίζων, ὦ καταγέλαστε, οὐ τέθυκας· οὐ προσηκάμην ἀθύτων, ἀνιέρων, βεβήλων, ἀκαθάρτων, ὧν ἥψηκας κρεῶν, ὦ γατρίμαργε, θυσιῶν οὐδ’ ὄναρ ἐπῃσθημένος.

1.224Kurtuluş kurbanının bir türü de övgü kurbanı denen kurbandır. Anlamı şudur: Ne bedeninde ne de dış şeylerde hiç istemediği bir şeyle karşılaşmamış, savaşsız ve barış içinde bir hayat sürmüş, iyi hâller ve iyi talihler içinde yaşamış, zarar görmeden ve tökezlemeden, işlerinin dinginliği ve sükûneti içinde hayatın uzun denizinde yol almış, dümenine hep başarının rüzgârı esmiş olan kimse, dümenci Tanrı'ya karşılık vermek zorundadır. Hastalıksız bir kurtuluşu, zararsız yararları, kısacası kötülükle karışmamış iyilikleri bağışlayan O'na ilahilerle, mutlu sayışlarla, dualarla, kurbanlarla ve öteki şükran yollarıyla, kutsallığa yakışır biçimde karşılık vermelidir. Bütün bunlar topluca tek bir ad almıştır: övgü.

1.224

Τῆς δὲ τοῦ σωτηρίου θυσίας ἐν εἴδει περιλαμβάνεται ἡ λεγομένη τῆς αἰνέσεως, ἥτις λόγον ἔχει τοιόνδε· ὁ μηδενὶ τὸ παράπαν ἀβουλήτῳ περιπεσών, μήτε κατὰ σῶμα μήτε κατὰ τὰ ἐκτός, ἀλλ’ ἀπολέμῳ καὶ εἰρηνικῷ βίῳ χρώμενος ἐν εὐπαθείαις τε καὶ εὐτυχίαις ἐξεταζόμενος, ἀπήμων καὶ ἄπταιστος ὢν καὶ τὸ μακρὸν τοῦ βίου πέλαγος εὐθύνων ἐν εὐδίᾳ καὶ γαλήνῃ πραγμάτων, ἐπιπνεούσης ἀεὶ κατ’ οἰάκων εὐπραγίας, ἀναγκαίως ὀφείλει τὸν κυβερνήτην θεὸν καὶ ἄνοσον μὲν σωτηρίαν ἀζημίους δ’ ὠφελείας καὶ συνόλως ἀμιγῆ κακῶν τὰ ἀγαθὰ δωρούμενον ὕμνοις τε καὶ εὐδαιμονισμοῖς καὶ εὐχαῖς θυσίαις τε καὶ ταῖς ἄλλαις εὐχαριστίαις εὐαγῶς ἀμείβεσθαι· ἃ δὴ πάντα ἀθρόα συλλήβδην ἓν ὄνομα τὸ αἰνέσεως ἔλαχε.

1.225Musa bu kurbanın, önceki kurtuluş kurbanı gibi iki günde değil, yalnız bir günde tüketilmesini buyurur; öyle ki hazır ve elinin altında iyiliklere kavuşanlar, onları da hazırca ve geciktirmeden paylaşsınlar.

1.225

ταύτην τὴν θυσίαν οὐχ ὥσπερ τὴν προτέραν τοῦ σωτηρίου δυσὶν ἡμέρας ἀναλίσκεσθαι προστάττει, μιᾷ δ’ αὐτὸ μόνον, ἵν’ οἱ ἐπιτυχόντες ἑτοίμων καὶ προχείρων εὐεργεσιῶν ἑτοίμην καὶ ἀνυπέρθετον ποιῶνται τὴν μετάδοσιν.

1.226Bu konuda bu kadarı yeter. Sırada üçüncü kurbanı, günah kurbanı denen kurbanı incelemek var. Bu kurban hem kişilere hem de kurbanlık türlerine göre birçok kısma ayrılmıştır. Kişiler başrahip, bütün ulus, bir yönetici ve sıradan bir kişidir; kurbanlıklar ise dana, teke ve dişi keçi ya da dişi kuzudur.

1.226

Ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον. τὴν δὲ τρίτην ἑξῆς ἐπισκεπτέον, ἣ καλεῖται περὶ ἁμαρτίας. αὕτη τέτμηται πολλαχῇ, κἀν τοῖς προσώποις κἀν τοῖς τῶν ἱερείων εἴδεσι, προσώποις μὲν ἀρχιερέως καὶ τοῦ σύμπαντος ἔθνους καὶ ἄρχοντος ἐν μέρει καὶ ἰδιώτου, ἱερείοις δὲ μόσχου καὶ χιμάρου καὶ χιμαίρας ἢ ἀμνάδος.

1.227İsteyerek ve istemeyerek işlenenler de birbirinden ayrılmıştır; zaten bunların ayrılması en gerekli şeydi. Bu kurbanları, günah işlemiş görünen, ama daha iyiye dönen, kusurlarından ötürü kendilerini kınayan ve kusursuz bir hayata yönelen kimseler sunar.

1.227

διακέκριται δὲ καὶ μάλιστ’ ἦν ἀναγκαῖον διακεκρίσθαι τά θ’ ἑκούσια καὶ ἀκούσια, τροπὰς λαμβανόντων τὰς πρὸς τὸ βέλτιον τῶν δοξάντων ἁμαρτεῖν καὶ κακιζόντων μὲν αὑτοὺς ἐφ’ οἷς ἐπλημμέλησαν, μεθορμιζομένων δὲ πρὸς ζωὴν ἀνυπαίτιον.

1.228Başrahibin ve ulusun günahları değerce eşit bir hayvanla temizlenir; her ikisi için de bir dana sunulması buyrulmuştur. Yöneticinin günahları daha küçük, ama yine erkek bir hayvanla temizlenir: Kurbanlık bir tekedir. Sıradan kişininkiler ise cinsçe daha aşağı bir hayvanla temizlenir: Erkek değil dişi bir kurbanlık, bir dişi keçi kesilir.

1.228

τὰ μὲν οὖν τοῦ ἀρχιερέως ἁμαρτήματα καὶ τοῦ ἔθνους ἰσοτίμῳ καθαίρεται ζῴῳ — μόσχον γὰρ ἀνάγεσθαι περὶ ἑκατέρου προστέτακται —, τὰ δὲ τοῦ ἄρχοντος ἐλάττονι μέν, ἄρρενι δὲ καὶ τούτῳ—χίμαρος γάρ ἐστι τὸ ἱερεῖον —, τὰ δὲ τοῦ ἰδιώτου καταδεεστέρῳ τὸ εἶδος—θῆλυ γὰρ ἀλλ’ οὐκ ἄρρεν θῦμα, χίμαιρα, καταθύεται —.

1.229Çünkü kurban törenlerinde de yöneticinin sıradan kişiden, ulusun da yöneticiden daha fazla pay alması gerekirdi; bütün her zaman parçadan üstün olmalıdır. Başrahip ise arınmada ve Tanrı'nın merhametli gücünden haksızlıklarının affını dilemede ulusla aynı ayrıcalığa layık görülmüştür. Ama anlaşılan, bu eşitliği kendisi yüzünden değil, daha çok ulusun hizmetkârı olduğu ve en kutsal dualarda, en temiz kurbanlarda herkes adına ortak şükranları sunduğu için kazanır.

1.229

ἔδει γὰρ ἰδιώτου μὲν πλέον ἄρχοντα φέρεσθαι κἀν ταῖς ἱερουργίαις, ἄρχοντος δὲ τὸ ἔθνος, ἐπεὶ τὸ ὅλον τοῦ μέρους ἀεὶ κρεῖττον εἶναι δεῖ, τὸν δ’ ἀρχιερέα τῷ ἔθνει τῆς αὐτῆς ἠξιῶσθαι προνομίας ἐν τῷ καθαίρεσθαι καὶ παρὰ τῆς ἵλεω τοῦ θεοῦ δυνάμεως ἀμνηστίαν ἀδικημάτων αἰτεῖσθαι· τὸ δ’ ἰσότιμον οὐ δι’ αὑτόν, ὡς ἔοικε, καρποῦται μᾶλλον ἢ διότι τοῦ ἔθνους ὑπηρέτης ἐστὶ τὰς κοινὰς ὑπὲρ ἁπάντων ποιούμενος εὐχαριστίας ἐν ταῖς ἱερωτάταις εὐχαῖς καὶ ἐν ταῖς εὐαγεστάταις θυσίαις.

1.230Bu konudaki hüküm de yüce ve hayranlık vericidir. Musa «Eğer başrahip istemeyerek günah işlerse» der ve şunu ekler: «öyle ki halk günaha girerse». Bununla neredeyse açıkça şunu öğretir: Adını boşuna taşımayan gerçek başrahip günaha karışmaz; bir gün ayağı kayarsa da bu, kendisi yüzünden değil ulusun ortak bir yanlışı yüzünden başına gelir. Bu yanlış da çaresiz değildir, kolayca tedavi edilebilir.

1.230

σεμνὴ δὲ καὶ θαυμάσιος καὶ ἡ περὶ ταῦτα διάταξις· „ἐὰν“ φησίν „ὁ ἀρχιερεὺς ἄκων ἁμάρτῃ,“ καὶ προστίθησιν „ὥστε τὸν λαὸν ἁμαρτεῖν" (cf. Lev. 4, 3), μόνον οὐκ ἄντικρυς ἀναδιδάσκων, ὅτι ὁ πρὸς ἀλήθειαν ἀρχιερεὺς καὶ μὴ ψευδώνυμος ἀμέτοχος ἁμαρτημάτων ἐστίν, εἰ δ’ ὀλισθήσοι ποτέ, πείσεται τοῦτο οὐ δι’ αὑτόν, ἀλλὰ διὰ κοινὸν τοῦ ἔθνους σφάλμα· τὸ δὲ σφάλμα οὐκ ἀνίατον, ἀλλὰ ῥᾳδίως τὴν θεραπείαν ἐνδεχόμενον.

1.231Dana kesildiğinde Musa, kanından parmakla yedi kez serpilmesini buyurur; bu serpme, en iç kutsal alanın önündeki perdenin karşısına yapılır. Bu perde ilkinden daha içeridedir ve en kutsal eşyaların konduğu yeri örter. Sonra buhur sunağının dört boynuzuna —sunak dört köşelidir— kan sürülüp yayılmalı, kalan kan da açık havadaki sunağın dibine dökülmelidir.

1.231

ὅταν οὖν σφαγιασθῇ ὁ μόσχος, κελεύει τοῦ αἵματος ἐπιρραίνειν ἑπτάκις τῷ δακτύλῳ ἀντικρὺ τοῦ πρὸς τοῖς ἀδύτοις καταπετάσματος, ἐσωτέρω τοῦ προτέρου, καθ’ ὃν τόπον ἵδρυται τὰ ἱερώτατα σκεύη, κἄπειτα ⟨τὰ⟩ τοῦ θυμιατηρίου τέτταρα κέρατα—τετράγωνον γάρ ἐστι— χρίειν καὶ ἐπαλείφειν, τὸ δ’ ἄλλο αἷμα προσχεῖν παρὰ τῇ βάσει τοῦ ἐν ὑπαίθρῳ βωμοῦ·

1.232Bu sunağa, kurtuluş kurbanındaki hükme uygun olarak üç parçanın götürülmesi buyrulmuştur: iç yağı, karaciğerin lobu ve iki böbrek. Dananın derisi, eti ve baştan ayağa geri kalan bütün gövdesi ise iç organlarıyla birlikte dışarı çıkarılmalı ve sunaktan alınan kutsal külün döküldüğü temiz bir yerde yakılmalıdır.

1.232

ἐφ’ ὃν ἀναφέρειν τρία διείρηται, στέαρ καὶ λοβὸν ἥπατος καὶ διττοὺς νεφρούς, κατὰ τὴν ἐπὶ τοῦ σωτηρίου διάταξιν, δορὰν δὲ καὶ κρέα καὶ σύμπαν ἀπὸ κεφαλῆς ἄχρι ποδῶν τὸ ἄλλο σῶμα τοῦ μόσχου μετὰ τῶν ἐντοσθιδίων προφέρειν ἔξω καὶ κατακαίειν ἐν χωρίῳ καθαρῷ, ἔνθα τὴν ἱερὰν ἀπὸ τοῦ βωμοῦ τέφραν ἐκκομίζεσθαι συμβέβηκε.

1.233Bütün ulus günah işlediğinde de aynı hükümleri koyar. Bir yönetici kusur işlerse, dediğim gibi, arınmasını bir tekeyle yapar; sıradan bir kişi ise bir dişi keçiyle ya da dişi kuzuyla. Musa yöneticiye erkek, sıradan kişiye dişi bir hayvan ayırmış, geri kalan her şeyi ikisi için aynı biçimde düzenlemiştir: Açık havadaki sunağın boynuzlarına kan sürülecek; iç yağı, karaciğerin lobu ve iki böbrek sunağa götürülecek; geri kalanı ise yenmek üzere rahiplere verilecektir.

1.233

τὰ δ’ αὐτὰ νομοθετεῖ καὶ περὶ παντὸς τοῦ ἔθνους ἁμαρτόντος. εἰ δέ τις ἄρχων πλημμελήσειε, χιμάρῳ ποιεῖται τὴν κάθαρσιν, ὡς εἶπον, ἐὰν δὲ ἰδιώτης, χιμαίρᾳ ἢ ἀμνάδι· τῷ μὲν γὰρ ἄρρεν, τῷ δ’ ἰδιώτῃ θῆλυ ζῷον ἀπένειμε, τὰ δ’ ἄλλα διαταξάμενος ἐπ’ ἀμφοῖν ὅμοια, χρίσαι τὰ κέρατα τοῦ ἐν ὑπαίθρῳ βωμοῦ τῷ αἵματι, στέαρ καὶ λοβὸν ἥπατος καὶ διττοὺς νεφροὺς ἀνενεγκεῖν, τὰ δ’ ἄλλα τοῖς ἱερεῦσι παρασχεῖν ἐδωδήν.

1.234Günahların kimi insanlara, kimi de kutsal ve mukaddes şeylere karşı işlenir. Musa insanlara karşı istemeyerek işlenenleri anlattıktan sonra, kutsal şeylere karşı işlenenlerden arınmak için bir koçla Tanrı'nın gönlünün alınmasını buyurur. Ama önce kusurun ilgili olduğu şeyin bedeli ödenmeli, üstüne değerinin beşte biri de eklenmelidir.

1.234

ἐπεὶ δὲ τῶν ἁμαρτημάτων τὰ μὲν εἰς ἀνθρώπους, τὰ δ’ εἰς ἱερὰ καὶ ἅγια δρᾶται, περὶ μὲν τῶν εἰς ἀνθρώπους γινομένων ἀκουσίως διείλεκται, τὴν δ’ ἐπὶ τοῖς ἱεροῖς κάθαρσιν ἱλάσκεσθαι κριῷ νομοθετεῖ, πρότερον ἀποτίσαντας ἐκεῖνο περὶ ὃ γέγονεν ἡ πλημμέλεια, τὸ πέμπτον προσεπιτιθέντας τῆς ἀξίας τιμῆς.

1.235İstemeyerek işlenen kusurlar için bu ve benzeri kanunları koyduktan sonra sıra isteyerek işlenenlere gelir. Musa der ki: Bir kimse bir ortaklık, bir emanet, bir gasp ya da başkasının yitirdiği bir şeyi bulma konusunda yalan söyler, şüphe altında kalıp kendisine yemin teklif edilince yemin eder ve suçlayanların delillerinden kurtulmuş görünürken, içinden vicdanınca mahkûm edilip kendi kendisinin suçlayıcısı olursa; inkâr ettiği ve yalan yere yemin ettiği şeyler için kendini kınar, işlediği haksızlığı açıkça itiraf ederek bağışlanma dilerse, böyle birinin affedilmesini buyurur;

1.235

Ταῦτα καὶ τὰ τούτοις ὅμοια νομοθετήσας ἐπὶ τοῖς ἀκουσίοις καὶ περὶ τῶν ἑκουσίων ἑξῆς διατάττεται. ἐάν τις, φησί, ψεύσηται περὶ κοινωνίας ἢ περὶ παρακαταθήκης ἢ ἁρπαγῆς ἢ εὑρέσεως ὧν ἀπώλεσεν ἕτερος καὶ ὑπονοηθείς, ὅρκου προταθέντος, ὀμόσῃ καὶ δόξας ἐκπεφευγέναι τὸν ἀπὸ τῶν κατηγόρων ἔλεγχον αὐτὸς ἑαυτοῦ γένηται κατήγορος, ἔνδον ὑπὸ τοῦ συνειδότος ἐλεγχθείς, καὶ κακίσῃ μὲν ἑαυτὸν ὧν ἠρνήσατο καὶ ἐπιώρκησεν, ὁμολογῶν δ’ ἄντικρυς τὸ πραχθὲν ἀδίκημα συγγνώμην αἰτῆται, κελεύει τῷ τοιούτῳ παρέχειν ἀμνηστίαν,

1.236yeter ki tövbesinin gerçek olduğunu sözle değil, işle göstersin: Emaneti, gasp ettiği ya da bulduğu şeyi, kısacası komşusundan kendine mal ettiği ne varsa geri versin ve zarar görenin gönlünü almak için üstüne beşte birini de ödesin.

1.236

ἐπαληθεύσαντι τὴν μετάνοιαν οὐχ ὑποσχέσει ἀλλ’ ἔργοις, ἀποδόσει τῆς παρακαταθήκης καὶ ὧν ἥρπασεν ἢ εὗρεν ἢ συνόλως ἐσφετερίσατο τοῦ πλησίον, προσαποτίσας καὶ τὸ ἐπίπεμπτον εἰς παρηγορίαν τοῦ πλημμεληθέντος.

1.237Musa der ki: Önce haksızlık ettiği kişinin gönlünü alsın; sonra da işlediği günahların bağışlanmasını dilemek üzere tapınağa gitsin. Yanında kusursuz bir şefaatçi götürsün: psykhēsindeki vicdan yargısını. Bu yargı onu çaresiz bir felaketten kurtarmış, öldürücü hastalığını giderip onu tam bir sağlığa kavuşturmuştur.

1.237

ὅταν δὲ ἱλάσηται τὸν ἠδικημένον πρότερον, ἴτω, φησί, μετὰ ταῦτα καὶ εἰς τὸ ἱερὸν αἰτησόμενος ὧν ἐξήμαρτεν ἄφεσιν, ἐπαγόμενος παράκλητον οὐ μεμπτὸν τὸν κατὰ ψυχὴν ἔλεγχον, ὃς ἀνιάτου συμφορᾶς αὐτὸν ἐρρύσατο τὴν θανατοῦσαν νόσον ἀνεὶς καὶ πρὸς ὑγείαν παντελῆ μεταβαλών.

1.238Bu kişi için de, kutsal şeylere karşı kusur işleyen için olduğu gibi, kurbanlığın bir koç olması buyrulmuştur. Çünkü Musa kutsal şeylerle ilgili istemeyerek işlenen günahı, insanlarla ilgili isteyerek işlenen günahla eşit tuttu. Belki de bu ikincisi de bir bakıma kutsal bir şeye dokunur, çünkü işin içine yemin girmiştir; kötü bir niyetle edilen bu yemini de kişi daha iyiye dönerek düzeltmiştir.

1.238

κριὸν δ’ εἶναι καὶ τούτῳ διείρηται σφάγιον, καθὰ καὶ τῷ πρὸς τὰ ἅγια πλημμελήσαντι· τὸ γὰρ ἐν τοῖς ἁγίοις ἀκούσιον ἁμάρτημα ἰσότιμον ἀπέφηνε τῷ περὶ τὰ ἀνθρώπινα ἑκουσίῳ, εἰ μὴ ἄρα καὶ τοῦτ’ ἐστί τι ἅγιον, ἐπειδὴ προσγέγονεν ὅρκος, ὃν οὐκ ἐφ’ ὑγιεῖ γενόμενον ἐπηνωρθώσατο τροπῇ τῇ πρὸς τὸ βέλτιον.

1.239Şunu da gözden kaçırmamalı: Günah kurbanlığından sunağa konan parçalar, kurtuluş kurbanındakilerle aynıdır: karaciğerin lobu, iç yağı ve böbrekler. Çünkü tövbe eden de bir bakıma kurtulur; bedenin hastalıklarından daha ağır olan psykhē hastalığından yüzünü çevirmiştir.

1.239

Παρατηρητέον δ’ ὅτι τὰ μὲν ἐπιφερόμενα τῷ βωμῷ ἐκ τοῦ περὶ ἁμαρτίας ἱερείου ταὐτά ἐστιν ἃ καὶ ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου θυσίας, λοβὸς ἥπατος καὶ στέαρ καὶ νεφροί· τρόπον γάρ τινα καὶ ὁ μετανοῶν σῴζεται, τὴν χαλεπωτέραν τῶν ἐν τῷ σώματι παθῶν νόσον ψυχῆς ἐκτρεπόμενος.

1.240Hayvanın geri kalan kısımları da yenmek üzere ayrılır, ama farklı bir biçimde. Fark üç noktadadır: yerde, zamanda ve pay alanlarda. Yer tapınaktır; zaman iki gün değil bir gündür; pay alanlar ise kurbanın sahipleri değil rahiplerdir, hem de rahiplerin erkekleri.

1.240

τὰ δ’ ἄλλα μέρη τοῦ ζῴου πρὸς ἐδωδὴν ἀπονέμεται διαφερόντως. ἐν τρισὶ δ’ ἡ διαφορά· τόπῳ, χρόνῳ, τοῖς λαμβάνουσι· τόπος μὲν οὖν τὸ ἱερόν, χρόνος δὲ ἀντὶ δυεῖν ἡμερῶν μία, οἱ δὲ μεταλαμβάνοντες ἱερεῖς, ἀλλ’ οὐχ ὧν ἐστιν ἡ θυσία, καὶ ἱερέων ἄρσενες.

1.241Musa etin tapınağın dışına çıkarılmasına izin vermez. Çünkü tövbe eden kişinin daha önce işlediği bir günah varsa, bunun kıskançların ve kavgacıların insafsız kafalarında, gemsiz ağızlarında dolaşıp ayıplanmaya ve kara çalınmaya malzeme olmasını değil, arınmanın da gerçekleştiği kutsal sınırlar içinde kalmasını ister.

1.241

ἔξω μὲν οὖν οὐκ ἐᾷ τοῦ ἱεροῦ προφέρειν βουλόμενος, εἴ τι τῷ μετανοοῦντι πρότερον ἡμάρτηται, μὴ περίφημον εἶναι βασκάνων καὶ φιλαπεχθημόνων γνώμαις ἀγνώμοσι καὶ στόμασιν ἀχαλίνοις, ἐπ’ ὀνείδει καὶ διαβολαῖς ἐκδεδομένον, ἀλλ’ ἐντὸς ὅρων ἱερῶν, ἐν οἷς καὶ ἡ κάθαρσις γέγονεν, εἶναι.

1.242Kurbanla rahiplerin ziyafet çekmesini de birçok sebeple buyurur. Birincisi, kurban sunanları onurlandırmak içindir; çünkü ağırlanan konukların itibarı ev sahiplerini de yüceltir. İkincisi, günahlarından pişmanlık duyanlar Tanrı'nın kendilerine merhamet ettiğine en sağlam biçimde inansınlar diyedir; çünkü tam bir af olmasaydı Tanrı kendi hizmetkârlarını ve kullarını böyle bir sofraya ortak olmaya çağırmazdı. Üçüncüsü, rahiplerden bütünüyle kusursuz olmayan hiç kimsenin görev yapmasına izin yoktur; en ufak bir kusur yüzünden bile kovulur.

1.242

τοῖς δ’ ἱερεῦσιν εὐωχεῖσθαι τὴν θυσίαν κελεύει διὰ πολλά· πρῶτον μὲν ἵνα τιμήσῃ τοὺς τεθυκότας, ἡ γὰρ τῶν ἑστιωμένων ἀξίωσις ἐπικοσμεῖ τοὺς ἑστιάτορας· δεύτερον δὲ ἵνα βεβαιότατα πιστεύσωσιν, ὅτι οἷς ἁμαρτημάτων εἰσέρχεται μεταμέλεια ἵλεω τὸν θεὸν ἔχουσιν· οὐ γὰρ ἂν τοὺς προσπόλους αὐτοῦ καὶ θεράποντας ἐπὶ μετουσίαν τῆς τοιαύτης τραπέζης ἐκάλεσεν, εἰ μὴ παντελὴς ἐγεγένητο ἀμνηστία· τρίτον δ’ ὅτι λειτουργεῖν οὐδενὶ τῶν ἱερέων ἔξεστιν, ὃς ἂν μὴ ὁλόκληρος ᾖ· καὶ γὰρ τῷ βραχυτάτῳ μώμῳ σκορακίζεται.

1.243Böylece artık haksızlık yoluna gitmeyenleri yüreklendirir: Sanki temiz prohairesisleri sayesinde rahip soyuna ortak olmuşlar ve rahiplerle eşit itibara yükseltilmişlerdir. Günah kurbanlığının tek günde tüketilmesi de bundandır: Günah işlemeyi hep ertelemeli, ona doğru hep ağır davranmalı; doğru davranmaya ise hızla koşmalıyız.

1.243

παρηγορεῖ δὴ τοὺς μηκέτι τὴν τῶν ἀδικημάτων ὁδὸν ἰόντας ὡς ἱερατικοῦ γένους ἕνεκα προαιρέσεως καθαρᾶς μεταλαχόντας καὶ πρὸς ἱερέων ἰσοτιμίαν ἐπαχθέντας. ὅθεν καὶ μιᾷ ἡμέρᾳ τὸ περὶ ἁμαρτίας ἱερεῖον ἀναλίσκεται, ὡς δέον ὑπερτίθεσθαι μὲν τὸ ἁμαρτάνειν μέλλοντας ἀεὶ πρὸς αὐτὸ καὶ βραδύνοντας, πρὸς δὲ τὸ κατορθοῦν ἐπεσπευσμένῳ τάχει χρῆσθαι.

1.244Başrahip ya da ulus için bir kusur yüzünden kesilen kurbanlıklar ise yenmek üzere hazırlanmaz, söylendiği gibi kutsal külün üzerinde yakılır. Çünkü başrahipten ya da ulustan daha üstün kimse yoktur ki onlar günah işlediğinde onlar için aracılık etsin.

1.244

τὰ δ’ ὑπὲρ τοῦ ἀρχιερέως ἢ τοῦ ἔθνους ἕνεκα πλημμελείας σφαγιαζόμενα πρὸς μὲν ἐδωδὴν οὐ σκευάζεται, κατακαίεται δ’ ἐπὶ τῆς ἱερᾶς τέφρας, ὡς ἐλέχθη· κρείττων γὰρ οὐδεὶς ἀρχιερέως ἢ τοῦ ἔθνους ἐστίν, ὃς ἁμαρτησάντων γενήσεται παραιτητής.

1.245Bu yüzden etin, yakmalık kurbanlarda olduğu gibi ateşte tüketilmesi, bu kişilerin onuru gereği yerindedir. Bunun sebebi kutsal yargıların kişilerin itibarına göre verilmesi değildir; aretēleri büyük ve gerçekten kutsal olan kişilerin günahları, başkalarının doğru davranışları sayılacak türdendir.

1.245

εἰκότως οὖν ἀναλίσκεται τὰ κρέα πυρί, κατὰ μίμησιν τῶν ὁλοκαυτουμένων, ἐπὶ τιμῇ τῶν προσώπων, οὐχ ὅτι πρὸς ἀξίωσιν αἱ ἱεραὶ γίνονται κρίσεις, ἀλλ’ ὅτι τῶν τὰς ἀρετὰς μεγάλων καὶ ὡς ἀληθῶς ἁγίων ἁμαρτήματα τοιαῦτά ἐστιν, ὡς ἑτέρων κατορθώματα νομίζεσθαι.

1.246Nasıl ki derin ve bereketli bir ova, bir yıl kıt ürün verse bile tabiatça çorak bir topraktan daha çok ürün verirse, iyi ve Tanrı'yı seven insanların erdemli güzellikteki kısır dönemleri de kötülerin şans eseri tutturdukları doğrulardan daha iyidir. Çünkü kötüler bile bile hiçbir sağlam iş yapmaya yanaşmazlar.

1.246

καθάπερ γὰρ ἡ βαθεῖα καὶ ἀρετῶσα πεδιάς, κἂν ἀφορήσῃ ποτέ, τῆς λυπρόγεω φύσει καρπὸν φέρει πλείονα, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ τῶν σπουδαίων καὶ φιλοθέων συμβαίνει τὰς πρὸς καλοκἀγαθίαν ἀφορίας ἀμείνους εἶναι ὧν ἐκ τύχης οἱ φαῦλοι κατορθοῦσι· γνώμῃ γὰρ οὐδὲν ὑγιὲς δρᾶν ὑπομένουσι.

1.247Kurban türlerinin her biri, yani yakmalık kurban, kurtuluş kurbanı ve günah kurbanı hakkında bu hükümleri tek tek koyduktan sonra Musa, bu üçünün dost ve akraba olduğunu göstermek için üçüne ortak bir başka kurban daha kanunlaştırır. Onları bir araya getiren bu kurbana büyük adak denir.

1.247

Ταῦτα διαταξάμενος περὶ ἑκάστης ἰδέας τῶν θυσιῶν ἐν μέρει, τῆς τε ὁλοκαύτου καὶ σωτηρίου καὶ περὶ ἁμαρτίας, ἄλλην προσνομοθετεῖ κοινὴν τῶν τριῶν, ἵνα ταύτας ἐπιδείξῃ φίλας καὶ συγγενεῖς οὔσας· ἡ δὲ συναγωγὸς αὐτῶν εὐχὴ μεγάλη καλεῖται.

1.248Neden bu adı aldığını söylemek gerek. Bazı kimseler malının her kısmından ilk payı ayırır: buğdaydan, arpadan, zeytinyağından, şaraptan, ağaç meyvelerinin en güzellerinden, sonra da hayvanlarının ilk doğan erkeklerinden. Bunlardan temiz olanları Tanrı'ya adar, temiz olmayanların ise değerini biçip bedelini öderler. Dindarlıklarını gösterebilecekleri başka malzeme kalmayınca da kendilerini adayıp kutsarlar; böylece sözle anlatılamaz bir takva ve Tanrı sevgisinde bir tür aşırılık gösterirler. Bu yüzden ona yerinde olarak büyük adak denir: Çünkü insanın en büyük malı kendisidir ve o, bu maldan vazgeçip el çeker.

1.248

διὰ τί δὲ ταύτης ἔτυχε τῆς προσρήσεως, λεκτέον· ὅταν ἀπάρξωνταί τινες ἀπὸ παντὸς μέρους κτήσεως, πυρούς, κριθάς, ἔλαιον, οἶνον, τὰ κάλλιστα τῶν ἀκροδρύων, ἔπειτα τῶν ζῴων τὰ πρωτότοκα ἀρρενικά, τὰ μὲν ἐκ τῶν καθαρῶν καθιερώσαντες, τὰ δ’ ἐκ τῶν μὴ καθαρῶν κατ’ ἀξίαν τιμησάμενοι, μηκέτ’ ἔχοντες ὕλας, ἐν αἷς διαθήσονται τὴν εὐσέβειαν, αὑτοὺς ἀνατιθέασι καὶ καθιεροῦσιν, ἄλεκτον ἐπιδεικνύμενοι ὁσιότητα καὶ ὑπερβολήν τινα γνώμης φιλοθέου. διὸ καὶ μεγάλη προσηκόντως εὐχὴ καλεῖται· κτημάτων γὰρ τὸ μέγιστον αὐτός τίς ἐστιν αὑτῷ· οὗ παραχωρεῖ καὶ ἐξίσταται.

1.249Adak adayana şunları emreder: Önce, kendini o süre boyunca kutsanmış saydığından, katıksız şarap almasın; «üzümden yapılan şeyleri» ve aklı yerinden oynatan başka hiçbir sarhoş edici içkiyi içmesin. Nitekim görevdeki rahiplere de sarhoşluk veren her şey yasaklanmıştır; susuzluklarını suyla giderirler.

1.249

ποιησαμένῳ δὲ τὴν εὐχὴν τάδε διαγορεύει· πρῶτον μὲν ἄκρατον μὴ προσφέρεσθαι μηδ’ „ὅσα ἐκ σταφυλῆς κατεργάζεται“ μηδ’ ἄλλο τι μέθυσμα πίνειν ἐπὶ καθαιρέσει λογισμοῦ, νομίζοντα τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἱερᾶσθαι· καὶ γὰρ τοῖς λειτουργοῖς τῶν ἱερέων δίψαν ἀκουμένοις ὕδατι τὰ περὶ μέθην ἀπείρηται·

1.250İkincisi, saçlarını kestirmesin; böylece görenlere, adağının sikkesini kırpmadığını gösteren açık bir sembol sunsun. Üçüncüsü, bedenini temiz ve lekesiz tutsun; öyle ki ölmüş anne babasının, hatta kardeşlerinin bile yanına girmesin. Çünkü yakınlarına ve en sevdiklerine karşı tabiatın verdiği sevgiyi ve acıyı dindarlık yenmiştir; dindarlığın her zaman galip gelmesi ise hem güzel hem de yararlıdır.

1.250

δεύτερον δὲ τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς μὴ ἀποκείρεσθαι, σύμβολον ἐναργὲς τοῖς ὁρῶσι παρέχοντα τοῦ μὴ παρακόπτειν τὸ νόμισμα τῆς εὐχῆς· τρίτον δὲ τὸ σῶμα φυλάττειν καθαρὸν καὶ ἀμίαντον, ὡς μὴ γονεῦσιν ἐπεισιέναι τετελευτηκόσι μηδ’ ἀδελφοῖς, τὴν φυσικὴν εὔνοιαν καὶ συμπάθειαν πρὸς τὰ οἰκεῖα καὶ φίλτατα νικώσης εὐσεβείας, ἣν ἀεὶ νικᾶν καλὸν ὁμοῦ καὶ

1.251Belirlenen süre dolunca adaktan çözülmek için üç hayvan getirilmesini buyurur: bir erkek kuzu, bir dişi kuzu ve bir koç. Erkek kuzu yakmalık, dişi kuzu günah kurbanı, koç da kurtuluş kurbanı olarak sunulur.

1.251

συμφέρον. ἡκούσης δὲ τῆς προθεσμίας, τρία ζῷα κελεύει προσάγειν ἐπὶ λύσει τῆς εὐχῆς, ἄρνα καὶ ἀμνάδα καὶ κριόν, τὸν μὲν εἰς ὁλοκαύτωσιν, τὴν δὲ περὶ ἁμαρτίας, τὸν δὲ κριὸν εἰς θυσίαν τοῦ σωτηρίου.

1.252Çünkü adak adayan bir bakıma bunların hepsine benzer. Yakmalık kurbana benzer, çünkü yalnız öteki şeylerden ilk payı vermekle kalmamış, kendinden de vazgeçmiştir. Günah kurbanına benzer, çünkü insandır; mükemmel olan bile doğmuş bir varlık olduğu sürece hata yapmaktan kurtulamaz. Kurtuluş kurbanına da benzer, çünkü kurtuluşunun sebebi olarak hekimleri ve onların ilaçlarını değil, gerçek kurtarıcı olan Tanrı'yı kaydetmiştir. Hekimler gelip geçici ve ölümlüdür, kendilerine bile sağlık veremezler; ilaçlar ise ne herkese ne de aynı kişilere her zaman yarar, hatta bazen büyük zarar verir. Çünkü hem ilaçlar hem de onları kullananlar üzerindeki asıl hüküm başkasının elindedir.

1.252

πᾶσι γὰρ τούτοις ἐμφέρεταί πως ὁ εὐξάμενος, τῇ μὲν ὁλοκαύτῳ θυσίᾳ διὰ τὸ μὴ τῶν ἄλλων μόνον ἀπαρχῶν ἀλλὰ καὶ ἑαυτοῦ παραχωρεῖν, τῇ δὲ περὶ ἁμαρτίας διὰ τὸ ἄνθρωπος εἶναι—καὶ γὰρ ὁ τέλειος ᾗ γενητὸς οὐκ ἐκφεύγει τὸ διαμαρτάνειν —, τῇ δὲ τοῦ σωτηρίου, διότι τὸν σωτῆρα ὄντως θεὸν ἐπιγέγραπται τῆς σωτηρίας αἴτιον, ἀλλ’ οὐκ ἰατροὺς καὶ τὰς παρ’ αὐτοῖς δυνάμεις· οἱ μὲν γὰρ ἐπίκηροι καὶ θνητοὶ μηδ’ αὑτοῖς ὑγείαν ἱκανοὶ παρασχεῖν, αἱ δ’ οὔτε πάντας οὔτ’ ἀεὶ τοὺς αὐτοὺς ὠφελοῦσιν, ἀλλ’ ἔστιν ὅτι καὶ μέγα βλάπτουσιν, ἐπειδὴ τὸ κῦρος ἕτερος ἀνῆπται καὶ τῶν δυνάμεων καὶ τῶν χρωμένων αὐταῖς.

1.253Beni hayrete düşüren şudur: Farklı kurbanlar için getirilen üç hayvandan hiçbiri başka cinsten değildir; koç, erkek kuzu ve dişi kuzu, hepsi aynı cinstendir. Musa bununla, biraz önce söylediğim gibi, üç kurban türünün kardeş ve akraba olduğunu göstermek ister: Tövbe eden kurtulur, psykhēnin hastalıklarından kurtulan da tövbe eder; ikisi de yakmalık kurbanın sembolü olduğu bütün ve eksiksiz duruma ulaşmaya can atar.

1.253

ἐκπλήττει δέ με τὸ τῶν τριῶν ζῴων προσαγομένων εἰς διαφερούσας θυσίας μηδὲν εἶναι ἑτερογενές, ἀλλὰ ταὐτοῦ γένους τὰ πάντα, κριὸν καὶ ἄρνα καὶ ἀμνάδα· βούλεται γάρ, ὅπερ ἔφην μικρῷ πρότερον, διὰ τούτου παραστῆσαι, ὅτι ἀδελφαὶ καὶ συγγενεῖς εἰσιν αἱ τρεῖς ἰδέαι τῶν θυσιῶν, τῷ καὶ τὸν μετανοοῦντα σῴζεσθαι καὶ τὸν σῳζόμενον ἐκ τῶν ψυχικῶν ἀρρωστημάτων μετανοεῖν καὶ ἑκάτερον σπεύδειν πρὸς ὁλόκληρον καὶ παντελῆ διάθεσιν, ἧς ἡ ὁλόκαυτος θυσία σύμβολον.

1.254Adak adayan kişi kendini sunacağını adamıştı; ama kutsal sunağın insan kanıyla kirlenmesi caiz değildir. Yine de kendisinden bir parçanın mutlaka sunulması gerekiyordu. Bu yüzden kesildiğinde ne acı ne de sakatlık veren bir parça seçmeye özen gösterdi: Bedendeki bitkisel kısmın, bir ağacın fazla dalları gibi olan başındaki saçları kesti ve onları kurtuluş kurbanının etlerinin pişirildiği ateşe verdi. Bu yerindedir: Böylece adak adayanın, sunağa konamayan bir parçası, kutsal alevin yakıtı olarak hiç değilse bir kurban biçiminde ötekilerle kaynaşır.

1.254

ἐπεὶ δ’ αὑτὸν ηὔξατο προσαγαγεῖν, τὸν δ’ ἱερὸν βωμὸν οὐ θέμις αἵματι ἀνθρωπίνῳ μιαίνεσθαι, ἔδει δέ τι πάντως μέρος ἱερουργηθῆναι, μέρος ἐσπούδασε λαβεῖν, ὅπερ ἀφαιρεθὲν οὔτ’ ἀλγηδόνας οὔτε λώβην ἀπεργάζεται· τοῦ γὰρ κατὰ τὸ σῶμα φυτικοῦ καθάπερ δένδρου περιττοὺς κλάδους τὰς τῆς κεφαλῆς τρίχας ἀπέκειρε καὶ παρέδωκε πυρί, ᾧ τὰ κρέα τῆς τοῦ σωτηρίου θυσίας ἕψεται· προσηκόντως, ἵνα τι τῶν τοῦ εὐξαμένου μέρος, ὃ μὴ ἐπιφέρειν ἔξεστι τῷ βωμῷ, θυσίας γοῦν εἴδει συνανακραθῇ, γενόμενον ὕλη φλογὸς ἱερᾶς.

1.255Bunlar ötekilere ortak olan hükümlerdir. Rahiplerin de sunağa bir ilk pay sunması gerekiyordu; yoksa üstlendikleri hizmetleri ve görevleri kendileri için bir muafiyet sanabilirlerdi. Rahiplere yakışan ilk pay ise kanlı hiçbir şeyden değil, insan besininin en temiz olanından alınır.

1.255

Ταῦτα μὲν κοινὰ τῶν ἄλλων. ἔδει δὲ καὶ τοὺς ἱερεῖς ἀπάρξασθαί τι τῷ βωμῷ, μὴ νομίσαντας ἀσυλίαν εὑρῆσθαι τὰς ὑπηρεσίας καὶ λειτουργίας ἐφ’ ὧν ἐτάχθησαν. ἡ δ’ ἀπαρχὴ πρέπουσα ἱερεῦσιν ἀπ’ οὐδενὸς τῶν ἐναίμων, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ καθαρωτάτου τῆς ἀνθρωπίνης τροφῆς·

1.256Rahiplerin sürekli kurbanı, her gün kutsal ölçünün onda biri kadar ince buğday unudur. Bunun yarısı sabah, yarısı akşam, zeytinyağında tavada pişirilerek sunulur ve yenmek üzere hiçbir şey bırakılmaz. Çünkü rahibin her kurbanının bütünüyle yakılması ve hiçbir parçasının yenmek üzere ayrılmaması bir buyruktur. Kurbanlarla ilgili olanları elimizden geldiğince anlattığımıza göre, sırada kurban sunanlardan söz edeceğiz.

1.256

σεμίδαλις γάρ ἐστιν ἡ ἐνδελεχὴς αὐτῶν θυσία, μέτρου ἱεροῦ τὸ δέκατον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, οὗ τὸ μὲν ἥμισυ πρωΐας, τὸ δὲ ἥμισυ δείλης προσάγεται, ταγηνισθὲν ἐν ἐλαίῳ, μηδενὸς εἰς βρῶσιν ὑπολειφθέντος· χρησμὸς γάρ ἐστι, πᾶσαν θυσίαν ἱερέως ὁλόκαυτον εἶναι καὶ μηδὲν αὐτῆς εἰς ἐδωδὴν ἀπονέμεσθαι. εἰρηκότες οὖν, ὡς οἷόν τε ἦν, τὰ περὶ θυσιῶν ἑξῆς καὶ περὶ τῶν θυόντων λέξομεν.

1.257Kurban Sunanlar Üzerine

Kanun, kurban sunanın bedence de psykhēce de temiz olmasını ister: psykhēsi tutkulardan, hastalıklardan, zaaflardan, sözdeki ve işteki kötülüklerden; bedeni de onu çoğu zaman kirleten şeylerden temiz olmalıdır.

1.257

Περὶ θυόντων. Βούλεται τὸν ἀνάγοντα θυσίας ὁ νόμος καθαρὸν εἶναι σῶμα καὶ ψυχήν, ψυχὴν μὲν ἀπό τε τῶν παθῶν καὶ νοσημάτων καὶ ἀρρωστημάτων καὶ κακιῶν τῶν ἔν τε λόγοις καὶ πράξεσι, τὸ δὲ σῶμα ἀφ’ ὧν ἔθος

1.258Musa her ikisi için uygun bir arınma tasarladı: psykhē için kurbana hazırlanan hayvanlar yoluyla, beden için yıkanmalar ve serpme sularıyla. Bunlardan biraz sonra söz edeceğiz; çünkü içimizdeki daha üstün ve daha yönetici olana, yani psykhēye, sözde de önceliği vermek yerindedir. Peki psykhēnin arınması nedir?

1.258

αὐτῷ μιαίνεσθαι. κάθαρσιν δ’ ἐπενόησεν ἑκατέρῳ τὴν προσήκουσαν, ψυχῇ μὲν διὰ τῶν πρὸς τὰς θυσίας εὐτρεπιζομένων ζῴων, σώματι δὲ διὰ λουτρῶν καὶ περιρραντηρίων, περὶ ὧν μικρὸν ὕστερον ἐροῦμεν· ἄξιον γὰρ τῷ κρείττονι καὶ ἡγεμονικωτέρῳ τῶν ἐν ἡμῖν, ψυχῇ, καὶ τὰ τῶν λόγων ἀπονεῖμαι πρεσβεῖα. τίς οὖν ἡ ταύτης κάθαρσις;

1.259Musa der ki: Ey kişi, sunduğun kurbanlığa bak: Bütündür, hiçbir kusuru yoktur. Rahiplerin tarafsız zihinleri ve sürekli alıştırmayla kusursuz bir incelemeye yetkinleşmiş keskin gözleriyle pek çok hayvan arasından en iyisi olarak seçilmiştir. Bunu gözlerinden çok aklınla görürsen, günahlarını ve bütün hayatın boyunca, kimini istemediğin rastlantılarla, kimini de kendi isteğinle üzerine bulaştırdığın lekeleri yıkayıp temizlersin.

1.259

ἴδε, φησίν, ᾧ οὗτος, ὃ προσάγεις ἱερεῖον, ὡς ἔστιν ὁλόκληρον καὶ παντελῶς μώμων ἀμέτοχον, ἐπικριθὲν ἐκ πολλῶν ἀριστίνδην διανοίαις μὲν ἀδεκάστοις ἱερέων ὀξυωπεστάταις δ’ αὐτῶν ὄψεσι καὶ τῷ συνεχεῖ τῆς ἀσκήσεως συγκεκροτημέναις εἰς ἀνυπαίτιον ἐπίσκεψιν· ἐὰν γὰρ μὴ τοῖς ὀφθαλμοῖς μᾶλλον ἢ τῷ λογισμῷ τοῦτο κατίδῃς, ἐκνίψῃ τὰ ἁμαρτήματα καὶ ὅσας ἐν ἅπαντι τῷ βίῳ κηλῖδας ἀπεμάξω, τὰ μὲν ἀβουλήτοις συντυχίαις, τὰ δὲ καθ’ ἑκούσιον γνώμην.

1.260Çünkü hayvan konusundaki bunca titizliğin, sembol yoluyla senin huylarının iyileşmesine işaret ettiğini göreceksin. Kanun akılsız varlıklar için değil, nousu ve logosu olanlar için konmuştur. Bu yüzden kaygı, kurban edilenlerin hiçbir sakatlığı olmaması değil, kurban sunanların hiçbir tutkuyla hastalanmamasıdır.

1.260

εὑρήσεις γὰρ τὴν τοσαύτην περὶ τὸ ζῷον ἀκριβολογίαν αἰνιττομένην διὰ συμβόλου τὴν τῶν σῶν βελτίωσιν ἠθῶν· οὐ γὰρ ὑπὲρ ἀλόγων ὁ νόμος, ἀλλ’ ὑπὲρ τῶν νοῦν καὶ λόγον ἐχόντων, ὥστε οὐ τῶν θυομένων φροντίς ἐστιν, ἵνα μηδεμίαν ἔχῃ λώβην, ἀλλὰ τῶν θυόντων, ἵνα περὶ μηδὲν πάθος κηραίνωσι.

1.261Bedeni ise, dediğim gibi, yıkanmalar ve serpme sularıyla arındırır. Bir kez su serpilen ya da yıkanan kişinin hemen kutsal duvarların içine girmesine izin vermez; yedi gün dışarıda kalmasını ve üçüncü ve yedinci günlerde olmak üzere iki kez su serpilmesini buyurur. Ancak bundan sonra, yıkandığında, tapınağa girmesine ve kurban törenlerine çekinmeden katılmasına izin verir.

1.261

τό γε μὴν σῶμα, ὡς εἶπον, λουτροῖς καὶ περιρραντηρίοις καθαίρει καὶ οὐκ ἐᾷ περιρρανάμενον εἰς ἅπαξ ἢ ἀπολουσάμενον εὐθὺς εἴσω περιβόλων ἱερῶν παρέρχεσθαι, ἀλλὰ ἑπτὰ ἡμέρας ἔξω διατρίβειν κελεύει καὶ δὶς περιρραίνεσθαι τῇ τρίτῃ καὶ ἑβδόμῃ καὶ μετὰ ταῦτα λουσαμένῳ παρέχει τάς τε εἰσόδους καὶ τὰς ἱερουργίας ἀδεεῖς.

1.262Bunda da ne kadar öngörü ve felsefe bulunduğuna bakmak gerek. Başka insanların hemen hepsi kendilerine katıksız su serper: Çoğu deniz suyu, kimileri ırmak suyu, kimileri de kaynaklardan testilerle çekilmiş su kullanır. Musa ise önce kutsal ateşten artan külü hazırlatır —nasıl hazırlandığı birazdan anlatılacak—; bu külden alınıp bir kaba konması, üzerine su dökülmesi, sonra bu karışıma zufa otu dalları batırılarak arınacak olanlara serpilmesi gerektiğini söyler.

1.262

ὅσον δὲ κἀν τούτῳ τὸ προμηθὲς καὶ φιλόσοφον, ἐπισκεπτέον. οἱ μὲν ἄλλοι σχεδὸν ἅπαντες ἀμιγεῖ ὕδατι περιρραίνονται, θαλάττῃ μὲν οἱ πολλοί, τινὲς δὲ ποταμοῖς, οἱ δὲ καὶ κάλπεσιν ἐκ πηγῶν ἀρυόμενοι· Μωυσῆς δὲ τέφραν προετοιμασάμενος ὑπολειφθεῖσαν ἐξ ἱεροῦ πυρὸς — ὃν δὲ τρόπον, αὐτίκα δηλωθήσεται — ἀπὸ ταύτης φησὶ δεῖν ἀναιρεῖσθαι καὶ ἐμβάλλοντας εἰς ἀγγεῖον αὖθις ὕδωρ ἐπιφέρειν, εἶτα ἐκ τοῦ κράματος βάπτοντας ὑσσώπου κλάδους τοῖς καθαιρομένοις ἐπιρραίνειν.

1.263Sebebi şöyle açıklanırsa hedeften sapılmış olmaz: Musa, Varolan'a hizmet etmeye gidenlerin önce kendilerini ve kendi ousialarını tanımalarını ister. Çünkü kendini bilmeyen, Tanrı'nın en yüce ve her şeyi aşan gücünü nasıl kavrayabilir?

1.263

αἰτία δ’ οὐκ ἀπὸ σκοποῦ λέγοιτ’ ἂν ἥδε· βούλεται τοὺς ἐπὶ τὴν τοῦ ὄντος θεραπείαν ἰόντας γνῶναι πρότερον ἑαυτοὺς καὶ τὴν ἰδίαν οὐσίαν· ὁ γὰρ ἀνεπιστήμων ἑαυτοῦ πῶς ἂν δυνηθείη καταλαβεῖν τὴν ἀνωτάτω καὶ πάνθ’ ὑπερβάλλουσαν θεοῦ δύναμιν;

1.264Bedenimizin ousiası toprak ve sudur; Musa arınma yoluyla bunu hatırlatır. Çünkü en yararlı arınmanın tam da bu olduğunu düşünür: Kişinin kendini tanıması ve hiçbir değeri olmayan ne tür şeylerden, külden ve sudan, yoğrulduğunu bilmesi.

1.264

ἔστιν οὖν ἡμῶν ἡ κατὰ τὸ σῶμα οὐσία, γῆ καὶ ὕδωρ, ἧς ὑπομιμνῄσκει διὰ τῆς καθάρσεως, αὐτὸ τοῦθ’ ὑπολαμβάνων εἶναι τὴν ὠφελιμωτάτην κάθαρσιν, τὸ γνῶναί τινα ἑαυτὸν καὶ ἐξ οἵων ὡς οὐδεμιᾶς σπουδῆς ἀξίων, τέφρας καὶ ὕδατος, συνεκράθη.

1.265Bunu anlayan kişi sinsi kendini beğenmişlikten hemen yüz çevirir, böbürlenmeyi bırakıp Tanrı'yı hoşnut eder ve kibirden nefret eden Tanrı'nın merhametli gücüne sığınır. Bir yerde güzel söylendiği gibi, kibirli sözlere ya da işlere kalkışan kimse yalnız insanları değil, eşitliğin ve en iyi olan her şeyin yaratıcısı olan «Tanrı'yı da öfkelendirir».

1.265

τοῦτο γὰρ ἐπιγνοὺς τὴν ἐπίβουλον οἴησιν εὐθὺς ἀποστραφήσεται καὶ καθελὼν τὸ ὑπέραυχον εὐαρεστήσει θεῷ καὶ μεταποιήσεται τῆς ἵλεω δυνάμεως αὐτοῦ ⟨τοῦ⟩ μισοῦντος ἀλαζονείαν. εἴρηται γάρ που καλῶς, ὅτι ὁ ἐγχειρῶν ὑπεραύχοις ἢ λόγοις ἢ ἔργοις οὐκ ἀνθρώπους μόνον ἀλλὰ καὶ „θεὸν παροξύνει“ τὸν ἰσότητος καὶ παντὸς τοῦ ἀρίστου δημιουργόν (Num. 15,30).

1.266Böylece su serpilirken sarsılıp uyanan arınanlara, unsurların kendileri, toprak ve su, neredeyse açıkça seslenerek şöyle der: «Bedeninizin ousiası biziz. Tabiat bizi ilahi bir tekhnēyle karıp insan biçiminde şekillendirdi. Doğduğunuzda bizden yoğruldunuz; ölmeniz gerektiğinde de yine bize çözüleceksiniz. Çünkü hiçbir şey tabiatça yokluğa gitmez; her şey nereden başladıysa orada son bulur.»

1.266

ἐν οὖν τῷ περιρραίνεσθαι πληττομένοις καὶ διεγειρομένοις μόνον οὐκ ἄντικρυς αὐτὰ τὰ στοιχεῖα, γῆ καὶ ὕδωρ, φωνὴν ἀφιέντα φησίν· ἡμεῖς ἐσμεν ἡ τοῦ σώματος ὑμῶν οὐσία, ἡμᾶς ἡ φύσις κερασαμένη θείᾳ τέχνῃ διέπλασεν εἰς ἀνθρωπόμορφον ἰδέαν, ἐξ ἡμῶν παγέντες, ὅτε ἐγένεσθε, πάλιν εἰς ἡμᾶς ἀναλυθήσεσθε, ὅταν δέῃ θνῄσκειν· οὐδὲν γὰρ εἰς τὸ μὴ ὂν φθείρεσθαι πέφυκεν, ἀλλ’ ἐξ ὧν ἡ ἀρχή, πρὸς ταῦτα καὶ τὸ τέλος.

1.267Artık bu külün özelliğiyle ilgili verdiğim sözü yerine getirmem gerek. Bu kül yalnız ateşin tükettiği odunlardan değil, böyle bir arınmaya elverişli bir hayvandan da elde edilir.

1.267

Ἤδη δ’ ἀναγκαῖον καὶ τὴν ὑπόσχεσιν ἀποδοῦναι τῆς περὶ τὴν τέφραν ταύτην ἰδιότητος· ἔστι γὰρ οὐ ξύλων αὐτὸ μόνον δαπανηθέντων ὑπὸ πυρός, ἀλλὰ καὶ ζῴου πρὸς τὴν τοιαύτην κάθαρσιν ἐπιτηδείου.

1.268Musa, hiç boyunduruk görmemiş, kusursuz, kızıl bir düvenin getirilip şehir dışında boğazlanmasını buyurur. Başrahip onun kanından alıp tapınağın tam karşısına doğru yedi kez serpmeli, sonra düveyi derisi, eti, kanı ve artıklarla dolu karnıyla birlikte bütünüyle yakmalıdır. Alev sönmeye yüz tutunca tam ortasına şu üç şey atılmalıdır: sedir ağacı, zufa otu ve kırmızı boyalı yün. Ateş sönünce temiz bir adam külü toplamalı ve yine şehir dışında temiz bir yere koymalıdır.

1.268

κελεύει γὰρ δάμαλιν πυρρὰν ἄζυγον ἄμωμον ἀχθεῖσαν σφαγιασθῆναι μὲν ἔξω πόλεως, τὸν δ’ ἀρχιερέα λαμβάνοντα ἀπὸ τοῦ αἵματος ἑπτάκις ἐπιρραίνειν ἀντικρὺ τοῦ νεὼ πάντα, εἶθ’ ὅλην κατακαίειν σὺν δορᾷ καὶ κρέασι καὶ αἵματι καὶ πλήρει τῇ κοιλίᾳ περιττωμάτων· ἤδη δ’ ὑπομαραινομένης τῆς φλογὸς εἰς τὸ μεσαίτατον τρία ταῦτα ἐμβάλλειν, ξύλον κέδρινον καὶ ὕσσωπον καὶ κόκκινον, κελεύει, εἶτ’ ἐὰν ἀποσβεσθῇ, τὴν τέφραν συλλέγειν καθαρὸν ἄνθρωπον καὶ ἀποτιθέναι πάλιν ἔξω πόλεως ἐν χωρίῳ καθαρῷ.

1.269Bunlarla semboller yoluyla neye işaret ettiğini başka bir yerde, alegorik yorumla ayrıntılı olarak ele aldık. Kurbana katılmak için tapınağa gidecek olanlar hem bedenlerini hem de bedenden önce psykhēlerini parlatıp temizlemelidir. Çünkü psykhē, daha ilahi bir tabiattan pay aldığı için hanımdır, kraliçedir ve her bakımdan üstündür. Zihni parlatan şeyler ise bilgelik, insanı kozmosu ve içindekileri seyretmeye götüren bilgelik öğretileri, öteki aretēlerin kutsal korosu ve aretēlere uygun güzel, çok övülesi eylemlerdir.

1.269

τίνα δὲ διὰ τούτων ὡς διὰ συμβόλων αἰνίττεται, δι’ ἑτέρων ἠκριβώσαμεν ἀλληγοροῦντες. ἀναγκαῖον οὖν τοὺς μέλλοντας φοιτᾶν εἰς τὸ ἱερὸν ἐπὶ μετουσίᾳ θυσίας τό τε σῶμα φαιδρύνεσθαι καὶ τὴν ψυχὴν πρὸ τοῦ σώματος· δεσπότις γὰρ καὶ βασιλὶς καὶ ἐν ἅπασι κρείττων ἅτε θειοτέρας φύσεως μεταλαχοῦσα. τὰ δὲ φαιδρύνοντα διάνοιάν ἐστι σοφία καὶ τὰ σοφίας δόγματα πρὸς τὴν θεωρίαν τοῦ κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ ποδηγετοῦντα καὶ ὁ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἱερὸς χορὸς καὶ αἱ κατ’ ἀρετὰς καλαὶ καὶ σφόδρα ἐπαινεταὶ πράξεις.

1.270Bunlarla donanmış olan kişi, kendini bir kurbanlık olarak sunmak üzere, kendisine en yakın yere, bütün meskenlerin en iyisi olan tapınağa güvenle gitsin. İçinde açgözlülüklerin ve haksızlık arzularının oturup pusu kurduğu kişi ise yüzünü örtüp sessiz dursun; temkinli olmanın yararlı olduğu yerde utanmaz çılgınlığını ve aşırı küstahlığını dizginlesin. Çünkü gerçekten Varolan'ın tapınağına kutsal olmayan kurbanlarla girilmez.

1.270

ὁ μὲν οὖν τούτοις διακεκοσμημένος ἴτω θαρρῶν εἰς οἰκειότατον αὐτῷ τὸν νεών, ἐνδιαίτημα πάντων ἄριστον, ἱερεῖον ἐπιδειξόμενος αὑτόν· ὅτῳ δ’ ἐγκάθηνται καὶ ἐλλοχῶσιν αἱ πλεονεξίαι καὶ ἐπιθυμίαι τῶν ἀδικιῶν, ἐγκαλυψάμενος ἠρεμείτω τὴν ἀναίσχυντον ἀπόνοιαν καὶ τὸ λίαν θράσος ἐν οἷς εὐλάβεια λυσιτελὲς ἐπισχών· τὸ γὰρ τοῦ ὄντως ὄντος ἱερὸν ἀνιέροις ἄβατον θυσίαις.

1.271Şöyle derim: Ey soylu kişi, biri yüzlerce öküz kurban etse bile Tanrı buna sevinmez. Çünkü her şey O'nun malıdır; ama her şeye sahip olduğu hâlde hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. O, Tanrı'yı seven gönüllerden ve takvayı alışkanlık edinmiş insanlardan hoşnut olur; onlardan gelen arpa çöreklerini, arpa tanelerini ve en değersiz şeyleri, en pahalı şeylerden daha değerliymiş gibi sevinçle kabul eder.

1.271

εἴποιμ’ ἄν· ὦ γενναῖε, ὁ θεὸς οὐ χαίρει, κἂν ἑκατόμβας ἀνάγῃ τις· κτήματα γὰρ αὐτοῦ τὰ πάντα, κεκτημένος ὅμως οὐδενὸς δεῖται· χαίρει δὲ φιλοθέοις γνώμαις καὶ ἀνδράσιν ἀσκηταῖς ὁσιότητος, παρ’ ὧν ψαιστὰ καὶ κριθὰς καὶ τὰ εὐτελέστατα ὡς τιμιώτατα πρὸ τῶν πολυτελεστάτων ἄσμενος δέχεται·

1.272Başka hiçbir şey getirmeseler bile, kendilerini erdemli güzelliğin en eksiksiz dolgunluğu olarak getirdiklerinde en iyi kurbanı sunmuş olurlar. Velinimet ve kurtarıcı Tanrı'yı ilahilerle ve şükranlarla yüceltirler: Kimi zaman ses organlarıyla, kimi zaman da dil ve ağız olmadan, yalnız psykhēleriyle, yalnız akılla kavranan sözler ve haykırışlarla. Bunları yalnız bir kulak, ilahi kulak işitir; çünkü insanların kulakları bunları sezmeye yetişemez.

1.272

κἂν μέντοι μηδὲν ἕτερον κομίζωσιν, αὑτοὺς φέροντες πλήρωμα καλοκἀγαθίας τελειότατον τὴν ἀρίστην ἀνάγουσι θυσίαν, ὕμνοις καὶ εὐχαριστίαις τὸν εὐεργέτην καὶ σωτῆρα θεὸν γεραίροντες, τῇ μὲν διὰ τῶν φωνητηρίων ὀργάνων, τῇ δὲ ἄνευ γλώττης καὶ στόματος, μόνῃ ψυχῇ τὰς νοητὰς ποιούμενοι διεξόδους καὶ ἐκβοήσεις, ὧν ἓν μόνον οὖς ἀντιλαμβάνεται τὸ θεῖον· αἱ γὰρ τῶν ἀνθρώπων οὐ φθάνουσιν ἀκοαὶ συναισθέσθαι.

1.273Bu sözün doğru olduğuna, benim değil tabiatın sözü olduğuna bir bakıma apaçıklığın kendisi tanıklık eder; kavgacılık yüzünden inanmamayı huy edinmemiş olanlara açık bir güven verir. Kanun da tanıklık eder: İki sunak yapılmasını buyurmuştur; bunlar malzemeleri, yerleri ve kullanımları bakımından birbirinden ayrılır.

1.273

Ὡς δ’ ἀψευδής ἐστιν οὗτος ὁ λόγος καὶ οὐκ ἐμὸς ἀλλὰ τῆς φύσεως, μαρτυρεῖ μέν πως καὶ ἡ ἐνάργεια τρανὴν παρέχουσα πίστιν τοῖς μὴ διὰ τὸ φιλόνεικον ἐπιτηδεύουσιν ἀπιστίαν, μαρτυρεῖ δὲ καὶ ὁ νόμος προστάξας δύο κατασκευασθῆναι βωμοὺς καὶ ταῖς ὕλαις καὶ τοῖς τόποις καὶ ταῖς χρείαις διαφέροντας·

1.274Biri yontulmamış seçme taşlardan örülmüştür; açık havada, tapınağın girişlerinin yanında durur ve kanlı kurbanlar için kullanılır. Öteki en saf altından yapılmıştır; ilk perdenin içerisinde, en kutsal yerde durur; rahiplerin arınmış olanlarından başka kimse onu göremez; buhur yakmak için kullanılır.

1.274

ὁ μὲν γὰρ ἐκ λίθων λογάδων ἀτμήτων συνῳκοδόμηται καὶ ἐν ὑπαίθρῳ παρὰ ταῖς τοῦ νεὼ προσβάσεσιν ἵδρυται καὶ γέγονε πρὸς χρείαν τὴν τῶν ἐναίμων· ὁ δὲ χρυσοῦ μὲν τοῦ καθαρωτάτου κατεσκεύασται, ἵδρυται δ’ ἐν ἀδύτοις εἴσω τοῦ προτέρου καταπετάσματος, ὃς οὐδενὶ τῶν ἄλλων ἐστὶν ὁρατὸς ὅτι μὴ τοῖς ἁγνεύουσι τῶν ἱερέων καὶ γέγονε πρὸς χρείαν τὴν τῶν θυμιαμάτων.

1.275Bundan açıkça anlaşılır ki Tanrı, takva sahibi bir insanın getirdiği en küçük bir tutam günlüğü, pek de erdemli olmayan birinin kurban ettiği binlerce hayvandan daha değerli sayar. Çünkü bence altın sıradan taşlardan, en kutsal yerdeki şeyler dışarıdakilerden ne kadar üstünse, buhur yakarak edilen şükran da kanlı kurbanlarla edilenden o kadar üstündür.

1.275

ἐξ οὗ δῆλόν ἐστιν, ὅτι καὶ βραχύτατον λιβανωτὸν παρ’ ἀνδρὸς ὁσίου τιμιώτερον ὁ θεὸς νομίζει μυρίων θρεμμάτων, ὅσα ἄν τις ἱερουργῇ μὴ σφόδρα ἀστεῖος ὤν· ὅσῳ γάρ, οἶμαι, λίθων μὲν εἰκαίων ἀμείνων χρυσός, τὰ δ’ ἐν ἀδύτοις τῶν ἐκτὸς ἁγιώτερα, τοσούτῳ κρείττων ἡ διὰ τῶν ἐπιθυμιωμένων εὐχαριστία τῆς διὰ τῶν ἐναίμων.

1.276Bu yüzden buhur sunağı yalnız malzemesinin pahalılığı, işçiliği ve yeriyle değil, insanların Tanrı'ya şükranlarına her gün ilk önce hizmet etmesiyle de onurlandırılmıştır. Çünkü sabahın erken saatinde içeride buhur yakılmadan dışarıda yakmalık kurban sunulmasına izin yoktur.

1.276

ὅθεν οὐ μόνον ὕλης πολυτελείᾳ καὶ κατασκευῇ καὶ τόπῳ τετίμηται ὁ τῶν θυμιαμάτων βωμός, ἀλλὰ καὶ τῷ πρότερον καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ὑπηρετεῖν ταῖς πρὸς θεὸν ἀνθρώπων εὐχαριστίαις· οὐ γὰρ ἐφεῖται τὴν ὁλόκαυτον θυσίαν ἔξω προσαγαγεῖν, πρὶν ἔνδον περὶ βαθὺν ὄρθρον ἐπιθυμιᾶσαι.

1.277Bu, şundan başka bir şeyin sembolü değildir: Tanrı katında değerli olan, kesilen kurbanların çokluğu değil, kurban sunanın logosla donanmış en saf ruhudur. Kutsal bir hüküm vermeyi önemseyen bir yargıç, yargıladıklarından birinden armağan almaz; alırsa rüşvetle suçlanır. Erdemli bir adam da kötü birinden armağan almaz, hatta belki kendisi muhtaç olduğu hâlde zengin bir insandan bile. Sen ise kendi kendine en çok yeten ve oluş içindeki hiçbir şeye muhtaç olmayan Tanrı'nın rüşvetle elde edilebileceğini mi sandın? O ilk iyidir, en mükemmel olandır, phronēsisin, adaletin ve bütün aretēnin hiç kurumayan kaynağıdır; haksızların armağanlarından yüz çevirir.

1.277

τὸ δ’ ἐστὶ σύμβολον οὐχ ἑτέρου τινὸς ἢ τοῦ παρὰ θεῷ μὴ τὸ πλῆθος τῶν καταθυομένων εἶναι τίμιον, ἀλλὰ τὸ καθαρώτατον τοῦ θύοντος πνεῦμα λογικόν· εἰ μὴ ἄρα δικαστὴς μέν, ᾧ μέλει τῆς ὁσίας κρίσεως, παρά τινος τῶν κρινομένων οὐκ ἂν λάβοι δῶρα ἢ λαβὼν ἔνοχος ἔσται δωροδοκίᾳ, οὐδ’ ἀνὴρ ἀστεῖος παρὰ μοχθηροῦ τινος, ἄνθρωπος παρ’ ἀνθρώπου πλουτοῦντος αὐτὸς ἴσως δεόμενος, σὺ δ’ ᾠήθης τὸν θεὸν δεκάζεσθαι, τὸν αὐταρκέστατον ἑαυτῷ καὶ μηδενὸς τῶν ἐν γενέσει χρεῖον, ὅστις ὢν τὸ πρῶτον ἀγαθόν, τὸ τελειότατον, ἡ ἀέναος πηγὴ φρονήσεως καὶ δικαιοσύνης καὶ πάσης ἀρετῆς, ἀποστρέφεται τὰς παρὰ τῶν ἀδίκων δωρεάς.

1.278Çaldığı, gasp ettiği, inkâr ettiği ya da başkasının elinden aldığı şeylerden bir payı, sanki Tanrı kendi kötülüğünün ve açgözlülüğünün ortağıymış gibi getirip veren kişi, insanların en utanmazı değil midir? Böyle birine şöyle derim: Ey insanların en bedbahtı, iki şeyden birini bekliyorsun: Ya fark edilmeyeceğini ya da açığa çıkacağını.

1.278

ὁ δὲ κομίζων οὐ πάντων ἀναισχυντότατος ἐξ ὧν ἔκλεψεν ἢ ἥρπασεν ἢ ἠρνήσατο ἢ ἀπεστέρησε μέρος ὡς κοινωνῷ τῆς ἑαυτοῦ κακίας καὶ πλεονεξίας διδούς; πάντων κακοδαιμονέστατε, εἴποιμ’ ἂν τῷ τοιούτῳ, δυοῖν θάτερον ἢ λήσεσθαι προσδοκᾷς ἢ καταφανήσεσθαι·

1.279Fark edilmeyeceğini sanıyorsan, Tanrı'nın her şeyi aynı anda gördüğü ve işittiği gücünü bilmiyorsun demektir. Açığa çıkacağını düşünüyorsan, son derece küstahsın: Günahların yüzünden yüzünü örtmen gerekirken haksızlıklarının kanıtlarını ortaya seriyor, böbürlenerek onları Tanrı'yla paylaşıyor, O'na kutsallıktan yoksun ilk ürünler getiriyorsun. Ne kanunun kanunsuzluğu, ne de güneş ışığının karanlığı kabul ettiğini hesaba katmadın. Tanrı ise kanunların ilk örneğidir ve güneşin güneşidir: hislerle algılanan güneşin akılla kavranan güneşi. Görünmeyen kaynaklardan, görünen güneşe görünür ışıklar sağlar.

1.279

λήσεσθαι μὲν οὖν ὑπολαμβάνων ἀνεπιστήμων εἶ θεοῦ δυνάμεως, καθ’ ἣν ἅμα πάντα ὁρᾷ καὶ πάντων ἀκούει· νομίζων δ’ ἐμφανήσεσθαι θρασύτατος εἶ· δέον ἐφ’ οἷς ἥμαρτες ἐγκαλύπτεσθαι, προφέρεις εἰς μέσον τὰ δείγματα ὧν ἠδίκησας καὶ ἐπισεμνυνόμενος διανέμῃ πρὸς θεόν, ἀπαρχὰς αὐτῷ κομίζων ἀνοσίους, καὶ οὐκ ἐλογίσω τοῦθ’ ὅτι οὔτε νόμος ἀνομίαν παραδέχεται οὔτε φῶς ἡλιακὸν σκότος. ὁ δὲ θεὸς καὶ νόμων ἐστὶ παράδειγμα ἀρχέτυπον καὶ ἡλίου ἥλιος, νοητὸς αἰσθητοῦ, παρέχων ἐκ τῶν ἀοράτων πηγῶν ὁρατὰ φέγγη τῷ βλεπομένῳ.

1.280Fahişe Ücretinin Tapınağa Getirilmemesi Üzerine

Kanunun kutsal levhalarına şu hüküm de pek güzel yazılmıştır: Gençliğinin güzelliğini satmış, utanç verici kazançlar uğruna ayıp bir hayat seçmiş bir fahişenin ücreti tapınağa getirilmemelidir.

1.280

Περὶ τοῦ μίσθωμα πόρνης εἰς τὸ ἱερὸν μὴ κομίζειν. Πάνυ καλῶς ἐν ταῖς ἱεραῖς τοῦ νόμου στήλαις κἀκεῖνο ἀναγέγραπται, μίσθωμα πόρνης εἰς τὸ ἱερὸν μὴ κομίζειν πεπρακυίας τὴν ἰδίαν ὥραν, ἑλομένης ἕνεκα λημμάτων αἰσχρῶν ἐπονείδιστον βίον.

1.281Fahişelik etmiş bir kadının armağanları kutsallıktan yoksunsa, fahişeleşmiş bir psykhēnin armağanları haydi haydi öyle değil midir? Bu psykhē kendini en büyük utanca ve rezilliğe atmıştır: ayyaşlığa, oburluğa, para hırsına, şan hırsına, haz düşkünlüğüne ve tutkuların, hastalıkların, kötülüklerin sayısız başka türüne. Onun bu kirlerini hangi zaman yıkayıp temizleyebilir? Ben bilmiyorum.

1.281

εἰ δὲ τὰ παρὰ γυναικὸς ἡταιρηκυίας δῶρα ἀνίερα, πῶς οὐχὶ μᾶλλον τὰ παρὰ ψυχῆς πεπορνευμένης, ἥτις παρέρριψεν ἑαυτὴν ἐπ’ αἰσχύνῃ καὶ ὕβρεσι ταῖς ἐσχάταις, οἰνοφλυγίαις, ὀψοφαγίαις, φιλαργυρίαις, φιλοδοξίαις, φιληδονίαις, ἄλλαις μυρίαις παθῶν τε αὖ καὶ νοσημάτων καὶ κακιῶν ἰδέαις; ὧν τὰ μιάσματα ἐκεῖνα τίς ἂν ἐκνίψαι χρόνος; ἔγωγε οὐκ οἶδα.

1.282Fahişelerin işine çoğu zaman yaşlılık son verir; yaşları geçip tazelikleri çiçekler gibi solunca artık kimse yanlarına gelmez. Ama içinde büyüdüğü, alıştığı ölçüsüzlük tarafından fahişeliğe alıştırılmış bir psykhēyi hangi çağ değiştirip düzene sokabilir? Hiçbir çağ değil; yalnız bize imkânsız olanı yapabilen Tanrı.

1.282

τῶν μὲν γὰρ ἑταιρῶν τὴν ἐργασίαν κατέλυσε πολλάκις γῆρας, ἐπειδήπερ ἐξώροις γενομέναις οὐδεὶς ἔτι πρόσεισιν, ἀπομαρανθείσης ὥσπερ τινῶν ἀνθῶν τῆς ἀκμῆς· ψυχῆς δὲ πορνείαν ἀκολασίᾳ συντρόφῳ καὶ συνήθει πεπαιδοτριβημένης τίς ἂν αἰὼν μεταβάλοι πρὸς εὐκοσμίαν; αἰὼν μὲν οὔ, θεὸς δὲ μόνος, ᾧ δυνατὰ τὰ παρ’ ἡμῖν ἀδύνατα.

1.283Kurban sunacak kişi, kurbanlığın kusursuz olup olmadığına değil, kendi zihninin bütün ve eksiksiz olup olmadığına bakmalıdır. Kurban sunmak istemesinin sebeplerini de araştırsın: Ya önceden gördüğü iyilikler için şükretmek, ya mevcut iyiliklerin kalıcı olmasını ya da gelecekteki iyiliklere kavuşmayı dilemek, ya da mevcut ya da beklenen kötülüklerin savuşturulmasını istemek içindir. Bütün bu durumlarda aklını sağlıklı ve esen tutmalıdır.

1.283

δεῖ δὴ τὸν μέλλοντα θύειν σκέπτεσθαι, μὴ εἰ τὸ ἱερεῖον ἄμωμον, ἀλλ’ εἰ ἡ διάνοια ὁλόκληρος αὐτῷ καὶ παντελὴς καθέστηκε. διερευνάτω μέντοι καὶ τὰς αἰτίας, ὧν ἕνεκα ἀνάγειν ἀξιοῖ θυσίας· ἤτοι γὰρ εὐχαριστῶν ἐπὶ προϋπηργμέναις εὐεργεσίαις ἢ βεβαιότητα παρόντων ἢ μελλόντων κτῆσιν ἀγαθῶν αἰτούμενος ἢ κακῶν παρόντων ἢ προσδοκωμένων ἀποτροπήν, ἐφ’ οἷς ἅπασιν ὑγείαν καὶ σωτηρίαν ἐκπορίζειν ὀφείλει τῷ λογισμῷ.

1.284Önceden gördüğü iyilikler için şükrediyorsa, kötüleşip nankörlük etmesin; çünkü o lütuflar iyi bir insana verilmişti. Mevcut iyiliklerinin kalıcı olmasını diliyor ve gelecekten iyi şeyler umuyorsa, erdemli davranarak kendini bu başarılara layık kılsın. Bazı kötülüklerden kurtulmayı diliyorsa, cezaya ve öç alınmaya layık işler yapmasın.

1.284

εἴτε γὰρ ἐπὶ προϋπηργμέναις εὐχαριστεῖ, μὴ ἀχαριστησάτω φαῦλος γενόμενος — σπουδαίῳ γὰρ ἐδόθησαν αἱ χάριτες —, εἴτε βεβαιούμενος τὰ παρόντα ἀγαθὰ καὶ χρηστὰ περὶ τῶν μελλόντων προσδοκῶν, ἄξιον αὑτὸν παρεχέτω τῶν εὐπραγιῶν ἀστεῖος ὤν, εἴτε κακῶν τινων φυγὴν αἰτούμενος, μὴ δράτω κολάσεων ἐπάξια καὶ τιμωριῶν.

1.285Sunakla İlgili Öteki Hükümler

Musa der ki: «Sunağın üzerinde ateş sönmeden sürekli yanacaktır.» Bu, bence, yerinde ve uygundur. İnsanların gece gündüz aldığı Tanrı lütufları hiç tükenmez, eksilmez, kesilmez; bu yüzden şükranın sembolü olan kutsal alev de hep canlı tutulmalı ve hiç sönmemelidir.

1.285

Τὰ ἄλλα περὶ τὸ θυσιαστήριον. Πῦρ, φησίν, ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου καυθήσεται διὰ παντὸς ἄσβεστον· εἰκότως, οἶμαι, καὶ προσηκόντως· ἐπειδὴ γὰρ αἱ τοῦ θεοῦ χάριτες ἀέναοι καὶ ἀνελλιπεῖς καὶ ἀδιάστατοι, ὧν μεθ’ ἡμέραν καὶ νύκτωρ οἱ ἄνθρωποι τυγχάνουσιν, καὶ τὸ σύμβολον τῆς εὐχαριστίας, ἡ ἱερὰ φλόξ, ζωπυρείσθω καὶ ἀεὶ ἄσβεστος ἔστω.

1.286Belki de bununla eski kurbanları yenilerle uyumlu kılmak ve hepsinin kendisine adandığı aynı ateşin süreklilik ve varlığıyla onları birleştirmek ister. Böylece, ister bol bir varlıktan, ister tersine sunulacak şeylerin kıtlığından, sayısız sebepten doğsunlar, bütün kurbanların şükran olarak eksiksiz olduğunu gösterir.

1.286

τάχα μέντοι καὶ διὰ τοῦδε βούλεται τὰς παλαιὰς ταῖς νέαις θυσίαις ἁρμόσασθαι καὶ ἑνῶσαι τῇ μονῇ καὶ παρουσίᾳ τοῦ αὐτοῦ πυρός, ᾧ πᾶσαι καθιεροῦνται, πρὸς ἔνδειξιν τοῦ τελείας ἐν εὐχαριστίαις εἶναι, κἂν ἀπὸ μυρίων ὅσων ἀφορμῶν γίνωνται κατὰ περιουσίας ἀφθόνους ἢ τοὐναντίον ἐνδείας τῶν προσαγομένων.

1.287Lafzın söylediği budur; zihne yönelik anlam ise alegorinin kurallarıyla incelenmelidir. Tanrı'nın gerçek sunağı, bilgenin şükran dolu psykhēsidir; bu psykhē, yontulmamış ve bölünmemiş eksiksiz aretēlerden kurulmuştur, çünkü aretēnin hiçbir parçası yararsız değildir.

1.287

τὰ μὲν ῥητὰ ταῦτα [σύμβολα νοητῶν], τὰ δὲ πρὸς διάνοιαν τοῖς τῆς ἀλληγορίας κανόσιν ἐπισκεπτέον· πρὸς ἀλήθειαν τοῦ θεοῦ θυσιαστήριόν ἐστιν ἡ εὐχάριστος τοῦ σοφοῦ ψυχὴ παγεῖσα ἐκ τελείων ἀρετῶν ἀτμήτων καὶ ἀδιαιρέτων· οὐδὲν γὰρ μέρος ἀρετῆς ἀχρεῖον.

1.288Bu sunağın üzerinde kutsal ışık sürekli yanar ve sönmeden korunur. Zihnin ışığı bilgeliktir, tıpkı zıddının, akılsızlığın, psykhēnin karanlığı olması gibi. Hislerle algılanan ışık gözler için cisimleri kavramada neyse, epistēmē de akıl için cisimsiz ve akılla kavranan şeyleri seyretmede odur; onun parıltısı hiç kararmadan ve sönmeden hep ışıldar.

1.288

ἐπὶ ταύτης ἀεὶ τὸ ἱερὸν φῶς ἀνακαίεται φυλαττόμενον ἄσβεστον· διανοίας δὲ φῶς ἐστι σοφία, ἐπεὶ καὶ τοὐναντίον σκότος ψυχῆς ἀφροσύνη· ὅπερ γὰρ αἰσθητὸν φῶς ὀφθαλμοῖς πρὸς κατάληψιν σωμάτων, τοῦτ’ ἐπιστήμη λογισμῷ πρὸς θεωρίαν τῶν ἀσωμάτων καὶ νοητῶν, ἧς ἀεὶ τὸ φέγγος ἐπιλάμπει μηδέποτε ἀμαυρούμενον ⟨ἢ⟩ σβεννύμενον.

1.289Bundan sonra der ki: «Her sununun üzerine tuz koyacaksınız.» Bununla, daha önce de söylediğim gibi, her şeyin kalıcılığına işaret eder. Çünkü tuz cisimlerin koruyucusudur ve psykhēden sonra ikinci sırada değer görür: Psykhē nasıl cisimlerin bozulmamasının sebebiyse, tuz da onları çok uzun süre bir arada tutar ve bir bakıma ölümsüzleştirir.

1.289

Μετὰ ταῦτά φησιν· „ἐπὶ παντὸς δώρου προσοίσετε ἅλα”, δι’ οὗ, καθάπερ καὶ πρότερον εἶπον, τὴν εἰς ἅπαν διαμονὴν αἰνίττεται· φυλακτήριον γὰρ οἱ ἅλες σωμάτων, τετιμημένοι ψυχῆς δευτερείοις· ὡς γὰρ αἰτία τοῦ μὴ διαφθείρεσθαι τὰ σώματα ψυχή, καὶ οἱ ἅλες ἐπὶ πλεῖστον αὐτὰ συνέχοντες καὶ τρόπον τινὰ ἀθανατίζοντες.

1.290Bu yüzden Musa sunağa özel ve seçkin bir ad koymuş, ona thysiastērion demiştir; anlaşılan bu ad, etler ateşte tükendiği hâlde kurbanları (thysiai) korumaktan (diatērein) gelir. Bu da en açık kanıttır ki Musa kurbanı kurbanlık hayvanlarda değil, kurban sunanın zihninde ve gönül isteğinde görür; aretēden gelen kalıcılık ve sağlamlık da oradadır.

1.290

διὸ καὶ κέκληκε θυσιαστήριον, ἴδιον καὶ ἐξαίρετον ὄνομα θέμενος αὐτῷ παρὰ τὸ διατηρεῖν, ὡς ἔοικε, τὰς θυσίας, καίτοι τῶν κρεῶν ἀναλισκομένων ὑπὸ πυρός· ὡς εἶναι σαφεστάτην πίστιν, ὅτι οὐ τὰ ἱερεῖα θυσίαν ἀλλὰ τὴν διάνοιαν καὶ προθυμίαν ὑπολαμβάνει τοῦ καταθύοντος εἶναι, ἐν ᾗ τὸ μόνιμον καὶ βέβαιον ἐξ ἀρετῆς.

1.291Buna şu hükmü de ekler: Her kurbanın mayasız ve balsız sunulmasını emreder; ikisinin de sunağa çıkarılmasını uygun görmez. Balı, belki onu toplayan arı temiz bir hayvan olmadığı için yasaklar; söylendiğine göre arı, ölmüş sığırların çürüyüp bozulmasından doğar, tıpkı eşek arılarının at leşlerinden doğması gibi.

1.291

προσέτι κἀκεῖνο προσνομοθετεῖ, κελεύων πᾶσαν θυσίαν δίχα ζύμης καὶ μέλιτος προσάγεσθαι, μηδέτερον ἀξιῶν ἀναφέρειν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον· μέλι μὲν ἴσως, ἐπειδήπερ ἡ συναγωγὸς αὐτοῦ μέλιττα ζῷόν ἐστιν οὐ καθαρόν, ἐκ σήψεως καὶ φθορᾶς νεκρῶν, ὡς ὁ λόγος, βοῶν γεννώμενον, καθὰ καὶ οἱ σφῆκες ἐξ ἱππείων σωμάτων·

1.292Ya da bu, her türlü aşırı hazzın kutsallıktan yoksun olduğunun sembolüdür: Aşırı haz yutulurken tatlı gelir, ama ardından acı ve iyileşmesi güç sızılar getirir; bunlar yüzünden psykhē ister istemez sarsılır, sendeler ve sağlamca yerleşemez.

1.292

ἢ κατὰ σύμβολον τοῦ πᾶσαν ἀνίερον εἶναι τὴν περιττὴν ἡδονήν, τὰ μὲν περὶ τὴν κατάποσιν γλυκαίνουσαν, πικρὰς δὲ καὶ δυσιάτους αὖθις ἐπιφέρουσαν ἀλγηδόνας, ὑφ’ ὧν ἀνάγκη τὴν ψυχὴν σείεσθαι καὶ κλονεῖσθαι παγίως ἱδρυθῆναι μὴ δυναμένην·

1.293Mayayı da ondan doğan kabarma yüzünden yasaklar; bu da yine semboliktir: Sunağa yaklaşan hiç kimse kibirle şişip kabarmasın. Tersine, talihçe başkalarından üstün olsa bile Tanrı'nın büyüklüğüne bakarak oluşa tabi olanın güçsüzlüğünü hissetsin; yerinde bir muhakemeyle düşüncesinin kibirli yüksekliğini indirsin ve sinsi kendini beğenmişliği yıkıp atsın.

1.293

ζύμην δὲ διὰ τὴν γινομένην ἔπαρσιν ἐξ αὐτῆς, πάλιν συμβολικῶς, ἵνα μηδεὶς προσιὼν τῷ θυσιαστηρίῳ τὸ παράπαν ἐπαίρηται φυσηθεὶς ὑπ’ ἀλαζονείας, ἀλλ’ εἰς τὸ τοῦ θεοῦ μέγεθος ἀποβλέπων αἴσθησιν λαμβάνῃ τῆς περὶ τὸ γενητὸν ἀσθενείας, κἂν εὐτυχίαις ἑτέρων διαφέρῃ, καὶ τὸν εἰκότα ποιησάμενος λογισμὸν στέλλῃ τὸ τοῦ φρονήματος ὑπέραυχον ὕψος, τὴν ἐπίβουλον οἴησιν καθαιρῶν.

1.294Çünkü bütün varlığın kurucusu ve yapıcısı, doğurduğu hiçbir şeye muhtaç olmayan Tanrı, kendi kudretinin ve yetkisinin büyüklüğüne değil de senin güçsüzlüğüne bakarak merhametli gücünden sana pay veriyor ve muhtaç olduğun eksiklikleri dolduruyorsa, tabiatça akraban olan ve aynı unsurlardan türemiş insanlara karşı senin ne yapman yakışır? Sen ki kozmosa hiçbir şey, kendini bile getirmedin.

1.294

εἰ γὰρ ὁ τῶν ὅλων κτίστης καὶ ποιητὴς καὶ πάντων ἀνεπιδεὴς ὧν ἐγέννησεν, οὐ πρὸς τὰς ὑπερβολὰς τοῦ κράτους αὑτοῦ καὶ τῆς ἐξουσίας ἀπιδὼν ἀλλὰ πρὸς τὴν σὴν ἀσθένειαν, μεταδίδωσί σοι τῆς ἵλεω δυνάμεως αὑτοῦ τὰς ἐνδείας ἀναπληρῶν αἷς κέχρησαι, σὲ τί ποιεῖν ἁρμόττει πρὸς ἀνθρώπους τοὺς φύσει συγγενεῖς καὶ ἀπὸ τῶν αὐτῶν στοιχείων σπαρέντας, τὸν μηδὲν εἰς τὸν κόσμον ἀλλὰ μηδὲ σαυτὸν εἰσενηνοχότα;

1.295Ey şaşılası adam, çıplak geldin, çıplak gideceksin; doğumla ölüm arasındaki zamanı Tanrı'dan ödünç aldın. Bu zamanda yapman gereken neydi? Paylaşmaya, uyuma, eşitliğe, insanseverliğe ve öteki aretēlere özen göstermek; tabiatça en uysal canlı olan insanı vahşi ve yabani yapan eşitsiz, adaletsiz ve uzlaşmaz kötülüğü üzerinden atmak değil miydi?

1.295

γυμνὸς μὲν γάρ, θαυμάσιε, ἦλθες, γυμνὸς δὲ πάλιν ἄπεις, τὸν μεταξὺ χρόνον γενέσεως καὶ θανάτου παρὰ τοῦ θεοῦ χρῆσιν λαβών, ἐν ᾧ τί ποιεῖν προσῆκον ἦν ἢ κοινωνίας καὶ ὁμονοίας ἰσότητός τε καὶ φιλανθρωπίας καὶ τῆς ⟨ἄλλης⟩ ἀρετῆς ἐπιμελεῖσθαι, ἀποβαλλόμενον τὴν ἄνισον καὶ ἄδικον καὶ ἀσύμβατον κακίαν, ἣ τὸ ἡμερώτατον φύσει ζῷον, ἄνθρωπον, ὠμὸν καὶ ἀτίθασον ἐργάζεται;

1.296Musa yine akşamdan sabaha kadar, perdenin içindeki kutsal kandilliğin üzerinde kandiller yanmasını buyurur; bunun birçok sebebi vardır. Birincisi, kutsal yer gündüz ışığının yerini alan bu ışıkla aydınlansın ve yıldızlar gibi hiç karanlığa düşmesin diyedir. Çünkü yıldızlar da güneş batınca, kozmosta kendilerine verilen yeri bırakmadan kendi parıltılarını gösterirler.

1.296

Πάλιν ἀφ’ ἑσπέρας ἕως πρωίας προστάττει καίεσθαι λύχνους ἐπὶ τῆς ἱερᾶς λυχνίας εἴσω τοῦ καταπετάσματος, πολλῶν χάριν· ἑνὸς μὲν ἵνα ἐκ διαδοχῆς τοῦ μεθημερινοῦ φωτὸς καταλάμπηται τὰ ἅγια γινόμενα ἀεὶ σκότους ἀμέτοχα καθ’ ὁμοιότητα τῶν ἀστέρων· καὶ γὰρ οὗτοι δύντος ἡλίου τὸ ἴδιον ἀναφαίνουσι φέγγος ἣν ἐτάχθησαν ἐν τῷ κόσμῳ τάξιν οὐ λείποντες·

1.297İkincisi, gece de gündüz kurbanlarına kardeş ve akraba bir şey Tanrı'yı hoşnut etmek için yerine getirilsin ve şükran için hiçbir zaman, hiçbir fırsat kaçırılmasın diyedir. Gece için en elverişli ve en uygun şükran kurbanı da —ona kurban demek yerindedir— en kutsal yerdeki en kutsal ışığın parıltısıdır.

1.297

ἑτέρου δὲ τοῦ καὶ νύκτωρ ἀδελφόν τι καὶ συγγενὲς ταῖς μεθημεριναῖς θυσίαις ἐπιτελεῖσθαι πρὸς ἀρέσκειαν θεοῦ καὶ μηδένα χρόνον ἢ καιρὸν εὐχαριστίας παραλείπειν· ἐπιτηδειοτάτη δὲ καὶ προσφυεστάτη νυκτὶ τῆς εὐχαριστίας θυσία — θυσίαν γὰρ αὐτὴν ἄξιον καλεῖν — ἡ τοῦ ἱερωτάτου φέγγους ἐν τοῖς ἀδύτοις αὐγή·

1.298Üçüncüsü ise pek gereklidir. Biz yalnız uyanıkken değil, uyurken de iyilik görürüz. Çünkü cömert Tanrı ölümlü soya büyük bir yardım olarak uykuyu, beden ve psykhē için yararlı olsun diye vermiştir: Beden gündüzün yorgunluklarından kurtulur; psykhē ise kaygılarından hafifler, hislerin kalabalığından ve gürültüsünden kendi içine çekilir ve hiç değilse o zaman baş başa kalıp kendisiyle söyleşebilir. Bu yüzden kanun şükranları yerinde olarak ikiye paylaştırdı: Uyanıklık için sunulan kurbanlıklarla, uyku ve onun yararları için de kutsal kandillerin yakılmasıyla şükredilir.

1.298

τρίτου δὲ καὶ σφόδρα ἀναγκαίου· ἐπειδὴ γὰρ οὐ μόνον ἐγρηγορότες εὖ πάσχομεν ἀλλὰ καὶ καθεύδοντες, τοῦ φιλοδώρου θεοῦ μεγάλην ἐπικουρίαν, ὕπνον, τῷ θνητῷ γένει παρασχόντος ἐπ’ ὠφελείᾳ σώματός τε καὶ ψυχῆς, τοῦ μὲν σώματος τῶν μεθημερινῶν πόνων ἀφιεμένου, τῆς δὲ ψυχῆς ἐπικουφιζομένης τὰς φροντίδας καὶ ἀναχωρούσης εἰς ἑαυτὴν ἀπὸ τοῦ τῶν αἰσθήσεων ὄχλου καὶ θορύβου καὶ δυναμένης τότε γοῦν ἰδιάζειν καὶ ἐνομιλεῖν ἑαυτῇ, προσηκόντως ἐδικαίωσεν ὁ νόμος τὰς εὐχαριστίας διακληρῶσαι, ὑπὲρ μὲν ἐγρηγόρσεως διὰ τῶν προσαγομένων ἱερείων, ὑπὲρ δὲ ὕπνου καὶ τῶν ἀπὸ τοῦδε ὠφελειῶν διὰ τῆς τῶν ἱερῶν λύχνων ἐξάψεως.

1.299Dindarlıkla ilgili olarak emir ve yasak biçiminde konan kanunlar bunlar ve bunlara benzer olanlardır. Felsefi öğütler ve nasihatler biçiminde olanları ise şöyle anlatmalıyız. Musa der ki: Ey zihin, Tanrı senden ağır, karmaşık ya da yapılması güç bir şey istemiyor; pek basit ve kolay bir şey istiyor.

1.299

Ἃ μὲν οὖν πρὸς εὐσέβειαν νομοθετεῖται κατὰ προστάξεις καὶ ἀπαγορεύσεις, ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσιά ἐστιν· ἃ δὲ κατὰ τὰς φιλοσόφους ὑποθήκας καὶ παραινέσεις, ὧδε λεκτέον. αἰτεῖται γάρ, φησίν, ὦ διάνοια, παρὰ σοῦ ὁ θεὸς οὐδὲν βαρὺ καὶ ποικίλον ἢ δύσεργον ἀλλὰ ἁπλοῦν πάνυ καὶ ῥᾴδιον.

1.300Bu da şudur: O'nu bir velinimet olarak sevmek, bunu yapamıyorsan hiç değilse bir hükümdar ve efendi olarak O'ndan korkmak; O'nu hoşnut etmeye götüren bütün yollardan gitmek; O'na gelişigüzel değil, Tanrı sevgisiyle dolu bütün psykhēnle kulluk etmek; buyruklarına sarılmak ve adil olanı onurlandırmak. Bütün bunlarla O'nun kendisinde bir şey değişmez; tabiatı aynı kalır. Kozmostaki öteki şeyler de, güneş, ay, öteki yıldızların kalabalığı ya da bütün gök, bundan daha iyi olmaz. Yerin dağları daha yükseğe çıkmaz, ova akışkan maddeler gibi yayılıp daha da genişlemez, deniz tatlı suya dönmez, ırmaklar da büyüklükçe denizlere eşit olmaz. Her biri, Tanrı onları yarattığında en baştan hangi sınırlar içine konduysa o sınırlar içinde durur. Ama sen, kusursuz yaşarsan daha iyi olacaksın. Bunun neresi zor ya da zahmetlidir?

1.300

ταῦτα δ’ ἐστὶν ἀγαπᾶν αὐτὸν ὡς εὐεργέτην, εἰ δὲ μή, φοβεῖσθαι γοῦν ὡς ἄρχοντα καὶ κύριον, καὶ διὰ πασῶν ἰέναι τῶν εἰς ἀρέσκειαν ὁδῶν καὶ λατρεύειν αὐτῷ μὴ παρέργως ἀλλὰ ὅλῃ τῇ ψυχῇ πεπληρωμένῃ γνώμης φιλοθέου καὶ τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ περιέχεσθαι καὶ τὰ δίκαια τιμᾶν. ἐξ ὧν ἁπάντων αὐτὸς μὲν ἐν ὁμοίᾳ μένει φύσει μὴ τρεπόμενος. ἔτι δὲ τῶν ἄλλων ὅσα κατὰ τὸν κόσμον ἐστὶ βελτίωσιν ἴσχει, ἥλιος ἢ σελήνη ἢ τὸ πλῆθος τῶν ἄλλων ἀστέρων ἢ ὁ σύμπας οὐρανός. ἀλλὰ καὶ τῆς γῆς τὰ μὲν ὄρη πρὸς ὕψος αἴρεται περιμηκέστατον, ἡ δὲ πεδιὰς ὥσπερ αἱ χυταὶ οὐσίαι ἐπὶ πλεῖστον εὐρύνεται, καὶ ἡ θάλαττα μεταβάλλει πρὸς πότιμον ἢ οἱ ποταμοὶ πελαγῶν ἐξισοῦνται μεγέθεσιν. ἐπὶ μὲν οὖν τῶν αὐτῶν ὅρων ἕκαστον ἵδρυται ἐφ’ οἷς εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ὅτε ἐποίησεν ⟨ὁ θεὸς⟩ ἐτάχθη· σὺ δὲ βελτίων ἔσῃ ζῶν ἀνυπαιτίως. τί δὴ τούτων ἀργαλέον ἐστὶν ἢ ἐπίπονον;

1.301Gemi geçmez denizleri aşman, kışın ortasında dalgalarla ve ters rüzgârların zoruyla bir aşağı bir yukarı savrularak denizde yol alman gerekmez; yol bile denemeyecek sarp ve ayak basılmamış yerlerde yürüyüp haydutların ya da yırtıcı hayvanların saldırısından korkarak hep sinmen de gerekmez; pusuda bekleyen ve en büyük tehlikelerle tehdit eden düşmanlar varken açıkta geceleyip surları beklemen de gerekmez. Hayır, güzel şeyler konuşulurken tatsız hiçbir şey söylenmesin; bu kadar yararlı şeyler söz konusuyken yalnız hayırlı sözler söylenmelidir.

1.301

οὐκ ἄπλωτα πελάγη δεῖ περαιοῦσθαι καὶ μέσου χειμῶνος κλύδωνι καὶ βίαις ἐναντίων πνευμάτων κλονουμένους ἄνω καὶ κάτω θαλαττεύειν ἢ τραχείας καὶ ἀτριβεῖς πεζεύειν ἀνοδίας, οὐχ ὁδούς, λῃστῶν ἢ θηρίων ἐφόδους ἀεὶ κατεπτηχότας ἢ τειχοφυλακεῖν ἐν ὑπαίθρῳ νυκτερεύοντας, ἐφεδρευόντων πολεμίων καὶ τοὺς ἀνωτάτω κινδύνους ἀπειλούντων — ἄπαγε, μηδὲν ἐπὶ καλοῖς λεγέσθω τῶν ἀηδῶν· εὐφημητέον ἐπὶ τοῖς οὕτω συμφέρουσιν.

1.302Psykhēnin yalnızca onay vermesi yeter; her şey hemen hazırdır. Yoksa şunu bilmiyor musun: Hem hislerle algılanan gök hem de akılla kavranan, asıl anlamıyla «göğün göğü» denebilecek gök Tanrı'nındır; yine yer ve içindekiler, bütün kozmos, hem görünen kozmos hem de görünen göğün örneği olan görünmeyen ve cisimsiz kozmos O'nundur.

1.302

ἐπινεῦσαι μόνον δεῖ τὴν ψυχήν, καὶ πάρεστιν ἐν ἑτοίμῳ τὰ πάντα. ἢ τοῦτο ἀγνοεῖς, ὅτι τοῦ θεοῦ καὶ ὁ αἰσθητός ἐστιν οὐρανὸς καὶ ὁ νοητός, ὁ κυρίως, εἴποι τις ἄν, „οὐρανὸς οὐρανοῦ”, καὶ πάλιν ἡ γῆ καὶ τὰ ἐν αὐτῇ καὶ σύμπας ὁ κόσμος, ὅ τε ὁρατὸς καὶ ὁ ἀόρατος καὶ ἀσώματος, τὸ παράδειγμα τοῦ ὁρατοῦ οὐρανοῦ;

1.303Yine de O, bütün insan soyu içinden gerçekten insan olanları en iyiler olarak seçip aldı, onları her türlü ayrıcalığa layık gördü ve güzel şeylerin hiç kurumayan kaynağı olan kendisine hizmete çağırdı. Öteki aretēleri de bu kaynaktan yağmur gibi yağdırdı ve en yararlı biçimde tadılsınlar diye akıttı; bu içki, nektardan daha çok değilse bile ondan aşağı kalmayacak kadar ölümsüzleştirir.

1.303

ἀλλ’ ὅμως καὶ ἐξ ἅπαντος ἀνθρώπων γένους τοὺς πρὸς ἀλήθειαν ἀνθρώπους ἀριστίνδην ἐπιλέξας εἵλετο καὶ προνομίας ἠξίωσε τῆς πάσης, ἐπὶ τὴν θεραπείαν καλέσας ἑαυτοῦ, τὴν ἀέναον τῶν καλῶν πηγήν, ἀφ’ ἧς καὶ τὰς ἄλλας ὤμβρησεν ἀρετὰς καὶ ἀνέχεεν εἰς ἀπόλαυσιν ὠφελιμωτάτην, νέκταρος μᾶλλον ἢ οὐχ ἧττον ἀθανατίζον ποτόν.

1.304Aretē içkisiyle ziyafet çekmemiş olanlar acınacak ve bedbahttır; erdemli güzelliği hiç tatmamış olanlar ise, adaletle ve takvayla sevinip bunların keyfini sürmek ellerindeyken, hayatlarını en bedbaht biçimde geçirmişlerdir. Bunlar, kanunun dediği gibi, kalpleri sünnetsiz olanlardır; huylarının sertliği yüzünden dizgin tanımazlar, şımarıkça şaha kalkar ve boyunduruğu silkelerler.

1.304

οἰκτροὶ δὲ καὶ κακοδαίμονες ὅσοι μὴ τὸν ἀρετῆς πότον εὐωχήθησαν καὶ κακοδαιμονέστατοι διετέλεσαν οἱ εἰς ἅπαν ἄγευστοι καλοκἀγαθίας, παρὸν καὶ ἐνευφρανθῆναι καὶ ἐντρυφῆσαι δικαιοσύνῃ καὶ ὁσιότητι· ἀλλ’ εἰσὶν ἀπερίτμητοι τὴν καρδίαν, ᾗ φησιν ὁ νόμος, καὶ διὰ σκληρότητα τρόπων ἀφηνιασταί, σκιρτῶντες αὐθαδῶς καὶ ἀπαυχενίζοντες·

1.305Kanun onlara şöyle öğüt verir: «Kalbinizin katılığını sünnet edin.» Bu da şu demektir: Yönetici kısımda fazladan biten şeyleri, tutkuların ölçüsüz atılımlarının ekip büyüttüğü ve psykhēnin kötü çiftçisi olan akılsızlığın diktiği şeyleri özenle kesip atın.

1.305

οὓς νουθετεῖ φάσκων· „περιτέμνεσθε τὴν σκληροκαρδίαν” (Deut. 10, 16), τὸ δέ ἐστι, τὰς περιττευούσας φύσεις τοῦ ἡγεμονικοῦ, ἃς αἱ ἄμετροι τῶν παθῶν ἔσπειράν τε καὶ συνηύξησαν ὁρμαὶ καὶ ὁ κακὸς ψυχῆς γεωργὸς ἐφύτευσεν, ἀφροσύνη, μετὰ σπουδῆς ἀποκείρασθε.

1.306«Boynunuz da katı olmasın» der; yani nous eğilmez ve son derece dik başlı olmasın, aşırı kabalık yüzünden en zararlı cehaleti huy edinmesin. Tabiatındaki huysuzluğu ve inatçılığı bir düşman gibi üzerinden atsın, yumuşak başlılığa dönsün ve tabiatın kanunlarına itaat etsin.

1.306

καὶ ὁ τράχηλος, φησίν, ὑμῶν μὴ σκληρὸς ἔστω, τουτέστι, μὴ ἀκαμπὴς ὁ νοῦς καὶ αὐθαδέστατος, μηδ’ ὑπὸ τῆς ἄγαν σκαιότητος ἐπιτηδευέτω τὴν βλαβερωτάτην ἀμαθίαν, ἀλλὰ τὸ φύσει δύσκολον καὶ δύστροπον ἀποθέμενος ὡς ἐχθρὸν μεταβαλλέτω πρὸς τὸ εὔκολον, πειθαρχήσων νόμοις φύσεως.

1.307Yoksa görmüyor musun, Varolan'ın çevresindeki ilk ve en büyük güçler iyilik eden güç ile cezalandıran güçtür? İyilik eden güce Tanrı denir, çünkü O bu güçle evreni yerleştirip düzenledi; öbürüne Rab denir, çünkü bütün varlık üzerindeki egemenlik ona bağlıdır. O yalnız insanların değil tanrıların da Tanrısıdır; yalnız sıradan kişilerin değil yöneticilerin de yöneticisidir. Gerçekten var olan olarak büyüktür, güçlüdür ve kudretlidir.

1.307

ἢ οὐχ ὁρᾷς, ὅτι περὶ τὸ ὂν αἱ πρῶται καὶ μέγισται τῶν δυνάμεών εἰσιν, ἥ τε εὐεργέτις καὶ κολαστήριος; καὶ προσηγόρευται ἡ μὲν εὐεργέτις θεός, ἐπειδὴ κατὰ ταύτην ἔθηκε καὶ διεκόσμησε τὸ πᾶν, ἡ δὲ ἑτέρα κύριος, καθ’ ἣν ἀνῆπται τῶν ὅλων τὸ κράτος. θεὸς δὲ οὐκ ἀνθρώπων μόνον ἀλλὰ καὶ θεῶν ἐστι θεός, καὶ ἄρχων οὐκ ἰδιωτῶν μόνον ἀλλὰ καὶ ἀρχόντων, μέγας τέ ἐστιν ὢν ὄντως καὶ ἰσχυρὸς καὶ

1.308Ama aretēleri ve güçleri bu kadar büyük olan O, yine de yoksulluk içindeki en çaresizlere acır ve merhamet eder. Dine sonradan katılanların, öksüzlerin ve dulların yargıcı olmayı küçüklük saymaz; krallara, tiranlara ve büyük iktidar sahiplerine aldırmayarak bu düşkünlerin alçak durumunu kendi öngörüsüne layık görür.

1.308

κραταιός. ἀλλ’ ὅμως. ὁ τοσοῦτος ἐν ἀρεταῖς καὶ δυνάμεσιν ἔλεον καὶ οἶκτον λαμβάνει τῶν ἐν ἐνδείαις ἀπορωτάτων, οὐκ ἀπαξιῶν γενέσθαι κριτὴς προσηλύτοις ἢ ὀρφανοῖς ἢ χήραις, ἀλλὰ βασιλέων καὶ τυράννων καὶ τῶν ἐν μεγάλαις δυναστείαις ὑπεριδὼν τὸ ταπεινὸν τῶν λεχθέντων ἀξιοῖ προνοίας.

1.309Dine sonradan katılanları şu yüzden gözetir: Bunlar, içinde yetiştikleri, sahte uydurmalarla ve boş gururla dolu atalarının geleneklerini bırakmış, sadeliğin ve hakikatin gerçek âşıkları olarak dindarlığa geçmişlerdir. Gerçekten Varolan'a sığınan ve O'na hizmet eden kimseler olarak, kendilerine yakışan öngörüden haklı olarak pay alırlar; Tanrı'ya sığınmalarının meyvesi olarak O'nun yardımını bulurlar.

1.309

τῶν μὲν ἐπηλύτων διὰ τόδε· καταλιπόντες οὗτοι τὰ πάτρια οἷς ἐνετράφησαν ψευδῶν πλασμάτων γέμοντα καὶ τύφου, γενόμενοι ἀτυφίας καὶ ἀληθείας ἐρασταὶ γνήσιοι, μετεχώρησαν πρὸς εὐσέβειαν, ἱκέται τε καὶ θεραπευταὶ τοῦ ὄντως ὄντος ἀξίως ὄντες τῆς προνοίας τῆς ἁρμοττούσης εἰκότως μεταλαγχάνουσι, καρπὸν εὑράμενοι τῆς ἐπὶ τὸν θεὸν καταφυγῆς τὴν ἀπ’ αὐτοῦ βοήθειαν.

1.310Öksüzleri ve dulları da şu yüzden gözetir: Onlar koruyucularını yitirmişlerdir; öksüzler anne babalarını, dullar kocalarını. Böyle kimsesiz kalanlara insanlardan hiçbir sığınak kalmaz. Bu yüzden en büyük umuttan, Tanrı'dan yoksun kalmazlar; çünkü O, merhametli tabiatı gereği öngörüsünü ve ilgisini böyle kimsesizlerden esirgemez.

1.310

ὀρφανῶν δὲ καὶ χηρῶν, ἐπειδὴ κηδεμόνας ἀφῄρηνται, οἱ μὲν γονεῖς, αἱ δὲ ἄνδρας, καταφυγὴ δ’ οὐδεμία τοῖς οὕτως ἐρήμοις ἐξ ἀνθρώπων ἀπολείπεται· διὸ τῆς μεγίστης ἐλπίδος οὐκ ἀμοιροῦσι, τοῦ θεοῦ, διὰ τὴν ἵλεω φύσιν αὐτοῦ τὴν πρόνοιαν καὶ ἐπιμέλειαν μὴ ἀποστραφέντος τῶν οὕτως ἐρήμων.

1.311Musa der ki: Övüncün ve en büyük şanın yalnız Tanrı olsun. Zenginlikle, şöhretle, iktidarla, beden güzelliğiyle, güçle ve kafası boş olanların genellikle böbürlendiği benzer şeylerle övünme. Düşün ki bunlar önce iyinin tabiatından hiç pay almaz, sonra da çabucak değişir; bir bakıma sağlamca çiçek açmadan solarlar.

1.311

ἔστω δή, φησί, μόνος θεὸς αὔχημά σου καὶ μέγιστον κλέος, καὶ μήτ’ ἐπὶ πλούτῳ μήτε δόξῃ μήτε ἡγεμονίᾳ μήτε σώματος εὐμορφίᾳ μήτε ῥώμῃ μήτε τοῖς παραπλησίοις, ἐφ’ οἷς εἰώθασιν οἱ κενοὶ φρενῶν ἐπαίρεσθαι, σεμνυνθῇς, λογισάμενος ὅτι πρῶτον μὲν ἀμέτοχα ταῦτ’ ἐστὶ τῆς ⟨τοῦ⟩ ἀγαθοῦ φύσεως, ἔπειτα δ’ ὅτι καιρὸν ὀξὺν ἔχει τῆς μεταβολῆς, μαραινόμενα τρόπον τινά, πρὶν ἀνθῆσαι βεβαίως.

1.312Öyleyse sağlam, sarsılmaz ve değişmez iyinin peşine düşelim, O'na yakarmaya ve O'na hizmet etmeye sarılalım. Düşmanlarımızı yendiğimizde, oğullarını ve kızlarını kendi tanrılarına yakarak dindarlık ettiklerini sandıkları dinsizliklerine özenmeyelim.

1.312

ὃ δὴ πάγιον καὶ ἄτρεπτον καὶ ἀμετάβλητον ἀγαθὸν μεταδιώκωμεν καὶ τῆς ἱκεσίας καὶ θεραπείας αὐτοῦ περιεχώμεθα καὶ μήτε κρατήσαντες ἐχθρῶν ζηλώσωμεν τὰς ἐκείνων ἐν αἷς εὐσεβεῖν δοκοῦσιν ἀσεβείας υἱοὺς καὶ θυγατέρας τοῖς αὑτῶν κατακαίοντες θεοῖς — οὐχ

1.313Bütün barbarların çocuklarını ateşe atmayı âdet edindiğini söylemiyorum; tabiatları, savaşta uzlaşmaz düşmanlarına bile yapmadıklarını barışta en sevdiklerine, en yakınlarına yapmaya katlanacak kadar vahşileşmemiştir. Ama doğurdukları çocukların psykhēlerini gerçekten yakıp mahvediyorlar; çünkü onlar daha kundaktayken, henüz yumuşacıkken, bir olan ve gerçekten var olan Tanrı hakkındaki hakiki kanaatleri içlerine kazımıyorlar. Yenildiğimizde de cesaretimizi yitirmeyelim; sanki onlar dindarlıkları sayesinde yenmişler gibi onların başarılarına kapılıp sürüklenmeyelim.

1.313

ὅτι τὰ τέκνα πᾶσι τοῖς βαρβάροις ἐμπιμπράναι δι’ ἔθους ἐστίν· οὐ γὰρ οὕτως ἐξηγρίωνται τὰς φύσεις, ὡς, ἃ μηδὲ πολεμίους καὶ ἐχθροὺς ἀσυμβάτους ἐν πολέμῳ, ταῦτα τοὺς φιλτάτους καὶ οἰκειοτάτους ἐν εἰρήνῃ δρᾶν ὑπομένειν· ἀλλ’ ὅτι τὰς ψυχὰς τῷ ὄντι καταφλέγουσι καὶ διαφθείρουσιν ὧν ἐγέννησαν ἐξ ἔτι σπαργάνων ἁπαλαῖς ἔτι μὴ ἐγχαράττοντες τὰς ἀληθείας δόξας περὶ τοῦ ἑνὸς καὶ πρὸς ἀλήθειαν ὄντος θεοῦ — μήτ’ οὖν ἡττηθέντες ἀναπέσωμεν καὶ ὑπαχθῶμεν ταῖς ἐκείνων εὐτυχίαις ὡς δι’ εὐσέβειαν νενικηκότων·

1.314Çünkü pek çok kişi için o anki başarılar bir pusudur, ağır ve iyileşmez kötülüklere bir yemdir. Onların layık olmadıkları hâlde başarıya ulaşmaları da kendileri yüzünden değil, belki de kutsallığa aykırı işler yapan bizler daha çok üzülüp acı çekelim diyedir. Çünkü biz Tanrı'yı seven bir toplum düzeninde doğmuş, insanı her türlü aretēye hazırlayan kanunlarla yetişmiş, ilk çağımızdan beri ilahi insanlardan en güzel şeyleri öğrenmiş olduğumuz hâlde onları önemsemiyor, gerçekten önemsenmemeye layık olanlara sarılıyoruz; ciddi şeyleri oyun, oyuna layık şeyleri ciddi sayıyoruz.

1.314

πολλοῖς γὰρ ἐπ’ ἐνέδρᾳ συμβαίνουσιν αἱ παραυτίκα εὐπραγίαι δέλεαρ σφοδρῶν καὶ ἀνιάτων οὖσαι κακῶν· εἰκὸς δὲ καὶ ἀναξίους ὄντας κατορθοῦν, μὴ δι’ ἑαυτούς, ἀλλὰ ὑπὲρ τοῦ λυπεῖσθαι καὶ ἀνιᾶσθαι σφοδρότερον ἡμᾶς οὐχ ὅσια δρῶντας, οἳ γεννηθέντες ἐν πολιτείᾳ φιλοθέῳ καὶ ἐντραφέντες νόμοις ἐπὶ πᾶσαν ἀρετὴν ἀλείφουσι καὶ ἐκ πρώτης ἡλικίας παιδευόμενοι τὰ κάλλιστα παρὰ θεσπεσίοις ἀνδράσι τῶν μὲν ὀλιγωροῦμεν, τῶν δ’ ὡς ἀληθῶς ὀλιγωρίας ἀξίων περιεχόμεθα, παιδιὰν μὲν τὰ σπουδαῖα, σπουδὴν δὲ τὰ παιδιᾶς ἄξια ἡγούμενοι.

1.315Biri peygamberlik adını ve kılığını takınıp ilahi bir coşkuya kapılmış, tanrı tarafından tutulmuş görünerek insanları şehirlerde geleneksel olarak kabul edilen tanrılara tapınmaya götürürse, peygamber adına aldanıp ona kulak asmamak gerekir. Çünkü böyle biri peygamber değil, şarlatandır; yalan söyleyerek sözler ve kehanetler uydurmuştur.

1.315

Κἂν μέντοι τις ὄνομα καὶ σχῆμα προφητείας ὑποδύς, ἐνθουσιᾶν καὶ κατέχεσθαι δοκῶν, ἄγῃ πρὸς τὴν τῶν νενομισμένων κατὰ πόλεις θρησκείαν θεῶν, οὐκ ἄξιον προσέχειν ἀπατωμένους ὀνόματι προφήτου· γόης γὰρ ἀλλ’ οὐ προφήτης ἐστὶν ὁ τοιοῦτος, ἐπειδὴ ψευδόμενος λόγια καὶ χρησμοὺς ἐπλάσατο.

1.316Bir kardeş, bir oğul, bir kız, evin hanımı olan karı, gerçek bir dost ya da iyi niyetli görünen başka biri de, insanları kalabalığın sevdiği şeyleri birlikte sevmeye, aynı tapınaklara gidip aynı içki sunularına ve kurbanlara katılmaya teşvik ederek benzer şeylere sürüklerse, akrabalığa pek aldırmadan onu bir cellat ve herkesin düşmanı olarak cezalandırmalı, telkinlerini de dindarlığı seven herkese bildirmelidir. Onlar da kutsallık tanımayan bu adamı cezalandırmak için hiç gecikmeden koşarlar ve onu öldürmeyi kutsal bir iş sayarlar.

1.316

κἂν ἀδελφὸς ἢ υἱὸς ἢ θυγάτηρ ἢ γυνὴ ἡ οἰκουρὸς ἢ γνήσιος φίλος ἤ τις ἕτερος εὔνους εἶναι δοκῶν εἰς τὰ ὅμοια ἐνάγῃ προτρέπων συνασμενίζειν τοῖς πολλοῖς καὶ ἐπὶ τὰ αὐτὰ ἱερὰ καὶ τὰς αὐτὰς σπονδάς τε καὶ θυσίας ἀφικνεῖσθαι, κολαστέον ὡς δήμιον καὶ κοινὸν ἐχθρὸν ὄντα ὀλίγα φροντίσαντας οἰκειότητος καὶ τὰς παραινέσεις αὐτοῦ διαγγελτέον πᾶσι τοῖς εὐσεβείας ἐρασταῖς, οἳ ἀνυπερθέτῳ τάχει ταῖς κατ’ ἀνδρὸς ἀνοσίου τιμωρίαις ἐπιδραμοῦνται κρίνοντες εὐαγὲς τὸ κατ’ αὐτοῦ φονᾶν.

1.317Çünkü bizim için tek akrabalık ve dostluğun tek nişanı, Tanrı'yı hoşnut etmek ve her şeyi dindarlık uğruna söyleyip yapmak olsun. Atalardan gelen kan akrabalığı denen bağlar ve evlilik yoluyla ya da buna benzer başka sebeplerle kurulan yakınlıklar, eğer aynı gayeye, yani bütün birleştirici iyi niyetin çözülmez bağı olan Tanrı'yı onurlandırmaya yönelmiyorsa bir yana atılsın. Çünkü böyle kimseler karşılığında daha yüce ve kutsallığa daha yakışan bir akrabalık kazanacaklardır.

1.317

ἔστω γὰρ ἡμῖν μία οἰκειότης καὶ φιλίας ἓν σύμβολον ἡ πρὸς θεὸν ἀρέσκεια καὶ τὸ πάντα λέγειν τε καὶ πράττειν ὑπὲρ εὐσεβείας· αἱ δ’ ἐκ προγόνων ἀφ’ αἵματος αὗται λεγόμεναι συγγένειαι καὶ αἱ κατ’ ἐπιγαμίας ἤ τινας ἄλλας ὁμοιοτρόπους αἰτίας οἰκειότητες ἀπορριπτέσθωσαν, εἰ μὴ πρὸς τὸ αὐτὸ τέλος ἐπείγονται, τὴν τοῦ θεοῦ τιμήν, ἣ πάσης ἑνωτικῆς εὐνοίας ἄλυτος δεσμός ἐστιν· ἀντιλήψονται γὰρ οἱ τοιοῦτοι σεμνοτέρας καὶ ἱεροπρεπεστέρας συγγενείας.

1.318Kanun da benim bu sözümü doğrular: Tabiatın «hoşnut olduğu» şeyi ve «güzel olanı» yapanların Tanrı'nın oğulları olduğunu söyler: «Siz Tanrınız Rab'bin oğullarısınız.» Açıktır ki bunlar bir babadan gelir gibi bir öngörüye ve korumaya layık görüleceklerdir. Bu ilgi de insanlardan gelen ilgiden, bence, ilgi gösterenin üstünlüğü ölçüsünde üstün olacaktır.

1.318

βεβαιοῦται δέ μου τὴν ὑπόσχεσιν ὁ νόμος λέγων, ὅτι οἱ „τὸ ἀρεστὸν” τῇ φύσει δρῶντες καὶ „τὸ καλὸν” υἱοί εἰσι τοῦ θεοῦ, φησὶ γάρ· „υἱοί ἐστε κυρίῳ τῷ θεῷ ὑμῶν” (Deut. 14, 1), δηλονότι προνοίας καὶ κηδεμονίας ἀξιωθησόμενοι τῆς ὡς ἐκ πατρός· ἡ δὲ ἐπιμέλεια τοσοῦτον διοίσει τῆς ἀπ’ ἀνθρώπων, ὅσονπερ, οἶμαι, καὶ ὁ ἐπιμελούμενος διαφέρει.

1.319Bunlara ek olarak Musa, inisiyasyon törenlerini, gizemleri ve bu türden bütün hokkabazlıkları ve soytarılıkları kutsal kanunlarından çıkarır. Böyle bir toplum düzeninde yetişmiş olanların ayinlerle coşmalarını, gizem uydurmalarına bağlanıp hakikati hor görmelerini, gün ışığına ve aydınlığa layık olanı bırakıp gecenin ve karanlığın payına düşmüş şeylerin peşine takılmalarını uygun görmez. Öyleyse Musa'nın öğrencilerinden ve yakınlarından hiç kimse ne başkasını bu ayinlere soksun ne de kendisi girsin; çünkü bu ayinleri öğretmek de öğrenmek de küçümsenmeyecek bir kutsallık çiğnemesidir.

1.319

Πρὸς τούτοις ἔτι τὰ περὶ τελετὰς καὶ μυστήρια καὶ πᾶσαν τὴν τοιαύτην τερθρείαν καὶ βωμολοχίαν ἐκ τῆς ἱερᾶς ἀναιρεῖ νομοθεσίας, οὐκ ἀξιῶν τοὺς ἐν τοιαύτῃ πολιτείᾳ τραφέντας ὀργιάζεσθαι καὶ μυστικῶν πλασμάτων ἐκκρεμαμένους ὀλιγωρεῖν ἀληθείας καὶ τὰ νύκτα καὶ σκότος προσκεκληρωμένα μεταδιώκειν παρέντας τὰ ἡμέρας καὶ φωτὸς ἄξια. μηδεὶς οὖν μήτε τελείτω μήτε τελείσθω τῶν Μωυσέως φοιτητῶν καὶ γνωρίμων· ἑκάτερον γὰρ καὶ τὸ διδάσκειν καὶ τὸ μανθάνειν τελετὰς οὐ μικρὸν ἀνοσιούργημα.

1.320Ey gizem ehli, bunlar güzel ve yararlıysa neden kendinizi derin bir karanlığa kapatıp yalnız üç dört kişiye yarar sağlıyorsunuz? Yararlı olanı çarşının ortasında bütün insanların önüne koyabilirdiniz; böylece herkes korkusuzca daha iyi ve daha mutlu bir hayata ortak olabilirdi. Çünkü kıskançlık aretēden uzakta oturur.

1.320

τί γάρ, εἰ καλὰ ταῦτ’ ἐστίν, ὦ μύσται, καὶ συμφέροντα, συγκλεισάμενοι ἑαυτοὺς ἐν σκότῳ βαθεῖ τρεῖς ἢ τέτταρας μόνους ὠφελεῖτε, παρὸν ἅπαντας ἀνθρώπους ἐν ἀγορᾷ μέσῃ τὰ τῆς ὠφελείας προθέντας, ἵνα πᾶσιν ἀδεῶς ἐξῇ βελτίονος καὶ εὐτυχεστέρου κοινωνῆσαι βίου; φθόνος γὰρ ἀρετῆς διῴκισται.

1.321Zararlı işler yapanlar utansın; kimse görmesin diye sığınacak delikler, yerin kuytularını ve derin karanlığı arasınlar, büyük kanunsuzluklarını gölgeleyip gizlesinler. Ama herkesin yararına işler yapanlar açık yüzlü olsun; gündüz çarşının ortasından geçip kalabalık topluluklarla buluşsunlar, kendi hayatlarını parlak güneşte ışıldatsınlar ve en üstün hisler yoluyla toplantılara yarar sağlasınlar. İnsanlar hem en hoş hem de en çarpıcı manzaraları görsünler, hem de pek kaba olmayanların zihinlerini sevindiren tatlı sözleri dinleyip onlarla ziyafet çeksinler.

1.321

οἱ μὲν γὰρ τὰ βλαβερὰ πράττοντες αἰσχυνέσθωσαν καὶ καταδύσεις ἐπιζητοῦντες καὶ γῆς μυχοὺς καὶ βαθὺ σκότος ἐπικρυπτέσθωσαν τὴν πολλὴν ἀνομίαν αὑτῶν ἐπισκιάζοντες, ὡς μηδεὶς ἴδοι· τοῖς δὲ τὰ κοινωφελῆ δρῶσιν ἔστω παρρησία καὶ μεθ’ ἡμέραν διὰ μέσης ἴτωσαν ἀγορᾶς ἐντευξόμενοι πολυανθρώποις ὁμίλοις, ἡλίῳ καθαρῷ τὸν ἴδιον βίον ἀνταυγάσοντες καὶ διὰ τῶν κυριωτάτων αἰσθήσεων τοὺς συλλόγους ὀνήσοντες, ὁρῶντας μὲν ἡδίστας ὁμοῦ καὶ καταπληκτικωτάτας ὄψεις, ἀκούοντας δὲ καὶ ἑστιωμένους λόγων ποτίμων, οἳ τὰς διανοίας τῶν μὴ σφόδρα ἀμούσων εἰώθασιν εὐφραίνειν. ἢ οὐχ

1.322Yoksa görmüyor musun, tabiat da kendi ünlü ve pek güzel eserlerinden hiçbirini gizlemedi. Yıldızları ve bütün göğü, gözü sevindirsin ve felsefeye özlem uyandırsın diye gözler önüne serdi; denizleri, kaynakları, ırmakları, yıllık mevsimler için rüzgârlar ve esintilerle sağlanan havanın ılımlılığını, sayısız bitki, hayvan ve meyve türünü de insanlar kullansın ve tadını çıkarsın diye ortaya koydu.

1.322

ὁρᾷς, ὅτι καὶ ἡ φύσις τῶν ἑαυτῆς ἀοιδίμων καὶ παγκάλων ἔργων οὐδὲν ἀπέκρυψεν, ἀλλὰ ἀστέρας μὲν καὶ τὸν σύμπαντα οὐρανὸν εἴς τε τὴν δι’ ὄψεως τέρψιν καὶ πρὸς φιλοσοφίας ἵμερον ἀπέφηνεν, πελάγη δὲ καὶ πηγὰς καὶ ποταμοὺς καὶ τὰς ἀέρος εὐκρασίας δι’ ἀνέμων τε καὶ πνευμάτων εἰς τὰς ἐτησίους ὥρας, φυτῶν τε καὶ ζῴων ἔτι δὲ καρπῶν ἀμυθήτους ἰδέας εἰς χρῆσιν καὶ ἀπόλαυσιν ἀνθρώπων;

1.323Öyleyse biz de onun isteklerine uyarak gerekli ve yararlı olan her şeyi, layık olan herkesin yararına ortaya koymamalı mıydık? Oysa şimdi çoğu zaman iyi insanlardan hiçbiri gizemlere kabul edilmiyor da, ayinleri yönetenlere ve kutsal sırları gösterenlere para verdikleri için bazen haydutlar, korsanlar, iğrenç ve ölçüsüz kadın toplulukları kabul ediliyor. Bütün bunlar, güzelin ve hakikatin kendileri için değer gördüğü şehirden ve düzenden sınır dışına sürülsün. Bu konuda bu kadarı yeter.

1.323

εἶτ’ οὐκ ἐχρῆν καὶ ἡμᾶς ἑπομένους τοῖς ἐκείνης βουλήμασι πάνθ’ ὅσα ἀναγκαῖα καὶ χρήσιμα προτιθέναι πᾶσι τοῖς ἀξίοις ἐπ’ ὠφελείᾳ; νῦν δὲ συμβαίνει πολλάκις τῶν μὲν ἀγαθῶν ἀνδρῶν μηδένα μυεῖσθαι, λῃστὰς δ’ ἔστιν ὅτε καὶ καταποντιστὰς καὶ γυναικῶν θιάσους βδελυκτῶν καὶ ἀκολάστων, ἐπειδὰν ἀργύριον παράσχωσι τοῖς τελοῦσι καὶ ἱεροφαντοῦσιν. ὑπερόριοι δὴ πάντες οὗτοι φυγαδευέσθωσαν πόλεως καὶ καταστάσεως, ἐν ᾗ τὸ καλὸν καὶ ἡ ἀλήθεια δι’ αὐτὰ τιμᾶται. ταῦτα μὲν ἐπὶ τοσοῦτον.

1.324Kanun, paylaşmayı ve insanseverliği en çok öğütleyenlerden biri olduğu hâlde, bu iki aretēnin değerini ve yüceliğini korumuştur: Tedavisi imkânsız hâlde olanlardan hiçbirinin onlara sığınmasına izin vermemiş, onları olabildiğince uzağa kovmuştur.

1.324

Κοινωνίας δὲ καὶ φιλανθρωπίας εἰσηγητὴς ὢν ἐν τοῖς μάλιστα ὁ νόμος ἑκατέρας ἀρετῆς τήν τε ἀξίωσιν καὶ τὴν σεμνότητα διετήρησεν, οὐδενὶ τῶν ἀνιάτως ἐχόντων ἐπιτρέψας καταφυγεῖν ἐπ’ αὐτάς, ἀλλὰ πορρωτάτω σκορακίσας.

1.325Kurultaylara kötülerden pek çoğunun sızdığını ve toplanan kalabalığın içinde fark edilmediğini bildiği için, bu olmasın diye kutsal topluluğa layık olmayan herkesi önceden uzak tutar. İşe kadınsı hastalığa tutulmuş erkek-kadınlardan başlar: Bunlar tabiatın sikkesini bozarak ölçüsüz kadınların hâllerine ve biçimlerine zorla bürünürler. Testisleri ezilmiş ve üreme organları kesilmiş olanları da kovar; bunlar gençliklerinin çiçeği kolayca solmasın diye onu saklar, erkek damgalarını kadın biçimine dönüştürürler. Yalnız fahişeleri değil, fahişeden doğanları da kovar.

1.325

ἐπιστάμενος γοῦν ἐν ταῖς ἐκκλησίαις οὐκ ὀλίγους τῶν μοχθηρῶν παρεισρέοντας καὶ διὰ τὸ συνειλεγμένον πλῆθος λανθάνοντας, ἵνα μὴ τοῦτο γένηται, προανείργει πάντας τοὺς ἀναξίους ἱεροῦ συλλόγου τὴν ἀρχὴν ποιούμενος ἀπὸ τῶν νοσούντων τὴν θήλειαν νόσον ἀνδρογύνων, οἳ τὸ φύσεως νόμισμα παρακόπτοντες εἰς ἀκολάστων γυναικῶν πάθη καὶ μορφὰς εἰσβιάζονται· θλαδίας γὰρ καὶ ἀποκεκομμένους τὰ γεννητικὰ ἐλαύνει τό τε τῆς ὥρας ταμιεύοντας ἄνθος, ἵνα μὴ ῥᾳδίως μαραίνοιτο, καὶ τὸν ἄρρενα τύπον μεταχαράττοντας εἰς θηλύμορφον ἰδέαν. ἐλαύνει δὲ οὐ μόνον πόρνας ἀλλὰ καὶ τοὺς ἐκ πόρνης,

1.326Bunlar annelerinin utancını taşırlar; çünkü anneleriyle ilişkiye giren erkeklerin çokluğu yüzünden ilk tohumları ve doğumları sahteleşmiş, karışmıştır, öyle ki gerçek babalarını tanıyıp ayırt edemezler.

1.326

ἐπιφερομένους μητρῷον αἶσχος, [καὶ] διότι ἡ πρώτη σπορὰ καὶ γένεσις αὐτοῖς κεκιβδήλευται καὶ συγκέχυται διὰ τὸ πλῆθος τῶν ὡμιληκότων ταῖς μητράσιν, ὡς μὴ δύνασθαι τὸν ἀληθῆ πατέρα διαγνῶναι καὶ διακρῖναι.

1.327Bu bölüm, felsefi seyirle dolu olduğu için başka hiçbir bölümün olmadığı kadar alegorik yoruma elverişlidir. Çünkü dinsizlerin ve kutsallık tanımayanların tek bir türü değil, birbirinden farklı pek çok türü vardır. Kimileri cisimsiz ideaların gerçek hiçbir şeye karşılık gelmeyen boş bir ad olduğunu söyler; böylece varolanlar arasından en gerekli ousiayı ortadan kaldırırlar. Oysa bu ousia, ousianın bütün keyfiyetlerinin ilk örneğidir; her şey ona göre biçim almış ve ölçülmüştür.

1.327

ὁ δὲ τόπος οὗτος, εἰ καί τις ἄλλος, ἀλληγορίαν ἐπιδέχεται φιλοσόφου θεωρίας ὢν ἀνάπλεως· τῶν γὰρ ἀσεβῶν καὶ ἀνοσίων οὐχ εἷς τρόπος, ἀλλὰ πολλοὶ καὶ διαφέροντες. οἱ μὲν γὰρ τὰς ἀσωμάτους ἰδέας ὄνομα κενὸν ἀμέτοχον ἀληθοῦς πράγματος εἶναί φασι, τὴν ἀναγκαιοτάτην οὐσίαν ἐκ τῶν ὄντων ἀναιροῦντες, ἥτις ἐστὶν ἀρχέτυπον παράδειγμα πάντων ὅσα ποιότητες οὐσίας, καθ’ ἣν ἕκαστον εἰδοποιεῖτο καὶ διεμετρεῖτο.

1.328Kanunun kutsal levhaları bunları «testisleri ezilmiş» diye anar. Ezilmiş olan nasıl keyfiyetini ve eidosunu yitirmişse ve asıl anlamıyla biçimsiz maddeden başka bir şey değilse, ideaları ortadan kaldıran kanaat de her şeyi birbirine karıştırır ve onları unsurlardan önceki o biçimsiz ve keyfiyetsiz ousiaya geri götürür.

1.328

τούτους αἱ ἱεραὶ τοῦ νόμου στῆλαι μηνύουσι „θλαδίας“· ὡς γὰρ τὸ τεθλασμένον ἀφῄρηται τὴν ποιότητα καὶ τὸ εἶδος καὶ οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ κυρίως εἰπεῖν ἄμορφος ὕλη, οὕτως καὶ ἡ ἀναιροῦσα δόξα ἰδέας πάντα συγχεῖ καὶ πρὸς τὴν ἀνωτέρω τῶν στοιχείων οὐσίαν τὴν ἄμορφον καὶ ἄποιον ἐκείνην ἄγει.

1.329Bundan daha saçma ne olabilir? Tanrı her şeyi o ousiadan doğurdu, ama ona kendisi dokunmadı; çünkü mesut ve kutlu olanın sınırsız ve karmakarışık maddeye dokunması caiz değildi. Tersine, asıl adları idealar olan cisimsiz güçleri kullandı ki her cins kendine uygun biçimi alsın. Bu kanaat ise büyük bir düzensizlik ve karışıklık getirir: Keyfiyetlerin kendileri sayesinde var olduğu şeyleri ortadan kaldırınca keyfiyetleri de onlarla birlikte ortadan kaldırır.

1.329

οὗ τί γένοιτ’ ἂν ἀτοπώτερον; ἐξ ἐκείνης γὰρ πάντ’ ἐγέννησεν ὁ θεός, οὐκ ἐφαπτόμενος αὐτός — οὐ γὰρ ἦν θέμις ἀπείρου καὶ πεφυρμένης ὕλης ψαύειν τὸν εὐδαίμονα καὶ μακάριον —, ἀλλὰ ταῖς ἀσωμάτοις δυνάμεσιν, ὧν ἔτυμον ὄνομα αἱ ἰδέαι, κατεχρήσατο πρὸς τὸ γένος ἕκαστον τὴν ἁρμόττουσαν λαβεῖν μορφήν. ἡ δὲ πολλὴν ἀταξίαν εἰσηγεῖται καὶ σύγχυσιν· ἀναιροῦσα γὰρ ταῦτα, δι’ ὧν αἱ ποιότητες, συναναιρεῖ ποιότητας.

1.330Başkaları ise sanki kötülük yarışmalarında dinsizlik ödülünü kapmaya can atarak bunları da geride bırakır ve idealarla birlikte Tanrı'nın varlığını da örterler. Derler ki Tanrı yoktur; yalnız insanların yararı için var olduğu söylenir: Her yerde hazır bulunduğu ve her şeyi uykusuz gözlerle gördüğü sanılan O'ndan çekindikleri için insanlar haksızlıklardan el çeksinler diye. Kanun bunları isabetle «üreme organı kesilmiş» diye adlandırır: Her şeyi doğuran hakkındaki düşünceleri kesilip atılmış, bilgelik bakımından kısır, kötülüklerin en büyüğü olan tanrısızlığı huy edinmiş kimselerdir.

1.330

ἕτεροι δ’ ὡς ἐν ἄθλοις κακίας τὰ ἐπ’ ἀσεβείᾳ νικητήρια σπεύδοντες αἴρεσθαι προσυπερβάλλουσιν ἅμα ταῖς ἰδέαις καὶ ὕπαρξιν θεοῦ παρακαλυπτόμενοι ὡς οὐκ ὄντος λεγομένου δ’ εἶναι χάριν τοῦ συμφέροντος ἀνθρώποις, οἳ δὴ δι’ εὐλάβειαν τοῦ δοκοῦντος πάντῃ παρεῖναι καὶ πάντα καθορᾶν ὄμμασιν ἀκοιμήτοις [[οἷς]ἶς] ἔμελλον ἀνέξειν ἀδικημάτων. τούτους ὁ νόμος εὐθυβόλως „ἀποκόπους” προσαγορεύει τὴν περὶ τοῦ πάντα γεννῶντος ἐκτετμημένους ὑπόληψιν, ἀγόνους μὲν σοφίας, ἐπιτηδεύοντας δὲ τὴν μεγίστην κακιῶν, ἀθεότητα.

1.331Üçüncüler ise zıt yönden kesip biçtiler: Erkek ve dişi, yaşlı ve genç tanrılardan bir kalabalık öne sürüp kozmosu çok tanrılı bir yönetim öğretisiyle doldurdular; amaçları, bir ve gerçekten var olan hakkındaki düşünceyi insanların zihninden kesip atmaktı.

1.331

τρίτοι δ’ εἰσὶν οἳ τὴν ἐναντίαν ἔτεμον εἰσηγησάμενοι πλῆθος ⟨θεῶν⟩ ἀρρένων τε καὶ θηλειῶν, πρεσβυτέρων τε αὖ καὶ νεωτέρων, πολυαρχίας λόγῳ τὸν κόσμον ἀναπλήσαντες, ἵνα τὴν τοῦ ἑνὸς καὶ ὄντως ὄντος ὑπόληψιν ἐκ τῆς ἀνθρώπων διανοίας ἐκτέμωσιν.

1.332Kanun bunlara sembolik olarak «fahişeden doğanlar» der. Anneleri fahişe olanlar nasıl gerçek babalarını bilmez, onu babaları olarak gösteremez de pek çok, hatta neredeyse bütün âşıkları ve ilişkiye girenleri baba sayarlarsa, bir ve gerçek Tanrı'yı bilmeyenler de aynı biçimde sahte adlar taşıyan birçok tanrı uydurur ve varolanların en gerekli olanı karşısında kör kalırlar. Oysa kundaktan beri öğretilmesi gereken yalnız ya da en başta buydu. Çünkü gerçekten var olan Tanrı'nın bilgisinden daha güzel hangi bilgi vardır?

1.332

οὗτοι δ’ εἰσὶν οἱ συμβολικῶς "ἐκ πόρνης“ ὑπὸ τοῦ νόμου προσαγορευόμενοι· καθάπερ γὰρ ὧν μητέρες πόρναι τὸν μὲν ἀληθῆ πατέρα οὔτε ἴσασιν οὔτ’ ἐπιγράψασθαι δύνανται, πολλοὺς δὲ καὶ σχεδὸν ἅπαντας τοὺς ἐραστὰς καὶ ὡμιληκότας, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οἱ ἀγνοοῦντες τὸν ἕνα καὶ ἀληθινὸν θεὸν πολλοὺς καὶ ψευδωνύμους ἀναπλάττοντες περὶ τὸ ἀναγκαιότατον τῶν ὄντων τυφλώττουσιν, ὅπερ ἢ μόνον ἢ πρώτιστον ἐξ αὐτῶν σπαργάνων εἰκὸς ἦν ἀναδιδάσκεσθαι· τί γὰρ μάθημα κάλλιον ἢ τοῦ ὄντως

1.333Dördüncü ve beşinci olarak, aynı gayeye koşan ama aynı tasarılardan yola çıkmayanları kovar. İkisi de büyük bir kötülüğün, bencilliğin tutkunudur; akıl sahibi ve akıldan yoksun kısımlardan oluşan bütün psykhēyi ortak bir mülk gibi aralarında paylaşmışlardır: Kimileri nous olan akıl sahibi kısmı, kimileri de hislere bölünen akıldan yoksun kısmı kendine pay almıştır.

1.333

ὄντος θεοῦ; τετάρτους δὲ καὶ πέμπτους ἐλαύνει πρὸς μὲν τὸ αὐτὸ τέλος ἐπειγομένους, οὐ μὴν ἀπὸ τῶν αὐτῶν βουλευμάτων· ἀμφότεροι γὰρ ζηλωταὶ μεγάλου κακοῦ, φιλαυτίας, ὄντες ὥσπερ τινὰ κοινὴν οὐσίαν διενείμαντο τὴν ὅλην ψυχὴν ἐκ λογικοῦ καὶ ἀλόγου μέρους συνεστῶσαν· καὶ οἱ μὲν τὸ λογικόν, ὃ δὴ νοῦς ἐστι, διεκληρώσαντο, οἱ δὲ τὸ ἄλογον, ὅπερ εἰς τὰς αἰσθήσεις τέμνεται.

1.334Nousun savunucuları insan işlerinin yönetimini ve krallığını ona bağlarlar. Nousun geçmişi bellekte korumaya, şimdiyi sağlamca kavramaya, geleceği de akla yatkın bir tahminle tasavvur edip hesaplamaya yettiğini söylerler.

1.334

οἱ μὲν οὖν τοῦ νοῦ προστάται τὴν ἡγεμονίαν καὶ βασιλείαν τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων ἀνάπτουσιν αὐτῷ καί φασιν ἱκανὸν εἶναι καὶ τὰ παρεληλυθότα μνήμῃ διασῴζειν καὶ τῶν παρόντων ἐρρωμένως ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ τὰ μέλλοντα εἰκότι στοχασμῷ φαντασιοῦσθαί τε καὶ λογίζεσθαι.

1.335Derler ki: Dağlık bölgenin ve ovanın derin topraklı ve verimli yerlerini ekip diken, hayata en yararlı uğraş olan tarımı bulan odur. Gemi yapan, sözle anlatılamayacak buluşlarla karada yaşayan tabiatı denizde yol alabilir kılan, denizde şehirlerin limanlarına ve sığınaklarına kadar çok kollu işlek yollar açan, gemi yapılmasaydı asla bir araya gelemeyecek olan kıta halklarıyla ada halklarını tanıştıran odur. El işi denen tekhnēlerin de daha ince olanların da mucidi odur.

1.335

οὗτος γάρ ἐστιν ὁ γῆν τὴν βαθύγειον καὶ ἀρετῶσαν τῆς ὀρεινῆς καὶ πεδιάδος κατασπείρας καὶ καταφυτεύσας καὶ τὴν βιωφελεστάτην γεωργίαν εὑρών· οὗτος ὁ ναῦν κατασκευάσας καὶ τὴν χέρσου φύσιν ἐπινοίαις παντὸς λόγου κρείττοσι πλωτὴν ἀπεργασάμενος καὶ ὁδοὺς ἐν θαλάττῃ πολυσχιδεῖς ἄχρι λιμένων τῶν κατὰ πόλεις καὶ ὑποδρόμων λεωφόρους ἀνατεμὼν καὶ γνωρίσας ἠπειρώτας νησιώτας οὐκ ἄν ποτ’ εἰς ἑαυτοὺς ἐλθόντας, εἰ μὴ σκάφος ἐναυπηγήθη· οὗτος ὁ καὶ τῶν βαναύσων καὶ τῶν γλαφυρωτέρων τεχνῶν λεγομένων εὑρετής·

1.336Harfleri, sayıları, müziği ve bütün genel terbiyeyi o tasarladı, geliştirdi ve tamamladı. En büyük iyi olan felsefeyi de o doğurdu ve onun her kısmıyla insan hayatına yarar sağladı: mantıkla yanılmaz bir anlatıma, ahlakla huyların düzeltilmesine, fizikle göğün ve kozmosun epistēmēsine. Nous için daha pek çok övgü toplayıp bir araya getirirler; ama bunlar da söylenenlere dayanır ve şimdi onlarla uğraşmanın sırası değil.

1.336

οὗτος γράμματα καὶ ἀριθμοὺς καὶ μουσικὴν καὶ τὴν ἐγκύκλιον ἅπασαν παιδείαν ἐπενόησε καὶ συνηύξησε καὶ πρὸς τὸ τέλος ἤγαγεν· οὗτος καὶ τὸ μέγιστον ἀγαθόν, φιλοσοφίαν, ἐγέννησε καὶ δι’ ἑκάστου τῶν μερῶν αὐτῆς ὠφέλησε τὸν ἀνθρώπινον βίον, διὰ μὲν τοῦ λογικοῦ πρὸς ἀνεξαπάτητον ἑρμηνείαν, διὰ δὲ τοῦ ἠθικοῦ πρὸς τὴν τῶν τρόπων ἐπανόρθωσιν, διὰ δὲ τοῦ φυσικοῦ πρὸς ἐπιστήμην οὐρανοῦ τε καὶ κόσμου. καὶ ἄλλα μέντοι παμπληθῆ λέγουσιν ἐγκώμια νοῦ συμφορήσαντές τε καὶ ἀγείραντες ἔχοντα τὴν ἀναφορὰν ἐπὶ τὰ λεχθέντα ἤδη, περὶ ὧν οὐ καιρὸς ἐνοχλεῖν.

1.337Hislerin savunucuları ise onları pek yüceltip överler; hislerden doğan yararları sözle sıralar ve yaşamanın iki sebebi olduğunu söylerler, koku alma ve tatma; iyi yaşamanın da iki sebebi vardır, görme ve işitme.

1.337

οἱ δὲ τῶν αἰσθήσεων προστάται τὸν ἔπαινον αὐτῶν εὖ μάλα σεμνοποιοῦσι διανέμοντες τῷ λόγῳ τὰς ἀπ’ αὐτῶν ἐγγινομένας χρείας καί φασιν, ὅτι δύο μὲν αἴτια τοῦ ζῆν ἐστιν, ὄσφρησις καὶ γεῦσις, δύο δὲ τοῦ καλῶς ζῆν, ὅρασις καὶ ἀκοή.

1.338Tatma yoluyla yiyeceklerden gelen besin içeri gönderilir; burun delikleri yoluyla da her canlının bağlı olduğu hava. Hava da sürekli ve kesintisiz bir besindir; yalnız uyanıkken değil uyurken de bizi besler ve hayatta tutar. Bunun açık kanıtı şudur: Dışarıdan akıp gelmesi gereken soluk kesilir de nefesin gidip gelişi pek kısa bir süre bile durursa, kaçınılmaz bir ölüm zorunlu olarak ardından gelir.

1.338

διὰ μὲν οὖν γεύσεως αἱ τῶν σιτίων τροφαὶ παραπέμπονται, διὰ δὲ μυκτήρων ὁ ἀήρ, οὗ πᾶν ζῷον ἐξήρτηται· τροφὴ δ’ ἐστὶ καὶ οὗτος ἡ συνεχὴς καὶ ἀδιάστατος, ὃς οὐκ ἐγρηγορότας μόνον ἀλλὰ καὶ κοιμωμένους διατρέφει τε καὶ διασῴζει· σαφὴς δὲ πίστις· εἰ γὰρ κἂν βραχύτατον ὁ τῆς ἀναπνοῆς δίαυλος ἐπισχεθείη κατὰ τὴν τοῦ πεφυκότος ἔξωθεν ἐποχετεύεσθαι πνεύματος ἀποκοπήν, θάνατος ἀπαραίτητος ἐξ ἀνάγκης ἐπακολουθήσει.

1.339İyi yaşamayı sağlayan filozof hislere gelince: Görme, varolanlar arasında en güzel şey olan ışığı görür; ışık sayesinde de öteki her şeyi görür: güneşi, ayı, yıldızları, göğü, yeri, denizi, bitkilerin ve hayvanların sayısız çeşidini, kısacası bütün cisimleri, şekilleri, renkleri ve büyüklükleri. Bunları seyretmek olağanüstü bir phronēsis doğurmuş ve epistēmēye büyük bir özlem uyandırmıştır.

1.339

τῶν γε μὴν φιλοσόφων αἰσθήσεων, δι’ ὧν περιγίνεται τὸ εὖ ζῆν, ὅρασις μὲν φῶς τὸ κάλλιστον ἐν τοῖς οὖσιν ὁρᾷ, ὁρᾷ δὲ διὰ φωτὸς τἄλλα πάντα, ἥλιον, σελήνην, ἀστέρας, οὐρανόν, γῆν, θάλατταν, φυτῶν καὶ ζῴων ἀμυθήτους διαφοράς, καὶ συνόλως πάντα σώματα καὶ σχήματα καὶ χρώματα καὶ μεγέθη, ὧν ἡ θέα περιττὴν φρόνησιν ἐξειργάσατο καὶ πολὺν ἵμερον ἐπιστήμης ἐγέννησε.

1.340Görme bunlardan başka da bize en büyük yararları sağlar: yakını yabancıdan, dostu düşmandan ayırt etmeyi, zararlıdan kaçmayı ve yararlıyı seçmeyi. Bedenin öteki kısımlarının her biri de uygun ve pek gerekli işler için yaratılmıştır: Ayaklar yürümek, koşmak ve bacaklarla yapılan öteki işler için; eller bir şey yapmak, vermek ve almak için. Gözler ise ortak bir iyilik gibi, hem bu kısımların hem de öteki her şeyin işini doğru yapabilmesini sağlar.

1.340

παρέχεται δὲ καὶ ἄνευ τούτων ὠφελείας ὅρασις ἡμῖν τὰς μεγίστας, εἴς τε τὴν οἰκείων καὶ ἀλλοτρίων καὶ φίλων καὶ ἐχθρῶν διάκρισιν καὶ βλαβερῶν μὲν φυγήν, αἵρεσιν δὲ τῶν ἐπ’ ὠφελείᾳ. γέγονε μὲν οὖν καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον τοῦ σώματος μερῶν πρὸς ἁρμοττούσας χρείας καὶ σφόδρα ἀναγκαίας, ὡς βάσεις μὲν πρὸς περίπατον καὶ δρόμον καὶ τἄλλα ὅσα διὰ σκελῶν ἐνεργεῖται, χεῖρες δὲ πρὸς τὸ πρᾶξαί τι καὶ δοῦναι καὶ λαβεῖν· ὀφθαλμοὶ δὲ ὡσπερεί τι κοινὸν ἀγαθὸν τὴν τοῦ δύνασθαι κατορθοῦν αἰτίαν καὶ τούτοις καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασι παρέχουσιν.

1.341Bunun en dürüst tanıkları gözlerini yitirmiş olanlardır: Elleri ve ayakları olduğu hâlde onları gereği gibi kullanamazlar. Böylece eskilerin onlara verdiği «güçsüzler» adını doğrularlar; söylendiğine göre bu ad ayıplamaktan çok acımadan doğmuştur. Çünkü gözler yitirilince bedenin güçleri yalnız sendelemekle kalmaz, yok da olur. İşitme de pek şaşılası bir şeydir.

1.341

ἀψευδέστατοι δ’ οἱ πεπηρωμένοι μάρτυρες, οἳ μήτε χερσὶ μήτε ποσὶ δύνανται χρῆσθαι κατὰ τὸ βέλτιον τὴν πρόσρησιν ἐπαληθεύοντες, ἣν οὐκ ἐπ’ ὀνείδει μᾶλλον ἢ οἴκτῳ θέσθαι φασὶ τοὺς πρότερον ἀδυνάτους ὀνομάσαντας· ἅμα γὰρ τῇ τῶν ὀμμάτων φθορᾷ καὶ αἱ τοῦ σώματος δυνάμεις οὐχ ὑποσκελίζονται μόνον ἀλλὰ καὶ φθείρονται. θαυμασιώτατον δὲ καὶ ἀκοὴ χρῆμα, δι’ ἧς μέλη καὶ μέτρα καὶ ῥυθμοί,

1.342Ezgiler, ölçüler ve ritimler; armoniler ve uyumlar; cinslerin ve dizilerin değişimleri ve müzikte ayırt edilen her şey; ayrıca uzun anlatımlı söylevlerin sayısız türü, yani mahkeme, danışma ve övgü söylevleri; tarih eserlerindeki ve diyaloglardaki sözler; hayatın işleri üzerine yanımızdakilerle yaptığımız zorunlu konuşmalar, hepsi işitme yoluyla ayırt edilir. Kısacası, hem konuşmaya hem şarkı söylemeye yarayan iki güce sahip olan ses aracılığıyla, işitme bu ikisini de psykhēnin yararına ayırt eder.

1.342

ἔτι δὲ ἁρμονίαι καὶ συμφωνίαι καὶ τῶν γενῶν καὶ συστημάτων αἱ μεταβολαὶ καὶ πάνθ’ ὅσα κατὰ μουσικὴν ἐπικρίνεται, καὶ λόγων [τε] τῶν κατὰ διεξόδους [καὶ] παμπληθεῖς ἰδέαι δικανικῶν συμβουλευτικῶν ἐγκωμιαστικῶν, ἔτι δὲ τῶν ἐν ἱστορίαις καὶ διαλόγοις καὶ τῶν ἐν ὁμιλίαις ἀναγκαίαις περὶ τῶν ἐν βίῳ πραγμάτων πρὸς τοὺς ἀεὶ πλησιάζοντας· συνόλως γὰρ διὰ φωνῆς διττὴν ἐχούσης δύναμιν, εἴς τε τὸ λέγειν καὶ τὸ ᾄδειν, ἑκάτερα ταῦτα διακρίνει πρὸς ὠφέλειαν ψυχῆς·

1.343Çünkü şarkı da söz de sağlık veren, kurtarıcı ilaçlardır. Şarkı tutkuları büyüleyip yatıştırır; içimizdeki ritimsiz olanı ritimlerle, ezgisiz olanı ezgilerle, ölçüsüz olanı ölçülerle dizginler. Bunların her biri, müzisyenlerin ve şairlerin tanıklık ettiği gibi, çeşit çeşittir; iyi terbiye görmüş olanlar da onlara inanmayı zorunlu bir alışkanlık edinmelidir. Söz ise kötülüğe yönelen atılımları durdurup keser, akılsızlıklara ve huysuzluklara yenik düşmüş olanları iyileştirir; boyun eğenlere daha yumuşak, dizgin tanımayanlara daha sert davranarak en büyük yararlara sebep olur.

1.343

ᾠδὴ γὰρ καὶ λόγος ὑγιεινὰ καὶ σωτήρια φάρμακα, ἡ μὲν τὰ πάθη κατεπᾴδουσα καὶ τὸ ἄρρυθμον ἐν ἡμῖν ῥυθμοῖς, τὸ δ’ ἐκμελὲς μέλεσι, τὸ δ’ ἄμετρον μέτροις ἐπιστομίζουσα — ποικίλον δ’ ἐστὶ καὶ παντοδαπὸν ἕκαστον, ὡς μουσικοὶ καὶ ποιηταὶ μαρτυροῦσιν, οἷς πιστεύειν ἀναγκαῖον ἐπιτήδευμα τοῖς εὖ πεπαιδευμένοις —, ὁ δὲ λόγος ἐπέχων καὶ ἀνακόπτων τὰς ἐπὶ κακίαν ὁρμὰς καὶ τοὺς κεκρατημένους ἀφροσύναις καὶ ἀηδίαις ἐκνοσηλεύων, μαλακώτερον μὲν τοὺς ὑπείκοντας, σφοδρότερον δὲ τοὺς ἀφηνιάζοντας, αἴτιος γίνεται τῶν μεγίστων ὠφελειῶν.

1.344Nousun ve hislerin bağlıları bu türden şeyleri sıralayarak, kimi nousu, kimi hisleri tanrılaştırır; bencillikleri yüzünden gerçekten var olan Tanrı'yı unuturlar. Bu yüzden Musa hepsini haklı olarak kutsal topluluktan kovdu: ideaları ortadan kaldıranları, onları «testisleri ezilmiş» diye anarak; büsbütün tanrısız olanları, onlara yakışan «üreme organı kesilmiş» adını vererek; zıt yönden tanrıların doğuşunu öğretenleri, onlara «fahişeden doğanlar» diyerek; hepsinin üstüne de bencilleri, ki bunların kimi aklı, kimi hislerin her birini tanrılaştırmıştır. Çünkü bunların hepsi, farklı tasarılardan yola çıksalar da aynı gayeye koşarlar: bir ve gerçekten var olan Tanrı'yı yok saymaya.

1.344

τοιαῦτα συνείροντες οἵ τε τοῦ νοῦ θιασῶται καὶ οἱ τῶν αἰσθήσεων οἱ μὲν ἐκεῖνον οἱ δὲ ταύτας θεοπλαστοῦσιν ὑπὸ φιλαυτίας ἐκλαθόμενοι τοῦ πρὸς ἀλήθειαν ὄντος θεοῦ. διὸ πάντας εἰκότως ἀπήλασεν ἱεροῦ συλλόγου, τούς τε τὰς ἰδέας ἀναιροῦντας, „θλαδίας“ ὑπειπών, καὶ τοὺς κατὰ τὸ παντελὲς ἀθέους, οἷς ὄνομα οἰκεῖον τὸ „ἀποκόπων“ ἔθετο, καὶ τοὺς ἐξ ἐναντίας εἰσηγητὰς θεογονίας, οὓς ἐκάλεσεν „ἐκ πόρνης“, καὶ ἐπὶ πᾶσι τοὺς φιλαύτους, ὧν οἱ μὲν τὸν λογισμόν, οἱ δ’ ἑκάστην τῶν αἰσθήσεων ἐξεθείωσαν· ἐπείγονται γὰρ πάντες οὗτοι πρὸς τὸ αὐτὸ τέλος, εἰ καὶ ἀπὸ διαφερόντων ἄγονται βουλευμάτων, τὸν ἕνα καὶ ὄντως ὄντα θεὸν παρησυχάζοντες.

1.345Ama biz, peygamber Musa'nın öğrencileri ve yakınları, Varolan'ı aramaktan vazgeçmeyeceğiz; O'nun epistēmēsinin saadetin gayesi ve uzun bir hayat olduğuna inanıyoruz. Nitekim kanun da Tanrı'ya bağlananların hepsinin yaşadığını söyler ve böylece gerekli ve felsefi bir öğreti koyar: Gerçekten de tanrısızlar psykhēce ölüdür; gerçekten var olan Tanrı'nın yanında yerini almış olanlar ise ölümsüz bir hayat yaşar.

1.345

ἀλλ’ ἡμεῖς γε οἱ φοιτηταὶ καὶ γνώριμοι τοῦ προφήτου Μωυσέως τὴν τοῦ ὄντος ζήτησιν οὐ μεθησόμεθα, τὴν ἐπιστήμην αὐτοῦ τέλος εὐδαιμονίας εἶναι νομίζοντες καὶ ζωὴν μακραίωνα, καθὰ καὶ ὁ νόμος φησὶ τοὺς προσκειμένους τῷ θεῷ ζῆν ἅπαντας (Deut. 4, 4), δόγμα τιθεὶς ἀναγκαῖον καὶ φιλόσοφον· ὄντως γὰρ οἱ μὲν ἄθεοι τὰς ψυχὰς τεθνᾶσιν, οἱ δὲ τὴν παρὰ τῷ ὄντι θεῷ τεταγμένοι τάξιν ἀθάνατον βίον ζῶσιν. # Kitap 2 ### ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΕΝ ΕΙΔΕΙ ΝΟΜΩΝ ΕΙΣ ΤΡΙΑ ΓΕΝΗ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΛΟΓΙΩΝ, ΤΟ ΤΡΙΤΟΝ, ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟΝ, ΤΟ ΠΕΜΠΤΟΝ· ΤΟ ΠΕΡΙ ΕΥΟΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΣΕΒΑΣΜΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΕΒΔΟΜΗΣ ΚΑΙ ΓΟΝΕΩΝ ΤΙΜΗΣ

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…