Philon
Dillerin Karışması Üzerine
De Confusione Linguarum
1Dillerin Karışması Üzerine
Bunlar hakkında söylenenler yeterli olacaktır. Sırada, Musa'nın dillerin karışması hakkında ortaya koyduğu felsefeyi özenle incelemek var. Şöyle der: “Bütün yeryüzü tek dudaktı ve herkesin tek bir sesi vardı. Doğudan yola çıktıklarında Senaar ülkesinde bir ova buldular ve oraya yerleştiler. İnsan komşusuna dedi ki: Gelin tuğla yapalım ve onları ateşte pişirelim. Tuğla onlara taş yerine, zift de harç yerine oldu. Ve dediler: Gelin kendimize bir şehir ve tepesi göğe varacak bir kule yapalım; bütün yeryüzüne dağılmadan önce kendimize bir ad yapalım. Rab, insanoğullarının yaptığı şehri ve kuleyi görmek için indi. Ve Rab dedi: İşte hepsi tek bir soy ve tek dudak; bunu yapmaya başladılar, artık yapmaya giriştikleri hiçbir şeyden geri kalmayacaklar. Gelin, inelim de orada dillerini karıştıralım ki her biri komşusunun sesini işitmesin. Rab onları oradan bütün yeryüzüne dağıttı; onlar da şehri ve kuleyi yapmayı bıraktılar. Bu yüzden oranın adına Karışıklık dendi; çünkü Rab orada bütün yeryüzünün dudaklarını karıştırdı ve Rab onları oradan bütün yeryüzüne dağıttı” (Yar. 11:1–9).
Περὶ μὲν δὴ τούτων ἀρκέσει τὰ εἰρημένα. σκεπτέον δὲ ἑξῆς οὐ παρέργως, ἃ περὶ τῆς τῶν διαλέκτων συγχύσεως φιλοσοφεῖ· λέγει γὰρ ὧδε· „καὶ ἦν πᾶσα ἡ γῆ χεῖλος ἕν, καὶ φωνὴ μία πᾶσι. καὶ ἐγένετο ἐν τῷ κινῆσαι αὐτοὺς ἀπὸ ἀνατολῶν, εὗρον πεδίον ἐν τῇ γῇ Σεναὰρ καὶ κατῴκησαν ἐκεῖ. καὶ εἶπεν ἄνθρωπος τῷ πλησίον· δεῦτε πλινθεύσωμεν πλίνθους καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρί. καὶ ἐγένετο αὐτοῖς ἡ πλίνθος εἰς λίθον, καὶ ἄσφαλτος ἦν αὐτοῖς ὁ πηλός. καὶ εἶπον· δεῦτε οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ πύργον, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ποιήσωμεν ἑαυτῶν ὄνομα πρὸ τοῦ διασπαρῆναι ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς. καὶ κατέβη κύριος ἰδεῖν τὴν πόλιν καὶ τὸν πύργον ὃν ᾠκοδόμησαν οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων. καὶ εἶπε κύριος· ἰδοὺ γένος ἓν καὶ χεῖλος ἓν πάντων· καὶ τοῦτο ἤρξαντο ποιῆσαι, καὶ νῦν οὐκ ἐκλείψει ἐξ αὐτῶν πάντα ὅσα ἂν ἐπιθῶνται ποιεῖν· δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν ἐκεῖ αὐτῶν τὴν γλῶσσαν, ἵνα μὴ ἀκούσωσιν ἕκαστος τὴν φωνὴν τοῦ πλησίον. καὶ διέσπειρεν αὐτοὺς κύριος ἐκεῖθεν ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς, καὶ ἐπαύσαντο οἰκοδομοῦντες τὴν πόλιν καὶ τὸν πύργον. διὰ τοῦτο ἐκλήθη τὸ ὄνομα αὐτοῦ σύγχυσις, ὅτι ἐκεῖ συνέχεε κύριος τὰ χείλη πάσης τῆς γῆς, καὶ ἐκεῖθεν διέσπειρεν αὐτοὺς κύριος ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς“ (Gen. 11, 1—9).
2Atalarından kalma devlet düzeninden hoşnut olmayan, kanunları kınamak ve suçlamakla durmadan uğraşan dinsizler, bu ve benzeri sözleri tanrısızlıklarına basamak yaparak şöyle derler: “Buyrukların hakikatin ölçülerini kapsadığını söyleyip hâlâ büyük laflar mı ediyorsunuz?
οἱ μὲν δυσχεραίνοντες τῇ πατρίῳ πολιτείᾳ, ψόγον καὶ κατηγορίαν αἰεὶ τῶν νόμων μελετῶντες, τούτοις καὶ τοῖς παραπλησίοις ὡς ἂν ἐπιβάθραις τῆς ἀθεότητος αὐτῶν, οἱ δυσσεβεῖς, χρῶνται φάσκοντες· ἔτι νῦν σεμνηγορεῖτε περὶ τῶν διατεταγμένων ὡς τοὺς ἀληθείας κανόνας αὐτῆς περιεχόντων;
3Bakın, sizin kutsal dediğiniz kitaplarda da, başkalarından duyduğunuzda gülmeyi âdet edindiğiniz efsaneler var. Hem kanunların birçok yerine dağılmış olanları, sanki boş vaktimiz varmış ve iftiraya zaman ayırıyormuşuz gibi, toplamaya ne gerek var? Yalnız elimizin altında, ayağımızın dibinde olanları hatırlatmak yetmez mi?
ἰδοὺ γὰρ αἱ ἱεραὶ λεγόμεναι βίβλοι παρ’ ὑμῖν καὶ μύθους περιέχουσιν, ἐφ’ οἷς εἰώθατε γελᾶν, ὅταν ἄλλων διεξιόντων ἀκούητε. καίτοι τί δεῖ τοὺς πολλαχόθι τῆς νομοθεσίας ἐσπαρμένους ἀναλέγεσθαι ὥσπερ σχολὴν ἄγοντας καὶ ἐνευκαιροῦντας διαβολαῖς, ἀλλ’ οὐ μόνον τῶν ἐν χερσὶ καὶ παρὰ πόδας ὑπομιμνῄσκειν;
4İşte bunlardan biri, Aloeusoğulları hakkında uydurulmuş öyküye benzer. Ozanların en büyüğü ve en saygını Homeros, onların en yüksek üç dağı üst üste taşıyıp yığmayı tasarladıklarını söyler; bu dağlar eterin yüksekliğine kaldırılınca göğe çıkmak isteyenler için yolun kolaylaşacağını ummuşlar. Bu konudaki dizeler şöyledir:
Olympos'un üstüne Ossa'yı koymaya can attılar, Ossa'nın üstüne de yaprakları titreşen Pelion'u, gök tırmanılabilir olsun diye.
Olympos, Ossa ve Pelion dağ adlarıdır.
εἷς μὲν οὖν ἐστιν ὁ ἐοικὼς τῷ συντεθέντι ἐπὶ τῶν Ἀλωειδῶν, οὓς ὁ μέγιστος καὶ δοκιμώτατος τῶν ποιητῶν Ὅμηρος διανοηθῆναί φησι τρία τὰ περιμήκιστα τῶν ὀρῶν ἐπιφορῆσαι καὶ ἐπιχῶσαι ἐλπίσαντας τὴν εἰς οὐρανὸν ὁδὸν τοῖς ἀνέρχεσθαι βουλομένοις εὐμαρῆ διὰ τούτων ἔσεσθαι πρὸς αἰθέριον ὕψος ἀρθέντων· ἔστι δὲ τὰ περὶ τούτων ἔπη τοιαῦτα· Ὄσσαν ἐπ’ Οὐλύμπῳ μέμασαν θέμεν, αὐτὰρ ἐπ’ Ὄσσῃ Πήλιον εἰνοσίφυλλον, ἵν’ οὐρανὸς ἀμβατὸς εἴη, Ὄλυμπος δὲ καὶ Ὄσσα καὶ Πήλιον ὀρῶν ὀνόματα.
5Kanun koyucu ise bunların yerine, o zamanki insanların akılsızlık ve kibirle göğe dokunmak isteyerek yaptıkları bir kule getirir. Bu nasıl korkunç bir delilik olmasın? Bütün yeryüzünün parçaları küçük bir temel üzerine üst üste yığılıp tek bir sütun gibi yükseltilse bile, eter küresinden sayısız mesafe geride kalırdı; özellikle de yerin evrenin merkezi olduğunu kabul eden araştırıcı filozoflara göre. Buna akraba bir başka öykü de hayvanların aynı dili konuşması hakkında efsane uyduranlarca yazılmıştır.
πύργον δὲ ὁ νομοθέτης ἀντὶ τούτων εἰσάγει πρὸς τῶν τότε ἀνθρώπων κατασκευαζόμενον θελησάντων ὑπ’ ἀνοίας ἅμα καὶ μεγαλαυχίας οὐρανοῦ ψαῦσαι. πῶς γὰρ οὐ φρενοβλάβεια δεινή; καὶ γὰρ εἰ τὰ τῆς συμπάσης μέρη γῆς ἐποικοδομηθείη προκαταβληθέντι βραχεῖ θεμελίῳ καὶ ἀνεγερθείη τρόπον κίονος ἑνός, μυρίοις τῆς αἰθερίου σφαίρας ἀπολειφθήσεται διαστήμασι, καὶ μάλιστα κατὰ τοὺς ζητητικοὺς τῶν φιλοσόφων, οἳ τοῦ παντὸς κέντρον εἶναι τὴν γῆν ἀνωμολόγησαν. ἕτερος δέ τις συγγενὴς τούτῳ περὶ τῆς τῶν ζῴων ὁμοφωνίας πρὸς μυθοπλαστῶν ἀναγράφεται·
6Anlatıldığına göre eskiden karada ve suda yaşayan ve uçan bütün hayvanlar aynı dili konuşurmuş. Bugün insanlardan aynı dili konuşanlar, Yunanlılar Yunanlılarla, barbarlar barbarlarla nasıl konuşuyorsa, bütün hayvanlar da başlarına gelen, yaptıkları ya da çektikleri her şey hakkında öyle birbirleriyle konuşurlarmış; öyle ki kötü bir şey olduğunda birlikte üzülür, bir yerde yararlı bir şeye rastladıklarında birlikte sevinirlermiş.
λέγεται γάρ, ὡς ἄρα πάνθ’ ὅσα ζῷα χερσαῖα καὶ ἔνυδρα καὶ πτηνὰ τὸ παλαιὸν ὁμόφωνα ἦν, καὶ ὅνπερ τρόπον ἀνθρώπων Ἕλληνες μὲν Ἕλλησι, βαρβάροις δὲ βάρβαροι νῦν οἱ ὁμόγλωττοι διαλέγονται, τοῦτον τὸν τρόπον καὶ πάντα πᾶσι περὶ ὧν ἢ δρᾶν ἢ πάσχειν τι συνέβαινεν ὡμίλει, ὡς καὶ ἐπὶ ταῖς κακοπραγίαις συνάχθεσθαι κἄν, εἴ πού τι λυσιτελὲς ἀπαντῴη, συνευφραίνεσθαι.
7Hazlarını ve hoşnutsuzluklarını ortak dilleri sayesinde birbirlerine anlatarak birlikte sevinir, birlikte üzülürlermiş; bundan da huy ve duygu birliği doğarmış. Sonunda, sık sık olduğu gibi, eldeki iyiliklerin bolluğuna doyunca erişilmez şeylere duyulan aşka saplanmışlar ve ölümsüzlük için elçi göndererek yaşlılıktan kurtulmayı ve gençliğin sonsuz dinçliğini istemişler. Kendi aralarındaki hayvanlardan birinin, sürüngen olan yılanın bu armağana zaten eriştiğini söylemişler: Yılan yaşlılığını üzerinden atıp baştan yeniden gençleşiyormuş; daha üstün olanların daha aşağı olandan, hepsinin de tek bir hayvandan geri kalması saçma olurmuş.
τάς τε γὰρ ἡδονὰς καὶ ἀηδίας ἀλλήλοις ἀναφέροντα διὰ τοῦ ὁμοφώνου συνήδετο καὶ συναηδίζετο, κἀκ τούτου τὸ ὁμοιότροπον καὶ ὁμοιοπαθὲς εὑρίσκετο, μέχριπερ κορεσθέντα τῆς τῶν παρόντων ἀγαθῶν ἀφθονίας, ὃ πολλάκις γίνεσθαι φιλεῖ, πρὸς τὸν τῶν ἀνεφίκτων ἔρωτα ἐξώκειλε καὶ περὶ ἀθανασίας ἐπρεσβεύετο γήρως ἔκλυσιν καὶ τὴν εἰς αἰεὶ νεότητος ἀκμὴν αἰτούμενα, φάσκοντα καὶ τῶν παρ’ αὐτοῖς ἓν ἤδη ζῴων τὸ ἑρπετόν, ὄφιν, τετυχηκέναι ταύτης τῆς δωρεᾶς· ἀποδυόμενον γὰρ τὸ γῆρας πάλιν ἐξ ὑπαρχῆς ἀνηβᾶν· ἄτοπον δ’ εἶναι ἢ τὰ κρείττω τοῦ χείρονος ἢ ἑνὸς τὰ πάντα λειφθῆναι.
8Ama küstahlıklarının uygun cezasını çekmişler: Hemen farklı diller konuşur olmuşlar; öyle ki o zamandan beri, herkesin tek ve ortak dilinin bölündüğü lehçelerin farklılığı yüzünden birbirlerini anlayamaz olmuşlar.
δίκην μέντοι τοῦ τολμήματος ἔδωκε τὴν προσήκουσαν· ἑτερόγλωττα γὰρ εὐθὺς ἐγένετο, ὡς ἐξ ἐκείνου μηκέτ’ ἀλλήλων ἐπακοῦσαι δυνηθῆναι χάριν τῆς ἐν ταῖς διαλέκτοις, εἰς ἃς ἡ μία καὶ κοινὴ πάντων ἐτμήθη, διαφορᾶς.
9Musa ise sözünü hakikate daha çok yaklaştırarak akılsız hayvanları akıl sahiplerinden ayırmış, aynı dili konuşmayı yalnız insanlara yakıştırmıştır. Ama dediklerine göre bunda da efsane kokan bir yan vardır. Sesin sayısız lehçe biçimine bölünmesinin, yani onun “dilin karışması” dediği şeyin, günahları iyileştirmek için olduğunu söylerler: Artık birbirlerini dinleyemeyince ortaklaşa haksızlık etmesinler, bir bakıma birbirlerine karşı sağırlaşmış olarak [...] aynı işlere iş birliğiyle girişmesinler diye.
ὁ δ’ ἐγγυτέρω τἀληθοῦς προσάγων τὸν λόγον τὰ ἄλογα τῶν λογικῶν διέζευξεν, ὡς ἀνθρώποις μόνοις μαρτυρῆσαι τὸ ὁμόφωνον. ἔστι δέ, ὥς γέ φασι, καὶ τοῦτο μυθῶδες. καὶ μὴν τήν γε φωνῆς εἰς μυρίας διαλέκτων ἰδέας τομήν, ἣν καλεῖ γλώττης σύγχυσιν, ἐπὶ θεραπείᾳ λέγουσιν ἁμαρτημάτων συμβῆναι, ὡς μηκέτ’ ἀλλήλων ἀκροώμενοι κοινῇ συναδικῶσιν, ἀλλὰ τρόπον τινὰ [ἄλλοι] ἀλλήλοις κεκωφωμένοι * * * κατὰ συμπράξεις ἐγχειρῶσι τοῖς αὐτοῖς.
10Ama bunun bir yarar sağladığı görülmüyor; çünkü sonradan da, milletlere ayrılıp tek bir dili kullanmadıkları hâlde, kara ve deniz çoğu zaman sayısız kötülükle dolmuştur. Ortaklaşa haksızlığın sebebi sesler değil, psykhē'nin suç işlemeye yönelik aynı türden hevesleridir.
τὸ δὲ οὐκ ἐπ’ ὠφελείᾳ φαίνεται συμβῆναι· καὶ γὰρ αὖθις οὐδὲν ἧττον κατὰ ἔθνη διῳκισμένων καὶ μὴ μιᾷ διαλέκτῳ χρωμένων γῆ καὶ θάλαττα πολλάκις ἀμυθήτων κακῶν ἐπληρώθη. οὐ γὰρ αἱ φωναί, ἀλλὰ αἱ ὁμότροποι τῆς ψυχῆς πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν ζηλώσεις τοῦ συναδικεῖν αἴτιαι·
11Dilleri kesilmiş olanlar da başlarıyla, bakışlarıyla, bedenin öteki duruş ve hareketleriyle istediklerini sözle söylemekten hiç geri kalmayacak biçimde anlatırlar. Üstelik çoğu zaman yalnız aynı dili değil, aynı kanunları ve aynı yaşayışı da paylaşan tek bir millet öyle bir kötülüğe varmıştır ki bütün insanların suçlarına denk suçlar işleyebilmiştir.
καὶ γὰρ οἱ ἐκτετμημένοι γλῶτταν νεύμασι καὶ βλέμμασι καὶ ταῖς ἄλλαις τοῦ σώματος σχέσεσι καὶ κινήσεσιν οὐχ ἧττον τῆς διὰ λόγων προφορᾶς ἃ ἂν θελήσωσιν ὑποσημαίνουσι· χωρὶς τοῦ καὶ ἔθνος ἓν πολλάκις οὐχ ὁμόφωνον μόνον ἀλλὰ καὶ ὁμόνομον καὶ ὁμοδίαιτον τοσοῦτον ἐπιβῆναι κακίας, ὥστε τοῖς ἀνθρώπων ἁπάντων ἁμαρτήμασιν ἰσοστάσια δύνασθαι πλημμελεῖν·
12Lehçeleri bilmedikleri için sayısız insan saldırganlar karşısında olacakları önceden göremeyip gafil avlanmıştır; tersine bildikleri için başlarının üstünde asılı duran korkuları ve tehlikeleri savuşturabilmişlerdir. Öyle ki dil birliği zararlı olmaktan çok yararlıdır; nitekim bugün de her ülkenin halkı, özellikle de yerli olanlar, hiçbir şey sayesinde aynı dili konuşmaları sayesinde olduğu kadar kötülüklerden uzak kalmamaktadır.
ἀπειρίᾳ τε διαλέκτων μυρίοι πρὸς τῶν ἐπιτιθεμένων οὐ προϊδόμενοι τὸ μέλλον προκατελήφθησαν, ὡς ἔμπαλιν ἐπιστήμῃ τοὺς ἐπικρεμασθέντας ἴσχυσαν φόβους τε καὶ κινδύνους ἀπώσασθαι· ὥστε λυσιτελὲς μᾶλλον ἢ βλαβερὸν εἶναι τὴν ἐν διαλέκτοις κοινωνίαν, ἐπεὶ καὶ μέχρι νῦν οἱ καθ’ ἑκάστην χώραν, καὶ μάλιστα τῶν αὐτοχθόνων, δι’ οὐδὲν οὕτως ὡς διὰ τὸ ὁμόγλωσσον ἀπαθεῖς κακῶν διατελοῦσι.
13Bir adam birden çok lehçe öğrenirse, onları bilenler arasında hemen itibar kazanır, sanki zaten dostmuş gibi karşılanır; adlara alışkın oluşu ortaklığın küçük olmayan bir nişanesidir ve bu ona çare bulunmaz bir kötülüğe uğramama güvencesi sağlamış gibi görünür. O hâlde Tanrı, en yararlı şey diye yerleştirmesi gerekirken neden aynı dili konuşmayı kötülüklerin sebebiymiş gibi insanlar arasından kaldırdı?” Bu sözleri bir araya getirip kötü niyetle kuranları, sürekli araştırılan konuların kolay açıklamalarını kanunların açık yazısından hırsa kapılmadan çıkaranlar kendi yollarıyla çürüteceklerdir. Onlar bir yerden karşı safsatalar bulmaya kalkmaz, mantıki ardışıklığın zincirini izlerler; bu zincir sürçmeye izin vermez, önüne bir engel çıksa bile onu kolayca kaldırır, böylece sözlerin akışı sürçmeden ilerler.
κἂν εἰ μέντοι τις ἀνὴρ πλείους ἀναμάθοι διαλέκτους, εὐδόκιμος εὐθὺς παρὰ τοῖς ἐπισταμένοις ἐστὶν ὡς ἤδη φίλιος ὤν, οὐ βραχὺ γνώρισμα κοινωνίας ἐπιφερόμενος τὴν ἐν τοῖς ὀνόμασι συνήθειαν, ἀφ’ ἧς τὸ ἀδεὲς εἰς τὸ μηδὲν ἀνήκεστον παθεῖν ἔοικε πεπορίσθαι. τί οὖν ὡς κακῶν αἴτιον τὸ ὁμόγλωττον ἐξ ἀνθρώπων ἠφάνιζε, δέον ὡς
ὠφελιμώτατον ἱδρῦσθαι; τοὺς δὴ ταῦτα συντιθέντας καὶ κακοτεχνοῦντας ἰδίᾳ μὲν διελέγξουσιν οἱ τὰς προχείρους ἀποδόσεις τῶν ἀεὶ ζητουμένων ἐκ τῆς φανερᾶς τῶν νόμων γραφῆς ἀφιλονείκως ⟨ταμιευόμενοι⟩, οὐκ ἀντισοφιζόμενοί ποθεν, ἀλλ’ ἑπόμενοι τῷ τῆς ἀκολουθίας εἱρμῷ προσπταίειν οὐκ ἐῶντι, ἀλλὰ κἄν, εἴ τινα ἐμποδὼν εἴη, ῥᾳδίως ἀναστέλλοντι, ὅπως αἱ τῶν λόγων διέξοδοι γίνωνται ἄπταιστοι.
15Biz ise şunu söylüyoruz: “Bütün yeryüzü tek dudak ve tek sesti” sözüyle sayısız ve büyük kötülüklerin bir ahengi gösterilir: şehirlerin şehirlere, milletlerin milletlere, ülkelerin ülkelere yönelttikleri kötülükler ve insanların yalnız birbirlerine değil ilahî olana karşı da işledikleri dinsizlikler. Gerçi bunlar kalabalıkların haksızlıklarıdır. Biz ise tek bir adamda da kötülüklerin anlatılmaz çokluğunu inceliyoruz; özellikle de bu kötülükler uyumsuz, akortsuz ve ahenksiz bir ahenk oluşturduğunda. Talihe bağlı kötülükleri kim bilmez: Yoksulluk ve şöhretsizlik bedensel hastalıklarla ya da sakatlıklarla bir araya gelir; bunlar da yeniden, kara safra, uzun bir yaşlılık ya da başka ağır bir talihsizlik yüzünden aklını yitirmiş bir psykhē'nin hastalıklarıyla karışır.
φαμὲν τοίνυν ἐκ τοῦ „τὴν γῆν εἶναι πᾶσαν χεῖλος ἓν καὶ φωνὴν μίαν„ κακῶν ἀμυθήτων καὶ μεγάλων συμφωνίαν δηλοῦσθαι, ὅσα τε πόλεις πόλεσι καὶ ἔθνεσιν ἔθνη καὶ χώραις χῶραι ἀντεπιφέρουσι, καὶ ὅσα μὴ μόνον εἰς ἑαυτοὺς ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ θεῖον ἀσεβοῦσιν ἄνθρωποι· καίτοι ταῦτα πληθῶν ἐστιν ἀδικήματα. σκεπτόμεθα δ’ ἡμεῖς καὶ ἐφ’ ἑνὸς ἀνδρὸς τὸ ἀδιεξήγητον τῶν κακῶν πλῆθος, καὶ μάλισθ’
ὅταν τὴν ἀνάρμοστον καὶ ἐκμελῆ καὶ ἄμουσον ἴσχῃ συμφωνίαν. τὰ μὲν δὴ τυχηρὰ τίς οὐκ οἶδεν, ὅταν πενία καὶ ἀδοξία σώματος νόσοις ἢ πηρώσεσι συνενεχθῶσι. καὶ πάλιν ταῦτα ψυχῆς ἀρρωστήμασιν ἔκφρονος ὑπὸ μελαγχολίας ἢ μακροῦ γήρως ἤ τινος βαρείας ἄλλης κακοδαιμονίας γεγενημένης ἀνακραθῶσι;
17Söylenenlerden yalnız biri bile şiddetle karşı koyduğunda pek kibirli birini bile devirip yere sermeye yeter. Ama hepsi, bedenle, psykhē'yle ve dış şeylerle ilgili olanların hepsi, adeta tek bir buyrukla aynı anda tek bir kişiye yığın hâlinde saldırınca, bu hangi felaketi aşmaz? Çünkü muhafızlar düşünce korunanın da düşmesi zorunludur.
καὶ γὰρ ἓν μόνον τῶν εἰρημένων βιαίως ἀντιστατῆσαν ἱκανὸν ἀνατρέψαι καὶ καταβαλεῖν καὶ τὸν λίαν ὑπέρογκόν ἐστιν· ὅταν δὲ ἀθρόα ὥσπερ προστάξει μιᾷ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἑνὶ πάντα σωρηδὸν ἐπιθῆται τὰ σώματος, τὰ ψυχῆς, τὰ ἐκτός, τίνα οὐχ ὑπερβάλλει σχετλιότητα; πεσόντων γὰρ δορυφόρων ἀνάγκη καὶ τὸ δορυφορούμενον πίπτειν.
18Bedenin muhafızları zenginlik, iyi şöhret ve onurlardır; onu ayakta tutar, yükseğe kaldırır ve gururlandırırlar. Tersine itibarsızlık, şöhretsizlik ve yoksulluk düşmanlar gibi onu yere çarpar.
δορυφόροι μὲν οὖν σώματος πλοῦτος, εὐδοξία, τιμαί, ὀρθοῦντες αὐτὸ καὶ εἰς ὕψος αἴροντες καὶ γαῦρον ἀποδεικνύντες, ὡς τἀναντία, ἀτιμία, ἀδοξία, πενία, πολεμίων τρόπον καταράττουσι.
19Psykhē'nin muhafızları ise kulaklar, gözler, koku, tat ve hislerin bütün bölüğü, ayrıca sağlık, güç, kuvvet ve dinçliktir. Nous bunların içinde, sanki sağlam ve güçlüce desteklenmiş, iyi korunan evlerdeymiş gibi dolaşır, yaşar ve sevinç duyar; kendi atılışlarını kullanmaktan hiçbir şey onu alıkoymaz, her şeyin içinden geçen yollar kolay ve geniş caddeler hâlinde önünde açıktır.
πάλιν τε δορυφόροι ψυχῆς ἀκοαὶ καὶ ὄψεις ὄσφρησίς τε καὶ γεῦσις καὶ ξύμπαν τὸ αἰσθήσεως στῖφος, ἔτι μέντοι ὑγίεια καὶ ἰσχὺς δύναμίς τε καὶ ῥώμη· τούτοις γὰρ ὥσπερ ἑστῶσι καὶ κραταιῶς ἐρηρεισμένοις εὐερκέσιν οἴκοις ὁ νοῦς ἐμπεριπατῶν καὶ ⟨ἐν⟩διαιτώμενος ἀγάλλεται πρὸς μηδενὸς ταῖς ἰδίαις ὁρμαῖς χρῆσθαι κωλυόμενος, ἀλλ’ εὐμαρεῖς καὶ λεωφόρους ἀναπεπταμένας ἔχων τὰς διὰ πάντων ὁδούς.
20Bu muhafızların karşısında onlara düşman olanlar dikilir: dediğim gibi duyu organlarının sakatlığı ve hastalık; düşünce de çoğu zaman bunlarla birlikte uçuruma yuvarlanmak üzere olmuştur. Talihe bağlı bu kötülükler kendi başlarına pek zahmetli ve acıdır, ama kasıtla yapılanlarla karşılaştırıldığında çok daha hafiftir.
τὰ δὲ τοῖς δορυφόροις τούτοις ἐχθρὰ ἀντικάθηται, πήρωσις αἰσθητηρίων καὶ νόσος, ὡς ἔφην, οἷς ἡ διάνοια συγκατακρημνισθῆναι πολλάκις ἐμέλλησε. καὶ τὰ μὲν τυχηρὰ ταῦτα ἀργαλέα σφόδρα καὶ σχέτλια ἐξ ἑαυτῶν, πρὸς δὲ τὴν ⟨τῶν⟩ ἐκ προνοίας σύγκρισιν κουφότερα πολλῷ.
21Şimdi de isteyerek yapılan kötülüklerin ahenginin ne olduğunu sırasıyla inceleyelim. Psykhē'miz üç kısımlıdır; bir kısmının payına nous ve logos, bir kısmının thymos, bir kısmının da arzu düştüğü söylenir. Her biri hem kendi başına ayrı ayrı hem de hepsi birbirleriyle birlikte hastalanır. Nous akılsızlıkların, korkaklıkların, ölçüsüzlüklerin ve haksızlıkların ektiğini biçtiğinde, thymos çılgın ve taşkın kudurmaları ve sancısını çektiği öteki kötülükleri doğurduğunda, arzu da çocukluk yüzünden hep hafif olan, rastgele bedenlere ve şeylere uçup konan aşkları her yana saldığında, işte o zaman, bir gemide gemiciler, yolcular ve dümenciler bir tür delilik yüzünden geminin batması için birleştiklerinde olduğu gibi, gemiye tuzak kuranlar da onunla birlikte batar. Çünkü kötülüklerin en ağırı ve neredeyse tek iyileşmezi, psykhē'nin bütün kısımlarının günah işlemek için iş birliği yapmasıdır. Bu, herkese yayılmış bir felakette olduğu gibi, hastaları iyileştirecek kadar sağlıklı kimsenin kalmaması; salgın hastalığın apaçık bir felaketle ezip pençesine aldığı sıradan insanlarla birlikte hekimlerin de hastalanmasıdır.
τίς οὖν ἡ τῶν ἑκουσίων κακῶν συμφωνία, πάλιν ἐν μέρει σκοπῶμεν· τριμεροῦς ἡμῶν τῆς ψυχῆς ὑπαρχούσης τὸ μὲν νοῦς καὶ λόγος, τὸ δὲ θυμός, τὸ δὲ ἐπιθυμία κεκληρῶσθαι λέγεται. κηραίνει δὲ καθ’ αὑτό τε ἕκαστον ἰδίᾳ καὶ πρὸς ἄλληλα πάντα κοινῇ, ἐπειδὰν ὁ μὲν νοῦς ὅσα ἀφροσύναι καὶ δειλίαι ἀκολασίαι τε καὶ ἀδικίαι σπείρουσι θερίσῃ, ὁ δὲ θυμὸς τὰς ἐκμανεῖς καὶ παραφόρους λύττας καὶ ὅσα ἄλλα ὠδίνει κακὰ τέκῃ, ἡ δὲ ἐπιθυμία τοὺς ὑπὸ νηπιότητος ἀεὶ κούφους ἔρωτας καὶ τοῖς ἐπιτυχοῦσι σώμασί τε καὶ πράγμασι προσιπταμένους ἐπιπέμψῃ πανταχόσε·
τότε γὰρ ὥσπερ ἐν σκάφει ναυτῶν, ἐπιβατῶν, κυβερνητῶν κατά τινα φρενοβλάβειαν ἐπ’ ἀπωλείᾳ τούτου συμφρονησάντων καὶ οἱ ἐπιβουλεύσαντες αὐτῇ νηὶ οὐχ ἥκιστα συναπώλοντο. βαρύτατον γὰρ κακῶν καὶ σχεδὸν ἀνίατον μόνον ἡ πάντων τῶν ψυχῆς μερῶν πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν συνεργία, μηδενὸς οἷα ἐν πανδήμῳ συμφορᾷ δυνηθέντος ὑγιαίνειν, ἵνα τοὺς πάσχοντας ἰᾶται, ἀλλὰ καὶ τῶν ἰατρῶν ἅμα τοῖς ἰδιώταις καμνόντων, οὓς ἡ λοιμώδης νόσος ἐφ’ ὁμολογουμένῃ συμφορᾷ πιέσασα κατέχει.
23Bu hâlin simgesi, kanun koyucunun yazdığı büyük tufandır. Gökteki kapaklar kötülüğün sellerini şiddetli bir akışla yağdırır; yerden, yani bedenden fışkıran pınarlar da her duygunun çok ve büyük akıntılarını yukarı salar. Bunlar öncekilerle aynı yerde birleşip karışarak çalkalanır ve psykhē'nin onları kabul eden bütün bölgesini art arda girdaplarla döndürür.
τοῦ παθήματος τούτου ⟨σύμβολον⟩ ὁ μέγας ἀναγραφεὶς παρὰ τῷ νομοθέτῃ κατακλυσμός ἐστι, τῶν τε ἀπ’ οὐρανοῦ καταρρακτῶν τοὺς κακίας αὐτῆς λάβρῳ φορᾷ χειμάρρους ἐπομβρούντων καὶ τῶν ἀπὸ γῆς, λέγω δὲ τοῦ σώματος, πηγῶν ἀναχεουσῶν τὰ πάθους ἑκάστου ῥεύματα πολλὰ ὄντα καὶ μεγάλα, ἅπερ εἰς ταὐτὸν τοῖς προτέροις συνιόντα καὶ ἀναμιγνύμενα κυκᾶταί τε καὶ τὸ δεδεγμένον ἅπαν τῆς ψυχῆς στροβεῖ χωρίον δίναις ἐπαλλήλοις.
24Çünkü şöyle der: “Rab Tanrı, yeryüzünde insanların kötülüklerinin çoğaldığını ve herkesin bütün günler boyunca yüreğinde özenle kötü şeyler düşündüğünü görünce” (Yar. 6:5–7), insanı, yani nous'u, çevresindeki sürüngenlerle, kuşlarla ve evcilleşmemiş yabani hayvanların öteki akılsız kalabalığıyla birlikte, iyileşmez biçimde işlediği haksızlıklar yüzünden cezalandırmaya karar verdi. Ceza da tufandı.
„ἰδὼν„ γάρ φησι „κύριος ὁ θεός, ὅτι ἐπληθύνθησαν αἱ κακίαι τῶν ἀνθρώπων ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ πᾶς τις διανοεῖται ἐν τῇ καρδίᾳ ἐπιμελῶς τὰ πονηρὰ πάσας τὰς ἡμέρας„ ἔγνω τὸν ἄνθρωπον, λέγω δὲ τὸν νοῦν, μετὰ τῶν περὶ αὐτὸν ἑρπετῶν τε καὶ πτηνῶν καὶ τῆς ἄλλης ἀλόγου τῶν ἀτιθάσων θηρίων πληθύος ἐφ’ οἷς ἀνίατα ἠδικήκει τίσασθαι (Gen. 6, 5 — 7)· ἡ δὲ τιμωρία κατακλυσμός.
25Çünkü günaha bir özlem, haksızlığa doğru büyük bir akış vardı; hiçbir şey onu engellemiyordu, tersine her şey korkusuzca coşup taşarak zevklere en hazır olanlara bol kaynaklar sunuyordu. Bu da belki yerindeydi: Psykhē'nin yalnız bir kısmı bozulmuş değildi ki öteki sağlıklı kısımlar sayesinde kurtulabilsin; hiçbir kısmı hastalıksız ve bozulmamış kalmamıştı. Musa “Herkesin düşündüğünü görünce” der; yani tek bir düşünce değil, her düşünce kötülük tasarlıyordu. Bunun üzerine tarafsız yargıç uygun cezayı getirdi.
ἦν γὰρ ἔφεσις ἁμαρτημάτων καὶ πολλὴ τοῦ ἀδικεῖν μηδενὸς κωλύοντος φορά, ἀλλὰ προσαναρρηγνυμένων ἀδεῶς ἁπάντων εἰς χορηγίας ἀφθόνους τοῖς πρὸς τὰς ἀπολαύσεις ἑτοιμοτάτοις, καὶ μήποτ’ εἰκότως· οὐ γὰρ ἕν τι μέρος διέφθαρτο τῆς ψυχῆς, ἵνα τοῖς ἄλλοις ὑγιαίνουσι σῴζεσθαι δύναιτο, ἀλλ’ οὐδὲν ἄνοσον οὐδὲ ἀδιάφθαρτον αὐτῆς κατελείπετο· ἰδὼν γὰρ ὅτι πᾶς τις, φησί, διανοεῖται [πᾶς] λογισμός, οὐχὶ μόνος εἷς, τὴν ἁρμόττουσαν ὁ ἀδέκαστος δικαστὴς ἐπήγαγε τιμωρίαν.
26Tuzlu vadide birbirleriyle savaş birliği kuranlar da bunlardır. Çünkü kötülüklerin ve duyguların bölgesi çukur, sarp ve vadi gibidir; gerçekten tuzludur, acı sancılar getirir. Bilge İbrahim onların yeminle ve antlaşmayla kurdukları birliğin ne yemine ne antlaşmaya değer olduğunu bildiği için onu yıkar. Çünkü şöyle denir: “Bunların hepsi tuzlu vadide bir araya gelip anlaştılar; burası tuz denizidir” (Yar. 14:3).
οὗτοί εἰσιν οἱ ἐπὶ τῆς ἁλμυρᾶς φάραγγος ὁμαιχμίαν πρὸς ἀλλήλους θέμενοι. κοῖλον γὰρ καὶ τραχὺ καὶ φαραγγῶδες τὸ κακιῶν ⟨καὶ⟩ παθῶν χωρίον, ἁλμυρὸν τῷ ὄντι καὶ πικρὰς φέρον ὠδῖνας, ὧν ὁ σοφὸς Ἀβραὰμ τὸ ἐνώμοτον καὶ ἔνσπονδον οὔθ’ ὅρκων οὔτε σπονδῶν ἐπάξιον εἰδὼς καθαιρεῖ· λέγεται γὰρ ὅτι „πάντες οὗτοι συνεφώνησαν ἐπὶ τὴν φάραγγα τὴν ἁλυκήν· αὕτη ἡ θάλασσα τῶν ἁλῶν„ (Gen. 14, 3).
27Ya da şunları görmüyor musun? Bilgelik bakımından kısırlaşmış, keskin görmesi gereken düşünceleri kör olanlar, İbranice adlarıyla Sodomlular, delikanlıdan yaşlıya bütün halk bir arada psykhē'nin evinin çevresinde koşuşur. Onun konukları olan, bekçi ve muhafız görevi gören kutsal ve mübarek logos'lara utanç verici şeyler yapıp onları bozmak isterler. İçlerinden hiçbiri ne haksızlık edenlere karşı çıkmayı ne de haksızlık yapmaktan kaçmayı düşünür.
ἢ οὐχ ὁρᾷς τοὺς ἐστειρωμένους σοφίαν καὶ τυφλοὺς διάνοιαν, ἣν ὀξυδερκεῖν εἰκὸς ἦν, Σοδομίτας κατὰ γλῶτταν, ἀπὸ νεανίσκου ἕως πρεσβυτέρου πάνθ’ ὁμοῦ τὸν λεὼν ἐν κύκλῳ τὴν οἰκίαν τῆς ψυχῆς περιθέοντας, ἵνα τοὺς ξενωθέντας ἱεροὺς καὶ ὁσίους λόγους αὐτῇ, φρουροὺς καὶ φύλακας ὄντας, αἰσχύνωσι καὶ διαφθείρωσι, καὶ μηδένα τὸ παράπαν μήτε τοῖς ἀδικοῦσιν ἐναντιοῦσθαι μήτε τοῦ τι ποιεῖν ἄδικον ἀποδιδράσκειν ἐγνωκότα;
28Çünkü kimisi değil, Musa'nın dediği gibi “bütün halk, gençler ve yaşlılar, birlikte evi kuşattılar” (Yar. 19:4); melek demeyi âdet edindiğimiz ilahî ve kutsal logos'lara karşı birleşip ant içmişlerdi.
οὐ γὰρ οἱ μέν, οἱ δ’ οὔ, „πᾶς δ’", ὥς φησιν, „ὁ λαὸς περιεκύκλωσαν ἅμα τὴν οἰκίαν, νέοι τε καὶ πρεσβῦται„ (Gen. 19, 4) κατὰ τῶν θείων καὶ ἱερῶν λόγων συνομοσάμενοι, οὓς καλεῖν ἔθος ἀγγέλους.
29Ama Tanrı sözcüsü Musa, büyük bir küstahlıkla akıp gelen bu adamları karşılayıp durduracaktır; aralarındaki en küstah ve konuşmada en usta logos'u kral olarak başlarına geçirip tek bir hamleyle saldırsalar, kendi güçlerini artırıp bir ırmak gibi taşsalar bile. Çünkü şöyle der: “İşte Mısır kralı suya geliyor; sen de ırmağın kıyısında onu karşılamak için duracaksın” (Çık. 7:15).
ἀλλ’ ὅ γε θεοπρόπος Μωυσῆς θράσει πολλῷ ῥέοντας αὐτοὺς ὑπαντιάσας ἐφέξει, κἂν τὸν θρασύτατον καὶ δεινότατον εἰπεῖν ἐν ἑαυτοῖς βασιλέα λόγον προστησάμενοι μιᾷ ῥύμῃ κατατρέχωσι, συναύξοντες τὰ οἰκεῖα καὶ ποταμοῦ τρόπον πλημμύροντες· „ἰδοὺ„ γάρ φησιν „ὁ τῆς Αἰγύπτου βασιλεὺς ἐπὶ τὸ ὕδωρ ἀφικνεῖται. σὺ δὲ στήσῃ συναντῶν αὐτῷ ἐπὶ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ„ (Exod. 7, 15).
30Böylece kötü kişi, haksızlıkların ve duyguların toplu akışına doğru çıkar; bunlar suya benzetilir. Bilge ise önce, hep duran Tanrı'dan bir ayrıcalık kazanır: O'nun her şeye karşı eğilmez ve sarsılmaz gücüne akraba bir güç alır. Çünkü şöyle denmiştir: “Sen burada benimle dur” (Yas. 5:31); böylece kararsız bir psykhē'nin hâlleri olan tereddüdü ve iki yana yalpalamayı üzerinden çıkarıp en sağlam ve en kesin hâli, imanı giysin diye. Sonra da, işin en şaşırtıcı yanı, dururken karşılar; çünkü “Karşılayarak duracaksın” der. Oysa karşılamak harekette, durmak ise dinginlikte görülür.
οὐκοῦν ὁ μὲν φαῦλος ἔξεισιν ἐπὶ τὴν τῶν ἀδικημάτων καὶ παθῶν ἀθρόων φοράν, ἅπερ ὕδατι ἀπεικάζεται· ὁ δὲ σοφὸς πρῶτον μὲν κτᾶται γέρας παρὰ τοῦ ἑστῶτος ἀεὶ θεοῦ συγγενὲς αὐτοῦ τῇ ἀκλινεῖ καὶ ἀρρεπεῖ πρὸς πάντα δυνάμει λαβών· εἴρηται γὰρ „σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ’ ἐμοῦ„
(Deut. 5, 31), ἵνα ἐνδοιασμὸν καὶ ἐπαμφοτερισμόν, ἀβεβαίου ψυχῆς διαθέσεις, ἀποδυσάμενος τὴν ὀχυρωτάτην καὶ βεβαιοτάτην διάθεσιν, πίστιν, ἐνδύσηται. ἔπειτα δὲ ἑστώς, τὸ παραδοξότατον, ὑπαντᾷ· „στήσῃ„ γάρ ⟨φησιν⟩ „ὑπαντιάζων„· καίτοι τὸ μὲν ὑπαντᾶν ἐν κινήσει, κατὰ δ’ ἠρεμίαν τὸ ἵστασθαι θεωρεῖται.
32Ama bununla çelişen şeyler değil, tabiata en uygun şeyleri söyler. Çünkü görüşü tabiatça dingin ve sarsılmazca yerleşmiş olan kişi, çalkantıdan ve dalgadan hoşlanan, yatışabilecek olanı da kendi elleriyle yaptıkları bir fırtınayla dalgalandıran herkese karşı koyar. Karşı koymanın ırmağın kıyısında olması da yerindedir; çünkü kıyı için kullanılan kelime “dudak” da demektir. Dudaklar ağzın sınırları, dilin bir tür çitidir; söz akışı aşağı inmeye başladığında onların arasından geçer.
λέγει δὲ οὐ τὰ μαχόμενα, τὰ δὲ τῇ φύσει μάλιστα ἀκολουθοῦντα· ὅτῳ γὰρ ἠρεμεῖν πέφυκεν ἡ γνώμη καὶ ἀρρεπῶς ἱδρῦσθαι, συμβαίνει πᾶσιν ἀνθίστασθαι τοῖς σάλῳ καὶ κλύδωνι χαίρουσι καὶ τὸν γαληνιάσαι δυνάμενον
χειροποιήτῳ χειμῶνι κυμαίνουσιν. εὖ μέντοι γε ἔχει παρὰ τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ τὴν ἐναντίωσιν συνίστασθαι· χείλη δὲ στόματος μέν ἐστι πέρατα, φραγμὸς δέ τις γλώττης, δι’ ὧν φέρεται τὸ τοῦ λόγου ῥεῦμα, ὅταν ἄρξηται κατέρχεσθαι.
34Aretē'den nefret edenler ve duygularına düşkün olanlar da makbul olmayan öğretileri yaymak için sözü müttefik olarak kullanırlar; erdemli kişiler de tersine bunları ortadan kaldırmak, daha iyi ve gerçekten iyi olan öğretilere rakipsiz bir zafer kazandırmak için.
λόγῳ δὲ καὶ οἱ μισάρετοι καὶ φιλοπαθεῖς συμμάχῳ χρῶνται πρὸς τὴν τῶν ἀδοκίμων δογμάτων εἰσήγησιν καὶ πάλιν οἱ σπουδαῖοι πρός τε τὴν τούτων ἀναίρεσιν καὶ πρὸς τὸ τῶν ἀμεινόνων καὶ ἀψευδῶς ἀγαθῶν κράτος ἀνανταγώνιστον.
35Çekişmeci öğretilerin bütün yelkenlerini açıp her yolu deneyenler, karşı yönden gelen sözlerin hamlesiyle devrilip yok olunca, bilge en kutsal koroyu kurup haklı ve yakışık alır biçimde zafer ilahisini ahenkle söyleyecektir.
ὅταν μέντοι πάντα κάλων ἀνασείσαντες ἐριστικῶν δογμάτων ὑπ’ ἐναντίας ῥύμης λόγων ἀνατραπέντες ἀπόλωνται, τὸ ἐπινίκιον δικαίως καὶ προσηκόντως ὁ σοφὸς ᾆσμα χορὸν ἱερώτατον στησάμενος ἐμμελῶς ᾄσεται·
36Çünkü şöyle der: “İsrail Mısırlıları ölmüş gördü”; başka bir yerde değil, “ırmağın kıyısında”, yani dudağında (Çık. 14:30). Ölüm derken psykhē'nin bedenden ayrılmasını değil, ağızla, dille ve öteki ses organlarıyla kullandıkları kutsallıktan yoksun öğretilerin ve sözlerin yok oluşunu kasteder.
„εἶδε" γάρ φησιν „Ἰσραὴλ τοὺς Αἰγυπτίους„ οὐχ ἑτέρωθι „τεθνεῶτας„ ἀλλὰ παρὰ „τὸ χεῖλος τοῦ ποταμοῦ„ (Exod. 14, 30), θάνατον λέγων οὐ τὴν ἀπὸ σώματος ψυχῆς διάκρισιν, ἀλλὰ τὴν ἀνοσίων δογμάτων καὶ λόγων φθοράν, οἷς ἐχρῶντο διὰ στόματος καὶ γλώττης καὶ τῶν ἄλλων φωνητηρίων ὀργάνων.
37Sözün ölümü ise susmaktır. Ama daha ölçülü insanların edebin simgesi olarak benimsedikleri susmak değil; çünkü bu da konuşma yetisinin kardeşi olan, söylenmesi gerekeni uygun zamana kadar saklayan bir yetidir. Gücü tükenmiş ve karşıtlarının kuvveti karşısında pes etmiş olanların, artık tutunacak hiçbir yer bulamadıkları için istemeyerek katlandıkları susmaktır bu.
λόγου δὲ θάνατός ἐστιν ἡσυχία, οὐχ ἣν οἱ ἐπιεικέστεροι ποιούμενοι σύμβολον αἰδοῦς μετέρχονται — δύναμις γὰρ καὶ ἥδε ἐστὶν ἀδελφὴ τῆς ἐν τῷ λέγειν ταμιευομένη μέχρι καιροῦ τὰ λεκτέα —, ἀλλ’ ἣν οἱ ἐξησθενηκότες καὶ ἀπειρηκότες διὰ τὴν τῶν ἐναντίων ἰσχὺν ὑπομένουσιν ἄκοντες λαβὴν οὐδεμίαν ἔθ’ εὑρίσκοντες.
38Çünkü tuttukları şey ellerinden akıp gider, bastıkları yer onları taşımaz; öyle ki durmadan önce düşmek zorunda kalırlar. Helezon denen sulama aletinde de durum böyledir. Onun ortasında bazı basamaklar vardır; çiftçi tarlaları sulamak istediğinde onlara basar, ama zorunlu olarak kayar. Sürekli düşmemek için yakındaki sağlam bir şeyi elleriyle kavrar ve ona tutunarak bütün bedenini ona asar; böylece ayaklar yerine elleri, eller yerine ayakları kullanır: Eylemlerin aracı olan ellerin üzerinde durur, üzerinde durulması gereken ayaklarla iş görür.
ὧν τε γὰρ ἂν ἐφάψωνται, διαρρεῖ, καὶ οἷς ἂν ἐπιβῶσιν, οὐχ ὑπομένει, ὡς πρὶν ἢ στῆναι πίπτειν ἀναγκάζεσθαι, ὥσπερ ἡ ἕλιξ, τὸ ὑδρηρὸν ὄργανον, ἔχει· κατὰ γὰρ μέσον αὐτὸ γεγόνασι βαθμοί τινες, ὧν ὁ γεωπόνος, ὅταν ἐθελήσῃ ποτίσαι τὰς ἀρούρας, ἐπιβαίνει μέν, περιολισθαίνει δ’ ἀναγκαίως· ὑπὲρ δὴ τοῦ μὴ πίπτειν συνεχῶς πλησίον ἐχυροῦ τινος ταῖς χερσὶ περιδράττεται, οὗ ἐνειλημμένος τὸ ὅλον σῶμα ἀπῃώρηκεν αὐτοῦ· ⟨ὥστε⟩ ἀντὶ μὲν ποδῶν χερσίν, ἀντὶ δὲ χειρῶν ποσὶ χρῆσθαι· ἵσταται μὲν γὰρ ἐπὶ χειρῶν, δι’ ὧν εἰσιν αἱ πράξεις, πράττει δ’ ἐν ποσίν, ἐφ’ ὧν εἰκὸς ἵστασθαι.
39Pek çok kişi, sürekli işlerle uğraştıkları için sözde pek idmanlı olmadıklarından, sofistlerin inandırıcı buluşlarını güçleriyle yenemeyince, tek bilge olan Tanrı'nın müttefikliğine sığınmış ve O'na yardımcıları olması için yalvarmışlardır. Nitekim Musa'nın yakınlarından biri ilahilerde dua ederken şöyle demiştir: “Hileci dudaklar dilsiz olsun” (Mez. 30:19).
πολλοὶ δ’ οὐ δυνάμενοι τὰς πιθανὰς τῶν σοφιστῶν εὑρέσεις ἀνὰ κράτος ἑλεῖν τῷ μὴ σφόδρα περὶ λόγους διὰ τὴν ἐν τοῖς ἔργοις συνεχῆ μελέτην γεγυμνάσθαι κατέφυγον ἐπὶ τὴν τοῦ μόνου σοφοῦ συμμαχίαν καὶ βοηθὸν αὐτὸν ἱκέτευσαν γενέσθαι· καθὰ καὶ τῶν Μωυσέως γνωρίμων τις ἐν ὕμνοις εὐχόμενος εἶπεν· „ἄλαλα γενέσθω τὰ χείλη τὰ δόλια„ (Psalm. 30, 19).
40Ama logos'un kendisini bile buyruğu altında tutan tek Varlık onların ağzını bağlamasa nasıl susarlar? O hâlde günah işlemek için yapılan birleşmelerden dönüp bakmadan kaçmalı, phronēsis'in ve epistēmē'nin yoldaşlarıyla yapılan antlaşmayı ise sağlamlaştırmalıdır.
πῶς δ’ ἂν ἡσυχάσαι, εἰ μὴ πρὸς μόνου τοῦ καὶ τὸν λόγον αὐτὸν ἔχοντος ὑπήκοον ἐπιστομισθείη; τὰς μὲν οὖν εἰς τὸ ἁμαρτάνειν συνόδους ἀμεταστρεπτὶ φευκτέον, τὸ δὲ ἔνσπονδον πρὸς τοὺς φρονήσεως καὶ ἐπιστήμης ἑταίρους βεβαιωτέον.
41Bu yüzden “Hepimiz tek bir adamın oğullarıyız, barışçı insanlarız” (Yar. 42:11) diyenlerin ahenkli uyumuna hayranlık duyuyorum. Onlara şöyle derim: Ey soylu kişiler, tek ve aynı babayı, ölümlü değil ölümsüz olanı, Tanrı'nın insanını kendinize baba olarak kaydettirmişken savaştan nasıl hoşlanmayacak, barışı nasıl sevmeyecektiniz? O baba ezelî olanın logos'u olduğu için kendisi de zorunlu olarak bozulmazdır.
παρὸ καὶ τοὺς λέγοντας „πάντες ἐσμὲν υἱοὶ ἑνὸς ἀνθρώπου, εἰρηνικοί ἐσμεν„ (Gen. 42, 11) τεθαύμακα τῆς εὐαρμόστου συμφωνίας· ἐπεὶ καὶ πῶς οὐκ ἐμέλλετε, φήσαιμ’ ἄν, ὦ γενναῖοι, πολέμῳ μὲν δυσχεραίνειν, εἰρήνην δὲ ἀγαπᾶν, ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν ἐπιγεγραμμένοι πατέρα οὐ θνητὸν ἀλλ’ ἀθάνατον, ἄνθρωπον θεοῦ, ὃς τοῦ ἀιδίου λόγος ὢν ἐξ ἀνάγκης καὶ αὐτός ἐστιν ἄφθαρτος;
42Psykhē soyuna birçok ilke kuranlar, çok tanrıcılık denen kötülüğe kendilerini adayarak her biri ayrı tanrıların onuruna yönelmiş, kargaşalar, iç ve dış çatışmalar yaratmış, hayatı doğuşun başından sonuna dek ilansız savaşlarla doldurmuşlardır.
οἱ μὲν γὰρ πολλὰς ἀρχὰς τοῦ κατὰ ψυχὴν γένους συστησάμενοι, τῷ πολυθέῳ λεγομένῳ κακῷ προσνείμαντες ἑαυτούς, ἄλλοι πρὸς ἄλλων τιμὰς τραπόμενοι ταραχὰς καὶ στάσεις ἐμφυλίους τε καὶ ξενικὰς ἐδημιούργησαν τὸν ἀπ’ ἀρχῆς γενέσεως ἄχρι τελευτῆς βίον πολέμων ἀκηρύκτων καταπλήσαντες.
43Tek bir soydan olmakla sevinen, tek baba olarak doğru logos'u onurlandıranlar ise aretē'lerin ahenkli ve her bakımdan musikili uyumuna hayran kalarak sakin ve dingin bir hayat sürerler. Ama bu, bazılarının sandığı gibi tembel ve soysuz bir hayat değildir; tersine antlaşmaları bozmaya kalkışanlara ve yeminleri durmadan çiğneyip karıştırmaya çalışanlara karşı pek cesur ve pek keskin bir hayattır. Çünkü barışçı olanlar, psykhē'nin dengesini altüst edenlerin karşısına dikilip direndikleri için tabiatça savaşçıdır.
οἱ δὲ ἑνὶ γένει χαίροντες καὶ ἕνα πατέρα τὸν ὀρθὸν τιμῶντες λόγον, τὴν εὐάρμοστον καὶ πάμμουσον συμφωνίαν ἀρετῶν τεθαυμακότες, εὔδιον καὶ γαληνὸν βίον ζῶσιν, οὐ μὴν ἀργὸν καὶ ἀγενῆ τινα, ὡς ἔνιοι νομίζουσιν, ἀλλὰ σφόδρα ἀνδρεῖον καὶ λίαν ἠκονημένον κατὰ τῶν σπονδὰς λύειν ἐπιχειρούντων καὶ σύγχυσιν ὁρκίων αἰεὶ μελετώντων· τοὺς γὰρ εἰρηναίους φύσει πολεμικοὺς εἶναι συμβέβηκεν ἀντικαθημένους καὶ ἀνθεστῶτας τοῖς τὸ εὐσταθὲς τῆς ψυχῆς ἀνατρέπουσι.
44Sözüme önce aretē'yi seven her kişinin bu yolda düzenlenmiş düşüncesi tanıklık eder; sonra da peygamberler korosunun bir üyesi. O, ilahî soluğa kapılıp coşkuyla şöyle haykırmıştır: “Ey anam, beni ne büyük doğurdun, savaş adamı, bütün yeryüzü için hoşnutsuzluk adamı! Ne ben yarar sağladım ne onlar bana yarar sağladı; onların lanetlerinden gücüm de tükenmedi” (Yer. 15:10).
μαρτυρεῖ δέ μου τῷ λόγῳ πρῶτον μὲν ἡ ἑκάστου τῶν φιλαρέτων διάνοια διακειμένη τὸν τρόπον τοῦτον, ἔπειτα δὲ καὶ τοῦ προφητικοῦ θιασώτης χοροῦ, ὃς καταπνευσθεὶς ἐνθουσιῶν ἀνεφθέγξατο· „ὦ μῆτερ, ἡλίκον με ἔτεκες, ἄνθρωπον μάχης καὶ ἄνθρωπον ἀηδίας πάσης τῆς γῆς; οὐκ ὠφείλησα, οὐδὲ ὠφείλησάν μοι, οὐδὲ ἡ ἰσχύς μου ἐξέλιπεν ἀπὸ καταρῶν αὐτῶν„ (Ier. 15, 10).
45Her bilge bütün kötülere karşı antlaşma tanımaz bir düşman değil midir? Hem de savunma için kadırgalar, kuşatma makineleri, silahlar ya da asker donanımı değil, düşünceler kullanan bir düşman?
ἀλλ’ οὐ πᾶς σοφὸς πᾶσι φαύλοις ἐχθρός ἐστιν ἄσπονδος, οὐ τριηρῶν ἢ μηχανημάτων ἢ ὅπλων ἢ στρατιωτῶν παρασκευῇ πρὸς ἄμυναν χρώμενος, ἀλλὰ λογισμοῖς;
46Savaşsız denen barış içinde bütün insanların özel ve ortak savaşını görür: Bu savaş yalnız milletlere ve ülkelere, şehirlere ve köylere göre değil, her eve ve tek tek her bireye göre de durmadan art arda kızışır. Bunu görünce, kötülükten tabiatça nefret ettiği için psykhē'si rahat edemeyen hangi bilge, yalnız gündüz değil gece de öğüt vermez, kınamaz, uyarmaz, yola getirmeye çalışmaz?
ὅταν γὰρ τὸν ἐν τῇ ἀπολέμῳ εἰρήνῃ συνεχῆ καὶ ἐπάλληλον ἀνθρώπων ἁπάντων ἴδιον καὶ κοινόν, μὴ κατὰ ἔθνη καὶ χώρας ἢ πόλεις καὶ κώμας αὐτὸ μόνον, ἀλλὰ καὶ κατ’ οἰκίαν καὶ ἕνα ἕκαστον τῶν ἐν μέρει συγκροτούμενον πόλεμον θεάσηται, τίς ἐστιν ὅ γε μὴ παραινῶν, κακίζων, νουθετῶν, σωφρονίζων, οὐ μεθ’ ἡμέραν μόνον ἀλλὰ καὶ νύκτωρ, τῆς ψυχῆς αὐτῷ ἠρεμεῖν μὴ δυναμένης διὰ τὸ μισοπόνηρον φύσει;
47Savaşta yapılan her şey barışta da yapılır: Soyarlar, yağmalarlar, köleleştirirler, çapullarlar, yakıp yıkarlar, hakaret ederler, işkence ederler, bozarlar, ırza geçerler, sinsice öldürürler, daha güçlüyseler açıkça öldürürler.
πάντα γὰρ ὅσα ἐν πολέμῳ δρᾶται κατ’ εἰρήνην· συλῶσιν, ἁρπάζουσιν, ἀνδραποδίζονται, λεηλατοῦσι, πορθοῦσιν, ὑβρίζουσιν, αἰκίζονται, φθείρουσιν, αἰσχύνουσι, δολοφονοῦσιν, ἄντικρυς, ἢν ὦσι δυνατώτεροι, κτείνουσι.
48Her biri zenginliği ya da şöhreti hedef koyup hayatının bütün eylemlerini oklar gibi ona fırlatır. Eşitliği hiçe sayar, eşitsizliğin peşinden koşar, ortaklıktan yüz çevirir, herkesin her şeyine bir başına sahip olmaya can atar. İnsanlardan da birbirinden de nefret eder; iyi niyet taslar, sahte dalkavukluğun yoldaşı, gerçek dostluğun düşmanıdır. Hakikate düşman, yalanın savunucusudur; yarar sağlamakta ağır, zarar vermekte çabuktur; iftiraya pek hazırdır, birini korumaya gelince ağırdan alır. Aldatmakta ustadır, yalan yere yeminde ve güvenilmezlikte eşi yoktur; öfkenin kölesidir, hazza boyun eğer, kötülüklerin bekçisi, iyiliklerin bozucusudur. Şarkılarda övülen, hayranlık duyulan barışın uğrunda çekişilen hazineleri işte bunlar ve bunlara benzer şeylerdir; akılsızların her birinin düşüncesi bunları kutsal suretler gibi taşır, onlara hayran kalır ve önlerinde secdeye kapanır. Her bilge de buna haklı olarak üzülür ve annesi ve sütannesi olan bilgeliğe şöyle demeyi âdet edinir: “Ey anam, beni ne büyük doğurdun!” Beden gücüyle değil, kötülüğe karşı nefretin kuvvetiyle büyük; hoşnutsuzluk ve savaş adamı; tabiatça barışçı, ama tam da bu yüzden, barışın uğrunda çekişilen güzelliğini lekeleyenlere karşı savaşçı.
πλοῦτον γὰρ ἢ δόξαν ἕκαστος αὐτῶν σκοπὸν προτεθειμένος ἐπὶ τοῦτον ὥσπερ βέλη τὰς τοῦ βίου πράξεις ἁπάσας ἀφιεὶς ἰσότητος ἀλογεῖ, τὸ ἄνισον διώκει, κοινωνίαν ἀποστρέφεται, μόνος τὰ πάντων ἔχειν ἀθρόα ἐσπούδακε, μισάνθρωπος καὶ μισάλληλός ἐστιν, ὑποκρινόμενος εὔνοιαν, κολακείας νόθης ἑταῖρος ὤν, φιλίας γνησίου πολέμιος, ἀληθείας ἐχθρός, ὑπέρμαχος ψεύδους, βραδὺς ὠφελῆσαι, ταχὺς βλάψαι, διαβαλεῖν προχειρότατος, ὑπερασπίσαι μελλητής, δεινὸς φενακίσαι, ψευδορκότατος, ἀπιστότατος, δοῦλος
ὀργῆς, εἴκων ἡδονῇ, φύλαξ κακῶν, φθορεὺς ἀγαθῶν. ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα τῆς ᾀδομένης καὶ θαυμαζομένης εἰρήνης περιμάχητα κειμήλια, ἅπερ ἡ ἑκάστου τῶν ἀφρόνων ἀγαλματοφοροῦσα διάνοια τέθηπε καὶ προσκυνεῖ. ἐφ’ οἷς εἰκότως καὶ πᾶς σοφὸς ἄχθεται, καὶ πρός γε τὴν μητέρα καὶ τιθήνην ἑαυτοῦ, σοφίαν, εἴωθε λέγειν· „ὦ μῆτερ, ἡλίκον με ἔτεκες„, οὐ δυνάμει σώματος, ἀλλὰ τῇ πρὸς ⟨τὸ⟩ μισοπόνηρον ἀλκῇ, ἄνθρωπον ἀηδίας καὶ μάχης, φύσει μὲν εἰρηνικόν, διὰ δὲ τοῦτο καὶ πολεμικὸν κατὰ τῶν αἰσχυνόντων τὸ περιμάχητον κάλλος εἰρήνης.
50“Ne ben yarar sağladım ne onlar bana yarar sağladı”: Çünkü ne onlar benim iyiliklerimden bir kez olsun yararlandılar ne de ben onların kötülüklerinden. Tersine, Musa'nın yazdığı gibi, “Onlardan hiçbirinin arzuladığı bir şeyi almadım” (Say. 16:15). Onlar ise arzunun bütün türünü, en büyük yararmış gibi, oysa aşırı bir zarar olarak kendi yanlarında biriktirmişlerdi.
„οὐκ ὠφείλησα, οὐδὲ ὠφείλησάν μοι"· οὔτε γὰρ αὐτοὶ τοῖς ἐμοῖς ἀγαθοῖς ποτε ἐχρήσαντο, οὔτε ἐγὼ τοῖς ἐκείνων κακοῖς, ἀλλὰ κατὰ τὸ Μωυσέως γράμμα „ἐπιθύμημα οὐδενὸς αὐτῶν ἔλαβον" (Num. 16, 15), σύμπαν τὸ τῆς ἐπιθυμίας αὐτῶν γένος θησαυρισαμένων παρ’ ἑαυτοῖς ὡς μέγιστον ὄφελος ὑπερβάλλον βλάβος.
51“Bana ettikleri lanetlerden gücüm de tükenmedi”: İlahî öğretilerin en güçlü kuvvetine sarılmış olduğum için kötü muamele görsem de eğilmedim; tersine, kendi kendilerini arındırmayanları güçlü bir sesle ayıpladım.
,οὐδὲ ἡ ἰσχύς μου ἐξέλιπεν ἀπὸ τῶν ἀρῶν ἃς ἐτίθεντό μοι„, δυνάμει δὲ κραταιοτάτῃ τῶν θείων ἐνειλημμένος δογμάτων οὔτε κακούμενος ἐκάμφθην, ἀλλὰ ἐρρωμένως ὠνείδισα τοῖς ἐξ ἑαυτῶν μὴ καθαιρομένοις·
52İlahilerde bir yerde söylendiği gibi, “Tanrı bizi komşularımıza çekişme konusu yaptı” (Mez. 79:7); bu söz doğru bir görüşe özlem duyan herkes içindir. Epistēmē ve aretē şevkini hep taşıyanlar tabiatça çekişmeci değil midir? Psykhē'nin komşularıyla çekişirler: Birlikte oturdukları hazları sorgular, aynı hayatı paylaştıkları arzuları sorgular, korkaklıkları ve korkuları, duyguların ve kötülüklerin bölüğünü utandırırlar. Bütün hissi de sorgularlar: gözleri gördükleri, kulakları işittikleri, kokuyu buharlar, tadı özsular, dokunmayı da cisimlerdeki güçlerden kendisine ulaşan özellikler hakkında; dile gelen sözü de anlatmaya kalkıştığı şeyler hakkında.
„ἔθετο γὰρ ἡμᾶς ὁ θεὸς εἰς ἀντιλογίαν τοῖς γείτοσιν ἡμῶν„, ὡς καὶ ἐν ὕμνοις που λέλεκται (Psalm. 79, 7), πάντας τοὺς ὀρθῆς γνώμης ἐφιεμένους. ἀλλ’ οὐκ ἀντιλογικοὶ φύσει γεγόνασιν, ὅσοι τὸν ἐπιστήμης καὶ ἀρετῆς ζῆλον ἔσχον ἀεί, τοῖς γείτοσι ψυχῆς ἀντιφιλονεικοῦντες, ἐλέγχοντες μὲν τὰς συνοίκους ἡδονάς, ἐλέγχοντες δὲ τὰς ὁμοδιαίτους ἐπιθυμίας, δειλίας τε καὶ φόβους, τὸ παθῶν καὶ κακιῶν στῖφος δυσωποῦντες, ἐλέγχοντες μέντοι καὶ πᾶσαν αἴσθησιν, περὶ μὲν ὧν εἶδον ὀφθαλμούς, περὶ ὧν δὲ ἤκουσαν ἀκοάς, ὀσμάς τε περὶ ἀτμῶν καὶ γεύσεις περὶ χυμῶν, ἔτι δὲ ἁφὰς περὶ τῶν κατὰ τὰς προσπιπτούσας τῶν ἐν τοῖς σώμασι δυνάμεων ἰδιότητας, καὶ μὲν δὴ τὸν προφορικὸν λόγον περὶ ὧν διεξελθεῖν ἔδοξε;
53Çünkü hissin neyi, nasıl ve neden algıladığını, sözün neyi dile getirdiğini, duygunun neye yol açtığını özenle araştırmak ve hataların her birini çürütmek gerekir.
τίνα γὰρ ἢ πῶς ἢ διὰ τί ἡ αἴσθησις ᾔσθετο ἢ ὁ λόγος διηρμήνευσεν ἢ τὸ πάθος διέθηκεν, ἄξιον ἐρευνᾶν μὴ παρέργως καὶ τῶν σφαλμάτων διελέγχειν ἕκαστον.
54Bunların hiçbirine karşı çıkmayan, hepsine sırayla baş sallayan kişi ise farkında olmadan kendini aldatır ve psykhē'nin karşısına ağır komşulardan bir kale diker. Bunları yönetici olarak değil uyruk olarak kullanmak daha iyidir. Çünkü yönetirlerse, aralarında akılsızlık krallık ettiği için çok ve büyük zararlar verirler; boyun eğerlerse artık eskisi gibi dikbaşlılık etmeden gerekeni uysalca yerine getirirler.
ὁ δὲ μηδενὶ τούτων ἀντιλέγων, ἅπασι δὲ ἑξῆς συνεπινεύων ἑαυτὸν λέληθεν ἀπατῶν καὶ ἐπιτειχίζων ψυχῇ βαρεῖς γείτονας, οἷς ἄμεινον ὑπηκόοις ἢ ἄρχουσι χρῆσθαι· ἡγεμονεύοντες μὲν γὰρ πολλὰ πημανοῦσι καὶ μεγάλα βασιλευούσης παρ’ αὐτοῖς ἀνοίας, ὑπακούοντες δὲ τὰ δέονθ’ ὑπηρετήσουσι πειθηνίως οὐκέθ’ ὁμοίως ἀπαυχενίζοντες.
55Böylece bir yan boyun eğmeyi öğrenince, öbür yan da yönetimi yalnız epistēmē'yle değil güçle de ele geçirince, psykhē'nin bütün muhafızları ve savunucuları olan düşünceler aynı fikirde olacak, aralarındaki en yaşlıya gelip şöyle diyeceklerdir: “Kulların, yanımızdaki savaşçı adamların toplamını aldılar; içlerinden bir tek kişi bile eksik düşmedi” (Say. 31:49). Bütün seslere en iyi biçimde akort edilmiş müzik aletleri gibi biz de bütün öğütlerle uyum içinde çınladık; ahenksiz ya da akortsuz hiçbir söz söylemedik, hiçbir iş yapmadık. Öyle ki öbür, musikiden nasibi olmayan koroyu büsbütün sessiz ve ölü bıraktık; bedensel şeylerin beslenmesi olan Madyan da, onun soyundan gelen, adı Beelfegor olan uyuyan deri yığını da gülünç düştü (Say. 25:3).
οὕτως μέντοι τῶν μὲν ὑπακούειν μαθόντων, τῶν δ’ οὐκ ἐπιστήμῃ μόνον ἀλλὰ καὶ δυνάμει τὴν ἀρχὴν λαβόντων πάντες οἱ δορυφόροι καὶ ὑπέρμαχοι ψυχῆς συμφρονήσουσι λογισμοὶ καὶ τῷ πρεσβυτάτῳ τῶν ἐν αὐτοῖς προσελθόντες ἐροῦσιν· „οἱ παῖδές σου εἰλήφασι τὸ κεφάλαιον τῶν ἀνδρῶν τῶν πολεμιστῶν τῶν μεθ’ ἡμῶν, οὐ διαπεφώνηκεν αὐτῶν οὐδὲ εἷς" (Num. 31, 49), ἀλλ’ ὥσπερ τὰ μουσικῆς ὄργανα ἄκρως ἡρμοσμένα πᾶσι τοῖς φθόγγοις, οὕτως ἡμεῖς πάσαις ταῖς ὑφηγήσεσι συνηχήσαμεν, ἐκμελὲς ἢ ἀπῳδὸν οὐδὲν οὔτε ῥῆμα εἰπόντες οὔτ’ ἔργον διαπραξάμενοι, ὡς τὸν ἕτερον τῶν ἀμούσων χορὸν πάντα ἄφωνον καὶ νεκρὸν ἀποδεῖξαι γελασθέντα τὴν τῶν σωματικῶν τροφὴν Μαδιὰμ καὶ τὸν ἔκγονον αὐτῆς δερμάτινον ὄγκον Βεελφεγὼρ ὄνομα ὑπνοῦντα (Num. 25,3).
56Çünkü biz, Tanrı'yı gören İsrail'in “seçkinlerinin” soyuyuz; onlardan “tek kişi bile eksik düşmedi” (Çık. 24:11). Böylece evrenin çalgısı olan bütün kozmos, ahenkleriyle musikili bir ezgi çalsın.
γένος γάρ ἐσμεν „τῶν ἐπιλέκτων τοῦ" τὸν θεὸν ὁρῶντος „Ἰσραήλ„, ὧν „διεφώνησεν οὐδὲ εἷς" (Exod. 24,11), ἵνα τὸ τοῦ παντὸς ὄργανον, ὁ κόσμος πᾶς, ταῖς ἁρμονίαις μουσικῶς μελῳδῆται.
57Bu yüzden Musa, Pinhas denen en savaşçı logos'a ödül olarak barış verildiğini söyler (Say. 25:12); çünkü aretē şevkine sahip olup kötülüğe karşı savaş açarak bütün oluşu kesip yarmıştır [...] sırayla, isteyenler dikkatle eğilip titizlikle araştırarak ve kulaktan daha açık bir tanık olan gözü kullanarak, ölümlü olanın güvensizlikle dolu olduğuna ve yalnız sanıya bağlı durduğuna inansınlar diye.
διὰ τοῦτο καὶ Μωυσῆς τῷ πολεμικωτάτῳ λόγῳ, ὃς καλεῖται Φινεές, γέρας εἰρήνην φησὶ δεδόσθαι (Num. 25, 12), ὅτι ζῆλον τὸν ἀρετῆς λαβὼν καὶ πόλεμον πρὸς κακίαν ἀράμενος ὅλην ἀνέτεμε γένεσιν * * * ἑξῆς τοῖς βουλομένοις, διακύψασι καὶ διερευνησαμένοις ἀκριβῶς ὄψει πρὸ ἀκοῆς σαφεστέρῳ χρησαμένοις μάρτυρι, πιστεῦσαι, ὅτι γέμει τὸ θνητὸν ἀπιστίας, ἐκ μόνου τοῦ δοκεῖν ἠρτημένον.
58Sözü edilen uyum hayranlık vericidir; ama en hayranlık verici olanı ve bütün ahenkleri aşanı, herkesin ortak uyumudur. Bu uyumda bütün halk tek yürekle şöyle derken tasvir edilir: “Tanrı'nın söylediği her şeyi yapacağız ve işiteceğiz” (Yas. 5:27). Bunlar artık önder bir logos'a değil, evrenin yöneticisi Tanrı'ya boyun eğerler; O'nun sayesinde sözlerden önce işlere varırlar. Başkaları işittikten sonra yaparken bunlar, işin en şaşırtıcı yanı da budur, ilahî bir coşkuyla önce yapacaklarını, sonra işiteceklerini söylerler; güzel işlere öğretim ve öğütle değil, kendiliğinden çalışan ve kendi kendine buyuran bir düşünceyle yöneldikleri görülsün diye. İşi yaptıktan sonra da işiteceklerini söylerler; yapılanların ilahî sözlere ve kutsal öğütlere uyup uymadığını değerlendirmek için.
θαυμάσιος μὲν οὖν ἡ λεχθεῖσα συμφωνία, θαυμασιωτάτη δὲ καὶ πάσας τὰς ἁρμονίας ὑπερβάλλουσα ἡ κοινὴ πάντων, καθ’ ἣν ὁ λαὸς ἅπας ὁμοθυμαδὸν εἰσάγεται λέγων· „πάντα ὅσα εἶπεν ὁ θεός, ποιήσομεν καὶ ἀκουσόμεθα„ (Deut. 5, 27)· οὗτοι γὰρ οὐκέτι ἐξάρχοντι πείθονται λόγῳ,
ἀλλὰ τῷ τοῦ παντὸς ἡγεμόνι θεῷ, δι’ ὃν πρὸς τὰ ἔργα φθάνουσι μᾶλλον ἢ τοὺς λόγους ἀπαντῶντες· τῶν γὰρ ἄλλων ἐπειδὰν ἀκούσωσι πραττόντων οὗτοι, τὸ παραδοξότατον, ὑπὸ κατοκωχῆς ἐνθέου πράξειν φασὶ πρότερον, εἶτα ἀκούσεσθαι, ἵνα μὴ διδασκαλίᾳ καὶ ὑφηγήσει δοκῶσιν, ἀλλὰ ἐθελουργῷ καὶ αὐτοκελεύστῳ διανοίᾳ πρὸς τὰ καλὰ τῶν ἔργων ὑπαντᾶν· ἐργασάμενοι δὲ ἀκούσεσθαί φασιν, ὅπως ἐπικρίνωσι τὰ πραχθέντα, εἰ λόγοις θείοις καὶ ἱεραῖς παραινέσεσι συνᾴδει.
60Haksızlık için birleşip ant içenler hakkında ise “Doğudan yola çıkıp Senaar ülkesinde bir ova buldular ve oraya yerleştiler” der (Yar. 11:2); bu da tabiata pek uygundur. Çünkü psykhē'deki doğuşun iki türü vardır: biri daha iyi, öbürü daha kötü. Daha iyisi, aretē'lerin ışığı güneş ışınları gibi doğduğunda olur; daha kötüsü, aretē'ler gölgelenip kötülükler doğduğunda.
Τοὺς δὲ συνομοσαμένους ἐπ’ ἀδικήμασιν „ἀπὸ ἀνατολῶν„ φησι „κινήσαντας εὑρεῖν πεδίον ἐν τῇ γῇ Σεναὰρ κἀκεῖ κατοικῆσαι„ (Gen. 11,2), φυσικώτατα· διττὸν γὰρ εἶδος τῆς κατὰ τὴν ψυχὴν ἀνατολῆς, τὸ μὲν ἄμεινον, τὸ δὲ χεῖρον, ἄμεινον μέν, ὅταν ἡλιακῶν ἀκτίνων τρόπον ἀνάσχῃ τὸ ἀρετῶν φέγγος, χεῖρον δ’, ὅταν αἱ μὲν ἐπισκιασθῶσι, κακίαι δὲ ἀνάσχωσι.
61Birincisine örnek şudur: “Tanrı Aden'de doğuya doğru bir bahçe dikti” (Yar. 2:8); yeryüzü bitkilerinden değil, göksel aretē'lerden bir bahçe. Dikici bunları kendi yanındaki cisimsiz ışıktan, sonsuza dek sönmeyecek olarak doğurmuştur.
παράδειγμα τοῦ μὲν προτέρου τόδε· „καὶ ἐφύτευσεν ὁ θεὸς παράδεισον ἐν Ἐδὲμ κατὰ ἀνατολάς„ (Gen. 2, 8), οὐ χερσαίων φυτῶν, ἀλλ’ οὐρανίων ἀρετῶν, ἃς ἐξ ἀσωμάτου τοῦ παρ’ ἑαυτῷ φωτὸς ἀσβέστους εἰσαεὶ γενησομένας ὁ φυτουργὸς ἀνέτειλεν.
62Musa'nın yoldaşlarından birinin şöyle bir söz söylediğini de duydum: “İşte adı Doğuş olan bir adam” (Zek. 6:12). Bu ad, beden ve psykhē'den oluşan bir insan için söylendiğini düşünürsen pek yeni bir addır; ama ilahî suretten hiç farkı olmayan o cisimsiz insan için söylendiğini düşünürsen, ona “Doğuş” adının tam yerinde verildiğini kabul edersin.
ἤκουσα μέντοι καὶ τῶν Μωυσέως ἑταίρων τινὸς ἀποφθεγξαμένου τοιόνδε λόγιον· „ἰδοὺ ἄνθρωπος ᾧ ὄνομα ἀνατολή„ (Zach. 6, 12)· καινοτάτη γε πρόσρησις, ἐάν γε τὸν ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς συνεστῶτα λέγεσθαι νομίσῃς· ἐὰν δὲ τὸν ἀσώματον ἐκεῖνον, θείας ἀδιαφοροῦντα εἰκόνος, ὁμολογήσεις ὅτι εὐθυβολώτατον ὄνομα ἐπεφημίσθη τὸ ἀνατολῆς αὐτῷ·
63Çünkü evrenin babası onu en yaşlı oğul olarak doğurmuştur; başka bir yerde ona “ilk doğan” der. Doğan da babasının yollarını taklit ederek, onun ilk örnek modellerine bakıp türlere biçim vermiştir.
τοῦτον μὲν γὰρ πρεσβύτατον υἱὸν ὁ τῶν ὅλων ἀνέτειλε πατήρ, ὃν ἑτέρωθι πρωτόγονον ὠνόμασε, καὶ ὁ γεννηθεὶς μέντοι, μιμούμενος τὰς τοῦ πατρὸς ὁδούς, πρὸς παραδείγματα ἀρχέτυπα ἐκείνου βλέπων ἐμόρφου τὰ εἴδη.
64Doğuşun daha kötü türüne örnek ise, Tanrı'nın övdüğü kişiyi lanetlemek isteyen adam hakkında söylenendir. O da doğu ellerinde oturur olarak tasvir edilir; ama bu doğular öncekilerle aynı adı taşısalar da onlara karşıt ve düşmandır. Çünkü şöyle der: “Balak beni Mezopotamya'dan, doğudaki dağlardan çağırttı ve dedi: Gel, Tanrı'nın lanetlemediğini benim için lanetle” (Say. 23:7–8). Balak “akılsız” diye yorumlanır, hem de tam yerinde: Varolan'ın aldatılabileceğini, O'nun en sağlam kararının insanların safsatalarıyla değiştirilebileceğini ummak nasıl korkunç bir akılsızlık olmasın?
τοῦ δὲ χείρονος ἀνατολῆς εἴδους ὑπόδειγμα τὸ λεχθὲν ἐπὶ τοῦ βουλομένου τὸν ἐπαινούμενον ὑπὸ θεοῦ καταράσασθαι· πρὸς γὰρ ἀνατολαῖς εἰσάγεται κἀκεῖνος οἰκῶν, αἵτινες ὁμωνυμοῦσαι ταῖς προτέραις ἐναντιότητα καὶ μάχην πρὸς αὐτὰς ἔχουσιν· „ἐκ Μεσοποταμίας„
γάρ φησι „μετεπέμψατό με Βαλάκ, ἐξ ὀρέων ἀπὸ ἀνατολῶν, λέγων· δεῦρο ἄρασαί μοι ὃν μὴ ἀρᾶται ὁ θεός„ (Num. 23, 7. 8). ἑρμηνεύεται δὲ Βαλὰκ ἄνους, εὐθυβολώτατα· πῶς γὰρ οὐκ ἄνοια δεινὴ τὸ ὂν ἐλπίσαι ἀπατᾶσθαι καὶ γνώμην αὐτοῦ τὴν βεβαιοτάτην ἀνθρώπων σοφίσμασι παρατρέπεσθαι;
66Bu yüzden Mezopotamya'da, yani ırmakların ortasında oturur; çünkü düşüncesi adeta bir ırmağın en orta derinliğine batmıştır, yüzüp yukarı çıkamaz, başını kaldıramaz. Bu hâl akılsızlığın doğuşu, sağduyunun ise batışıdır.
διὰ τοῦτο καὶ Μεσοποταμίαν οἰκεῖ καταπεποντωμένης ὥσπερ ἐν μεσαιτάτῳ ποταμοῦ βυθῷ τῆς διανοίας αὐτοῦ καὶ μὴ δυναμένης ἀνανήξασθαι καὶ ἀνακῦψαι· τοῦτο δὲ τὸ πάθος ἀνατολὴ μὲν ἀφροσύνης, κατάδυσις δὲ εὐλογιστίας ἐστίν.
67Uyumsuz bir uyum kuranların doğudan hareket ettikleri söylenir. Acaba aretē'ye ait doğulardan mı, kötülüğe ait olanlardan mı? Aretē'ye ait olanlardansa, tam bir kopuş anlatılıyor demektir; kötülüğe ait olanlardansa, birlik içinde bir hareket anlatılıyordur. Ellerde de böyledir: Eller kopuk olarak ayrı ayrı değil, bir ahenk içinde bütün bedenle birlikte hareket eder.
οἱ τὴν ἀσύμφωνον οὖν ἁρμοζόμενοι συμφωνίαν ἀπὸ ἀνατολῶν κινεῖσθαι λέγονται. πότερον ἄρα γε τῶν ⟨κατ’ ἀρετὴν ἢ τῶν⟩ κατὰ κακίαν; ἀλλ’ εἰ μὲν τῶν κατ’ ἀρετήν, παντελὴς ὑπογράφεται διάζευξις· εἰ δὲ τῶν κατὰ κακίαν, ἡνωμένη τις κίνησις, καθάπερ ἐπὶ χειρῶν ἔχει, οὐκ ἰδίᾳ κατὰ ἀπάρτησιν, ἀλλ’ ἐν ἁρμονίᾳ τινὶ τῷ ὅλῳ σώματι συγκινουμένων.
68Çünkü kötü kişinin tabiata aykırı etkinliklerine başlangıç ve dayanak kötülüğün bölgesidir. Aretē'den göçüp akılsızlığın dayanaklarını kullananlar, kendilerine en uygun yeri bulup orada otururlar; bu yere İbranicede Senaar, Yunancada “silkiniş” denir.
ἀρχὴ γὰρ καὶ ἀφορμὴ φαύλῳ πρὸς τὰς παρὰ φύσιν ἐνεργείας τὸ κακίας χωρίον· ὅσοι δὲ μετανάσται μὲν ἀρετῆς ἐγένοντο, ταῖς δ’ ἀφροσύνης ἐχρήσαντο ἀφορμαῖς, οἰκειότατον εὑρόντες οἰκοῦσι τόπον, ὃς Ἑβραίων μὲν γλώττῃ Σεναάρ, Ἑλλήνων δὲ ἐκτιναγμὸς καλεῖται·
69Çünkü kötülerin bütün hayatı parçalanır, sarsılır, silkelenir; durmadan çalkalanır, karışır ve içinde gerçek iyinin hiçbir izini saklamaz. Silkelenen şeylerden bir birlik içinde tutunmayanların hepsi nasıl düşüp gidiyorsa, bence haksızlık için birleşmiş kişinin psykhē'si de öyle silkelenmiştir: Aretē'nin her türünü atar, öyle ki onun ne gölgesi ne hayali hiç görünmez.
σπαράττεται γὰρ καὶ κλονεῖται καὶ τινάττεται πᾶς ὁ τῶν φαύλων βίος, κυκώμενος ἀεὶ καὶ ταραττόμενος καὶ μηδὲν ἴχνος ἀγαθοῦ γνησίου θησαυριζόμενος ἐν ἑαυτῷ. καθάπερ γὰρ τῶν ἀποτιναττομένων ὅσα μὴ ἑνώσει διακρατεῖται πάντα ἐκπίπτει, τοῦτόν μοι δοκεῖ καὶ ἡ τοῦ συμπεπνευκότος ἐπὶ τῷ ἀδικεῖν ἐκτετινάχθαι τὸν τρόπον ψυχή· πᾶσαν γὰρ ἰδέαν ἀρετῆς ἀπορρίπτει, ὡς μήτε σκιὰν μήτε εἴδωλον αὐτῆς ἐμφαίνεσθαι τὸ παράπαν.
70Nitekim Mısırlıların bedene düşkün soyu sudan değil, “suyun altına”, yani duyguların akışının altına kaçarken tasvir edilir. Duyguların altına kaçınca da silkelenip çalkalanır; aretē'nin dengesini ve barışını atar, kötülüğün kargaşasını üstlenir. Çünkü şöyle denir: “Suyun altına kaçan Mısırlıları denizin ortasında silkeledi” (Çık. 14:27).
τὸ γοῦν φιλοσώματον γένος τῶν Αἰγυπτίων οὐκ ἀπὸ τοῦ ὕδατος, ἀλλ’ „ὑπὸ τὸ ὕδωρ„ φεῦγον, τουτέστιν ὑπὸ τὴν τῶν παθῶν φοράν, εἰσάγεται, καὶ ἐπειδὰν ὑποδράμῃ τὰ πάθη, τινάττεται καὶ κυκᾶται, τὸ μὲν εὐσταθὲς καὶ εἰρηναῖον ἀποβάλλον ἀρετῆς, τὸ δὲ ταραχῶδες ἐπαναιρούμενον κακίας· λέγεται γὰρ ὅτι „ἐξετίναξε τοὺς Αἰγυπτίους κατὰ μέσον τῆς θαλάσσης φεύγοντας ὑπὸ τὸ ὕδωρ„ (Exod. 14, 27).
71Bunlar, hayatın rengârenk kibri olan Yusuf'u bile tanımayanlardır; günahlarını açıkça işlerler, erdemin ve soyluluğun ne izini ne gölgesini ne hayalini saklamışlardır. Çünkü şöyle der: “Mısır'da başka bir kral çıktı”; o kral, hisle algılanan iyilerin en sonuncusu ve en genci olan “Yusuf'u bile tanımıyordu” (Çık. 1:8). Bu kral yalnız yetkinlikleri değil ilerlemeleri de, yalnız görmeyle gelen apaçıklığı değil işitmeyle gelen öğretimi de ortadan kaldırmaya çalışır ve şöyle der: “Gel, Yakup'u benim için lanetle; gel, İsrail'e benim için beddua et” (Say. 23:7). Bu şu demektir: Gel, psykhē'nin hem görmesini hem işitmesini yok et; hiçbir gerçek ve hakiki güzeli ne görsün ne işitsin. Çünkü İsrail görmenin, Yakup işitmenin simgesidir.
οὗτοί εἰσιν οἱ μηδὲ τὸν Ἰωσὴφ εἰδότες, τὸν ποικίλον τοῦ βίου τῦφον, ἀλλ’ ἀποκεκαλυμμένοις χρώμενοι τοῖς ἁμαρτήμασιν, οὐδὲ ἴχνος ἢ σκιὰν καὶ εἴδωλον καλοκἀγαθίας ταμιευσάμενοι· „ἀνέστη„
γάρ φησι „βασιλεὺς ἕτερος ἐπ’ Αἴγυπτον„, ὃς οὐδὲ τὸ πανύστατον καὶ νεώτατον αἰσθητὸν ἀγαθὸν „ᾔδει τὸν Ἰωσήφ„ (Exod. 1,8), ὅστις οὐ μόνον τελειότητας ἀλλὰ καὶ προκοπάς, οὐδὲ ἐνάργειαν τὴν οἵαν δι’ ὁράσεως ἀλλὰ καὶ διδασκαλίαν τὴν δι’ ἀκοῆς ἐγγινομένην. ἀνῄρει λέγων· „δεῦρο ἄρασαί μοι τὸν Ἰακώβ, καὶ δεῦρο ἐπικατάρασαί μοι τὸν Ἰσραήλ„ (Num. 23,7), ἴσον τῷ ἐλθέ, ἀμφότερα κατάλυσον, ὅρασίν τε καὶ ἀκοὴν ψυχῆς, ἵνα μηδὲν ἀληθὲς καὶ γνήσιον καλὸν μήτε ἴδῃ μήτε ἀκούσῃ· ὁράσεως μὲν γὰρ Ἰσραήλ, Ἰακὼβ δὲ ἀκοῆς σύμβολον.
73Böylelerinin nous'u bir bakıma silkelenerek iyinin bütün tabiatını atar; tersine erdemlilerin nous'u, iyilerin karışmamış ve katıksız idea'sını sahiplenerek kötü şeyleri silkip atar.
ὁ μὲν δὴ τῶν τοιούτων νοῦς ἀπορρίπτει πᾶσαν τὴν ἀγαθοῦ φύσιν τρόπον τινὰ τιναττόμενος, ἔμπαλιν δ’ ὁ τῶν ἀστείων, ἀμιγοῦς καὶ ἀκράτου μεταποιούμενος τῆς τῶν ἀγαθῶν ἰδέας, ἀποτινάττει καὶ ἀποβάλλει τὰ φαῦλα·
74Nitekim riyazet ehlinin neler söylediğine bak: “Aranızdaki yabancı tanrıları aranızdan kaldırın, arının, giysilerinizi değiştirin; kalkıp Beytel'e çıkalım” (Yar. 35:2–3). Böylece Laban arama yapmak istese bile bütün evde putlar, yani hayaller bulunmasın (Yar. 31:35); tersine, bilgenin düşüncesine dikili taş gibi kazınmış, gerçekten var olan, sahiden mevcut şeyler bulunsun. Bunları kendi kendine öğrenen soy olan İshak miras alır; çünkü babasının “mevcut olan her şeyini” yalnız o alır (Yar. 25:5).
θέασαι γοῦν τὸν ἀσκητὴν οἷά φησιν· „ἄρατε τοὺς θεοὺς τοὺς ἀλλοτρίους τοὺς μεθ’ ὑμῶν ἐκ μέσου ὑμῶν, καὶ καθαρίσασθε καὶ ἀλλάξατε τὰς στολὰς ὑμῶν, καὶ ἀναστάντες ἀναβῶμεν εἰς Βαιθήλ„ (Gen. 35,2. 3), ἵνα, κἂν Λάβαν ἔρευναν αἰτῆται, ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ μὴ εὑρεθῇ τὰ εἴδωλα (Gen. 31,35), ⟨ἀλλὰ⟩ πράγματα ὑφεστηκότα καὶ ὄντως ὑπαρκτά, ἐστηλιτευμένα ἐν τῇ τοῦ σοφοῦ διανοίᾳ, ὧν καὶ τὸ αὐτομαθὲς γένος Ἰσαὰκ κληρονομεῖ· τὰ γὰρ ὑπαρκτὰ μόνος οὗτος παρὰ τοῦ πατρὸς λαμβάνει (Gen. 25,5).
75Şuna dikkat et: Kaldıkları ovaya geldiklerini değil, akılsızlığa en elverişli bölgeyi her yerde arayıp inceleyerek bulduklarını söyler. Gerçekten de her akılsız kötülükleri başkasından almaz, kendisi arayıp bulur; kötü tabiatın kendiliğinden yöneldiği şeylerle yetinmez, kötü ustalığın yetkin alıştırmalarını da onlara ekler.
Παρατήρει δ’ ὅτι οὔ φησιν ἐλθεῖν αὐτοὺς εἰς τὸ πεδίον ἐν ᾧ κατέμειναν, ἀλλὰ εὑρεῖν ἀναζητήσαντας πάντως καὶ σκεψαμένους τὸ ἐπιτηδειότατον ἀφροσύνης χωρίον· τῷ γὰρ ὄντι πᾶς ἄφρων οὐ παρ’ ἑτέρου λαμβάνει ἑαυτῷ τὰ δὲ κακὰ ζητῶν ἀνευρίσκει, μὴ μόνοις ἀρκούμενος τούτοις ἐφ’ ἅπερ ἡ μοχθηρὰ φύσις δι’ ἑαυτῆς βαδίζει, ἀλλὰ καὶ προστιθεὶς τὰ ἐκ τοῦ κακοτεχνεῖν τέλεια γυμνάσματα.
76Keşke kısa bir süre aralarında kalıp sonra göçseydi! Oysa şimdi kalıcı olarak yerleşmeyi uygun görür; çünkü ovayı bulunca bir yabancı ülkede konuk gibi kalmadıklarını, vatanlarındaymış gibi yerleştiklerini söyler. Günahlarla karşılaşıp onları yabancı ve adeta başka ülkeden sayıp kendilerine yakın ve akraba saymasalardı, bu daha az korkunç olurdu; çünkü gelip geçici kalsalar yeniden ayrılabilirlerdi, ama yerleştikleri için kesin olarak sonsuza dek kalacaklardı.
καὶ εἴθε μέντοι πρὸς ὀλίγον ἐνδιατρίψας αὐτοῖς χρόνον μετανίστατο. νυνὶ δὲ καὶ καταμένειν ἀξιοῖ· λέγεται γὰρ ὅτι εὑρόντες τὸ πεδίον κατῴκησαν ὡς ἐν πατρίδι, οὐχ ὡς ἐπὶ ξένης παρῴκησαν. ἧττον γὰρ ἦν δεινὸν συντυχόντας ἁμαρτήμασιν ὀθνεῖα αὐτὰ καὶ ὥσπερ ἀλλοδαπὰ νομίσαι, ἀλλὰ μὴ οἰκεῖα καὶ συγγενῆ ὑπολαβεῖν εἶναι· παρεπιδημήσαντες γὰρ κἂν ἀπέστησαν αὖθις, κατοικήσαντες δὲ βεβαίως καταμένειν εἰσάπαν ἔμελλον.
77Bu yüzden Musa'ya göre bütün bilgeler yabancı konuklar olarak tasvir edilir. Çünkü onların psykhē'leri gökten hiçbir zaman bir yerleşim kurmak için göç etmez; seyretme ve öğrenme sevgisi yüzünden yeryüzündeki tabiata yolculuk etmeyi âdet edinmişlerdir.
διὰ τοῦτο οἱ κατὰ Μωυσῆν σοφοὶ πάντες εἰσάγονται παροικοῦντες· αἱ γὰρ τούτων ψυχαὶ στέλλονται μὲν ἀποικίαν οὐδέποτε τὴν ἐξ οὐρανοῦ, εἰώθασι δὲ ἕνεκα τοῦ φιλοθεάμονος καὶ φιλομαθοῦς εἰς τὴν περίγειον φύσιν ἀποδημεῖν.
78Bedenlerde bir süre kalıp hisle algılanan ve ölümlü olan her şeyi onlar aracılığıyla gördükten sonra, ilk yola çıktıkları yere yeniden dönerler; vatandaşı oldukları göksel bölgeyi vatan, konuk olarak kaldıkları yeryüzünü ise yabancı ülke sayarlar. Çünkü yerleşim kurmaya gidenler için, ana şehrin yerine onları kabul eden yer vatan olur; yalnız yolculuğa çıkmış olanlar için ise onları gönderen yer vatan olarak kalır ve oraya dönmeye özlem duyarlar.
ἐπειδὰν οὖν ἐνδιατρίψασαι σώμασι τὰ αἰσθητὰ καὶ θνητὰ δι’ αὐτῶν πάντα κατίδωσιν, ἐπανέρχονται ἐκεῖσε πάλιν, ὅθεν ὡρμήθησαν τὸ πρῶτον, πατρίδα μὲν τὸν οὐράνιον χῶρον ἐν ᾧ πολιτεύονται, ξένην δὲ τὸν περίγειον ἐν ᾧ παρῴκησαν νομίζουσαι· τοῖς μὲν γὰρ ἀποικίαν στειλαμένοις ἀντὶ τῆς μητροπόλεως ἡ ὑποδεξαμένη δήπου πατρίς, ἡ δ’ ἐκπέμψασα μένει τοῖς ἀποδεδημηκόσιν, εἰς ἣν καὶ ποθοῦσιν ἐπανέρχεσθαι.
79Bu yüzden İbrahim, ölü hayattan ve kibirden kalkarak, ölülerin bekçilerine ve ölümlü şeylerin kâhyalarına haklı olarak şöyle diyecektir: “Ben aranızda yabancı ve geçici bir konuğum” (Yar. 23:4); siz ise yerlisiniz, psykhē'nin tozunu ve toprağını her şeyden üstün tutar, “toprak” diye yorumlanan Efron adına baş köşeyi layık görürsünüz.
τοιγαροῦν εἰκότως Ἀβραὰμ ἐρεῖ τοῖς νεκροφύλαξι καὶ ταμίαις τῶν θνητῶν, ἀναστὰς ἀπὸ τοῦ νεκροῦ βίου καὶ τύφου· „πάροικος καὶ παρεπίδημός εἰμι ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν„ (Gen. 23, 4), αὐτόχθονες δὲ ὑμεῖς, κόνιν καὶ χοῦν ψυχῆς προτιμήσαντες, προεδρίας ἀξιώσαντες ὄνομα Ἐφρών, ὃς ἑρμηνεύεται χοῦς.
80Riyazet ehli Yakup da bedendeki konukluğuna haklı olarak yakınır: “Konuk olarak geçirdiğim hayatımın yıllarının günleri az ve kötü oldu; atalarımın konuk olarak geçirdiği günlere erişmedi” (Yar. 47:9).
εἰκότως δὲ καὶ ὁ ἀσκητὴς Ἰακὼβ τὴν ἐν σώματι παροικίαν ὀλοφύρεται λέγων· „αἱ ἡμέραι τῶν ἐτῶν τῆς ζωῆς μου, ἃς παροικῶ, μικραὶ καὶ πονηραὶ γεγόνασιν· οὐκ ἐξίκοντο εἰς ἡμέρας τῶν πατέρων μου ἃς παρῴκησαν„ (Gen. 47,9).
81Kendi kendine öğrenen İshak'a da şu söz bildirilmişti: “Duygu olan Mısır'a inme; sana söyleyeceğim ülkede otur” (Yar. 26:2), yani gösterilemeyen ve cisimsiz phronēsis'te; “ve bu ülkede konuk ol”, yani gösterilebilen ve hisle algılanan varlıkta. Bununla bilgenin hisle algılanan bedende yabancı bir ülkedeymiş gibi konuk olduğunu, akılla kavranan aretē'lerde ise vatanındaymış gibi oturduğunu gösterir; Tanrı'nın söylediği bu aretē'ler ilahî sözlerden farksızdır.
τῷ δ’ αὐτοδιδάκτῳ καὶ λόγιον ἐχρήσθη τοιόνδε· „μὴ καταβῇς εἰς„ τὸ πάθος „Αἴγυπτον, κατοίκησον δ’ ἐν τῇ γῇ ἣν ἄν σοι εἴπω„ (Gen. 26,2), τῇ ἀδείκτῳ καὶ ἀσωμάτῳ φρονήσει, καὶ παροίκει ἐν τῇ γῇ ταύτῃ, τῇ δεικνυμένῃ καὶ αἰσθητῇ οὐσίᾳ, πρὸς τὸ δεῖξαι ὅτι παροικεῖ μὲν ὁ σοφὸς ὡς ἐν ξένῃ σώματι αἰσθητῷ, κατοικεῖ δ’ ὡς ἐν πατρίδι νοηταῖς ἀρεταῖς, ἃς λαλεῖ ὁ θεὸς ἀδιαφορούσας λόγων θείων.
82Musa ise “Yabancı bir ülkede garibim” der (Çık. 2:22); bedendeki kalışı yalnız yerleşik yabancılar gibi yabancı saymakla kalmaz, onu benimsemeye değil, kendinden uzaklaştırmaya değer bulur.
Μωυσῆς δὲ „γειώρας„ φησίν „εἰμὶ ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ„ (Exod. 2,22), διαφερόντως οὐ μόνον ξένην τὴν ἐν σώματι μονὴν ὡς οἱ μέτοικοι νομίζων, ἀλλὰ καὶ ἀλλοτριώσεως ἀξίαν οὐκ ἔμπαλιν οἰκειώσεως ὑπολαμβάνων.
83Aynı sesi ve aynı dili adlarda ve fiillerde değil, haksız işlerin ortaklığında göstermek isteyen kötü kişi, kötülük için, bir tirana kale yapar gibi bir şehir ve kule kurmaya başlar; bütün yandaşlarını da uygun malzemeyi önceden hazırlayıp işe katılmaya çağırır. Çünkü şöyle der: “Gelin tuğla dökelim ve onları ateşte pişirelim” (Yar. 11:3). Bu şu demektir: Şimdi psykhē'ye ait her şey bizde birbirine karışmış, öyle karmakarışık olmuştur ki hiçbir türün hiçbir açık biçimi görünmüyor.
Τὸ δ’ ὁμόφωνον καὶ ὁμόγλωττον οὐκ ἐν τοῖς ὀνόμασι καὶ ῥήμασι μᾶλλον ἢ ἐν τῇ τῶν ἀδίκων πράξεων κοινωνίᾳ βουλόμενος ὁ φαῦλος ἐπιδείξασθαι πόλιν ἄρχεται καὶ πύργον, ὡς ἀκρόπολιν τυράννῳ, κακίᾳ κατασκευάζειν, καὶ τοὺς θιασώτας πάντας παρακαλεῖ τοῦ ἔργου μετασχεῖν τὴν ἁρμόττουσαν προευτρεπισαμένους ὕλην· „ἴτε„
γάρ φησι „πλινθεύσωμεν πλίνθους καὶ ὀπτήσωμεν αὐτὰς πυρί„ (Gen. 11,3), ἴσον τῷ νῦν ἐστιν ἡμῖν συμπεφορημένα καὶ συγκεχυμένα τὰ πάντα τῆς ψυχῆς, ὡς ἐναργῆ τύπον μηδένα μηδενὸς εἴδους προφαίνεσθαι.
85Duyguyu ve kötülüğü biçimsiz ve keyfiyetsiz bir madde gibi alıp uygun keyfiyetlere göre, en yakın türlerden en son türlere kadar durmadan bölmemiz gerekir; hem onları daha açık kavramak hem de deneyimle kullanıp tadını çıkarmak için. Bu da daha çok haz ve zevk doğuracak gibidir.
ἁρμόττει δ’ ὥσπερ ἀνείδεόν τινα καὶ ἄποιον οὐσίαν τό τε πάθος καὶ τὴν κακίαν παραλαβόντας εἰς τὰς ἁρμοττούσας ποιότητας καὶ τὰ προσεχέστατα μέχρι τῶν ἐσχάτων ἀεὶ τεμεῖν εἴδη πρός τε ἐναργεστέραν κατάληψιν αὐτῶν καὶ τὴν σὺν ἐμπειρίᾳ χρῆσίν τε καὶ ἀπόλαυσιν, ἣ πλείους ἡδονὰς καὶ τέρψεις ἔοικεν ἐντίκτειν.
86Adalete ve bütün aretē'ye yıkım getirmek için saf tutan bütün düşünceler, meclis üyeleri gibi psykhē'nin danışma meclisine gelin; saldırıya geçip başarıya ulaşmak için iyice düşünüp taşınalım.
πάριτε οὖν οἱ λογισμοὶ πάντες βουλευτῶν τινα τρόπον εἰς τὸ ψυχῆς συνέδριον, ὅσοι ⟨πρὸς⟩ τὸν δικαιοσύνης καὶ πάσης ἀρετῆς συγκατατάττεσθε ὄλεθρον, καὶ πεφροντισμένως διασκεψώμεθα, ὡς ἐπιθέμενοι κατορθώσωμεν·
87Başarının en sağlam temelleri şunlar olacaktır: Biçimsiz şeylere kalıplarla, şekillerle ve sınırlarla biçim verip her birini ayrı ayrı belirlemek. Bunlar sallanıp aksamamalı, sağlamca yerleşmiş olmalı, dörtgen şeklin tabiatına uymalıdır, çünkü dörtgen sarsılmaz; böylece bir tuğla gibi eğilmeden sağlamca oturup üzerlerine yapılanları da taşısınlar.
τῆς μέντοι κατορθώσεως ἔσονται | θεμέλιοι κραταιότατοι οἵδε, ἄμορφα μορφῶσαι τύποις καὶ σχήμασι καὶ περιγραφαῖς ἕκαστον ἰδίᾳ διακρῖναι, μὴ κραδαινόμενα καὶ χωλαίνοντα, ἀλλὰ πεπηγότα βεβαίως, τῇ τοῦ τετραγώνου σχήματος οἰκειούμενα φύσει — ἀκράδαντον γὰρ τοῦτό γε —, ἵνα πλίνθου τινὰ τρόπον ἀκλινῶς ἐρηρεισμένα βεβαίως καὶ τὰ ἐποικοδομούμενα δέχηται.
88Tanrı'ya karşı olan her nous, ki ona Mısır'ın, yani bedenin kralı diyoruz, bunların yaratıcısı olarak bulunur; nitekim Musa onu tuğladan yapılmış yapılardan hoşlanan biri olarak tasvir eder.
τούτων πᾶς ὁ ἀντίθεος νοῦς, ὅν φαμεν Αἰγύπτου, τοῦ σώματος, εἶναι βασιλέα, δημιουργὸς ἀνευρίσκεται· καὶ γὰρ τοῦτον εἰσάγει Μωυσῆς τοῖς ἐκ πλίνθου κατασκευαζομένοις χαίροντα οἰκοδομήμασιν.
89Biri, biri ıslak öbürü katı varlıklar olan suyu ve toprağı çözüp bozarak karıştırır ve ikisinin arasında, çamur denen üçüncü bir sınır şey meydana getirirse, onu parçalara böler ve her parçaya, daha sıkı ve daha kolay taşınır olsun diye, uygun şekiller vermekten geri durmaz; çünkü yapılan şeyler böylece kolayca tamamlanacaktır. Tabiatları kötü olanlar da bu işi taklit ederler. Duyguların akılsız ve aşırı atılışlarını en zahmetli kötülüklerle karıştırınca, bu talihsizler karışımı türlere böler, biçimlendirir ve şekillendirirler; psykhē'ye karşı kurulan kale bunlarla yükseğe kaldırılacaktır. Hissi görme ve işitmeye, ayrıca tat, koku ve dokunmaya; duyguyu haz, arzu, korku ve acıya; kötülüklerin cinsini de akılsızlığa, ölçüsüzlüğe, korkaklığa, haksızlığa ve bunların kardeşi ve akrabası olan öteki her şeye bölerler.
ἐπειδὰν γάρ τις τὴν ὕδατος καὶ γῆς τὴν μὲν ὑγράν, τὴν δ’ αὖ στερεὰν οὐσίαν, διαλυομένας καὶ φθειρομένας, ἀνακερασάμενος τρίτον μεθόριον ἀμφοῖν ἀπεργάσηται, ὃ καλεῖται πηλός, τέμνων κατὰ μοίρας τοῦτον οὐ παύεται σχήματα περιτιθεὶς ἑκάστῳ τῶν τμημάτων τὰ οἰκεῖα, ὅπως εὐπαγέστερά τε καὶ εὐφορώτερα γένηται·
ῥᾳδίως γὰρ οὕτως ἔμελλε τὰ κατασκευαζόμενα τελειοῦσθαι. τοῦτ’ ἀπομιμούμενοι τὸ ἔργον οἱ μοχθηροὶ τὰς φύσεις, ὅταν τὰς ἀλόγους καὶ πλεοναζούσας τῶν παθῶν ὁρμὰς ταῖς ἀργαλεωτάταις κακίαις ἀνακεράσωνται, τέμνουσι τὸ κραθὲν εἰς εἴδη καὶ διαπλάττουσι καὶ σχηματίζουσιν οἱ βαρυδαίμονες, δι’ ὧν ὁ τῆς ψυχῆς ἐπιτειχισμὸς μετέωρος ἀρθήσεται, τὴν αἴσθησιν εἰς ὅρασιν καὶ ἀκοήν, ἔτι δὲ γεῦσιν ὄσφρησίν τε καὶ ἁφήν, τὸ δὲ πάθος εἰς ἡδονὴν καὶ ἐπιθυμίαν φόβον τε καὶ λύπην, τό τε κακιῶν γένος εἰς ἀφροσύνην, ἀκολασίαν, δειλίαν, ἀδικίαν καὶ ὅσα ἄλλα
91Hatta bazıları daha da ileri gidip yalnız kendi psykhē'lerini bunlara alıştırmakla kalmamış, daha iyi olan ve gören soydan gelenleri de zorlayarak, kral olduğu sanılan nous için tuğla yapmaya ve tahkimli şehirler kurmaya mecbur etmişlerdir (Çık. 1:11). Böylece iyinin kötünün kölesi olduğunu, duygunun iyi duygulanımdan güçlü olduğunu, phronēsis'in ve bütün aretē'nin akılsızlığa ve bütün kötülüğe boyun eğip efendinin buyurduğu her şeye zorunlu olarak hizmet ettiğini göstermek istemişlerdir.
ἀδελφὰ καὶ συγγενῆ τούτοις. ἤδη δὲ καὶ προσυπερβάλλοντές τινες οὐ μόνον τὰς αὑτῶν ψυχὰς ἐπὶ ταῦτα ἤλειψαν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ἀμείνους καὶ γένους ὄντας ὁρατικοῦ βιασάμενοι κατηνάγκασαν πλινθουργεῖν καὶ πόλεις οἰκοδομεῖν ὀχυρὰς (Exod. 1,11) τῷ βασιλεύειν δοκοῦντι νῷ, βουλόμενοι τοῦτο ἐνδείξασθαι, ὅτι δοῦλον μὲν τὸ ἀγαθὸν κακοῦ πάθος τ’ εὐπαθείας δυνατώτερον, φρόνησις δὲ καὶ πᾶσα ἀρετὴ ἀφροσύνης καὶ κακίας ἁπάσης ὑπήκοον, ὡς ὑπηρετεῖν ἐξ ἀνάγκης ἅττ’ ἂν προστάττῃ τὸ δεσπόζον.
92Bak, der, psykhē'nin en berrak, en temiz, her şeyden keskin gören gözü, yalnız onun Tanrı'yı görebildiği, adı İsrail olan göz, bir zamanlar Mısır'ın bedensel ağlarına bağlanmış olarak en ağır buyruklara katlanır; en zahmetli ve hiç bitmeyen emeklerle tuğlayı ve topraktan olan her şeyi işler. Buna haklı olarak acı çeker ve inler; kötülükler içinde saklayabildiği tek hazine, içinde bulunduğu duruma gözyaşı dökmektir.
ἰδού, γάρ φησι, καὶ ὁ ψυχῆς ὀφθαλμὸς ὁ διαυγέστατος καὶ καθαρώτατος καὶ πάντων ὀξυωπέστατος, ᾧ μόνῳ τὸν θεὸν ἔξεστι καθορᾶν, ὄνομα Ἰσραήλ, ἐνδεθείς ποτε τοῖς σωματικοῖς Αἰγύπτου δικτύοις ἐπιταγμάτων βαρυτάτων ἀνέχεται, ὡς πλίνθον καὶ πᾶν τὸ γεῶδες ἐργάζεσθαι μετὰ ἀργαλεωτάτων καὶ ἀτρυτοτάτων πόνων· ἐφ’ οἷς εἰκότως ὀδυνᾶται καὶ στένει, τοῦτο μόνον ὡς ἐν κακοῖς τεθησαυρισμένος κειμήλιον, ἐκδακρῦσαι τὰ παρόντα·
93Nitekim pek doğru söylenmiştir: "İsrailoğulları işlerinden ötürü inlediler" (Çıkış 2,23). Aklı başında kimdir ki çoğu insanın işlerini, para kazanmak, şöhret ya da hazların keyfi uğruna gösterdikleri o aşırı gayretleri görünce derin bir kedere düşmesin ve tek kurtarıcı olan Tanrı'ya, bu yükleri hafifletsin, psykhē'nin fidyesini ve kurtuluş bedelini ödeyerek onu hürriyete kavuştursun diye feryat etmesin?
λέγεται γὰρ ὑγιῶς ὅτι „κατεστέναξαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἀπὸ τῶν ἔργων„ (Exod. 2,23). τίς δ’ οὐκ ἂν τῶν εὖ φρονούντων τὰ τῶν πολλῶν ἀνθρώπων ἰδὼν ἔργα καὶ τὰς ὑπερβαλλούσας σπουδάς, αἷς ἢ πρὸς ἀργυρισμὸν ἢ δόξαν ἢ τὴν ἐν ἡδοναῖς ἀπόλαυσιν εἰώθασι χρῆσθαι, σφόδρα κατηφήσαι καὶ πρὸς τὸν μόνον σωτῆρα θεὸν ἐκβοήσαι, ἵνα τὰ μὲν ἐπικουφίσῃ, λύτρα δὲ καὶ σῶστρα καταθεὶς τῆς ψυχῆς εἰς ἐλευθερίαν αὐτὴν ἐξέληται;
94Peki en sağlam hürriyet hangisidir? Hangisi mi? Yalnız bilge olana, Tanrı'ya kulluk. Kehanet sözleri de buna tanıklık eder; orada şöyle denir: "Halkı salıver ki bana kulluk etsin" (Çıkış 8,1).
τίς οὖν ἐλευθερία βεβαιοτάτη; τίς; ἡ τοῦ μόνου θεραπεία σοφοῦ, καθάπερ μαρτυροῦσιν οἱ χρησμοί, ἐν οἷς εἴρηται „ἐξαπόστειλον τὸν λαόν, ἵνα με θεραπεύῃ„ (Exod. 8,1).
95Var Olan'a kulluk edenlerin kendine has işi, sakilerin, ekmekçilerin, aşçıların işlerini ya da topraktan olan başka herhangi bir şeyi biçimlendirmek, bedenleri tuğla gibi birbirine eklemek değildir; Tanrı'nın sevdiği soydan Musa'yı yolda kendilerine önder edinip düşünceleriyle esirin yüksekliğine çıkmaktır.
ἴδιον δὲ τῶν τὸ ὂν θεραπευόντων οἰνοχόων μὲν ἢ σιτοποιῶν ἢ μαγείρων ἔργα ἢ ὅσα ἄλλα γεώδη μήτε διαπλάττειν μήτε συντιθέναι σώματα πλίνθου τρόπον, ἀναβαίνειν δὲ τοῖς λογισμοῖς πρὸς αἰθέριον ὕψος, Μωυσῆν, τὸ θεοφιλὲς γένος, προστησαμένους ἡγεμόνα τῆς ὁδοῦ.
96İşte o zaman, eğilmeyen ve değişmeyen Tanrı'nın üzerinde durduğu yeri, o apaçık yeri seyredecekler; "ayaklarının altındakini de, safir tuğladan bir iş gibi, göğün kubbesinin görünüşü gibi olanı", yani Kutsal Kitap'ın bu sözlerle ima ettiği hissedilir âlemi göreceklerdir (Çıkış 24,10).
τότε γὰρ τὸν μὲν τόπον, ὃς δῆλός ἐστι, θεάσονται, ᾧ ὁ ἀκλινὴς καὶ ἄτρεπτος θεὸς ἐφέστηκε, „τά θ’ ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ, τὸ ὡσεὶ ἔργον πλίνθου σαπφείρου καὶ ὡς ἂν εἶδος στερεώματος τοῦ οὐρανοῦ", τὸν αἰσθητὸν κόσμον, ὃν αἰνίττεται διὰ τούτων (Exod. 24,10).
97Çünkü epistēmē ile dostluk kurmuş olanlara yakışan, Var Olan'ı görmeyi arzulamaktır; bunu başaramazlarsa hiç değilse O'nun suretini, en kutsal logos'u, onun ardından da hissedilir şeyler arasında en kusursuz eser olan bu âlemi görmeyi. Zira felsefe yapmak, bunları tam olarak görmeye çabalamaktan başka bir şey değildir.
εὐπρεπὲς γὰρ τοῖς ἑταιρείαν πρὸς ἐπιστήμην θεμένοις ἐφίεσθαι μὲν τοῦ τὸ ὂν ἰδεῖν, εἰ δὲ μὴ δύναιντο, τὴν γοῦν εἰκόνα αὐτοῦ, τὸν ἱερώτατον λόγον, μεθ’ ὃν καὶ τὸ ἐν αἰσθητοῖς τελειότατον ἔργον, τόνδε τὸν κόσμον· τὸ γὰρ φιλοσοφεῖν οὐδὲν ἦν ἄλλο ἢ ταῦτα σπουδάζειν ἀκριβῶς ἰδεῖν.
98Hissedilir âlemin Tanrı'nın ayak basamağı gibi olduğunu şu sebeplerle söyler: ilk olarak, yapıcı sebebin yaratılmış olanın içinde bulunmadığını göstermek için; ikinci olarak da âlemin bütününün bile başıboş, kendi hâline bırakılmış bir hareketle işlemediğini, aksine bütün varlığın dümencisi Tanrı'nın onun üzerinde durup her şeyi selamete götürecek biçimde dümenini tutup yönettiğini anlatmak için. Ama gerçeğin diliyle konuşursak Tanrı bunu yaparken ne ayak ne el ne de oluş âlemindeki başka herhangi bir uzuv kullanır; çünkü "Tanrı insan gibi değildir" (Sayılar 23,19). Bu ifade yalnızca öğretmek için, kendi dışımıza çıkamayan, oluşmamış Olan'ı da ancak kendi başımıza gelenlerden yola çıkarak kavrayabilen bizler için getirilmiştir.
τὸν δὲ αἰσθητὸν κόσμον ὡς ἂν ὑποπόδιον θεοῦ φησιν εἶναι διὰ τάδε· πρῶτον μὲν ἵν’ ἐπιδείξῃ, ὅτι οὐκ ἐν τῷ γεγονότι τὸ πεποιηκὸς αἴτιον, ἔπειτα δ’ ὑπὲρ τοῦ παραστῆσαι, ὅτι οὐδ’ ὁ κόσμος ἅπας ἀφέτῳ καὶ ἀπελευθεριαζούσῃ κινήσει κέχρηται, ἀλλ’ ἐπιβέβηκεν ὁ κυβερνήτης θεὸς τῶν ὅλων οἰακονομῶν καὶ πηδαλιουχῶν σωτηρίως τὰ σύμπαντα, οὔτε ποσὶν οὔτε χερσὶν οὔτε ἄλλῳ τῶν ἐν γενέσει κεχρημένος μέρει τὸ παράπαν οὐδενὶ κατὰ τὸν ἀληθῆ λόγον — „οὐ γὰρ ὡς ἄνθρωπος ὁ θεός„ (Num. 23,19) —, ἀλλὰ τὸν ἕνεκα αὐτὸ μόνον διδασκαλίας εἰσαγόμενον ἡμῶν τῶν ἑαυτοὺς ἐκβῆναι μὴ δυναμένων, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν ἡμῖν αὐτοῖς συμβεβηκότων τὰς περὶ τοῦ ἀγενήτου καταλήψεις λαμβανόντων.
99Âlemin bir benzetme kalıbında "tuğlanın görünüşü gibi" diye anılması da pek yerindedir. Çünkü hissedilir gözün bakışına âlem de tuğla gibi duruyor ve yerinde sabit görünür; oysa son derece hızlı bir hareketle döner ve tek tek bütün hareketleri geride bırakır.
παγκάλως δ’ ἔχει τὸ ἐν παραβολῆς εἴδει φάναι τὸν κόσμον ὡς εἶδος πλίνθου· δοκεῖ μὲν γὰρ ἑστάναι καὶ βεβηκέναι ὡς ἐκείνη κατὰ τὰς τῆς αἰσθητῆς ὄψεως προσβολάς, κέχρηται δὲ ὠκυτάτῃ κινήσει καὶ τὰς ἐν μέρει πάσας παραθεούσῃ.
100Nitekim beden gözleri gündüz güneşi, gece ayı duruyormuş gibi algılar; oysa bütün gök kubbeyi tek bir günde dolaştıklarına göre, dönüşlerinin hızına hiçbir şeyin yetişemeyeceğini kim bilmez? Aynı şekilde bütün gök de durur görünür ama çember çizerek döner; bu hareketi ancak görünmeyen ve daha ilahî olan göz, zihnin gözü kavrar.
καὶ γὰρ μεθ’ ἡμέραν ἡλίου καὶ νύκτωρ σελήνης φαντασίαν ὡς ἑστώτων οἱ σώματος ὀφθαλμοὶ λαμβάνουσι· καίτοι τίς οὐκ οἶδεν, ὅτι ⟨τὸ⟩ τῆς περὶ αὐτοὺς φορᾶς τάχος ἀνανταγώνιστόν ἐστιν, εἴ γε τὸν σύμπαντα οὐρανὸν μιᾷ περιπολοῦσιν ἡμέρᾳ; οὕτως μέντοι καὶ αὐτὸς ὁ σύμπας οὐρανὸς ἑστάναι δοκῶν περιδινεῖται κύκλῳ, τῆς κινήσεως τῷ ἀειδεῖ καὶ θειοτέρῳ καταλαμβανομένης τῷ κατὰ
101Tuğlaları ateşte pişirenler sembolik olarak sahneye çıkarılır: bunlar hâlleri ve kötülükleri sıcak ve son derece hareketli bir akıl yürütmeyle sağlamlaştıranlardır; amaçları, bunları yıkmak için her zaman düzenekler kuran bilgeliğin muhafızları tarafından bir gün yerle bir edilmemeleridir.
διάνοιαν ὀφθαλμῷ. πυροῦντες δὲ τὰς πλίνθους εἰσάγονται συμβολικῶς, τὰ πάθη καὶ τὰς κακίας θερμῷ καὶ κινητικωτάτῳ λόγῳ κραταιούμενοι, ὡς μὴ πρὸς τῶν σοφίας δορυφόρων ποτὲ καθαιρεθεῖεν, οἷς τὰ πρὸς ἀνατροπὴν αὐτῶν αἰεὶ μηχανήματα συγκροτεῖται.
102Bu yüzden şu da eklenir: "Tuğla onlar için taş oldu" (Tekvin 11,3). Akla dayanmayan akışın gevşek ve dağınık olanı, güçlü sözlerle ve en sağlam ispatlarla sıkıştırılıp yoğunlaştırılarak dirençli ve katı bir tabiata dönüşmüştür. Âdeta düşüncelerin kavranışı erkekliğe ermiştir; bu kavrayış çocukluk çağında akıp gider, çünkü psykhē'nin nemliliği yüzünden kendisine basılan izleri henüz pekiştirip koruyamaz. Ardından: "Zift de onlar için çamur oldu" (aynı yer); tersi değil, çamur zift olmadı.
διὸ καὶ ἐπιλέγεται „ἐγένετο αὐτοῖς ἡ πλίνθος εἰς λίθον„ (Gen. 11,3) — τὸ γὰρ μανὸν καὶ κεχυμένον τῆς μὴ σὺν λόγῳ φορᾶς εἰς ἀντίτυπον καὶ στερεὰν φύσιν πιληθὲν καὶ πυκνωθὲν λόγοις δυνατοῖς καὶ ἀποδείξεσιν ἐχυρωτάταις μετέβαλεν, ἀνδρωθείσης τρόπον τινὰ τῆς τῶν θεωρημάτων καταλήψεως, ἥτις ἐν ἡλικίᾳ διαρρεῖ παιδικῇ διὰ τὴν τῆς ψυχῆς ὑγρότητα μήπω δυναμένης τοὺς ἐνσφραγιζομένους πήττειν καὶ διαφυλάττειν χαρακτῆρας —, "καὶ ἡ ἄσφαλτος ἦν αὐτοῖς πηλός„ (ibid.), οὐκ ἔμπαλιν ὁ πηλὸς ἄσφαλτος·
103Kötüler, zayıf olanı daha iyilere karşı güçlendirdiklerini, kendilerinden dağılıp akan şeyleri pekiştirdiklerini sanırlar; sağlam bir yere basıp aretē'ye taş ve ok atabilmek için. Ama güzel şeylerin merhametli babası, bağlanmış olanın çözülmez bir sağlamlığa ulaşıp galip gelmesine izin vermeyecek; akıp giden gayretin ortaya koyduğu işin ayakta kalamadığını, cıvık bir çamur olduğunu gösterecektir.
δοκοῦσι μὲν γὰρ οἱ φαῦλοι τὰ ἀσθενῆ κραταιοῦσθαι κατὰ τῶν ἀμεινόνων καὶ τὰ διαλυόμενα καὶ ῥέοντα ἐξ αὐτῶν πήττειν, ἵν’ ἐπ’ ἐχυροῦ βάλωσι καὶ τοξεύσωσιν ἀρετήν· ὁ δ’ ἵλεως καὶ πατὴρ τῶν καλῶν οὐκ ἐφήσει τὸ δεδεμένον ἐκνικᾶν εἰς ἀδιάλυτον ἀσφάλειαν, ῥεούσης σπουδῆς μὴ ὑφεστὼς ἔργον ὡς πλαδῶντα πηλὸν ἀναδείξας.
104Eğer çamur zift olsaydı, sürekli bir akış içindeki topraktan hissedilir varlık belki de sonsuza dek sağlam ve değişmez bir kuvvete ulaşıp üstün gelirdi. Ama tam tersine zift çamura dönüştüğüne göre, umutsuzluğa kapılmamalı: Umut var, kötülüğün o sağlam dayanaklarının Tanrı'nın kudretiyle parçalanacağına dair umut.
εἰ μὲν γὰρ ὁ πηλὸς ἐγένετο ἄσφαλτος, μέχρι παντὸς ἂν ἴσως τὸ ἐν συνεχεῖ ῥύσει γεῶδες αἰσθητὸν εἰς ἀσφαλῆ καὶ ἀμετάβλητον δύναμιν ἐξενίκησεν· ἐπεὶ δὲ τοὐναντίον ἡ ἄσφαλτος εἰς πηλὸν μετέβαλεν, οὐκ ἀθυμητέον· ἐλπὶς γάρ, ἐλπὶς τὰ βέβαια τῆς κακίας ἐρείσματα κράτει θεοῦ διακοπῆναι.
105Bu yüzden adil kişi de hayatın büyük ve dalga dalga gelen tufanında, varlıkları gerçekten oldukları gibi henüz his olmaksızın yalnız psykhē ile göremediği için, "gemiyi" —bedeni kastediyorum— "içinden ve dışından ziftle" sıvayarak (Tekvin 6,14) onun aracılığıyla gelen tasavvurlarını ve işleyişlerini sağlamlaştırır. Ama kötülük dinip akış durduğunda, hakikati kavramak için bedenden bağımsız düşünceyi kullanarak dışarı çıkacaktır.
τοιγαροῦν ὁ δίκαιος καὶ ἐν τῷ μεγάλῳ καὶ ἐπαλλήλῳ τοῦ βίου κατακλυσμῷ, μήπω δυνάμενος δίχα αἰσθήσεως ψυχῇ μόνῃ τὰ ὄντα ὄντως ὁρᾶν, „τὴν κιβωτόν„, λέγω δὲ τὸ σῶμα, „ἔνδοθέν τε καὶ ἔξωθεν ἀσφάλτῳ„ καταχρίσει (Gen. 6,14) βεβαιούμενος τὰς δι’ αὐτοῦ φαντασίας καὶ ἐνεργείας· λωφήσαντος δὲ τοῦ κακοῦ καὶ τῆς φορᾶς ἐπισχούσης ἐξελεύσεται χρησάμενος ἀσωμάτῳ διανοίᾳ πρὸς τὴν ἀληθείας ἀντίληψιν.
106Çünkü daha oluşunun başında dikilip adlandırılan erdemli karakter, adı Musa olan, âlemde bir şehirde ve vatanında yaşar gibi yaşamış, bir dünya vatandaşı olmuş olan, bir zamanlar âdeta "zift ve katranla" (Çıkış 2,3) sıvanmış bedene bağlandı. Bu beden, his altına düşen her şeyin tasavvurlarını güvenle alıp içine sığdırıyormuş gibi görünür. Musa ağlar (Çıkış 2,6): bir yandan bedensiz tabiata duyduğu aşkın baskısıyla bu bağlanmışlığa ağlar, öte yandan çoğunluğun aylak ve kibirle şişmiş zavallı nous'una da ağlar. Bu nous yanlış bir kanaate asılıp kalmış, kendi içinde sağlam ve güvenilir bir şeyin, hatta yaratılmış varlıklardan herhangi birinde değişmez bir şeyin yerleşik olduğunu sanmıştır; oysa sabit, hep aynı ve aynı hâlde kalan, yalnız Tanrı'nın katında dikili bir sütun gibi durur.
ὁ μὲν γὰρ ἀστεῖος ἀπὸ γενέσεως ἀρχῆς φυτευθεὶς καὶ προσαγορευθεὶς τρόπος, ὄνομα Μωυσῆς, ὁ τὸν κόσμον ὡς ἄστυ καὶ πατρίδα οἰκήσας ἅτε κοσμοπολίτης γενόμενος, ἐνδεθείς ποτε τῷ ἐπαληλιμμένῳ ὡς ἂν „ἀσφαλτοπίσσῃ" (Exod. 2,3) σώματι καὶ δοκοῦντι τὰς πάντων ⟨τῶν⟩ ὑποκειμένων ἐν αἰσθήσει φαντασίας ἀσφαλῶς δέχεσθαί τε καὶ κεχωρηκέναι, κατακλαίει (Exod. 2,6) μὲν τὴν ἔνδεσιν ἀσωμάτου φύσεως πιεσθεὶς ἔρωτι, κατακλαίει δὲ καὶ τὸν πλάνητα καὶ τετυφωμένον τῶν πολλῶν ἄθλιον νοῦν, ὃς ψευδοῦς δόξης ἐκκρεμασθεὶς ᾠήθη τι παρ’ ἑαυτῷ βέβαιον καὶ ἀσφαλὲς ἢ συνόλως παρά τινι τῶν γενομένων ἄτρεπτον ἱδρῦσθαι, τοῦ παγίως καὶ κατὰ τὰ αὐτὰ καὶ ὡσαύτως ἔχοντος ἐστηλιτευμένου παρὰ μόνῳ τῷ θεῷ.
107"Gelin, kendimize bir şehir ve tepesi göğe erişecek bir kule yapalım" (Tekvin 11,4) sözü şöyle bir anlam telkin eder: Kanun koyucu şehirlerin yalnız yeryüzünde kurulmuş, malzemesi taş ve ağaç olan şehirlerden ibaret olmadığını, insanların psykhē'lerinde kurulu olarak taşıdıkları şehirlerin de bulunduğunu düşünür. Bunlar,
Τὸ δὲ „δεῦτε καὶ οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πόλιν καὶ πύργον, οὗ ἡ κεφαλὴ ἔσται ἕως τοῦ οὐρανοῦ„ (Gen. 11,4) τοιοῦτον ὑποβάλλει νοῦν· πόλεις ὁ νομοθέτης οὐχὶ ταύτας μόνον οἴεται εἶναι τὰς ἐπὶ γῆς δημιουργηθείσας, ὧν εἰσιν ὗλαι λίθοι καὶ ξύλα, ἀλλὰ καὶ ἃς ἄνθρωποι περιφέρουσι ταῖς ψυχαῖς ἑαυτῶν ἐνιδρυμένας. εἰσὶ δ’ αὗται μέν,
108tahmin edileceği gibi, daha ilahî bir yapıya nail oldukları için asıl örneklerdir; öbürleri ise fani bir maddeden kurulmuş oldukları için kopyalardır. Şehrin iki türü vardır, biri daha iyi, öteki daha kötü. Daha iyisi demokrasiyi, yani eşitliği gözeten yönetimi benimseyendir; onun yöneticileri kanun ve haktır, böyle bir düzen de Tanrı'ya bir ilahidir. Daha kötüsü ise demokrasiyi tıpkı sahte damgalı, kalp sikke gibi taklit edip bozandır: eşitsizliğe hayran olan, içinde haksızlığın ve kanunsuzluğun hüküm sürdüğü kalabalık yönetimi.
ὡς εἰκός, ἀρχέτυποι ἅτε θειοτέρας κατασκευῆς λαχοῦσαι, ἐκεῖναι δὲ μιμήματα ὡς ἂν ἐκ φθαρτῆς οὐσίας συνεστῶσαι. διττὸν δὲ πόλεως εἶδος, τὸ μὲν ἄμεινον, τὸ δὲ χεῖρον, ἄμεινον μὲν τὸ δημοκρατίᾳ χρώμενον ἰσότητα τιμώσῃ πολιτείᾳ, ἧς ἄρχοντές εἰσι νόμος καὶ δίκη — θεοῦ δὲ ὕμνος ἡ τοιάδε —, χεῖρον δὲ τὸ κιβδηλεῦον αὐτήν, ὡς τὸ παράσημον καὶ παρακεκομμένον ἐν νομίσμασιν, ὀχλοκρατία, ἣ θαυμάζει τὸ ἄνισον, ἐν ᾗ ἀδικία καὶ ἀνομία καταδυναστεύουσιν.
109Erdemliler birinci şehrin vatandaş kütüğüne yazılır; kötülerin kalabalığı ise öbür, daha kötü şehre bağlanmıştır, çünkü düzene karşı düzensizliği, oturmuş bir duruma karşı karmaşayı sever.
ἐγγράφονται δ’ οἱ μὲν ἀστεῖοι τῷ τῆς προτέρας πολιτεύματι, τῶν δὲ φαύλων ἡ πληθὺς τὴν ἑτέραν καὶ χείρω διέζωσται, πρὸ εὐκοσμίας ἀκοσμίαν καὶ σύγχυσιν πρὸ εὐσταθοῦς καταστάσεως ἀγαπῶσα.
110Akılsız kişi günah işlemek için yalnız kendisiyle yetinmez, yardımcılar ister. Görmeyi kışkırtır, işitmeyi kışkırtır, bütün hisleri hiç vakit kaybetmeden saflarına katılmaya çağırır; her biri hizmet için gerekli her şeyi getirsin diye. Tabiatı gereği zaten azgın olan hâller sürüsünü de kışkırtıp bileyler ki alıştırma ve talimle büsbütün dayanılmaz olsun.
συνεργοῖς δὲ ὁ ἄφρων ἀξιοῖ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν οὐκ ἀρκούμενος αὑτῷ μόνῳ χρῆσθαι, καὶ προτρέπει μὲν ὅρασιν, προτρέπει δὲ ἀκοήν, παρακαλεῖ δὲ πᾶσαν αἴσθησιν ἀνυπερθέτως αὐτῷ συντετάχθαι, φερούσης ἑκάστης τὰ πρὸς ὑπηρεσίαν ἐπιτήδεια πάντα· ἐπαίρει μέντοι καὶ παραθήγει καὶ τὸ ἄλλο ἀτίθασον ἐκ φύσεως τῶν παθῶν στῖφος, ἵνα ἄσκησιν καὶ μελέτην προσλαβὸν ἀνύποιστον γένηται.
111Bu müttefikleri çağıran nous der ki: "Kendimize bir şehir yapalım" (Tekvin 11,4). Bu şu demektir: Kendi mülkümüzü tahkim edelim, güçlü bir surla çevirelim ki saldıranlara kolayca ele geçmeyelim. psykhē'deki kuvvetlerin her birini âdeta kabilelere ve mahallelere ayırıp paylaştıralım; bir kısmını akıllı kısma, bir kısmını akılsız kısma verelim.
τούτους οὖν καλέσας τοὺς συμμάχους ὁ νοῦς φησιν· „οἰκοδομήσωμεν ἑαυτοῖς πόλιν„ (Gen. 11,4), ἴσον τῷ ὀχυρωσώμεθα τὰ οἰκεῖα καὶ φραξώμεθα δυνατῶς, ὡς μὴ πρὸς τῶν κατατρεχόντων εὐμαρῶς ἁλισκοίμεθα· διέλωμεν καὶ διανείμωμεν ὥσπερ κατὰ φυλὰς καὶ δήμους ἑκάστας τῶν ἐν ψυχῇ δυνάμεων προσκληρώσαντες τὰς μὲν λογικῇ, τὰς δὲ ἀλόγῳ μερίδι·
112Yönetici olarak, nereden olursa olsun zenginlik, şöhret, itibar ve haz sağlayabilecek olanları seçelim. Yoksulluğun ve itibarsızlığın sebebi olan adaleti ortadan kaldırıp öyle kanunlar yazalım ki güçlünün çıkarını, her zaman başkalarından fazlasını kapabilenler lehine pekiştirsin.
ἄρχοντας ἑλώμεθα τοὺς ἱκανοὺς πλοῦτον, δόξαν, τιμάς, ἡδονὰς ἀφ’ ὧν ἂν δύνωνται περιποιεῖν ἁπάντων· τὴν πενίας καὶ ἀδοξίας αἰτίαν δικαιοσύνην τιθεμένους ἐκποδὼν γράφωμεν νόμους, οἳ τὸ τοῦ κρείττονος συμφέρον βεβαιώσουσι τοῖς πλέον ἑτέρων αἰεὶ φέρεσθαι δυναμένοις.
113Bir "kule" de, kötülüğün tiranlığına en sağlam saray olacak bir kale gibi inşa edilsin; ayakları yerde dursun, başı ise büyüklük taslamanın sayesinde o kadar yükseğe çıkıp göğe ulaşsın.
„πύργος„ δ’ ὡς ἂν ἀκρόπολις κατεσκευάσθω τῇ | τυράννῳ κακίᾳ βασίλειον ὀχυρώτατον, ἧς οἱ μὲν πόδες ἐπὶ γῆς βαινέτωσαν, ἡ δὲ κεφαλὴ πρὸς οὐρανὸν φθανέτω τοσοῦτον ὑπὸ μεγαλαυχίας ὕψος ἐπιβᾶσα.
114Gerçekten de kötülük yalnız insanlara karşı işlenen haksızlıklarda kalmaz; dinsizlik ve tanrıtanımazlık sözlerini öne sürerek gökteki şeylere de saldırır. Ya ilahî olanın var olmadığını anlatır ya da var olduğu hâlde ilgilenmediğini; ya âlemin hiçbir zaman bir oluş başlangıcı olmadığını ya da oluşmuş olsa bile istikrarsız sebeplerle rastgele sürüklendiğini, bazen yanlış, bazen kusursuz gittiğini, tıpkı gemilerde ve dört atlı arabalarda olageldiği gibi.
τῷ γὰρ ὄντι οὐ μόνον ἐπὶ τῶν ἀνθρωπείων ἀδικημάτων ἵσταται, μετατρέχει δὲ καὶ τὰ ὀλύμπια τοὺς ἀσεβείας καὶ ἀθεότητος λόγους προτείνουσα, ἐπειδὰν ἢ ὡς οὐκ ἔστι τὸ θεῖον διεξίῃ, ἢ ὡς ὂν οὐ προνοεῖ, ἢ ὡς ὁ κόσμος οὔποτε γενέσεως ἔλαβεν ἀρχήν, ἢ ὡς γενόμενος ἀστάτοις αἰτίαις ὡς ἂν τύχῃ φέρεται, ποτὲ μὲν πλημμελῶς, ποτὲ δὲ οὐχ ὑπαιτίως, καθάπερ ἐπὶ πλοίων καὶ τεθρίππων εἴωθε γίνεσθαι·
115Çünkü bazen sürücü ve dümenci olmadan da yolculuğun ve yarışın doğru gittiği olur. Oysa öngörünün işi ara sıra değil, insanî öngörüde çoğu zaman, ilahî öngörüde ise kesintisiz ve her zaman doğruyu tutturmaktır; zira hata etmenin ilahî kuvvete yabancı olduğu herkesçe kabul edilir. Bu akıl hastaları kötülük hakkındaki sözü sembolik olarak bir kule gibi yükseltirler. Neden mi? Arkalarında kötü şöhretli bir ad bırakmaktan başka ne isteyebilirler ki?
φιλεῖ γὰρ ἔστιν ὅτε χωρὶς ἡνιόχων τε καὶ κυβερνητῶν ὅ τε πλοῦς καὶ ὁ δρόμος εὐθύνεσθαι· προνοίας δ’ οὐ τὸ ὀλιγάκις, ἀλλὰ τῆς μὲν ἀνθρωπίνης πολλάκις, τῆς δὲ θείας ἀδιαστάτως αἰεὶ κατορθοῦν, ἐπεὶ τὸ διαμαρτάνειν ἀλλότριον ἀνωμολόγηται θείας δυνάμεως. κατασκευάζουσι μέντοι συμβολικῶς ὡσανεὶ πύργον τὸν περὶ κακίας λόγον οἱ φρενοβλαβεῖς, τί βουλόμενοι ἢ ὄνομα αὐτῶν ὑπολείπεσθαι τὸ δυσώνυμον;
116Çünkü şöyle derler: "Kendimize bir ad yapalım" (Tekvin 11,4). Ne taşkın, ne dizginsiz bir yüzsüzlük! Ne diyorsunuz? Haksızlıklarınızı geceyle ve koyu karanlıkla örtmeniz, onlara gerçek değilse bile hiç değilse yapmacık bir utançtan perde çekmeniz gerekirdi; ya daha makul insanların gönlünü hoş tutmak ya da itiraf edilmiş suçların cezasından sıyrılmak için. Siz ise öyle bir küstahlığa varıyorsunuz ki yalnız ışığın, en parlak güneşin karşısında pırıl pırıl ortaya çıkmakla kalmıyor, ne daha iyi insanların tehditlerinden ne de böyle kutsala saldıranları bekleyen, Tanrı'dan gelen amansız cezalardan korkuyorsunuz; üstelik kendi haksızlıklarınızın haberini taşıyan söylentileri her yana yaymak istiyorsunuz ki ey zavallılar, ey iğrençlerin iğrençleri, kimse sizin küstahlıklarınızdan habersiz, onları duymamış olarak kalmasın.
λέγουσι γάρ· „ποιήσωμεν ἑαυτῶν ὄνομα„ (Gen. 11,4). ὢ περιττῆς καὶ κεχυμένης ἀναισχυντίας. τί φατε; νυκτὶ καὶ βαθεῖ σκότῳ τὰ ἑαυτῶν ἀδικήματα συγκρύπτειν ὀφείλοντες καὶ προκάλυμμα αὐτῶν, εἰ καὶ μὴ τὴν ἀληθῆ, τὴν γοῦν προσποίητον αἰδῶ πεποιῆσθαι ἢ χάριτος ἕνεκα τῆς πρὸς τοὺς ἐπιεικεστέρους ἢ διαδύσεως τῶν ἐφ’ ὁμολογουμένοις ἁμαρτήμασι τιμωριῶν, τοσοῦτον τῆς τόλμης ἐπιβαίνετε, ὥστε οὐ μόνον πρὸς φῶς καὶ λαμπρότατον ἥλιον ἐναυγάζεσθε μήτε τὰς ἀνθρώπων τῶν ἀμεινόνων ἀπειλὰς μήτε τὰς ἀπαραιτήτους ἐκ θεοῦ δίκας τοῖς οὕτως ἀνοσιουργοῖς ἀπαντωμένας καταδείσαντες, ἀλλὰ καὶ πανταχόσε φήμας ἀγγέλους τῶν οἰκείων ἀδικημάτων περιπέμπειν ἀξιοῦτε, ὡς μηδεὶς ἀμύητος μηδ’ ἀνήκοος γένοιτο τῶν ὑμετέρων, ὦ σχέτλιοι καὶ παμμίαροι, τολμημάτων.
117Peki nasıl bir ad için can atıyorsunuz? Yaptıklarınıza en çok yakışan ad için mi? O halde tek bir ad mı var? Cins olarak belki tek, ama türler olarak sayısız; siz sussanız bile başkalarının ağzından duyacaksınız. İşte bunlar: yüzsüzlükle birlikte pervasızlık, şiddetle birlikte küstahlık, adam öldürmeyle birlikte şiddet, zinalarla birlikte baştan çıkarmalar, ölçüsüz hazlarla birlikte sınırsız arzu, cüretle birlikte delilik, kurnazlıkla birlikte haksızlık, yağmayla birlikte hırsızlıklar, yalanlarla birlikte yalan yeminler, kanunsuzluklarla birlikte dinsizlikler.
ὀνόματος οὖν ποίου γλίχεσθε; ἢ τοῦ τοῖς πραττομένοις οἰκειοτάτου; ἆρ’ οὖν ἕν ἐστι μόνον; γένει μὲν ἴσως ἕν, μυρία δὲ τοῖς εἴδεσιν, ἅ, κἂν ἡσυχάζητε, ἑτέρων λεγόντων ἀκούσεσθε· προπέτεια τοίνυν ἐστὶ μετὰ ἀναισχυντίας, ὕβρις μετὰ βίας, βία μετὰ ἀνδροφονίας, σὺν μοιχείαις φθοραί, σὺν ἀμέτροις ἡδοναῖς ἀόριστος ἐπιθυμία, μετὰ θράσους ἀπόνοια, μετὰ πανουργίας ἀδικία, κλοπαὶ μετὰ ἁρπαγῆς, σὺν ψευδολογίαις ψευδορκίαι, μετὰ παρανομιῶν ἀσέβειαι.
118Böylelerinin adları bunlar ve bunlara benzer şeylerdir. Utanıp yüzlerini örtmeleri gereken şeylerden şöhret avlayıp bunlarla övünmek, büyüklenmek ne güzel(!) Üstelik bazıları bununla gururlanır; herkesin gözünde böyle sayılmaktan karşı konulmaz bir güç elde ettiklerini sanırlar. Ama Tanrı'nın yanından ayrılmayan Adalet onları bu büyük cüretleri yüzünden cezalandıracaktır; gerçi belki onlar da kendi yıkımlarını yalnız sezmekle kalmayıp önceden görmektedirler. Çünkü şöyle derler: "Dağılmadan önce" (Tekvin 11,4) adımızı ve şöhretimizi garantiye alalım.
ταῦτα καὶ τὰ παραπλήσια τῶν τοιούτων ἔστ’ ὀνόματα. καλόν γ’ ἐναυχῆσαι κἀπισεμνύνεσθαι δόξαν θηρωμένους τὴν ἀπὸ τούτων, ἐφ’ οἷς εἰκὸς ἦν ἐγκαλύπτεσθαι. καὶ μὴν ἔνιοι μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ τούτοις, ὡς ἄμαχόν τινα ἰσχὺν ἐκ τοῦ τοιούτους νομισθῆναι παρὰ πᾶσι καρπωσάμενοι, οὓς τοῦ πολλοῦ θράσους ἡ ὀπαδὸς τοῦ θεοῦ δίκη τίσεται καίτοι τάχα τὸν οἰκεῖον οὐ μαντευομένους μόνον, ἀλλὰ καὶ προορωμένους ὄλεθρον· φασὶ γάρ· „πρὶν διασπαρῆναι„ (Gen. 11,4), φροντίσωμεν ὀνόματός τε καὶ δόξης.
119Onlara şöyle derdim: Demek dağıtılacağınızı biliyorsunuz? O halde neden günah işliyorsunuz? Ama belki de Kutsal Kitap burada akılsızların karakterini ortaya koyuyordur: Bunlar, en büyük cezalar başlarının üzerinde, hem de belirsizce değil çoğu zaman apaçık asılı dururken bile haksızlık etmekten çekinmezler. Gizli sanılan cezalar, yani Tanrı'dan inenler, aslında en iyi bilinenlerdir.
οὐκοῦν, εἴποιμ’ ἂν αὐτοῖς, ὅτι σκεδασθήσεσθε γινώσκετε; τί οὖν ἁμαρτάνετε; ἀλλὰ μήποτε τὸν τρόπον τῶν ἀφρόνων διασυνίστησιν, οἳ καίτοι μεγίστων ἐπικρεμαμένων οὐκ ἀδήλως ἀλλ’ ἐκ τοῦ φανεροῦ πολλάκις τιμωριῶν ἀδικεῖν ὅμως οὐκ ὀκνοῦσι· γνωριμώταται δ’ εἰσὶν αἱ τιμωρίαι ἀδηλοῦσθαι νομισθεῖσαι, ἃς ἐκ θεοῦ κατασκήπτειν συμβέβηκε.
120Çünkü kötülerin en kötüleri bile haksızlık ederken ilahî olandan gizli kalamayacaklarını ve cezadan bütünüyle kaçmayı başaramayacaklarını kavrarlar. Yoksa dağıtılacaklarını nereden bileceklerdi?
πάντες γὰρ οἱ φαυλότατοι λαμβάνουσιν ἐννοίας περὶ τοῦ μὴ λήσειν τὸ θεῖον ἀδικοῦντες μηδὲ τὸ δίκην ὑφέξειν εἰσάπαν ἰσχῦσαι διακρούσασθαι· ἐπεὶ πόθεν ἴσασιν, ὅτι σκεδασθήσονται;
121Nitekim "biz dağılmadan önce" diyorlar. Vicdan içeriden onları sorguya çeker; tanrıtanımazlığa ne kadar uğraşsalar da onları dürter, öyle ki istemeye istemeye şunu kabule sürüklenirler: İnsanlara ait her şey daha üstün bir tabiat tarafından gözetilmektedir; başlarında rüşvet tanımayan, cezalandırıcı bir Adalet durmaktadır ve o, dinsizlerin haksız işlerinden ve bu işleri savunan sözlerden nefret eder.
καὶ μὴν λέγουσι „πρὶν ἡμᾶς διασπαρῆναι„· ἀλλὰ τὸ συνειδὸς ἔνδοθεν ἐλέγχει καὶ σφόδρα ἐπιτηδεύοντας ἀθεότητα κεντεῖ, ὡς ἄκοντας εἰς συναίνεσιν ἐπισπάσασθαι περὶ τοῦ τὰ κατ’ ἀνθρώπους πάντα πρὸς ἀμείνονος φύσεως ἐφορᾶσθαι καὶ δίκην ἐφεστάναι τιμωρὸν ἀδέκαστον, ἀσεβῶν πράξεις ἐχθραίνουσαν ἀδίκους καὶ λόγους τοὺς συνηγόρους αὐταῖς.
122Ama bütün bunlar, hep ölen ama hiç ölmüş olmayan, adı Kabil olan kötülüğün torunlarıdır. Kabil de bir oğul doğurup ona Hanok adını vermemiş, kendi adını taşıyan bir şehir kurarken (Tekvin 4,17) gösterilmemiş miydi? Bir bakıma o da daha ilahî bir yapıya nail olmuş olanları yıkmak için yaratılmış ve fani şeyleri inşa ediyordu.
ἀλλ’ εἰσὶν ἀπόγονοι πάντες οὗτοι τῆς αἰεὶ μὲν ἀποθνῃσκούσῃς, μηδέποτε δὲ τεθνηκυίας μοχθηρίας, ἧς Κάιν ἐστὶν ὄνομα. ἢ οὐχὶ καὶ ὁ Κάιν υἱὸν γεννήσας, ὃν Ἐνὼχ ἐκάλεσεν, ὁμώνυμον αὐτῷ [καὶ] κτίζων εἰσάγεται πόλιν (Gen. 4, 17) καὶ τρόπον τινὰ τὰ γενητὰ καὶ θνητὰ οἰκοδομῶν ἐπὶ τῇ τῶν θειοτέρας κατασκευῆς λαχόντων ἀνατροπῇ;
123Çünkü Hanok "senin lütfun" diye yorumlanır. Kutsala saygısızların her biri kavrayışlarını ve düşüncelerini kendisine zihninin bahşettiğini sanır; görmeyi gözlerin, işitmeyi kulakların, koklamayı burun deliklerinin, öbür hislerin de kendilerine has olanı kendilerine verdiğini; hatta konuşmayı ses organlarının sağladığını. Tanrı ise ona göre ya hiç yoktur ya da ilk sebep olarak var değildir.
ὁ γὰρ Ἐνὼχ ἑρμηνεύεται χάρις σου· τῶν δ’ ἀνοσίων ἕκαστος διάνοιαν μὲν ἡγεῖται χαρίζεσθαι ἑαυτῷ τάς τε καταλήψεις καὶ διανοήσεις, ὀφθαλμοὺς δὲ τὸ βλέπειν καὶ ἀκούειν ὦτα καὶ μυκτῆρας ὀσφραίνεσθαι, καὶ τὰς ἄλλας αἰσθήσεις τὰ οἰκεῖα ἑαυταῖς, ἔτι μέντοι καὶ τὰ φωνῆς ὄργανα τὸ λέγειν, θεὸν δὲ ἢ μὴ συνόλως ἢ μὴ ὡς πρῶτον αἴτιον ὄν.
124Bu yüzden Kabil, ektiği ürünlerin turfandasını kendine ayırır; Tanrı'ya ise yalnızca, sonradan, birtakım ürünler sunduğu söylenir. Oysa sağlıklı bir örnek hemen yanı başındadır: Kardeşi sürünün ikinci değil ilk doğan yavrularını kurban eder; böylece oluş içindeki şeylerin daha önce gelen sebeplerinin, sebeplerin en öncesine göre kurulduğunu kabul etmiş olur.
διὰ τοῦτο καὶ ὧν ἐγεωπόνησε τὰς ἀπαρχὰς ἑαυτῷ ταμιεύεται, καρποὺς δὲ αὐτὸ μόνον αὖθις προσενεγκεῖν θεῷ λέγεται καίτοι παραδείγματος ὑγιοῦς ἐγγὺς ἑστῶτος· ὁ γὰρ ἀδελφὸς αὐτοῦ τὰ πρωτότοκα, οὐ τὰ δεύτερα τῆς ποίμνης ἔκγονα ἱερουργεῖ, τὰς τῶν γινομένων πρεσβυτέρας αἰτίας κατὰ τὸ πρεσβύτατον τῶν αἰτίων ὁμολογῶν συνίστασθαι.
125Dinsiz ise tam tersini düşünür: nous tasarladığı şeylerin, his de hissettiği şeylerin mutlak hâkimidir; çünkü biri cisimler, öteki her şey hakkında kusursuz ve yanılmaz biçimde hüküm verir.
τῷ δ’ ἀσεβεῖ τοὐναντίον δοκεῖ, αὐτοκράτορα μὲν εἶναι τὸν νοῦν ὧν βουλεύεται, αὐτοκράτορα δὲ καὶ τὴν αἴσθησιν ὧν αἰσθάνεται· δικάζειν γὰρ ἀνυπαιτίως καὶ ἀψευδῶς τὴν μὲν τὰ σώματα, τὸν δὲ πάντα.
126Bundan daha kınanası, hakikat tarafından daha çok yalanlanan ne olabilir? nous'un sayısız durumda saçmaladığı defalarca ortaya çıkmamış mıdır? Bütün hisler yalancı şahitlikten suçlu bulunmamış mıdır? Hem de aldatılmaları beklenebilecek akılsız yargıçların önünde değil, rüşvetle yoldan çıkarılması caiz olmayan tabiatın kendi mahkemesinde.
τούτων δὲ τί ἂν γένοιτο ἐπιληπτότερον ἢ μᾶλλον ὑπὸ τῆς ἀληθείας ἐλεγχόμενον; ἢ οὐχὶ καὶ ὁ νοῦς πολλάκις ἐπὶ μυρίων ὅσων ἠλέγχθη παρανοῶν, καὶ αἱ αἰσθήσεις ἅπασαι ψευδομαρτυριῶν ἑάλωσαν οὐ παρ’ ἀλόγοις δικασταῖς, οὓς εἰκὸς ἀπατᾶσθαι, ἀλλ’ ἐν τῷ τῆς φύσεως αὐτῆς δικαστηρίῳ, ἣν οὐ θέμις δεκάζεσθαι;
127Kendi içimizdeki ölçütler, nous ile his, yanıldığına göre bunun sonucunu kabul etmek zorundayız: Tanrı birine düşünceleri, öbürüne algıları yağmur gibi yağdırır; olup bitenler bizim parçalarımızın lütfu değildir, hepsi bizi de var edenin armağanlarıdır.
καὶ μὴν σφαλλομένων γε τῶν καθ’ ἡμᾶς αὐτοὺς περί τε νοῦν καὶ αἴσθησιν κριτηρίων ἀνάγκη τἀκόλουθον ὁμολογεῖν, ὅτι ὁ θεὸς τῷ μὲν τὰς ἐννοίας, τῇ δὲ τὰς ἀντιλήψεις ἐπομβρεῖ, καὶ ἔστιν οὐ τῶν καθ’ ἡμᾶς μερῶν χάρις τὰ γινόμενα, ἀλλὰ τοῦ δι’ ὃν καὶ ἡμεῖς γεγόναμεν δωρεαὶ πᾶσαι.
128Bencilliğin mirasını babalarından devralan oğullar onu göğe kadar büyütmeye can atarlar. Ta ki aretē'yi seven ve kötülükten nefret eden Adalet gelip zavallı psykhē'ye karşı yükselttikleri şehirleri ve adı
τὸν φιλαυτίας κλῆρον παραλαβόντες παῖδες παρὰ πατρὸς συναυξῆσαι γλίχονται μέχρις οὐρανοῦ, ἕως ἂν ἡ φιλάρετός τε καὶ μισοπόνηρος δίκη παρελθοῦσα καθέλῃ τὰς πόλεις, ἃς ἐπετείχισαν ψυχῇ τῇ ταλαίνῃ, καὶ τὸν πύργον, οὗ τοὔνομα ἐν τῇ
129Hâkimler Kitabı'nda açıklanan kuleyi yıkana dek. Bu ad İbranilere göre Penuel'dir, bizim dilimizde ise "Tanrı'dan yüz çevirme". Çünkü sözlerin inandırıcılığıyla kurulan bu kale, düşünceyi Tanrı'ya saygıdan döndürüp başka yana çevirmekten başka bir amaçla kurulmamıştı. Bundan daha büyük haksızlık ne olabilir?
τῶν κριμάτων ἀναγραφομένῃ βίβλῳ δεδήλωται. ἔστι δὲ ὡς μὲν Ἑβραῖοι λέγουσι Φανουήλ, ὡς δὲ ἡμεῖς ἀποστροφὴ θεοῦ· τὸ γὰρ κατεσκευασμένον ὀχύρωμα διὰ τῆς τῶν λόγων πιθανότητος οὐδενὸς ἕνεκα ἑτέρου κατεσκευάζετο ἢ τοῦ μετατραπῆναι καὶ μετακλιθῆναι διάνοιαν ἀπὸ τῆς τοῦ θεοῦ τιμῆς· οὗ τί ἂν γένοιτο ἀδικώτερον;
130Ama bu kaleyi yıkmak için, haksızlığın sınayıcısı ve onu öldürmeye her an hazır olan biri vardır; İbranilerin Gedeon dediği, adı "sınama yeri" diye yorumlanan kişi. Kutsal Kitap şöyle der: "Gedeon Penuel adamlarına şöyle diyerek yemin etti: Esenlik içinde döndüğümde bu kuleyi yerle bir edeceğim" (Hâkimler 8,9).
ἀλλὰ πρός γε τὴν τοῦ ὀχυρώματος τούτου καθαίρεσιν ὁ πειρατὴς τῆς ἀδικίας καὶ φονῶν αἰεὶ κατ’ αὐτῆς εὐτρέπισται, ὃν Ἑβραῖοι καλοῦσι Γεδεών, ὃς ἑρμηνεύεται πειρατήριον· „ὤμοσε“ γάρ φησι „Γεδεὼν τοῖς ἀνδράσι Φανουὴλ λέγων· ἐν τῷ με ἐπιστρέφειν μετ’ εἰρήνης τὸν πύργον τοῦτον κατασκάψω“ (Iud. 8,9).
131Kötülükten nefret eden ve dinsizlere karşı bilenmiş bir psykhē için ne güzel, ne yakışık bir övünçtür bu: düşünceyi dindarlıktan döndürmeye ikna eden her sözü yıkacağına dair kesin söz vermek! Tabiatı da böyledir: nous döndüğünde, ondaki sapan ve yüz çeviren her şey çözülür.
πάγκαλον καὶ πρεπωδέστατον αὔχημα μισοπονήρῳ ψυχῇ κατὰ ἀσεβῶν ἠκονημένῃ τὸ βεβαιοῦσθαι καθαιρήσειν πάντα λόγον ἀποστρέφειν διάνοιαν ὁσιότητος ἀναπείθοντα. καὶ πέφυκεν οὕτως ἔχειν· ὅταν γὰρ ὁ νοῦς ἐπιστρέψῃ, τὸ ἀποκλῖνον καὶ ἀποστρεφόμενον αὐτοῦ πᾶν λύεται.
132Bu yıkımın vakti ise, işin en şaşırtıcı yanı, Kutsal Kitap'ın dediği gibi savaş değil barıştır. Çünkü dindarlığın doğurduğu düşünce dinginliği ve sükûneti, dinsizliğin kurduğu her sözü devirir.
τούτου δὲ καιρός ἐστι τῆς καθαιρέσεως, τὸ παραδοξότατον, ᾗ φησιν, οὐ πόλεμος, ἀλλ’ εἰρήνη· διανοίας γὰρ εὐσταθείᾳ καὶ ἠρεμίᾳ, ἣν εὐσέβεια γεννᾶν πέφυκεν, ἀνατρέπεται πᾶς λόγος, ὃν ἐδημιούργησεν ἀσέβεια.
133Birçokları hislerini de bir kule gibi göğün sınırlarına değecek kadar yükseltmiştir. Gök ise sembolik olarak nous'umuzdur; en iyi ve ilahî tabiatlar onun içinde dolaşır. Buna cüret edenler hissi düşünceden üstün tutar, düşünülür olan her şeyi hissedilir şeyler aracılığıyla zorla ele geçirmek isterler; efendi olanı köle mertebesine, tabiatça köle olanı yönetici mertebesine geçirmeye zorlarlar.
πολλοὶ καὶ τὰς αἰσθήσεις πύργου τινὰ τρόπον ἐπὶ τοσοῦτον ἤγειραν, ὡς ἅψασθαι τῶν οὐρανοῦ περάτων· οὐρανὸς δὲ συμβολικῶς ὁ νοῦς ἡμῶν ἐστι, καθ’ ὃν αἱ ἄρισται καὶ θεῖαι φύσεις περιπολοῦσιν. οἱ δὲ ταῦτα τολμῶντες αἴσθησιν μὲν διανοίας προκρίνουσιν, ἀξιοῦσι δὲ καὶ διὰ τῶν αἰσθητῶν τὰ νοητὰ πάντα ἑλεῖν ἀνὰ κράτος, εἰς μὲν δούλων τάξιν τὰ δεσπόζοντα, εἰς δὲ ἡγεμόνων τὰ φύσει δοῦλα μεθαρμόσασθαι βιαζόμενοι.
134"Rab şehri ve kuleyi görmek için indi" (Tekvin 11,5) sözünü ise mutlaka mecazi olarak anlamak gerekir. İlahî olanın yaklaştığını ya da uzaklaştığını, indiğini ya da tersine çıktığını, kısacası tek tek canlılarla aynı durumlara girip aynı hareketleri yaptığını sanmak, deyim yerindeyse okyanusun ötesine, âlemin dışına taşan bir dinsizliktir.
Τὸ δέ, „κατέβη κύριος ἰδεῖν τὴν πόλιν καὶ τὸν πύργον“ (Gen. 11,5) τροπικώτερον πάντως ἀκουστέον· προσιέναι γὰρ ἢ ἀπιέναι ἢ κατιέναι ἢ τοὐναντίον ⟨ἀν⟩έρχεσθαι ἢ συνόλως τὰς αὐτὰς τοῖς κατὰ μέρος ζῴοις σχέσεις καὶ κινήσεις ἴσχεσθαι καὶ κινεῖσθαι τὸ θεῖον ὑπολαμβάνειν ὑπερωκεάνιος καὶ μετακόσμιος, ὡς ἔπος εἰπεῖν, ἐστὶν ἀσέβεια.
135Kanun koyucu bu sözleri, insan biçiminde olmayan Tanrı hakkında insana göre söyler; başka yerlerde de sık sık söylediğim gibi, bu, terbiye görmekte olan bizlerin yararı içindir. Çünkü inen birinin bir yeri bırakıp başka bir yeri tutması gerektiğini kim bilmez?
ταῦτα δὲ ἀνθρωπολογεῖται παρὰ τῷ νομοθέτῃ περὶ τοῦ μὴ ἀνθρωπομόρφου θεοῦ διὰ τὰς τῶν παιδευομένων ἡμῶν, ὡς πολλάκις ἐν ἑτέροις εἶπον, ὠφελείας. ἐπεὶ τίς οὐκ οἶδεν ὅτι τῷ κατιόντι τὸν μὲν ἀπολείπειν, τὸν δὲ ἐπιλαμβάνειν τόπον ἀναγκαῖον;
136Oysa her şey Tanrı ile doludur; O kuşatandır, kuşatılan değildir. Hem her yerde hem hiçbir yerde olmak yalnız O'na mahsustur. Hiçbir yerde değildir, çünkü cisimlerle birlikte mekânı ve yeri de O yaratmıştır; yapanın yaratılmışlardan herhangi birinin içinde kuşatıldığını söylemek ise caiz değildir. Her yerdedir, çünkü kuvvetlerini toprağın, suyun, havanın ve göğün içinden geçirerek uzatmış, âlemin hiçbir parçasını kendisinden boş bırakmamış, her şeyi her şeyin içinden geçen görünmez bağlarla bir araya getirip sıkıca bağlamıştır ki hiçbir zaman çözülmesin. Bu sebeple [...]
ὑπὸ δὲ τοῦ θεοῦ πεπλήρωται τὰ πάντα, περιέχοντος, οὐ περιεχομένου, ᾧ πανταχοῦ τε καὶ οὐδαμοῦ συμβέβηκεν εἶναι μόνῳ· οὐδαμοῦ μέν, ὅτι καὶ χώραν καὶ τόπον αὐτὸς τοῖς σώμασι συγγεγέννηκε, τὸ δὲ πεποιηκὸς ἐν οὐδενὶ τῶν γεγονότων θέμις εἰπεῖν περιέχεσθαι, πανταχοῦ δέ, ὅτι τὰς δυνάμεις αὑτοῦ διὰ γῆς καὶ ὕδατος ἀέρος τε καὶ οὐρανοῦ τείνας μέρος οὐδὲν ἔρημον ἀπολέλοιπε τοῦ κόσμου, πάντα δὲ συναγαγὼν διὰ πάντων ἀοράτοις ἔσφιγξε δεσμοῖς, ἵνα μή ποτε λυθείη, οὗ χάριν μελετήσας ὧ * * *.
137Çünkü kuvvetlerin üstünde olan, [...] yalnız varlığı bakımından aştığı düşünülür. Her şeyi yerleştirip düzenlediği kuvveti ise, kelimenin aslına uygun olarak "theos" diye anılır; bu kuvvet bütünü bağrına almış ve evrenin bütün parçalarına nüfuz etmiştir.
τὸ μὲν γὰρ ὑπεράνω τῶν δυνάμεων ὂν ἐπινοεῖται περιττεύειν, οὐ * * * κατὰ τὸ εἶναι μόνον· τούτου δύναμις δέ, καθ’ ἣν ἔθηκε καὶ διετάξατο τὰ πάντα, κέκληται μὲν ἐτύμως θεός, ἐγκεκόλπισται δὲ τὰ ὅλα καὶ διὰ τῶν τοῦ παντὸς μερῶν διελήλυθε.
138İlahî olan ise görünmez, kavranamaz ve her yerde olduğu hâlde gerçekte hiçbir yerde görülebilir ve kavranabilir değildir. [...] "Ben senden önce orada duruyorum" (Çıkış 17,6); gösterilebiliyor ve kavranabiliyormuş gibi görünse de her türlü gösterilmeden ve tasavvurdan önce, yaratılmış olanları aşmıştır.
τὸ δὲ θεῖον καὶ ἀόρατον καὶ ἀκατάληπτον καὶ πανταχοῦ ὂν ὁρατόν τε καὶ καταληπτὸν οὐδαμοῦ πρὸς ἀλήθειάν ἐστιν * * * „ὧδε στὰς ἐγὼ πρὸ τοῦ σέ“ (Exod. 17, 6), δείκνυσθαι καὶ καταλαμβάνεσθαι δοκῶν, πρὸ πάσης δείξεως καὶ φαντασίας ὑπερβαλὼν τὰ γεγονότα.
139Demek ki yer değiştirme hareketini anlatan adların hiçbiri varlığı bakımından Tanrı olana uymaz: yukarı, aşağı, sağa, sola, ileri, geri. Çünkü bu sayılanların hiçbirinin içinde düşünülemez; dolayısıyla yön değiştirip yer de değiştirmez.
τῶν οὖν μεταβατικῆς κινήσεως ὀνομάτων οὐδὲν ἐφαρμόττει τῷ κατὰ τὸ εἶναι θεῷ, τὸ ἄνω, τὸ κάτω, τὸ ἐπὶ δεξιά, τὸ ἐπ’ εὐώνυμα, τὸ πρόσω, τὸ κατόπιν· ἐν οὐδενὶ γὰρ τῶν λεχθέντων ἐπινοεῖται, ὡς οὐδ’ ἂν μετατρεπόμενος ἐναλλάττοι χωρία.
140Yine de her şeyi, yalnız olmuş olanları değil, olmadan önce de önceden kavrayışıyla açıkça bilen Tanrı'nın görmek için indiği söylenir. Bu, teşvik ve öğretim içindir: İnsanlardan kimse, yanında bulunmadığı şeyler hakkında uzakta durarak, sağlam olmayan bir tahminle aceleyle inanmasın; aksine işlerin yanına kadar gelsin, her birinin içine eğilip dikkatle onları gözden geçirsin. Çünkü yanılmayan görmeyi aldatıcı işitmeden önce, güvenilir bir şahit saymak gerekir.
λέγεται δ’ οὐδὲν ἧττον κατελθὼν ἰδεῖν, ὁ προλήψει πάντα οὐ γενόμενα μόνον ἀλλὰ καὶ πρὶν γενέσθαι σαφῶς κατειληφώς, προτροπῆς ἕνεκα καὶ διδασκαλίας, ἵνα μηδεὶς ἀνθρώπων οἷς οὐ πάρεστιν, ἀβεβαίῳ χρώμενος εἰκασίᾳ, μακρὰν ἀφεστὼς προπιστεύῃ, ἀλλ’ ἄχρι τῶν πραγμάτων ἐλθὼν καὶ διακύψας εἰς ἕκαστα καὶ ἐπιμελῶς αὐτὰ αὐγασάμενος· ὄψιν γὰρ ἀπλανῆ πρὸ ἀκοῆς ἀπατεῶνος ἄξιον μάρτυρα τίθεσθαι.
141Bu yüzden en iyi yönetilen şehirlerde de duyduğuna şahitlik etmeyi yasaklayan bir kanun yazılmıştır; çünkü kulağın verdiği hüküm tabiatı gereği rüşvete doğru meyleder. Musa da yasakları arasında şöyle der: "Boş bir söylentiyi kabul etmeyeceksin" (Çıkış 23,1). Bununla yalnız [...] kulak yoluyla yalan ya da saf bir sözü kabul etmenin [yanlış olduğunu] söylemiyor, aynı zamanda hakikatin açık kavranışı bakımından gözün ne kadar gerisinde kaldığı ve boşlukla dolu olduğu ortaya çıkan
οὗ χάριν καὶ παρὰ τοῖς ἄριστα πολιτευομένοις ἀναγέγραπται νόμος ἀκοῇ μὴ μαρτυρεῖν, ὅτι φύσει τὸ δικαστήριον αὐτῆς πρὸς τὸ δεκάζεσθαι ταλαντεύει· καὶ Μωυσῆς μέντοι φησὶν ἐν τοῖς ἀπαγορευτικοῖς· „οὐ παραδέξῃ ἀκοὴν ματαίαν“ (Exod. 23, 1), οὐχὶ μόνον τοῦτο λέγων, * * * παραδέχεσθαι ψευδῆ λόγον ἢ εὐήθη δι’ ἀκοῆς, ἀλλὰ καὶ ὅτι πρὸς τὴν σαφῆ τῆς ἀληθείας κατάληψιν μακρὸν ὅσον ὄψεως ὑστερίζουσα διελέγχεται γέμουσα
142işitmenin [güvenilmez olduğunu da] söylüyor. İşte Tanrı'nın "şehri ve kuleyi görmek için indiği" söylenmesinin sebebi budur diyoruz. "İnsanoğullarının yaptığı" (Tekvin 11,5) sözü de boşuna eklenmemiştir. Belki dindar olmayan biri alay ederek şöyle diyebilir: Kanun koyucu bize yeni bir şey öğretiyor: Kuleleri ve şehirleri başkaları değil, insanoğulları yaparmış! Bu kadar apaçık, göz önündeki şeyleri aklını büsbütün yitirmiş olanlar arasında bile bilmeyen kim var?
ματαιότητος ἀκοή. ταύτην φαμὲν αἰτίαν εἶναι τοῦ λέγεσθαι „τὸν θεὸν καταβεβηκέναι τὴν πόλιν καὶ τὸν πύργον θεάσασθαι„. οὐ παρέργως δὲ πρόσκειται „ὃν ᾠκοδόμησαν οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων„ (Gen. 11,5). ἴσως γὰρ ἄν τις εἴποι τῶν οὐκ εὐαγῶν ἐπιχλευάζων ἅμα· καινὸν ἡμᾶς ἀναδιδάσκει μάθημα ὁ νομοθέτης, ὅτι πύργους καὶ πόλεις οὐχ ἕτεροί τινες, ἀλλὰ παῖδες ἀνθρώπων ἀνοικοδομοῦνται. τίς γὰρ τά γ’ οὕτως ἐμφανῆ καὶ περίοπτα καὶ τῶν λίαν ἐξεστηκότων ἀγνοεῖ;
143Ama sen en kutsal kehanet sözlerinde bu sıradan ve ayak altında kalmış anlamın yazılı olduğunu sanma; görünür kelimelerin ardında gizlenip iz sürülerek bulunan anlamın yazılı olduğunu bil. Nedir peki bu anlam?
ἀλλὰ μὴ τὸ πρόχειρον τοῦτο καὶ κατημαξευμένον ἐν τοῖς ἱερωτάτοις χρησμοῖς ἀναγεγράφθαι ⟨νομίσῃς⟩, ἀλλ’ ὅπερ ἀποκεκρυμμένον ἰχνηλατεῖται διὰ τῶν ἐμφανῶν ὀνομάτων. τί οὖν ἐστι τοῦτο;
144Varlıklara çok sayıda baba yakıştıranlar, çok tanrıcılık sürüsünü getirenler, işlerin üzerine sınırsızlığı ve karmakarışıklığı birlikte boşaltanlar, psykhē'nin gayesini hazza teslim edenler, doğrusunu söylemek gerekirse, sözü edilen şehrin ve onun kalesinin kurucuları olmuşlardır. Bunlar o gayeyi sağlayan şeyleri binalar gibi yükseltirler. Bence fahişeden doğanlardan hiçbir farkları yoktur; kanun da onları ilahî topluluktan kovmuştur: "Fahişeden doğan Rab'bin topluluğuna girmeyecektir" (Tesniye 23,2). Çünkü birçok hedef arasında şaşkınca dolaşıp hiçbirini isabetle tutturamayan okçular gibi, varlıkların oluşu için sayısız ilke ve sebep varsaymışlar, hepsi de sahte adlarla anılan bu şeyler yüzünden bütünün tek yapıcısını ve babasını bilememişlerdir.
οἱ πολλοὺς ἐπιγραφόμενοι τῶν ὄντων ὡσανεὶ πατέρας καὶ τὸ πολύθεον εἰσηγούμενοι στῖφος ἀπειρίαν ὁμοῦ καὶ πολυμιγίαν τῶν πραγμάτων καταχέαντες καὶ τὸ ψυχῆς τέλος ἡδονῇ παραδόντες δημιουργοὶ τῆς εἰρημένης πόλεως καὶ τῆς κατ’ αὐτὴν ἀκροπόλεως, εἰ δεῖ τἀληθὲς εἰπεῖν, γεγόνασι, τὰ ποιητικὰ τοῦ τέλους τρόπον οἰκοδομημάτων συναύξοντες, τῶν ἐκ πόρνης ἀποκυηθέντων οὐδέν, ὥς γ’ οἶμαι, διαφέροντες, οὓς ὁ νόμος ἐκκλησίας ἀπελήλακε θείας εἰπών· „οὐκ εἰσελεύσεται ἐκ πόρνης εἰς ἐκκλησίαν κυρίου“ (Deut. 23, 2), ὅτι, καθάπερ περὶ πολλὰ τέλη πλανώμενοι τοξόται καὶ μηδενὸς εὐστόχως ἐφιέμενοι σκοποῦ, μυρίας ἀρχὰς καὶ αἰτίας τῆς τῶν ὄντων ὑποθέμενοι γενέσεως ψευδωνύμους πάσας τὸν ἕνα ποιητὴν καὶ πατέρα τῶν ὅλων ἠγνόησαν.
145epistēmē sahibi olanlar ise haklı olarak tek Tanrı'nın oğulları diye anılır. Musa da bunu kabul eder: "Siz Tanrınız Rab'bin oğullarısınız" (Tesniye 14,1), "seni doğuran Tanrı" (Tesniye 32,18) ve "O senin baban değil mi?" (aynı yer, 6) der. psykhē'si böyle bir durumda olanlar ise yalnız güzel olanın iyi olduğunu düşünürler; bu düşünce de savaş tecrübesi olan adamlar tarafından haz gayesine karşı onu devirip yıkmak için bir karşı sur olarak dikilir. Ama henüz Tanrı'nın oğlu diye anılmaya layık
οἱ δὲ ἐπιστήμῃ κεχρημένοι τοῦ ἑνὸς υἱοὶ θεοῦ προσαγορεύονται δεόντως, καθὰ καὶ Μωυσῆς ὁμολογεῖ φάσκων· „υἱοί ἐστε κυρίου τοῦ θεοῦ" (Deut. 14, 1) καὶ „θεὸν τὸν γεννήσαντά σε" (Deut. 32,18) καὶ „οὐκ αὐτὸς οὗτός σου πατήρ“ (ibid. 6) ; ἕπεται μέντοι τοῖς οὕτω τὴν ψυχὴν διατεθεῖσι μόνον τὸ καλὸν ἀγαθὸν εἶναι νομίζειν, ὅπερ τῷ τέλει τῆς ἡδονῆς πρὸς ἐμπειροπολέμων ἀνδρῶν ἀντιτειχίζεται πρὸς ἀνατροπὴν καὶ καθαίρεσιν ἐκείνου. κἂν μηδέπω μέντοι τυγχάνῃ τις ἀξιόχρεως
146olmayan biri varsa, O'nun ilk doğanına, meleklerin en yaşlısına, âdeta başmelek olan ve pek çok adı bulunan logos'una göre biçimlenmeye çalışsın. Çünkü o "başlangıç", "Tanrı'nın adı", "logos", "suret üzere olan insan" ve "gören", yani İsrail diye anılır.
ὢν υἱὸς θεοῦ προσαγορεύεσθαι, σπουδαζέτω κοσμεῖσθαι κατὰ τὸν πρωτόγονον αὐτοῦ λόγον, τὸν ἀγγέλων πρεσβύτατον, ὡς ἂν ἀρχάγγελον, πολυώνυμον ὑπάρχοντα· καὶ γὰρ ἀρχὴ καὶ ὄνομα θεοῦ καὶ λόγος καὶ ὁ κατ’ εἰκόνα ἄνθρωπος καὶ ὁ ὁρῶν, Ἰσραήλ, προσαγορεύεται.
147Bu yüzden biraz önce "Hepimiz tek bir adamın oğullarıyız" (Tekvin 42,11) diyenlerin erdemlerini övmeye yöneldim. Çünkü henüz Tanrı'nın çocukları sayılmaya yeterli olmasak da hiç değilse O'nun görünmez suretinin, en kutsal logos'un çocuklarıyız; zira Tanrı'nın sureti, en yaşlı logos'tur.
διὸ προήχθην ὀλίγῳ πρότερον ἐπαινέσαι τὰς ἀρετὰς τῶν φασκόντων ὅτι „πάντες ἐσμὲν υἱοὶ ἑνὸς ἀνθρώπου“ (Gen. 42, 11)· καὶ γὰρ εἰ μήπω ἱκανοὶ θεοῦ παῖδες νομίζεσθαι γεγόναμεν, ἀλλά τοι τῆς ἀειδοῦς εἰκόνος αὐτοῦ, λόγου τοῦ ἱερωτάτου· θεοῦ γὰρ εἰκὼν λόγος ὁ πρεσβύτατος.
148Nitekim Kutsal Kanun'un pek çok yerinde de işitenler, "gören"in, yani İsrail'in oğulları diye anılır; çünkü işitme görmeden sonra ikinci sırada değer görür, öğretilen de varlıkların açık izlerini rehbersiz alan kişiden her zaman sonra gelir.
καὶ πολλαχοῦ μέντοι τῆς νομοθεσίας υἱοὶ πάλιν Ἰσραὴλ καλοῦνται, τοῦ ὁρῶντος οἱ ἀκούοντες, ἐπειδὴ μεθ’ ὅρασιν ἀκοὴ δευτερείοις τετίμηται καὶ τὸ διδασκόμενον τοῦ χωρὶς ὑφηγήσεως ἐναργεῖς τύπους τῶν ὑποκειμένων λαμβάνοντος αἰεὶ δεύτερον.
149Krallar Kitabı'nda kutsal sırrı açıklanan şeylere de hayranım. Orada, birçok kuşak sonra yaşamış, ömürlerini kusursuz geçirmiş olanlar, Tanrı'ya ilahiler söylemiş Davut'un oğulları olarak kaydedilir (I. Krallar 15,11; II. Krallar 18,3 vb.); oysa Davut sağken onların büyük dedeleri bile belki henüz doğmamıştı. Çünkü burada söz konusu olan, fani bedenlerin değil, erdemlerle ölümsüzleşen psykhē'lerin doğuşudur; bu doğuş da iyiliğin ve güzelliğin önderlerine, onları doğuranlara ve babalarına bağlanır.
ἄγαμαι καὶ τῶν ἐν βασιλικαῖς βίβλοις ἱεροφαντηθέντων, καθ’ ἃς οἱ πολλαῖς γενεαῖς ὕστερον ἀκμάσαντες καὶ βιώσαντες ἀνυπαιτίως υἱοὶ τοῦ τὸν θεὸν ὑμνήσαντος Δαβὶδ ἀναγράφονται (III Reg. 15,11 IV Reg. 18, 3 al.), οὗ περιόντος οὐδ’ οἱ πρόπαπποι τούτων ἦσαν ἴσως γεγενημένοι· ψυχῶν γὰρ ἀπαθανατιζομένων ἀρεταῖς, οὐ φθαρτῶν σωμάτων ἐστὶ γένεσις, ἣν ἐπὶ τοὺς καλοκἀγαθίας ἡγεμόνας ὡσανεὶ γεννητὰς καὶ πατέρας ἀναφέρεσθαι συμβαίνει.
150Haksızlıklarıyla övünenler hakkında ise Rab şöyle dedi: "İşte hepsinin tek soyu ve tek dili var" (Tekvin 11,6). Bu şu demektir: İşte hepsinde aynı yakınlık ve akrabalık, aynı ahenk ve uyum var; kimse düşüncesiyle ayrılmıyor, kimse aykırı ses çıkarmıyor. Kulaksız insanlarda da durum böyledir: Bunların ses organı bazen bütün seslerde baştan sona akortsuz ve hiç de az olmayan bir uyumsuzluk içindedir; ahenksizliğe kusursuzca ayarlanmıştır, uyumu yalnız uyumsuzluğa doğru götürür.
κατὰ δὲ τῶν ἐπ’ ἀδικίαις σεμνυνομένων εἶπε κύριος· „ἰδοὺ γένος ἓν καὶ χεῖλος ἓν πάντων“ (Gen. 11,5), ἴσον τῷ ἰδοὺ μία οἰκειότης καὶ συγγένεια, καὶ πάλιν ἁρμονία καὶ συμφωνία ἡ αὐτὴ πάντων ὁμοῦ, μηδενὸς ἠλλοτριωμένου τὴν γνώμην μηδ’ ἀπᾴδοντος, καθάπερ ἔχει καὶ ἐπ’ ἀνθρώπων ἀμούσων· τὸ γὰρ φωνητήριον αὐτοῖς ὄργανον πᾶσι τοῖς φθόγγοις ἔστιν ὅτε δι’ ὅλων ἐκμελὲς καὶ ἀπῳδὸν οὐ μετρίως καθέστηκε, πρὸς ἀναρμοστίαν ἄκρως ἡρμοσμένον καὶ πρὸς τὸ ἀσύμφωνον συμφωνίαν μόνον ἄγον.
151Vatandaşların hastalık düzeninde de buna benzer bir şey görülebilir. Hekim çocuklarının günlük, üç günde bir ve dört günde bir gelen nöbetler dediği ateşler, gece gündüz aynı saatlerde saldırır ve kendi aralarında bir düzen korur.
καὶ ἐπὶ τῆς πολίτιδος τὸ κατασκευαστὸν τὸ παραπλήσιον ἰδεῖν ἔστιν· αἵ τε γὰρ ἀμφημεριναὶ καὶ διάτριτοι καὶ τεταρταΐζουσαι παρὰ παισὶν ἰατρῶν λεγόμεναι περίοδοι μεθ’ ἡμέραν τε καὶ νύκτωρ περὶ τὰς αὐτὰς ὥρας κατασκήπτουσι τὴν εἰς αὐτὰ καὶ τάξιν φυλάττουσαι.
152"Ve bunu yapmaya başladılar" (Tekvin 11,6) sözü büyük bir hiddetle söylenmiştir. Çünkü bu alçaklar soydaşlarına karşı adaleti altüst etmekle yetinmediler, artık gökteki şeylere de saldırmaya cüret ettiler; haksızlık ekip
τὸ δὲ „καὶ τοῦτο ἤρξαντο ποιῆσαι“ (Gen. 11,6) μετ’ οὐ μετρίου σχετλιασμοῦ λέλεκται, διότι τοῖς ῥᾳδιουργοῖς οὐ τὰ πρὸς τοὺς ὁμοφύλους μόνον συγχεῖν δίκαια ἐξήρκεσεν, ἀλλ’ ἤδη καὶ τῶν ὀλυμπίων ἐπιβαίνειν ἐτόλμησαν, ἀδικίαν μὲν σπείραντες,
153dinsizlik biçtiler. Ama zavallıların bundan hiçbir kazancı olmaz. Birbirlerine haksızlık ederken insafsız tasarılarla hesapladıklarını işlerle pekiştirip istediklerinin çoğunu elde ederler; dinsizlikte ise böyle olmaz. Çünkü ilahî şeylere zarar verilemez, onlara dokunulamaz. Arınması güç olanlar onlara karşı kusur işlemenin yalnız başlangıçlarını bulur, sona ise hiçbir zaman ulaşamazlar.
ἀσέβειαν δὲ θερίσαντες. ὄφελος δὲ τοῖς ἀθλίοις οὐδέν· οὐ γὰρ ὥσπερ ἀδικοῦντες ἀλλήλους πολλὰ ὧν ἂν ἐθελήσωσιν ἀνύτουσιν ἔργοις βεβαιούμενοι τὰ βουλαῖς ἀγνώμοσιν ἐπιλογισθέντα, οὕτως καὶ ἀσεβοῦντες· ἀζήμια γὰρ καὶ ἀπήμονα τὰ θεῖα, τοῦ δὲ πλημμελεῖν εἰς αὐτὰ οἱ δυσκάθαρτοι τὰς ἀρχὰς εὑρίσκονται μόνον, πρὸς δὲ τὸ τέλος φθάνουσιν οὐδέποτε.
154Bu yüzden "yapmaya başladılar" denir. Kanunsuzluğa doyamayanlar, karada, denizde ve havada bulunan, fani tabiata sahip şeylere karşı işledikleri kötülüklere doyunca, saflarını göğün ilahî tabiatlarına karşı çevirmeyi düşündüler. Oysa bu tabiatlara, kötü söz söylemekten başka hiçbir şey yapılamaz; küfrün kendisi de, kendi tabiatından hiç ayrılmayan bu varlıklara bir zarar vermez, onları suçlayanların başına ise çaresiz felaketler getirir.
διὸ καὶ λέγεται τοῦτο· „ἤρξαντο ποιῆσαι“· κορεσθέντες ⟨γὰρ⟩ οἱ τοῦ παρανομεῖν ἄπληστοι τῶν πρὸς τὰ ἐν γῇ καὶ θαλάττῃ καὶ ἀέρι, ἃ φθαρτῆς φύσεως ἔλαχε, κακῶν ἐπὶ τὰς ἐν οὐρανῷ θείας φύσεις μετατάξασθαι διενοήθησαν· ἅ ἐστι τῶν ὄντων ἔξω τοῦ κακηγορεῖν ἔθος ἐστὶ διαθεῖναι τὸ παράπαν οὐδέν· καὶ αὐτὸ μέντοι τὸ βλασφημεῖν οὐ τοῖς κακηγορουμένοις ἐπιφέρει τινὰ ζημίαν, ἃ τῆς ἰδίου φύσεως οὔποτ’ ἐξίσταται, ἀλλὰ τοῖς καταιτιωμένοις συμφορὰς ἀνηκέστους.
155Ama yalnızca başladıkları ve dinsizliği sona erdiremedikleri için, tasarladıkları her şeyi gerçekleştirmiş kişiler gibi suçlanmamaları gerekmez. Bu yüzden Kutsal Kitap kuleyi bitirmedikleri hâlde bitirmiş gibi söyler: "Rab şehri ve kuleyi görmek için indi" derken kuleyi yapacakları değil, "yaptıkları" kule olarak anar (Tekvin 11,5).
οὐκ ἐπειδὴ μέντοι μόνον ἤρξαντο πρὸς τὸ τέλος ἐλθεῖν ἀδυνατήσαντες ἀσεβείας, διὰ τοῦτ’ αὐτοὺς οὐχ ὡς διαπραξαμένους ἕκαστα ὧν διενοήθησαν αἰτιατέον· οὗ χάριν καὶ τετελειωκέναι φησὶ τὸν πύργον αὐτοὺς οὐ τελειώσαντας, ἐπειδὰν λέγῃ· „κύριος κατέβη ἰδεῖν τὴν πόλιν καὶ τὸν πύργον", οὐχ ὃν οἰκοδομῆσαι μέλλουσιν, ἀλλ’ ὃν „ᾠκοδόμησαν“ ἤδη (Gen. 11,5).
156Peki yapının tamamlanmadığına dair delil nedir? İlki apaçıklıktır: Yerin hiçbir parçasının göğe değmesi mümkün değildir; bunun sebebini daha önce söyledik: merkez çembere dokunmaz. İkincisi, esir kutsal bir ateştir, sönmez bir alevdir; bunu adı da gösterir, çünkü "aithein"den türemiştir, bu da yerel dilde "yakmak" demektir.
τίς οὖν πίστις τοῦ μὴ τετελεσιουργῆσθαι τὴν κατασκευήν; ἡ ἐνάργεια πρώτη· γῆς γὰρ ὁτιοῦν μέρος ἀμήχανον οὐρανοῦ ψαῦσαι διὰ τὴν ἔμπροσθεν αἰτίαν, ὅτιπερ οὐδὲ κέντρον περιφερείας ἅπτεται· δευτέρα δ’, ὅτι ὁ αἰθήρ, ἱερὸν πῦρ, φλόξ ἐστιν ἄσβεστος, ὡς καὶ αὐτὸ δηλοῖ τοὔνομα παρὰ τὸ αἴθειν, ὃ δὴ καίειν ἐστὶ κατὰ γλῶτταν, εἰρημένον.
157Bunun tanığı gök ateşinin bir parçası olan güneştir. Güneş yerden o kadar uzakta durduğu hâlde ışınlarını onun en derin kuytularına kadar gönderir; yeri ve ondan gök küresine kadar uzanan, tabiatça soğuk olan havayı kimi yerde ısıtır, kimi yerde yakıp kavurur. Dönüş yolundan uzakta kalan ya da ona yandan bakan yerleri yalnız ısıtır, yakında ya da tam karşısında olanları ise zorla tutuşturur.
μάρτυς δὲ μία μοῖρα τῆς οὐρανίου πυρᾶς ἥλιος, ὃς τοσοῦτον γῆς ἀφεστὼς ἄχρι μυχῶν τὰς ἀκτῖνας ἐπιπέμπων αὐτήν τε καὶ τὸν ἀπ’ αὐτῆς ἀνατείνοντα μέχρι τῆς οὐρανίου σφαίρας ἀέρα φύσει ψυχρὸν ὄντα τῇ μὲν ἀλεαίνει, τῇ δὲ καταφλέγει· τὰ μὲν γὰρ ὅσα ἢ μακρὰν ἀφέστηκεν αὐτοῦ τῆς φορᾶς ἢ ἐγκάρσια παραβέβληται ἀλεαίνει μόνον, τὰ δ’ ἐγγὺς ἢ ἐπ’ εὐθείας ὄντα καὶ προσανακαίει βίᾳ.
158Durum böyleyse, oraya çıkmaya cüret eden insanların yıldırımla çarpılıp yanmaları, o büyük tasarılarının da yarım kalması kaçınılmaz değil miydi? Kutsal Kitap da bunu sonra söylediği sözlerle ima ediyor gibidir: "Şehri ve kuleyi yapmaktan vazgeçtiler" der (Tekvin 11,8); elbette bitirdikleri için değil, araya giren karışıklık yüzünden tamamlamaları engellendiği için. Yine de tasarlamakla kalmayıp işe de girişmiş olanlar, eylemi gerçekleştirmiş olmanın suçundan kurtulamamışlardır.
εἰ δὲ ταῦθ’ οὕτως ἔχει, τοὺς ἀναβαίνειν τολμῶντας ἀνθρώπους οὐκ ἀναγκαῖον ἦν ἐμπεπρῆσθαι κεραυνωθέντας, ἀτελοῦς αὐτοῖς τῆς μεγαλουργηθείσης ἐπινοίας γενομένης; τοῦτ’ ἔοικεν αἰνίττεσθαι διὰ τῶν αὖθις λεγομένων· „ἐπαύσαντο“ γάρ φησιν „οἰκοδομοῦντες τὴν πόλιν καὶ τὸν πύργον“ (Gen. 11,8), οὐ δήπου τελειώσαντες, ἀλλὰ τελεσιουργῆσαι κωλυθέντες διὰ τὴν ἐπιγενομένην σύγχυσιν. οὐ μὴν ἐκπεφεύγασι τὴν τῶν διαπράξεων αἰτίαν οἱ πρὸς τῷ βουλεύσασθαι καὶ ἐγκεχειρηκότες.
159Nitekim kanun, kuş falcısını ve kehanet işaretlerine bakanı, belirsiz tahminlerle boş işler peşinde koşanı —çünkü Balam "boş" diye yorumlanır— sözleriyle hayırlı dualar ettiği hâlde "gören"e lanet etmiş sayar. Kanun burada, Tanrı'nın öngörüsüyle sahte sikkenin yerine geçerli sikke basılır gibi değiştirilen sözlere değil, faydalı olandan önce zarar verecek olanın içinde evirilip çevrildiği düşünceye bakar. Bunlar tabiatça birbirine düşmandır: tahmin hakikate, boşluk epistēmē'ye, kendinden geçmiş kehanet de ayık bilgeliğe.
τὸν γοῦν οἰωνόμαντιν καὶ τερατοσκόπον περὶ τὰς ἀβεβαίους εἰκασίας ματαιάζοντα — καὶ γὰρ μάταιος ἑρμηνεύεται Βαλαάμ — φησὶν ὁ νόμος τῷ ὁρῶντι καταράσασθαι καίτοι διὰ τῶν λόγων εὐφήμους ποιησάμενον εὐχάς, σκοπῶν οὐ τὰ λεχθέντα ἃ προμηθείᾳ θεοῦ μετεχαράττετο οἷα δόκιμον ἀντὶ κιβδήλου νόμισμα, τὴν δὲ διάνοιαν, ἐν ᾗ τὰ βλάψοντα πρὸ τῶν ὠφελησόντων ἀνεπολεῖτο. ἔστι δὲ φύσει πολέμια ταῦτα, στοχασμὸς ἀληθείᾳ καὶ ματαιότης ἐπιστήμῃ καὶ ἡ διὰ ἐνθουσιασμοῦ μαντεία νηφούσῃ σοφίᾳ.
160Pusu kurup birini öldürmeye kalkışan biri öldürmeyi başaramasa bile, katillerin cezasına daha az tabi değildir. Bu konuda yazılmış kanun da bunu gösterir: "Biri komşusunu hileyle öldürmek için ona saldırır ve kaçıp sığınırsa, onu sunaktan alıp öldüreceksin" (Çıkış 21,14). Oysa yalnız saldırmıştır, öldürmemiştir; ama kanun cinayeti tasarlamayı öldürmeye eşit bir haksızlık saymıştır. Bu yüzden kutsala yalvaran biri olsa bile ona af tanımamış, kutsala aykırı bir niyet taşıyanı tapınaktan bile alıp götürmeyi emretmiştir.
καὶ ἂν ἐξ ἐνέδρας μέντοι τις ἐπιχειρήσας ἀνελεῖν τινα μὴ δυνηθῇ κτεῖναι, τῇ τῶν ἀνδροφόνων οὐδὲν ἧττον ὕποχος δίκῃ καθέστηκεν, ὡς ὁ γραφεὶς περὶ τούτων δηλοῖ νόμος· „ἐὰν“ γάρ φησι „τὶς ἐπιθῆται τῷ πλησίον ἀποκτεῖναι αὐτὸν δόλῳ καὶ καταφύγῃ, ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου λήψῃ αὐτὸν θανατῶσαι„ (Exod. 21,14)· καίτοι ἐπιτίθεται μόνον, οὐκ ἀνῄρηκεν, ἀλλ’ ἴσον ἡγήσατο ἀδίκημα τῷ κτεῖναι τὸ βουλεῦσαι τὸν φόνον· οὗ χάριν οὐδ’ ἱκέτῃ γενομένῳ δέδωκεν ἀμνηστίαν, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἱεροῦ ἐκέλευσεν ἀπάγειν τὸν ἀνιέρῳ γνώμῃ χρησάμενον.
161Kutsala aykırıdır, çünkü yalnız erdemleri edinip kullanarak her zaman yaşayabilecek olan psykhē'ye karşı, kötülüğün saldırısıyla bir cinayet tasarlamış olmakla kalmaz, kutsala saygısız cüretinin sorumluluğunu da Tanrı'ya yükler. "Kaçıp sığınırsa" sözü şöyle bir anlam telkin eder: Pek çok kişi kendilerine yöneltilen suçlamalardan kaçmak ve haksızlıklarının cezasından kendilerini kurtarmak isteyerek kendi lekelerini, hiçbir kötülüğün değil bütün iyiliklerin sebebi olan Tanrı'ya yükler. Bu yüzden böylelerini sunakların önünden bile alıp götürmek dine uygun sayılmıştır.
ἀνίερος δὲ οὐ ταύτῃ μόνον, ὅτι κατὰ ψυχῆς τῆς αἰεὶ ζῆν δυναμένης ἀρετῶν κτήσει τε καὶ χρήσει τὸν διὰ προσβολῆς κακίας φόνον ἐβούλευσεν, ἀλλὰ καὶ ὅτι θεὸν τῆς ἀνοσιουργοῦ τόλμης αἰτιᾶται· τὸ γὰρ „καταφύγῃ“ τοιοῦτον ὑποβάλλει νοῦν, διότι πολλοὶ τὰ καθ’ ἑαυτῶν ἀποδιδράσκειν ἐθέλοντες ἐγκλήματα καὶ ῥύεσθαι τῶν ἐφ’ οἷς ἠδίκησαν ἀξιοῦντες ἑαυτοὺς τιμωριῶν τὸ οἰκεῖον ἄγος τῷ κακοῦ μὲν μηδενὸς ἀγαθῶν δ’ ἁπάντων αἰτίῳ προσβάλλουσι θεῷ. διὸ καὶ ἀπ’ αὐτῶν βωμῶν τοὺς τοιούτους ἀπάγειν ὅσιον εἶναι ἐνομίσθη.
162Tanrısızlık uğruna sözler inşa edip birbirine çatanlara karşı da ölçüyü aşan bir ceza belirler; belki bazı akılsızlar bunu zarar değil fayda sanacaklardır. "Yapmaya giriştikleri hiçbir şey onlara eksik olmayacak" (Tekvin 11,6) der. Ne sınırsız, ne ölçüsüz bir bedbahtlık! En kaçık nous'un giriştiği her şeyin onun eline geçmesi, buyruğuna boyun eğmesi, büyük küçük hiçbir şeyin geride kalmaması, aksine
δίκην δ’ ὑπερβάλλουσαν κατὰ τῶν ἐπ’ ἀθεότητι λόγους οἰκοδομουμένων καὶ συγκροτούντων ὁρίζει, ἣν ἴσως τινὲς τῶν ἀφρόνων οὐ βλάβην, ἀλλ’ ὠφέλειαν ὑποτοπήσουσιν· „οὐ γὰρ ἐκλείψει“ φησίν „ἀπ’ αὐτῶν πάντα ὅσα ἂν ἐπιθῶνται ποιεῖν“ (Gen. 11,6). ὢ τῆς ἀπεριγράφου καὶ ἀμέτρου κακοδαιμονίας, πάνθ’ οἷς ἂν ὁ φρενοβλαβέστατος ἐπιθῆται νοῦς, ὑποχείρια εἶναι καὶ ὑπήκοα, καὶ μηδέν, ⟨μὴ⟩ μέγα μὴ μικρόν, ὑστερίζειν τὸ παράπαν, ἀλλ’
163her şeyin âdeta önceden davranıp her ihtiyacın karşısına koşması! Bu, phronēsis'ten yoksun kalmış, günah işlemesinin önünde hiçbir engel bulunmayan bir psykhē'nin gösterisidir. Çünkü büsbütün iflah olmaz durumda olmayan biri, nous'unun tasarladığı her şeyin kendisinden esirgenmesini diler; hırsızlığa, zinaya, adam öldürmeye, tapınak soymaya ya da bunlara benzer bir işe girişince yolu açılmasın, önüne sayısız engel çıksın diye. Engellenirse en büyük hastalıktan, haksızlıktan kurtulur; korkusuzca işe girişirse onu üstlenmiş olur.
ὡσπερεὶ φθάνοντα προαπαντᾶν πρὸς τὰς χρείας ἑκάστας. ψυχῆς ταῦτα φρονήσεως χηρευούσης ἐστὶν ἐπίδειξις μηδὲν τῶν εἰς τὸ ἁμαρτάνειν ἐχούσης ἐμποδών. εὔξαιτο γὰρ ἂν ὁ μὴ σφόδρα ἀνιάτως ἔχων τὰ ἐξ ὑποθέσεως τοῦ νοῦ πάντ’ ἐπιλιπεῖν αὐτῷ, ἵνα μὴ τῷ κλέπτειν ἢ μοιχεύειν ἢ ἀνδροφονεῖν ἢ ἱεροσυλεῖν ἤ τινι τῶν ὁμοιοτρόπων ἐπιτιτιθέμενος εὐοδῇ, μυρία δ’ εὑρίσκῃ τὰ κωλυσιεργήσοντα. κωλυθεὶς μὲν γὰρ τὴν μεγίστην νόσον, ἀδικίαν, ἀποβάλλει, σὺν ἀδείᾳ δ’ ἐπεξελθὼν ταύτην ἀναδέξεται.
164O halde tiranların bahtına, onları mesut sayarak neden hâlâ imreniyor ve hayran kalıyorsunuz? O baht sayesinde kudurmuş ve vahşileşmiş nous'larının doğurduğu her şeyi kolayca gerçekleştirirler. Oysa kendiniz için bile inlemeniz gerekir; çünkü iyiler için bolluk ve güç ne kadar yararlıysa, kötüler için de yoksulluk ve güçsüzlük o kadar kârlıdır.
τί οὖν ἔτι τὰς τῶν τυράννων τύχας ὡς μακαρίων ζηλοῦτε καὶ θαυμάζετε, δι’ ἃς εὐπετῶς ἕκαστα ἐπεξίασιν, ὧν ἂν ὁ ἐκλελυττηκὼς κἀκτεθηριωμένος τέκῃ νοῦς, καὶ ἐν ἑαυτοῖς δέον ἐπιστένειν, εἴ γε ἀπορία καὶ [ἡ] ἀσθένεια κακοῖς λυσιτελές, ὡς περιουσία καὶ ἰσχὺς ἀγαθοῖς ὠφελιμώτατον;
165Akılsızlardan biri, günah işleme serbestliğinin insanı ne aşırı bir bedbahtlığa sürüklediğini sezerek açık yüreklilikle şöyle demiştir: "Suçum, salıverilmemi aşıyor" (Tekvin 4,13). Çünkü kendiliğinden azgın olan, dizginlerle ve kaldırılan kamçılarla zorla zapt edilip yatıştırılabilen bir psykhē'nin başıboş bırakılması pek ağır bir şeydir.
εἷς δέ τις τῶν ἀφρόνων ᾐσθημένος, εἰς ὅσην κακοδαιμονίας ὑπερβολὴν ἄγει ἡ τοῦ διαμαρτάνειν ἐκεχειρία, μετὰ παρρησίας εἶπε· „μείζων ἡ αἰτία μου τοῦ ἀφεθῆναι“ (Gen. 4, 13). παγχάλεπον γὰρ ἀχαλίνωτον ἐαθῆναι ψυχὴν ἀτίθασον οὖσαν ἐξ ἑαυτῆς, ἣν μόλις ἡνίαις μετ’ ἐπανατάσεως μαστίγων ἔστι κατασχόντα πραῧναι.
166Bu yüzden merhametli Tanrı'nın yumuşaklıkla dolu, terbiye âşıklarına güzel umutlar çizen bir sözü şöyle bildirilmiştir: "Seni asla bırakmayacağım, seni asla terk etmeyeceğim" (Yeşu 1,5). Çünkü psykhē'yi zapt eden bağlar gevşeyince en büyük felaket gelir: Tanrı tarafından terk edilmek. O ki bütünün çevresine kendi kuvvetlerini kırılmaz bağlar olarak sarmış, her şeyi onlarla sıkıca bağlayıp çözülmez olmalarını dilemiştir.
διόπερ λόγιον τοῦ ἵλεω θεοῦ μεστὸν ἡμερότητος ἐλπίδας χρηστὰς ὑπογράφον τοῖς παιδείας ἐρασταῖς ἀνῄρηται τοιόνδε· „οὐ μή σε ἀνῶ, οὐδ’ οὐ μή σε ἐγκαταλίπω“ (Jos. 1, 5)· τῶν γὰρ τῆς ψυχῆς δεσμῶν χαλασθέντων, οἷς διεκρατεῖτο, ἡ μεγίστη παρέπεται συμφορά, καταλειφθῆναι ὑπὸ θεοῦ, ὃς τοῖς ὅλοις δεσμοὺς τὰς ἑαυτοῦ δυνάμεις περιῆψεν ἀρρήκτους, αἷς τὰ πάντα σφίγξας ἄλυτα εἶναι βεβούληται.
167Nitekim başka bir yerde de şöyle der: "Bir bağla bağlanmış olan her şey temizdir" (Sayılar 19,15); çünkü kirli yok oluşun sebebi çözülmedir. O halde kötülerden birini giriştiği her işi kolayca başarırken gördüğünde, onu doğru gidiyor diye asla hayranlıkla karşılama; tersine, hedefini kaçırıyor diye ona acı. Çünkü aretē bakımından kıtlık, kötülük bakımından bereket içinde yaşayıp gitmektedir.
λέγει μέντοι καὶ ἑτέρωθι, ὅτι „πάνθ’ ὅσα δεσμῷ καταδέδεται, καθαρά ἐστιν“ (Num. 19, 15), ἐπειδὴ τῆς ἀκαθάρτου φθορᾶς αἴτιον ἡ διάλυσις. μηδέποτ’ οὖν ἰδών τινα τῶν φαύλων οἷς ἂν ἐπιθῆται πᾶσιν εὐμαρῶς ἐπεξιόντα θαυμάσῃς ὡς κατορθοῦντα, ἀλλὰ τοὐναντίον ὡς ἀποτυγχάνοντα οἰκτίζου, ὅτι ἀφορίᾳ μὲν ἀρετῆς, κακίας δὲ εὐφορίᾳ χρώμενος διατελεῖ.
168Tanrı'nın ağzından söylenen şu sözün ne anlama geldiğini de dikkatle incelemeye değer: "Gelin, inelim ve orada dillerini karıştıralım" (Tekvin 11,7). Çünkü Tanrı burada bazılarıyla, kendi iş arkadaşlarıyla konuşur gibi görünür. Aynı şey daha önce insanın yaratılışında da yazılmıştır: "Rab Tanrı şöyle dedi:
σκέψασθαι δ’ οὐ παρέργως ἄξιον, τίν’ ἔχει λόγον τὸ εἰρημένον ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ· „δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν ἐκεῖ αὐτῶν τὴν γλῶτταν“ (Gen. 11,7). φαίνεται γὰρ διαλεγόμενός τισιν ὡς ἂν συνεργοῖς αὐτοῦ, τὸ δ’ αὐτὸ καὶ πρότερον ἐπὶ τῆς τἀνθρώπου κατασκευῆς ἀναγέγραπται· „εἶπε“ γάρ φησι „κύριος ὁ θεός·
169İnsanı kendi suretimize ve benzerliğimize göre yapalım" (Tekvin 1,26); "yapalım" sözü bir çokluğu gösterir. Yine: "Tanrı dedi ki: İşte Âdem iyiyi ve kötüyü bilmekte bizden biri gibi oldu" (Tekvin 3,22); "bizden biri gibi" sözü de tek bir kişi için değil, birden çokları için kullanılır.
ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ’ ὁμοίωσιν“ (Gen. 1,26) τοῦ „ποιήσωμεν“ πλῆθος ἐμφαίνοντος· καὶ πάλιν „εἶπεν ὁ θεός· ἰδού, γέγονεν Ἀδὰμ ὡς εἷς ἡμῶν, τῷ γινώσκειν καλὸν καὶ πονηρόν“ (Gen. 3, 22)· τὸ γὰρ „ὡς εἷς ἡμῶν“ οὐκ ἐφ’ ἑνός, ἀλλ’ ἐπὶ πλειόνων τίθεται.
170Önce şunu söylemek gerekir: Varlıklardan hiçbiri Tanrı ile eşit değerde değildir; tek bir yönetici, önder ve kral vardır, her şeyi idare etmek ve yönetmek yalnız O'na yaraşır. Çünkü
Çok başlılık iyi değildir, tek baş olsun, tek kral
sözü şehirler ve insanlar için olmaktan çok âlem ve Tanrı için haklı olarak söylenebilir. Çünkü tek bir âlemin tek bir yapıcısı, babası ve efendisi
λεκτέον οὖν ἐκεῖνο πρῶτον, ὅτι οὐδὲν τῶν ὄντων ἰσότιμον ὑφέστηκε θεῷ, ἀλλ’ ἔστιν εἷς ἄρχων καὶ ἡγεμὼν καὶ βασιλεύς, ᾧ πρυτανεύειν καὶ διοικεῖν μόνῳ θέμις τὰ σύμπαντα. τὸ γὰρ οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη, εἷς κοίρανος ἔστω, εἷς βασιλεὺς οὐκ ἐπὶ πόλεων καὶ ἀνθρώπων λέγοιτ’ ἂν ἐν δίκῃ μᾶλλον ἢ ἐπὶ κόσμου καὶ θεοῦ· ἑνὸς γὰρ ἕνα ποιητήν τε καὶ πατέρα πάλιν καὶ δεσπότην
171olması zorunludur. Bu önce kabul edildikten sonra, ona uyan şeyleri birbirine örmek gerekir. Nedir bunlar, bakalım. Tanrı tek olduğu hâlde çevresinde anlatılamayacak kadar çok kuvvet bulunur; bunların hepsi yaratılmış olana yardım eden ve onu koruyan kuvvetlerdir, cezalandırıcı kuvvetler de bunların arasındadır. Ceza da zararlı değildir; çünkü günahları engeller ve düzeltir.
ἀναγκαῖον εἶναι. τούτου δὴ προδιομολογηθέντος ἀκόλουθον ἂν εἴη συνυφαίνειν τὰ ἁρμόζοντα. τίν’ οὖν ἐστι, σκοπῶμεν· εἷς ὢν ὁ θεὸς ἀμυθήτους περὶ αὑτὸν ἔχει δυνάμεις ἀρωγοὺς καὶ σωτηρίους τοῦ γενομένου πάσας, αἷς ἐμφέρονται καὶ αἱ κολαστήριοι· ἔστι δὲ καὶ ἡ κόλασις οὐκ ἐπιζήμιον, ἁμαρτημάτων οὖσα κώλυσις καὶ ἐπανόρθωσις.
172Bedensiz ve düşünülür âlem bu kuvvetler aracılığıyla kurulmuştur. Bu görünen âlemin asıl örneği olan o âlem, tıpkı bu âlemin görünür cisimlerden kurulması gibi, görünmez idea'lardan kurulmuştur.
διὰ τούτων τῶν δυνάμεων ὁ ἀσώματος καὶ νοητὸς ἐπάγη κόσμος, τὸ τοῦ φαινομένου τοῦδε ἀρχέτυπον, ἰδέαις ἀοράτοις συσταθείς, ὥσπερ οὗτος σώμασιν ὁρατοῖς.
173Kimileri iki âlemin de tabiatına hayran kalıp yalnız ikisini bütün olarak değil, içlerindeki en güzel parçaları da, güneşi, ayı ve bütün göğü tanrılaştırmış, hiç çekinmeden bunlara tanrı demişlerdir. Musa onların bu çılgınlığını görerek şöyle der: "Rab, Rab, tanrıların kralı" (Tesniye 10,17); böylece yönetenin, yönetilenlerden farkını göstermiş olur.
καταπλαγέντες οὖν τινες τὴν ἑκατέρου τῶν κόσμων φύσιν οὐ μόνον ὅλους ἐξεθείωσαν, ἀλλὰ καὶ τὰ κάλλιστα τῶν ἐν αὐτοῖς μερῶν, ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὸν σύμπαντα οὐρανόν, ἅπερ οὐδὲν αἰδεσθέντες θεοὺς ἐκάλεσαν. ὧν τὴν ἀπόνοιαν κατιδὼν Μωυσῆς φησι· „κύριε, κύριε, βασιλεῦ τῶν θεῶν“ (Deut. 10, 17) ⟨εἰς⟩ ἔνδειξιν τῆς παρ’ ὑπηκόους ἄρχοντος διαφορᾶς.
174Havada da gökteki varlıkların peşinden giden en kutsal bir bedensiz psykhē'ler korosu vardır; kehanet dili bu psykhē'lere melek demeyi âdet edinmiştir. Her birinin bütün ordusu kendine uygun saflara dizilmiştir ve onları düzenleyen önderin hizmetkârı ve kuludur; komutanlık eden o önderin ardından hak ve kanun uyarınca yürür. Çünkü ilahî ordunun bir gün saf terk etmekle suçlanması caiz değildir.
ἔστι δὲ καὶ κατὰ τὸν ἀέρα ψυχῶν ἀσωμάτων ἱερώτατος χορὸς ὀπαδὸς τῶν οὐρανίων· ἀγγέλους τὰς ψυχὰς ταύτας εἴωθε καλεῖν ὁ θεσπιῳδὸς λόγος· πάντ’ οὖν τὸν στρατὸν ἑκάστων ἐν ταῖς ἁρμοττούσαις διακεκοσμημένον τάξεσιν ὑπηρέτην καὶ θεραπευτὴν εἶναι συμβέβηκε τοῦ διακοσμήσαντος ἡγεμόνος, ᾧ ταξιαρχοῦντι κατὰ δίκην καὶ θεσμὸν ἕπεται· λιποταξίου γὰρ οὐ θέμις ἁλῶναί ποτε τὸ θεῖον στράτευμα.
175Kralın kendi kuvvetleriyle bir arada bulunup, yalnız Tanrı tarafından kurulması uygun düşmeyen işlerin hizmetinde onları kullanması ona yakışır. Çünkü bütünün babası hiçbir şeye muhtaç değildir; yaratmak isterse başkalarının yardımına ihtiyaç duymaz. Ama hem kendisine hem yaratılmış olanlara neyin yakıştığını görerek bazı şeyleri biçimlendirmeyi kendine tabi kuvvetlere bırakmıştır; oluşa gelen şeylerden hiçbiri kusurlu olmasın diye onlara da bunları tamamlama bilgisini bütünüyle kendi başlarına buyruk olarak vermemiştir.
βασιλεῖ δὲ ταῖς ἑαυτοῦ δυνάμεσιν ἐμπρεπὲς ὁμιλεῖν τε καὶ χρῆσθαι πρὸς τὰς τῶν τοιούτων πραγμάτων ὑπηρεσίας, οἷσπερ ἁρμόττει μὴ ὑπὸ μόνου πήγνυσθαι θεοῦ. χρεῖος μὲν γὰρ οὐδενός ἐστιν ὁ τοῦ παντὸς πατήρ, ὡς δεῖσθαι τῆς ἀφ’ ἑτέρων, εἰ ἐθέλοι δημιουργῆσαι, ⟨συμπράξεως⟩, τὸ δὲ πρέπον ὁρῶν ἑαυτῷ τε καὶ τοῖς γινομένοις ταῖς ὑπηκόοις δυνάμεσιν ἔστιν ἃ διαπλάττειν ἐφῆκεν, οὐδὲ ταύταις εἰσάπαν αὐτοκράτορα δοὺς τοῦ τελεσιουργεῖν ἐπιστήμην, ἵνα μή τι πλημμεληθείη τῶν ἀφικνουμένων εἰς γένεσιν.
176Bunları önceden ana hatlarıyla çizmek gerekiyordu; neden gerektiğini şimdi söyleyelim. Canlıların tabiatı önce birbirine zıt iki kısma ayrıldı: akılsız ve akıllı. Akıllı kısım da yeniden fani ve ölümsüz türe ayrıldı; fani olan insanların türüdür, ölümsüz olan ise havada ve gökte dolaşan bedensiz psykhē'lerin.
ταῦτα μὲν οὖν ἀναγκαῖον ἦν προτυπῶσαι· ὧν δὲ χάριν, ἤδη λεκτέον· ἡ μὲν φύσις τῶν ζῴων εἴς τε ἄλογον καὶ λογικὴν μοῖραν, ἐναντίας ἀλλήλαις, ἐτμήθη τὸ πρῶτον, ἡ δ’ αὖ λογικὴ πάλιν εἴς τε τὸ φθαρτὸν καὶ ἀθάνατον εἶδος, φθαρτὸν μὲν τὸ ἀνθρώπων, ἀθάνατον δὲ τὸ ψυχῶν ἀσωμάτων, αἳ κατά τε ἀέρα καὶ οὐρανὸν περιπολοῦσι.
177Bu psykhē'ler kötülükten pay almazlar; çünkü baştan katışıksız ve mesut bir kısmete nail olmuşlar, bitmek bilmez felaketlerin yuvasına, bedene bağlanmamışlardır. Akılsız canlıların psykhē'leri de kötülükten pay almaz; düşünceden nasipsiz oldukları ölçüde, akıl yürütmeden doğan isteyerek işlenmiş haksızlıklarla da suçlanamazlar.
κακίας δὲ ἀμέτοχοι μέν εἰσιν αὗται, τὸν ἀκήρατον καὶ εὐδαίμονα κλῆρον ἐξ ἀρχῆς λαχοῦσαι καὶ τῷ συμφορῶν ἀνηνύτων οὐκ ἐνδεθεῖσαι χωρίῳ, σώματι, ἀμέτοχοι δὲ καὶ ⟨αἱ⟩ τῶν ἀλόγων, παρόσον ἀμοιροῦσαι διανοίας οὐδὲ τῶν ἐκ λογισμοῦ συμβαινόντων ἑκουσίων ἀδικημάτων ἁλίσκονται.
178Hemen hemen bütün varlıklar arasında yalnız insan, iyinin ve kötünün bilgisine sahip olduğu hâlde, çoğu zaman en kötüyü seçer, gayrete değer olandan kaçar. Bu yüzden en çok da kasten işlediği günahlardan ötürü mahkûm edilir.
μόνος δὲ σχεδὸν ἐκ πάντων ὁ ἄνθρωπος ἀγαθῶν καὶ κακῶν ἔχων ἐπιστήμην αἱρεῖται μὲν πολλάκις τὰ φαυλότατα, φεύγει δὲ τὰ σπουδῆς ἄξια, ὥστ’ αὐτὸν μάλιστα ἐπὶ τοῖς ἐκ προνοίας ἁμαρτήμασι καταγινώσκεσθαι.
179Bu sebeple Tanrı insanın yaratılışını haklı olarak kendi buyruğu altındakilere de bağladı ve "İnsanı yapalım" dedi; böylece insanın doğru işleri yalnız kendisine, günahları ise başkalarına atfedilsin. Çünkü her şeyin önderi olan Tanrı'ya, akıllı psykhē'de kötülüğe giden yolu kendi eliyle yaratmak yakışık görünmedi; bu yüzden bu kısmın yapımını kendisinden sonra gelenlere bıraktı. Zira bütünün tamamlanması için istemeyerek olanın karşıtı olan isteyerek olanın da yaratılıp ortaya konması gerekiyordu.
προσηκόντως οὖν τὴν τούτου κατασκευὴν ὁ θεὸς περιῆψε καὶ τοῖς ὑπάρχοις αὐτοῦ λέγων· „ποιήσωμεν ἄνθρωπον“, ἵνα αἱ μὲν τοῦ ἀνθρώπου κατορθώσεις ἐπ’ αὐτὸν ἀναφέρωνται μόνον, ἐπ’ ἄλλους δὲ αἱ ἁμαρτίαι. θεῷ γὰρ τῷ πανηγεμόνι ἐμπρεπὲς οὐκ ἔδοξεν εἶναι τὴν ἐπὶ κακίαν ὁδὸν ἐν ψυχῇ λογικῇ δι’ ἑαυτοῦ δημιουργῆσαι· οὗ χάριν τοῖς μετ’ αὐτὸν ἐπέτρεψε τὴν τούτου τοῦ μέρους κατασκευήν. ἔδει γὰρ καὶ τὸ ἀντίπαλον τῷ ἀκουσίῳ, τὸ ἑκούσιον, εἰς τὴν τοῦ παντὸς συμπλήρωσιν κατασκευασθὲν ἀναδειχθῆναι.
180Bu konu böylece söylenmiş olsun. Şunu da göz önünde tutmak gerekir: Tanrı yalnız iyi şeylerin sebebidir, kötü hiçbir şeyin asla sebebi değildir; çünkü kendisi varlıkların en eskisi ve en kusursuz iyidir. En iyi olana en yakışan, kendi tabiatına uygun olan şeyleri en iyi biçimde yaratmaktır; kötülere verilecek cezaları ise kendi altındakiler aracılığıyla yerine getirtir.
τοῦτο μὲν δὴ ταύτῃ λελέχθω. προσήκει δὲ κἀκεῖνο λελογίσθαι, ὅτι μόνων ἀγαθῶν ἐστιν ὁ θεὸς αἴτιος, κακοῦ δὲ οὐδενὸς τὸ παράπαν, ἐπειδὴ καὶ τὸ πρεσβύτατον τῶν ὄντων καὶ τελειότατον ἀγαθὸν αὐτὸς ἦν. ἐμπρεπέστατον δὲ τὰ οἰκεῖα τῇ ἑαυτοῦ φύσει δημιουργεῖν ἄριστα τῷ ἀρίστῳ, τὰς μέντοι κατὰ πονηρῶν κολάσεις διὰ τῶν ὑπ’ αὐτὸν βεβαιοῦσθαι.
181Çile çekerek kemale ermiş olanın şu sözü de benim söylediğime tanıklık eder: "Gençliğimden beri beni besleyen Tanrı, beni bütün kötülüklerden kurtaran melek" (Tekvin 48,15–16). Çünkü o da artık kabul eder ki aretē'yi seven psykhē'leri besleyen gerçek iyiler yalnız sebep olarak Tanrı'ya bağlanır; kötü şeyler payı ise meleklere bırakılmıştır. Ama onlara da cezalandırmada başına buyruk bir yetki verilmemiştir; ta ki Tanrı'nın kurtarıcı tabiatı yok oluşa götüren hiçbir şeyin başlatıcısı olmasın.
μαρτυρεῖ δέ μου τῷ λόγῳ καὶ τὸ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ τελειωθέντος ἐξ ἀσκήσεως τόδε· „ὁ θεὸς ὁ τρέφων με ἐκ νεότητος, ὁ ἄγγελος ὁ ῥυόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν“ (Gen. 48, 15. 16)· ὁμολογεῖ γὰρ καὶ οὗτος ἤδη, ὅτι τὰ μὲν γνήσια τῶν ἀγαθῶν, ἃ φιλαρέτους τρέφει ψυχάς, ἐπὶ θεὸν ἀναφέρεται μόνον ὡς αἴτιον, ἡ δὲ τῶν κακῶν μοῖρα ἀγγέλοις ἐπιτέτραπται πάλιν, οὐδὲ ἐκείνοις ἔχουσι τὴν τοῦ κολάζειν αὐτοκράτορα ἐξουσίαν, ἵνα μηδενὸς τῶν εἰς φθορὰν τεινόντων ἡ σωτήριος αὐτοῦ κατάρχῃ φύσις.
182Bu yüzden "Gelin, inelim ve karıştıralım" der. Çünkü dinsizler, Tanrı'nın merhametli, iyilik eden ve cömert kuvvetlerinin bile cezalandırmaya katılmasını gerektirecek bir cezayı hak ederler. Ama Tanrı bu cezaların insan soyu için yararlı olduğunu bildiği için onları başkaları aracılığıyla belirledi. Çünkü insan soyunun düzeltilmeye layık görülmesi, Tanrı'nın tükenmez lütuflarının kaynaklarının ise yalnız gerçek kötülüklerden değil, kötülük sanılan şeylerden de katışıksız korunması gerekiyordu.
διὸ λέγει· „δεῦτε καὶ καταβάντες συγχέωμεν“. οἱ μὲν γὰρ ἀσεβεῖς τοιαύτης ἐπάξιοι δίκης τυγχάνειν, ἵλεως καὶ εὐεργέτιδας καὶ φιλοδώρους αὐτοῦ δυνάμεις οἰκειοῦσθαι τιμωρίαις. εἰδὼς μέντοι τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων ὠφελίμους ὑπαρχούσας δι’ ἑτέρων αὐτὰς ὥρισεν· ἔδει γὰρ τὸ μὲν ἐπανορθώσεως ἀξιωθῆναι, τὰς δὲ πηγὰς τῶν ἀεννάων αὐτοῦ χαρίτων ἀμιγεῖς κακῶν οὐκ ὄντων μόνον ἀλλὰ καὶ νομιζομένων φυλαχθῆναι.
183Şimdi karışmanın ne olduğunu araştırmalıyız. Nasıl araştıracağız? Bana kalırsa şöyle: Önceden tanımadığımız insanları çoğu zaman akrabalarından, onlara bir benzerliği olanlardan tanırız. Aynı şekilde kendi başlarına kolayca kavranamayan şeyler de kendilerine yakın olanlarla benzerlikleri sayesinde açık hâle gelebilir.
Τίς δέ ἐστιν ἡ σύγχυσις, ἐρευνητέον. πῶς οὖν ἐρευνήσομεν; οὕτως, ὥς γ’ ἐμοὶ φαίνεται· πολλάκις οὓς πρότερον οὐκ ᾔδειμεν, ἀπὸ τῶν συγγενῶν καί τινα πρὸς αὐτοὺς ἐχόντων ἐμφέρειαν ἐγνωρίσαμεν· οὐκοῦν καὶ πράγματα τὸν αὐτὸν τρόπον, ἃ μὴ ῥᾴδιον ἐξ ἑαυτῶν καταλαμβάνεσθαι, δῆλα γένοιτ’ ἂν κατὰ τὴν τῶν οἰκείων αὐτοῖς ὁμοιότητα.
184Peki karışmaya benzeyen şeyler hangileridir? Eski sözün dediği gibi, katışma ve kaynaşma. Katışma kuru maddelerde, kaynaşma ise sıvı maddelerde görülür.
τίνα οὖν ἐστι συγχύσει πράγματα ὅμοια; ἡ μῖξις, ὥσπερ ὁ παλαιὸς λόγος, καὶ κρᾶσις· ἀλλ’ ἡ μὲν μῖξις ἐν ξηραῖς, ἡ δὲ κρᾶσις ἐν ὑγραῖς οὐσίαις δοκιμάζεται.
185Katışma, farklı cisimlerin düzensizce yan yana gelmesidir; tıpkı biri arpayı, buğdayı, burçağı ve başka birtakım tahıl türlerini aynı yere toplayıp bir yığın yapması gibi. Kaynaşma ise yan yana gelme değildir; birbirine benzemeyen parçaların birbirinin içine girip bütünüyle birbirine yayılmasıdır, ama keyfiyetleri yine de bir ustalıkla birbirinden ayrılabilir. Şarap ile suda böyle olduğunu söylerler:
μῖξις μὲν οὖν σωμάτων διαφερόντων ἐστὶν οὐκ ἐν κόσμῳ παράθεσις, ὥσπερ ἂν εἴ τις σωρὸν ποιήσειε κριθὰς καὶ πυροὺς καὶ ὀρόβους καὶ ἄλλ’ ἄττα εἴδη τῶν σπαρτῶν εἰς ταὐτὸ εἰσενεγκών, κρᾶσις δ’ οὐ παράθεσις, ἀλλὰ τῶν ἀνομοίων μερῶν εἰς ἄλληλα εἰσδυομένων δι’ ὅλων ἀντιπαρέκτασις, ἔτι δυναμένων ἐπιτεχνήσει τινὶ διακρίνεσθαι τῶν ποιοτήτων, ὡς ἐπὶ οἴνου καὶ ὕδατός φασι γίνεσθαι·
186Maddeler bir araya gelip kaynaşmayı meydana getirir, ama kaynaşan şey yine de kendisini oluşturan keyfiyetlere yeniden ayrılabilir. Çünkü yağlanmış bir sünger suyu emer, şarabı geride bırakır. Belki de sünger sudan oluştuğu için, kendisine yakın olanı, suyu karışımdan emer, kendisine yabancı olanı, şarabı ise geride bırakır.
συνελθούσας μὲν γὰρ τὰς οὐσίας ἀποτελεῖν κρᾶσιν, τὸ δὲ κραθὲν οὐδὲν ἧττον ἀναπλοῦσθαι πάλιν εἰς τὰς ἐξ ὧν ἀπετελέσθη ποιότητας· σπόγγῳ γὰρ ἠλαιωμένῳ τὸ μὲν ὕδωρ ἀναλαμβάνεσθαι, τὸν δ’ οἶνον ὑπολείπεσθαι· μήποτε ἐπειδήπερ ἐξ ὕδατος ἡ σπογγιᾶς γένεσίς ἐστι, τὸ μὲν οἰκεῖον, ὕδωρ, πέφυκεν ἀναλαμβάνεσθαι πρὸς αὐτῆς ἐκ τοῦ κράματος, τὸ δ’ ἀλλότριον ὑπολείπεσθαι, ὁ οἶνος.
187Karışma ise başlangıçtaki keyfiyetlerin, bütün parçalara birbirine yayılarak, onlardan farklı tek bir şeyin oluşması uğruna yok olmasıdır. Hekimlikteki dört ilaçlı merhemde olduğu gibi: Bal mumu, iç yağı, zift ve sanırım reçine bir araya gelince onu meydana getirir; ama merhem bir kez yapıldıktan sonra onu oluşturan maddelerin kuvvetlerini birbirinden ayırmak artık mümkün değildir. Her biri yok olmuş, hepsinin yok oluşu başka, seçkin tek bir kuvvet doğurmuştur.
σύγχυσις δέ ἐστι φθορὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς ποιοτήτων πᾶσι τοῖς μέρεσιν ἀντιπαρεκτεινομένων εἰς διαφερούσης μιᾶς γένεσιν, ὡς ἐπὶ τῆς ἐν ἰατρικῇ τετραφαρμάκου συντέτευχε· κηρὸς γὰρ καὶ στέαρ καὶ πίττα ῥητίνη τε, οἶμαι, συνελθόντα ταύτην ἀποτελεῖ, συντεθείσης δὲ ἀμήχανον ἔτι τὰς ἐξ ὧν συνετέθη διακριθῆναι δυνάμεις, ἀλλ’ ἑκάστη μὲν αὐτῶν ἠφάνισται, πασῶν δ’ ἡ φθορὰ μίαν ἐξαίρετον ἄλλην ἐγέννησε δύναμιν.
188Tanrı dinsiz düşüncelere karışmayla tehdit ettiğinde, yalnız her kötülüğün türünün ve kuvvetinin yok edilmesini değil, onlardan bir araya toplanan bütünün de yok edilmesini buyurur; ne parçalar tek başlarına ne de hepsinin birleşmesi ve uyumu daha iyi kısmı yıkmak için bir güç edinebilsin diye.
ὅταν δ’ ἀπειλῇ σύγχυσιν τοῖς ἀσεβέσι λογισμοῖς ὁ θεός, οὐ μόνον ἑκάστης κακίας τό τε εἶδος καὶ τὴν δύναμιν ἀφανισθῆναι κελεύει, ἀλλὰ καὶ τὸ συνερανισθὲν ἐξ αὐτῶν, ἵνα μήτε τὰ μέρη καθ’ ἑαυτὰ μήθ’ ἡ πάντων σύνοδός τε καὶ συμφωνία περιβάληταί τινα ἰσχὺν ἐπὶ καθαιρέσει τῆς ἀμείνονος μοίρας.
189Bu yüzden şöyle der: "Orada dillerini karıştıralım ki her biri komşusunun sesini işitmesin" (Tekvin 11,7). Bu şu anlama gelir: Kötülüğün her parçasını dilsiz kılalım ki ne kendi sesini çıkararak ne de başkasıyla birlikte ses vererek zarara sebep olabilsin.
οὗ χάριν φησί· „συγχέωμεν ἐκεῖ αὐτῶν τὴν γλῶτταν, ἵνα μὴ ἀκούσωσιν ἕκαστος τὴν φωνὴν τοῦ πλησίον“ (Gen. 11, 7), ὅπερ ἴσον ἐστὶ τούτῳ· κωφὸν ἕκαστον ἐργασώμεθα τῶν κακίας μερῶν, ὡς μήτε ἰδίαν ἀφιὲν ⟨φωνὴν⟩ μήτε συνηχοῦν ἑτέρῳ βλάβης αἴτιον γίνηται.
190Biz böyle diyoruz. Yalnız görünene ve elde olana tutunanlar ise burada Yunan ve barbar dillerinin oluşunun anlatıldığını düşünürler. Onları suçlamam, çünkü belki onlar da doğru bir şey söylüyorlar; ama bunda durup kalmamalarını, mecazi yorumlara geçmelerini rica ederim. Kehanet sözlerinin lafzını cisimlerin gölgeleri gibi, onlarda beliren anlamları ise gerçekten var olan şeyler gibi görmelidirler.
ταῦτα μὲν ἡμεῖς, οἱ δὲ τοῖς ἐμφανέσι καὶ προχείροις μόνον ἐπακολουθοῦντες οἴονται νυνὶ γένεσιν διαλέκτων Ἑλληνικῶν τε καὶ βαρβάρων ὑπογράφεσθαι· οὓς οὐκ ἂν αἰτιασάμενος — ἴσως γὰρ ἀληθεῖ καὶ αὐτοὶ χρῶνται λόγῳ — παρακαλέσαιμ’ ἂν μὴ ἐπὶ τούτων στῆναι, μετελθεῖν δὲ ἐπὶ τὰς τροπικὰς ἀποδόσεις, νομίσαντας τὰ μὲν ῥητὰ τῶν χρησμῶν σκιάς τινας ὡσανεὶ σωμάτων εἶναι, τὰς δ’ ἐμφαινομένας δυνάμεις τὰ ὑφεστῶτα ἀληθείᾳ πράγματα.
191Zaten kanun koyucunun kendisi de düşünce gözü kör olmayanlara buna dayanak verir; şimdi sözünü ettiğimiz yerde de olduğu gibi. Olan şeye "karışma" adını vermiştir. Oysa yalnız dillerin oluşunu anlatsaydı, "karışma" yerine daha isabetli bir ad olan "ayrılma"yı kullanırdı. Çünkü bölünen şeyler karışmaz, tersine ayrılır; bu yalnız iki adın değil, iki işin de birbirine zıt olmasıdır.
δίδωσι μέντοι πρὸς τοῦτ’ ἀφορμὰς τὸ εἶδος τοῖς μὴ τυφλοῖς διάνοιαν ὁ νομοθέτης αὐτός, ὥσπερ ἀμέλει καὶ ἐφ’ ὧν νῦν ἐστιν ὁ λόγος· τὸ γὰρ γινόμενον σύγχυσιν προσεῖπε. καίτοι γε εἰ διαλέκτων γένεσιν αὐτὸ μόνον ἐδήλου, κἂν ὄνομα εὐθυβολώτερον ἐπεφήμισεν ἀντὶ συγχύσεως διάκρισιν· οὐ γὰρ συγχεῖται τὰ τεμνόμενα, διακρίνεται δ’ ἔμπαλιν, καὶ ἔστιν οὐ μόνον ἐναντίον ὄνομα ὀνόματι, ἀλλ’ ἔργον ἔργῳ.
192Karışma, dediğim gibi, basit kuvvetlerin bir araya getirilmiş tek bir şeyin oluşması uğruna yok olmasıdır; ayrılma ise birin birden çoğa bölünmesidir, cins ile ona bağlı türlerde olduğu gibi. Dolayısıyla bilge kişi tek olan sesi birçok dile bölmeyi buyursaydı, daha uygun ve daha asıl anlamlı adlar kullanır, "bölme", "paylaştırma", "ayırma" ya da buna benzer bir şey derdi; bunlarla çatışan "karışma" kelimesini kullanmazdı.
σύγχυσις μὲν γάρ, ὡς ἔφην, ἐστὶ φθορὰ τῶν ἁπλῶν δυνάμεων εἰς συμπεφορημένης μιᾶς γένεσιν, διάκρισις δὲ ἑνὸς εἰς πλείω τομή, καθάπερ ἐπὶ γένους καὶ τῶν κατ’ αὐτὸ εἰδῶν ἔχειν συντέτευχεν. ὥστε εἰ μίαν οὖσαν φωνὴν ἐκέλευσε τέμνειν ὁ σοφὸς εἰς πλειόνων διαλέκτων τμήματα, προσεχεστέροις ἂν καὶ κυριωτέροις ἐχρήσατο τοῖς ὀνόμασι, τομὴν ἢ διανέμησιν ἢ διάκρισιν ἤ τι ὁμοιότροπον εἰπών, οὐ τὸ μαχόμενον αὐτοῖς, σύγχυσιν.
193Ama burada çaba, kötülüğün sürüsünü dağıtmak, aralarındaki anlaşmaları hükümsüz kılmak, ortaklıklarını ortadan kaldırmak, kuvvetlerini yok edip bozmak, korkunç kanunsuzluklarla tahkim ettiği hükümranlığının gücünü yıkmaktır.
ἀλλ’ ἔστιν ἡ σπουδὴ διαλῦσαι τὸ κακίας στῖφος, τὰς ὁμολογίας αὐτῆς ἀκυρῶσαι, τὴν κοινωνίαν ἀνελεῖν, τὰς δυνάμεις ἀφανίσαι καὶ διαφθεῖραι, τὸ τῆς ἀρχῆς κράτος, ὃ δειναῖς ὠχυρώσατο παρανομίαις, καθελεῖν.
194Görmüyor musun, psykhē'yi biçimlendiren de onun parçalarından hiçbirini bir başkasının işine ortak etmemiştir? Gözler işitemez, kulaklar göremez; ağızdaki tat koku alamaz, burun tat alamaz; söz hislerin yaşadığı hiçbir şeyi yaşayamaz, tersine his de ses çıkaramaz.
οὐχ ὁρᾷς ὅτι καὶ τῶν ψυχῆς ὁ πλάστης μερῶν οὐδὲν οὐδενὶ εἰς τὴν τοῦ ἑτέρου κοινωνίαν ἤγαγεν; ἀλλ’ ὀφθαλμοὶ μὲν οὐκ ἂν ἀκούσειαν, ὦτα δὲ οὐκ ἂν θεάσαιτο, χυλὸς δὲ ἐνστόμιος οὐκ ἂν ὄσφροιτο, οὐδ’ ἂν γεύσαιντο ῥῖνες, ὅ τ’ αὖ λόγος οὐδὲν ἂν τῶν κατὰ τὰς αἰσθήσεις πάθοι, οὐδ’ ἔμπαλιν ῥῆξαι φωνὴν δύναιτ’ ἂν αἴσθησις.
195Çünkü usta bilir ki bunların her birinin komşusunun sesini işitmemesi yararlıdır: psykhē'nin parçaları canlıların yararı için kendi kuvvetlerini karışmadan kullanmalı ve birbirleriyle ortaklıktan yoksun kalmalıdır; kötülüğün parçaları ise karışmaya ve tam bir yok oluşa sürüklenmelidir ki ne birbirleriyle uyuşarak ne de tek başlarına daha iyilere zarar verebilsinler.
ἔγνω γὰρ ὁ τεχνίτης, ὅτι τὸ μὴ ἀκούειν ἕκαστον τούτων τῆς τοῦ πλησίον φωνῆς λυσιτελές ἐστιν, ἀλλὰ τὰ μὲν τῆς ψυχῆς μέρη ταῖς οἰκείαις δυνάμεσιν ἀσυγχύτοις χρῆσθαι πρὸς τὴν τῶν ζῴων ὠφέλειαν καὶ τὴν πρὸς ἄλληλα κοινωνίαν ἀφῃρῆσθαι, τὰ δὲ τῆς κακίας εἰς ⟨σύγ⟩χυσιν καὶ φθορὰν ἀχθῆναι παντελῆ, ἵνα μήτε συμφωνήσαντα μήτε καθ’ ἑαυτὰ ὄντα ζημία τοῖς ἀμείνοσι γένηται.
196Bu yüzden şöyle der: "Rab onları oradan dağıttı" (Tekvin 11,8); yani darmadağın etti, sürgün etti, gözden yok etti. Çünkü ekmek iyi şeylerin, saçıp dağıtmak ise kötü şeylerin sebebidir; birincisi ilerleme, büyüme ve başka şeylerin oluşması için, ikincisi ise yıkım ve yok oluş için olur. Bahçıvan olan Tanrı evrene iyiliği ve güzelliği ekmek, lanetli dinsizliği ise saçıp dağıtmak ve âlemin şehrinden kovmak ister; ta ki aretē'den nefret eden karakterler artık kötülüğün şehrini ve tanrısızlığın kulesini inşa etmekten vazgeçsinler.
παρὸ καὶ λέγει· „διέσπειρεν αὐτοὺς κύριος ἐκεῖθεν“ (Gen. 11,8), ἐν ἴσῳ τῷ ἐσκέδασεν, ἐφυγάδευσεν, ἀφανεῖς ἐποίησε· τὸ γὰρ σπείρειν ⟨ἀγαθῶν, κακῶν δὲ αἴτιον τὸ διασπείρειν⟩, ὅτι τὸ μὲν ἐπιδόσεως καὶ αὐξήσεως καὶ γενέσεως ἑτέρων ἕνεκα συμβαίνει, τὸ δ’ ἀπωλείας καὶ φθορᾶς. βούλεται δὲ ὁ φυτουργὸς θεὸς σπείρειν μὲν ἐν τῷ παντὶ καλοκἀγαθίαν, διασπείρειν δὲ καὶ ἐλαύνειν ἐκ τῆς τοῦ κόσμου πολιτείας τὴν ἐπάρατον ἀσέβειαν, ἵν’ ἤδη ποτὲ παύσωνται τὴν κακίας πόλιν καὶ τὸν ἀθεότητος πύργον οἰκοδομοῦντες μισάρετοι τρόποι.
197Bunlar dağıtılınca, akılsızlığın tiranlığından çoktan kaçmış olanlar tek bir duyuruyla dönüş yolunu bulacaklardır; bu duyuruyu Tanrı yazmış ve onaylamıştır. Kehanet sözleri bunu gösterir; orada açıkça şöyle denir: "Dağılmışlığın göğün bir ucundan öbür ucuna kadar olsa bile, seni oradan toplayacak" (Tesniye 30,4).
τούτων γὰρ σκεδασθέντων οἱ πάλαι πεφευγότες τὴν τυραννίδα τῆς ἀφροσύνης ἑνὶ κηρύγματι κάθοδον εὑρήσουσι, γράψαντός τε καὶ βεβαιώσαντος ⟨θεοῦ⟩ τὸ κήρυγμα, ὡς δηλοῦσιν οἱ χρησμοί, ἐν οἷς διείρηται ὅτι „ἐὰν ᾖ ἡ διασπορά σου ἀπ’ ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ ἕως ἄκρου τοῦ οὐρανοῦ, ἐκεῖθεν συνάξει σε“ (Deut. 30, 4)·
198Demek ki erdemlerin uyumunu kurmak Tanrı'ya yakışır, kötülüklerin uyumunu ise çözüp yok etmek. Kötülüğe en uygun ad da "karışma"dır; bunun apaçık delili, geçersiz ve karmakarışık sözler, tasarılar ve işlerle yaşayan her akılsız kişidir.
ὥστε τὴν μὲν ἀρετῶν συμφωνίαν ἐμπρεπὲς ἁρμόζεσθαι θεῷ, τὴν δὲ κακιῶν διαλύειν τε καὶ φθείρειν. οἰκειότατον δὲ κακίας ὄνομα σύγχυσις· οὗ πίστις ἐναργὴς πᾶς ἄφρων, λόγοις καὶ βουλαῖς καὶ πράξεσιν ἀδοκίμοις καὶ πεφορημέναις χρώμενος.