İçeriğe geç
Philon

Philon

Kabil'in Soyu Üzerine

De Posteritate Caini

girişPhilon: Bilgelik Taslayan Kabil'in Soyu ve Onun Nasıl Göçebe Olduğu Üzerine

giriş

ΦIΛΩΝΟΣ ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΤΟΥ ΔΟΚΗΣΙΣΟΦΟΥ ΚΑΙΝ ΕΓΓΟΝΩΝ ΚΑΙ ΩΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΗΣ ΓΙΓΝΕΤΑΙ

1"Kabil Tanrı'nın yüzünden çıktı ve Aden'in karşısında Nod ülkesine yerleşti" (Tekvin 4:16). Şimdi şunu soralım: Musa'nın açıkladığı kitaplardaki ifadeleri daha mecazî bir anlamda anlamak gerekmez mi? Çünkü kelimelerin ilk akla gelen anlamı hakikatle hiç bağdaşmaz.

1

„Ἐξῆλθε δὲ Κάιν ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ, καὶ ᾤκησεν ἐν γῇ Ναὶδ κατέναντι Ἐδέμ“ (Gen. 4, 16). νυνὶ διαπορῶμεν, εἰ χρὴ τῶν ἐν ταῖς διερμηνευθείσαις βίβλοις ὑπὸ Μωυσέως τροπικώτερον ἀκούειν, τῆς ἐν τοῖς ὀνόμασι προχείρου φαντασίας πολὺ τἀληθοῦς ἀπᾳδούσης.

2Var Olan'ın bir yüzü varsa ve onu bırakmak isteyen kolayca başka bir yere göçebiliyorsa, Epikurosçuların dinsizliğini, Mısırlıların tanrısızlığını ya da hayatı dolduran masal kurgularını ne diye reddediyoruz?

2

εἰ γὰρ πρόσωπον μὲν ἔχει τὸ ὄν, ὁ δὲ βουλόμενος αὐτὸ καταλιπεῖν ἑτέρωσε μετανίστασθαι ῥᾷστα δύναται, τί τὴν Ἐπικούρειον ἀσέβειαν ἢ τὴν τῶν Αἰγυπτίων ἀθεότητα ἢ τὰς μυθικὰς ὑποθέσεις, ὧν μεστὸς ὁ βίος ἐστί, παραιτούμεθα;

3Çünkü yüz bir canlının bir parçasıdır, Tanrı ise bir bütündür, parça değil. Öyle ki öteki uzuvları da hayal edip eklemek gerekir: boyun, göğüs, eller, ayaklar, ayrıca karın, üreme organları ve sayısız iç ve dış organ.

3

πρόσωπον μὲν γὰρ ζῴου τμῆμά ἐστιν, ὁ δὲ θεὸς ὅλον, οὐ μέρος· ὥστ’ ἀνάγκη καὶ τὰ ἄλλα προσαναπλάττειν, αὐχένα καὶ στέρνα καὶ χεῖρας ⟨καὶ⟩ βάσεις, ἔτι δ’ αὖ γαστέρα καὶ τὰ γεννητικὰ καὶ τὸ ἄλλο τῶν ἐντός τε καὶ ἐκτὸς ἀνάριθμον πλῆθος.

4İnsan biçimini ise zorunlu olarak insana özgü hâller izler. Çünkü bu uzuvlar gereksiz ve fazlalık değildir; tabiat onları sahiplerinin zayıflığına yardım etsin diye yapmış, her birini kendi ihtiyaçlarına ve hizmetlerine uygun biçimde yerleştirmiştir. Var Olan ise hiçbir şeye muhtaç değildir; parçaların sağladığı faydaya da muhtaç olmadığına göre hiç parçası da olmaz.

4

ἀκολουθεῖ δ’ ἐξ ἀνάγκης τῷ ἀνθρωπομόρφῳ τὸ ἀνθρωποπαθές, ἐπεὶ καὶ ταῦτα οὐ περιττὰ καὶ παρέλκοντα, τῆς δὲ τῶν ἐχόντων ἐπίκουρα ἀσθενείας ἡ φύσις ἀπειργάζετο τὰ ὅσα πρὸς τὰς οἰκείας χρείας τε καὶ ὑπηρεσίας ἀκολούθως ἐφαρμόττουσα. τὸ δὲ ὂν οὐδενὸς χρεῖον, ὥστ’ εἰ μηδὲ τῆς ἀπὸ τῶν μερῶν ὠφελείας, οὐδ’ ἂν ἔχοι μέρη τὸ παράπαν.

5Peki nereden çıkar? Her şeyin hükümdarının sarayından mı? Tanrı'nın duyulur evi bu kâinattan başka ne olabilir ki? Onu bırakmak ise imkânsız, olmayacak bir iştir; çünkü göğün çemberi oluşa tabi her şeyi sıkıca kuşatıp içinde tutar. Nitekim ölenlerin parçaları da unsurlarına çözülerek kendilerini meydana getiren kâinatın kuvvetlerine geri döner; her birine ödünç verilen şey, farklı vadelerde, onu ödünç veren tabiata, o kendi alacağını geri almak istediğinde ödenir.

5

ἐξέρχεται δὲ πόθεν; ἢ ἐκ τῶν βασιλείων τοῦ πανηγεμόνος; θεοῦ δὲ οἶκος αἰσθητὸς τίς ἂν εἴη πλὴν ὅδε ὁ κόσμος, ὃν καταλείπειν ἀμήχανόν τε καὶ ἀδύνατον; πάντα γὰρ ὧν γένεσίς ἐστιν οὐρανοῦ κύκλος περισφίγξας ἐντὸς ἑαυτοῦ κατέχει. καὶ γὰρ αἱ τῶν τετελευτηκότων ἀναστοιχειούμεναι μοῖραι πάλιν εἰς τὰς τοῦ παντὸς δυνάμεις ἐξ ὧν συνέστησαν ἀποκρίνονται, τοῦ δανεισθέντος ἑκάστῳ δανείσματος κατὰ προθεσμίας ἀνίσους ἀποδιδομένου τῇ συμβαλούσῃ φύσει, ὁπότε βουληθείη τὰ ἑαυτῆς χρέα κομίζεσθαι.

6Üstelik bir şeyden çıkan, bıraktığı yerden başka bir yerde bulunur. Bundan da kâinatın bazı kısımlarının Tanrı'dan yoksun kaldığı sonucu çıkar; oysa Tanrı hiçbir yeri kendinden boş ya da ıssız bırakmamış, her şeyi baştan başa doldurmuştur.

6

καὶ μὴν ὅ γε ἐξιὼν ἀπό τινος ἐν ἑτέρῳ χωρίῳ τὸ ἀπολειπόμενον ἑαυτοῦ· τῷ δὲ συμβέβηκεν ἀκολουθεῖν τὸ χηρεύειν τινὰ μέρη τῶν ἐν κόσμῳ θεοῦ μηδὲν κενὸν μηδὲ ἔρημον ἑαυτοῦ καταλελοιπότος, ἀλλὰ πάντα διὰ πάντων ἐκπεπληρωκότος.

7Tanrı, yaratılmış her şeyin hususiyetlerini aştığı için yüze sahip değilse, kuşatan olup kuşatılan olmadığı için bir parçada bulunmuyorsa ve bu kâinatın bir parçasının, dışarıda hiçbir şey bırakılmadığından, bir şehirden göçer gibi oradan göçmesi imkânsızsa, geriye şu kalır: Öne sürülen ifadelerin hiçbirinin gerçek anlamıyla söylenmediğini kabul edip tabiat araştırıcılarının sevdiği alegori yoluna sapmak ve söze buradan başlamak.

7

εἰ δὲ μήτε πρόσωπον ἔχει ὁ θεὸς ἅτε τὰς τῶν γεγονότων ἰδιότητας ἁπάντων ἐκβεβηκὼς μήτε ἐν μέρει καταγίνεται ἅτε περιέχων, οὐ περιεχόμενος, ἀδύνατον ⟨δ’⟩ ἐστὶν ὥσπερ ἐκ πόλεως τοῦδε τοῦ κόσμου μεταναστῆναί τι μέρος αὐτοῦ μηδενὸς ἀπολειφθέντος ἔξω, λοιπὸν ἂν εἴη λογισαμένους ὅτι τῶν προταθέντων οὐδὲν κυριολογεῖται τὴν δι’ ἀλληγορίας ὁδὸν φυσικοῖς ⟨φίλην⟩ ἀνδράσι τρέπεσθαι τὴν ἀρχὴν ἐνθένδε τοῦ λόγου ποιησαμένους·

8Ölümlü bir kralın huzurundan uzaklaşmak ağırsa, Tanrı'nın görüntüsünü bırakıp gitmek, artık O'nun huzuruna çıkmamaya karar vermek, yani psykhēnin gözü kör olup O'nu artık tasavvur edemez hâle gelmek nasıl çok daha ağır olmasın?

8

εἰ τὸ ἐκ προσώπου μεταναστῆναι βασιλέως θνητοῦ χαλεπόν ἐστι, πῶς οὐ παγχάλεπον τὴν θεοῦ φαντασίαν καταλιπόντα οἴχεσθαι, μηκέτι εἰς ὄψιν ἀφικνεῖσθαι τὴν αὐτοῦ διεγνωκότα, τοῦτο δ’ ἐστὶν ἀφάνταστον αὐτοῦ γενέσθαι τὸ ψυχῆς ὄμμα πηρωθέντα;

9Bunu karşı konulmaz bir gücün baskısıyla, zorla yaşayanlar nefretten çok acımayı hak ederler. İsteyerek Var Olan'dan yüz çevirenler ise kötülüğün kendi sınırını bile aşmışlardır —buna denk bir kötülük bulunabilir mi?—; onlar alışılmış cezaları değil, yeni ve olağandışı cezaları çeksinler. Her şeyin hükümdarından ayrılıp kaçmaktan daha yeni ve daha büyük bir ceza ise ne kadar düşünülse bulunamaz.

9

καὶ ὅσοι μὲν ἐξ ἀνάγκης τοῦτο ὑπέμειναν ἀπαραιτήτου δυνάμεως κράτει πιεσθέντες, ἐλέου μᾶλλον ἢ μίσους τυγχάνοιεν ἄν· ὅσοι δὲ ἑκουσίῳ γνώμῃ τὸ ὂν ἐξετράποντο, ὑπερβάλλοντες καὶ τὸν αὐτῆς ὅρον κακίας — τί γὰρ ἂν ἰσοστάσιον εὑρεθείη κακόν; — μὴ τὰς ἐξ ἔθους, ἀλλὰ καινὰς καὶ παρηλλαγμένας διδότωσαν δίκας. ἦ καινοτέραν καὶ μείζονα ἐπινοῶν οὐκ ἄν τις εὕροι τῆς ἀπὸ τοῦ πανηγεμόνος ἐξόδου καὶ φυγῆς.

10Âdem'i Tanrı kovar, Kabil ise kendi isteğiyle çıkar; Musa bize böylece her iki tutumun eidosunu, isteyerek olanı ve istemeyerek olanı gösterir. İstemeyerek olan, bizim irademizle meydana gelmediği için ileride mümkün olan şifayı bulacaktır. Çünkü "Tanrı, Kabil'in öldürdüğü Habil'in yerine başka bir tohum yetiştirecektir" (Tekvin 4:25): kendiliğinden sapmamış olan psykhēye erkek bir ürün, "sulama" demek olan Şit'i.

10

| τὸν μὲν οὖν Ἀδὰμ ὁ θεὸς ἐκβάλλει, ὁ δὲ Κάιν ἐθελοντὴς ἐξέρχεται, δηλοῦντος ἡμῖν Μωυσέως ἑκατέρου τρόπου εἶδος, ἑκούσιόν τε καὶ ἀκούσιον. ἀλλὰ τὸ μὲν ἀκούσιον ἅτε οὐχ ἡμετέρᾳ γνώμῃ συνιστάμενον λήψεται τὴν ἐνδεχομένην αὖθις ἴασιν· „ἐξαναστήσει γὰρ ὁ θεὸς σπέρμα ἕτερον ἀντ’ Ἄβελ, ὃν ἀπέκτεινε Κάιν“ (Gen. 4, 25) ψυχῇ τῇ μὴ παρ’ ἑαυτῆς τραπείσῃ, γέννημα ἄρρεν, Σὴθ τὸν ποτισμόν.

11İsteyerek olan ise iradeyle ve önceden düşünülerek yapıldığı için ebediyen iyileşmez belalara uğrayacaktır. Çünkü doğru işlerde önceden tasarlananlar istemeden olanlardan nasıl daha iyiyse, hatalarda da istemeden olanlar isteyerek olanlardan öyle daha hafiftir.

11

τὸ δὲ ἑκούσιον ἅτε βουλῇ καὶ προμηθείᾳ γενόμενον ἀνιάτους εἰς ἀεὶ κῆρας ἐνδέξεται. καθάπερ γὰρ τὰ ἐκ προνοίας ἀμείνω τῶν ἀκουσίων κατορθώματα, τὸν αὐτὸν τρόπον ἐν τοῖς ἁμαρτήμασι κουφότερα τῶν ἑκουσίων τὰ ἀκούσια.

12Tanrı'nın yüzünden uzaklaşmış olan Kabil'i dinsizleri cezalandıran Adalet karşılayacaktır. Musa ise öğrencilerine en güzel öğüdü verecektir: "Tanrı'yı sevmek, O'nu dinlemek ve O'na sıkı sıkı bağlanmak" (Tesniye 30:20); çünkü gerçekten mesut ve uzun hayat budur, der. "O'na sıkı sıkı bağlanmak" diyerek bizi, can u gönülden özlenen ve sevilmeye layık olana saygıya pek etkileyici bir biçimde çağırır; böylece yakınlığa dayanan uyumun ve birliğin kesintisiz, sürekli ve aralıksız olduğunu gösterir. Başkalarına öğütledikleri işte bunlar ve bunlara benzer şeylerdir.

12

τὸν μὲν οὖν Κάιν ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ μεταστάντα ἡ τιμωρὸς ἀσεβῶν ἐκδέξεται δίκη. Μωυσῆς δὲ τοῖς γνωρίμοις αὑτοῦ παράγγελμα κάλλιστον ὑποθήσεται, „ἀγαπᾶν τὸν θεὸν καὶ εἰσακούειν καὶ ἔχεσθαι αὐτοῦ" (Deut. 30, 20)· ταύτην γὰρ εἶναι ζωὴν τὴν πρὸς ἀλήθειαν εὐήμερόν τε καὶ μακραίωνα. πάνυ δ’ ἐμφαντικῶς ἐπὶ τὴν τοῦ τριποθήτου καὶ ἀξιεράστου καλεῖ τιμὴν εἰπὼν ἔχεσθαι αὐτοῦ, τὸ συνεχὲς καὶ ἐπάλληλον καὶ ἀδιάστατον τῆς κατ’ οἰκείωσιν ἁρμονίας καὶ ἑνώσεως παριστάς. ἃ μὲν δὴ τοῖς ἄλλοις παραινεῖ, ταῦτά ἐστι καὶ τοιαῦτα.

13Kendisi ise Tanrı'yı görmeyi ve O'nun tarafından görülmeyi öyle durmadan özler ki, akılla kestirilmesi güç olan tabiatını açıkça göstermesi için O'na yalvarır (Çıkış 33:13); nihayet yalansız bir kanaate erişip sarsıntılı kuşkusunu en sağlam inançla değiştirebilsin diye. Özlemini gevşetmeyecek, tersine artıracaktır. Avlanması zor, hatta erişilmez bir şeyi sevdiğini bilse de yoğun gayretinden hiç ödün vermeden mücadeleyi sürdürecek, ona ulaşmak için elindeki her imkânı bahanesiz ve üşenmeden kullanacaktır.

13

αὐτὸς δ’ οὕτως ἀπαύστως ὀρέγεται τοῦ ὁρᾶν καὶ πρὸς αὐτοῦ ὁρᾶσθαι, ὥσθ’ ἱκετεύει δυστόπαστον οὖσαν τὴν ἑαυτοῦ φύσιν δηλῶσαι γνωρίμως (Exod. 33, 13), ἵν’ ἤδη ποτὲ ἀψευδοῦς δόξης μεταλαβὼν ἀβεβαίου ἐνδοιασμοῦ βεβαιοτάτην πίστιν ἀλλάξηται. καὶ ἐπιτείνων οὐκ ἀνήσει τὸν πόθον, ἀλλὰ καὶ γνοὺς ὅτι δυσθηράτου μᾶλλον δὲ ἀνεφίκτου πράγματος ἐρᾷ, ὅμως ἐπαγωνιεῖται μηδὲν συντόνου σπουδῆς ἀνιείς, ἀλλὰ πᾶσι τοῖς παρ’ ἑαυτοῦ εἰς τὸ τυχεῖν ἀπροφασίστως καὶ ἀόκνως συγχρώμενος.

14Nitekim Tanrı'nın bulunduğu karanlığa da girecektir (Çıkış 20:21), yani Var Olan'a dair erişilmez ve biçimsiz kavramlara. Çünkü Sebep karanlıkta değildir, genel olarak hiçbir yerde de değildir; mekânın da zamanın da üstündedir. Yaratılmış her şeyi kendine boyun eğdirdiği için hiçbir şey tarafından kuşatılmaz, her şeyin üstünde durur. Her şeyin üstünde ve yarattığının dışında olduğu hâlde kâinatı yine de kendisiyle doldurmuştur; çünkü [metinde boşluk] kuvvetiyle sınırlara kadar uzanarak her şeyi uyumun oranlarına göre birbirine dokumuştur.

14

ἤδη γοῦν καὶ εἰς τὸν γνόφον ὅπου ἦν ὁ θεὸς εἰσελεύσεται (Exod. 20, 21), τουτέστιν εἰς τὰς ἀδύτους καὶ ἀειδεῖς περὶ τοῦ ὄντος ἐννοίας. οὐ γὰρ ἐν γνόφῳ τὸ αἴτιον οὐδὲ συνόλως ἐν τόπῳ, ἀλλ’ ὑπεράνω καὶ τόπου καὶ χρόνου· τὰ γὰρ γεγονότα πάντα ὑποζεύξας ἑαυτῷ περιέχεται μὲν ὑπ’ οὐδενός, ἐπιβέβηκε δὲ πᾶσιν. ἐπιβεβηκὼς δὲ καὶ ἔξω τοῦ δημιουργηθέντος ὢν οὐδὲν ἧττον πεπλήρωκε τὸν κόσμον ἑαυτοῦ· διὰ γὰρ * * * δυνάμεως ἄχρι περάτων τείνας ἕκαστον ἑκάστῳ κατὰ τοὺς ἁρμονίας λόγους συνύφηνεν.

15Tanrı'yı seven psykhē, Var Olan'ın ousiası bakımından ne olduğunu araştırdığında biçimsiz ve görünmez bir araştırmaya girer. Bundan ona en büyük iyilik kalır: Varlığı bakımından Tanrı'nın kimse tarafından kavranamayacağını kavramak ve tam da O'nun görünmez olduğunu görmek.

15

ὅταν οὖν φιλόθεος ψυχὴ τὸ τί ἐστι τὸ ὂν κατὰ τὴν οὐσίαν ζητῇ, εἰς ἀειδῆ καὶ ἀόρατον ἔρχεται ζήτησιν, ἐξ ἧς αὐτῇ περιγίνεται μέγιστον ἀγαθόν, καταλαβεῖν ὅτι ἀκατάληπτος ὁ κατὰ τὸ εἶναι θεὸς παντὶ καὶ αὐτὸ τοῦτο ἰδεῖν ὅτι ἐστὶν ἀόρατος.

16Bana öyle geliyor ki kutsal sırların bu yorumcusu, bu araştırmaya başlamadan önce de onun en büyük sonucunu anlamıştı; çünkü Var Olan'a, kendi tabiatını kendisi bildirsin ve ona kılavuzluk etsin diye yalvarır. "Kendini bana göster" (Çıkış 33:13) der ve bununla, yaratılmış olanlardan hiçbirinin varlığı bakımından Tanrı'yı kendi başına öğrenmeye yetmediğini açıkça gösterir.

16

δοκεῖ δέ μοι καὶ πρὶν ἄρξασθαι τῆσδε τῆς σκέψεως ὁ ἱεροφάντης τὸ μέγιστον αὐτῆς κατανοῆσαι, ἐξ ὧν αὐτὸν ἱκετεύει τὸν ὄντα μηνυτὴν καὶ ὑφηγητὴν τῆς ἑαυτοῦ φύσεως γενέσθαι. λέγει γάρ· "ἐμφάνισόν μοι σεαυτόν“ (Exod. 33,13), ἐναργέστατα διὰ τούτου παριστὰς ὅτι τῶν γεγονότων ἱκανὸς οὐδὲ εἷς ἐξ

17Bu yüzden İbrahim de Tanrı'nın kendisine söylediği yere gelince, üçüncü gün gözlerini kaldırıp o yeri uzaktan görür (Tekvin 22:3–4). Hangi yeri? Vardığı yeri mi? Ama oraya ulaşmışsa o yer nasıl uzakta olabilir?

17

ἑαυτοῦ τὸν κατὰ τὸ εἶναι θεὸν ἀναδιδαχθῆναι. διὰ τοῦτο καὶ Ἀβραὰμ ἐλθὼν εἰς τὸν τόπον, ὃν εἶπεν αὐτῷ ὁ θεός, τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναβλέψας ὁρᾷ τὸν τόπον μακρόθεν (Gen. 22, 3. 4). ποῖον τόπον; ἆρ’ εἰς ὃν ἦλθε; καὶ πῶς ἔστι μακράν, εἴπερ ἔφθη παραγενόμενος;

18Belki ima ettiği şudur: Bilge, kâinatın yöneticisini kavramaya hep can attığından epistēmē ve bilgelik patikasında yürürken önce ilahî logoslarla karşılaşır ve onların yanında konaklar; yolun geri kalanına koyulmaya karar verdiğinde ise durdurulur. Çünkü zihninin gözleri açılınca, yakalanması güç bir şeyin avına çıktığını daha keskin bir şekilde görmüştür: O şey hep geri çekilir, çok uzakta durur ve aradaki sonsuz mesafeyle kovalayanları hep geride bırakır.

18

ἀλλὰ μήποτε ὅπερ αἰνίττεται τοιοῦτόν ἐστιν· ὁ σοφὸς αἰεὶ γλιχόμενος κατανοῆσαι τὸν ἡγεμόνα τοῦ παντός, ὅταν τὴν δι’ ἐπιστήμης καὶ σοφίας ἀτραπὸν βαδίζῃ, λόγοις μὲν προεντυγχάνει θείοις παρ’ οἷς προκαταλύει, τρέπεσθαι δὲ τὴν ἄλλην ἐγνωκὼς ἐπέχεται· διοιχθέντων γὰρ τῶν διανοίας ὀμμάτων ὀξυδερκέστερον εἶδεν ὅτι ἐπὶ τὴν δυσαλώτου πράγματος θήραν ἀναδέδυκεν ἐξαναχωροῦντος αἰεὶ καὶ μακρὰν ἀφισταμένου καὶ φθάνοντος ἀπείρῳ τῷ μεταξὺ διαστήματι τοὺς διώκοντας.

19Nitekim şunu doğru olarak düşünür: Gök altında en hızlı koşan şeyler bile güneşin, ayın ve öteki yıldızların akışıyla karşılaştırıldığında duruyor gibi görünür. Oysa gök bütünüyle Tanrı tarafından yaratılmıştır ve yapan hep yapılandan öndedir. Öyle ki bizdeki öteki şeyler bir yana, her şeyden hızlı hareket eden nous bile Sebebi kavramaktan ölçüsüz mesafelerle geride kalır. Yıldızlar kendileri de hareket ederek hareket edenleri geçer; Tanrı ise, işin en şaşırtıcı yanı, durduğu hâlde her şeyin önündedir.

19

εὖ γοῦν νομίζει, ὅτι πάνθ’ ὅσα τῶν ὑπ’ οὐρανὸν ὠκυδρομώτατα ἑστάναι ἂν δόξαι πρὸς τὴν ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τῶν ἄλλων φορὰν ἀστέρων ἀντεξετασθέντα. καίτοι σύμπας οὐρανὸς ὑπὸ θεοῦ γέγονεν, αἰεὶ δὲ τὸ ποιοῦν τοῦ γινομένου προελήλυθεν· ὥστε ἐξ ἀνάγκης οὐ μόνον τὰ ἄλλα τῶν παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ τὸ πάντων ὀξυκινητότατον, ὁ νοῦς, ἀπεριγράφοις ⟨ἂν⟩ ἀπολειφθείη τῆς καταλήψεως τοῦ αἰτίου διαστήμασιν. ἀλλ’ οἱ μὲν ἀστέρες παραμείβονται τὰ κινούμενα καὶ αὐτοὶ κινούμενοι, ὁ δὲ θεός, τὸ παραδοξότατον, ἑστὼς ἔφθακε πάντα.

20O'nun aynı zamanda hem çok yakın hem de uzak olduğu söylenir: Her şeyin yakınında bulunan yaratıcı ve cezalandırıcı kuvvetleriyle her şeye dokunur, ama yaratılmış olanı varlığı bakımından kendi tabiatından öyle uzağa sürmüştür ki zihnin saf ve bedensiz kavrayışlarıyla bile O'na dokunulamaz.

20

λέγεται δ’ ὅτι καὶ ἐγγύτατα ὁ αὐτὸς ὢν καὶ μακράν ἐστιν, ἁπτόμενος μὲν ταῖς ποιητικαῖς καὶ κολαστηρίοις δυνάμεσι πλησίον ὑπαρχούσαις ἑκάστου, πορρωτάτω δὲ τῆς κατὰ τὸ εἶναι φύσεως αὑτοῦ τὸ γενητὸν ἀπεληλακώς, ὡς μηδὲ κατὰ τὰς ἀκραιφνεῖς καὶ ἀσωμάτους τῆς διανοίας ἐπιβολὰς ψαῦσαι δύνασθαι.

21Var Olan'ı arayan Tanrı dostlarının, hiç bulamasalar bile, sevincine ortak oluruz; çünkü güzel olanı aramak, gayesine ulaşamasa bile tek başına insanı önceden sevindirmeye yeter. Kendini seven Kabil'e ise üzülürüz; çünkü o, kendi psykhēsini Var Olan'ın görüntüsünden yoksun bıraktı, görebileceği tek gözü isteyerek kör etti.

21

τοῖς μὲν οὖν φιλοθέοις τὸ ὂν ἀναζητοῦσι, κἂν μηδέποτε εὕρωσι, συγχαίρομεν — ἱκανὴ γὰρ ἐξ ἑαυτῆς προευφραίνειν ἐστὶν ἡ τοῦ καλοῦ ζήτησις, κἂν ἀτυχῆται τὸ τέλος —, τῷ δὲ φιλαύτῳ Κάιν συναχθόμεθα, ὃς ἀφάνταστον τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν τοῦ ὄντος καταλέλοιπεν, τὸ ᾧ μόνῳ βλέπειν ἠδύνατο ἑκουσίως πηρώσας.

22Tanrı'nın yüzünden uzaklaşan Kabil'in gönderildiği ülkeyi de incelemeye değer. Bu, adı "çalkantı" demek olan ülkedir. Kanun koyucu bununla, kararsız ve dayanaksız dürtülerle hareket eden akılsızın, kış mevsiminde zıt rüzgârlarla dalgalanan bir deniz gibi çalkantıya ve sarsıntıya uğradığını, sükûneti ve durgunluğu rüyasında bile görmediğini gösterir. Denizde çalkalanan bir gemi nasıl ne yol alabilir ne de demir atabilir, oraya buraya savrulup bir yanına bir öbür yanına yatar ve sallanıp dengesini yitirirse, savrulan ve fırtınalı bir zihne sahip kötü de kendi yolculuğunu tökezlemeden doğrultamaz; hep çalkalanır ve hayatının alabora olmasına çalışır durur.

22

Ἄξιον δὲ σκέψασθαι καὶ τὴν χώραν, εἰς ἣν ἐκ προσώπου γενόμενος θεοῦ στέλλεται· ἔστι δὲ ἣ καλεῖται σάλος, δηλοῦντος τοῦ νομοθέτου ὅτι ὁ ἄφρων ἀστάτοις καὶ ἀνιδρύτοις ὁρμαῖς κεχρημένος σάλον καὶ κλόνον, οἷα κυμαῖνον πέλαγος πρὸς ἐναντίων πνευμάτων χειμῶνος ὥρᾳ, ὑπομένει, γαλήνης δὲ ἢ νηνεμίας ἀλλ’ οὐδ’ ὄναρ ἐπῄσθηται. ὥσπερ δ’ ὅταν ναῦς σαλεύῃ θαλαττεύουσα, τότ’ οὔτε πλεῖν οὔτε ὁρμεῖν ἐστιν ἱκανή, διαφερομένη δὲ ὧδε κἀκεῖσε πρὸς ἑκάτερον τοῖχον ἀποκλίνει καὶ ταλαντεύουσα ἀντιρρέπει, οὕτως ὁ φαῦλος παραφόρῳ καὶ χειμαινούσῃ διανοίᾳ κεχρημένος εὐθύνειν τὸν ἑαυτοῦ πλοῦν ἀπταίστως ἀδυνατῶν αἰεὶ σαλεύει βίου μελετῶν ἀνατροπήν.

23Bu sıralamanın bağlantısı beni hayli şaşırtıyor. Çünkü durana yaklaşan, ona benzeme özlemiyle dinginliğe can atar. Sarsılmadan duran Tanrı'dır, hareket eden ise oluştur. Öyle ki Tanrı'ya yaklaşan durağanlığa can atar; O'ndan ayrılan ise değişen oluşa yaklaştığı için doğal olarak savrulur.

23

ὁ δ’ εἱρμὸς τῆς ἀκολουθίας οὐ μετρίως με καταπλήττει· συμβαίνει γὰρ τὸ [μὲν] τῷ ἑστῶτι πλησιάζον ἠρεμίας διὰ πόθον ὁμοιότητος ἐφίεσθαι. τὸ μὲν οὖν ἀκλινῶς ἑστὼς ὁ θεός ἐστι, τὸ δὲ κινητὸν ἡ γένεσις· ὥστε ὁ μὲν προσιὼν θεῷ στάσεως ἐφίεται, ὁ δὲ ἀπαλλαττόμενος ἅτε γενέσει τῇ τρεπομένῃ προσιὼν κατὰ

24Bu yüzden lanetlerde şöyle yazılmıştır: "Seni dinlendirmeyecek, ayağının tabanına bir durak olmayacak" ve az sonra: "Hayatın gözlerinin önünde askıda duracak" (Tesniye 28:65–66). Çünkü akılsız hep doğru logosa aykırı hareket ettiğinden tabiatı gereği dinginliğe ve dinlenmeye düşmandır; hiçbir öğretide sağlamca durup dayanamaz.

24

τὸ εἰκὸς φορεῖται. διὰ τοῦτο ἐν ταῖς ἀραῖς γέγραπται ὅτι „οὐκ ἀναπαύσει σε, οὐδ’ οὐ μὴ γένηται στάσις τῷ ἴχνει τοῦ ποδός σου“ καὶ μικρὸν ὕστερον ὅτι „ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν σου“ (Deut. 28, 65. 66). πέφυκε γὰρ ὁ ἄφρων αἰεὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον κινούμενος ἠρεμίᾳ καὶ ἀναπαύσει δυσμενὴς εἶναι καὶ ἐπὶ μηδενὸς ἑστάναι παγίως καὶ ἐρηρεῖσθαι δόγματος.

25Nitekim bazen bir şey, bazen başka bir şey düşünür; kimi zaman aynı şeyler hakkında, onlarda yeni hiçbir değişiklik olmadığı hâlde, zıt kanaatlere varır; göz açıp kapayıncaya kadar büyük ve küçük, düşman ve dost, kısacası birbiriyle çatışan her şey olur. Kanun koyucunun dediği gibi bütün hayatı askıdadır; sarsılmaz bir dayanağı yoktur, birbirine zıt yönlere çeken şeyler onu hep savurur.

25

ἄλλοτε γοῦν ἀλλοῖα δοξάζει καὶ περὶ τῶν αὐτῶν ἔστιν ὅτε μηδενὸς περὶ αὐτὰ συμβεβηκότος καινοτέρου τἀναντία, μέγας καὶ μικρὸς καὶ ἐχθρὸς καὶ φίλος καὶ πάνθ’, ὡς ἔπος εἰπεῖν, τὰ μαχόμενα ἐν ἀκαρεῖ χρόνου γινόμενος. καὶ ἔστιν αὐτῷ, ὅπερ ἔφη ὁ νομοθέτης, πᾶσα ἡ ζωὴ κρεμαμένη, βάσιν οὐκ ἔχουσα ἀκράδαντον, ἀλλὰ πρὸς τῶν ἀντισπώντων καὶ ἀντιμεθελκόντων ἀεὶ φορουμένη πραγμάτων.

26Bu yüzden başka bir yerde "Ağaca asılan Tanrı tarafından lanetlenmiştir" der (Tesniye 21:23); çünkü Tanrı'ya asılı kalması gerekirken kendini bedene, yani içimizdeki tahtadan kütleye asmış, umut yerine arzuyu, kâmil iyilik yerine en büyük kötülüğü seçmiştir. Umut iyilerin beklentisi olarak zihni cömert Tanrı'ya bağlar; arzu ise akılsız istekler doğurarak onu, tabiatın hazların deposu ve yurdu olarak yarattığı bedene bağlar.

26

οὗ χάριν ἐν ἑτέροις „κεκατηραμένον ὑπὸ θεοῦ τὸν κρεμάμενον ἐπὶ ξύλου“ φησίν (Deut. 21, 23), ὅτι, θεοῦ δέον ἐκκρέμασθαι, ὁ δὲ ἀπῃώρησεν ἑαυτὸν σώματος, ὅς ἐστιν ἐν ἡμῖν ξύλινος ὄγκος, ἐπιθυμίαν ἐλπίδος ἀντικαταλλαξάμενος, ἀγαθοῦ τελείου μέγιστον κακόν. ἐλπὶς μὲν γὰρ τῶν ἀγαθῶν οὖσα προσδοκία ἐκ τοῦ φιλοδώρου θεοῦ τὴν διάνοιαν ἀρτᾷ, ἐπιθυμία δὲ ἀλόγους ἐμποιοῦσα ὀρέξεις ἐκ τοῦ σώματος, ὃ δεξαμενὴν καὶ χώραν ἡδονῶν ἡ φύσις ἐδημιούργησεν.

27Bunlar arzunun ilmeğinden asılı kalsınlar. Bilge İbrahim ise durduğu için, duran Tanrı'ya yaklaşır; çünkü "Rab'bin önünde duruyordu ve yaklaşıp dedi" (Tekvin 18:22–23) denir. Gerçekten de değişmeyen Tanrı'ya yalnız değişmeyen psykhē yaklaşabilir; bu hâlde olan psykhē de hakikaten ilahî kuvvetin yakınında durur.

27

οὗτοι μὲν οὖν ὥσπερ ἀπ’ ἀγχόνης τῆς ἐπιθυμίας ἐκκρεμάσθωσαν. Ἀβραὰμ δὲ ὁ σοφὸς ἐπειδὴ ἕστηκε, συνεγγίζει τῷ ἑστῶτι θεῷ· λέγει γὰρ ὅτι „ἑστὼς ἦν ἔναντι κυρίου καὶ ἐγγίσας εἶπεν“ (Gen. 18, 22. 23). ὄντως γὰρ ἀτρέπτῳ ψυχῇ πρὸς τὸν ἄτρεπτον θεὸν μόνῃ πρόσοδός ἐστι, καὶ ἡ τοῦτον διακειμένη τὸν τρόπον ἐγγὺς ὡς ἀληθῶς ἵσταται δυνάμεως θείας.

28Pek bilge Musa'ya verilen ilahî söz, erdemlinin sahip olduğu en sağlam istikrarı en açık biçimde gösterir. Söz şudur: "Sen burada benimle dur" (Tesniye 5:31). Bundan iki şey anlaşılır: Birincisi, başka şeyleri hareket ettiren ve değiştiren Var Olan'ın hareketsiz ve değişmez olduğu; ikincisi, kendi tabiatından, yani dinginlikten erdemliye pay verdiği. Sanırım eğri şeyler doğru bir cetvelle nasıl doğrultulursa, hareket edenler de duranın gücüyle öyle tutulur ve durdurulur.

28

τό γε μὴν χρησθὲν τῷ πανσόφῳ Μωυσῇ λόγιον ἐναργέστατα δηλοῖ τὴν περὶ τὸν σπουδαῖον βεβαιοτάτην εὐστάθειαν, ἔστι δὲ τὸ λόγιον τοιόνδε· „σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ’ ἐμοῦ“ (Deut. 5,31)· ἐξ οὗ δύο παρίσταται, ἓν μὲν ὅτι τὸ ὂν τὸ τὰ ἄλλα κινοῦν καὶ τρέπον ἀκίνητόν τε καὶ ἄτρεπτον, ἕτερον δ’ ὅτι τῆς ἑαυτοῦ φύσεως, ἠρεμίας, τῷ σπουδαίῳ μεταδίδωσιν. ὡς γὰρ οἶμαι κανόνι ὀρθῷ τὰ στρεβλὰ εὐθύνεται, οὕτως τὰ κινούμενα κράτει τοῦ ἑστῶτος ἐπέχεταί τε καὶ ἵσταται.

29Burada başkasına kendisiyle birlikte durmasını buyurur. Başka bir yerde ise "Seninle Mısır'a ineceğim ve seni sonunda yukarı çıkaracağım" (Tekvin 46:4) der; "Sen benimle" demez. Neden? Çünkü dinginlik ve duruş Tanrı'ya, yer değiştirme ve yer değiştirmeye dayanan her hareket ise oluşa özgüdür.

29

νυνὶ μὲν οὖν ἑτέρῳ στῆναι μετ’ αὐτοῦ παραγγέλλει. ἀλλαχόθι δέ φησιν· „ἐγὼ καταβήσομαι μετὰ σοῦ εἰς Αἴγυπτον, καὶ ἀναβιβάσω σε εἰς τέλος“ (Gen. 46, 4), οὐχὶ σὺ μετ’ ἐμοῦ. διὰ τί; ὅτι θεοῦ μὲν ἴδιον ἠρεμία καὶ στάσις, γενέσεως δὲ μετάβασίς τε καὶ μεταβατικὴ πᾶσα κίνησις.

30Bu yüzden insanı kendine özgü iyiliğe çağırdığında "Sen benimle dur" der, "Ben seninle" demez; çünkü Tanrı durmaya başlayacak değildir, hep durmaktadır. Oluşa özgü olana geldiğinde ise pek doğru olarak "Ben seninle ineceğim" der. Yani şöyle der: "Yer değiştirmek sana yakışır. Benimle kimse inmez, çünkü ben değişmem; ama durabilen her şey benimle durur, çünkü dinginlik bana sevgilidir. Yer değiştirerek inenlerle ise —yer değiştirmek onlara kardeş ve akrabadır— ben de inerim, ama mekân bakımından yer değiştirmeden; çünkü kâinatı kendimle doldurmuşum.

30

ὅταν μὲν οὖν πρὸς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν καλῇ, „σὺ μετ’ ἐμοῦ στῆθι“ φησίν, οὐκ „ἐγὼ μετὰ σοῦ"· οὐ γὰρ στήσεται ὁ θεός, ἀλλ’ ἀεὶ ἕστηκεν. ὅταν δὲ πρὸς τὸ οἰκεῖον γενέσεως ἔρχηται, ὀρθότατα ἐρεῖ· „ἐγὼ μετὰ σοῦ καταβήσομαι“· σοὶ γὰρ ἡ τόπων ἐνάλλαξις ἁρμόζει· ὥστε μετ’ ἐμοῦ μὲν οὐδεὶς κάτεισιν — ἐγὼ γὰρ οὐ τρεπόμενος —, στήσεται δ’ ὅτιπερ ἠρεμία μοι φίλον· σὺν δὲ τοῖς κατιοῦσι μεταβατικῶς — ἀδελφὸν γὰρ καὶ συγγενὲς αὐτοῖς μετάβασις — ἐγὼ καταβήσομαι τοπικῶς οὐ χωρία ἐναλλάττων, ὃς τὸ πᾶν ἐμαυτοῦ πεπλήρωκα.

31Bunu da akıl sahibi tabiata acıdığım için yaparım; ben yol gösterirken hâllerin Hades'inden aretēnin semavî diyarına yükseltilsin diye. Göğe giden yolu ben açtım ve yürürken yorulmasınlar diye bütün yalvaran psykhēlere onu geniş bir cadde olarak gösterdim."

31

καὶ τοῦτο μέντοι ποιῶ διὰ φύσεως οἶκτον λογικῆς, ἵνα ἐκ τοῦ τῶν παθῶν ᾅδου πρὸς τὸν ὀλύμπιον χῶρον ἀρετῆς ἀναβιβασθῇ ποδηγετοῦντος ἐμοῦ, ὃς τὴν εἰς οὐρανὸν ἄγουσαν ὁδὸν ἀνατεμὼν λεωφόρον ἱκέτισι ψυχαῖς, ὡς μὴ κάμνοιεν βαδίζουσαι, πάσαις ἀποδέδειχα.

32Böylece erdemlinin dinginliğini de akılsızın çalkantısını da gösterdikten sonra sözün devamını birlikte inceleyelim. Psykhēnin göçtüğü ve "sarsıntı" demek olan Nod'un Aden'in karşısında olduğunu söyler. Aden mecazen doğru ve ilahî logostur; bu yüzden adı "nimet içinde yaşamak" anlamına gelir. Çünkü zenginlik veren Tanrı kendi bakir ve ölümsüz lütuflarını yağdırırken, bu logos her şeyden önce katıksız, saf, eksiksiz ve dolu iyiliklerle sevinç ve nimet içinde yaşar. İyiyle kötü, adil olanla adil olmayan, phronēsis sahibiyle akılsız ve aretēnin bütün eidosları kötülüğün eidoslarıyla tabiatça çatışır. Nod'un Aden'in karşısında olması işte budur.

32

Δεδηλωκότες οὖν ἑκάτερον, ἠρεμίαν τε ἀστείου καὶ ἄφρονος σάλον, τὸ ἑπόμενον τῷ λόγῳ συνεπισκεψώμεθα. φησὶ γὰρ Ναίδ, τὸν κλόνον, εἰς ὃν ἡ ψυχὴ μετῳκίσατο, ἀπέναντι Ἐδέμ. συμβολικῶς δέ ἐστιν Ἐδὲμ ὀρθὸς καὶ θεῖος λόγος, παρὸ καὶ ἑρμηνείαν ἔχει „τρυφήν“, ὅτι ἐνευφραίνεται καὶ ἐντρυφᾷ πρὸ τῶν ἄλλων ἀμιγέσι καὶ ἀκράτοις, ἔτι δὲ ἀρτίοις καὶ πλήρεσι κεχρημένος ἀγαθοῖς ὕοντος τοῦ πλουτοδότου θεοῦ τὰς παρθένους καὶ ἀθανάτους χάριτας αὑτοῦ. φύσει δὲ μάχεται ἀγαθῷ κακόν, ἄδικον δικαίῳ, φρόνιμον ἄφρονι καὶ πάνθ’ ὅσα ἀρετῆς πρὸς τὰ κακίας εἴδη. τοιοῦτόν ἐστι τὸ Ναὶδ ἀντικρὺς [καὶ] εἶναι Ἐδέμ.

33Bunları söyledikten sonra şöyle devam eder: "Kabil karısını tanıdı; karısı gebe kalıp Hanok'u doğurdu. Kabil bir şehir kuruyordu ve şehre oğlunun adını, Hanok adını verdi" (Tekvin 4:17). Kabil'in hangi kadını tanıdığını sormak yerinde olmaz mı? Çünkü kaburgadan biçimlendirilen Havva'dan sonra şimdiye kadar başka hiçbir kadının doğuşu bildirilmemiştir.

33

Ταῦτ’ εἰπών φησιν ἑξῆς· "καὶ ἔγνω Κάιν [φησί] τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκεν τὸν Ἐνώχ· καὶ ἦν οἰκοδομῶν πόλιν, καὶ ἐπωνόμασε τὴν πόλιν ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ Ἐνώχ“ (Gen. 4, 17). ἆρ’ οὐκ εἰκὸς διαπορῆσαι, τίνα ἔγνω γυναῖκα ὁ Κάιν; γένεσις γὰρ οὐδεμιᾶς ἄλλης μετὰ τὴν ἐκ τῆς πλευρᾶς διαπλασθεῖσαν Εὔαν ἄχρι νῦν μεμήνυται γυναικός.

34Biri Kabil'in kız kardeşiyle birleştiğini söylerse, kutsallığı çiğnemekle kalmaz, yalan da söylemiş olur; çünkü kanun Âdem'in kızlarını çok sonra doğmuş olarak gösterir. Öyleyse ne demeli? Sanırım kanun dinsiz düşüncenin karısı diye onun her şey hakkında benimsediği kanaati anıyor; felsefe yapan binlerce kişinin kimi aynı, kimi farklı öğretiler ortaya koyarak hayata sunduğu kanaatler gibi. Peki dinsizin kanaati nedir?

34

εἰ δὲ φήσει τις ἀδελφῇ τὸν Κάιν συνεληλυθέναι, χωρὶς τοῦ ἀνοσίου καὶ ψεύσεται· τὰς γὰρ θυγατέρας Ἀδὰμ ὀψὲ γεγενημένας εἰσάγει. τί οὖν χρὴ λέγειν; γυναῖκα ἀσεβοῦς λογισμοῦ, ὥς γε οἴομαι, καλεῖ δόξαν, ἣν περὶ τῶν πραγμάτων τίθεται καθάπερ μυρίοι τῶν φιλοσοφησάντων, οἱ μὲν τὰ αὐτά, οἱ δὲ καὶ διαφέροντα εἰσηγησάμενοι τῷ βίῳ δόγματα. τίς οὖν ἐστιν ἀσεβοῦς δόξα;

35İnsan nousunun her şeyin ölçüsü olduğu. Eski sofistlerden Protagoras adlı birinin de bu kanaati benimsediği söylenir; o da Kabil'in akılsızlığının bir torunudur. Bunu şuradan çıkarıyorum: Kabil'in tanıdığı karısı Hanok'u doğurdu; Hanok ise "senin lütfun" anlamına gelir.

35

μέτρον εἶναι πάντων χρημάτων τὸν ἀνθρώπινον νοῦν· ᾗ καὶ τῶν παλαιῶν τινα σοφιστῶν ὄνομα Πρωταγόραν φασὶ χρήσασθαι, τῆς Κάιν ἀπονοίας ἔκγονον. τεκμαίρομαι δὲ ἐνθένδε ὅτι γνωρισθεῖσα αὐτῷ ἡ γυνὴ τὸν Ἐνὼχ ἀπέτεκεν· ἑρμηνεύεται δὲ Ἐνὼχ χάρις σου.

36Çünkü insan her şeyin ölçüsüyse, her şey nousun bir lütfu ve bağışıdır: Göze görme, kulaklara işitme, öteki hislerin her birine hissetme, dile gelen söze de söyleme lütfedilmiştir. Bunlar böyleyse elbette düşünmenin kendisi de öyledir; düşünmede ise sayısız kavram, düşünce, karar, öngörü, kavrayış, epistēmē, tekhnē, yatkınlık ve sayılamayacak kadar çok başka yeti vardır.

36

εἰ γὰρ πάντων μέτρον ἐστὶν ἄνθρωπος, χάρις ἐστὶ καὶ δωρεὰ τοῦ νοῦ τὰ πάντα, ὥστε ὀφθαλμῷ μὲν κεχάρισται τὸ βλέπειν, ὠσὶ δὲ τὸ ἀκούειν, ἑκάστῃ δὲ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων τὸ αἰσθάνεσθαι, καὶ τῷ κατὰ τὴν προφορὰν μέντοι λόγῳ τὸ λέγειν· εἰ δὲ καὶ ταῦτα, καὶ αὐτὸ δήπου ⟨τὸ⟩ νοεῖν, ἐν ᾧ μυρία ἐννοήματα, διανοήσεις, βουλαί, προμήθειαι, καταλήψεις, ἐπιστῆμαι, τέχναι, διαθέσεις, ἄλλων ἀριθμὸς δυνάμεων ἀδιεξίτητος.

37Öyleyse kendi içinizde, insanlara ait iyi ve kötü her şeyi tamamen kendine bağlayıp kimine ikisini karıştırarak, kimine de birini katıksız olarak gönderen bu Tanrı'ya karşıt nousu taşıyorken, kutsallık ve Tanrı'ya saygı üzerine hâlâ niçin ağır başlı sözler söylemeye ve dinlemeye kalkıyorsunuz?

37

τί οὖν ἔτι σεμνομυθούμενοι περὶ ὁσιότητος καὶ θεοῦ τιμῆς λέγειν τε καὶ ἀκούειν ἐγνώκατε, εἴ γε ἔχετε παρ’ ἑαυτοῖς τὸν ἀντίθεον νοῦν, ὃς πάντα ἀνὰ κράτος τὰ κατ’ ἀνθρώπους ἀναψάμενος ἀγαθά τε καὶ κακὰ τοῖς μὲν ἀμφότερα κερασάμενος, τοῖς δὲ θάτερα ἄκρατα ἐπιπέμπει;

38Biri size karşı dinsizlik davası açarsa cesaretle savunun ve Kabil gibi pek iyi bir kılavuzdan ve öğretmenden terbiye aldığınızı söyleyin: O, uzaktaki Sebep'ten önce yakındakine saygı göstermeyi öğütlemişti. Ona başka sebeplerle de, ama en çok, öğretisinin gücünü açık işlerle gösterdiği için kulak vermek gerekir: Zıt kanaati savunan Habil'i yenmiş ve onunla birlikte o kanaati de ortadan kaldırmıştır.

38

κἂν ἄρα τις γραφὴν ἀσεβείας ἐπενέγκῃ καθ’ ὑμῶν, ἀπολογούμενοι θαρρεῖτε φάσκοντες παρ’ ὑφηγητῇ καὶ διδασκάλῳ πάνυ καλῷ πεπαιδεῦσθαι Κάιν, ὃς τὸ πλησίον πρὸ τοῦ μακρὰν αἰτίου παρῄνει τιμᾶν· ᾧ διά τε ἄλλα προσεκτέον καὶ μάλισθ’ ὅτι σαφέσιν ἔργοις τὴν τοῦ δόγματος ἰσχὺν ἐπεδείξατο νικήσας τὸν τῆς ἐναντίας δόξης εἰσηγητὴν Ἄβελ καὶ ἅμ’ αὐτῷ καὶ τὴν δόξαν ἐκποδὼν ἀνελών.

39Ama bana ve dostlarıma göre dindarlarla birlikte ölmek dinsizlerle birlikte yaşamaktan daha çok tercih edilir; çünkü böyle ölenleri ölümsüz hayat, öyle yaşayanları ise ebedî ölüm karşılayacaktır.

39

ἀλλὰ παρ’ ἔμοιγε καὶ φίλοις τοῖς ἐμοῖς τῆς μετὰ ἀσεβῶν ζωῆς ὁ μετὰ εὐσεβῶν αἱρετώτερος ἂν εἴη θάνατος· τοὺς μὲν γὰρ οὕτως ἀποθανόντας ἡ ἀθάνατος ἐκδέξεται ζωή, τοὺς δὲ ἐκείνως ζῶντας ὁ ἀίδιος θάνατος.

40Kabil Hanok'un babası olduğuna, Şit'in bir torununa da yine Hanok adı verildiğine göre (Tekvin 4:17; 5:18), bunların farklı kişiler mi yoksa aynı kişi mi olduğunu incelemek gerekir. Bununla birlikte öteki adaşlar arasındaki farkları da araştıralım. Çünkü Hanok gibi Metuşelah ve Lamek de Kabil'in torunlarıdır, ama aynı şekilde Şit'in de torunlarıdır (Tekvin 4:18; 5:21, 25).

40

ἐπεὶ δὲ ὁ Κάιν τὸν Ἐνὼχ γεγέννηκε καὶ αὖθις ἔκγονος τοῦ Σὴθ πάλιν Ἐνὼχ ὀνομάζεται (Gen. 4, 17. 5, 18), σκεπτέον ἂν εἴη πότερον ἑτέρους ἢ τοὺς αὐτοὺς εἶναι συμβέβηκεν. ἐρευνήσωμεν δ’ ἅμα τούτοις καὶ ⟨τὰς⟩ τῶν ἄλλων ὁμωνύμων διαφοράς. ὥσπερ γὰρ Ἐνώχ, οὕτω καὶ Μαθουσάλα καὶ Λάμεχ ἀπόγονοι μὲν Κάιν, ἀπόγονοι δ’ οὐδὲν ἧττον καὶ τοῦ Σήθ εἰσι (Gen. 4, 18. 5, 21. 25).

41Şunu bilmek gerekir ki sözü edilen adların her biri yorumlandığında iki anlamlıdır. Hanok, dediğim gibi, "senin lütfun", Metuşelah "ölümün gönderilişi", Lamek ise "alçaltılma" anlamına gelir. "Senin lütfun" sözünü bazıları içimizdeki nousa, daha iyi olanlar ise kâinatın Nousuna söylenmiş sayar.

41

χρὴ τοίνυν εἰδέναι ὅτι τῶν λεχθέντων ἕκαστον ὀνομάτων ἑρμηνευθὲν διπλοῦν ἐστιν. ἑρμηνεύεται δ’ ὁ μὲν Ἐνώχ, καθάπερ εἶπον, χάρις σου, Μαθουσάλα δ’ ἐξαποστολὴ θανάτου, ὁ δ’ αὖ Λάμεχ ταπείνωσις. τὸ μὲν οὖν „χάρις σου“ λέγεται μὲν πρὸς τὸν ἐν ἡμῖν νοῦν ὑπ’ ἐνίων, λέγεται δὲ καὶ πρὸς τὸν τῶν ὅλων ὑπὸ τῶν ἀμεινόνων.

42Düşünmede, hissetmede ya da konuşmada bulunan her şeyin kendi psykhēlerinin bir bağışı olduğunu söyleyenler, dinsiz ve tanrısız bir kanaat ileri sürdükleri için Kabil'in soyuna katılsınlar; o ki kendine bile hâkim olamadığı hâlde başka her şeye tam olarak sahip olduğunu söylemeye cüret etmiştir. Oluş âlemindeki güzel şeyleri kendilerine mal etmeyip ilahî lütuflara bağlayanlar ise, eski zenginlerden değil aretēyi sevenlerden doğmuş gerçek soylular olarak önder Şit'in saflarına yazılsınlar.

42

οἱ μὲν οὖν φάσκοντες δωρεὰν εἶναι τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς πάνθ’ ὅσα ἐν τῷ νοεῖν ἢ αἰσθάνεσθαι ἢ λέγειν, ἀσεβῆ καὶ ἄθεον εἰσηγούμενοι δόξαν γένει τῷ Κάιν προσκεκληρώσθωσαν, ὃς μηδ’ αὑτοῦ κρατεῖν ἱκανὸς ὢν καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων ἀπετόλμησεν [ὡς] εἰπεῖν ὡς ἔχοι τὴν παντελῆ κτῆσιν· οἱ δ’ ὅσα ἐν γενέσει καλὰ μὴ σφετεριζόμενοι, χάρισι δὲ ταῖς θείαις ἐπιγράφοντες, εὐγενεῖς πρὸς ἀλήθειαν οὐκ ἐκ παλαιπλουσίων ἀλλ’ ἐκ φιλαρέτων φύντες, ὑπὸ ἀρχηγέτῃ τῷ Σὴθ τετάχθωσαν.

43Bunların soyunu bulmak çok zordur; çünkü hileci, düzenbaz, kurnaz, dağınık ve hâllerle, kötülüklerle dolu hayattan kaçarlar. Tanrı'yı hoşnut ettikleri için Tanrı'nın göçürüp bozulan soylardan ölümsüz soylara aktardığı kimseler artık kalabalık arasında bulunmaz.

43

δυσεύρετον σφόδρα τὸ τούτων ἐστὶ γένος ἀποδιδρασκόντων τὸν ἐπίβουλον καὶ ῥᾳδιουργὸν καὶ πανοῦργον καὶ κεχυμένον παθῶν τε καὶ κακιῶν πλήρη βίον. οὓς γὰρ ὁ θεὸς εὐαρεστήσαντας αὐτῷ μετεβίβασε καὶ μετέθηκεν ἐκ φθαρτῶν εἰς ἀθάνατα γένη, παρὰ τοῖς πολλοῖς οὐκέθ’ εὑρίσκονται.

44Hanok'a ilişkin anlamları ayırdıktan sonra sırayla "ölümün gönderilişi" demek olan Metuşelah'a geçelim. Bu ifadeden iki şey anlaşılır: Biri, ölümün birinin üzerine gönderilmesi; öteki, ölümün birinden uzağa gönderilmesi. Ölüm kimin üzerine gönderilirse o kesinlikle ölür; kimden uzağa gönderilirse o yaşar ve hayatta kalır.

44

διεσταλκότες οὖν τὰ περὶ τὸν Ἐνὼχ σημαινόμενα μέτιμεν ἑξῆς ἐπὶ τὸν Μαθουσάλα, ὃς ἦν ἐξαποστολὴ θανάτου. δύο δ’ ἐκ ταύτης παρίσταται τῆς φωνῆς, ἓν μὲν καθ’ ὅ τινι ἐπιπέμπεται θάνατος, ἕτερον δὲ καθ’ ὃ ἀπό τινος ἀποστέλλεται. ὅτῳ μὲν οὖν ἐπιπέμπεται, θνῄσκει πάντως ἐκεῖνος, ἀφ’ οὗ δὲ ἀποστέλλεται, ζῇ τε καὶ περίεστι.

45Ölümü üzerine alan, aretē hayatına hep ölmekte olan Kabil'e yakındır; ölümün kendisinden uzağa gönderildiği ve arasına duvar örüldüğü kişi ise Şit'in en yakın akrabasıdır; çünkü erdemli hakiki hayatın meyvesini toplamıştır.

45

τῷ μὲν δὴ Κάιν ὁ τὸν θάνατον δεχόμενός ἐστιν οἰκεῖος ἀεὶ τὸν πρὸς ἀρετὴν βίον θνῄσκοντι, τῷ δὲ Σὴθ συγγενέστατος ἀφ’ οὗπερ ἀποστέλλεται καὶ διατειχίζεται τὸ ἀποθνῄσκειν· τὴν γὰρ ἀληθῆ ζωὴν ὁ σπουδαῖος κεκάρπωται.

46"Alçaltılma" demek olan Lamek de iki anlamlıdır. Ya akılsız hâllerden doğan hastalıklar ve rahatsızlıklar yüzünden psykhēnin gerginliği gevşeyince alçalırız, ya da aretēye özenerek kendimizi şişkin kibirden geri çekeriz.

46

καὶ μὴν ὅ γε Λάμεχ ταπείνωσις ὢν ἀμφίβολός ἐστιν· ἢ γὰρ ὑφιεμένων τῶν τῆς ψυχῆς τόνων κατὰ τὰ ἐξ ἀλόγων παθῶν ἐγγενόμενα νοσήματά τε καὶ ἀρρωστήματα ταπεινούμεθα ἢ κατ’ ἀρετῆς ζῆλον στέλλοντες ἑαυτοὺς ἀπὸ οἰδούσης οἰήσεως.

47Birincisi zayıflıktan doğar ve türlü biçimlere giren, türlü türlü cüzamın bir eidosudur; çünkü kanun koyucu, görünüş düzgün ve sağlam hâlini yitirip çökük göründüğünde o ağır hastalığın, cüzamın ortaya çıktığını söyler (Levililer 13:3).

47

ἡ μὲν οὖν προτέρα γίνεται κατ’ ἀσθένειαν, εἶδος τῆς πολυμόρφου καὶ πολυτρόπου λέπρας οὖσα· ὅταν γὰρ ἡ ὄψις ταπεινοτέρα φαίνηται τὴν ὁμαλὴν καὶ εὔτονον κλασθεῖσα φαντασίαν, τὴν χαλεπὴν νόσον λέπραν ὁ νομοθέτης φησὶ γενέσθαι (Lev. 13, 3).

48Öteki ise sağlam bir güçten doğar ve onu, kâmil sayı olan on sayısına uygun olarak kefaret izler. Çünkü ayın onunda psykhēleri alçaltmak emredilmiştir (Levililer 23:27); bu, böbürlenmeyi bırakmaktır ve onu bırakmak isteyerek ya da istemeyerek işlenen haksızlıkların bağışlanmasını sağlar. Böyle alçalmış Lamek Şit'in torunu ve adil Nuh'un babasıdır; öteki anlamdaki Lamek ise Kabil'in filizidir.

48

ἡ δὲ ἑτέρα ἀπὸ ἰσχύος συνίσταται καρτερᾶς, ᾗ καὶ ἱλασμὸς ἕπεται κατὰ τὸν τῆς δεκάδος ἀριθμὸν τέλειον· προστέτακται γὰρ τὰς ψυχὰς ταπεινοῦν δεκάτῃ τοῦ μηνός (Lev. 23, 27), ὅπερ ἐστὶ μεγαλαυχίαν ἀποτίθεσθαι, ἧς ἡ ἀπόθεσις ἀδικημάτων ἑκουσίων καὶ ἀκουσίων ἐργάζεται παραίτησιν. ὁ μὲν οὖν οὕτως ταπεινὸς Λάμεχ ἔκγονος μέν ἐστι Σήθ, πατὴρ δὲ τοῦ δικαίου Νῶε, ὁ δὲ ἐκείνως ἐκβλάστημα Κάιν.

49Sırada şunu incelemek var: Bu adam neden bir şehir kuran ve inşa eden biri olarak tanıtılır? Kalabalık bir insan topluluğunun oturması için bir şehrin büyüklüğü gerekir; o zaman yaşayan üç kişiye ise bir dağ eteği ya da küçük bir mağara fazlasıyla yeterli bir barınak olurdu. Üç dedim, ama muhtemelen yalnız birine, kendisine; çünkü hileyle öldürülenin ana babası, adam öldürmekten daha büyük bir lanet olan kardeş katlini işleyen katille aynı şehirde oturmaya katlanmazdı.

49

Ἑπόμενον δ’ ἂν εἴη σκέψασθαι, τίνος ἕνεκα κτίζων καὶ οἰκοδομῶν πόλιν αὐτὸς οὗτος εἰσάγεται· πλήθει γὰρ ἀνθρώπων μεγέθους δεῖ πόλεως πρὸς οἴκησιν, τρισὶ δὲ τοῖς κατ’ ἐκεῖνον οὖσι τὸν χρόνον ὑπώρειά τις ἢ μικρὸν ἄντρον αὐταρκέστατον ἦν ἐνδιαίτημα. κἀγὼ μὲν εἶπον τρισί, τὸ δ’ εἰκὸς ἑνὶ μόνῳ ἑαυτῷ· οὐδὲ γὰρ οἱ γονεῖς τοῦ δολοφονηθέντος τὴν αὐτὴν τῷ κτείναντι πόλιν ὑπέμειναν ⟨ἂν⟩ οἰκεῖν, μεῖζον ἀνδροφονίας ἄγος ἀδελφοκτονίαν ἐργασαμένῳ.

50Tek bir adamın şehir kurmasının yalnız şaşırtıcı değil akla da aykırı olduğu herkesçe açıktır. Bu nasıl olabilir? Başka yardımcılar kullanmadan bir evin en önemsiz kısmını bile yapamaz. Yoksa aynı kişi aynı anda taş kesebilir, ağaç kesebilir, demir ve tunç işleyebilir, şehrin çevresine büyük bir sur çekebilir, kapı yapıları ve ön surlar, tapınaklar, kutsal alanlar, revaklar, tersaneler, evler ve âdet üzere yapılan öteki bütün kamu ve özel binaları kurabilir mi? Bunlara ek olarak yer altında su yolları açabilir, dar sokakları genişletebilir, çeşmeler, oluklar ve bir şehrin ihtiyaç duyduğu öteki her şeyi yapabilir mi?

50

τὸ μὲν γὰρ οὐ παράδοξον μόνον ἀλλὰ καὶ παράλογον παντί τῳ δῆλον, ἕνα ἄνδρα πόλιν οἰκοδομεῖν. τίνα ἔστι τρόπον; ἀλλ’ οὐδ’ ἂν οἰκίας μέρος τὸ ἀφανέστατον, μὴ χρώμενον ὑπηρέταις ἑτέροις. ἢ ὁ αὐτὸς ἐν τῷ αὐτῷ λιθοτομεῖν ἂν δύναιτο, ὑλοτομεῖν, σίδηρον, χαλκὸν ἐργάζεσθαι, τειχῶν μέγαν κύκλον πόλει περιβάλλεσθαι, προπύλαια καὶ προτειχίσματα, ἱερὰ καὶ τεμένη καὶ στοὰς καὶ νεωσοίκους καὶ οἰκίας καὶ ὅσα ἄλλα δημόσια καὶ ἴδια ἔθος οἰκοδομεῖσθαι; καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ὀχετοὺς κατὰ γῆν ἀναστέλλειν, στενωποὺς ἀνευρύνειν, κρήνας καὶ ὑδρορροὰς καὶ ὅσων ἄλλων πόλει δεῖ κατασκευάζεσθαι;

51Bunlar hakikatle bağdaşmadığına göre, belki alegori yoluyla şunu söylemek daha iyidir: Kabil kendi öğretisini bir şehir gibi kurmaya karar vermiştir.

51

μήποτ’ οὖν, ἐπειδὴ ταῦτα τῆς ἀληθείας ἀπᾴδει, βέλτιον ἀλληγοροῦντας λέγειν ἐστὶν ὅτι καθάπερ πόλιν τὸ αὑτοῦ δόγμα κατασκευάζειν ὁ Κάιν ἔγνωκε.

52Her şehir binalardan, sakinlerden ve kanunlardan oluştuğuna göre, onun binaları ispat getiren sözlerdir; bunlarla, sanki bir surun üstünden savaşır gibi, hakikate karşı inandırıcı icatlar uydurarak karşıtlarının saldırılarını püskürtür. Sakinleri, dinsizliğin, tanrısızlığın, kendini sevmenin, böbürlenmenin ve sahte kanaatin yoldaşlarıdır: Bilgelik taslayan, ama gerçek bilgeliği bilmeyen, cehaleti, terbiyesizliği, bilgisizliği ve bunların kardeşi ve akrabası olan öteki belaları bir araya toplamış kimselerdir. Kanunları ise kanunsuzluklar, haksızlıklar, eşitsizlik, ölçüsüzlük, küstahlık, akılsızlık, kendini beğenmişlik, hazlarda ölçüsüzlük ve tabiata aykırı şeylere dair ağza alınmaz arzulardır.

52

ἐπειδὴ τοίνυν πᾶσα πόλις ἐξ οἰκοδομημάτων καὶ οἰκητόρων καὶ νόμων συνέστηκε, τὰ μὲν οἰκοδομήματά ἐστιν αὐτῷ λόγοι οἱ ἀποδεικνύντες, οἷς καθάπερ ἀπὸ τείχους πρὸς τὰς τῶν ἐναντίων ἀπομάχεται προσβολὰς πιθανὰς εὑρέσεις κατὰ τῆς ἀληθείας μυθοπλαστῶν, οἰκήτορες δὲ οἱ ἀσεβείας, ἀθεότητος, φιλαυτίας, μεγαλαυχίας, ψευδοῦς δόξης ἑταῖροι δοκησίσοφοι, τὸ πρὸς ἀλήθειαν σοφὸν οὐκ εἰδότες, ἄγνοιαν καὶ ἀπαιδευσίαν καὶ ἀμαθίαν καὶ τὰς ἄλλας ἀδελφὰς καὶ συγγενεῖς κῆρας συγκεκροτηκότες, νόμοι δὲ ἀνομίαι, ἀδικίαι, τὸ ἄνισον, τὸ ἀκόλαστον, θρασύτης, ἀπόνοια, αὐθάδεια, ἡδονῶν ἀμετρίαι, τῶν παρὰ φύσιν ἄλεκτοι ἐπιθυμίαι.

53Dinsizlerin her biri kendi zavallı psykhēsinde böyle bir şehrin kurucusu olarak bulunur; ta ki Tanrı karar verip (Tekvin 11:6) onların sofistik tekhnēlerini toptan büyük bir karışıklığa uğratıncaya kadar. Bu da, yalnız bir şehir değil, tepesi göğe ulaşacak bir kule de kurduklarında olacaktır (Tekvin 11:4); yani ileri sürdükleri her şeyi temellendiren ve tepesinde mecazen "gök" diye anılan kendi düşüncesini taşıyan bir söz kurduklarında. Çünkü her sözün tepesi ve gayesi, ortaya konmak istenen anlam olmak zorundadır; söz ustalarının uzun anlatımları ve konuşmaları da bunun için yapılır.

53

τοιαύτης πόλεως ἕκαστος τῶν ἀσεβῶν ἐν ἑαυτοῦ τῇ παναθλίᾳ ψυχῇ δημιουργὸς εὑρίσκεται, μέχρις ἂν ὁ θεὸς βουλευθεὶς (Gen. 11,6) ταῖς σοφιστικαῖς αὐτῶν τέχναις ἀθρόαν καὶ μεγάλην ἐργάσηται σύγχυσιν. τοῦτο δ’ ἔσται, ὅταν μὴ μόνον πόλιν, ⟨ἀλλὰ⟩ καὶ πύργον οἰκοδομῶσιν, οὗ ἡ κεφαλὴ εἰς οὐρανὸν ἀφίξεται (Gen. 11,4), τουτέστι λόγον ἑκάστου κατασκευαστικόν, ὅνπερ εἰσηγοῦνται κεφαλὴν ἔχοντα τὸ οἰκεῖον νόημα, ὃ προσαγορεύεται συμβολικῶς οὐρανός· ἀνάγκη γὰρ παντὸς λόγου κεφαλὴν καὶ τέλος εἶναι τὸν δηλούμενον νοῦν, οὗ χάριν αἱ μακραὶ διέξοδοί τε καὶ ῥήσεις ὑπὸ λογίων ἀνδρῶν εἰώθασι

54Dinsizliği öyle ileri götürmüşlerdir ki bu tür şehirleri yalnız kendileri kurmakla yetinmezler; aretēyi seven İsrail kalabalığını da, başlarına kötü işlerin gözetmenlerini ve öğretmenlerini atayarak buna zorlarlar. Çünkü İsrailoğullarının gözetmenlerin eziyetine uğrayarak ülkenin kralı için üç şehir kurdukları söylenir: Peitho, Ramses ve Güneş Şehri olan On (Çıkış 1:11).

54

γίνεσθαι. τοσοῦτον δ’ ἄρα τῆς ἀσεβείας ἐπιβεβήκασιν, ὥστ’ οὐ μόνον δι’ ἑαυτῶν ἐγείρειν τὰς τοιαύτας πόλεις ἀξιοῦσιν, ἀλλὰ καὶ τὴν φιλάρετον πληθὺν Ἰσραὴλ ἀναγκάζουσιν ἐπιστάτας καὶ διδασκάλους κακῶν ἔργων ἐπ’ αὐτοῖς χειροτονήσαντες. λέγεται γὰρ ὅτι κακωθέντες ὑπὸ τῶν ἐπιστατῶν τῷ βασιλεῖ τῆς χώρας | τρεῖς πόλεις οἰκοδομοῦσι, Πειθώ, Ῥαμεσσή, Ὤν, ἥ ἐστιν Ἡλίου πόλις (Exod. 1, 11).

55Bunlar daha mecazî anlamda içimizdeki şeyleri, yani nousu, hissi ve sözü gösterir. Peitho sözdür, çünkü ikna (peithō) söze aittir; adı "sıkıştıran ağız" anlamına gelir, zira kötünün sözü de erdemli şeyleri dışarı itip devirmeye çalışır.

55

αὗται δὲ τροπικώτερον νοῦν, αἴσθησιν, λόγον, τὰ περὶ ἡμᾶς ὄντα, δηλοῦσιν· ἡ μὲν γὰρ Πειθὼ ὁ λόγος ἐστίν, ὅτι περὶ τοῦτον τὸ πείθειν, ἔχει δὲ ἑρμηνείαν στόμα ἐκθλῖβον, ἐπειδήπερ καὶ ὁ τοῦ φαύλου λόγος ἐξωθεῖν καὶ ἀνατρέπειν τὰ σπουδαῖα μελετᾷ.

56Ramses ise histir [metinde boşluk]. Çünkü nous, güve tarafından yenir gibi hislerin her biri tarafından kemirilip yenir, sarsılır ve parçalanır; zira haz vermeden içeri giren tasavvurlar acılı ve zahmetli bir hayat doğurur.

56

Ῥαμεσσὴ δὲ ἡ αἴσθησις * * * καθάπερ γὰρ ὑπὸ σητὸς ὑφ’ ἑκάστης τῶν αἰσθήσεων νοῦς ἐκβιβρώσκεται καὶ διεσθίεται, σειόμενος καὶ σπαραττόμενος· αἱ γὰρ ἐπεισιοῦσαι μὴ καθ’ ἡδονὴν φαντασίαι λυπηρὸν καὶ ἐπίπονον ἀποτίκτουσι τὸν βίον.

57On'a ise "tepe" denir, ama mecazen nousdur; çünkü her şeyin logosları onda saklanır. Kanun koyucu da On'u Güneş Şehri diye adlandırarak buna tanıklık eder; çünkü güneş doğunca gecenin gizlediklerini nasıl açıkça gösterirse, nous da kendi ışığını göndererek bütün cisimlerin ve olayların apaçık kavranmasını sağlar.

57

ἡ δὲ Ὢν καλεῖται μὲν βουνός, ἔστι δὲ συμβολικῶς ὁ νοῦς· ἐπὶ γὰρ τοῦτον οἱ πάντων θησαυρίζονται λόγοι. μάρτυς δὲ καὶ ὁ νομοθέτης τὴν Ὢν Ἡλίου πόλιν προσαγορεύσας· ὥσπερ γὰρ ἀνατείλας ἥλιος τὰ κρυπτόμενα νυκτὶ ἐμφανῶς ἐπιδείκνυται, οὕτως ὁ νοῦς τὸ οἰκεῖον φῶς ἀποστέλλων πάντα καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ πράγματα τηλαυγῶς παρασκευάζει καταλαμβάνεσθαι.

58Bu yüzden nousun bileşiğimizin güneşi olduğunu söyleyen yanılmaz. Küçük kâinat olan insanda nous doğup kendi ışığını saçmazsa, varlıkların üzerine koyu bir karanlık döker ve hiçbir şeyin görünmesine izin vermez.

58

διόπερ οὐκ ἄν τις εἰπὼν ἁμάρτοι τοῦ συγκρίματος εἶναι ἡμῶν τὸν νοῦν ἥλιον, ὃς ἐν ἀνθρώπῳ τῷ βραχεῖ κόσμῳ μὴ ἀνατείλας καὶ τὸ ἴδιον φέγγος ἐκλάμψας, πολὺ σκότος τῶν ὄντων καταχέας οὐδὲν ἐᾷ προφαίνεσθαι.

59Talim eden Yakup, Lavan'la yaptığı anlaşmada bu tepeyi tanık olarak çağırır (Tekvin 31:46–47); böylece her birimizin gizlice tasarladıklarına nousun tanık olduğunu, vicdanın da rüşvet almayan ve her şeyden daha doğru sözlü bir sorgulayıcı olduğunu pek öğretici bir şekilde gösterir. [metinde boşluk] bu şehirlerden önce kurulur.

59

τὸν βουνὸν τοῦτον ὁ ἀσκητὴς Ἰακὼβ ἐν τοῖς πρὸς Λάβαν δικαίοις μάρτυρα καλεῖ (Gen. 31, 46. 47) δογματικώτατα δηλῶν ὅτι ὁ νοῦς ἑκάστῳ μάρτυς ἐστὶν ὧν ἐν ἀφανεῖ βουλεύεται καὶ τὸ συνειδὸς ἔλεγχος ἀδέκαστος καὶ πάντων ἀψευδέστατος, * * * πρὸ τούτων τῶν πόλεων οἰκοδομεῖται.

60Çünkü casusların Hebron'a geldiğini ve orada Anak soyundan Ahiman, Şeşay ve Talmay'ın bulunduğunu söyler; ardından şunu ekler: "Hebron Mısır'daki Tanis'ten yedi yıl önce kurulmuştu" (Sayılar 13:23). Aynı adı taşıyan şeyleri eidoslarına göre ayırmak tabiat felsefesine pek uygundur. Hebron "birleşme" anlamına gelir; bu da iki türlüdür: Psykhē ya bedene koşulmuştur ya da aretēyle uyum içindedir.

60

φησὶ γὰρ τοὺς κατασκόπους ἐλθεῖν εἰς Χεβρών, ἐκεῖ δ’ εἶναι Ἀχειμὰν καὶ Σεσεὶν καὶ Θαλαμείν, γενεὰς Ἐνάχ· εἶτ’ ἐπιφέρει· „καὶ Χεβρὼν ἑπτὰ ἔτεσιν ᾠκοδομήθη πρὸ τοῦ Τάνιν Αἰγύπτου“ (Num. 13, 23). φυσικώτατον ⟨τὸ⟩ τὰς ὁμωνυμίας εἴδεσι διαστέλλεσθαι. Χεβρὼν ⟨γὰρ⟩ ἑρμηνεύεται συζυγή· δισσὸν δὲ τοῦτο, ψυχῆς ἢ σώματι συνεζευγμένης ἢ πρὸς ἀρετὴν ἡρμοσμένης.

61Kendini bedensel birleşmelere teslim eden psykhēnin sakinleri sözü edilen kimselerdir. Ahiman "kardeşim", Şeşay "benim dışımda", Talmay ise "asılı biri" anlamına gelir. Çünkü bedeni seven psykhēler ister istemez bedeni kardeş sayar ve dış iyilere ayrıca değer verirler. Bu hâlde olan psykhēler cansız şeylere asılı kalır ve kazığa geçirilmişler gibi ölünceye kadar bozulup giden maddeye çivilenmiş olurlar.

61

ἡ μὲν οὖν σωματικαῖς συζυγίαις ὑποβάλλουσα αὑτὴν οἰκήτορας ἔχει τοὺς λεχθέντας· ἑρμηνεύεται δὲ ὁ μὲν Ἀχειμὰν ἀδελφός μου, ὁ δὲ Σεσεὶν ἐκτός μου, ὁ δὲ Θαλαμεὶν κρεμάμενός τις· ἀνάγκη γὰρ ψυχαῖς ταῖς φιλοσωμάτοις ἀδελφὸν μὲν νομίζεσθαι τὸ σῶμα, τὰ δὲ ἐκτὸς ἀγαθὰ διαφερόντως τετιμῆσθαι· ὅσαι δὲ τοῦτον διάκεινται τὸν τρόπον, ἀψύχων ἐκκρέμανται καὶ καθάπερ οἱ ἀνασκολοπισθέντες ἄχρι θανάτου φθαρταῖς ὕλαις προσήλωνται.

62Güzel olanla birleşmiş psykhēnin sakinleri ise aretēleriyle seçkin kimselerdir; çift mağara (Tekvin 23:9) onları çiftler hâlinde barındırmıştır: İbrahim ile Sara'yı, İshak ile Rebeka'yı, Lea ile Yakup'u, yani aretēleri ve onlara sahip olanları. Epistēmēnin ve bilgeliğin hatıralarını saklayan bu Hebron hem Tanis'ten hem bütün Mısır'dan öncedir. Çünkü tabiat psykhēyi bedenden, yani Mısır'dan, aretēyi de kötülükten, yani Tanis'ten —Tanis "cevap emri" anlamına gelir— daha yaşlı kılmış ve yaşlılığı zamanın uzunluğundan çok itibarla ölçmüştür.

62

ἡ δὲ τῷ καλῷ συνεζευγμένη διαφερόντων ταῖς ἀρεταῖς ἔλαχεν οἰκητόρων, οὓς τὸ διπλοῦν σπήλαιον (Gen. 23, 9) ζυγάδην κεχώρηκεν, Ἀβραὰμ Σάρραν, Ἰσαὰκ Ῥεβέκκαν, Λείαν Ἰακώβ, ἀρετὰς καὶ τοὺς ἔχοντας. ἡ Χεβρὼν αὕτη, μνήμας ἐπιστήμης ⟨καὶ⟩ σοφίας θησαυροφυλακοῦσα, προτέρα καὶ Τάνεως καὶ πάσης ἐστὶν Αἰγύπτου. πρεσβυτέραν γὰρ ἡ φύσις ψυχὴν μὲν σώματος, Αἰγύπτου, ἀρετὴν δὲ κακίας, Τάνεως — ἐντολὴ γὰρ ἀποκρίσεως ἑρμηνεύεται Τάνις — εἰργάζετο, τὸ πρεσβύτερον ἀξιώματι

63Bu yüzden zamanca daha genç olan İsrail'i itibarca ilk doğan oğul diye anar (Çıkış 4:22). Böylece Tanrı'yı görenin, en kadim olan olarak saygı gördüğünü gösterir: O, yaratılmamış olanın en ilk ürünüdür ve ölümlüler arasında nefret edilen aretēden doğmuştur; kanun da en büyük oğul olarak ona ilk doğanlık hakkının iki katının verilmesini buyurur (Tesniye 21:17).

63

μᾶλλον ἢ χρόνου μήκει δοκιμάσασα. παρὸ καὶ τὸν Ἰσραὴλ νεώτερον ὄντα χρόνῳ πρωτόγονον υἱὸν (Exod. 4, 22) ἀξιώματι καλεῖ, διασυνιστὰς ὅτι ⟨ὁ⟩ τὸν θεὸν ὁρῶν, ἀρχεγονώτατον ὄν, τετίμηται, τοῦ ἀγενήτου γέννημα πρώτιστον, ἐκ τῆς παρὰ τοῖς θνητοῖς μισουμένης ἀρετῆς ἀποκυηθέν, ᾧ [ὁ] νόμος ἐστὶν ὡς πρεσβυτάτῳ διπλᾶ δίδοσθαι τὰ πρεσβεῖα (Deut. 21,17).

64Bu yüzden yedi sayısı da sıra bakımından altı sayısının ardından gelir, ama kuvvetçe bütün sayıların en kadimidir ve birden hiç farkı yoktur. Bunu Musa da dünyanın yaratılışını anlatışının sonunda şöyle diyerek gösterecektir: "Tanrı yaptığı bütün işlerinden yedinci günde dinlendi. Tanrı yedinci günü kutsadı ve onu mukaddes kıldı; çünkü o gün Tanrı yapmaya başladığı bütün işlerinden dinlendi" (Tekvin 2:2–3).

64

διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἑβδόμη τάξει μὲν ἐπιγέννημά ἐστιν ἑξάδος, δυνάμει δὲ πρεσβυτάτη παντὸς ἀριθμοῦ, μηδὲν διαφέρουσα μονάδος. δηλώσει δὲ καὶ αὐτὸς ἐν τῷ τῆς κοσμοποιίας ἐπιλόγῳ φάσκων· „καὶ κατέπαυσεν ὁ θεὸς ἐν τῇ ἡμέρα τῇ ἑβδόμῃ ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἐποίησε· καὶ εὐλόγησεν ὁ θεὸς τὴν ἡμέραν τὴν ἑβδόμην καὶ ἡγίασεν αὐτήν, ὅτι ἐν αὐτῇ κατέπαυσεν ἀπὸ πάντων τῶν ἔργων αὐτοῦ ὧν ἤρξατο ὁ θεὸς ποιῆσαι“ (Gen. 2, 2. 3).

65Ardından şunu ekler: "Göğün ve yerin oluşunun kitabı budur; Tanrı'nın göğü ve yeri yaptığı gün oldukları zaman" (Tekvin 2:4). Bunlar ise ilk günde olmuştu; öyle ki yedinci, kâinatın ilkesi olan ilk bire geri bağlanır. Bunu, Kabil'in bir şehir gibi kurması gerektiğini sandığı kanaati daha açık göstermek için uzattık.

65

εἶτ’ ἐπιλέγει· „αὕτη ἡ βίβλος γενέσεως οὐρανοῦ καὶ γῆς, ὅτε ἐγένετο, ᾗ ἡμέρᾳ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν“ (Gen. 2, 4). τῇ δὲ πρώτῃ ταῦτα γέγονεν, ὥστε τὴν ἑβδόμην εἰς μονάδα τὴν πρώτην καὶ ἀρχὴν τῶν ὅλων ἀναφέρεσθαι. ταῦτ’ ἐμηκύναμεν ὑπὲρ τοῦ δεῖξαι τηλαυγέστερον τὴν δόξαν, ἣν ὁ Κάιν ὥσπερ τινὰ πόλιν οἴεται δεῖν κατασκευάζειν.

66Hanok'un oğlunun adı Gaidad'dır (Tekvin 4:18); bu ad "sürü" anlamına gelir ve olup bitene pek uygundur. Çünkü her şeyi, kendi tabiatının ne olduğunu bile kavrayamayan nousa bağışlayan kişinin, bir sürü hâlinde toplanan akılsız yetiler doğurması yakışırdı; zira bu öğreti akıl sahibi insanların öğretisi değildir.

66

Υἱὸς δὲ τοῦ Ἐνὼχ λέγεται Γαϊδάδ (Gen. 4, 18), ὃ ἑρμηνεύεται ποίμνιον, σφόδρα ἀκολούθως· τὸν γὰρ τῷ νῷ χαριζόμενον τὰ πάντα τῷ μηδὲ τὴν αὑτοῦ φύσιν ἥτις ἐστὶ καταλαβεῖν δυναμένῳ γεννᾶν ἀλόγους ἥρμοττε δυνάμεις, ἀγειρομένας εἰς ποίμνιον· οὐ γὰρ λογικῶν ἀνδρῶν τὸ δόγμα.

67Başında bir çoban bulunmayan her sürü ister istemez büyük felaketlere uğrar, çünkü zararlı olanı kendi başına uzaklaştırıp faydalı olanı seçemez. Bu yüzden Musa da dua ederek şöyle der: "Ruhların ve her etin Tanrısı Rab bu topluluğun başına bir adam seçsin; onların önünde çıkıp girsin, onları çıkarıp içeri getirsin; Rab'bin topluluğu çobanı olmayan koyunlar gibi olmasın" (Sayılar 27:16–17).

67

ποίμνη δὲ πᾶσα τὸν ἐπιστάντα οὐκ ἔχουσα ποιμένα μεγάλαις ἐξ ἀνάγκης κακοπραγίαις χρῆται, ἅτ’ οὐ δυναμένη δι’ ἑαυτῆς ἀπωθεῖσθαι μὲν τὰ βλάπτοντα, αἱρεῖσθαι δὲ τὰ ὠφελήσοντα. παρὸ καὶ Μωυσῆς εὐχόμενός φησιν· „ἐπισκεψάσθω κύριος ὁ θεὸς τῶν πνευμάτων καὶ πάσης σαρκὸς ἄνθρωπον ἐπὶ τῆς συναγωγῆς ταύτης, ὅστις ἐξελεύσεται πρὸ προσώπου αὐτῶν καὶ ὅστις εἰσελεύσεται, καὶ ὅστις ἐξάξει αὐτοὺς καὶ ὅστις εἰσάξει, καὶ οὐκ ἔσται ἡ συναγωγὴ κυρίου ὡσεὶ πρόβατα οἷς οὐκ ἔστι ποιμήν“ (Num. 27, 16. 17).

68Çünkü bileşiğimizin koruyucusu, vasisi, babası ya da ona ne ad vermek istersek o, yani doğru logos, içimizdeki sürüyü bırakıp gittiğinde, bakımsız kalan sürü helak olur ve sahibine büyük zarar gelir. Kendisini uyaracak ve terbiye edecek sürü başından yoksun kalan akılsız ve korumasız hayvan da akıl sahibi ve ölümsüz hayattan uzaklara sürülür.

68

ὅταν γὰρ ὁ προστάτης ἢ [ὁ] ἐπίτροπος ἢ πατὴρ ἢ ὅ τι φίλον καλεῖν τοῦ συγκρίματος ἡμῶν, ὁ ὀρθὸς λόγος, οἴχηται καταλιπὼν τὸ ἐν ἡμῖν ποίμνιον, ἀτημέλητον ἐαθὲν διόλλυται μὲν αὐτό, μεγάλη δὲ τῷ δεσπότῃ ζημία γίνεται· τὸ δ’ ἄλογον καὶ ἀπροστασίαστον θρέμμα χηρεῦσαν ἀγελάρχου τοῦ νουθετήσοντός τε καὶ παιδεύσοντος μακρὰν λογικῆς καὶ ἀθανάτου ζωῆς ἀπῴκισται.

69Bu yüzden Gaidad'ın oğlunun adı Maiel'dir (Tekvin 4:18); bu ad çevrildiğinde "Tanrı'nın hayatından" demektir. Sürü akılsızdır, Tanrı ise logosun kaynağıdır; öyleyse akılsızca yaşayan Tanrı'nın hayatından koparılmış olmak zorundadır. Musa Tanrı'ya göre yaşamayı O'nu sevmek olarak tarif eder; çünkü "Senin hayatın Var Olan'ı sevmektir" der (Tesniye 30:19–20).

69

διὸ τοῦ Γαϊδὰδ υἱὸς εἶναι λέγεται Μαιήλ (Gen. 4, 18), οὗ τὸ ὄνομα μεταληφθέν ἐστιν ἀπὸ ζωῆς θεοῦ. ἐπεὶ γὰρ τὸ ποίμνιον ἄλογον, ὁ δὲ θεὸς πηγὴ λόγου, ἀνάγκη τὸν ἀλόγως βιοῦντα τῆς θεοῦ ζωῆς ἀπεσχοινίσθαι. τὸ μὲν οὖν κατὰ θεὸν ζῆν ἐν τῷ ἀγαπᾶν αὐτὸν ὁρίζεται Μωυσῆς· λέγει γὰρ ὅτι ἡ ζωή σου τὸ ἀγαπᾶν τὸν ὄντα (Deut. 30, 19. 20).

70Zıt hayatın örneği olarak da kurası çıkan tekeyi gösterir: "Onun üzerinde kefaret yapmak, onu salıverilmek üzere göndermek için Rab'bin önüne diri olarak dikecek" (Levililer 16:10) der; bunu da pek dikkatli bir seçimle söyler.

70

τοῦ δ’ ἐναντίου βίου παράδειγμα τίθεται τὸν ἐπιτυχόντα τοῦ κλήρου τράγον· „στήσει γὰρ αὐτὸν“ φησί „ζῶντα ἐναντίον κυρίου τοῦ ἐξιλάσασθαι ἐπ’ αὐτοῦ, ὥστε ἐξαποστεῖλαι αὐτὸν εἰς τὴν ἀποπομπήν“ (Lev. 16, 10), ἄγαν ἐξητασμένως·

71Aklı başında kimse hazlardan uzak duran yaşlıları takdir etmez; çünkü uzun ve iyileşmez bir hastalık olan yaşlılık onların isteklerinin gerginliğini gevşetip çözmüştür. Ama gençleri övgüye layık görür: Arzuları çağlarının olgunluğuyla alev alev yanarken, terbiyenin sözlerinden söndürücü araçları bolca edinerek hâllerin büyük alevini ve kaynamasını hafifletmişlerdir. Aynı şekilde, kötü bir yaşayıştan doğagelen hiçbir hastalığa tutulmamış olanlar daha az övgü alır, çünkü tabiatın cömertliği sayesinde, prohairesisleri olmaksızın iyi bir talihe ermişlerdir. Hastalığın baş kaldırıp karşılarına dikildiği kimseler ise, sağlam durup onu yere sermek isterler ve bunu başarırlarsa, daha büyük övgü alırlar.

71

ὡς γὰρ ἡδονῶν ἀπεχομένους πρεσβύτας εὖ φρονῶν οὐκ ἄν τις ἀποδέξαιτο, ὅτι τὸ γῆρας, ἡ μακρὰ καὶ ἀνίατος νόσος, τοὺς τῶν ὀρέξεων ἐχάλασέ τε καὶ ἔλυσε τόνους, ἐπαίνου δ’ ἂν ἀξιώσειε τοὺς ἡβῶντας, ὅτι φλεγούσης τῆς ἐπιθυμίας ὑπὸ τῆς κατὰ τὴν ἡλικίαν ἀκμῆς ὅμως σβεστηρίων ὀργάνων τῶν κατὰ παιδείαν λόγων εὐπορήσαντες τὸν πολὺν φλογμὸν ἅμα καὶ βρασμὸν τῶν παθῶν ἐπεκούφισαν, οὕτως οἷς μὲν οὐδὲν νόσημα, οἷα ἐκ πονηρᾶς φιλεῖ διαίτης ἐπανίστασθαι, ἐλάττων ἔπαινος ἕπεται, ὅτι κατὰ φύσεως εὐμοιρίαν ἀπροαιρέτως ἐχρήσαντο εὐτυχίᾳ, οἷς δ’ ἐξεγερθὲν ἀντιστατεῖ, μείζων, εἰ δὴ διερεισάμενοι καθελεῖν αὐτὸ βουληθεῖέν τε καὶ δυνηθεῖεν.

72Çünkü sürükleyip götüren hazzın yemlerini sert bir gerginlikle alt edebilen, isteyerek yapılan doğru işlere düşen övgüyü kazanır. Öyleyse bu konuda mesut bir pay almamışsak ve kovulup gönderilmesi gereken hastalıklar ve rahatsızlıklar içimizde hâlâ yaşıyorsa, onları devirip yere sermeye gayret edelim. "Onun üzerinde kefaret yapmak" da şu anlama gelir: Onları psykhēmizde diri ve ayakta taşıdığımızı kabul etmek, ama teslim olmayıp hepsine karşı durarak güçlü bir şekilde savaşmak, ta ki onları tamamen kovup gönderinceye kadar.

72

τὰ γὰρ ἡδονῆς ὁλκοῦ δελέατα αὐστηρῷ τόνῳ καθελεῖν ἰσχῦσαι τὸν ἐφ’ ἑκουσίοις ἔχει κατορθώμασιν ἔπαινον. ἐὰν οὖν τούτων εὐδαίμονα κλῆρον ἀπολαχόντα μηδέν, ζῇ δὲ ἐν ἡμῖν τὰ ἀποπομπαῖα νοσήματα καὶ ἀρρωστήματα, σπουδάζωμεν αὐτὰ ἀνατρέπειν καὶ καταβάλλειν· τὸ γὰρ ἐξιλάσασθαι ἐπ’ αὐτῶν τοιοῦτόν ἐστιν, ὁμολογῆσαι ὅτι ἔχοντες αὐτὰ ἐν ψυχῇ ζῶντα καὶ περιόντα οὐκ ἐνδίδομεν, ἀλλ’ ἀντιβάντες ἅπασι καρτερῶς ἀπομαχόμεθα, μέχρις ἂν παντελῶς ἀποδιοπομπησώμεθα.

73Tanrı'nın dilediği gibi yaşamayanı ise psykhēnin ölümünden başka ne bekler? Bunun adı Metuşelah'tır; yorumlandığında "ölümün gönderilişi" demektir. Bu yüzden Maiel'in oğludur (Tekvin 4:18), yani kendi hakiki hayatını bırakmış olanın oğlu. Ona ölmek, yani psykhēnin ölümü gönderilir; psykhēnin ölümü ise onun akılsız bir hâle göre değişmesidir.

73

τί δ’ ἕπεται τῷ μὴ κατὰ βούλημα τὸ τοῦ θεοῦ ζῶντι ἢ θάνατος ὁ ψυχῆς; οὗτος δὲ ὀνομάζεται Μαθουσάλα, ὃς ἑρμηνευθεὶς ἦν ἀποστολὴ θανάτου. διὸ τοῦ Μαιὴλ υἱός ἐστι (Gen. 4, 18), τοῦ τὸν ἴδιον βίον ἀπολελοιπότος, ᾧ τὸ ἀποθνῄσκειν ἐπιπέμπεται, ψυχῆς θάνατος, ἣ κατὰ πάθος ἄλογόν ἐστιν αὐτῆς μεταβολή.

74Bu hâl gebe kalınca ağır sancılarla iyileşmez hastalıklar ve rahatsızlıklar doğurur; psykhē bunların altında kıvranarak alçalır ve bükülür. Çünkü her biri ona tükenmez bir yük bindirerek onu ezer, öyle ki başını bile kaldıramaz. Bütün bunlara Lamek adı verilmiştir, çünkü Lamek "alçaltılma" anlamına gelir. Böylece Lamek'in haklı olarak Metuşelah'ın oğlu olması (Tekvin 4:18) şunu anlatır: Psykhēnin ölümü olan hâlin doğurduğu alçalmış ve boyun eğmiş durum, akılsız bir dürtünün ürünü olan bir rahatsızlıktır.

74

τοῦτο μέντοι τὸ πάθος ὅταν κυοφορήσῃ, μετὰ χαλεπῶν ὠδίνων νοσήματα καὶ ἀρρωστήματα ἔτεκεν ἀνίατα, ὑφ’ ὧν ἰλυσπωμένη ταπεινοῦται καὶ κάμπτεται· πιέζει γὰρ αὐτὴν ἕκαστον ἐπιφέρον ἄχθος ἀνήνυτον, ὡς μηδ’ ἀνακῦψαι δύνασθαι. τοῦθ’ ἅπαν ὠνόμασται Λάμεχ· ἑρμηνείαν γὰρ ἔχει ταπείνωσιν, ἵν’ εἰκότως τοῦ Μαθουσάλα γένηται ὁ Λάμεχ υἱός (Gen. 4, 18), πάθους τοῦ περὶ ψυχὴν θανάτου ταπεινὸν καὶ ὑπεῖκον, ἀλόγου ὁρμῆς ἔκγονον ἀρρώστημα.

75"Lamek kendine iki kadın aldı; birinin adı Ada, ötekininki Silla idi" (Tekvin 4:19). Kötünün kendisi için aldığı her şey, arınması güç bir niyetle kirlendiği için kesinlikle kınanacak bir şeydir; tersine, erdemlilerin isteyerek yaptığı işlerin hepsi övgüye değerdir. Bu yüzden burada Lamek kendine kadınlar seçerken en büyük kötülükleri seçer; öte yandan İbrahim, Yakup ve Harun kendileri için aldıklarında kendilerine yaraşan iyiliklerle birleşirler.

75

„Ἔλαβε δ’ ἑαυτῷ Λάμεχ δύο γυναῖκας· ὄνομα τῇ μιᾷ Ἀδά, καὶ ὄνομα τῇ δευτέρᾳ Σελλά“ (Gen. 4, 19). πᾶν ὅ τι ἂν ἑαυτῷ λαμβάνῃ φαῦλος, πάντως ἐστὶν ἐπίληπτον, ἅτε γνώμῃ δυσκαθάρτῳ μιαινόμενον· καὶ γὰρ ἔμπαλιν αἱ τῶν σπουδαίων ἑκούσιοι πράξεις ἐπαινεταὶ πᾶσαι. διὸ νῦν μὲν ὁ Λάμεχ ἑαυτῷ γυναῖκας αἱρούμενος κακὰ μέγιστα αἱρεῖται, αὖθις ⟨δ’⟩ Ἀβραάμ, Ἰακώβ, Ἀαρὼν ἑαυτοῖς λαμβάνοντες ἀγαθοῖς οἰκείοις συνέρχονται.

76İbrahim için şöyle der: "İbrahim ve Nahor kendilerine kadın aldılar; İbrahim'in karısının adı Sara idi" (Tekvin 11:29). Yakup için: "Kalk, Mezopotamya'ya, annenin babası Betuel'in evine kaç ve oradan, annenin kardeşi Lavan'ın kızlarından kendine bir kadın al" (Tekvin 28:2). Harun için de: "Harun, Aminadab'ın kızı, Nahşon'un kız kardeşi Elişeva'yı kendine eş olarak aldı" (Çıkış 6:23).

76

λέγει ⟨γὰρ⟩ ἐπὶ μὲν τοῦ Ἀβραὰμ οὕτως· „καὶ ἔλαβον Ἀβραὰμ καὶ Ναχὼρ ἑαυτοῖς γυναῖκας· ὄνομα τῇ γυναικὶ Ἀβραὰμ Σάρρα“ (Gen. 11,29). ἐπὶ ⟨δὲ⟩ τοῦ Ἰακώβ· „ἀναστὰς ἀπόδραθι εἰς τὴν Μεσοποταμίαν εἰς τὸν οἶκον Βαθουὴλ πατρὸς τῆς μητρός σου, καὶ λάβε σεαυτῷ ἐκεῖθεν γυναῖκα ἐκ τῶν θυγατέρων Λάβαν ἀδελφοῦ τῆς μητρός σου“ (Gen. 28, 2), ἐπὶ δὲ τοῦ Ἀαρών· „ἔλαβε δὲ Ἀαρὼν τὴν Ἐλισάβετ, θυγατέρα Ἀμιναδάμ, ἀδελφὴν Ναασσών, ἑαυτῷ γυναῖκα“ (Exod. 6, 23).

77İshak ile Musa da kadın alırlar, ama kendi kendilerine almazlar: İshak'ın, annesinin evine girdiğinde Rebeka'yı aldığı söylenir (Tekvin 24:67); Musa'ya ise yanında oturduğu adam kızı Sippora'yı verir (Çıkış 2:21).

77

Ἰσαὰκ δὲ καὶ | Μωυσῆς λαμβάνουσι μέν, οὐ δι’ ἑαυτῶν δὲ λαμβάνουσιν, ἀλλ’ ὁ μὲν Ἰσαὰκ ὅτε εἰσῆλθεν εἰς τὸν οἶκον τῆς μητρὸς λαβεῖν λέγεται (Gen. 24, 67), Μωυσῇ δὲ ὁ ἄνθρωπος παρ’ ᾧ κατῴκησε τὴν θυγατέρα Σεπφώραν ἐκδίδοται (Exod. 2, 21).

78Kanun koyucunun bunlar arasındaki farkları bildirmesi gelişigüzel değildir. İlerleyen ve iyileşen talimcilerin iyiyi isteyerek seçtiklerine tanıklık edilir ki emekleri ödülsüz kalmasın. Kendi kendine öğrenilmiş ve kendiliğinden bilinen bilgeliğe layık görülenlere ise, bilgelerin hayat arkadaşı olan epistēmēyi kendi çabalarıyla değil, Tanrı'nın nişanlamasıyla almak düşer.

78

τούτων δ’ οὐ παρέργως αἱ διαφοραὶ παρὰ τῷ νομοθέτῃ μεμήνυνται. τοῖς μὲν γὰρ ἀσκηταῖς προκόπτουσι καὶ βελτιουμένοις ἡ ἑκούσιος αἵρεσις τἀγαθοῦ μαρτυρεῖται, ἵνα μηδ’ ὁ πόνος ἀστεφάνωτος ἀφεθῇ· τοῖς δ’ αὐτοδιδάκτου καὶ αὐτομαθοῦς σοφίας ἀξιωθεῖσιν ἕπεται τὸ μὴ δι’ ἑαυτῶν παρὰ θεοῦ δ’ ἐγγυᾶσθαι λόγον καὶ λαμβάνειν τὴν σοφῶν σύμβιον ἐπιστήμην.

79İnsanî şeylerden atılmış, alçak ve yere yapışık Lamek ise önce adı "tanıklık" anlamına gelen Ada'yı eş olarak alır; bu evliliğe kendisi aracılık etmiştir. Çünkü nousun isabetli kavrayışlar doğrultusunda pürüzsüzce hareket edip ilerlemesini, kolayca kavramasına hiçbir şeyin engel olmamasını insan için ilk iyilik sayar.

79

ὁ δὲ τῶν ἀνθρωπίνων ἀπορριφείς, ὁ ταπεινὸς καὶ χαμαίζηλος Λάμεχ, προτέραν Ἀδὰ ἄγεται γυναῖκα, ἥτις ἑρμηνεύεται μαρτυρία, προξενήσας ἑαυτῷ αὐτὸς τὸν γάμον· οἴεται γὰρ τὴν κατὰ τὰς εὐθίκτους ἐπιβολὰς λείαν κίνησιν καὶ διέξοδον τοῦ νοῦ, μηδενὸς [τῶν] εἰς εὐμαρῆ κατάληψιν κωλυσιεργοῦντος, ἀγαθὸν εἶναι πρῶτον ἀνθρώπῳ.

80"Kavramların, düşüncelerin, tahminlerin, kestirimlerin, kısacası kararların, deyim yerindeyse sağlam ayaklarla yürüyüp gayeye tökezlemeden varmasından ve söylenen her şeyde zihnin tanıklık görmesinden daha iyi ne olabilir?" der. Ben ise isabetli ve keskin bir anlayışı yalnız güzel şeylere yönelten birini, kanunu öğretmen edinerek mesut diye kaydederim. Çünkü kanun da Yusuf'a başarılı bir adam demiştir, ama her şeyde değil, Tanrı'nın ona başarı bahşettiği şeylerde (Tekvin 39:2); Tanrı'nın bağışları ise hep güzeldir.

80

τί γὰρ ἂν εἴη, φησί, κρεῖττον τοῦ τὰς ἐννοίας, τὰς διανοήσεις, τὰς εἰκασίας, τοὺς στοχασμούς, συνόλως τὰς βουλάς, τὸ λεγόμενον ἀρτίοις ποσὶ βαίνειν, ὡς ἐπὶ τὸ τέλος ἀπταίστως προσέρχεσθαι, μαρτυρουμένης ἐν ἅπασι ⟨τοῖς⟩ λεχθεῖσι διανοίας; ἐγὼ δ’, εἰ μέν τις εὐθυβόλῳ καὶ εὐθίκτῳ γνώμῃ πρὸς μόνα χρῆται τὰ καλά, τοῦτον εὐδαίμονα γράφω διδασκάλῳ τῷ νόμῳ χρώμενος· καὶ γὰρ αὐτὸς ἄνδρα ἐπιτυγχάνοντα εἶπε τὸν Ἰωσήφ, οὐκ ἐν ἅπασιν, ἀλλ’ ἐν οἷς ὁ θεὸς τὸ εὐοδεῖν ἐχαρίζετο (Gen. 39,2)· δωρεαὶ δ’ αἱ τοῦ θεοῦ καλαὶ πᾶσαι.

81Ama biri tabiatın kendisine bağışladığı isabeti ve çevikliği yalnız iyi şeyler için değil, bunların zıtları için de kullanıyor, birbirinden farklı olanı farksız sayıyorsa, bedbaht sayılsın. Nitekim dillerin karıştırıldığı yerde beddua kılığında şöyle denir: "Yapmaya giriştikleri hiçbir şey onlardan eksik kalmayacak" (Tekvin 11:6). Gerçekten de bir psykhē için, giriştiği her işte, en utanç verici olanlarda bile başarılı olmaktan daha çaresiz bir felaket yoktur.

81

εἰ δέ τις τῷ τῆς φύσεως εὐστόχῳ καὶ εὐτρόχῳ μὴ πρὸς τὰ ἀστεῖα μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὰ ἐναντία κέχρηται τὰ διάφορα ἐξαδιαφορῶν, κακοδαιμονιζέσθω. ἐν γοῦν ἀρᾶς εἴδει λέγεται κατὰ τὸν τῆς συγχύσεως τόπον, ὅτι „οὐκ ἐκλείψει ἐξ αὐτῶν πάνθ’ ὅσα ἂν ἐπιθῶνται ποιεῖν“ (Gen. 11,6)· ὄντως γὰρ ἀνήκεστός ἐστι συμφορὰ ψυχῆς εὐοδεῖν οἷς ἂν ἐπιθῆται, καὶ τὰ αἴσχιστα.

82Bana gelince, bir gün haksızlık etmeyi aklıma koyarsam haksızlık etmeye gücümün yetmemesini; gevşek ve erkekliğe yakışmaz bir hayat sürmeyi düşünürsem ölçüsüzlüğe takatimin kalmamasını; cüretkâr ve kurnaz bir hayatı düşünürsem cüretten de kurnazlıktan da büsbütün yoksun kalmayı dilerim. Hırsızlık, zina ya da cinayet işlemeye karar vermiş olanlar için bile bu işlerin her birinin yarım kalıp boşa çıktığını görmek daha iyi değil midir?

82

ἐγὼ δ’ ἂν εὐξαίμην, εἴ ποτε διανοηθείην ἀδικεῖν, ἐπιλιπεῖν τἀδικεῖν, καὶ εἴπερ ζῆν ἀνάνδρως, ἐπιλιπεῖν τὸ ἀκολασταίνειν, καὶ εἰ θρασέως μέντοι καὶ πανούργως, ἔνδειαν θρασύτητος καὶ πανουργίας γενέσθαι παντελῆ· εἰ μὴ καὶ τοῖς κλέπτειν ἢ μοιχεύειν ἢ ἀνδροφονεῖν ἐγνωκόσιν οὐκ ἔστιν ἄμεινον ἐπιδεῖν τούτων ἕκαστον ἐκλελοιπὸς καὶ διεφθαρμένον.

83Öyleyse ey düşünce, kötülere tanıklık eden ve onlardan her birine yöneldiğinde kendisi de tanıklık bulan Ada'yı reddet. Onu eş edinmeye değer bulursan sana en büyük kötülüğü doğurur: adı "değiştiren" anlamına gelen Yaval'ı (Tekvin 4:20). Çünkü rastgele her şeye tanıklık edilmesinden hoşlanırsan, tabiatın şeylere çaktığı sınır taşlarını yerinden oynatarak her şeyi çevirip altüst etmek isteyeceksin.

83

τὴν οὖν Ἀδὰ παραίτησαι, διάνοια, τὴν μαρτυροῦσάν τε τοῖς φαύλοις καὶ μαρτυρουμένην ἐν ταῖς πρὸς ἕκαστα αὐτῶν ἐπιβολαῖς. εἰ δὲ κοινωνὸν αὐτὴν ἀξιώσεις ἔχειν, μέγιστον ἀποτέξεταί σοι κακόν, τὸν Ἰωβήλ (Gen. 4,20), ὃς ἑρμηνεύεται μεταλλοιῶν· εἰ γὰρ τῇ μαρτυρίᾳ χαίρεις ὧν ἂν τύχῃ, στρέφειν καὶ ἀνακυκλεῖν ἕκαστα βουλήσῃ, τοὺς παγέντας ὑπὸ τῆς φύσεως τοῖς πράγμασιν ὅρους μετατιθείς.

84Musa da böylelerine çok öfkelenir ve onlara lanet okur: "Komşusunun sınır taşlarını yerinden oynatan lanetlidir" (Tesniye 27:17). Komşu ve yakın diye iyiyi kastediyor; çünkü güzel olanı aramak için, der, ne göğe uçmak ne de denizin ötesine gitmek gerekir: o her birimizin yakınında, yanı başında durur.

84

σφόδρα δὲ καὶ Μωυσῆς ἀχθόμενος τοῖς τοιούτοις καταρᾶται λέγων· „ἐπικατάρατος ὁ μετατιθεὶς ὅρια τοῦ πλησίον“ (Deut. 27,17). καλεῖ δὲ πλησίον καὶ ἐγγὺς τἀγαθόν· οὐ γὰρ ἀναπτῆναι, φησίν, εἰς οὐρανὸν οὐδὲ πέραν θαλάσσης ἀφικέσθαι δεῖ κατὰ ζήτησιν τοῦ καλοῦ· ἐγγὺς γὰρ καὶ πλησίον ἵστασθαι ἑκάστῳ.

85Onu pek de tabiata uygun biçimde üçe ayırır: "O senin ağzında, yüreğinde ve ellerindedir" der (Tesniye 30:11–14); yani sözlerde, kararlarda ve eylemlerde. Bunlar iyinin parçalarıdır ve iyi tabiatça bunlardan kurulur; öyle ki birinin eksikliği bütünü yalnız eksik bırakmakla kalmaz, büsbütün ortadan kaldırır.

85

καὶ τριχῇ γε αὐτὸ διαιρεῖ φυσικώτατα· „ἐν γὰρ τῷ στόματί σου“ φησίν „ἐστὶ καὶ ἐν τῇ καρδίᾳ καὶ ἐν ταῖς χερσί“ (Deut. 30,11 — 14), τοῦτο δὴ ἐν λόγοις, ἐν βουλαῖς, ἐν πράξεσι· μέρη γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ ταῦτα, ἐξ ὧν πέφυκε πήγνυσθαι, ὡς ἥ γε ἑνὸς ἔνδεια οὐκ ἀτελὲς μόνον ἀπεργάζεται τὸ πᾶν, ἀλλὰ καὶ συνόλως ἀναιρεῖ.

86En iyi şeyleri söyleyip en utanç verici şeyleri düşünmenin ve yapmanın ne yararı var? Bu, sofistlerin tarzıdır: phronēsis ve dayanıklılık üzerine söylevlerini uzattıkça uzatıp dinlemeye en çok susamış olanların bile kulaklarını bezdirirler, ama kararlarında ve hayattaki işlerinde hep yanıldıkları görülür.

86

τί γὰρ ὄφελος λέγειν μὲν τὰ βέλτιστα, διανοεῖσθαι δὲ καὶ πράττειν τὰ αἴσχιστα; σοφιστῶν οὗτος ὁ τρόπος· τοὺς γὰρ περὶ φρονήσεως καὶ καρτερίας ἀπομηκύνοντες λόγους τὰ ὦτα καὶ τῶν σφόδρα διψώντων ἀκοῆς ἀποκναίουσιν, ἐν δὲ ταῖς βουλαῖς καὶ ταῖς κατὰ τὸν βίον πράξεσιν εὑρίσκονται διαμαρτάνοντες.

87Ya gerekeni düşünüp yersiz işler yapmanın ve yersiz sözler söylemenin, sözleriyle dinleyenlere, işleriyle de bunlara katlanmak zorunda kalanlara zarar vermenin ne yararı var? Öte yandan en iyi şeyleri düşünce ve söz eşlik etmeden yapmak da kınanacak bir şeydir; çünkü bunlar olmadan yapılan şey istemeyerek yapılanlar arasına girer ve hiçbir biçimde övgüye değmez.

87

τί δ’ ὄφελος ἃ μὲν χρὴ διανοεῖσθαι, ἔργοις δὲ ἀτόποις καὶ λόγοις χρῆσθαι, διὰ μὲν τῶν λόγων τοὺς ἀκούοντας, διὰ δὲ τῶν ἔργων τοὺς ὑπομένοντας ζημιοῦντας; πράττειν γε μὴν τἄριστα οὐ σὺν διανοίᾳ καὶ λόγῳ πάλιν ὑπαίτιον· τὸ γὰρ ἄνευ τούτων τῆς ἀκουσίου μερίδος ὂν οὐδαμῇ οὐδαμῶς ἐπαινετόν.

88Ama biri iyinin bütün seslerini bir lir gibi akort etmeyi, sözü düşünceyle, düşünceyi de işle uyumlu kılmayı başarırsa, böylesi kâmil ve hakikatle tam bir ahenk içinde sayılır. Demek ki güzelin sınırlarını yerinden oynatan, haklı olarak lanetlidir ve öyle de anılır.

88

εἰ δέ τινι ἐξεγένετο καθάπερ λύραν ἁρμόσασθαι τοὺς τοῦ ἀγαθοῦ πάντας ἤχους καὶ συνῳδὸν ἀποφῆναι λόγον μὲν διανοίᾳ, διάνοιαν δὲ ἔργῳ, τέλειος καὶ πρὸς ἀλήθειαν εὐάρμοστος ὁ τοιοῦτος ἂν νομίζοιτο· ὥσθ’ ὁ μετατιθεὶς ὅρους τοῦ καλοῦ δικαίως ἐπάρατος ἔστι τε καὶ λέγεται.

89Bu sınırları bizim soyumuz koymadı; onları bizden ve yeryüzüne ait her şeyden daha eski olan ilahî logoslar koydu. Kanun da her birimize bu konularda aretēnin sikkesini kalpa çıkarmamamızı buyururken bunu açıkça gösterir: "Atalarının koyduğu komşunun sınır taşlarını yerinden oynatmayacaksın" (Tesniye 19:14). Başka bir yerde de şöyle der: "Babana sor, sana anlatsın; yaşlılarına sor, sana söylesinler. Yüce Olan milletleri paylaştırdığında, Âdem'in oğullarını dağıttığında, milletlerin sınırlarını Tanrı'nın meleklerinin sayısına göre koydu; Rab'bin payı onun halkı Yakup oldu, mirasının ölçülüp ayrılmış toprağı İsrail" (Tesniye 32:7–9).

89

τοὺς δ’ ὅρους τούτους οὐχ ἡ καθ’ ἡμᾶς γένεσις ἔστησεν, ἀλλ’ οἱ πρὸ ἡμῶν καὶ παντὸς τοῦ γεώδους πρεσβύτεροι λόγοι καὶ θεῖοι· καθὰ καὶ ὁ νόμος δεδήλωκεν ἐπισκήπτων ἡμῶν ἑκάστῳ μὴ κιβδηλεύειν τὸ ἀρετῆς νόμισμα ἐν τούτοις· „οὐ μετακινήσεις ὅρια τοῦ πλησίον, ἃ ἔστησαν οἱ πατέρες σου“ (Deut. 19,14), καὶ ἐν ἑτέροις· „ἐπερώτησον τὸν πατέρα σου καὶ ἀναγγελεῖ σοι, τοὺς πρεσβυτέρους σου καὶ ἐροῦσί σοι· ὅτε διεμέριζεν ὁ ὕψιστος ἔθνη, ὡς διέσπειρεν υἱοὺς Ἀδάμ, ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων θεοῦ· καὶ ἐγένετο μερὶς κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακώβ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ“ (Deut. 32,7 — 9).

90Peki beni doğuran ve büyüten babama ya da onun yaşıtlarına, benden yaşça büyük olanlara Tanrı'nın milletleri nasıl paylaştırdığını, nasıl dağıttığını, nereye yerleştirdiğini sorsam, o bölüşüme bizzat tanık olmuşlar gibi kesin bir cevap mı verecekler? Hiç de değil. "Biz de gençliğimizde ana babamıza ve onlardan daha eskilere merakla sorduk, ama açık seçik bir şey öğrenemedik," diyecekler; "çünkü onların da bize öğretecek bir şeyi yoktu: kendileri de bilmedikleri için bilen başkalarına öğrenci olmak istemişlerdi."

90

ἆρ’ οὖν ἐὰν πύθωμαι τοῦ γεννήσαντος καὶ θρέψαντός με πατρὸς ἢ τῶν ἐκείνου μὲν ἡλικιωτῶν, ἐμοῦ δὲ πρεσβυτέρων, ἦ διένειμεν ἔθνη ὁ θεὸς ἢ ἔσπειρεν ἢ ᾤκισεν, ἀποκρινοῦνταί μοι παγίως, ὥσπερ τῷ μερισμῷ παρηκολουθηκότες ἐκείνῳ; οὐ μὲν οὖν, ἀλλὰ φήσουσιν ὅτι καὶ ἡμεῖς ἐφ’ ἡλικίας παρὰ τῶν γονέων καὶ ἔτι ἀρχαιοτέρων φιλοπευστήσαντες οὐδὲν σαφὲς ἀνεμάθομεν· οὐδὲν γὰρ εἶχον ὅ τι διδάξουσιν ἡμᾶς καὶ αὐτοὶ πάλιν ἄλλων ἀξιώσαντες γενέσθαι ἐπιστημόνων ἀνεπιστήμονες γνώριμοι.

91Belki de Musa psykhēmizin babası diye doğru logosu, yaşlılar diye de onun yoldaşlarını ve dostlarını anıyor. Aretēnin sınırlarını ilk çakanlar bunlardır; gerekli olanı öğrenmek ve ondan ders almak için yanlarına gitmeye değer. Gerekli olan da şudur: Tanrı psykhēnin milletlerini paylaştırıp aralarına duvar örerken, aynı dili konuşanları başka dil konuşanlardan ayırıp ayrı yurtlara yerleştirirken, Âdem'in oğulları diye adlandırılan toprağın çocuklarını dağıtıp kendinden uzağa ok gibi fırlattığında, işte o zaman aretēnin evlatlarının sınırlarını meleklerin sayısınca koydu. Çünkü Tanrı'nın kaç logosu varsa aretēnin o kadar milleti ve türü vardır.

91

μήποτ’ οὖν πατέρα μὲν τῆς ψυχῆς ἡμῶν τὸν ὀρθὸν λόγον καλεῖ, πρεσβυτέρους δὲ τοὺς ἑταίρους αὐτοῦ καὶ φίλους. οὗτοι τῆς ἀρετῆς τοὺς ὅρους ἐπήξαντο πρῶτοι, πρὸς οὓς ἄξιον φοιτῆσαι μαθήσεως καὶ διδασκαλίας ἕνεκα τῶν ἀναγκαίων. τὰ δ’ ἀναγκαῖα ταῦτα· ὁπότε ὁ θεὸς διένεμε καὶ διετείχιζε τὰ τῆς ψυχῆς ἔθνη τὰ ὁμόφωνα τῶν ἀλλογλώττων διιστὰς καὶ διοικίζων, τούς τε γῆς παῖδας ἔσπειρε καὶ ἐξετόξευσεν ἀφ’ ἑαυτοῦ, οὓς Ἀδὰμ ὠνόμασεν υἱούς, τότε τῶν ἀρετῆς ἐκγόνων τοὺς ὅρους ἔστησεν ἰσαρίθμους ἀγγέλοις· ὅσοι γὰρ θεοῦ λόγοι, τοσαῦτα ἀρετῆς ἔθνη τε καὶ εἴδη.

92Peki onun meleklerine düşen paylar nelerdir, her şeyin hükümdarına ve önderine ayrılmış kısmet nedir? Hizmetkârlara düşen, türlere ayrılmış tek tek aretēlerdir; önderin payı ise seçkin soy İsrail'dir. Çünkü Tanrı'yı gören, son derece göz alıcı bir güzelliğin çekimiyle gördüğüne pay olarak verilmiş, onun kısmeti olmuştur.

92

τίνες ⟨δ’⟩ αἱ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ λήξεις καὶ τίς ἡ τοῦ παντάρχου καὶ ἡγεμόνος ἀποκεκληρωμένη μοῖρα; τῶν μὲν οὖν ὑπηρετῶν αἱ ἐν εἴδει ἀρεταί, τοῦ δὲ ἡγεμόνος τὸ ἐπίλεκτον γένος Ἰσραήλ· ὁ γὰρ ὁρῶν τὸν θεὸν ὑπὸ ἐκπρεπεστάτου κάλλους ἀγόμενος τῷ ὁρωμένῳ προσκεκλήρωταί τε καὶ μεμέρισται.

93Öyleyse, Yunanca söylenişiyle şeylerin tabiatını "değiştiren" ya da "başkalaştıran" diye anılan Yaval nasıl kınanmasın? Çünkü o, phronēsisin, dayanıklılığın, adaletin ve öteki aretēlerin Tanrı'ya en çok benzeyen güzelliklerinin üzerine akılsızlığın, nefsine hâkim olamamanın, adaletsizliğin ve her türlü kötülüğün zıt damgalarını basıyordu;

93

πῶς οὖν οὐκ ἐπιπληκτέος Ἰωβήλ, ὃς ἑλλάδι γλώττῃ μεταλλοιῶν καλεῖται τὰς φύσεις τῶν πραγμάτων ἢ μεταποιῶν; τὰ γὰρ φρονήσεως καὶ καρτερίας καὶ δικαιοσύνης καὶ τῆς ἄλλης ἀρετῆς κάλλη θεοειδέστατα τύποις ἐναντίοις ἀφροσύνης, [καὶ] ἀκρασίας, ἀδικίας, ἁπάσης κακίας μετεχάραττεν ἀφανίζων

94böylece önceden basılmış olanları silip yok ediyordu. Çünkü sonradan vurulan mühürler öncekilerin izlerini her zaman bozar. Kanun ise kötünün iyiyle değiştirilmesine izin vermek şöyle dursun, güzelin "ponēros" olanla değiştirilmesine bile izin vermez. Yalnız burada ponēros sözünü "kötü" anlamında almaz (daha iyisini edinmek için kötüyü elden çıkarmamak ahmaklık olurdu), "zahmetli, yorucu" anlamında alır; Attikalılar ilk heceyi vurgulayarak bunlara pónēra der.

94

τὰ ἐνσημανθέντα πρότερον. αἰεὶ γὰρ ἐπιτεθειμέναι δεύτεραι σφραγῖδες τοὺς τῶν προτέρων τύπους διαφθείρουσιν. ὁ δέ γε νόμος τοσοῦτον δεῖ κακὰ ἀγαθῶν ἐπιτρέπειν ἀντικαταλλάττεσθαι, ὥστ’ οὐδὲ καλὰ πονηρῶν ἐᾷ, πονηρὰ οὐ τὰ φαῦλα παραλαμβάνων — ἐπεὶ τοῦτό γε εὔηθες μὴ προΐεσθαι τὰ κακὰ ὑπὲρ κτήσεως τῶν ἀμεινόνων —, ἀλλὰ τὰ καματηρὰ καὶ ἐπίπονα, ἅπερ Ἀττικοὶ τὴν πρώτην ὀξυτονοῦντες συλλαβὴν καλοῦσι πόνηρα.

95Buyruk şöyledir: "Değnek altından geçip sayılan her şeyin onda biri Rab için kutsaldır. Güzeli ponēros olanla değiştirmeyeceksin; değiştirirsen hem kendisi hem de yerine konan kutsal olacaktır" (Levililer 27:32–33). Ama kötü olan nasıl kutsal olabilir? Dediğim gibi, burada kastedilen kötü olan değil, zahmetli olandır. Dolayısıyla anlatılmak istenen şudur: Güzel kâmil bir iyidir, emek ise eksik bir yarar. Öyleyse bütünüyle kâmil olanı edindiysen, eksik olanı artık arama. Yine de bunun üstüne emek vermeyi sürdürmek istersen, bil ki birini ötekiyle değiştiriyor gibi görüneceksin, ama gerçekte ikisini birden edinmiş olacaksın.

95

ἔστι δὲ τὸ διάταγμα τοιοῦτο· „πᾶν ὃ ἐὰν ἔλθῃ ἐν τῷ ἀριθμῷ ὑπὸ τὴν ῥάβδον, τὸ δέκατον ἅγιον τῷ κυρίῳ. οὐκ ἀλλάξεις καλὸν πονηρῷ· ἐὰν δὲ ἀλλάξῃς, αὐτό τε καὶ τὸ ἄλλαγμα ἔσται ἅγια“ (Lev. 27,32 — 33). καίτοι πῶς τό γε πονηρὸν γένοιτ’ ἂν ἅγιον; ἀλλ’, ὅπερ ἔφην, τὸ ἐπίπονον ἀλλ’ οὐ φαῦλον παρείληπται, ὥστε τοιοῦτον εἶναι τὸ δηλούμενον· τέλειον μὲν ἀγαθόν ἐστι τὸ καλόν, ἀτελὲς δὲ ὠφέλιμον πόνος. ἐὰν οὖν τὸ παντελὲς κτήσῃ, μηκέτι ζήτει τὸ ἐνδέον· εἰ δὲ προσυπερβάλλων ἐθελήσεις ἔτι πονεῖν, ἴσθ’ ὅτι δόξεις μὲν ἑνὸς ἓν ἀντικαταλλάττεσθαι, κτήσῃ δὲ πρὸς ἀλήθειαν ἀμφότερα·

96Çünkü ikisi eşit değerde sayılsa bile, rastgele her şey kutsal değildir. Kutsal olan şey üç tanıkla sınanır: orta sayı, terbiye ve kâmil sayı. Bu yüzden şöyle denir: "Değnek altından geçip sayılan her şeyin onda biri kutsaldır." Sayılmaya layık görülmeyen kutsal değil, bayağıdır; sayılan ise seçilmiş olduğundan artık makbuldür. Nitekim kanun, Yusuf'un Mısır'da topladığı buğdayın sayılamadığını söyler ve ekler: "Çünkü sayısı yoktu" (Tekvin 41:49). Zira bedeni ve Mısır'a ait hâlleri besleyen şeyler hiç sayılmaya değmez.

96

ἑκάτερον γὰρ εἰ καὶ ἰσότιμον, ἀλλ’ οὐ τὸ πάντως ἅγιόν ἐστιν. ἅγιον δὲ πρᾶγμα δοκιμάζεται διὰ τριῶν μαρτύρων, ἀριθμοῦ μέσου, παιδείας, ἀριθμοῦ τελείου. διὸ λέγεται· "πᾶν ὃ ἐὰν ἔλθῃ ἐν τῷ ἀριθμῷ ὑπὸ τὴν ῥάβδον, τὸ δέκατον ἅγιον“. τὸ μὲν γὰρ ἀπαξιωθὲν ἀριθμοῦ βέβηλον, οὐχ ἅγιον, τὸ δὲ καταριθμηθὲν ἅτε ἐγκεκριμένον ἤδη δόκιμον. τὸν γοῦν ὑπὸ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ συναχθέντα σῖτόν φησιν ὁ νόμος μὴ δυνηθῆναι ἀριθμηθῆναι, καὶ ἐπιφέρει· „οὐ γὰρ ἦν ἀριθμός“ (Gen. 41,49), ἐπειδὴ τὰ τοῦ σώματος καὶ τῶν Αἰγυπτίων παθῶν θρεπτικὰ οὐκ ἄξια συνόλως ἀριθμεῖσθαι.

97Değnek terbiyenin simgesidir; çünkü insanın utandırılmadan ve kimi şeyler için azarlanmadan öğüt kabul etmesi, aklını başına alması imkânsızdır. Onluk ise ilerleyerek kemale ermenin güvencesidir; onun turfandasını doğurana, terbiye edene, umulanı gerçekleştirene sunmak kutsal bir görevdir.

97

ἡ δὲ ῥάβδος παιδείας σύμβολον· ἄνευ γὰρ τοῦ δυσωπηθῆναι καὶ περὶ ἐνίων ἐπιπληχθῆναι νουθεσίαν ἐνδέξασθαι καὶ σωφρονισμὸν ἀμήχανον. δεκὰς δὲ τῆς κατὰ προκοπὴν τελειώσεως πίστις, ἀφ’ ἧς ὅσιον ἀπάρχεσθαι τῷ τέξαντι, τῷ παιδεύσαντι, τῷ τὰ ἐλπισθέντα τελεσφορήσαντι.

98Değiştiren ve eski sikkeyi kalpa çıkaran hakkında bu kadarı yeter. Kutsal Yazı onu çadırlarda oturan hayvan besleyicilerinin babası diye de anar (Tekvin 4:20). Hayvanlar akıldan yoksun hislerdir; hayvan besleyicileri ise hazza ve tutkulara düşkün olup bu hislere dışarıdaki hissedilir şeyleri yem diye verenlerdir. Bunlar çobanlardan çok uzaktır: çobanlar yöneticiler gibi sürüden yoldan çıkanları cezalandırır; hayvan besleyicileri ise ziyafet verenler gibi bol yiyecek hazırlayıp günah işlemeye serbestlik tanır. Çünkü doyumsuzluğun ve tokluğun kızı olan küstahlığın hemen doğması kaçınılmazdır.

98

ταῦτα ἀποχρώντως λελέχθω περὶ τοῦ μεταλλοιοῦντος καὶ τὸ ἀρχαῖον νόμισμα κιβδηλεύοντος, ὃν καὶ πατέρα ὀνομάζει κατοικούντων ἐν σκηναῖς κτηνοτρόφων (Gen. 4,20). κτήνη μὲν οὖν εἰσιν αἱ ἄλογοι αἰσθήσεις, κτηνοτρόφοι δ’ οἱ φιλήδονοι καὶ φιλοπαθεῖς τροφὰς παρέχοντες αὐταῖς τὰ ἐκτὸς αἰσθητά, μακρὰν διεστηκότες ποιμένων. οἱ μὲν γὰρ ἀρχόντων τρόπον τὰ πλημμελῶς ζῶντα τῶν θρεμμάτων κολάζουσιν, οἱ δ’ ἑστιατόρων τροφὰς ἀφθόνους παρασκευάζοντες ἄδειαν ἁμαρτημάτων παρέχουσιν· ἀνάγκη γὰρ εὐθὺς τὴν ἀπληστίας καὶ κόρου θυγατέρα γεννᾶσθαι ὕβριν.

99Bu yüzden her şeyin damgasını değiştiren, güzel olanları başka kılığa sokan kişi, haklı olarak hissedilir ve cansız olan her şeye gönül verenlerin babasıdır. Çünkü cisimsiz ve akılla kavranan tabiatların peşinden gitseydi, yaşlıların koyduğu sınırları korurdu; onlar bu sınırları aretē uğruna, onun her bir türünü kendine özgü damgayla basarak çizmişlerdi.

99

πατὴρ οὖν ἐστιν εἰκότως ⟨ὁ⟩ ἅπαντα μεταχαράττων καὶ μεταποιῶν τὰ καλὰ τῶν τὸ αἰσθητὸν καὶ ἄψυχον ἅπαν ἐζηλωκότων· εἰ γὰρ τὰς ἀσωμάτους ⟨καὶ⟩ νοητὰς φύσεις μετεδίωκε, τοὺς ὁρισθέντας ὑπὸ τῶν πρεσβυτέρων ὅρους ἐφύλαττεν ἄν, οὓς ὑπὲρ ἀρετῆς ὥρισαν ἕκαστον αὐτῆς εἶδος οἰκείῳ τύπῳ χαράξαντες.

100Kutsal Yazı Yaval'ın kardeşinin Yuval olduğunu söyler (Tekvin 4:21). Bu ad da "bir yana yatıran" anlamına gelir ve simgesel olarak dışa vurulan sözü anlatır; çünkü bu söz tabiatça düşüncenin kardeşidir. Şeyleri başkalaştıran nousun sözüne "bir yana yatıran" demesi pek yerindedir; zira bu söz bir bakıma iki yana birden yatar: terazinin karşı kefesi gibi, ya da azgın dalgalarla denizde savrulup bir bu yanına bir o yanına yatan tekne gibi. Çünkü akılsız kişi sağlam ya da kararlı hiçbir şey söylemeyi öğrenmemiştir.

100

Τοῦ δ’ Ἰωβὴλ ἀδελφὸν εἶναί φησι τὸν Ἰουβάλ (Gen. 4,21). ἑρμηνεύεται δὲ καὶ οὗτος μετακλίνων διὰ συμβόλου, ὁ κατὰ προφορὰν λόγος· φύσει γὰρ οὗτος διανοίας ἀδελφός ἐστι. τὸν δὲ τοῦ μεταποιοῦντος νοῦ τὰ πράγματα λόγον μετακλίνοντα σφόδρα δεόντως ὠνόμασε· συμβαίνει γὰρ τρόπον τινὰ καὶ ἐπαμφοτερίζειν καθάπερ ἐπὶ πλάστιγγος ἀντιρρέπον ἢ ὥσπερ θαλαττεῦον σκάφος ὑπὸ πολλοῦ κλύδωνος πρὸς ἑκάτερον τοῖχον ἀποκλῖνον· βέβαιον γὰρ ἢ σταθηρὸν οὐδὲν ὁ ἄφρων λέγειν ἔμαθε.

101Musa ise ne sağa ne sola, hatta topraktan Edom'un hiçbir yanına sapmamak, orta yoldan geçmek gerektiğini düşünür ve bu yola pek yerinde olarak "kral yolu" der (Çölde Sayım 20:17). Çünkü her şeyin ilk ve tek kralı Tanrı olduğundan, ona götüren yol da bir kralın yolu olarak haklı olarak "kral yolu" adını almıştır. Bu yolu felsefe say; ama bugün insanlar arasındaki sofist takımının peşinden koştuğu felsefe değil. Bunlar söz sanatlarına çalışıp hakikate karşı kurnazlığa bilgelik adını verdiler, kötü bir işe ilahî bir ad taktılar. Kastettiğim, eski riyazet ehli topluluğunun uğrunda mücadele ettiği felsefedir: hazzın gönül okşayan büyülerine sırt çeviren, güzelin talimine incelikle ve ciddiyetle sarılan felsefe.

101

Μωυσῆς δὲ οὔτ’ εἰς δεξιὰ οὔτ’ εἰς ἀριστερὰ οὐδ’ ὅλως εἰς μέρη τοῦ γηίνου Ἐδὼμ ἀποκλίνειν οἴεται δεῖν, τῇ δὲ μέσῃ ὁδῷ παρέρχεσθαι, ἣν κυριώτατα καλεῖ βασιλικήν (Num. 20,17). ἐπειδὴ γὰρ πρῶτος καὶ μόνος τῶν ὅλων βασιλεὺς ὁ θεός ἐστι, καὶ ἡ πρὸς αὐτὸν ἄγουσα ὁδὸς ἅτε βασιλέως οὖσα εἰκότως ὠνόμασται βασιλική. ταύτην δ’ ἡγοῦ φιλοσοφίαν, οὐχ ἣν μέτεισιν ὁ νῦν ἀνθρώπων σοφιστικὸς ὅμιλος — λόγων γὰρ οὗτοι τέχνας μελετήσαντες κατὰ τῆς ἀληθείας τὴν πανουργίαν σοφίαν ἐκάλεσαν ἔργῳ μοχθηρῷ θεῖον ἐπιφημίσαντες ὄνομα —, ἀλλ’ ἣν ὁ ἀρχαῖος ἀσκητῶν θίασος διήθλει, τὰς τιθασοὺς τῆς ἡδονῆς γοητείας ἀποστρεφόμενος, ἀστείως καὶ αὐστηρῶς χρώμενος τῇ τοῦ καλοῦ μελέτῃ.

102Hakiki ve sahici felsefe dediğimiz bu kral yoluna kanun Tanrı'nın sözü ve logosu der. Nitekim şöyle yazılmıştır: "Bugün sana buyurduğum sözden ne sağa ne sola sapacaksın" (Tesniye 28:14). Böylece Tanrı'nın sözünün kral yoluyla aynı şey olduğu açıkça gösterilmiş olur; çünkü kanun, ikisi eşanlamlıymış gibi, ne kral yolundan ne de sözden sapmamamızı, doğru bir düşünceyle dosdoğru götüren orta ve geniş yoldan yürümemizi öğütler.

102

τὴν βασιλικὴν γοῦν ταύτην ὁδόν, ἣν ἀληθῆ καὶ γνήσιον ἔφαμεν εἶναι φιλοσοφίαν, ὁ νόμος καλεῖ θεοῦ ῥῆμα καὶ λόγον. γέγραπται γάρ· „οὐκ ἐκκλινεῖς ἀπὸ τοῦ ῥήματος οὗ ἐγὼ ἐντέλλομαί σοι σήμερον δεξιὰ οὐδὲ ἀριστερά“ (Deut. 28,14)· ὥστε ἐμφανῶς ἐπιδεδεῖχθαι ὅτι ταὐτόν ἐστι τῇ βασιλικῇ ὁδῷ τὸ θεοῦ ῥῆμα, εἴγε προτρέπει μήτ’ ἀπὸ τῆς βασιλικῆς ὁδοῦ μήτ’ ἀπὸ τοῦ ῥήματος, ὡς συνωνύμων ὄντων, ἀποκλίνοντας ὀρθῇ διανοίᾳ τὴν ἐπ’ εὐθείας ἄγουσαν ἀτραπὸν μέσην τε καὶ λεωφόρον βαδίζειν.

103"Bu Yuval," der, "çenk ve liri ortaya koyan babadır" (Tekvin 4:21). Müziğin ve müziğe ait bütün çalgıların babası diye sesli sözü anması son derece yerindedir. Çünkü tabiat canlılar için ilk ve en kâmil çalgı olarak ses organını yapınca, bütün ahenkleri ve ezgi türlerini hemen ona bağışladı; öyle ki sanatla yapılacak çalgılara önceden hazırlanmış bir örnek olsun.

103

„Ὁ δὲ Ἰουβὰλ οὗτος“ φησίν „ἐστὶ πατὴρ ὁ καταδείξας ψαλτήριον καὶ κιθάραν“ (Gen. 4,21). πατέρα μουσικῆς καὶ τῶν κατὰ μουσικὴν πάντων ὀργάνων τὸν γεγωνὸν λόγον προσφυέστατα καλεῖ· τὸ γὰρ φωνητήριον ὄργανον ζῴοις ἡ φύσις πρῶτον καὶ τελειότατον ἐργασαμένη πάσας αὐτῷ τὰς ἁρμονίας καὶ τὰ γένη τῶν μελῳδιῶν εὐθὺς ἐχαρίζετο, ἵν’ ᾖ τοῖς ἐκ τέχνης μέλλουσι δημιουργεῖσθαι προειργασμένον παράδειγμα.

104Tabiat kulağımızı, iç içe daireler, büyüklerin içinde küçükler çizerek küre biçiminde yontmuştur. Gelen ses dışarı taşıp dağılmasın, dairelerce içeri toplanıp sıkıştırılarak işitme yoluyla yönetici kısmın haznelerine boşaltılsın diye böyle yapmıştır. Bu da hemen mesut şehirlerdeki tiyatrolara örnek oldu; çünkü tiyatroların yapısı kulakların biçimini son derece ustaca taklit eder. Canlıları biçimlendiren tabiat soluk borusunu da aynı şekilde yoğurdu: onu bir ses teli gibi gerdi, bitişik ve ayrık ezgilerin sayısız çeşitliliğine göre enharmonik, kromatik ve diyatonik türleri birbirine dokudu ve böylece her müzik çalgısının örneği olarak kurdu.

104

[καὶ] καθάπερ γὰρ τὸ οὖς ἡμῶν κύκλους ἐν κύκλοις, ἐλάττους ἐν μείζοσι, γράφουσα σφαιρικὸν ἐτόρνευε τοῦ τὴν προσιοῦσαν φωνὴν μὴ χεομένην ἔξω σκεδάννυσθαι, εἴσω δ’ ὑπὸ τῶν κύκλων συναγομένην καὶ σφιγγομένην οἷα διαχεομένην τὴν ἀκοὴν εἰς τὰς τοῦ ἡγεμονικοῦ δεξαμενὰς ἐπαντλεῖσθαι — καὶ τοῦτ’ εὐθὺς ἦν παράδειγμα θεάτρων τῶν κατὰ πόλεις εὐδαίμονας· πρὸς ⟨γὰρ⟩ τὸ ὤτων σχῆμα ἄκρως ἡ θεάτρων κατασκευὴ μεμίμηται —, οὕτως καὶ τὴν τραχεῖαν ἀρτηρίαν ἡ τὰ ζῷα φύσις διαπλάσασα ὥσπερ μουσικὸν κανόνα τείνασα τὰ ἐναρμόνια καὶ χρωματικὰ καὶ διατονικὰ γένη συνυφαίνουσα κατὰ τὰς τῶν συνημμένων καὶ διεζευγμένων μελῳδιῶν παμπληθεῖς ποικιλίας παντὸς ὀργάνου μουσικοῦ παράδειγμα ἱδρύετο.

105Nitekim kavalların, lirlerin ve benzerlerinin çaldığı ezgiler bülbüllerin ya da kuğuların müziğinden, bir suretin ve kopyanın ilk örnekten, yok olan bir türün yok olmayan bir cinsten geri kaldığı kadar geri kalır. İnsanların müziğine gelince, onu ötekilerden hiçbiriyle karşılaştırmak doğru olmaz; çünkü onu onurlandıran seçkin bir ayrıcalığı vardır: boğumlanmış sözün açıklığı.

105

ὅσα γοῦν αὐλοὶ καὶ λύραι καὶ τὰ παραπλήσια μελῳδοῦσι, τῆς ἀηδόνων ἢ κύκνων μουσικῆς τοσοῦτον ἀπολείπεται, ὅσον ἀπεικόνισμα καὶ μίμημα ἀρχετύπου παραδείγματος, φθαρτὸν εἶδος ἀφθάρτου γένους. τὴν μὲν γὰρ ἀνθρώπων μουσικὴν οὐδενὶ τῶν ἄλλων συγκρίνειν ἄξιον ἔχουσαν γέρας ἐξαίρετον, ᾧ τετίμηται, τὴν ἔναρθρον σαφήνειαν.

106Öteki canlılar sesi kırarak ve perdeleri art arda değiştirerek yalnız kulağı okşar. İnsan ise tabiat tarafından konuşmak için olduğu gibi şarkı söylemek için de boğumlu bir sesle donatıldığından hem kulağı hem nousu kendine çeker: kulağı ezgiyle büyüler, nousu düşüncelerle kendine döndürür.

106

τὰ μὲν γὰρ ἄλλα τῇ περὶ τὴν φωνὴν κλάσει χρώμενα καὶ ταῖς ἐπαλλήλοις τῶν τόνων μεταβολαῖς ἀκοὰς αὐτὸ μόνον ἡδύνει, ὁ δ’ ἄνθρωπος, ὥσπερ πρὸς τὸ λέγειν, οὕτως καὶ πρὸς τὸ ᾄδειν ἀρθρωθεὶς ὑπὸ φύσεως ἑκάτερον, ἀκοήν τε καὶ νοῦν, ἐπάγεται, τὴν μὲν τῷ μέλει κηλῶν, τὸν δὲ τοῖς νοήμασιν ἐπιστρέφων.

107Bir çalgı, müzikten anlamayanın eline verilince akortsuz, müzisyenin elinde ise onun sanatı sayesinde ahenkli olur. Söz de böyledir: kötü bir nous onu hareket ettirirse ahenksiz, erdemli bir nous hareket ettirirse son derece ahenkli olur.

107

καθάπερ γὰρ ὄργανον ἀμούσῳ μὲν παραδοθὲν ἀνάρμοστον, μουσικῷ δὲ κατὰ τὴν ἐν αὐτῷ τέχνην εὐάρμοστον γίνεται, τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ λόγος ὑπὸ μὲν φαύλου νοῦ κινούμενος ἀνάρμοστος, ὑπὸ δὲ σπουδαίου πάνυ ἐμμελὴς εὑρίσκεται.

108Lir ya da ona benzer bir çalgı, biri ona vurmadıkça susar; söz de yönetici kısım ona vurmadıkça ister istemez sessiz kalır. Dahası, çalgılar ezginin sayısız karışımına göre yeniden akort edildiği gibi, söz de şeylerin uyumlu tercümanı olurken sayısız değişikliğe uğrar.

108

λύρα γε μὴν ἢ εἴ τι τῶν ὁμοίων, εἰ μὴ πληχθείη πρός τινος, ἠρεμεῖ· λόγος τε αὖ | μὴ πληχθεὶς ὑφ’ ἡγεμονικοῦ κατὰ τἀναγκαῖον ἡσυχίαν ἄγει. καὶ μὴν ὥσπερ ὄργανα κατὰ τὰς τοῦ μέλους ἀπείρους ὅσας κράσεις μεθαρμόττεται, οὕτως καὶ ὁ λόγος συνῳδός τις ἑρμηνεὺς πραγμάτων γινόμενος ἀμυθήτους λαμβάνει μεταβολάς.

109Kim anne babasıyla da çocuklarıyla da aynı biçimde konuşur ki? Oysa birincilerin tabiatça kölesi, ikincilerin doğuştan efendisidir. Kim kardeşleriyle ve kuzenleriyle, ya da genel olarak yakın ve uzak akrabalarıyla aynı biçimde konuşur? Kim yakınlarıyla ve elalemle, vatandaşlarla ve yabancılarla, yani talih, tabiat ya da yaş bakımından aralarında hiç de küçük olmayan farklar bulunan insanlarla aynı biçimde konuşur? Yaşlıyla bir türlü, gençle başka türlü konuşmak gerekir; ünlüyle ve sıradan kişiyle, zenginle ve yoksulla, yöneticiyle ve halktan biriyle, hizmetkârla ve efendiyle, kadınla ve erkekle, zanaat bilmeyenle ve zanaatkârla da öyle.

109

τίς γὰρ ἂν ὁμοίως γονεῦσι καὶ τέκνοις διαλεχθείη, τῶν μὲν φύσει δοῦλος, τῶν δὲ γένει δεσπότης ὤν; τίς δ’ ἂν ἀδελφοῖς καὶ ἀνεψιοῖς ἢ συνόλως τοῖς ἐγγὺς γένους καὶ μακρὰν οὖσιν; τίς δ’ ἂν οἰκείοις καὶ ἀλλοτρίοις, ἢ πολίταις καὶ ξένοις, οὐ μικρὰς οὐδὲ * * * τύχης ἢ φύσεως ἢ ἡλικίας ἔχουσι διαφοράς; πρεσβύτῃ γὰρ ἑτέρως ὁμιλητέον καὶ νέῳ, καὶ πάλιν ἐνδόξῳ καὶ ταπεινῷ, καὶ πλουσίῳ καὶ πένητι, καὶ ἄρχοντι καὶ ἰδιώτῃ, καὶ θεράποντι καὶ δεσπότῃ, γυναικί τε αὖ καὶ ἀνδρί, καὶ ἀτέχνῳ καὶ τεχνίτῃ.

110Sözün kendilerine döndükçe bazen şu, bazen bu kılığa girdiği kişilerin sayısız çeşidini saymaya ne gerek var? Şeylerin özellikleri de sözü kendi damgalarına göre biçimlendirir. Büyük ve küçük, çok ve az, özel ve kamusal, kutsal ve bayağı, eski ve yeni şeyler aynı tarzda anlatılmaz; her birinin sayısına, değerine ve büyüklüğüne uyan tarzda anlatılır. Söz kimi zaman kendini yükseltir, kimi zaman da tersine toplanıp küçülür.

110

καὶ τί δεῖ τὰς τῶν προσώπων ἀμυθήτους ἰδέας καταλέγεσθαι, πρὸς ἃς ὁ λόγος τρεπόμενος ἄλλοτε ἀλλοῖα λαμβάνει σχήματα; καὶ γὰρ αἱ τῶν πραγμάτων ἰδιότητες τυποῦσιν αὐτὸν κατὰ τοὺς ἰδίους χαρακτῆρας· μεγάλα γὰρ καὶ μικρὰ ἢ πολλὰ καὶ ὀλίγα ἢ ἰδιωτικὰ καὶ δημόσια ἢ ἱερὰ καὶ βέβηλα ἢ ἀρχαῖα καὶ νέα οὐ τὸν αὐτὸν ἂν ἑρμηνεύσαι τρόπον, ἀλλὰ τὸν ἑκάστοις ἐφαρμόζοντα τῷ πλήθει καὶ ἀξιώματι καὶ μεγέθει, τοτὲ μὲν ὑψηλὸν αἴρων ἑαυτόν, τοτὲ δ’ ἔμπαλιν συνάγων τε καὶ συστέλλων.

111Şeyler ve kişiler söze nasıl değişiklik getiriyorsa, olup bitenlerin sebepleri ve olup bitme tarzları da, bunların yanında hiçbir şeyin onlarsız olamayacağı zamanlar ve yerler de değişiklik getirir. Öyleyse sözleri bir yana yatıran Yuval'ın, gösterdiğimiz gibi müziğin bütününden bir parça anılarak, çenk ve lirin babası diye adlandırılması pek yerindedir.

111

παρέχουσι δ’ ὥσπερ τὰ πράγματα καὶ τὰ πρόσωπα τῷ λόγῳ μεταβολάς, οὕτως καὶ αἱ τῶν γινομένων αἰτίαι καὶ οἱ τρόποι καθ’ οὓς γίνεται, προσέτι μέντοι καὶ τὰ ὧν οὐκ ἄνευ πάντα, χρόνοι καὶ τόποι. παγκάλως οὖν ὁ μετακλίνων λόγους Ἰουβὰλ πατὴρ εἴρηται ψαλτηρίου καὶ κιθάρας, ἀπὸ μέρους τῆς ὅλης μουσικῆς, ὡς ἐπιδέδεικται.

112Ada'nın soyunu ve kendisinin kim olduğunu açıkladık; şimdi Lamek'in öbür karısı Silla'ya ve doğurduklarına bakalım. Silla "gölge" anlamına gelir ve bedene ait iyilerle dış iyilerin simgesidir; bunlar gerçekten de gölgeden hiç farksızdır. Kısa bir süre çiçek açıp solan güzellik bir gölge değil midir? Rastgele bir hastalığın çözüverdiği beden gücü ve dinçliği, kötü kokulu bir akıntının tıkadığı ya da herkesin kaçınılmaz ortak hastalığı olan yaşlılığın sakatladığı duyu organları ve onların keskinliği de öyle değil mi? Dahası zenginlikler, şöhretler, makamlar, onurlar ve dış iyi sayılan her şey gölge değil midir?

112

Τὰ μὲν οὖν τῆς Ἀδᾶς ἔγγονα καὶ αὐτὴ τίς ἐστι δεδήλωται· τὴν δ’ ἑτέραν γυναῖκα τοῦ Λάμεχ Σελλὰν καὶ ὅσα ἀποκύει θεασώμεθα. Σελλὰ τοίνυν ἑρμηνεύεται σκιά, τῶν περὶ σῶμα καὶ ἐκτὸς ἀγαθῶν, ἃ τῷ ὄντι σκιᾶς οὐδὲν διαφέρει, σύμβολον. ἢ κάλλος οὐχὶ σκιά, ὃ πρὸς βραχὺν ἀνθῆσαν χρόνον ἀφαυαίνεται, ἰσχὺς δὲ καὶ εὐτονία σώματος, ἃς ἡ τυχοῦσα νόσος ἐξέλυσεν, αἰσθητήρια δὲ καὶ ἡ περὶ ταῦτα ἀκρίβεια, ἣν ῥεῦμα δυσῶδες ἐνέφραξεν ἢ γῆρας, ἡ ἀναγκαία καὶ κοινὴ πάντων νόσος, ἐπήρωσεν; ἔτι δ’ οὐχὶ πλοῦτοι καὶ δόξαι καὶ ἀρχαὶ καὶ τιμαὶ καὶ ὅσα τῶν ἐκτὸς ἀγαθὰ νενόμισται σκιὰ πάντα;

113Düşünceyi basamak basamak bütünün ilkesine doğru yükseltmek gerekir. Delfoi'ye, ünlü denen insanlardan, mesut hayatlarını oraya adak olarak sunmuş kişiler gelmiştir. Ama bu hayatlar silinip gitmiş resimler gibidir: yalnız uzun zamanın geçmesiyle akıp gitmekle kalmamış, talihin ani dönüşleriyle de sönüp gitmişlerdir; kimilerini de birden kabarıp taşan bir selin akıntısı basıp yok etmiştir.

113

χρὴ δὲ τὴν διάνοιαν ὡς δι’ ἀναβαθμῶν ἐπὶ τὴν τοῦ παντὸς ἐπάγειν ἀρχήν. εἰς Δελφοὺς γεγόνασιν ἄνθρωποι τῶν λεγομένων ἐνδόξων, οἳ τοὺς εὐδαίμονας βίους ἐκεῖσε ἀνατεθείκασι. καθάπερ οὖν ἐξίτηλοι γραφαί, οὐ χρόνου μήκει μόνον [οὐ] διερρύησαν, ἀλλὰ καὶ καιρῶν ὀξείαις μεταβολαῖς ἐκπεπνεύκασιν, εἰσὶ δ’ οὓς οἷα χειμάρρου φορὰ πλημμύροντος ἐξαίφνης ἐπικλύσασα ἠφάνισεν.

114Bu gölgeden ve kararsız düşlerden bir torun doğar; Kutsal Yazı ona Tuval der (Tekvin 4:22). Adı "hepsi bir arada" anlamına gelir. Gerçekten de çokların dilinden düşmeyen o bileşik iyiyi, sağlıkla birleşmiş zenginliği edinenler, küçük büyük her şeyi, kısacası her şeyi ele geçirmiş sanırlar.

114

ἐκ ταύτης τῆς σκιᾶς καὶ τῶν ἀβεβαίων ὀνειράτων ἀποκυεῖται υἱωνός, ὃν ὠνόμασεν Θοβέλ (Gen. 4,22)· ἑρμηνεύεται δὲ σύμπασα. τῷ γὰρ ὄντι οἱ τὸ παρὰ πολλοῖς ᾀδόμενον ἀγαθὸν σύνθετον πλουθυγείαν κτησάμενοι μικρὰ καὶ μεγάλα καὶ πάνθ’ ἁπλῶς ἀνῆφθαι δοκοῦσιν.

115Bir de kimseye hesap vermeyen bir iktidar ellerine geçerse, boş bir fikirle şişip havalanırlar; kendilerini ve yaratıldıkları çürüyüp giden maddeyi unuturlar; insan yapısını aşan bir tabiata nail olduklarını sanır, büyüklenerek kendilerini onurlarla yüceltir ve tanrılaştırırlar. Nitekim kimileri, insan olduklarını unutarak, gerçek Tanrı'yı tanımadıklarını söyleme cüretini bile göstermiştir (Çıkış 5:2); bunun sebebi, bedene ait şeylerin ve dış şeylerin ellerinde ölçüsüzce bol olmasıdır… (metnin sonu bozuktur).

115

εἰ δὲ καὶ παραγένοιτό τις αὐτεξούσιος ἡγεμονία, φυσηθέντες καὶ μετεωρισθέντες ὑπὸ κούφης ἐννοίας, ἐκλαθόμενοι ἑαυτῶν καὶ ὕλης φθαρτῆς ἐξ ἧς γεγόνασι, μείζονος ἢ κατ’ ἀνθρωπίνην σύστασιν οἰηθέντες φύσεως ἐπιλαχεῖν ταῖς τιμαῖς αὑτοὺς ὑπὸ μεγαλαυχίας ἀποσεμνύναντες ἐξεθείωσαν. ἤδη γοῦν τινες ἐπετόλμησαν τὸν ἀληθῆ θεὸν φάναι μὴ εἰδέναι (Exod. 5,2), τῆς περὶ αὐτοὺς ἀνθρωπότητος ἐκλαθόμενοι, διὰ τὴν τῶν περὶ σῶμα καὶ ἐκτὸς ἀμετρίαν ἀφθόνως * * * οὑς ἕκαστος χαρακτηρίζων.

116Sonra şöyle der: "Bu, tunç ve demir döven bir demirciydi" (Tekvin 4:22). Çünkü bedensel hazların ya da dış maddelerin peşinde telaşla koşan kişinin psykhēsi örs üzerindeymiş gibi dövülür, arzuların uzun ve uçsuz bucaksız uzantılarına doğru çekilip yayılır. Bedene düşkün olanların, istedikleri şeyleri avlamak için her zaman ve her yerde ağlar ve tuzaklar kurduğunu görürsün. Paraya ve şöhrete düşkün olanların da bu uğurdaki hırslarını ve özlemlerini karanın ve denizin uçlarına saldıklarını, sınırsız istekleriyle ağ çeker gibi her şeyi her yandan kendilerine çektiklerini görürsün. Bu, o aşırı gerilim zorlanıp kopuncaya ve çekenleri de kendine çekerek yüzüstü yere serinceye kadar sürer.

116

εἶτά φησιν ὅτι „οὗτος ἦν σφυροκόπος χαλκεὺς χαλκοῦ καὶ σιδήρου“ (Gen. 4,22). τοῦ γὰρ σεσοβημένου περὶ τὰς ἢ σωματικὰς ἡδονὰς [ἢ τὰς ἡδονὰς] ἢ τὰς ἐκτὸς ὕλας ἡ ψυχὴ καθάπερ ἐπ’ ἄκμονος σφυρηλατεῖται κατὰ τὰς τῶν ἐπιθυμιῶν μακρὰς καὶ διωλυγίους ἐκτάσεις ἐλαυνομένη. τοὺς μέν γε φιλοσωμάτους ἴδοις ἂν ἀεὶ καὶ πανταχοῦ λίνα καὶ πάγας πρὸς τῶν ὧν ὀρέγονται θήραν τιθέντας, τοὺς δ’ αὖ φιλαργύρους καὶ φιλοδόξους τὸν περὶ ταῦτα οἶστρον καὶ ἵμερον ἐπὶ τὰ πέρατα γῆς καὶ θαλάττης ἀποστέλλοντας καὶ ὥσπερ δικτύοις ταῖς ἀορίστοις αὑτῶν ὀρέξεσιν ἐπισπωμένους τὰ πανταχόθεν, μέχρις ἂν ὑπὸ βίας ἡ σφοδρὰ τάσις ῥῆξιν λαβοῦσα καὶ τοὺς ἕλκοντας ἀντεπισπωμένη πρηνεῖς καταβάλλῃ.

117Bunların hepsi savaşın ustalarıdır; bu yüzden savaşların aracı olan demiri ve tuncu işledikleri söylenir. Çünkü dikkatle bakan, gerek kişiler arasında gerek şehirler arasında geçmişte çıkmış, bugün süren ve yine çıkacak en büyük anlaşmazlıkların ya bir kadının güzelliği ya para, şöhret, onur, iktidar, mülk, kısacası beden ve dış şeylerle ilgili üstünlükler yüzünden çıktığını görür.

117

δημιουργοὶ δ’ εἰσὶ πάντες οὗτοι πολέμου, παρὸ σίδηρον καὶ χαλκὸν ἐργάζεσθαι λέγονται, δι’ ὧν οἱ πόλεμοι συνίστανται. τὰς μὲν γὰρ μεγίστας καὶ ἀνδρῶν ἰδίᾳ καὶ πόλεων κοινῇ διαφορὰς εὕροι τις ἂν σκοπῶν καὶ πάλαι γεγενημένας καὶ νῦν ὑπαρχούσας καὶ ἐσομένας αὖθις ἢ εὐμορφίας γυναικὸς εἵνεκα ἢ χρημάτων ἢ δόξης ἢ τιμῆς ἢ ἀρχῆς ἢ κτήσεως ἢ συνόλως ὅσα σώματος καὶ τῶν ἐκτός ἐστι πλεονεκτήματα·

118Oysa içimizdeki en üstün şeyin, düşüncenin iyileri olan terbiye ve aretē uğruna ne yabancılarla ne de kendi aramızda hiçbir zaman savaş çıkmamıştır. Çünkü bunlar tabiatça barışçıldır; onlara iyi düzen, istikrar ve bedenin donuk gözleriyle değil psykhēnin en keskin gözleriyle seyredilen en güzel ne varsa eşlik eder. Beden gözleri yalnız dış yüzeyleri görür; düşüncenin gözü ise içeri ilerleyip derinleşerek en iç bağırlarda saklı olanı görür.

118

παιδείας δὲ καὶ ἀρετῆς χάριν, ἃ τοῦ κρατίστου τῶν ἐν ἡμῖν ἀγαθὰ διανοίας ἐστίν, οὔτε ξενικὸς οὔτ’ ἐμφύλιος πώποτε κατέσχε πόλεμος· εἰρηναῖα γὰρ φύσει ταῦτα, ἐφ’ ὧν εὐνομία καὶ εὐστάθεια καὶ ὅσα περικαλλέστατα εἴδη τοῖς ψυχῆς ὀξυδερκεστάτοις ὄμμασιν, οὐχὶ τοῖς σώματος ἀμυδροῖς, θεωρεῖται· ταῦτα μὲν γὰρ τὰς ἐκτὸς ἐπιφανείας μόνον ὁρᾷ, ὁ δὲ τῆς διανοίας ὀφθαλμὸς εἴσω προελθὼν καὶ βαθύνας τὰ ἐν αὐτοῖς σπλάγχνοις ἐγκεκρυμμένα κατεῖδε.

119İnsanlar arasındaki bütün kargaşalar ve ayaklanmalar hemen her zaman başka hiçbir şey için değil, gerçekte bir gölge için çıkar. Musa savaş silahlarının, tuncun ve demirin ustası Tuval'ı gölge olan Silla'nın oğlu diye adlandırdı; bunu söz sanatlarıyla değil, düşüncelerin olağanüstü güzelliğiyle felsefe yaparak yaptı. Çünkü her donanmanın ve kara ordusunun en büyük tehlikeleri bedensel hazlar ya da dış şeylerde bolluk için göze aldığını biliyordu; oysa her şeyi sınayan zamanın tanıklığıyla bunların hiçbiri sağlam ya da kalıcı değildir,

119

γίνονται δ’ αἱ ταραχαὶ ἢ αἱ στάσεις πᾶσαι τοῖς ἀνθρώποις ἀεὶ σχεδὸν περὶ μὲν οὐδενὸς ἄλλου, περὶ δὲ τῆς πρὸς ἀλήθειαν σκιᾶς. τὸν γὰρ δημιουργὸν τῶν πολεμιστηρίων ὅπλων, χαλκοῦ καὶ σιδήρου, Θοβὲλ υἱὸν Σελλᾶς τῆς σκιᾶς ὠνόμασεν, οὐ λόγων τέχναις, ἀλλὰ νοημάτων ὑπερβάλλοντι κάλλει φιλοσοφῶν. ἔγνω γὰρ ὅτι πᾶς ἢ ναυτικὸς ἢ πεζὸς στρατὸς τοὺς μεγίστους αἱρεῖται κινδύνους ἕνεκα σωματικῶν ἡδονῶν ἢ χάριν περιουσίας τῶν ἐκτός, ὧν οὐδὲν βέβαιον ἢ πάγιον ὑπὸ τοῦ πάντα ἐξελέγχοντος αἰῶνος μαρτυρεῖται·

120çünkü kendiliğinden akıp silinen yüzeysel gölge resimlere benzerler. Kutsal Yazı Tuval'ın kız kardeşinin Naama olduğunu söyler (Tekvin 4:22); adı "semizlik" anlamına gelir. Çünkü bedenin rahatının ve sözünü ettiğim maddelerin peşinden koşanlar, istedikleri bir şeyi elde ettiklerinde semirirler. Ben böyle bir semizliği güç değil, zayıflık sayarım; çünkü insana Tanrı'ya saygıdan uzaklaşmayı öğretir, oysa bu saygı psykhēnin ilk ve en iyi gücüdür.

120

σκιαγραφίαις γὰρ ἐπιπολαίοις ἐξ ἑαυτῶν διαρρεούσαις ἔοικε. τοῦ δὲ Θοβὲλ ἀδελφὴν εἶναί φησι Νοεμάν (Gen. 4,22), ἧς ἑρμηνεία πιότης· ἀκολουθεῖ γὰρ τοῖς εὐπάθειαν σώματος καὶ ἃς εἶπον ὕλας μεταδιώκουσιν, ὅταν τινὸς ὧν ὀρέγονται λάχωσι, πιαίνεσθαι. τὴν δὲ τοιαύτην πιότητα οὐκ ἰσχύν, ἀλλ’ ἀσθένειαν ἔγωγε τίθεμαι· διδάσκει γὰρ ἀφίστασθαι θεοῦ τιμῆς, ἣ πρώτη καὶ ἀρίστη ψυχῆς ἐστι δύναμις.

121Kanun da Büyük Ezgi'de buna tanıklık eder: "Yağlandı, semirdi, genişledi; kendisini yaratan Tanrı'yı bıraktı, kurtarıcısı Tanrı'yı unuttu" (Tesniye 32:15). Gerçekten de hayatı bir süreliğine çiçek açanlar ebedî olanı artık hatırlamaz; fırsatı tanrı sayarlar.

121

μάρτυς δ’ ὁ νόμος ἐν ᾠδῇ μείζονι λέγων οὕτως· „ἐλιπάνθη, ἐπαχύνθη, ἐπλατύνθη, καὶ ἐγκατέλιπε θεὸν τὸν ποιήσαντα αὐτόν, καὶ ἐπελάθετο θεοῦ σωτῆρος αὐτοῦ“ (Deut. 32,15). ὄντως γὰρ οὐκέτι μέμνηνται τοῦ αἰωνίου, οἷς πρὸς καιρὸν ὁ βίος ἤνθησε· νομίζουσι γοῦν τὸν καιρὸν θεόν.

122Bu yüzden Musa da zıt kanaatlere karşı savaşmaya çağırırken buna tanıklık eder: "Fırsat onları bıraktı, Rab ise bizimle" (Çölde Sayım 14:9). Demek ki psykhēnin hayatına değer verenlerin içinde ilahî logos oturur ve dolaşır; hazların hayatına değer verenlerin elinde ise günübirlik ve aldatıcı bir fırsat vardır. Bunlar akıp giden semizlik ve zevkle iyice şişip gerildikçe sonunda patlarlar. Aretēyi seven psykhēleri besleyen bilgelikle semirenler ise sağlam ve sarsılmaz bir güç edinir; bunun örneği, her kurbanlıktan bütünüyle yakılmak üzere sunulan iç yağıdır.

122

διὸ καὶ Μωυσῆς μαρτυρεῖ προτρέπων πολεμεῖν ταῖς ἐναντίαις δόξαις· λέγει γάρ· „ἀφέστηκεν ὁ καιρὸς ἀπ’ αὐτῶν, ὁ δὲ κύριος ἐν ἡμῖν“ (Num. 14,9)· ὥσθ’ | οἷς μὲν ὁ ψυχῆς βίος τετίμηται, λόγος θεῖος ἐνοικεῖ καὶ ἐμπεριπατεῖ, οἷς δ’ ὁ τῶν ἡδονῶν, ἐφήμερον καὶ κατεψευσμένην ἔχουσιν εὐκαιρίαν. οὗτοι μὲν οὖν ὑπὸ διαρρεούσης πιότητός τε καὶ τέρψεως ἐπὶ πλέον οἰδήσαντες καὶ περιταθέντες ἐξερράγησαν· οἱ δὲ τῇ τρεφούσῃ τὰς φιλαρέτους ψυχὰς σοφίᾳ πιαινόμενοι βέβαιον καὶ ἀκράδαντον ἴσχουσι δύναμιν, ἧς ὑπόδειγμα τὸ ὁλοκαυτούμενον ἀπὸ παντὸς ἱερείου στέαρ.

123Musa şöyle der: "Bütün iç yağı Rab'bindir; bu ebedî bir hükümdür" (Levililer 3:16–17). Bu, düşüncedeki semizliğin Tanrı'ya sunulup ona mal edildiği, bu yüzden de ölümsüzleştiği anlamına gelir; bedendeki ve dış şeylerdeki semizlik ise Tanrı'ya karşı duran fırsata sunulur, bu yüzden pek çabuk solup gider.

123

λέγει γὰρ Μωυσῆς· „πᾶν στέαρ τῷ κυρίῳ νόμιμον αἰώνιον“ (Lev. 3, 16.17), ὡς τῆς κατὰ μὲν διάνοιαν πιότητος ἀναφερομένης ἐπὶ θεὸν καὶ οἰκειουμένης αὐτῷ, διόπερ ἀπαθανατίζεται, τῆς δὲ κατὰ τὸ σῶμα καὶ τὰ ἐκτὸς ἀναφερομένης ἐπὶ τὸν ἀντίθεον καιρόν, διὸ καὶ τάχιστα παρήκμασεν.

124Lamek'in karıları ve soyu hakkında yeterince açıklama yaptığımızı sanıyorum; şimdi hileyle öldürülen Habil'in bir bakıma yeniden doğuşunu inceleyelim. "Âdem karısı Havva'yı tanıdı," der; "Havva gebe kalıp bir oğul doğurdu ve adını Şit koydu; 'Çünkü Tanrı, Kabil'in öldürdüğü Habil'in yerine bana başka bir zürriyet verdi' dedi" (Tekvin 4:25). Şit "sulama" anlamına gelir.

124

Περὶ μὲν οὖν τῶν Λάμεχ γυναικῶν τε καὶ ἐκγόνων ἱκανῶς οἶμαι δεδηλῶσθαι· τὴν δ’ ὥσπερ παλιγγενεσίαν Ἄβελ τοῦ δολοφονηθέντος σκεψώμεθα. „ἔγνω“ φησίν „Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ Εὔαν, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκεν υἱόν, καὶ ἐπωνόμασε τὸ ὄνομα αὐτοῦ Σὴθ ⟨λέγουσα⟩· ἐξανέστησε γάρ μοι ὁ θεὸς σπέρμα ἕτερον ἀντὶ Ἄβελ, ὃν ἀπέκτεινε Κάιν“ (Gen. 4,25). Σὴθ ἑρμηνεύεται ποτισμός.

125Toprağa ekilen tohumlar ve bitkiler sulandıkça büyür, filizlenir ve bol ürün verir, su gelmeyince kurur. Görünen o ki psykhē de öyledir: bilgeliğin tatlı suyuyla sulandığında filizlenir ve daha iyiye doğru ilerler. Ama sulamanın bir türü sulayana, bir türü de sulanana aittir.

125

ὥσπερ οὖν τὰ κατὰ γῆν σπέρματα καὶ φυτὰ ποτιζόμενα αὔξεται καὶ βλαστάνει καὶ πρὸς καρπῶν γενέσεις εὐτοκεῖ, στερόμενα δὲ ἐπιρροῆς ἀφαυαίνεται, οὕτως ἡ ψυχή, καθάπερ φαίνεται, ὅταν νάματι ποτίμῳ σοφίας ἄρδηται, βλαστάνει τε καὶ ἐπιδίδωσι πρὸς τὸ βέλτιον. ποτισμὸς δὲ ὁ μέν ἐστι ποτίζοντος, ὁ δ’ αὖ ποτιζομένου.

126Nousun, bir kaynaktan su verir gibi, kanalları genişletip uzatarak hislerin her birinin yetilerini suladığını söyleyemez miyiz? Aklı başında hiç kimse gözlerin gördüğünü söylemez, nousun gözler aracılığıyla gördüğünü söyler; kulakların işittiğini değil, onun kulaklar aracılığıyla işittiğini; burnun kokladığını değil, yönetici kısmın burun aracılığıyla kokladığını söyler.

126

ἢ οὐκ ἂν εἴποι τις τῶν αἰσθήσεων ἑκάστην ὥσπερ ἀπὸ πηγῆς τοῦ νοῦ ποτίζεσθαι τὰς δυνάμεις καθάπερ ὀχετοὺς ἀνευρύνοντός τε καὶ τείνοντος; οὐδεὶς γοῦν εὖ φρονῶν εἴποι ἂν ὀφθαλμοὺς ὁρᾶν, ἀλλὰ νοῦν δι’ ὀφθαλμῶν, οὐδ’ ὦτα ἀκούειν, ἀλλὰ δι’ ὤτων ἐκεῖνον, οὐδὲ μυκτῆρας ὀσφραίνεσθαι, ἀλλὰ διὰ μυκτήρων τὸ ἡγεμονικόν.

127Bu yüzden Tekvin'de de şöyle denir: "Yerden bir kaynak çıkar, yeryüzünün bütün yüzünü sulardı" (Tekvin 2:6). Tabiat bütün bedenin seçkin bir parçası olan yüzü hislere ayırmıştır; bu yüzden yönetici kısımdan yükselen kaynak birçok kola ayrılır, bu kolları oluklar gibi yüze kadar uzatır ve onlar aracılığıyla yetileri duyu organlarının her birine ulaştırır. Tanrı'nın logosu da aretēleri böyle sular; çünkü güzel eylemlerin ilkesi ve kaynağı odur.

127

διὸ καὶ ἐν Γενέσει λέγεται· „πηγὴ δὲ ἀνέβαινεν ἐκ τῆς γῆς καὶ ἐπότιζε πᾶν τὸ πρόσωπον τῆς γῆς“ (Gen. 2,6). ἐπεὶ γὰρ ὅλου τοῦ σώματος μέρος ἐξαίρετον ἔνειμεν ἡ φύσις τὸ πρόσωπον αἰσθήσεσιν, ἡ ἀνιοῦς’ ἀφ’ ἡγεμονικοῦ πηγὴ σχιζομένη πολλαχῇ καθάπερ τινὰς ὑδρορρόας ἀναστείλασα μέχρι προσώπου, δι’ αὐτῶν τὰς δυνάμεις ἐφ’ ἕκαστον ἄγει τῶν αἰσθητικῶν ὀργάνων. οὕτως μέντοι καὶ ὁ θεοῦ λόγος ποτίζει τὰς ἀρετάς· ἀρχὴ γὰρ καὶ πηγὴ καλῶν πράξεων οὗτος.

128Kanun koyucu bunu şu sözlerle gösterir: "Aden'den bahçeyi sulamak için bir ırmak çıkar; oradan dört başa ayrılır" (Tekvin 2:10). Çünkü dört cins aretē vardır: phronēsis, cesaret, itidal ve adalet. Bunların her biri bir hükümdar ve kraliçedir; onları edinen de hiçbir maddi varlığı bol olmasa bile hemen yönetici ve kral olur.

128

δηλοῖ δ’ ὁ νομοθέτης φάσκων· „ποταμὸς δ’ ἐκπορεύεται ἐξ Ἐδὲμ ποτίζειν τὸν παράδεισον. ἐκεῖθεν ἀφορίζεται εἰς τέσσαρος ἀρχάς“ (Gen. 2,10). γενικαὶ μὲν γάρ εἰσιν ἀρεταὶ τέσσαρες, φρόνησις, ἀνδρεία, σωφροσύνη, δικαιοσύνη· τούτων δ’ ἡγεμονὶς ἑκάστη καὶ βασιλίς ἐστι, καὶ ὁ κτησάμενος αὐτὰς ἄρχων καὶ βασιλεὺς εὐθέως, κἂν μηδεμιᾶς ὕλης εὐπορῇ.

129"Dört başa ayrılır" sözü bunların birbirinden ayrılmasını değil, aretēlerin önderliğini ve egemenliğini anlatır. Bu aretēler tek bir kökten çıkar gibi ilahî logostan çıkmıştır. Kutsal Yazı bu logosu, durmadan ve kesintisiz akan tatlı sözleri ve öğretileri yüzünden bir ırmağa benzetir;

129

τὸ γὰρ „ἀφορίζεται εἰς τέσσαρας ἀρχὰς“ οὐ τούτων διάστασιν, ἀλλ’ ἀρετῶν ἡγεμονίαν ἐμφαίνει καὶ κράτος. αὗται δὲ καθάπερ ἐκ μιᾶς ῥίζης ἐκπεφύκασι τοῦ θείου λόγου, ὃν εἰκάζει ποταμῷ διὰ τὴν ἀένναον καὶ συνεχῆ φορὰν ποτίμων λόγων καὶ δογμάτων,

130logos bunlarla Tanrı'yı seven psykhēleri besler ve büyütür. Bunların nasıl şeyler olduğunu Kutsal Yazı, işe tabiatça önce gelen sanatlardan başlayarak, azar azar ilerleyip öğretir. Hacer'i bir tulumu suyla doldurup çocuğa su içirirken sahneye çıkarır; Hacer, Sara'nın, yani kâmil aretēnin cariyesidir: orta terbiye. Bu pek tabiata uygundur. Çünkü Hacer, kuyu dediği epistēmēnin derinliğine inip peşinden gittiği ve kendisinin de onlarla beslendiği öğretileri ve kuramları bir kaba doldurur gibi psykhēsine doldurunca, çocuğu da bunlarla beslemek ister.

130

οἷς τὰς φιλοθέους τρέφει καὶ συναύξει ψυχάς. ποῖαι δ’ αὗται, κατ’ ὀλίγον ἐπάγων ἐκδιδάσκει, ποιούμενος ἀπὸ τῶν φύσει τὴν ὑφήγησιν τεχνῶν. εἰσάγει γὰρ τὴν Ἄγαρ πληροῦσαν ἀσκὸν ὕδατος καὶ τὸ παιδίον ποτίζουσαν—ἔστι ⟨δ’ ἡ⟩ Ἄγαρ θεραπαινὶς Σάρρας, τῆς τελείας ἀρετῆς [καὶ] μέση παιδεία—φυσικώτατα· ἐπειδὰν οὖν ἄχρι τοῦ βάθους ἐλθοῦσα τῆς ἐπιστήμης, ἣν ὀνομάζει φρέαρ, ἀρύσηται ὥσπερ εἰς ἄγγος τὴν ψυχὴν τά τε δόγματα καὶ θεωρήματα, ἃ μέτεισιν, οἷς τέθραπται, τούτοις τρέφειν τὸ παιδίον ἀξιοῖ.

131Çocuk diye, öğretime yeni yönelen ve bir bakıma öğrenmek için şimdi doğmuş olan psykhēyi anar. Bu yüzden çocuk büyüyünce bir sofist olur; Kutsal Yazı ona "okçu" der. Çünkü önüne hedef gibi hangi konuyu koysa,

131

παιδίον δὲ καλεῖ τὴν ἄρτι διδασκαλίας ὀρεγομένην ψυχὴν καὶ πρὸς τῷ μαθεῖν νυνὶ τρόπον τινὰ γεγενημένην, παρὸ καὶ ἀνδρωθεὶς ὁ παῖς γίνεται σοφιστής, ὃν προσαγορεύει τοξότην· ἐφ’ ὃ γὰρ ἂν προθῆται κεφάλαιον ὥσπερ σκοπόν, εὐστόχως ἀποδείξεις

132ispatlarını ok gibi isabetle fırlatır. Rebeka ise öğrencisini artık ilerlemelerle değil, kemalle sularken görülür. Nasıl olduğunu kanunun kendisi öğretecek: "Kız çok güzeldi; bakireydi, hiçbir erkek onu tanımamıştı. Pınara inip testisini doldurdu ve yukarı çıktı. Uşak onu karşılamak için koştu ve 'Lütfen testinden bana biraz su içir' dedi. Kız 'İç efendim' dedi; hemen testisini koluna indirip ona su içirdi, o içmeyi bırakıncaya dek. Sonra 'Develerine de su çekeyim, hepsi içinceye dek' dedi. Hemen testisini yalağa boşalttı, kuyuya koşup develer için su çekti" (Tekvin 24:16–20).

132

ὥσπερ ὀϊστοὺς ἀφίησι. Ῥεβέκκα δ’ οὐκέτι προκοπαῖς ἀλλὰ τελειότητι ποτίζουσα τὸν μαθητὴν εὑρίσκεται. πῶς δέ, αὐτὸς διδάξει ὁ νόμος. „ἡ γὰρ παρθένος“ φησίν „ἦν καλὴ τῇ ὄψει σφόδρα, παρθένος ἦν, ἀνὴρ οὐκ ἔγνω αὐτήν. καταβᾶσα δὲ ἐπὶ τὴν πηγὴν ἔπλησε τὴν ὑδρίαν καὶ ἀνέβη. προσέδραμε δὲ ὁ παῖς εἰς συνάντησιν αὐτῇ καὶ εἶπε· πότισόν με δὴ μικρὸν ὕδωρ ἐκ τῆς ὑδρίας σου. ἡ δὲ εἶπε· πίε, κύριε. καὶ σπεύσασα καθεῖλε τὴν ὑδρίαν ἐπὶ τὸν βραχίονα αὐτῆς καὶ ἐπότισεν αὐτόν, ἕως ἐπαύσατο πίνων· καὶ εἶπε· καὶ ταῖς καμήλοις σου ὑδρεύσομαι, ἕως ἂν πᾶσαι πίωσι. καὶ σπεύσασα ἐξεκένωσε τὴν ὑδρίαν εἰς τὸ ποτιστήριον, καὶ δραμοῦσα ἐπὶ τὸ φρέαρ ὑδρεύσατο ταῖς καμήλοις“ (Gen. 24,16 — 20).

133Kanun koyucunun her konudaki titizliğine kim hayran kalmaz? Rebeka'ya bakire dedi, hem de çok güzel bir bakire; çünkü aretēnin tabiatı karışmamış, hilesiz ve lekesizdir, oluş âleminde güzel ve iyi olan yalnız odur. Yalnız güzelin iyi olduğunu söyleyen Stoacı öğreti de buradan filizlenmiştir.

133

τίς οὐκ ἂν θαυμάσειε τὴν περὶ πάντα ἀκρίβειαν τοῦ νομοθέτου; παρθένον εἶπε τὴν Ῥεβέκκαν, καὶ πάνυ καλὴν παρθένον, ὅτι ἀμιγὴς καὶ ἄδολος καὶ ἀμίαντος ἡ ἀρετῆς φύσις καὶ μόνη τῶν ἐν γενέσει καλή τε καὶ ἀγαθή· ἀφ’ ἧς καὶ τὸ στωικὸν ἐβλάστησε δόγμα τὸ μόνον εἶναι τὸ καλὸν ἀγαθόν.

134Aretēlerden kimileri hep bakiredir, kimileri ise kadınken bakireye dönüşmüştür; Sara gibi: "Kadınlara özgü olan onda kesilmişti" (Tekvin 18:11). Mesut soyu, İshak'ı karnında taşımaya o zaman başlar. Hep bakire olanı ise, dediği gibi, hiçbir erkek hiç tanımaz. Çünkü gerçekte ölümlülerden hiçbirine bu bozulmaz tabiatı kirletmek, hatta onun ne olduğunu katışıksız bir biçimde bilmek bile verilmemiştir; tanıyabilse bile ondan nefret etmekten ve onu kendinden uzak tutmaktan geri durmaz.

134

τῶν δ’ ἀρετῶν αἱ ⟨μέν⟩ εἰσιν αἰεὶ παρθένοι, αἱ δὲ ἐκ γυναικῶν εἰς παρθένους μετέβαλον, ὥσπερ ἡ Σάρρα· „ἐξέλιπε γὰρ γίνεσθαι τὰ γυναικεῖα“ (Gen. 18,11), ὁπότε ἄρχεται τὸ εὔδαιμον γένος κυοφορεῖν, Ἰσαάκ. ἡ δ’ ἀεὶ παρθένος ὑπὸ ἀνδρός, ᾗ φησι, συνόλως οὐ γινώσκεται. θνητῶν γὰρ πρὸς ἀλήθειαν οὐδενὶ τὴν ἀδιάφθορον φύσιν μιαίνειν ἐφεῖται, ἀλλ’ οὐδ’ ἥτις ἐστὶν εἰλικρινῶς εἰδέναι· ἐὰν μέντοι καὶ γνῶναι δυνηθῇ, μισῶν καὶ προβεβλημένος οὐ παύεται.

135Bu yüzden Kutsal Yazı, tabiata pek uygun olarak, Lea'yı nefret edilen biri diye sahneye çıkarır (Tekvin 29:31). Çünkü his demek olan Rahel'in hazlarının büyüsüne kapılanlara, hâllerin dışında kalan Lea katlanamaz; bu yüzden onun tarafından kovulanlar ondan nefret eder. Oysa yaratılmış olana yabancılaşması onu Tanrı'ya yakınlaştırmıştır; ondan phronēsisin tohumlarını alır, doğum sancısı çeker ve onları var eden Babaya layık güzel düşünceler doğurur. Öyleyse ey psykhē, sen de Lea'yı örnek alıp ölümlü şeylerden yüz çevirirsen, zorunlu olarak bozulmaz olana döneceksin; o da güzelin bütün kaynaklarını üzerine yağmur gibi yağdıracak.

135

διὸ καὶ Λείαν φυσικῶς εἰσάγει μισουμένην (Gen. 29, 31)· οὓς γὰρ τὰ φίλτρα τῶν κατὰ Ῥαχήλ, τὴν αἴσθησιν, ἡδονῶν ἐπάγεται, τούτους οὐκ ἀνέχεται ἡ ἐκτὸς τῶν παθῶν Λεία, διόπερ σκορακιζόμενοι μισοῦσιν αὐτήν· τῇ δὲ ἡ πρὸς τὸ γενητὸν ἀλλοτρίωσις πρὸς θεὸν οἰκείωσιν εἰργάσατο, παρ’ οὗ τὰ φρονήσεως παραδεξαμένη σπέρματα ὠδίνει καὶ ἀποτίκτει καλὰς καὶ ἀξίας ἐννοίας τοῦ γεννήσαντος πατρός. ἐὰν οὖν καὶ σὺ μιμησαμένη Λείαν, ὦ ψυχή, ⟨τὰ⟩ θνητὰ ἀποστραφῇς, ἐξ ἀνάγκης ἐπιστρέψει πρὸς τὸν ἄφθαρτον, ὃς ὅλας ἐπομβρήσει σοι τὰς τοῦ καλοῦ πηγάς.

136Rebeka, der, testisini doldurmak için pınara indi ve yukarı çıktı. Phronēsise susamış düşüncenin, tükenmez kaynak olan Tanrı'nın bilgeliğinden başka nereden dolması beklenir ki? Düşünce oraya inince, erdemli bir öğrenciye yaraşır bir yakınlıkla yeniden yükselir. Çünkü boş bir kibirden aşağı inenleri aretēnin logosu karşılar, kollarına alır ve şanla yükseltir. Bana öyle geliyor ki bu yüzden Musa'ya da şöyle der: "Git, in, sonra yukarı çık" (Çıkış 19:24); çünkü kendi alçaklığını ölçen herkes hakikatin hakemleri katında daha şanlı olur.

136

ἡ δὲ Ῥεβέκκα κατέβη, φησίν, ἐπὶ τὴν πηγὴν πλῆσαι τὴν ὑδρίαν, καὶ ἀνέβη. πόθεν γὰρ τὴν φρονήσεως διψῶσαν διάνοιαν εἰκός ἐστι πληροῦσθαι πλὴν ἀπὸ σοφίας θεοῦ, τῆς ἀνελλιποῦς πηγῆς, εἰς ἣν κατιοῦσα ἀναβαίνει κατά τι συγγενὲς σπουδαίου μαθητοῦ; τοὺς γὰρ ἀπ’ οἰήσεως χαύνου κατελθόντας ὁ ἀρετῆς ἐκδεξάμενος καὶ ὑπολαβὼν δι’ εὐκλείας εἰς ὕψος αἴρει λόγος. οὗ ἕνεκά μοι δοκεῖ καὶ Μωυσῇ διαλέγεσθαι· „βάδιζε, κατάβηθι, καὶ ἀνάβηθι“ (Exod. 19,24), ὡς παντὸς τοῦ τὴν ἴδιον ταπεινότητα μετροῦντος ἐπικυδεστέρου παρὰ τοῖς ἀληθείας κριταῖς γινομένου.

137Şu ayrıntı da pek dikkatle seçilmiştir: Hacer su almaya tulum, Rebeka ise testi götürür. Çünkü genel eğitimin dersleri arasında dolaşan Hacer'in kuramları kavrayabilmek için bedensel kaplar gibi hislere, gözlere ve kulaklara ihtiyacı vardır; zira öğrenmeyi sevenler epistēmēnin yararını çok şey görüp çok şey işiterek elde ederler. Katışıksız bilgelikle dolmuş olanın ise deriden bir yüke hiç ihtiyacı yoktur; çünkü cisimsiz olanlara âşık olan psykhē, tulumu, yani bedeni, düşünceyle büsbütün üzerinden çıkarmayı öğrenmiştir. Ona yalnız testi gerekir; testi de su gibi bol akan yönetici kısmı içine alan kabın simgesidir. Bu kap beyin zarı mıdır yoksa yürek mi, bunu bu işlerde usta olanlar tartışsın.

137

παρατετηρημένως δὲ σφόδρα ἡ μὲν [γὰρ] Ἄγαρ ἀσκὸν πρὸς τὴν ὑδρείαν, Ῥεβέκκα δὲ ὑδρίαν ἐπιφέρεται, ὅτι τῇ μὲν τοῖς παιδεύμασι τοῖς ἐγκυκλίοις ⟨ἐγ⟩χορευούσῃ δεῖ καθάπερ τινῶν σωματικῶν τῆς αἰσθήσεως ἀγγείων, ὀφθαλμῶν, ὤτων, πρὸς τὴν τῶν θεωρημάτων ἀνάληψιν — ἐκ γὰρ τοῦ πολλὰ μὲν ἰδεῖν, πολλῶν δὲ ἐπακοῦσαι περιγίνεται τοῖς φιλομαθέσιν ἡ ἐξ ἐπιστήμης ὠφέλεια —, τῇ δὲ ἀκράτου σοφίας πεπληρωμένῃ δερματίνου μὲν ὄγκου ⟨τὸ⟩ παράπαν οὐδενός — ἔμαθε γὰρ ἡ ἀσωμάτων ἐρῶσα ὅλον ἀποδύεσθαι λογισμῷ τὸν ἀσκόν, τὸ σῶμα — ὑδρίας δὲ αὐτὸ μόνον, ἣ σύμβολόν ἐστιν ἀγγείου τὸ πολύχουν ὕδατος τρόπον ἡγεμονικὸν κεχωρηκότος· ὅπερ εἴτε μήνιγγα εἴτε καρδίαν εἶναι συντέτευχεν, οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ φιλοσοφείτωσαν.

138Öğrenmeyi seven kişi, bilgeliğin ilahî kaynağından epistēmēleri çekip doldurmuş olan Rebeka'yı görünce ona doğru koşar, karşısına çıkıp öğrenme susuzluğunu gidermesi için yalvarır. Terbiyenin en eskisini, kıskançlıktan uzak durmayı ve cömertliği öğrenmiş olan Rebeka da bilgeliğin suyunu hemen uzatır ve onu kana kana içmeye çağırır; üstelik uşağa "efendim" der. Bu da öğretilerin en temel olanıdır: yalnız bilge özgürdür ve yöneticidir,

138

ὑδρευσαμένην οὖν ἀπὸ σοφίας, τῆς θείας πηγῆς, τὰς ἐπιστήμας ὁ φιλομαθὴς ἰδὼν ἐπιτρέχει καὶ ὑπαντιάσας ἱκέτης γίνεται, ὅπως τὴν τοῦ μαθεῖν δίψαν ἀκέσηται. ἡ δὲ τὸ πρεσβύτατον τῶν παιδευμάτων διδαχθεῖσα, τὸ ἀβάσκανον καὶ φιλόδωρον, εὐθὺς ὀρέγει τὸ σοφίας νᾶμα καὶ ἐμπιεῖν ἀθρόου παρακαλεῖ μετὰ τοῦ καὶ κύριον ὀνομάζειν τὸν οἰκέτην. τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ δογματικώτατον, ὅτι ὁ σοφὸς μόνος ἐλεύθερός τε καὶ ἄρχων,

139bedeninin binlerce efendisi olsa bile. Uşak pek doğru olarak "Bana biraz su içir" dediği hâlde Rebeka buna denk düşen "İçireyim" cevabını vermez, "İç" der. Çünkü "İç" demek, layık olan ve onu kullanabilecek herkesin önüne serilmiş ilahî zenginliği göstermektir; "İçireyim" demek ise öğretmeyi üstlenip bunu ilan eden birinin sözü olurdu. Oysa böyle bir iddiadan doğan hiçbir şey aretēye yakışmaz.

139

κἂν μυρίους τοῦ σώματος ἔχῃ δεσπότας. ὀρθότατα μέντοι φαμένου „πότισόν με μικρὸν ὕδωρ“, οὐκ ἀποκρίνεται τὸν ἀκόλουθον τρόπον· ποτιῶ, ἀλλά φησι· „πίε“· τοῦτο μὲν γὰρ ἐπιδεικνυμένης τὸν θεῖον ἦν πλοῦτον, ὃς ἅπασι τοῖς ἀξίοις καὶ δυναμένοις χρῆσθαι προκέχυται, ἐκεῖνο δὲ ἐπαγγελλομένης διδάξειν· οὐδὲν δὲ τῶν ἐξ ἐπαγγέλματος οἰκεῖον ἀρετῇ.

140Öğreten ve yarar sağlayan kadının yol gösterişini de son derece ustaca tasvir eder: "Hemen testisini koluna indirdi," der. "Hemen" sözüyle iyilik etmekteki çabukluğu gösterir; bu çabukluk, kıskançlığın sınırların ötesine sürülüp atıldığı bir gönülden doğar. "Testisini koluna indirdi" sözüyle de öğretenin öğrenciye eğilen ve ona özenle yönelen yakınlığını gösterir.

140

τεχνικώτατα μέντοι χαρακτηρίζει τὴν τῆς διδασκούσης καὶ ὠφελούσης ὑφήγησιν· „σπεύσασα“ γάρ φησι „καθεῖλε τὴν ὑδρίαν ἐπὶ τὸν βραχίονα αὐτῆς“, διὰ μὲν τοῦ σπουδάσαι τῆς πρὸς τὸ εὐεργετεῖν ἐμφαινομένης ὀξύτητος, ἣ ἀπὸ γνώμης συνίσταται, ἧς ὑπερόριος ἐκτετόξευται φθόνος, διὰ δὲ τοῦ καθελεῖν ἐπὶ τὸν βραχίονα αὐτῆς ⟨τῆς⟩ πρὸς τὸν μανθάνοντα τοῦ διδάσκοντος ἐπικλινοῦς καὶ προσεχοῦς οἰκειώσεως.

141Öğrencilerinin gücüne göre değil de kendi üstün melekelerine göre ders vermeye kalkışan öğretmenler saftır; gösterinin öğretimden çok farklı olduğunu bilmezler. Gösteri yapan, elindeki melekenin bereketinden rahatça yararlanır; evde uzun zaman emek verip hazırladıklarını ressamların ya da heykeltıraşların eserleri gibi ortaya çıkarır ve çokluğun övgüsünü avlar. Öğretmeye girişen ise iyi bir hekim gibi sanatının büyüklüğüne değil, tedavi ettiği kişinin gücüne bakar; epistēmēsinden edindiklerinin hepsini değil (bunlar sayısızdır), hastaya ne gerekiyorsa onu, ölçüyü gözeterek önüne koyar ve verir.

141

εὐήθεις γὰρ ὅσοι τῶν διδασκάλων μὴ πρὸς τὴν τῶν γνωρίμων δύναμιν, ἀλλὰ πρὸς τὴν ἑαυτῶν ὑπερβάλλουσαν ἕξιν ἐπιχειροῦσι ποιεῖσθαι τὰς ὑφηγήσεις, οὐκ εἰδότες ὡς διδασκαλίας ἐπίδειξις μακρῷ διενήνοχεν. ὁ μὲν γὰρ ἐπιδεικνύμενος τῇ τῆς παρούσης ἕξεως εὐφορίᾳ καταχρώμενος ἀνεμποδίστως τὰ ἐν μακρῷ χρόνῳ πονηθέντα οἴκοι καθάπερ γραφέων ἔργα ἢ πλαστῶν εἰς τοὐμφανὲς προφέρει τὸν παρὰ τῶν πολλῶν θηρώμενος ἔπαινον, ὁ δ’ αὖ διδάσκειν ἐπιχειρῶν οἷά τις ἰατρὸς ἀγαθὸς οὐ πρὸς τὸ τῆς τέχνης μέγεθος ἀλλὰ πρὸς τὴν τοῦ θεραπευομένου δύναμιν ἀφορῶν οὐχ ὅσα ἐκ τῆς ἐπιστήμης πεπόρικε — ἀμύθητα γὰρ ταῦτά γε —, ἀλλ’ ὅσων τῷ κάμνοντι δεῖ στοχαζόμενος τοῦ μετρίου προφέρων ἐπιδίδωσιν.

142Bu yüzden Musa başka bir yerde şöyle der: "Muhtaç olana ihtiyacı kadarını, neye ihtiyacı varsa onu ödünç vereceksin" (Tesniye 15:8). İkinci sözle herkese her şeyin bağışlanmayacağını, ihtiyaç sahiplerinin ihtiyacına uygun olanın bağışlanacağını öğretir. Çiftçiye gemi demiri, kürek ya da dümen; dümenciye saban ve kazma; hekime lir, müzisyene de cerrah aletleri hediye etmek gülünç olur. Yoksa susamışlara pahalı yemekler, açlara da bol bol saf şarap mı sunmalı, hem zenginliğimizi hem de insan düşmanlığımızı sergileyip başkalarının talihiyle alay ederek? Musa bağışlarda miktarı da ölçülülük için ele almıştır; bu da son derece yararlı bir şeydir. Doğru logos şöyle der: Verebildiğin kadarını değil, muhtacın alabileceği kadarını ver. Görmüyor musun, Tanrı da sözlerini kendi kemalinin büyüklüğüne göre değil,

142

διὸ καὶ Μωυσῆς ἐν ἑτέροις φησί· „δάνειον δανειεῖς τῷ χρῄζοντι ὅσον δεῖται, καθ’ ὃ δεῖται“ (Deut. 15,8), διὰ μὲν τοῦ δευτέρου διδάσκων ὅτι οὐ πάντα πᾶσι χαριστέον, ἀλλὰ τὰ οἰκεῖα τῇ τῶν δεομένων χρείᾳ· τὸ γὰρ ἄγκυραν ἢ πλάτην ἢ πηδάλιον γεωπόνῳ ἢ ἄροτρα καὶ σκαπάνην κυβερνήτῃ ἢ λύραν μὲν ἰατρῷ, μουσικῷ δὲ τὰ κατὰ τὴν χειρουργίαν δωρεῖσθαι ὄργανα καταγέλαστον, εἰ μὴ καὶ διψῶσι μὲν πολυτελῆ σιτία, πεινῶσι δὲ πολὺν ἄκρατον ἐπιφέρειν δεῖ πρὸς ἐπίδειξιν εὐπορίας τε ἅμα καὶ μισανθρωπίας, χλεύην τὰς ἑτέρων τύχας τιθεμένους. τὸ δὲ ποσὸν ἐν ταῖς χάρισιν αὐτῷ παρείληπται διὰ συμμετρίαν, πρᾶγμα ὠφελιμώτατον· μὴ γὰρ ὅσα δύνασαι χαρίζου, φησὶν ὁ ὀρθὸς λόγος, ἀλλ’ ὅσα ἱκανὸς ὁ δεόμενός ἐστι δέξασθαι. ἢ οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ ὁ θεὸς οὐκ ἀναλογοῦντας τῷ μεγέθει τῆς αὑτοῦ

143her zaman bunlardan yararlanacak olanların gücüne göre söyler. Zaten her türlü işitmeyi aşan Tanrı sözlerinin gücünü kim kaldırabilirdi? Musa'ya "Sen bizimle konuş, Tanrı bizimle konuşmasın, yoksa ölürüz" (Çıkış 20:19) diyenler bunu pek doğru kavramış görünürler; çünkü Tanrı halk topluluğuna kanun koyarken, ona yetecek bir organın kendilerinde bulunmadığını biliyorlardı.

143

τελειότητος χρησμοὺς ἀναφθέγγεται, πρὸς δὲ τὴν τῶν ὠφεληθησομένων ἀεὶ δύναμιν; ἐπεὶ καὶ τίς ἂν ἐχώρησε θεοῦ λόγων ἰσχὺν τῶν ἁπάσης κρειττόνων ἀκοῆς; ὃ ἀψευδέστατα δοκοῦσιν οἱ Μωυσῇ λέγοντες· „λάλησον σὺ ἡμῖν, καὶ μὴ λαλείτω πρὸς ἡμᾶς ὁ θεός, μὴ ἀποθάνωμεν“ (Exod. 20, 19)· ἔγνωσαν γὰρ ὅτι οὐδὲν ἔχουσι παρ’ ἑαυτοῖς ἀξιόχρεων ὄργανον θεοῦ νομοθετοῦντος ἐκκλησίαν.

144Tanrı kendi zenginliğini göstermek isteseydi, denizler de karaya dönse bütün yeryüzü onu alamazdı. Yoksa yağmurların ve dünyadaki öbür şeylerin sürekli değil de belli mevsim devirlerine göre gelmesini, Tanrı'nın, aynı bağışların sürekli tadını çıkarmanın kendilerine yarardan çok zarar vereceği muhtaçları gözetmesine değil de, bunların kıtlığına ve azlığına mı bağlıyoruz?

144

οὐδὲ γὰρ εἰ τὸν πλοῦτον ἐπιδείκνυσθαι βουληθείη τὸν ἑαυτοῦ, χωρήσαι ἂν ἠπειρωθείσης καὶ θαλάττης ἡ σύμπασα γῆ· εἰ μὴ νομίζομεν ὑετῶν καὶ τῶν ἄλλων ἐν κόσμῳ φορὰν κατὰ τεταγμένας καιρῶν περιόδους, ἀλλὰ μὴ συνεχῶς γίνεσθαι διὰ σπάνιν καὶ ἔνδειαν αὐτῶν, ἀλλ’ οὐχ ἕνεκα προμηθείας τῶν χρῃζόντων, οὓς ἡ συνεχὴς τῶν ὁμοίων δωρεῶν ἀπόλαυσις βλάψειν μᾶλλον ἔμελλεν ἢ ὠφελήσειν.

145Bu yüzden Tanrı ilk lütuflarını, onları alanlar doyup azmadan önce her zaman durdurur ve saklar; sonra onların yerine başkalarını, ikincilerin yerine üçüncüleri, eskilerin yerine hep yenilerini, kimi zaman farklılarını, kimi zaman da aynılarını verir. Çünkü yaratılmış olan Tanrı'nın lütuflarından hiçbir zaman büsbütün yoksun kalmaz (kalsaydı tamamen yok olurdu), ama onların bol ve cömert akışını taşımaya da gücü yetmez. Bu yüzden Tanrı, verdiklerinden yararlanmamızı istediği için,

145

διὸ τὰς πρώτας αἰεὶ χάριτας, πρὶν κορεσθέντας ἐξυβρίσαι τοὺς λαχόντας, ἐπισχὼν καὶ ταμιευσάμενος εἰσαῦθις ἑτέρας ἀντ’ ἐκείνων καὶ τρίτας ἀντὶ τῶν δευτέρων καὶ αἰεὶ νέας ἀντὶ παλαιοτέρων, τοτὲ μὲν διαφερούσας, τοτὲ δ’ αὖ καὶ τὰς αὐτὰς ἐπιδίδωσι. τὸ γὰρ γενητὸν οὐδέποτε μὲν ἀμοιρεῖ τῶν τοῦ θεοῦ χαρίτων — ἐπεὶ πάντως ἂν διέφθαρτο —, φέρειν δὲ τὴν πολλὴν καὶ ἄφθονον αὐτῶν ῥύμην ἀδυνατεῖ. διὸ βουλόμενος ὄνησιν ἡμᾶς ἔχειν ὧν ἐπιδίδωσι πρὸς τὴν τῶν λαμβανόντων

146bağışlarını alanların gücüne göre tartar. Öyleyse Rebeka'yı da övmek gerekir: babasının buyruklarına uyarak bilgeliğin kabını, testiyi, daha yüksek bir yerden koluna indirir ve öğrenciye onun alabileceği kadar öğretim sunar.

146

ἰσχὺν τὰ διδόμενα σταθμᾶται. ἐπαινετέον οὖν καὶ Ῥεβέκκαν, ἣ τοῖς τοῦ πατρὸς ἑπομένη διατάγμασιν ἀφ’ ὑψηλοτέρου χωρίου καθελοῦσα τὸ σοφίας ἀγγεῖον ἐπὶ τὸν βραχίονα, τὴν ὑδρίαν [δὲ], ὀρέγει τῷ μαθητῇ ἃς ἱκανὸς ἐκεῖνός ἐστι δέξασθαι διδασκαλίας.

147Öbür meziyetlerinin yanında cömertliğine de hayran kaldım. Ondan biraz içecek istenince çok verir ve öğrencinin bütün psykhēsini tatlı kuramlarla doldurur. Çünkü "O içmeyi bırakıncaya dek ona su içirdi" der; bu, insanseverlik için çok şaşılacak bir derstir. Biri daha çok şeye muhtaç olduğu hâlde utancından gelip az şey isterse, ona yalnız dile getirdiklerini değil, gerçekte muhtaç olduğu hâlde söylemedikleri şeyleri de verelim.

147

μετὰ δὲ τῶν ἄλλων καὶ τὸ ἄφθονον αὐτῆς καταπέπληγμαι. μικρὸν γὰρ αἰτηθεῖσα πόμα πολὺ δίδωσιν, ἕως ὅλην τὴν ψυχὴν τοῦ μανθάνοντος ποτίμων θεωρημάτων ἐπλήρωσεν. λέγει γάρ· „ἐπότισεν αὐτὸν ἕως ἐπαύσατο πίνων“, πρὸς φιλανθρωπίαν δίδαγμα θαυμασιώτατον· ἐὰν γάρ τις πλειόνων μὲν τυγχάνῃ χρεῖος ὤν, ὀλίγα δὲ ὑπ’ αἰδοῦς προσιὼν αἰτῇ, μὴ ταῦθ’ ἅ φησι μόνα παρέχωμεν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἡσυχαζόμενα ἐκεῖνα, ὧν πρὸς ἀλήθειαν ἐνδεής ἐστιν.

148Ama öğretenin gösterdiklerini kavramak, öğrencinin onlardan tam olarak yararlanmasına yetmez; buna bellek de eklenmelidir. Bu yüzden Rebeka cömertliğini gösterip onu sulayarak doyurunca develer için de su çekeceğine söz verir; develerin simgesel olarak bellek olduğunu söylüyoruz. Çünkü bu hayvan besinini geviş getirerek inceltir; diz çöküp çok ağır bir yük aldığında da büyük bir dinçlikle, hafifçe ayağa kalkar.

148

ἀλλ’ οὐκ ἀπόχρη μόνον πρὸς τελείαν ἀπόλαυσιν τῷ γνωρίμῳ καταλαμβάνειν ὅσα ἂν ὁ διδάσκων ὑφηγῆται, εἰ μὴ προσγένοιτο καὶ μνήμη διόπερ ἐπιδεικνυμένη τὸ φιλόδωρον, ὅτε αὐτὸν πληροῖ ποτίσασα, ὑπισχνεῖται καὶ ταῖς καμήλοις ὑδρεύσεσθαι, ἃς συμβολικῶς μνήμας εἶναί φαμεν· μηρυκᾶται γὰρ τὸ ζῷον τὴν τροφὴν ἐπιλεαῖνον, καὶ ὅταν ὀκλάσαν δέξηται βαρύτατον φόρτον, μετὰ πολλῆς ἄγαν εὐτονίας ἐγείρεται κούφως.

149Öğrenmeyi seven kişinin psykhēsi de böyledir: kuramların yükü sırtına yüklenince ezilmez, tersine doğrulup sevinir. İlk yutulan besini yeniden çiğneyip adeta inceltmekten de kuramların belleği doğar.

149

οὕτως δὲ καὶ ἡ ψυχὴ τοῦ φιλομαθοῦς, ὅταν ἐπιφορηθῇ τὸ τῶν θεωρημάτων ἄχθος, ταπεινοτέρα μὲν οὐ γίνεται, διαναστᾶσα δὲ γέγηθεν· ἐκ δὲ τῆς ἐπαναπολήσεως καὶ ὥσπερ ἐπιλεάνσεως τῆς πρῶτον καταβληθείσης τροφῆς περιγίνεται μνήμη τῶν θεωρημάτων.

150Rebeka çocuğun tabiatının aretēyi kolayca kabul ettiğini görünce testisini yalağa bütünüyle boşalttı; yani öğretenin bütün epistēmēsini öğrencinin psykhēsine aktardı. Sofistler ise hem ücret hırsından hem de kıskançlıktan öğrencilerinin tabiatını budar, kazançlarını sonraya saklayarak söylenmesi gereken birçok şeyi söylemezler.

150

ἰδοῦσα δὲ εὐπαράδεκτον ἀρετῆς ⟨τὴν⟩ τοῦ παιδὸς φύσιν ὅλην ἐξεκένωσε τὴν ὑδρίαν εἰς τὸ ποτιστήριον, τουτέστι τὴν τοῦ διδάσκοντος ἅπασαν ἐπιστήμην εἰς τὴν ψυχὴν τοῦ μανθάνοντος. σοφισταὶ μὲν γὰρ ὑπὸ μισθαρνίας ἅμα καὶ φθόνου τὰς τῶν γνωρίμων κολούοντες φύσεις πολλὰ τῶν ἃ χρὴ λέγειν ἡσυχάζουσι ταμιευόμενοι τὸν ἀργυρισμὸν εἰσαῦθις ἑαυτοῖς·

151Aretē ise kıskançlık bilmeyen, cömert bir şeydir; öyle ki, deyim yerindeyse, eliyle ayağıyla, bütün gücüyle yarar sağlamaktan geri durmaz. Bu yüzden Rebeka bildiği her şeyi bir hazneye döker gibi öğrencinin düşüncesine boşalttıktan sonra yeniden su çekmek için kuyuya, Tanrı'nın tükenmez bilgeliğine gider; böylece hem eskiyi bellek yoluyla sağlamca pekiştirir hem de daha yeni bilgilerin epistēmēleriyle sulanır. Çünkü Tanrı'nın bilgeliğinin zenginliği sınırsızdır; eskilerin üstüne yeni filizler sürer, durmadan gençleşip yeniden serpildiği için hiç tükenmez.

151

ἄφθονον δὲ καὶ δωρητικὸν ἀρετὴ πρᾶγμα, ὡς, τὸ λεγόμενον, χειρὶ καὶ ποδὶ καὶ πάσῃ δυνάμει μὴ ὀκνεῖν ὠφελεῖν. ὅσα οὖν ἠπίστατο, καθάπερ εἰς δεξαμενὴν τὴν τοῦ γνωρίμου προχέασα διάνοιαν ἔρχεται πάλιν ἐπὶ τὸ φρέαρ ἀντλῆσαι, ἐπὶ τὴν ἀένναον τοῦ θεοῦ σοφίαν, ἵνα καὶ τὰ ⟨παλαιὰ⟩ παγίως ὀχυρώσηται διὰ μνήμης καὶ ἄλλων καινοτέρων ἐπιστήμαις ποτισθῇ· ἀπερίγραφος γὰρ ὁ σοφίας θεοῦ πλοῦτος καὶ νέα ἐπὶ παλαιοῖς ἐκφέρων βλαστήματα, ὡς ἀνηβῶν τε καὶ ἐπακμάζων μηδέποτε λήγειν.

152Bu yüzden herhangi bir epistēmēnin sonuna varmayı düşünenler pek saftır. Çünkü sona yakın olduğunu sanmak gayeden çok uzak kalmaktır; zira yaratılmışlardan hiç kimse hiçbir bilgide kâmil değildir. Aradaki eksiklik, öğrenmeye daha yeni başlamış küçücük bir çocuğun,

152

διὸ καὶ πάνυ εὐήθεις ὅσοι πρὸς τὸ πέρας ἡστινοσοῦν ἐπιστήμης ἀφικέσθαι διενοήθησαν· τὸ γὰρ ἐγγὺς εἶναι δόξαν μακρὰν ἄγαν τοῦ τέλους ἀφέστηκεν, ἐπεὶ τέλειος τῶν γεγονότων οὐδεὶς πρὸς οὐδὲν μάθημα, ἀλλὰ τοσοῦτον ἐνδεῖ, ὅσον κομιδῇ νήπιος παῖς ἄρτι τοῦ μανθάνειν ἀρχόμενος πρὸς πολιὸν ἤδη

153hem yaşı hem sanatı yüzünden saçı ağarmış bir öğretmen karşısındaki eksikliği kadardır. Rebeka'nın çocuğu pınardan, develeri ise kuyudan sulamasının sebebini araştırmak gerekir. Belki de akan su aynıdır… (metin burada eksiktir) epistēmēleri sulayan kutsal logostur; kuyu ise belleğe akrabadır. Çünkü derinlere inmiş olan şeyler, kuyudan çeker gibi, hatırlama yoluyla yukarı çekilir.

153

διὰ τὴν ἡλικίαν ἅμα καὶ τὴν τέχνην ὑφηγητήν. ἐρευνητέον δὲ τὴν αἰτίαν, δι’ ἣν τὸν μὲν παῖδα ἀπὸ τῆς πηγῆς, τὰς δὲ καμήλους ἀπὸ τοῦ φρέατος ποτίζει. μήποτ’ οὖν τὸ μὲν νᾶμα ταὐτόν, * * * ὁ τὰς ἐπιστήμας ἄρδων [ὁ] ἱερὸς λόγος, τὸ δὲ φρέαρ συγγενὲς μνήμης· ἃ γὰρ βύθια ἀπέφηνεν ἤδη, ταῦθ’ ὥσπερ ἐκ φρέατος δι’ ὑπομνήσεως ἄγεται.

154Böyleleri tabiatlarının talihliliği yüzünden hoş karşılanmalıdır. Ama riyazet ehlinden kimileri, aretēye götüren yolu başta engebeli, sarp ve zor sanmışlardır; her şeyin velinimeti Tanrı ise emeğin acılığını tatlılığa çevirerek bu yolu onlar için geniş bir anayol yapmıştır.

154

τοὺς μὲν οὖν τοιούτους τῆς περὶ τὴν φύσιν εὐμοιρίας ἀποδεκτέον· εἰσὶ δέ τινες τῶν ἀσκητῶν, οἷς τὴν ἐπ’ ἀρετὴν ἄγουσαν ὁδὸν τραχεῖαν καὶ δυσάντη καὶ χαλεπὴν νομισθεῖσαν τὸ πρῶτον λεωφόρον αὖθις ὁ τὰ πάντα εὐεργέτης ἀπέδειξε θεὸς εἰς γλυκύτητα τὸ πικρὸν τοῦ πόνου μεταβαλών.

155Bunu nasıl değiştirdiğini anlatalım. Tanrı bizi Mısır'dan, yani bedenle ilgili hâllerden çıkardığında, hazdan yoksun patikada yürürken Mara'da konakladık; orada içilecek su yoktu, her şey acıydı (Çıkış 15:23). Çünkü gözlerden ve kulaklardan, karından ve karnın altındakilerden gelen zevkler hâlâ kulaklarımızda çınlıyor, yankılanarak bizi fena hâlde büyülüyordu.

155

ὃν δὲ τρόπον μετέβαλε, σημανοῦμεν· ὅτε ἡμᾶς ἐκ τῆς Αἰγύπτου, τῶν κατὰ τὸ σῶμα παθῶν, ἐξήγαγε, τὴν ἔρημον ἡδονῆς ἀτραπὸν ὁδεύοντες ἐν Μέρροις ἐστρατοπεδευόμεθα, χωρίῳ πότιμον μὲν οὐκ ἔχοντι νᾶμα, πικρὸν δὲ σύμπαν (Exod. 15,23)· ἔτι γὰρ αἱ δι’ ὀφθαλμῶν καὶ ὤτων γαστρός τε αὖ καὶ τῶν μετὰ γαστέρα τέρψεις ἔναυλοί τε ἦσαν καὶ σφόδρα ἐκήλουν ὑπηχοῦσαι.

156Bu yüzden onlardan büsbütün ayrılmak istediğimizde bizi kendilerine çekip sarmalıyor, ısrarla büyüleyerek geri çekiyorlardı. Onların sürekli okşamalarına boyun eğip emekten, pek acı ve çetin bir şey diye uzaklaşıyor, azgın ve ölçüsüz hayatın sığınağı Mısır'a geri dönmeyi tasarlıyorduk. Ama Kurtarıcı merhamete gelip psykhēye tatlandırıcı bir baharat gibi tatlandıran bir ağaç attı (bk. Çıkış 15:25) ve emekten kaçışı emek sevgisine çevirdi.

156

ὁπότ’ οὖν διαποζεύγνυσθαι κατὰ τὸ παντελὲς ἐθέλοιμεν, ἀνθεῖλκον ἐπαγόμεναι καὶ περιπλεκόμεναι καὶ λιπαρῶς καταγοητεύουσαι, ὥστε πρὸς τὰς συνεχεῖς τιθασείας αὐτῶν ἐνδόντες πόνῳ μὲν ἠλλοτριούμεθα ὡς πικρῷ πάνυ καὶ δυσκόλῳ, παλινδρομεῖν δὲ εἰς Αἴγυπτον ἐβουλευόμεθα, τὸν ἀσελγοῦς καὶ ἀκολάστου βίου ὑπόδρομον, εἰ μὴ θᾶττον ὁ σωτὴρ οἶκτον λαβὼν καθάπερ ἥδυσμα ξύλον γλυκαῖνον (cf. Exod. 15,25) εἰς τὴν ψυχὴν ἐνέβαλε φιλοπονίαν ἀντὶ μισοπονίας ἐργασάμενος·

157Çünkü yaratıcı olduğu için, güçlü bir aşk eklenmedikçe var olan hiçbir şeye erişilemeyeceğini biliyordu. İnsanların uğraştığı her iş, ona karşı bir yakınlık duyulmadıkça kendine uygun gayeye ulaşmaz; sevgi ve özlenenle adeta erip kaynaşma eklenince ise en mükemmel biçimde başarılır.

157

ᾔδει γάρ, ἅτε δημιουργὸς ὤν, ὅτι τῶν ὄντων οὐδενός, εἰ μὴ προσγένοιτο σφοδρὸς ἔρως, ἔνεστι περιγενέσθαι. ὅσα οὖν ἐπιτηδεύουσιν ἄνθρωποι, δίχα μὲν οἰκειώσεως τῆς πρὸς αὐτὰ τὸ ἁρμόττον τέλος οὐ λαμβάνει, προσγενομένης δὲ φιλίας καὶ τῆς πρὸς τὸ ποθούμενον συντήξεως ἄκρως κατορθοῦται.

158Riyazet eden psykhēnin besini budur: emeği acı değil, en tatlı şey saymak. Bundan herkesin pay alması caiz değildir; yalnız Mısırlıların putu olan altın buzağının, yani bedenin, ateşte yakılıp toz edilerek suya serpildiği kişiler pay alabilir. Kutsal kitaplarda şöyle denir: "Musa buzağıyı alıp ateşte yaktı, ince ince öğüttü, suyun üzerine serpti ve İsrailoğullarına içirdi" (Çıkış 32:20).

158

αὕτη τροφὴ ψυχῆς ἀσκητικῆς, ἥδιστον ἀντὶ πικροῦ τὸ πονεῖν ὑπολαβεῖν, ἧς οὐχ ἅπασι κοινωνῆσαι θέμις, ἀλλ’ οἷς ὁ χρυσοῦς μόσχος, τὸ Αἰγυπτίων ἀφίδρυμα, τὸ σῶμα, πυρωθὲν καὶ λεανθὲν σπείρεται καθ’ ὕδατος. λέγεται γὰρ ἐν ἱεραῖς βίβλοις, ὅτι „λαβὼν Μωυσῆς τὸν μόσχον κατέκαυσε πυρὶ καὶ κατήλεσε λεπτὸν καὶ ἔσπειρεν ἐπὶ τὸ ὕδωρ, καὶ ἐπότισε τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ“ (Exod. 32,20).

159Çünkü aretēyi seven kişi, güzelin ışık saçan görüntüsüyle tutuşunca bedensel hazları yakıp kavurur; sonra bölme yoluyla akıl yürüterek onları parçalayıp ufalar ve şunu öğretir: bedensel iyiler sağlık, güzellik, hislerin keskinliği ya da güç ve sağlam bir kuvvetle birlikte bedenin bütünlüğüdür; bunların hepsi lanetlilerde ve iğrenç kişilerde de bulunur. Oysa iyi olsalardı, hiçbir kötü kişi bunlardan hiçbirine pay almazdı.

159

ὁ γὰρ φιλάρετος ὑπὸ τῆς αὐγοειδοῦς τοῦ καλοῦ φαντασίας πυρωθεὶς καταφλέγει τὰς σωματικὰς ἡδονάς, εἶτα κατακόπτει καὶ ἐπιλεαίνει τῷ ἀπὸ διαιρέσεως λόγῳ χρώμενος, καὶ διδάσκει τὸν τρόπον τοῦτον ὅτι τῶν σωματικῶν ἀγαθῶν ἐστιν ὑγίεια ἢ κάλλος ἢ ἡ τῶν αἰσθήσεων ἀκρίβεια ἢ τὸ ὁλόκληρον μετὰ ἰσχύος καὶ ῥώμης κρατερᾶς, ἅ γε πάντα καὶ τῶν ἐπαράτων καὶ ἐξαγίστων ἐστὶ κοινά, ὧν, εἴπερ ἦν ἀγαθά, φαῦλος οὐδενὸς οὐδεὶς ἂν μετεῖχε.

160Ama bunlar ne kadar kötü olsalar da yine insandırlar ve erdemlilerle aynı tabiatı paylaştıkları için bu iyilerden pay alırlar. Oysa, gerçekten iyi iseler, bu iyilerden en vahşi hayvanlar bile akıl sahibi varlıklardan daha çok yararlanır.

160

ἀλλ’ οὗτοι μέν, εἰ καὶ παντάπασι μοχθηροί, ἀλλ’ ἄνθρωποί γε ὄντες καὶ τῆς αὐτῆς φύσεως τοῖς ἀστείοις κεκοινωνηκότες μετέχουσιν αὐτῶν. νυνὶ δὲ καὶ τῶν θηρίων τὰ ἀτιθασώτατα μᾶλλον τοῖς ἀγαθοῖς τούτοις, εἰ δὴ ἀγαθὰ πρὸς ἀλήθειάν ἐστιν, ἢ οἱ λογικοὶ κέχρηνται.

161Hangi atlet bir boğanın gücüne ya da bir filin kuvvetine denk olabilir? Hangi koşucu bir köpek yavrusunun ya da tavşanın hızına yetişebilir? İnsanların en keskin gözlüsü bile şahinlerin ya da kartalların görüşü yanında pek kör kalır. İşitmede ve koku almada akılsız hayvanlar bizden çok büyük bir farkla üstündür: hayvanlar arasında en uyuşuk sayılan eşek bile yarışa girse bizim kulağımızı sağır gösterirdi; köpek de koku almadaki olağanüstü çabukluğuyla insandaki burnu fazladan bir organ gibi gösterir. Çünkü köpeğin koku alması öyle uzaklara ulaşır ki gözlerin hızıyla yarışır.

161

τίς γὰρ ἂν ἀθλητὴς πρὸς ταύρου δύναμιν ἢ ἐλέφαντος ἀλκὴν ἐξισωθείη; τίς δ’ ἂν δρομεὺς πρὸς σκύλακος ἢ λαγωδαρίου ποδώκειαν; ὁ μὲν γὰρ ἀνθρώπων ὀξυδερκέστατος πρὸς ἱεράκων ἢ ἀετῶν ὄψιν ἀμβλυωπέστατος. ἀκοαῖς γε μὴν ἢ ὀσμαῖς πολλῷ τῷ περιόντι τὰ ἄλογα κεκράτηκεν, ὡς καὶ ὄνος μέν, τὸ δοκοῦν ἐν ζῴοις εἶναι νωθέστατον, κωφὴν ἂν ἀποδείξαι τὴν ἡμετέραν ἀκοὴν ἐλθὼν εἰς ἐπίκρισιν, κύων δὲ περιττὸν ἐν ἀνθρώπῳ μυκτῆρας μέρος δι’ ὑπερβολὴν τοῦ περὶ τὰς ὀσμὰς τάχους· ἐξικνοῦνται γὰρ ἐπὶ μήκιστον, ὡς ὀφθαλμῶν ἁμιλλᾶσθαι φορᾷ.

162Her birini tek tek anlatıp sözü uzatmaya ne gerek var? Bu, eski bilginlerin en saygınları arasında zaten kabul görmüştür. Onlar tabiatın akılsız hayvanlara anne, insanlara üvey anne olduğunu söylemişlerdir; çünkü bedence insanların zayıflığını, hayvanların ise her bakımdan üstün gücünü görmüşlerdir. Öyleyse usta buzağıyı haklı olarak öğüttü; yani bedenin üstün olduğu her şeyi parçalara ayırarak bunların hepsinin gerçek iyiden çok uzak olduğunu, suya ekilen tohumlardan hiçbir farkı bulunmadığını gösterdi.

162

καὶ τί δεῖ περὶ ἑκάστου διεξιόντα μακρηγορεῖν; ἤδη γὰρ τοῦτο παρὰ τοῖς δοκιμωτάτοις τῶν πάλαι λογίων ὡμολόγηται, οἳ τῶν μὲν ἀλόγων μητέρα τὴν φύσιν, ἀνθρώπων δὲ μητρυιὰν ἔφασαν εἶναι, τὴν κατὰ σῶμα τῶν μὲν ἀσθένειαν, τῶν δὲ ὑπερβάλλουσαν ἐν ἅπασιν ἰσχὺν κατανοήσαντες. εἰκότως οὖν κατήλεσε τὸν μόσχον ὁ τεχνίτης, τουτέστιν εἰς μέρη διελὼν τὰ οἷς σῶμα πλεονεκτεῖ πάντα τοῦ πρὸς ἀλήθειαν ἐπέδειξεν ἀγαθοῦ μακρὰν διεστῶτα καὶ μηδὲν τῶν ἐφ’ ὕδατος σπειρομένων διαφέροντα.

163Bu yüzden Kutsal Yazı öğütülen buzağının suya serpildiğini söyler; bu, gerçek iyinin hiçbir fidanının çürüyüp giden maddede hiçbir zaman filizlenemeyeceğinin simgesidir. Bir ırmağın ya da denizin akıntısına atılan tohum kendi güçlerini gösteremez; çünkü kökleriyle, gemi demiri gibi, toprağın sağlam bir yerine bir kez tutunup yerleşmedikçe, çok uzun olmasa da yere yakın bir filiz sürmesi ya da mevsiminde yıllık ürününü vermesi imkânsızdır: suyun bol ve şiddetli akışı tohumdaki bütün hayat gerilimini daha önce yıkayıp götürür. Aynı şekilde, psykhēnin kabının dilden dile dolaşan üstünlükleri de, bedensel ousia hep akıp gittiği için, daha var olmadan bozulur.

163

διὸ καὶ τὸν καταλεσθέντα μόσχον ἐπὶ τὸ ὕδωρ λόγος κατέχει σπαρῆναι, τοῦ μηδὲν γνήσιον ἀγαθοῦ φυτὸν ἐν ὕλῃ φθαρτῇ ποτε δύνασθαι βλαστάνειν σύμβολον. ὡς γὰρ εἰς ποταμοῦ ῥεῦμα ἢ θαλάττης καταβληθὲν σπέρμα τὰς ἰδίους οὐκ ἂν ἐπιδείξαιτο δυνάμεις — ἀμήχανον γάρ, εἰ ⟨μὴ⟩ ῥίζαις ὥσπερ ἀγκύραις ἐχυροῦ τινος γῆς μέρους ἅπαξ λαβόμενον ἱδρυθείη, ἢ ἔρνος ἀναβλαστῆσαι, καὶ εἰ μὴ περιμηκέστατον, ἀλλά τοι χαμαίζηλον, ἢ καρποὺς καθ’ ὥρας τὰς ἐτησίους ἐνεγκεῖν· φθάνει γὰρ τοὺς σπερματικοὺς ἅπαντας τόνους ἡ τοῦ ὕδατος πολλὴ καὶ βίαιος ἀποκλύσασα φορά —, τὸν αὐτὸν τρόπον ὅσα τοῦ τῆς ψυχῆς ἀγγείου λέγεταί τε καὶ ᾄδεται πλεονεκτήματα πρὶν ὑποστῆναι φθείρεται τῆς σωματικῆς οὐσίας αἰεὶ ῥεούσης.

164Yalnız akılla görülebilen akıntılar durmadan bedenden boşalmasaydı, hastalıklar, yaşlılık ve tam yok oluşlar nasıl ortaya çıkardı? Kutsal sırların rehberi düşüncemizi işte bu sularla sulamayı uygun görür: hazları yakıp kavurmamızı, bedensel iyilerin bütün yapısını ince ve işe yaramaz bir toza öğütüp çözmemizi ve gerçekten güzel olanın, suya ekilen tohumlardan hiçbir şey bitmediği gibi, bunların hiçbirinden hiçbir zaman filizlenip çiçek açmadığını kavramamızı ister.

164

πῶς γὰρ νόσοι καὶ γῆρας καὶ παντελεῖς ἐπεγίνοντο φθοραί, εἰ μὴ συνεχὴς ἦν λόγῳ θεωρητῶν ῥευμάτων ἀπάντλησις; τούτοις οὖν ποτίζειν ἀπαξιοῖ ⟨ὁ⟩ ἱεροφάντης τὴν διάνοιαν ἡμῶν τῷ καταφλέξαι τὰς ἡδονάς, τῷ τὸ σύστημα τῶν σωματικῶν ἀγαθῶν εἰς λεπτὸν καὶ ἀνωφελῆ χοῦν καταλέσαντας ἀναλῦσαι, τῷ ὑπολαβεῖν ὅτι ἐξ οὐδενὸς αὐτῶν ἐβλάστησέ ποτε καὶ ἤνθησε τὸ πρὸς ἀλήθειαν καλόν, ὥσπερ οὐδ’ ἐκ σπερμάτων ἃ σπείρεται καθ’ ὕδατος.

165Mısır'ın tapındığı boğalar, koçlar, tekeler ve çürüyüp giden maddeden yapılmış öbür putlar yalnız kulaktan dolma bir inançla tanrı sayılır; gerçekte tanrı değildirler, hepsinin adı sahtedir. Çünkü hayatı bir tragedya sanan gösteriş düşkünleri, gençlerin henüz yumuşak olan psykhēlerine kalp damgalar basarlar. Bunun için kulakları hizmetkâr olarak kullanırlar: masal saçmalıklarını kulaklarına döküp düşüncelerine kadar işlerler ve böylece düşüncece hiçbir zaman erkek olamamış, hep kadınsı kalmış bu kişileri tanrı uydurmaya zorlarlar.

165

ταῦροι δὲ καὶ κριοὶ καὶ τράγοι, οὓς Αἴγυπτος διὰ τιμῆς ἔχει, καὶ ὅσα ἄλλα φθαρτῆς ὕλης ἀφιδρύματα, ἀκοῇ μόνον νομίζονται θεοί, πρὸς ἀλήθειαν οὐκ ὄντες, ψευδώνυμοι πάντες. ἁπαλαῖς γὰρ ἔτι ταῖς τῶν νέων ψυχαῖς οἱ τραγῳδίαν τὸν βίον τύφων ἐρώντων νομίζοντες κεκιβδηλευμένους χαρακτῆρας ἐναπομάττονται, διακόνοις ἀκοαῖς χρώμενοι, ὧν μυθικὸν λῆρον καταχέαντες καὶ μέχρι διανοίας αὐτῶν ἐντήξαντες θεοπλαστεῖν τοὺς τὰ φρονήματα ἄνδρας μὲν μηδέποτε γινομένους ἀεὶ δὲ θηλυδρίας ὄντας ἠνάγκασαν.

166Nitekim buzağı kadınların bütün süslerinden değil, yalnız küpelerden yapılır (Çıkış 32:2). Kanun koyucu böylece bize el yapısı hiçbir tanrının görüşle ve gerçekte değil, yalnız kulakla ve sanıyla tanrı olduğunu öğretir; hem de bir erkeğin değil, bir kadının kulağıyla. Çünkü böyle boş sözleri kabul etmek, gerçekten de sinirleri kesilmiş, kadınsılaşmış bir psykhēnin işidir.

166

ὁ γοῦν μόσχος οὐκ ἐξ ἅπαντος τοῦ γυναικείου κόσμου κατασκευάζεται, ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐνωτίων αὐτὸ μόνον (Exod. 32,2), διδάσκοντος ἡμᾶς τοῦ νομοθέτου ὅτι χειρόκμητος οὐδείς ἐστιν ὄψει καὶ πρὸς ἀλήθειαν θεός, ἀλλ’ ἀκοῇ καὶ τῷ νομίζεσθαι, καὶ ἀκοῇ μέντοι γυναικός, οὐκ ἀνδρός· ἐκνενευρισμένης γὰρ ἔργον καὶ ἐκτεθηλυμμένης τῷ ὄντι ψυχῆς τοὺς τοιούτους ὕθλους παραδέχεσθαι.

167Gerçekten var olan ise yalnız kulaklarla değil, düşüncenin gözleriyle, evrendeki kuvvetlerinden ve sayısız eserlerinin sürekli, dinmeyen akışından hareketle kavranır ve tanınır. Bu yüzden Büyük Ezgi'de Tanrı'nın ağzından şöyle denir: "Görün, görün ki ben varım" (Tesniye 32:39). Çünkü gerçekten var olan, sözlerle yapılan bir ispatla kanıtlanmaktan çok apaçıklıkla kavranır.

167

τὸ δὲ πρὸς ἀλήθειαν ὂν οὐ δι’ ὤτων μόνον, ἀλλὰ τοῖς διανοίας ὄμμασιν ἐκ τῶν κατὰ τὸν κόσμον δυνάμεων καὶ ἐκ τῆς συνεχοῦς καὶ ἀπαύστου τῶν ἀμυθήτων ἔργων φορᾶς κατανοεῖσθαί τε καὶ γνωρίζεσθαι συμβέβηκε. διόπερ ἐν ᾠδῇ μείζονι λέγεται ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ· „ἴδετε ἴδετε, ὅτι ἐγώ εἰμι“ (Deut. 33,39), τοῦ ὄντως ὄντος ἐναργείᾳ μᾶλλον [ἀντι] καταλαμβανομένου ἢ λόγων ἀποδείξει συνισταμένου.

168Var olanın görülebilir olduğunu söylemek, sözün asıl anlamıyla değil, mecazen söylenmiştir; bu söz onun kuvvetlerinin her birine yöneltilir. Burada da "Beni görün" demiyor (çünkü varlığı bakımından Tanrı'nın yaratılmış olan tarafından herhangi bir biçimde kavranması imkânsızdır), "Var olduğumu görün", yani benim var oluşumu seyredin diyor. İnsan aklı için her şeyin sebebinin var olduğunu ve mevcut bulunduğunu öğrenmeye kadar ilerlemek yeter. Daha ötesine geçip onun ousiasını ya da keyfiyetini araştırmaya kalkışmak, Tufan'dan kalma bir ahmaklıktır.

168

τὸ δ’ ὁρατὸν εἶναι τὸ ὂν οὐ κυριολογεῖται, κατάχρησις δ’ ἐστὶν ἐφ’ ἑκάστην αὐτοῦ τῶν δυνάμεων ἀναφερομένου. καὶ γὰρ νῦν οὔ φησιν· ἴδετε ἐμέ — ἀμήχανον γὰρ τὸν κατὰ τὸ εἶναι θεὸν ὑπὸ γενέσεως τὸ παράπαν κατανοηθῆναι —, ἀλλ’ ὅτι ἐγώ εἰμι ἴδετε, τουτέστι τὴν ἐμὴν ὕπαρξιν θεάσασθε. ἀνθρώπου γὰρ ἐξαρκεῖ λογισμῷ μέχρι τοῦ καταμαθεῖν ὅτι ἔστι τε καὶ ὑπάρχει τὸ τῶν ὅλων αἴτιον προελθεῖν· περαιτέρω δὲ σπουδάζειν τρέπεσθαι, ὡς περὶ οὐσίας ἢ ποιότητος ζητεῖν, ὠγύγιός τις ἠλιθιότης.

169Tanrı her şeyi bilen Musa'ya bile, binlerce kez yalvarmasına rağmen, buna izin vermedi; ona şu vahiy geldi: "Arkamı göreceksin, ama yüzümü görmeyeceksin" (Çıkış 33:23). Bu şu demektir: Tanrı'dan sonra gelen her şey erdemli kişi için kavranabilir, yalnız O kavranamaz. Doğrudan, yüz yüze bir yaklaşımla kavranamaz (çünkü böyle bir yaklaşım onun nasıl olduğunu ortaya koyardı); ama onun ardından gelen, onu izleyen kuvvetlerden kavranır. Çünkü bunlar onun ousiasını değil, meydana getirdiği eserlerden hareketle var oluşunu gösterir.

169

οὐδὲ γὰρ Μωυσῇ τῷ πανσόφῳ κατένευσεν ὁ θεὸς τοῦτό γε, καίτοι γε μυρίας ποιησαμένῳ δεήσεις, ἀλλὰ χρησμὸς ἐξέπεσεν αὐτῷ, ὅτι „τὰ μὲν ὀπίσω θεάσῃ, τὸ δὲ πρόσωπον οὐκ ὄψει“ (Exod. 33,23)· τοῦτο δ’ ἦν· πάνθ’ ὅσα μετὰ τὸν θεὸν τῷ σπουδαίῳ καταληπτά, αὐτὸς δὲ μόνος ἀκατάληπτος· ἀκατάληπτός γε ἐκ τῆς ἀντικρὺς καὶ κατ’ εὐθυωρίαν προσβολῆς — διὰ γὰρ ταύτης οἷος ἦν ἐμηνύετ’ ἄν —, ἐκ δὲ τῶν ἑπομένων καὶ ἀκολούθων δυνάμεων ⟨καταληπτόσ⟩· αὗται γὰρ οὐ τὴν οὐσίαν, τὴν δ’ ὕπαρξιν ἐκ τῶν ἀποτελουμένων αὐτῷ παριστᾶσι.

170Nous, erdemli bir yaradılışın başlangıcını ve bir aretē tarzının ilkini, Şit'i, yani sulamayı doğurunca, güzel ve kutsal bir gençlik coşkusuyla övünür: "Tanrı, Kabil'in öldürdüğü Habil'in yerine bana başka bir zürriyet yükseltti" (Tekvin 4:25). Bu söz pek özenle ve yerinde söylenmiştir; çünkü ilahî tohumlardan hiçbiri yere düşmez, hepsi yeryüzüne ait şeylerden kalkıp yukarı yükselir.

170

Γεννήσας τοίνυν ὁ νοῦς ἀρχὴν σπουδαίας διαθέσεως καὶ ἀρετῆς τινα πρῶτον τρόπον τὸν Σήθ, τὸν ποτισμόν, ἐπινεανιεύεται καλὴν καὶ ὁσίαν νεανιείαν. φησὶ γάρ· „ἐξανέστησέ μοι ὁ θεὸς σπέρμα ἕτερον ἀντὶ Ἄβελ, ὃν ἀπέκτεινε Κάιν“ (Gen. 4,25). ἐξητασμένως γὰρ καὶ περιττῶς εἴρηται τὸ μηδὲν τῶν θείων σπερμάτων χαμαὶ πίπτειν, ἅπαντα δὲ εἰς τὸ ἄνω χωρεῖν ἀπὸ τῶν περιγείων ἐξανιστάμενα.

171Ölümlülerin hayvan ya da bitki yetiştirmek için ektiği tohumların hepsi olgunluğa ermez; bozulanlar kalanlardan çok olmazsa buna şükretmek gerekir. Tanrı ise psykhēlere eksik hiçbir şey ekmez; ektikleri öylesine yerinde ve kâmildir ki her biri hemen kendi meyvelerinin

171

τὰ μὲν γὰρ ὑπὸ τῶν θνητῶν καταβαλλόμενα σπέρματα πρὸς ζῴων ἢ φυτῶν γένεσιν οὐ πάντα τελεσιουργεῖται, ἀγαπητὸν δ’ εἰ μὴ τὰ φθειρόμενα πλείω τῶν διαμενόντων ἐστί· σπείρει δ’ ὁ θεὸς ἐν ψυχαῖς ἀτελὲς οὐδέν, ἀλλ’ οὕτως καίρια καὶ τέλεια, ὡς εὐθὺς ἐπιφέρεσθαι τὴν τῶν ἰδίων καρπῶν

172bolluğunu getirir. Kutsal Yazı Şit'in başka bir tohum olarak filizlendiğini söyler, ama kimden başka olduğunu açıklamaz. Hileyle öldürülen Habil'den mi, yoksa onu öldüren Kabil'den mi? Belki de bu doğan ikisinden de farklıdır: Kabil'den bir düşman olarak farklıdır, çünkü aretēye susamışlık saf değiştiren kötülüğün en amansız düşmanıdır; Habil'den ise bir dost ve akraba olarak farklıdır. Çünkü yeni başlayan kâmil olandan, oluşa dönük olan da yaratılmamış olana dönük olandan başkadır, ama ona yabancı değildir.

172

πληθὺν ἕκαστον. τὸν δὲ Σὴθ σπέρμα ἕτερον εἰπὼν ἀναβλαστῆσαι, ὁποτέρου ἕτερον οὐ δεδήλωκε. ἆρά γε τοῦ δολοφονηθέντος Ἄβελ ἢ τοῦ κτείναντος Κάιν; ἀλλὰ μήποτε ἑκατέρου διαφέρει τὸ γέννημα, τοῦ μὲν Κάιν ὡς ἐχθρόν — δίψα γὰρ ἀρετῆς αὐτομολούσῃ κακίᾳ πολεμιώτατον —, τοῦ δὲ Ἄβελ ὡς φίλον καὶ συγγενές· ἕτερον γάρ, οὐ μὴν ἀλλότριον, τὸ ἄρτι ἀρχόμενον τοῦ τελείου καὶ τὸ πρὸς γένεσιν τοῦ πρὸς τὸ ἀγένητον.

173Bu yüzden Habil ölümlü olanı bırakıp daha iyi bir tabiata göçüp gitmiştir; Şit ise insan aretēsinin tohumu olduğu için insan soyunu hiçbir zaman terk etmeyecektir. İlk büyümesini kâmil sayı olan ona kadar sürdürecek; adil Nuh bu sayıda yer alır. İkinci ve daha iyi büyümesi Nuh'un oğlu Sam'dan başlayıp başka bir onlukta sona erer; inançlı İbrahim bu onluğun adını taşır. Üçüncü ve onluktan daha kâmil büyümesi ise bir yedilidir ve İbrahim'den her şeyi bilen Musa'ya kadar uzanır. Çünkü Musa İbrahim'den yedinci kişidir; o artık kutsal yerlerin dışındaki halkada, sırlara yeni girmiş biri gibi dolaşmaz;

173

διὰ τοῦθ’ ὁ μὲν Ἄβελ τὸ θνητὸν ἀπολιπὼν πρὸς τὴν ἀμείνω φύσιν μεταναστὰς οἴχεται, ὁ δὲ Σὴθ ἅτε σπέρμα ὢν ἀνθρωπίνης ἀρετῆς οὐδέποτε τὸ ἀνθρώπων ἀπολείψει γένος, ἀλλὰ πρώτην μὲν παραύξησιν ἄχρι δεκάδος ἀριθμοῦ τελείου λήψεται, καθ’ ἣν ὁ δίκαιος Νῶε συνίσταται, δευτέραν δὲ καὶ ἀμείνω τὴν ἀπὸ τοῦ παιδὸς αὐτοῦ Σὴμ εἰς ἑτέραν δεκάδα τελευτῶσαν, ἧς Ἀβραὰμ ὁ πιστὸς ἐπώνυμος, τρίτην δὲ καὶ τελεωτέραν δεκάδος ἑβδομάδα ἀπὸ τούτου μέχρι Μωυσῆ τοῦ πάντα σοφοῦ παρήκουσαν· ἕβδομος γὰρ ἀπὸ Ἀβραὰμ οὗτός ἐστιν, οὐκέτι κατὰ τὸν ἔξω τῶν ἁγίων κύκλον οἷα μύστης εἰλούμενος, ἀλλ’

174sırları açan baş rahip gibi en iç kutsal yerlerde vakit geçirir. Güzel şeylere doymak bilmeyen psykhēnin daha iyiye doğru ilerleyişlerine ve bazılarının sonunu başkalarına başlangıç olarak bağışlayan Tanrı'nın sınırsız zenginliğine bak: Şit'in epistēmēsinin sonu adil Nuh'un başlangıcı oldu; Nuh'un kemali İbrahim'in öğrenmeye başladığı yerdir; İbrahim'in en yüksek bilgeliği ise Musa'nın ilk riyazetidir.

174

ὥσπερ ἱεροφάντης ἐν τοῖς ἀδύτοις ποιούμενος τὰς διατριβάς. σκόπει δὲ τάς τε πρὸς βελτίωσιν ἐπιδόσεις τῆς ἀπλήστου καὶ ἀκορέστου τῶν καλῶν ψυχῆς καὶ τὸν ἀπερίγραφον τοῦ θεοῦ πλοῦτον, ὃς ἄλλοις ἀρχὰς τὰ ἑτέρων δεδώρηται τέλη. τὸ μὲν γὰρ πέρας τῆς κατὰ Σὴθ ἐπιστήμης ἀρχὴ τοῦ δικαίου γέγονε Νῶε, τὴν δὲ τούτου τελείωσιν Ἀβραὰμ ἄρχεται παιδεύεσθαι, ἡ δὲ ἀκροτάτη τοῦδε σοφία Μωυσέως ἐστὶν ἄσκησις ἡ πρώτη.

175Psykhēnin zayıflığıyla itilip yere eğilmiş olan Lut'un iki kızı, yani karar ve onay, babaları olan noustan çocuk sahibi olmak isterler (Tekvin 19:32); böylece "Tanrı bana yükseltti" diyene karşı çıkarlar. Çünkü onun için var olanın yaptığını, kendileri için nousun sağlayabileceğini söyleyerek sarhoş ve aklı karışmış bir psykhēnin öğretisini ortaya atarlar. Tanrı'yı evrenin yaratıcısı ve babası diye kabul etmek ayık ve ölçülü bir aklın işidir; insanın yaptığı her işin yaratıcısının kendisi olduğunu sanmak ise sarhoşluk ve şarap çılgınlığıyla yere yıkılmış bir aklın işidir.

175

τοῦ δὲ ἀνωσμένου καὶ κλιθέντος ὑπὸ ψυχῆς ἀσθενείας Λὼτ αἱ δύο θυγατέρες, βουλὴ καὶ συγκατάθεσις, ἐκ τοῦ νοῦ τοῦ πατρὸς αὑτῶν ἐθέλουσι παιδοποιεῖσθαι (Gen. 19,32), μαχόμεναι τῷ λέγοντι· „ἐξανέστησέ μοι ὁ θεός“. ὃ γὰρ ἐκείνῳ τὸ ὄν, τοῦθ’ αὑταῖς φασι τὸν νοῦν περιποιεῖσθαι δύνασθαι, μεθυούσης καὶ παραφόρου ψυχῆς δόγμα εἰσηγούμεναι· νήφοντος μὲν γὰρ ἔργον λογισμοῦ καὶ ⟨σώφρονος⟩ τὸν θεὸν ὁμολογεῖν ποιητὴν καὶ πατέρα τοῦ παντός, πίπτοντος δ’ ὑπὸ μέθης καὶ παροινίας ἑαυτὸν ἑκάστου τῶν ἀνθρωπείων πραγμάτων εἶναι δημιουργόν.

176Öyleyse bu kötü düşünceler, babalarına akılsızlığın bol saf şarabını içirip onda sağduyudan ne kalmışsa boğmadan onunla birleşmeye gitmeyecekler. Çünkü şöyle yazılmıştır: "Babalarına şarap içirdiler" (Tekvin 19:33). Dolayısıyla ona içirmedikleri sürece ayık bir adamdan hiçbir zaman meşru bir tohum almayacaklar; ama o sırılsıklam sarhoşken gebe kalacak, ayıplanacak sancılar çekip lanetli bir soy doğuracaklar.

176

πρότερον οὖν αἱ κακαὶ γνῶμαι εἰς ὁμιλίαν οὐκ ἀφίξονται τῷ πατρί, πρὶν ἐπιφορῆσαι τὸν ἀφροσύνης πολὺν ἄκρατον καὶ εἴ τι συνετὸν ἦν ἐν αὐτῷ κατακλύσαι. γέγραπται γὰρ ὅτι „ἐπότισαν τὸν πατέρα οἶνον“ (Gen. 19,33)· ὥσθ’ ὁπότε μὴ ποτίζουσιν, ὑπὸ νήφοντος οὐδέποτε δέξονται σπορὰν ἔννομον, ὅταν δ’ ὑποβεβρεγμένος κραιπαλᾷ, κυοφορήσουσι καὶ ἐπιμέμπτοις μὲν ὠδῖσιν, ἐπαράτοις δὲ ταῖς γοναῖς χρήσονται.

177Bu yüzden Musa onların dinsiz ve murdar zürriyetini her türlü ilahî topluluktan ayırdı; çünkü şöyle der: "Ammonlular ve Moavlılar Rab'bin topluluğuna girmeyecek" (Tesniye 23:3). Bunlar Lut'un kızlarının torunlarıdır; her şeyin, bir babadan ve anneden doğar gibi, his ile noustan, erkekle dişiden doğduğunu sanır ve oluşun gerçek sebebinin bu olduğunu düşünürler.

177

διὸ καὶ Μωυσῆς τὴν ἀσεβῆ καὶ ἄναγνον αὐτῶν σπορὰν συλλόγου θείου παντὸς ἀπεσχοίνισε· λέγει γάρ· „Ἀμμανῖται καὶ Μωαβῖται οὐκ εἰσελεύσονται εἰς ἐκκλησίαν κυρίου“ (Deut. 23,2). οὗτοι δ’ εἰσὶν ἔγγονοι τῶν Λὼτ θυγατέρων, ὑπολαβόντες ἐξ αἰσθήσεως καὶ νοῦ, ἄρρενός τε καὶ θήλεος, ὥσπερ ὑπὸ πατρὸς καὶ μητρὸς πάντα γεννᾶσθαι, τοῦτο πρὸς ἀλήθειαν γενέσεως αἴτιον ὑπειληφότες.

178Biz ise bir gün bu sapmaya kapılsak bile, dalgalardan yüzeye çıkar gibi, sağlam ve kurtarıcı bir şey olan tövbeye sarılalım ve dalgalanan denizden, yani sapmanın akıntısından büsbütün kurtulmadıkça onu bırakmayalım.

178

ἡμεῖς μέντοι καὶ ἐὰν δεξώμεθά ποτε τὴν τροπὴν ταύτην, [καὶ] ὥσπερ ἐκ κλύδωνος ἀνανηξάμενοι λαβώμεθα μετανοίας, ἐχυροῦ καὶ σωτηρίου πράγματος, καὶ μὴ πρότερον μεθώμεθα ἢ κατὰ τὸ παντελὲς τὸ κυμαῖνον πέλαγος, τὴν φορὰν τῆς τροπῆς, διεκδῦναι.

179Nitekim Rahel de önce çocuk sahibi olmanın sebebi diye noustan çocuk istemiş, "Ben Tanrı'nın yerinde miyim?" (Tekvin 30:2) sözünü işitince söylenene kulak verip ders almış ve sözünü geri alarak pek kutsal bir ezgi söylemiştir. Rahel'in bu geri dönüşü, Tanrı'nın sevdiği bir dua olarak yazılmıştır: "Tanrı bana başka bir oğul eklesin" (Tekvin 30:24). Yalnız kendi hazzının peşinde koşan, öbür her şeyi kahkaha ve alay konusu sayan akılsızlardan hiçbiri bu duayı edemez.

179

καθὰ καὶ Ῥαχὴλ πρότερον αἰτησαμένη τὸν νοῦν ὡς αἴτιον τοῦ ποιεῖν ἔκγονα καὶ ἀκούσασα· „μὴ ἀντὶ θεοῦ ἐγώ εἰμι“; (Gen. 30,2) προσέσχε τε τῷ λεχθέντι καὶ μαθοῦσα παλινῳδίαν ἱερωτάτην ἐποίησε· γέγραπται γὰρ Ῥαχὴλ παλινῳδία, θεοφιλὴς εὐχή· „προσθέτω μοι ὁ θεὸς υἱὸν ἕτερον“ (Gen. 30,24), ἣν οὐδενὶ τῶν ἀφρόνων ἔξεστι ποιήσασθαι τὴν ἴδιον ἡδονὴν αὐτὸ μόνον θηρωμένων, τὰ δ’ ἄλλα πλατὺν γέλωτα καὶ χλεύην νομιζόντων.

180Bu öğretinin önderi, adı "deriden" anlamına gelen Er'in akrabası Onan'dır. Kutsal Yazı şöyle der: "Onan tohumun kendisinin olmayacağını bildiği için, kardeşinin karısına girdiğinde onu yere döküyordu" (Tekvin 38:9). Böylece bencilliğin ve haz düşkünlüğünün sınırlarını aşmıştı.

180

χορηγὸς δ’ ἐστὶ τούτου τοῦ δόγματος ὁ τοῦ δερματίνου Ἢρ συγγενὴς Αὐνάν. „γνοὺς“ γάρ φησιν „οὗτος ὅτι οὐκ αὐτῷ ἔσται τὸ σπέρμα, ὅταν εἰσῆλθε πρὸς τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ, ἐξέχει τοῦτο ἐπὶ τὴν γῆν“ (Gen. 38,9) φιλαυτίας καὶ φιληδονίας ὑπερβεβηκὼς τοὺς ὅρους.

181Ona şöyle derdim: Yalnız kendi çıkarını gözetirsen, sana bir yararı dokunmadığı sürece en iyi şeylerin hepsini yıkacaksın: anne babaya saygıyı, karına özeni, çocukların yetiştirilmesini, hizmetkârlara kusursuz davranmayı, evin idaresini, şehrin yönetimini, kanunların pekiştirilmesini, âdetlerin korunmasını, yaşlılara saygıyı, ölenleri hayırla anmayı, yaşayanlarla ortaklığı, ilahî olana sözle ve işle saygıyı. Bunların hepsini devirip döküyorsun; kendin için ekiyor, boğazı, ölçüsüzlüğü ve bütün kötülüklerin

181

οὐκοῦν εἴποιμ’ ἂν αὐτῷ· εἰ τὸ ἴδιον πορίζεις λυσιτελές, πάνθ’ ὅσα ἄριστα καταλύσεις, ἐὰν μηδὲν ἐξ αὐτῶν ὠφεληθῇς, τιμὰς γονέων, ἐπιμέλειαν γυναικός, παίδων ἀγωγάς, χρήσεις ἀμέμπτους οἰκετῶν, ἐπιτροπὴν οἰκίας, πόλεως προστασίαν, βεβαίωσιν νόμων, φυλακὴν ἐθῶν, τὴν πρὸς πρεσβυτέρους αἰδῶ, τὴν πρὸς τοὺς τετελευτηκότας εὐφημίαν, τὴν πρὸς τοὺς ζῶντας κοινωνίαν, τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἐν λόγοις καὶ ἔργοις εὐσέβειαν; ἀνατρέπεις γὰρ καὶ ἐκχεῖς πάντα ταῦτα, σπείρων σεαυτῷ καὶ τιθηνούμενος τὴν γάστριν καὶ ἀκόλαστον καὶ ἀρχὴν κακῶν

182başlangıcı olan hazzı besleyip büyütüyorsun. Yalnız güzelin rahibi ve hizmetkârı Pinehas bu hazza karşı ayağa kalktı. O, bedenin ağızlarının ve deliklerinin gözetmenidir; bunlardan hiçbiri yoldan çıkıp azmasın diye bekler; adı da "ağzın gemi" anlamına gelir. Mızrağı aldı, yani var olanların tabiatını arayıp araştırdı; aretēden daha yüce hiçbir şey bulamayınca, aretēden nefret eden, hazzı seven soyu ve sahte damgalı, çılgınca lüksün ve şımarıklığın filizlendiği yerleri logosla delip yok etti.

182

ἁπάντων ἡδονήν. ἀφ’ ἧς ἐξαναστὰς ὁ ἱερεὺς καὶ θεραπευτὴς τοῦ μόνου καλοῦ Φινεές, ὁ τῶν σωματικῶν στομίων καὶ τρημάτων δίοπος, ὡς μηδὲν αὐτῶν διαμαρτάνον ἐξυβρίζειν — ἑρμηνεύεται γὰρ στόματος φιμός —, λαβὼν τὸν σειρομάστην, τουτέστι μαστεύσας καὶ ἀναζητήσας τὴν τῶν ὄντων φύσιν καὶ μηδὲν σεμνότερον ἀρετῆς ἀνευρὼν κατεκέντει καὶ ἀνῄρει τῷ λόγῳ τὴν μισάρετον καὶ φιλήδονον γένεσιν καὶ τοὺς τόπους, ἐξ ὧν ἐβλάστησαν αἱ παράσημοι καὶ παράκοποι χλιδαί τε καὶ θρύψεις.

183Çünkü kanun, onun kadını rahminden deldiğini söyler (Çölde Sayım 25:7–8). Böylece içindeki kargaşayı durdurup kendi hazzından yüz çevirdiği ve ilk ve tek olan Tanrı'nın gayretine öykündüğü için en büyük iki ödülle onurlandırılıp taçlandırıldı: barış ve rahiplik. Birincisiyle… (metin eksik); ikincisiyle de, çünkü rahipliğin hem adı hem işi barışın kardeşidir.

183

ὁ γὰρ νόμος ⟨φησὶν⟩ ὅτι διὰ τῆς μήτρας ἐξεκέντησε τὴν γυναῖκα (Num. 25,7.8). οὕτως οὖν καταπαύσας μὲν τὴν ἐν αὑτῷ στάσιν καὶ τὴν ἴδιον ἀποστραφεὶς ἡδονήν, ζηλώσας τὸν θεοῦ τοῦ πρώτου καὶ μόνου ζῆλον, ἄθλων τοῖς μεγίστοις δυσὶ τετίμηται καὶ κατέστεπται, εἰρήνῃ καὶ ἱερωσύνῃ· τῇ μέν, * * * ὅτι ἀδελφόν ἐστιν εἰρήνῃ καὶ ὄνομα καὶ ἔργον.

184Kutsanmış düşünce Tanrı'nın hizmetkârı ve kulu olduğu için, efendisinin hoşnut olduğu her şeyi yapmak zorundadır. Efendisi ise iyi düzenin ve istikrarın pekiştirilmesinden, savaşların ve ayaklanmaların ortadan kaldırılmasından hoşnut olur; yalnız şehirlerin birbirine karşı giriştiği savaşların değil, psykhēdeki savaşların da. Bunlar daha büyük ve daha çetindir, çünkü içimizdeki en ilahî şeye, akla eziyet ederler; silahların zararı ise bedenlere ve mallara kadar uzanır, sağlıklı bir psykhēye hiçbir zaman dokunamaz.

184

τὴν γὰρ ἱερωμένην διάνοιαν λειτουργὸν καὶ θεραπευτρίδα οὖσαν αὐτοῦ πάνθ’ οἷς ὁ δεσπότης χαίρει πράττειν ἀνάγκη· χαίρει δὲ εὐνομίας καὶ εὐσταθείας βεβαιώσει, πολέμων δὲ καὶ στάσεων ἀνατροπῇ, οὐχὶ τῶνδε μόνων οὓς αἱ πόλεις ποιοῦνται πρὸς ἀλλήλας, ἀλλὰ καὶ τῶν κατὰ ψυχήν· μείζονες δ’ εἰσὶν οὗτοι καὶ χαλεπώτεροι, ἅτε καὶ τὸ θειότερον τῶν ἐν ἡμῖν λογισμὸν αἰκιζόμενοι, τῶν ὅπλων ἄχρι τῆς σωμάτων καὶ χρημάτων ζημίας προερχομένων, ψυχὴν δὲ ὑγιαίνουσαν μηδέποτε βλάψαι δυναμένων.

185Bu yüzden şehirler, köleleştirmek ve büsbütün yerle bir etmek için birbirlerine silah ve savaş makineleri yöneltmeden önce, vatandaşlarından her birini kendi içindeki büyük, çetin ve dinmeyen ayaklanmayı bastırmaya ikna etselerdi doğru yapmış olurlardı. Çünkü doğrusunu söylemek gerekirse bütün savaşların ilk örneği budur; o ortadan kalkarsa, onu taklit ederek çıkan savaşlar da artık olmaz. İnsan soyu, tabiatın kanunundan, yani aretēden Tanrı'yı onurlandırmayı ve O'nun hizmetine sımsıkı sarılmayı öğrenerek derin bir barışın tadını çıkarır. Çünkü saadetin ve uzun ömrün kaynağı budur.

185

διόπερ ὀρθῶς ἂν αἱ πόλεις ἐποίησαν, πρὶν ὅπλα καὶ μηχανήματα ἀντεπιφέρειν ἀλλήλαις ἐπ’ ἀνδραποδισμῷ καὶ ἀναστάσει παντελεῖ, τῶν πολιτῶν ἕκαστον ἀναπείσασαι τὴν ἐν αὐτῷ μεγάλην καὶ πολλὴν καὶ συνεχῆ στάσιν καταλῦσαι· αὕτη μὲν γὰρ πολέμων, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, ἁπάντων ἀρχέτυπόν ἐστιν, ἧς ἀναιρεθείσης οὐδ’ οἱ κατὰ μίμησιν ἔτι συνιστάμενοι γενήσονται, βαθείας δὲ εἰρήνης χρῆσιν καὶ ἀπόλαυσιν σχήσει τὸ ἀνθρώπων γένος ὑπὸ νόμου φύσεως διδασκόμενον, ἀρετῆς, θεὸν τιμᾶν καὶ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ περιέχεσθαι· πηγὴ γὰρ εὐδαιμονίας καὶ βίου μακραίωνος ἥδε.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…