Philon
Ayıklık Üzerine
De Sobrietate
1Kanun koyucunun sarhoşluk ve onun ardından gelen çıplaklık hakkında söylediklerini daha önce ele aldık; şimdi bunlara sıradaki sözü eklemeye başlayalım. Kutsal sözlerde bunun ardından şu gelir: “Nuh şaraptan ayıldı ve küçük oğlunun kendisine ne yaptığını anladı” (Yar. 9:24).
Τὰ περὶ μέθης καὶ τῆς ἑπομένης αὐτῇ γυμνότητος εἰρημένα τῷ νομοθέτῃ διεξεληλυθότες πρότερον ἀρξώμεθα τοῖς λεχθεῖσι τὸν ἑξῆς προσαρμόττειν λόγον· περίεστι τοίνυν ἐν τοῖς χρησμοῖς ἀκόλουθα τάδε· „ἐξένηψε δὲ Νῶε ἀπὸ τοῦ οἴνου καὶ ἔγνω ὅσα ἐποίησεν αὐτῷ ὁ υἱὸς αὐτοῦ ὁ νεώτερος„ (Gen. 9,24).
2Ayık olmanın yalnız psykhē'ler için değil bedenler için de çok yararlı olduğu kabul edilmiştir. Çünkü ölçüsüz doymaktan doğan hastalıkları uzaklaştırır, hisleri en keskin hâle getirir; bütün bedeni de ağırlaşıp çökmeye bırakmaz, tersine kaldırıp hafifletir, bütün organlarına bir hazırlık hâli aşılayarak onları kendilerine özgü etkinliklere çağırır. Kısacası sarhoşluk ne kadar çok kötülüğün yaratıcısıysa, ayıklık da o kadar çok iyiliğin yaratıcısıdır.
τὸ νήφειν οὐ μόνον ψυχαῖς ἀλλὰ καὶ σώμασιν ὠφελιμώτατον ἀνωμολόγηται· τάς τε γὰρ ἐξ ἀμέτρου πλησμονῆς γινομένας νόσους ἀπωθεῖται καὶ τὰς αἰσθήσεις πρὸς ἄκρας ὀξύτητας ἀκονᾷ καὶ ὅλα μέντοι τὰ σώματα οὐκ ἐᾷ βαρυνόμενα πίπτειν, ἀλλ’ ἐξαίρει καὶ ἐπικουφίζει καὶ πρὸς τὰς οἰκείους ἐνεργείας ἀνακαλεῖ πᾶσι τοῖς μέρεσιν ἑτοιμότητα ἐντίκτον· καὶ συνόλως ὅσων δημιουργὸς κακῶν ἡ μέθη, τοσούτων ἔμπαλιν ἀγαθῶν τὸ νηφάλιον.
3Şarap içmenin kendilerine uygun düştüğü bedenler için bile ayık olmak en yararlı şeyse, bozulan her besinin yabancı olduğu psykhē'ler için çok daha fazla öyle değil midir? İnsanlar arasında ayık bir düşünceden daha görkemli ne vardır? Hangi şan, hangi zenginlik, hangi iktidar, hangi güç, hayranlık duyulan şeylerin hangisi? Haydi, psykhē'nin gözü bir kez baştan başa açılabilsin, hiçbir yeri akıntıyla bulanmasın ya da kapanmasın: O zaman en keskin bakışına kavuşur, anlayışın ve phronēsis'in kendisine bakarak akılla kavranan kutsal suretlerle karşılaşır; onların seyri psykhē'yi büyüler ve artık hisle algılanan hiçbir şeye eğilmesine izin vermez. Psykhē'nin ayık ve en keskin gören yanına, oluşa tabi şeylerden hiçbirinin denk olmamasına neden şaşalım? Bedenin gözleri ve hisle algılanan ışık bile hepimizce son derece değerli sayılır. Nitekim gözlerini kaybedenlerin çoğu, ölümün sakatlıktan daha hafif bir kötülük olduğuna kendi kendilerine hükmederek hayatlarını da isteyerek bırakmışlardır.
ὁπότ’ οὖν καὶ σώμασιν, οἷς ἡ οἴνου πόσις οἰκεῖον, λυσιτελέστατον τὸ νήφειν, οὐ πολὺ μᾶλλον ψυχαῖς, ὧν φθαρτὴ τροφὴ πᾶσα ἀλλότριον; νηφούσης γὰρ διανοίας τί τῶν παρὰ ἀνθρώποις μεγαλειότερον; τίς δόξα; τίς πλοῦτος; τίς δυναστεία; τίς ἰσχύς; τί τῶν πάντων ὅσα θαυμάζεται; φέρε μόνον τὸ ψυχῆς ὄμμα ὅλον ἰσχῦσαι δι’ ὅλων διοιχθῆναι καὶ μηδὲν οἷα ὑπὸ ῥεύματος συγχυθῆναι μέρος ἢ καταμῦσαι· τότε γὰρ μάλιστα ὀξυωπῆσαν, σύνεσιν καὶ φρόνησιν αὐτὴν ἐμβλέπον, τοῖς νοητοῖς ἀγάλμασιν ἐντεύξεται, ὧν ἡ θέα ψυχαγωγοῦσα πρὸς οὐδὲν ἔτι τῶν αἰσθητῶν ἀπονεύειν ἐάσει. καὶ τί θαυμάζομεν,
εἰ τῷ νηφαλίῳ τῆς ψυχῆς καὶ βλέποντι ὀξυωπέστατα τῶν γένεσιν λαχόντων μηδέν ἐστιν ἰσότιμον; καὶ γὰρ οἱ τοῦ σώματος ὀφθαλμοὶ καὶ τὸ αἰσθητὸν φῶς περιττῶς πρὸς ἡμῶν πάντων τετίμηται· πολλοὶ γοῦν τῶν τὰς ὄψεις ἀποβαλόντων καὶ τὸ ζῆν ἑκουσίως προσαπέβαλον κουφότερον κακὸν πηρώσεως θάνατον εἶναι δικάσαντες ἑαυτοῖς.
5Psykhē bedenden ne kadar üstünse, nous da gözlerden o kadar üstündür. Nous zarar görmemiş, eksilmemiş, sarhoşluğu çılgınlığa çeviren haksızlıklardan ya da duygulardan hiçbirinin baskısına uğramamışsa, yapılması gerekenlere karşı unutkanlık ve tembellik aşılayan uykuya veda eder; uyanıklığı kucaklar ve seyre değer her şeye keskin gözle bakar. Kendisine bir şeyler fısıldayan hatıralarla uyanır, bildiklerini izleyen eylemlerde bulunur.
ὅσῳ τοίνυν ψυχὴ σώματος κρείττων, τοσούτῳ καὶ νοῦς ὀφθαλμῶν ἀμείνων· ὃς εἴπερ ἀπήμων εἴη καὶ ἀζήμιος πρὸς μηδενὸς τῶν μέθην παράφορον ἐργαζομένων ἀδικημάτων ἢ παθῶν πιεσθείς, ὕπνῳ μὲν ἀποτάξεται λήθην καὶ ὄκνον ἐμποιοῦντι τῶν πρακτέων, ἐγρήγορσιν δὲ ἀσπασάμενος πρὸς τὰ θέας ἄξια πάντα ὀξυδορκήσει, μνήμαις μὲν ὑποβαλλούσαις ἐγειρόμενος, πράξεσι δὲ τοῖς γνωσθεῖσιν ἑπομέναις χρώμενος.
6Ayık olanın durumu işte böyledir. “Daha genç oğul” derken ise bir yaş adı yazmaz; yeniliğe, yani taşkınlığa düşkün bir karakterin eğilimini gösterir. Yoksa taşkınlığa kalkışmasaydı, başkalarının başına gelenlere inlemesi, alay etmemesi, hatta gelecekten çekinerek surat asması gerekirken onlara gülmeseydi, görülmemesi gerekeni kanuna ve hakka aykırı olarak görmeye nasıl kalkışır, susulması gerekeni nasıl yayar, evde gizlenebilecek ve psykhē'nin sınırlarını aşmaması gereken şeyleri nasıl ortaya dökerdi?
Τοῦ μὲν δὴ νήφοντος κατάστασίς ἐστι τοιαύτη. „νεώτερον„ δ’ ὅταν φῇ „υἱόν“, οὐχ ἡλικίας ὄνομα ἀναγράφει, νεωτεροποιίαν δὲ ἀγαπῶντος ἐμφαίνει τρόπου διάθεσιν. ἐπεὶ πῶς ἂν ἢ τὰ ἀθέατα κατιδεῖν παρὰ νόμον καὶ δίκην ἐβιάσατο ἢ ἐκλαλῆσαι τὰ ὀφείλοντα ἡσυχάζεσθαι ἢ εἰς τοὐμφανὲς προενεγκεῖν τὰ δυνάμενα οἴκοι συσκιάζεσθαι καὶ τοὺς ψυχῆς ὅρους μὴ ὑπερβαίνειν, εἰ μὴ νεωτέρων πραγμάτων ἥπτετο γελῶν τὰ ἑτέροις συμπίπτοντα, δέον ἐπιστένειν καὶ μὴ χλευάζειν ἐφ’ οἷς εἰκὸς ἦν καὶ εὐλαβούμενον τὸ μέλλον σκυθρωπάζειν;
7Kanunlarının pek çok yerinde yaşça ilerlemiş olanlara genç, tersine henüz yaşlanmamış olanlara yaşlı der; çünkü çok yıllara, kısa ya da pek uzun bir süreye değil, psykhē'nin iyiye ya da kötüye doğru hareket eden güçlerine bakar.
πολλαχοῦ μέντοι τῆς νομοθεσίας καὶ τοὺς ἡλικίᾳ προήκοντας νέους καὶ τοὺς μηδέπω γεγηρακότας ἔμπαλιν ὀνομάζει πρεσβυτέρους, οὐκ εἰς πολυετίαν ἀφορῶν ἢ βραχὺν καὶ μήκιστον χρόνον, ἀλλ’ εἰς ψυχῆς δυνάμεις κινουμένης εὖ τε καὶ χεῖρον·
8Nitekim aşağı yukarı yirmi yıl yaşamış olan İsmail'e, aretē'lerde yetkin olan İshak'la karşılaştırıldığı için “çocuk” der. İbrahim onları evden gönderdiği zaman için şöyle der: “Ekmek ve bir tulum su alıp Hacer'e verdi, çocuğu da omzuna koydu”; bir de: “Çocuğu bir çam ağacının altına bıraktı” ve “Çocuğun ölümünü görmeyeyim” (Yar. 21:14–16). Oysa İsmail, İshak doğmadan önce on üç yaşında sünnet edilmişti (Yar. 17:25); İshak yedi yaşlarında sütten kesildiği sırada ise, gayrimeşru oğul oyunlarda meşru oğulla eşitlik iddia ettiği için annesiyle birlikte sürülür.
τὸν γοῦν Ἰσμαὴλ εἰκοσαετίαν ἤδη που βεβιωκότα σχεδὸν κατὰ τὴν πρὸς τὸν ἐν ἀρεταῖς τέλειον Ἰσαὰκ σύγκρισιν ὀνομάζει παιδίον· „ἔλαβε„ γάρ φησιν „ἄρτους καὶ ἀσκὸν ὕδατος καὶ ἔδωκεν Ἄγαρ, καὶ ἐπέθηκεν ἐπὶ τὸν ὦμον καὶ τὸ παιδίον“, ἡνίκα αὐτοὺς οἴκοθεν Ἀβραὰμ ἐξέπεμψε, καὶ πάλιν „ἔρριψε τὸ παιδίον ὑποκάτω μιᾶς ἐλάτης„, καὶ „οὐ μὴ ἴδω τὸν θάνατον τοῦ παιδίου„ (Gen. 21, 14 — 16)· καίτοι πρὸ μὲν τῆς γενέσεως Ἰσαὰκ τρισκαίδεκα γεγονὼς ἐτῶν Ἰσμαὴλ περιτέτμηται (Gen. 17,25), περὶ δὲ τὴν ἑπταέτιν ἡλικίαν παυσαμένου τῆς ἐν γάλακτι τροφῆς ἐκείνου τῷ τὴν ἐν παιδιαῖς ἰσότητα φέρεσθαι νόθος γνησίῳ | φυγαδεύεται σὺν τῇ τεκούσῃ.
9Yine de bilgeyle karşılaştırılan sofist, artık delikanlı olduğu hâlde çocuk diye anılır. Çünkü bilgelik İshak'ın, sofistlik İsmail'in payına düşmüştür; her birinin karakterini çizdiğimiz ayrı incelemelerde bunu gösteriyoruz. Küçücük bir çocuk yetkin bir adama göre neyse, sofist de bilgeye göre, genel öğrenim dersleri de aretē'lerle ilgili epistēmē'lere göre odur.
ἀλλ’ ὅμως παιδίον νεανίας ὢν ἤδη καλεῖται ὁ σοφιστὴς ἀντεξεταζόμενος σοφῷ· σοφίαν μὲν γὰρ Ἰσαάκ, σοφιστείαν δὲ Ἰσμαὴλ κεκλήρωται, ὡς, ἐπειδὰν ἑκάτερον χαρακτηρίζωμεν, ἐν τοῖς ἰδίᾳ λόγοις ἐπιδείκνυμεν. ὃν γὰρ ἔχει λόγον κομιδῇ νήπιον παιδίον πρὸς ἄνδρα τέλειον, τοῦτον καὶ σοφιστὴς πρὸς σοφὸν καὶ τὰ ἐγκύκλια τῶν μαθημάτων πρὸς τὰς ἐν ἀρεταῖς ἐπιστήμας.
10Büyük İlahi'de de bütün halka, başkaldırdığı zaman, akılsız ve küçük bir yaşın adını vererek “çocuklar” der: “Rab adil ve kutsaldır. Günah işlediler; kusurlu çocuklar O'nun değildir. Ey eğri ve sapık kuşak, Rab'be bunu mu ödüyorsunuz? Böyle ahmak, bilgelikten yoksun bir halk mısın?” (Yas. 32:4–6).
καὶ ἐν ᾠδῇ μέντοι μείζονι τὸν λεὼν ἅπαντα, ὁπότε νεωτερίζοι, τὸ τῆς ἄφρονος καὶ νηπίας ὄνομα ἡλικίας, τέκνα, καλεῖ· „δίκαιος„ γάρ φησι „καὶ ὅσιος ὁ κύριος· ἥμαρτον οὐκ αὐτῷ τέκνα μωμητά· γενεὰ σκολιὰ καὶ διεστραμμένη, ταῦτα κυρίῳ ἀνταποδίδοτε; οὕτως λαὸς μωρὸς καὶ οὐχὶ σοφός;„ (Deut. 32, 4 — 6).
11Böylece psykhē'lerinde kusurlar taşıyan, ahmaklık ve akılsızlık yüzünden doğru hayata uygun eylemlerde çoğu zaman sürçen adamları açıkça “çocuklar” diye adlandırmıştır; çocuklardaki bedensel yaşlara değil, düşüncenin akılsızlığına ve hakikat karşısındaki bebekliğine bakmıştır.
οὐκοῦν τέκνα ἐναργῶς ὠνόμακε τοὺς μώμους ἔχοντας ἄνδρας ἐν ψυχῇ καὶ μωρίᾳ καὶ ἀνοίᾳ τὰ πολλὰ σφαλλομένους ἐν ταῖς κατὰ τὸν ὀρθὸν βίον πράξεσιν, οὐκ εἰς τὰς ἐν παισὶ σώματος ἡλικίας ἀπιδών, ἀλλ’ εἰς τὸ τῆς διανοίας ἀλόγιστον καὶ πρὸς ἀλήθειαν βρεφῶδες.
12Aynı şekilde bedenin güzelliği olan Rahel, psykhē'nin güzelliği olan Lea'dan daha genç diye yazılmıştır. Çünkü biri ölümlüdür, öbürü ölümsüz; hisse göre değerli olan her şey de yalnız psykhē'nin güzelliğinden daha eksiktir. Buna uygun olarak Yusuf'a da hep “genç” ve “en genç” denir: Gayrimeşru kardeşleriyle birlikte sürünün başında bulunduğu zaman ona “genç” denir (Yar. 37:2); babası onun için dua ettiğinde de şöyle der: “Büyümüş oğul, en gencim, bana dön” (Yar. 49:22).
οὕτως μέντοι καὶ Ῥαχήλ, ἡ σώματος εὐμορφία, νεωτέρα Λείας, τοῦ κατὰ ψυχὴν κάλλους, ἀναγράφεται· ἡ μὲν γὰρ θνητή, τὸ δ’ ἐστὶν ἀθάνατον, καὶ ὅσα μέντοι τίμια πρὸς αἴσθησιν, ἑνὸς μόνου τοῦ κατὰ ψυχὴν κάλλους ἀτελέστερα. οἷς ἀκολουθεῖ καὶ τὸν Ἰωσὴφ νέον τε καὶ νεώτατον αἰεὶ λέγεσθαι· καὶ γάρ, ὅταν ἐπιστατῇ τῆς ποίμνης μετὰ τῶν νόθων ἀδελφῶν, νέος προσαγορεύεται (Gen. 37, 2), καὶ ὅταν εὔχηται ὁ πατὴρ αὐτῷ, φησίν· „υἱὸς ηὐξημένος νεώτατος πρὸς μὲ ἀνάστρεψον“ (Gen. 49, 22).
13Yusuf, bedenle ilgili her türlü gücün savunucusu, dış nimetlerin bolluğunun dalkavukluk etmeyen yoldaşıdır; yaşlı psykhē'nin daha yaşlı ve daha değerli iyisini henüz yetkin olarak bulmamıştır. Bulmuş olsaydı, bütün Mısır'dan dönüp bakmadan kaçıp giderdi. Şimdi ise en çok onu beslemek ve büyütmekle övünür; oysa gören kişi, Mısır'ın savaşan ve yöneten kısmının denizde boğulup yok edildiğini görünce Tanrı'ya ilahi söyler.
οὗτος δέ ἐστιν ὁ τῆς περὶ τὸ σῶμα ἁπάσης ὑπέρμαχος δυνάμεως καὶ ὁ τῆς τῶν ἐκτὸς ἀφθονίας ἀκολάκευτος ἑταῖρος, ὁ τῆς πρεσβυτέρας ψυχῆς πρεσβύτερον καὶ τιμιώτερον ἀγαθὸν μήπω τέλειον εὑρημένος. εἰ γὰρ εὕρητο, κἂν ὅλην Αἴγυπτον ἀμεταστρεπτὶ φεύγων ᾤχετο· νυνὶ δὲ ἐπὶ τῷ τρέφειν αὐτὴν καὶ τιθηνοκομεῖν μάλιστα σεμνύνεται, ἧς τὸ μάχιμον καὶ ἡγεμονεῦον ὅταν ἴδῃ ὁ ὁρῶν καταπεποντωμένον καὶ διεφθαρμένον, ὕμνον εἰς τὸν θεὸν ᾄδει.
14Genç karakter, henüz meşru kardeşleriyle birlikte sürüyü güdemeyen, yani psykhē'nin akılsız tabiatını yönetip ona vasilik edemeyen, hâlâ gayrimeşru kardeşleriyle birlikte güden karakterdir; onlar görünüşteki iyileri, gerçek ve varlıkça iyi olanlardan önce sayarlar.
νέος μὲν οὖν τρόπος ὁ μήπω δυνάμενος μετὰ τῶν γνησίων ἀδελφῶν ποιμαίνειν, τὸ δ’ ἐστὶ τῆς κατὰ ψυχὴν ἀλόγου φύσεως ἄρχειν τε καὶ ἐπιτροπεύειν, ἀλλ’ ἔτι μετὰ τῶν νόθων, ⟨οἷς⟩ τὰ δοκήσει πρὸ τῶν γνησίων καὶ τῷ εἶναι παραριθμουμένων ⟨ἀγαθῶν⟩
15“En genç” ise, daha iyiye doğru ilerleyip büyüse bile, yalnız güzel olanı iyi sayan yetkin kişinin gözünde öyle sayılır. Bu yüzden onu yüreklendirerek şöyle der: “Bana dön.” Bu şu demektir: Daha yaşlı bir görüşe özlem duy, her şeyde yenilik peşinde koşma, artık aretē'yi yalnız kendisi için sev; akılsız bir çocuk gibi talihe bağlı şeylerin parıltısıyla gözlerin kamaşıp aldanışla ve yanlış kanaatle dolma. Böylece Musa'nın “genç” sözünü birçok yerde bedenin dinçliğine değil, psykhē'nin taşkınlığına bakarak kullandığı gösterilmiş oldu. “Yaşlı” sözünü de yaşlılığın pençesindeki kişiye değil, onura ve saygıya değer olana verdiğini şimdi göstereceğiz.
νεώτατος δέ, κἂν ἐπίδοσιν καὶ αὔξησιν πρὸς τὸ ἄμεινον λάβῃ, παρὰ τῷ τελείῳ νενόμισται μόνον ἀγαθὸν ἡγουμένῳ τὸ καλόν· οὗ χάριν προτρέπων φησί· „πρὸς μὲ ἀνάστρεψον,“ ἴσον τῷ πρεσβυτέρας γνώμης ὀρέχθητι, μὴ πάντα νεωτέριζε, ἤδη ποτὲ τὴν ἀρετὴν δι’ αὐτὴν μόνην στέρξον, μὴ καθάπερ παῖς ἄφρων τῇ τῶν τυχηρῶν λαμπρότητι περιαυγαζόμενος ἀπάτης καὶ ψευδοῦς δόξης
ἀναπίμπλασο. ὡς μὲν τοίνυν πολλαχοῦ νέον οὐκ εἰς τὴν σώματος ἀκμήν, ἀλλ’ εἰς τὴν ψυχῆς νεωτεροποιίαν ἀφορῶν εἴωθε καλεῖν, ἐπιδέδεικται. ὡς δὲ καὶ πρεσβύτερον οὐ τὸν γήρᾳ κατεσχημένον, ἀλλὰ τὸν γέρως καὶ τιμῆς ἄξιον ὀνομάζει, δηλώσομεν.
17Kutsal kitapları okumuş olanlardan kim bilmez ki bilge İbrahim, hemen bütün atalarından daha kısa ömürlü olarak tasvir edilir? Ama bence en uzun yaşamış olanlardan hiçbiri “yaşlı” diye yazılmamıştır; o ise yazılmıştır. Nitekim kutsal sözler şöyle der: “İbrahim yaşlıydı, yaşı ilerlemişti; Rab de İbrahim'i her bakımdan kutsamıştı” (Yar. 24:1).
τίς οὖν ἀγνοεῖ τῶν ἐντετυχηκότων ταῖς ἱερωτάταις βίβλοις, ὅτι σχεδὸν τῶν προγόνων ἑαυτοῦ πάντων ὁ σοφὸς Ἀβραὰμ ὀλιγοχρονιώτατος εἰσάγεται; κἀκείνων μέν, οἶμαι, οἳ μακροβιώτατοι γεγόνασιν, οὐδὲ εἷς, οὑτοσὶ δὲ ἀναγέγραπται πρεσβύτερος· φασὶ γοῦν οἱ χρησμοί, ὅτι „Ἀβραὰμ ἦν πρεσβύτερος προβεβηκὼς καὶ κύριος εὐλόγησε τὸν Ἀβραὰμ κατὰ πάντα„ (Gen. 24,1).
18Bence buradaki söz, bilgeye neden yaşlı dendiğinin sebebini verir. Çünkü psykhē'nin akıl sahibi kısmı Tanrı'nın inayetiyle iyi bir hâle getirilip tek bir yönde değil bütün yönlerde iyi akıl yürüttüğünde, ki “her bakımdan kutsadı” sözü bunu anlatır, yaşlı bir görüşe sahip olduğu için kendisi de elbette yaşlıdır.
τοῦτό μοι δοκεῖ τὸ προκείμενον αἰτίας ἀπόδοσις εἶναι, δι’ ἣν πρεσβύτερος ἐλέχθη ὁ σοφός· ἐπιφροσύνῃ γὰρ θεοῦ τὸ λογικὸν τῆς ψυχῆς μέρος ὅταν εὖ διατεθῇ καὶ μὴ καθ’ ἓν εἶδος ἀλλὰ κατὰ πάσας τὰς ἐπιβολὰς εὐλογιστῇ, πρεσβυτέρᾳ χρώμενον γνώμῃ καὶ αὐτὸ δήπου πρεσβύτερόν ἐστιν.
19Aynı şekilde Tanrı dostu Musa'nın, on kez yedi sayısını payına almış meclis üyelerine de “yaşlılar” demek âdettir. Çünkü şöyle denir: “İsrail'in yaşlılarından, bizzat senin yaşlı olduklarını bildiğin yetmiş adamı bana topla” (Say. 11:16).
οὕτως καὶ τοὺς συνέδρους τοῦ θεοφιλοῦς τὸν δέκα ἑβδομάδων ἀριθμὸν εἰληχότας πρεσβυτέρους ὀνομάζειν ἔθος· λέγεται γάρ· „συνάγαγέ μοι ἑβδομήκοντα ἄνδρας ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων Ἰσραήλ, οὓς αὐτὸς σὺ οἶδας ὅτι οὗτοί εἰσι πρεσβύτεροι„ (Num. 11, 16).
20Demek ki o, sırları açıklayan bir rahip gibi, “yaşlılar” adına sıradan insanların ihtiyar saydıklarını değil, yalnız bilgenin bildiklerini layık görmüştür. Bilgenin, iyi bir sarraf gibi aretē sikkesinden ayıklayıp reddettikleri, hepsi psykhē'leri kalp, taşkın kişilerdir; tanıdıkları arasına almak istedikleri ise zorunlu olarak makbul ve düşünce bakımından yaşlıdırlar.
οὐκοῦν οὐ τοὺς ὑπὸ τῶν τυχόντων γέροντας νομιζομένους ὡς ἱεροφάντας, ἀλλ’ οὓς ὁ σοφὸς οἶδε μόνος, τῆς τῶν πρεσβυτέρων ἠξίωσε προσρήσεως· οὓς μὲν γὰρ ἂν οὗτος ἀποδοκιμάσῃ καθάπερ ἀργυραμοιβὸς ἀγαθὸς ἐκ τοῦ τῆς ἀρετῆς νομίσματος, κεκιβδηλευμένοι νεωτεροποιοὶ τὰς ψυχὰς ἅπαντες· οὓς δ’ ἂν γνωρίμους ἐθελήσῃ ποιήσασθαι, δόκιμοί τε καὶ τὸ φρόνημα πρεσβύτεροι κατὰ τὸ ἀναγκαῖόν εἰσιν.
21Kanunun tek bir hükmüyle de, dinlemeyi bilenler için, bu söylediğim iki şeyi daha açık biçimde gösterdiği anlaşılacaktır. Şöyle der: “Bir adamın biri sevilen, öbürü nefret edilen iki karısı olursa ve hem sevilen hem nefret edilen ona çocuk doğurursa, ilk doğan oğul da nefret edilenin oğlu olursa, malını oğullarına miras olarak paylaştırdığı gün, nefret edilenin ilk doğan oğlunu hiçe sayarak sevilenin oğluna ilk doğanlık hakkı veremez. Tersine, nefret edilenin ilk doğan oğlunu tanıyacak ve sahip olduğu her şeyden ona iki pay verecektir; çünkü o, çocuklarının ilkidir ve ilk doğanlık hakkı ona aittir” (Yas. 21:15–17).
ἑνὶ μέντοι νόμου διατάγματι τοῖς ἀκούειν ἐπισταμένοις ἑκάτερον ὧν εἶπον ἐναργέστερον φανεῖται δεδηλωκώς· „ἐὰν γὰρ γένωνται„ φησίν „ἀνθρώπῳ δύο γυναῖκες, ἠγαπημένη καὶ μισουμένη, καὶ τέκωσιν αὐτῷ ἡ ἠγαπημένη καὶ ἡ μισουμένη, καὶ γένηται υἱὸς πρωτότοκος τῆς μισουμένης, ᾗ ἂν ἡμέρᾳ κληροδοτῇ τοῖς | υἱοῖς τὰ ὑπάρχοντα, οὐ δυνήσεται πρωτοτοκεῦσαι τῷ υἱῷ τῆς ἠγαπημένης ὑπεριδὼν τὸν υἱὸν τῆς μισουμένης τὸν πρωτότοκον· ἀλλὰ τὸν πρωτότοκον υἱὸν τῆς μισουμένης ἐπιγνώσεται, δοῦναι αὐτῷ διπλᾶ ἀπὸ πάντων ὧν ἐὰν εὑρεθῇ αὐτῷ, ὅτι οὗτός ἐστιν ἀρχὴ τέκνων αὐτοῦ καὶ τούτῳ καθήκει τὰ πρωτοτόκια“ (Deut. 21,15 — 17).
22Sevilenin oğluna hiçbir zaman “ilk doğan” ya da “yaşlı” demediğini, nefret edilenin oğluna ise sık sık dediğini artık fark etmişsindir. Oysa buyruğun hemen başında, sevilenin oğlunun doğuşça önce, nefret edilenden olanın ise sonra geldiğini göstermiştir; çünkü şöyle der: “Hem sevilen hem nefret edilen ona çocuk doğurursa.” Yine de öncekinin doğurduğu, daha uzun zamandır yaşasa bile, doğru logos'un yargısıyla daha genç sayılmıştır; sonrakinin doğurduğu ise doğuş zamanında geride kalsa bile daha büyük ve daha yaşlı payı hak etmiştir. Neden?
παρατετήρηκας ἤδη, ὅτι τὸν μὲν τῆς στεργομένης υἱὸν οὐδέποτε πρωτότοκον ἢ πρεσβύτερον καλεῖ, τὸν δὲ τῆς μισουμένης πολλάκις· καίτοι τοῦ μὲν τὴν γένεσιν προτέρου, τοῦ δὲ ἐκ τῆς στυγουμένης ὑστέρου δεδήλωκεν εὐθὺς ἀρχόμενος τῆς προστάξεως· „ἐὰν γὰρ τέκωσι„ φησίν „ἡ ἠγαπημένη καὶ ἡ μισουμένη.“ ἀλλ’ ὅμως τὸ μὲν τῆς προτέρας γέννημα, κἂν πολυχρονιώτερον ᾖ, νεώτερον παρ’ ὀρθῷ λόγῳ δικάζοντι νενόμισται, τὸ δὲ τῆς ὑστέρας, κἂν ἐν τοῖς κατὰ τὴν γένεσιν χρόνοις ὑστερίζῃ, τῆς μείζονος καὶ πρεσβυτέρας μοίρας ἠξίωται. διὰ τί;
23Çünkü kadınlardan sevileni hazzın, nefret edileni ise phronēsis'in simgesi sayıyoruz. İnsanların büyük kalabalığı, doğuşun başlangıcından en son yaşlılığa dek kendinden pek çekici yemler ve aşk iksirleri sunan hazla birlikte olmayı aşırı derecede sever; öbürünün sertliğinden ve ağırbaşlılığından ise alabildiğine nefret eder, tıpkı akılsız çocukların ana babalarının ve bakıcılarının en yararlı ama en tatsız öğütlerinden nefret etmesi gibi.
ὅτι τῶν γυναικῶν τὴν μὲν στεργομένην ἡδονῆς, τὴν δὲ στυγουμένην φρονήσεως εἶναί φαμεν σύμβολον· τῆς μὲν γὰρ ὁ πολὺς ὅμιλος ἀνθρώπων τὴν συνουσίαν ὑπερφυῶς ἀγαπᾷ δελέατα καὶ φίλτρα ἐξ ἑαυτῆς ἐπαγωγότατα ἐνδιδούσης ἀπὸ γενέσεως ἀρχῆς ἄχρι πανυστάτου γήρως, τῆς δὲ ἐκτόπως τὸ αὐστηρὸν καὶ περίσεμνον διαμεμίσηκε καθάπερ οἱ ἄφρονες παῖδες τὰς τῶν γονέων καὶ τρεφόντων ὠφελιμωτάτας μὲν ἀτερπεστάτας δὲ ὑφηγήσεις.
24İkisi de doğurur: biri psykhē'de hazza düşkün, öbürü aretē'ye düşkün bir karakter. Ama hazza düşkün olan, en uzun ömre ulaşsa bile eksiktir ve gerçekten hep çocuktur. Aretē'ye düşkün olan ise, deyim yerindeyse daha kundaktayken, hiç yaşlanmadan phronēsis'in yaşlılar meclisine yerleştirilir.
τίκτουσι δ’ ἀμφότεραι, ἡ μὲν τὸν φιλήδονον, ἡ δ’ αὖ τὸν φιλάρετον ἐν ψυχῇ τρόπον. ἀλλ’ ὁ μὲν φιλήδονος ἀτελὴς καὶ ὄντως ἀεὶ παῖς ἐστι, κἂν εἰς πολυετίας αἰῶνα μήκιστον ἀφίκηται, ὁ δ’ αὖ φιλάρετος ἐν γερουσίᾳ τῆς φρονήσεως ἐξ ἔτι σπαργάνων, τὸ τοῦ λόγου δὴ τοῦτο, ἀγήρως ὢν τάττεται·
25Bu yüzden çoğunluğun nefret ettiği aretē'den doğan için pek anlamlı biçimde şöyle demiştir: “O, çocuklarının ilkidir”, çünkü elbette sırada ve önderlikte ilktir; “ve ilk doğanlık hakkı ona aittir”, hem de insanlar arasındaki kanunsuzluğa göre değil, tabiatın kanununa göre. Musa bu düşünceyi izleyerek ve adeta önüne konmuş bir hedefe oklarını isabetle atarak, sırası gelince Yakup'u doğuşça Esav'dan daha genç, ama değer ve güç bakımından daha yaşlı olarak tasvir eder; çünkü akılsızlık ilk yaştan beri bizimle birlikte büyür, güzel olana duyulan şevk ise geç doğar. Bu yüzden Esav ilk doğanlık hakkından vazgeçer, Yakup da onu haklı olarak sahiplenir.
παρὸ καὶ λίαν ἐμφαντικῶς εἴρηκεν ἐπὶ τοῦ τῆς μισουμένης ὑπὸ τῶν πολλῶν ἀρετῆς γεγονότος, ὅτι „οὗτός ἐστιν ἀρχὴ τέκνων“, καὶ τάξει καὶ ἡγεμονίᾳ δήπου πρῶτος ὤν, “καὶ τούτῳ καθήκει τὰ πρωτοτόκια“ νόμῳ φύσεως, οὐκ
ἀνομίᾳ τῇ παρ’ ἀνθρώποις. ἑπόμενος οὖν αὐτῷ καὶ ὥσπερ ἐπὶ προτεθέντα σκοπὸν ἀφιεὶς εὐστόχως τὰ βέλη κατὰ ἀκολουθίαν εἰσάγει τὸν Ἰακὼβ γενέσει μὲν τοῦ Ἠσαῦ νεώτερον — ὅτι ἀφροσύνη μὲν ἐκ πρώτης ἡλικίας ἐστὶν ἡμῖν σύντροφος, ὀψίγονος δ’ ὁ τοῦ καλοῦ ζῆλος —, δυνάμει δὲ πρεσβύτερον· παρὸ καὶ τῶν πρωτοτοκίων ὁ μὲν Ἠσαῦ ἐξίσταται, μεταποιεῖται δ’ οὗτος εἰκότως.
27Yusuf'un oğulları hakkında büyük bir dikkatle araştırılmış olanlar da bunlarla uyum içindedir. Bilge Yakup ilahî bir coşkuyla, karşısında duran çocukların başlarına ellerini karşıdan dosdoğru uzatarak koymaz; ellerini çaprazlayarak, büyük görünene sol eliyle, küçüğe sağ eliyle dokunur (Yar. 48:13–14).
τούτοις συνᾴδει καὶ τὰ ἐπὶ τῶν υἱῶν Ἰωσὴφ ἐκ πολλῆς περισκέψεως ἀνεζητημένα, ἡνίκα ἐνθουσιῶν ὁ σοφὸς ἀντικρὺς παρεστηκότων οὐκ ἐπιτίθησι ταῖς κεφαλαῖς ἐξ ἐναντίας καὶ κατ’ εὐθὺ τὰς χεῖρας ἐπενεγκών, ἀλλ’ ἐναλλάξας, ὅπως τῇ μὲν εὐωνύμῳ τοῦ πρεσβυτέρου δοκοῦντος εἶναι, τοῦ δὲ νεωτέρου τῇ δεξιᾷ ψαύσῃ (Gen. 48, 13. 14).
28Doğuşça büyük olanın adı Menaşşe, küçüğünki Efrayim'dir. Bu adlar Yunancaya çevrilirse hatırlayışın ve belleğin simgeleri oldukları görülecektir. Menaşşe “unutuştan” diye yorumlanır; bu da başka bir adla hatırlayış demektir, çünkü unuttuklarını hatırlamaya başlayan kişi unutuştan dışarı çıkar. Efrayim ise “meyve verme” diye yorumlanır; bu da belleğe en uygun addır, çünkü psykhē'ler için en yararlı ve gerçekten yenebilir meyve, kesintisiz bir bellekte hiçbir şeyi unutmamaktır. Bellek ancak olgunlaşmış ve sağlamlaşmış kişilerde bulunur; bu yüzden geç yetiştiği için daha genç sayılmıştır. Unutuş ve hatırlayış ise neredeyse ilk yaştan beri her birimizde birbiri ardınca bulunur; bu yüzden zamanın verdiği büyüklük hakkını almışlar, saflarını düzenleyen bilge de onları sol tarafa yerleştirmiştir. Aretē'nin büyüklük hakkına ise bellek ortak olacaktır; Tanrı dostu onu kucaklayıp yanında daha iyi payı ona layık görecektir.
καλεῖται δ’ ὁ μὲν [ἐν] γενέσει πρεσβύτερος Μανασσῆς, ὁ δὲ νεώτερος Ἐφραΐμ· ταῦτα δ’ εἰ μεταληφθείη τὰ ὀνόματα εἰς Ἑλλάδα γλῶτταν, μνήμης καὶ ἀναμνήσεως εὑρεθήσεται σύμβολα· ἑρμηνεύεται γὰρ Μανασσῆς μὲν „ἐκ λήθης„ — τὸ δ’ ἐστὶν ὀνόματι ἑτέρῳ καλούμενον ἀνάμνησις· ὁ γὰρ ὧν ἐπελάθετο εἰς ἀνάμνησιν ἐρχόμενος ἔξω πρόεισι τῆς λήθης —, Ἐφραῒμ δὲ καρποφορία, μνήμης πρόσρησις οἰκειοτάτη, διότι καρπὸς ὠφελιμώτατος καὶ τῷ ὄντι ἐδώδιμος ψυχαῖς τὸ ἄληστον ἐν
μνήμαις ἀδιαστάτοις. μνῆμαι μὲν οὖν ἠνδρωμένοις ἤδη καὶ παγίοις συντυγχάνουσι, παρὸ καὶ νεώτεραι ἐνομίσθησαν ὀψὲ φυόμεναι· λήθη δὲ καὶ ἀνάμνησις ἐπαλλήλως σχεδὸν ἐκ πρώτης ἡλικίας ἑκάστῳ σύνεισιν, οὗ ἕνεκα τὰ χρόνου πρεσβεῖα εὕρηνται καὶ ἐπ’ εὐωνύμοις παρὰ σοφῷ ταξιαρχοῦντι τάττονται· τῶν δὲ ἀρετῆς αἱ μνῆμαι κοινωνήσουσι πρεσβείων, ἃς ὁ θεοφιλὴς δεξιωσάμενος τῆς ἀμείνονος παρ’ ἑαυτῷ μοίρας ἀξιώσει.
30Adil kişi ayılıp “küçük oğlunun kendisine yaptıklarını” anlayınca en ağır bedduaları eder. Gerçekten de nous ayıldığında, içindeki taşkın kötülüğün daha önce yaptıklarını hemen fark eder; sarhoşken bunları kavrayamıyordu.
Νήψας οὖν ὁ δίκαιος καὶ γνοὺς ὅσα „ἐποίησεν αὐτῷ ὁ νεώτερος αὐτοῦ υἱὸς„ ἀρὰς χαλεπωτάτας τίθεται· τῷ γὰρ ὄντι ὅταν ὁ νοῦς νήψῃ, κατὰ τὸ ἀκόλουθον εὐθὺς αἰσθάνεται ὅσα ἡ νεωτεροποιὸς ἐν αὐτῷ κακία πρότερον εἰργάζετο, ἃ μεθύων ἀδυνάτως καταλαβεῖν εἶχε.
31Ama kime beddua ettiğini incelemek gerekir; çünkü bu da araştırılmaya değer konulardan biridir. Suç işlemiş görünen oğula değil, onun oğluna, yani kendi torununa beddua eder; oysa Musa bu torunun şimdiye dek küçük büyük açık hiçbir haksızlığını göstermemiştir. Meraktan babasını çıplak görmek isteyen, gördüklerine gülen ve haklı olarak gizli tutulanları yayan, Nuh'un oğlu Ham'dı; başkasının işlediği haksızlıklar yüzünden suçlanan ve bedduaları üzerine alan ise Kenan'dır. Çünkü şöyle denir: “Kenan lanetli olsun; kardeşlerine köle olacaktır” (Yar. 9:25). Dediğim gibi, bu ne suç işlemiştir?
τίνι μέντοι καταρᾶται, σκεπτέον· ἓν γάρ τι καὶ τοῦτο τῶν ἐρεύνης ἀξίων ἐστίν, ἐπειδήπερ οὐ τῷ δοκοῦντι ἡμαρτηκέναι παιδί, ἀλλὰ τῷ ἐκείνου μὲν υἱῷ, ἑαυτοῦ δὲ υἱωνῷ, οὗ φανερὸν οὐδὲν εἴς γε τὸ παρὸν ἀδίκημα, οὐ μικρὸν οὐ μέγα, δεδήλωκεν·
ὁ μὲν γὰρ ἐκ περιεργίας ἰδεῖν τὸν πατέρα γυμνὸν ἐθελήσας καὶ γελάσας ἃ εἶδε καὶ ἐκλαλήσας τὰ δεόντως ἡσυχασθέντα ὁ υἱὸς ἦν τοῦ Νῶε Χάμ, ὁ δὲ ἐφ’ οἷς ἕτερος ἠδίκησε τὰς αἰτίας ἔχων καὶ τὰς ἀρὰς καρπούμενος Χαναάν ἐστι· λέγεται γὰρ „ἐπικατάρατος Χαναάν· παῖς οἰκέτης [δοῦλος δούλων] ἔσται τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ“ (Gen. 9, 25). τί γὰρ ἡμάρτηκεν, ὡς ἔφην, οὗτος;
33Kanunlardaki lafzî ve kolay açıklamaları titizlikle işlemeyi âdet edinenler belki bunu kendi başlarına incelemişlerdir. Biz ise bize yol gösteren doğru logos'a uyarak içteki açıklamayı yorumlayalım; ama önce şunları söylememiz gerekir. Durgunluk ile hareket birbirinden farklıdır: Biri dinginliktir, hareket ise bir akıştır. Hareketin iki türü vardır: biri yer değiştiren, öbürü aynı yer çevresinde dönen. Durgunluğun kardeşi meleke, hareketin kardeşi ise etkinliktir.
ἀλλ’ ἐσκέψαντο μὲν ἐφ’ ἑαυτῶν ἴσως οἷς ἔθος ἀκριβοῦν τὰς ῥητὰς καὶ προχείρους ἀποδόσεις ἐν τοῖς νόμοις· ἡμεῖς δὲ πειθόμενοι τῷ ὑποβάλλοντι ὀρθῷ λόγῳ τὴν ἐγκειμένην ἀπόδοσιν διερμηνεύσωμεν ἐκεῖνα ἀναγκαίως
προειπόντες· σχέσις καὶ κίνησις διαφέρουσιν ἀλλήλων· ἡ μὲν γάρ ἐστιν ἠρεμία, φορὰ δὲ ἡ κίνησις· ἧς εἴδη δύο, τὸ μὲν μεταβατικόν, τὸ δὲ περὶ τὸν αὐτὸν τόπον εἰλούμενον. σχέσει μὲν οὖν | ἀδελφὸν ἕξις, κινήσει δ’ ἐνέργεια.
35Söylenen şey uygun bir örnekle daha anlaşılır olur. Marangoza, ressama, çiftçiye, müzisyene ve öteki zanaatkârlara, tekhnē'lerine ait hiçbir iş yapmadan dinlenseler bile, her birinde deneyim ve epistēmē edinmiş oldukları için yine bu adlarla seslenmek âdettir.
τὸ δὲ λεγόμενον παραδείγματι οἰκείῳ γνωριμώτερον γένοιτ’ ἄν· τέκτονα καὶ ζωγράφον καὶ γεωργὸν καὶ μουσικὸν καὶ τοὺς ἄλλους τεχνίτας, κἂν ἡσυχίαν ἄγωσι μηδὲν τῶν κατὰ τὰς τέχνας ἐνεργοῦντες, οὐδὲν ἧττον τοῖς εἰρημένοις ἔθος καλεῖν ὀνόμασιν, ἐπεὶ τὴν ἐν ἑκάστοις ἐμπειρίαν καὶ ἐπιστήμην ἀνειληφότες ἔχουσιν.
36Ama marangoz kereste alıp işlediğinde; ressam uygun renklerini karıştırıp tahtanın üzerine aklındaki biçimleri çizdiğinde; çiftçi toprağı yarıp karıklar açarak tohumları attığında, asma çubuklarını ve ağaç fidanlarını diktiğinde, aynı zamanda dikilenleri en gerekli besinle sulayıp onlara su yolları açtığında ve öteki tarım işlerinin hepsine giriştiğinde; müzisyen auloslara, kitharalara ve öteki çalgılara ölçüleri, ritimleri ve ezginin bütün biçimlerini uydurduğunda (üstelik elle yapılmış çalgılar olmadan, bütün seslere uyumlu bir sesle tabiatın çalgısını da kullanabilir); kısacası öteki zanaatkârların her biri işe giriştiğinde, epistēmē'lerine göre adlandırılan bu kişilere zorunlu olarak öncekilere uygun başka adlar da eklenir: marangoza “marangozluk eden”, ressama artık “resim yapan”, çiftçiye “toprağı işleyen”, müzisyene de “aulos çalan”, “kithara çalan”, “şarkı söyleyen” ya da benzer bir iş yapan. Peki kınamalar ve övgüler kimin peşinden gelir?
ἐπειδὰν δὲ ὁ τεκτονικὸς ξύλων ὕλην ἐργάζηται λαβών, ὁ δὲ ζωγράφος τὰ οἰκεῖα κερασάμενος χρώματα ἐπὶ τοῦ πίνακος διαγράφῃ τοὺς τύπους ὧν ἂν διανοῆται, ὁ δ’ αὖ γεωργὸς ἀνατέμνων γῆς αὔλακας καταβάλλῃ τὰ σπέρματα, κληματίδας δὲ καὶ μοσχεύματα δένδρων ἐμφυτεύῃ, ἅμα δὲ τροφὴν ἀναγκαιοτάτην ἄρδῃ καὶ ἐποχετεύῃ τοῖς φυτευθεῖσι καὶ τοῖς ἄλλοις ὅσα γεωργικὰ πᾶσιν ἐγχειρῇ, ὁ δ’ αὖ μουσικὸς αὐλοῖς καὶ κιθάραις καὶ τοῖς ἄλλοις ὀργάνοις μέτρα καὶ ῥυθμοὺς καὶ πάσας μέλους ἰδέας ἁρμόττῃ — δύναται δὲ καὶ δίχα τῶν χειροκμήτων τῷ τῆς φύσεως ὀργάνῳ χρῆσθαι διὰ φωνῆς ἡρμοσμένης πᾶσι τοῖς φθόγγοις — καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστος τεχνιτῶν εἴπερ ἐγχειρεῖ, τοῖς κατὰ τὰς ἐπιστήμας ἕτερα ἐξ ἀνάγκης οἰκεῖα τοῖς προτέροις ὀνόματα προσγίνεται, τῷ μὲν τέκτονι τὸ τεκτονεῖν, τῷ δὲ ζωγράφῳ τὸ ζωγραφεῖν ἤδη, καὶ τὸ γεωργεῖν μέντοι τῷ γεωργῷ, καὶ τὸ αὐλεῖν ἢ κιθαρίζειν ἢ ᾄδειν ἤ τι τῶν παραπλησίων ποιεῖν τῷ μουσικῷ. τίσιν οὖν οἱ ψόγοι καὶ οἱ ἔπαινοι παρακολουθοῦσιν;
37Etkinlikte bulunanların ve iş yapanların peşinden değil mi? Başarırlarsa övgü, tersine yanılırlarsa kınama toplarlar. Hiçbir şey yapmadan yalnız bilen kişiler ise tehlikesiz bir ayrıcalık almış olarak dinginlik içinde dururlar.
ἆρ’ οὐχὶ τοῖς ἐνεργοῦσι καὶ δρῶσι; κατορθοῦντες μὲν γὰρ ἔπαινον, ψόγον δ’ ἔμπαλιν καρποῦνται διαμαρτάνοντες. οἱ δ’ ἄνευ τοῦ τι ποιεῖν ἐπιστήμονες αὐτὸ μόνον, ἀκίνδυνον γέρας εἰληφότες ἡσυχίαν ἠρεμοῦσιν.
38Aynı söz akılsızlıkla ilgili olanlara da, genel olarak aretē ve kötülükle ilgili olanlara da uyar. Psykhē bakımından phronēsis sahibi, itidalli, cesur ve adil sayısız insan olmuştur. Bunlar tabiatın iyi bir payından, kanunlara uygun öğütlerden, yenilmez ve hiç usanmaz emeklerden yararlanmışlardır; ama yoksulluk, şöhretsizlik, bedensel hastalık ya da insan hayatının çevresinde dolaşan öteki belalar yüzünden düşüncelerindeki suretlerin güzelliğini gösterememişlerdir.
ὁ αὐτὸς τοίνυν λόγος ἐφαρμόττει καὶ τοῖς κατ’ ἀφροσύνην καὶ συνόλως τοῖς κατ’ ἀρετήν τε καὶ κακίαν· οἱ φρόνιμοί τε καὶ σώφρονες καὶ ἀνδρεῖοι καὶ δίκαιοι τὰς ψυχὰς μυρίοι γεγόνασι φύσεως μὲν εὐμοιρίᾳ, νομίμοις δ’ ὑφηγήσεσι, πόνοις δ’ ἀηττήτοις καὶ ἀοκνοτάτοις χρησάμενοι, τὸ δὲ κάλλος τῶν ἐν ταῖς διανοίαις ἀγαλμάτων οὐκ ἴσχυσαν ἐπιδείξασθαι διὰ πενίαν ἢ ἀδοξίαν ἢ νόσον σώματος ἢ τὰς ἄλλας κῆρας ὅσαι τὸν ἀνθρώπινον περιπολοῦσι βίον.
39Böylece bunlar iyileri adeta bağlanmış ve kapatılmış olarak edinmişlerdir. Başkaları ise iyileri çözülmüş, serbest ve özgür olarak kullanmış, onları göstermek için gerekli malzemeyi de bolca bulmuşlardır.
οὐκοῦν οὗτοι μὲν ὥσπερ δεδεμένα καὶ καθειργμένα ἐκτήσαντο ἀγαθά, ἕτεροι δ’ εἰσὶν οἳ λελυμένοις καὶ ἀφέτοις καὶ ἐλευθέροις ἐχρήσαντο πᾶσι τὰς εἰς ἐπίδειξιν ὕλας ἀφθονωτάτας προσλαβόντες·
40Phronēsis sahibi için bu malzeme, anlayışını ve iyi müzakeresini göstereceği özel ve kamusal işlerin yönetimidir; itidalli için, insanı hovardalığa kışkırtıp çağırmakta usta olan kör zenginliktir, onu gören hâle getirsin diye; adil için, varolanların her birine değerine göre olanı engelsizce dağıtabileceği yönetim gücüdür; dindarlığın riyazet ehli için de rahiplik, kutsal yerlerin ve oralardaki ayinlerin bakımıdır.
ὁ μὲν φρόνιμος ἰδίων τε καὶ κοινῶν προστασίαν πραγμάτων, οἷς σύνεσιν καὶ εὐβουλίαν ἐνεπιδείξεται· ὁ δὲ σώφρων τὸν εἰς ἀσωτίαν δεινὸν ἐπᾶραι καὶ παρακαλέσαι τυφλὸν πλοῦτον, ἵνα βλέποντα ἀποδείξῃ· ὁ δὲ δίκαιος ἀρχήν, δι’ ἧς τὸ κατ’ ἀξίαν ἀπονέμειν ἑκάστῳ τῶν ὄντων ἀκωλύτως δυνατὸς ἔσται· ὁ δ’ ἀσκητὴς εὐσεβείας ἱερωσύνην καὶ χωρίων ἱερῶν καὶ τῆς ἐν τούτοις ἁγιστείας ἐπιμέλειαν.
41Bunlar olmadan da aretē'ler vardır, ama hareketsiz ve dinginlik içindeki aretē'lerdir; tıpkı toprağın görünmeyen derinliklerinde gömülü duran gümüş ve altının hiçbir işe yaramaması gibi.
ἄνευ δὲ τούτων ἀρεταὶ μέν εἰσιν, ἀκίνητοι δὲ ἀρεταὶ καὶ ἡσυχίαν ἄγουσαι, καθάπερ ὁ τεθησαυρισμένος ἐν ἀφανέσι γῆς μυχοῖς ἄργυρός τε καὶ χρυσὸς οὐδὲν χρήσιμος.
42Tersine, düşüncelerinde korkak, ölçüsüz, akılsız, haksız ve dinsiz olan sayısız insan görmek de mümkündür. Bunlar suç işlemek için fırsat bulamadıklarından kötülüklerinin her birinin çirkinliğini gösteremezler. Ama ellerine bol ve büyük bir güç akını düşünce, karayı ve denizi sonsuz sınırlarına dek kötülüklerle doldururlar; büyük küçük hiçbir şeyi zarar görmeden bırakmaz, tek bir hamlede altüst edip yok ederler.
πάλιν τοίνυν κατὰ τὰ ἐναντία μυρίους ἔστιν ἰδεῖν ἀνάνδρους, ἀκολάστους, ἄφρονας, ἀδίκους, ἀσεβεῖς ἐν ταῖς διανοίαις ὑπάρχοντας, τὸ δὲ κακίας ἑκάστης αἶσχος ἀδυνατοῦντας ἐπιδείκνυσθαι δι’ ἀκαιρίαν τῶν εἰς τὸ ἁμαρτάνειν καιρῶν, ἐπειδὰν δὲ τοῦ δύνασθαι πολλὴ καὶ μεγάλη κατασκήψῃ φορά, γῆν καὶ θάλατταν ἄχρι τερμάτων ἀμυθήτων ἀναπιμπλάντας κακῶν καὶ μηδέν, μὴ μικρὸν μὴ μέγα, ἀζήμιον ἐῶντας, ἀλλὰ ῥύμῃ μιᾷ ἀνατρέποντάς τε καὶ φθείροντας·
43Ateşin gücü malzeme yokken dinlenir, malzeme olunca alevlenir; psykhē'nin aretē'ye ya da kötülüğe yönelen güçleri de, dediğim gibi, fırsat yokluğunda söner, talihin sağladığı bolluklarla parlar. Bunları neden söyledim? Nuh'un oğlu Ham'ın dinlenen kötülüğün, torununun ise artık hareket eden kötülüğün adı olduğunu öğretmek için değil mi? Çünkü Ham “sıcaklık”, Kenan da “çalkantı” diye yorumlanır.
ὥσπερ γὰρ τοῦ πυρὸς ἡ δύναμις ἀπουσίᾳ μὲν ὕλης ἡσυχάζει, παρουσίᾳ δὲ ἀνακαίεται, οὕτως καὶ ὅσαι πρὸς ἀρετὴν ἢ κακίαν ψυχῆς δυνάμεις ἀφορῶσι, σβέννυνται μὲν ἀκαιρίαις, καθάπερ
ἔφην, καιρῶν, τυχηραῖς δ’ εὐπορίαις ἀναφλέγονται. τίνος δὴ ταῦθ’ εἵνεκα εἶπον ἢ τοῦ διδάξαι χάριν, ὅτι ὁ μὲν υἱὸς τοῦ Νῶε Χὰμ ἠρεμούσης κακίας ἐστὶν ὄνομα, ὁ δὲ υἱωνὸς ἤδη καὶ κινουμένης; ἑρμηνεύεται γὰρ θέρμη μὲν Χάμ, σάλος δὲ Χαναάν.
45Sıcaklık bedende ateşli hastalığı, psykhē'lerde ise kötülüğü gösterir. Bence ateş nöbeti nasıl bir organın değil bütün bedenin hastalığıysa, kötülük de bütün psykhē'nin hastalığıdır. Ama kötülük bazen dinlenir, bazen hareket eder; onun hareketine “çalkantı” der, İbranicede de buna Kenan denir. Hiçbir kanun koyucu dinlenen haksızlara değil, hareket eden ve haksızlık işlerine girişenlere ceza koyar; tıpkı ölçülü bir adamın, ısıran hayvanlardan ısırmak üzere olmayan hiçbirini öldürmek istememesi gibi. Yalnız tabiatça herkese karşı kana susamış bir psykhē'nin vahşiliği bu sözün dışında tutulmalıdır.
θέρμη δὲ ἐν μὲν σώματι πυρετὸν ἐμφαίνει, κακίαν δὲ ἐν ψυχαῖς· ὡς γάρ, οἶμαι, καταβολὴ πυρετοῦ νόσος ἐστὶν οὐ μέρους ἀλλ’ ὅλου σώματος, οὕτως ὅλης τῆς ψυχῆς ἀρρώστημά ἐστι κακία. ἀλλ’ ὁτὲ μὲν ἠρεμεῖ, ὁτὲ δὲ κινεῖται· τὴν δὲ κίνησιν αὐτῆς ὀνομάζει σάλον,
ὃς Ἑβραίων γλώττῃ Χαναὰν καλεῖται. νομοθετῶν δὲ οὐδεὶς ἐπιτίμιον ὁρίζει κατὰ ἀδίκων ἠρεμούντων, ἀλλὰ δὴ κινουμένων καὶ τοῖς κατὰ ἀδικίαν ἔργοις χρωμένων, καθάπερ οὐδὲ τῶν δακετῶν οὐδὲν ἀνὴρ μέτριος κτείνειν ἂν ἐθελήσαι μὴ μέλλον δάκνειν· λόγῳ γὰρ ὑπεξαιρετέον ψυχῆς ὠμότητα φύσει [καὶ] κατὰ πάντων φονῶσαν.
47O hâlde adil kişinin torunu Kenan'a beddua ettiğinin sanılması yerindedir. “Sanılır” dedim, çünkü gerçekte onun aracılığıyla oğlu Ham'a beddua eder; zira Ham suç işlemek için harekete geçince kendisi Kenan olur. Altta yatan tek bir şey vardır, kötülük; onun bir yanı durgunlukta, bir yanı harekette görülür. Durgunluk hareketten daha yaşlıdır; öyle ki hareket eden, durana göre bir torun konumundadır.
εἰκότως οὖν ὁ δίκαιος τὰς ἀρὰς τῷ υἱωνῷ Χαναὰν δόξει τίθεσθαι· δόξει δὲ εἶπον, ὅτι δυνάμει τῷ υἱῷ Χὰμ δι’ ἐκείνου καταρᾶται· κινηθεὶς γὰρ πρὸς τὸ ἁμαρτάνειν Χὰμ αὐτὸς γίνεται Χαναάν. ἓν γὰρ τὸ ὑποκείμενον κακία, ἧς τὸ μὲν ἐν σχέσει, τὸ δὲ ἐν κινήσει θεωρεῖται· πρεσβύτερον δὲ κινήσεως σχέσις, ὡς ἐγγόνου λόγον ἔχειν τὸ κινούμενον πρὸς τὸ ἰσχόμενον·
48Bu yüzden Kenan, yani dinginliğin çalkantısı, tabiata uygun olarak Ham'ın oğlu diye yazılır. Böylece başka bir yerde söylenen söz de doğrulanır: “Babaların kanunsuzluklarını oğullara, üçüncü ve dördüncü kuşaklara ödeten” (Çık. 20:5). Çünkü cezalar düşüncelerin sonuçlarına, adeta torunlarına yönelir; ayıplanacak hiçbir eylem eklenmezse düşünceler kendi başlarına suçlamalardan kurtulur.
παρὸ καὶ τοῦ Χὰμ υἱὸς ὁ Χαναὰν φυσικῶς ἀναγράφεται, σάλος ἠρεμίας, ἵνα καὶ τὸ ἑτέρωθι λεχθὲν ἐπαληθεύῃ τὸ „ἀποδιδοὺς ἀνομίας πατέρων ἐπὶ υἱούς, ἐπὶ τρίτους καὶ ἐπὶ τετάρτους„ (Exod. 20, 5)· ἐπὶ γὰρ τὰ ἀποτελέσματα καὶ ὡς ἂν ἔγγονα τῶν λογισμῶν στείχουσιν αἱ τιμωρίαι, κατ’ αὐτοὺς ἐκείνων, εἰ μηδεμία προσγένοιτο πρᾶξις ἐπίληπτος, ἀποδιδρασκόντων τὰ ἐγκλήματα.
49Bu yüzden her bakımdan büyük olan Musa, cüzzam kanununda da cüzzamın hareketini, daha fazla yayılıp dağılmasını temiz değil, dinginliğini ise temiz diye yazar. Şöyle der: “Eğer derinin üzerinde yayılırsa rahip onu kirli ilan edecek; ama parlak leke yerinde kalır ve yayılmazsa onu temiz ilan edecek” (Lev. 13:22–23). Demek ki psykhē'deki kötülüklerin ve duyguların dinginliği ve yerinde durması suçlanacak bir şey değildir; cüzzamla ima ettiği de bunlardır. Hareketleri ve yayılmaları ise haklı olarak suça tabidir.
διὰ τοῦτο μέντοι κἀν τῷ νόμῳ τῆς λέπρας ὁ μέγας πάντα Μωυσῆς τὴν μὲν κίνησιν καὶ ἐπὶ πλέον αὐτῆς φορὰν καὶ χύσιν ἀκάθαρτον, τὴν δ’ ἠρεμίαν καθαρὰν ἀναγράφει· λέγει γὰρ ὅτι „ἐὰν διαχέηται ἐν τῷ δέρματι, μιανεῖ ὁ ἱερεύς. ἐὰν δὲ κατὰ χώραν μείνῃ τὸ τηλαύγημα καὶ μὴ διαχέηται, καθαριεῖ“(Lev. 13,22.23)· ὥστε τὴν μὲν ἡσυχίαν καὶ μονὴν κακιῶν καὶ παθῶν τῶν κατὰ ψυχὴν — ταῦτα γὰρ αἰνίττεται διὰ τῆς λέπρας — οὐχ ὑπαίτιον εἶναι, τὴν δὲ κίνησιν καὶ φορὰν ὕποχον δέοντως.
50Benzeri, Kabil'e söylenen kutsal sözlerde daha belirgin biçimde yer alır. Ona şöyle denir: “Hey sen, günah işledin; dur” (Yar. 4:7). Günah işlemek, kötülüğe göre hareket etmek ve etkinlikte bulunmak olduğu için suçlanacak bir şeydir; durmak ise kendini tutmak ve dinlenmek olduğu için suçsuz ve kurtarıcıdır.
τὸ παραπλήσιον καὶ ἐν τοῖς πρὸς τὸν Κάιν χρησθεῖσι λογίοις περιέχεται σημειωδέστερον· λέγεται γὰρ πρὸς αὐτόν· ὦ οὗτος, „ἥμαρτες, ἡσύχασον“ (Gen. 4,7), τοῦ μὲν ἁμαρτάνειν, ὅτι κινεῖσθαι καὶ ἐνεργεῖν κατὰ τὴν κακίαν ἦν, ὄντος ἐνόχου, τοῦ δ’ ἡσυχάζειν, ὅτι ἴσχεσθαι καὶ ἠρεμεῖν, ἀνυπαιτίου καὶ σωτηρίου.
51Bunlar, bence, önsöz olarak yeterince söylendi. Şimdi bedduaların ne anlam taşıdığına bakalım: “Kenan lanetli olsun” der, “kardeşlerine köle olacaktır”; ve “Sam'ın Tanrısı Rab'be övgüler olsun; Kenan onların kölesi olacaktır” (Yar. 9:25–26).
Ταῦτα μὲν οὖν ἱκανῶς γε, οἶμαι, προείρηται. τὰς δ’ ἀρὰς [ἔχοντα], ὃν ἔχουσι λόγον, ἴδωμεν· „ἐπικατάρατος“ φησί „Χαναάν· παῖς οἰκέτης ἔσται τοῖς ἀδελφοῖς αὐτοῦ“· καὶ „εὐλογητὸς κύριος ὁ θεὸς Σήμ, καὶ ἔσται Χαναὰν δοῦλος αὐτοῖς“ (Gen. 9, 25. 26).
52Sam'ın iyinin adını taşıdığını daha önce söylemiştik: Onun adı bir ad türü değil, bütün cinsiyle “ad” demektir. Çünkü yalnız iyi olan adı anılmaya, övgüye ve şana layıktır; tersine kötü olan adsızdır, adı kötüdür. Peki iyinin tabiatından pay almış olanı hangi duaya layık görür?
ἔφαμεν πάλαι, ὅτι Σὴμ ἐπώνυμός ἐστιν ἀγαθοῦ, καλούμενος οὐκ ὀνόματος εἴδει, ἀλλ’ ὅλον τὸ γένος αὐτοῦ ὄνομα, παρόσον τὸ ἀγαθὸν ὀνομαστὸν μόνον καὶ εὐφημίας καὶ εὐκλείας ἄξιον, ὡς ἔμπαλιν ἀνώνυμον καὶ δυσώνυμον τὸ κακόν. τίνος οὖν τὸν τῆς φύσεως τἀγαθοῦ μεμοιραμένον εὐχῆς ἀξιοῖ;
53Hangisine mi? En yeni ve olağanüstü bir duaya; hiçbir ölümlünün yerine getiremeyeceği, iyiliklerin bol ve hiç kurumayan kaynaklarının adeta bir okyanustan akar gibi taşıp çağladığı bir duaya. Çünkü kozmosun ve içindeki her şeyin Rabbi ve Tanrısını, seçkin bir lütufla, özel olarak Sam'ın Tanrısı diye anar.
τίνος; καινοτάτης καὶ παρηλλαγμένης, ᾗ θνητὸς οὐδεὶς ὑπηρετῆσαι δυνατός, ἀφ’ ἧς σχεδὸν ὥσπερ ἀπ’ ὠκεανοῦ ῥέουσιν αἱ ἄφθονοι καὶ ἀέναοι πλημμυροῦσαι καὶ ἀναχεόμεναι τῶν καλῶν πηγαί. τὸν γὰρ κύριον καὶ θεὸν τοῦ τε κόσμου καὶ τῶν ἐν αὐτῷ πάντων ἰδίᾳ θεὸν κατ’ ἐξαίρετον χάριν τοῦ Σὴμ ἀνακαλεῖ.
54Bak: Bu, hangi aşırılığı aşmaz ki? Bu paya erişen kişi neredeyse kozmosla eşit değerde olur. Çünkü ikisini de yöneten ve gözeten aynı olunca, yönetilenler de zorunlu olarak eşit değerde olur.
καὶ ὅρα· τίνας ὑπερβολὰς τοῦτο οὐχ ὑπερβάλλει; σχεδὸν γὰρ ἰσότιμος ὁ τούτου λαχὼν γίνεται κόσμῳ· ὅτε γὰρ τὸ ἐπιστατοῦν καὶ κηδόμενον ἀμφοῖν ταὐτόν, καὶ τὰ ἐπιτροπευόμενα κατ’ ἀναγκαῖον εὐθύς ἐστιν ἰσότιμα.
55Belki de armağanlar daha da bol verilmektedir. Çünkü Tanrı, duyulur kozmosun efendisi ve velinimeti olarak “Rab ve Tanrı” diye anılmıştır; akılla kavranan iyinin ise efendisi ya da Rabbi olarak değil, yalnız kurtarıcısı ve velinimeti olarak. Çünkü bilge olan, Tanrı'nın kölesinden çok dostudur.
μήποτε δὲ καὶ ἐπιδαψιλεύεται τὰ τῶν δωρεῶν· τοῦ μὲν γὰρ αἰσθητοῦ κόσμου δεσπότης καὶ εὐεργέτης ἀνείρηται διὰ τοῦ κύριος καὶ θεός, τοῦ δὲ νοητοῦ ἀγαθοῦ σωτὴρ καὶ εὐεργέτης αὐτὸ μόνον, οὐχὶ δεσπότης ἢ κύριος· φίλον γὰρ τὸ σοφὸν θεῷ μᾶλλον ἢ δοῦλον.
56Bu yüzden İbrahim için açıkça şöyle der: “Dostum İbrahim'den gizleyecek miyim?” (Yar. 18:17). Bu payı almış olan kişi insan saadetinin sınırlarının ötesine geçmiştir. Çünkü yalnız o soyludur: Tanrı'yı babası olarak kaydettirmiş, O'nun evlat edindiği tek oğul olmuştur. Zengin değil, pek zengindir; zamanla eskimeyen, hep yenilenip tazelenen, bol ve gerçek iyiliklerin, yalnız onların bolluğu içinde yaşar.
παρὸ καὶ σαφῶς ἐπὶ Ἀβραὰμ φάσκει· „μὴ ἐπικαλύψω ἐγὼ ἀπὸ Ἀβραὰμ τοῦ φίλου μου“ (Gen. 18, 17) ; ὁ δὲ ἔχων τὸν κλῆρον τοῦτον πέραν ὅρων ἀνθρωπίνης εὐδαιμονίας προελήλυθε· μόνος γὰρ εὐγενὴς ἅτε θεὸν ἐπιγεγραμμένος πατέρα καὶ γεγονὼς εἰσποιητὸς αὐτῷ μόνος υἱός· οὐ πλούσιος, ἀλλὰ πάμπλουτος, ἐν ἀφθόνοις καὶ γνησίοις, οὐ χρόνῳ παλαιουμένοις, καινουμένοις δὲ καὶ ἡβῶσιν ἀεὶ τρυφῶν ἀγαθοῖς μόνοις·
57Ünlü değil, şanlıdır; dalkavuklukla sahteleşmemiş, hakikatle sağlamlaşmış bir övgünün meyvesini toplar. Yalnız o kraldır; her şeyin yöneticisinden herkes üzerinde rakipsiz bir yönetim gücü almıştır. Yalnız o özgürdür; en can sıkıcı hanımefendiden, boş şandan kurtulmuştur; özgürlük veren Tanrı, kibirli olan bu hanımefendiyi kalenin tepesinden aşağı indirmiştir.
οὐκ ἔνδοξος, ἀλλ’ εὐκλεής, τὸν μὴ κολακείᾳ νοθούμενον, ἀλλὰ βεβαιούμενον ἀληθείᾳ καρπούμενος ἔπαινον· μόνος βασιλεύς, παρὰ τοῦ πανηγεμόνος λαβὼν τῆς ἐφ’ ἅπασιν ἀρχῆς τὸ κράτος ἀνανταγώνιστον· μόνος ἐλεύθερος, ἀφειμένος ἀργαλεωτάτης δεσποίνης, κενῆς δόξης, ἣν ὑπέραυχον οὖσαν ἀπὸ τῆς ἀκροπόλεως ἄνωθεν ὁ ἐλευθεροποιὸς καθεῖλε θεός.
58Bu kadar çok, bu kadar üstün iyiliğe bir arada layık görülen kişiye, velinimetine sözlerle, şarkılarla ve ilahilerle karşılık vermekten başka ne yaraşır? Görünüşe göre “Sam'ın Tanrısı Rab'be övgüler olsun” sözüyle ima ettiği budur. Çünkü payı Tanrı olan kişiye O'nu övmek ve yüceltmek yaraşır; karşılık olarak yalnız bunu verebilir, başka hiçbir şeyi asla veremez.
τούτῳ δὴ τῷ τοσούτων καὶ οὕτως ὑπερβαλλόντων καὶ ἀθρόων ἀξιωθέντι ἀγαθῶν τί προσήκει ποιεῖν ἢ λόγοις καὶ ᾠδαῖς καὶ ὕμνοις τὸν εὐεργέτην ἀμείβεσθαι; τοῦτ’ ἔσθ’, ὡς ἔοικεν, ὃ αἰνίττεται διὰ τοῦ „εὐλογημένος κύριος ὁ θεὸς Σήμ“, ἐπειδὴ τῷ τὸν θεὸν ἔχοντι κλῆρον εὐλογεῖν καὶ ἐπαινεῖν αὐτὸν ἁρμόττει μόνον τοῦτ’ ἀντιπαρασχεῖν δυναμένῳ, τὰ δ’ ἄλλα ἀνὰ κράτος πάνθ’ ἁπλῶς ἀδυνατοῦντι.
59Sam için dileği böyledir; Yafet için dileklerinin neler olduğuna bakalım: “Tanrı Yafet'e genişlik versin, o Sam'ın evlerinde otursun; Kenan da onların kölesi olsun” (Yar. 9:27).
Τῷ μὲν δὴ Σὴμ εὔχεται ταῦτα· τῷ δ’ Ἰάφεθ ὁποῖα, θεασώμεθα· „πλατύναι“ φησίν „ὁ θεὸς τῷ Ἰάφεθ, καὶ κατοικησάτω ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ Σήμ, καὶ γενέσθω Χαναὰν δοῦλος αὐτοῖς„ (Gen. 9, 27).
60Yalnız güzel olanı iyi sayan kişinin gayesi dar ve toplu durur; çünkü içimizdeki sayısız şeyden yalnız birine, yönetici nous'a bağlanmıştır. Gayeyi üç cinse, yani psykhē'yle, bedenle ve dış şeylerle ilgili olana uygulayan kişininki ise birçok ve birbirine benzemeyen şeylere bölündüğü için genişler.
τοῦ ἀγαθὸν ἡγουμένου τὸ καλὸν μόνον ἔσταλται καὶ συνῆκται τὸ τέλος — ἑνὶ γὰρ μυρίων ὄντων τῶν περὶ ἡμᾶς τῷ ἡγεμόνι νῷ συνέζευκται —, τοῦ δὲ τρισὶν ἐφαρμόζοντος αὐτὸ γένεσιν, τῷ περὶ ψυχήν, τῷ περὶ σῶμα, τῷ περὶ τὰ ἐκτός, ἅτ’ εἰς πολλὰ καὶ ἀνόμοια κατακερματιζόμενον εὐρύνεται.
61Bu yüzden onun için genişlik dilemesi yerindedir; böylece hem psykhē'nin aretē'lerinden, phronēsis'ten, itidalden ve ötekilerin her birinden, hem bedenin üstünlüklerinden, sağlıktan, hislerin keskinliğinden, güçten, kuvvetten ve bunlara yakın olanlardan, hem de zenginliğe, şöhrete, gerekli hazların tadına ve kullanımına götüren dış üstünlüklerden yararlanabilsin.
διόπερ οἰκείως εὔχεται τούτῳ προσγενέσθαι πλάτος, ὅπως καὶ ταῖς περὶ ψυχὴν ἀρεταῖς, φρονήσει καὶ σωφροσύνῃ καὶ ἑκάστῃ τῶν ἄλλων, χρῆσθαι δύναιτο καὶ ταῖς σώματος, ὑγείᾳ κὶ εὐαισθησίᾳ δυνάμει τε καὶ ῥώμῃ καὶ ταῖς τούτων συrίενέσιν, ἔτι μέντοι καὶ τοῖς ἐκτὸς πλεονεκτήμασιν, ὅσα εἰς πλοῦτον καὶ δόξαν ἀπόλαυσίν τε καὶ χρῆσιν τῶν ἀναγκαίων ἡδονῶν ἄγεται.
62Genişlik konusunda bu kadar. Sam'ın evlerinde kimin oturmasını dilediğini incelemek gerekir; çünkü bunu açıkça belirtmemiştir. Evrenin yöneticisi olduğu söylenebilir. Çünkü oluş âleminde Tanrı'ya, tamamen arınmış, yalnız güzel olanı iyi sayan, iyi sayılan öteki şeyleri ise muhafızlar ve uyruklar sırasına yerleştiren bir psykhē'den daha yaraşır bir ev bulunabilir mi?
περὶ μὲν τοῦ πλάτους ταύτα. τίνα δὲ ἐν τοῖς οἴκοις εὔχεται τοῦ Σὴμ κατοικήσαι, σκεπτέον· σαφῶς γὰρ οὐ μεμήνυκεν. ἔνεστι μὲν δὴ φάναι, ὅτι τὸν ἡγεμόν τοῦ παντός. τίς γὰρ οἶκος παρὰ γενέσει δύναιτ’ ἂν ἀξιοπρεπέστερος εὑρεθῆναι θεῷ πλὴν ψυχῆς τελείως κεκαθαρμένης καὶ μόνον τὸ καλὸν ἡγουμένης ἀγαθόν, τὰ δὲ ἅγλα ὅσα νενόμισται ἐν δορυφόρων καὶ ὑπηκόων λόί̀ῳ ταττούσης;
63Tanrı'nın bir evde oturduğu söylenir; ama bir yerde oturur gibi değil, çünkü O her şeyi kuşatır, hiçbir şey tarafından kuşatılmaz. O yere özellikle inayet ve özen gösterdiği için böyle söylenir; çünkü her ev sahibinin üzerine zorunlu olarak o evin kaygısı düşer.
κτοικεῖν δὲ ἐν οἴκῳ λέγεται ὁ θεὸς οὐχ ὡς ἐν τόπῳ — περιέχει γὰρ τὰ πάντα πρὸς μηδενὸς περιεχόμενος —, ἀλλ ὡς πρόνοιαν καὶ ἐπιμέλειαν ἐκείνου τοῦ χωρίου διαφερόντως ποιούμενος· παντὶ γὰρ τῷ δεσπόζοντι οἰκίας ἡ ταύτης κατὰ τὸ ἀναγκαῖον ἀνῆπιαι φρονιίς.
64Tanrı'dan gelen iyiliğin üzerine yağdığı herkes, her şeyin yöneticisini evinde barındırmak için Tanrı'ya dua etsin. O, bu küçük yapıyı, nous'u, yeryüzünden yukarıya kaldırıp göğün sınırlarına bağlayacaktır.
εὐχέσθω δὴ πᾶς θεῷ, ὅτῳ τὸ θεοφὲς ὤμβρησεν ἀγαθόν, οἰκήτορος λαχεῖν τοῦ πανηγεμόνος, ὃς τὸ βραχὺ τοῦτο οἰκοδόμημα, τὸν νοῦν, ἐξαίρων εἰς ὕψος ἀπὸ ἧς τοῖς οὐρανοῦ συνάψει πέρασι.
65Lafız da bununla uyumlu görünür. Çünkü Sam, erdemin ve soyluluğun adeta kökü olarak alta konmuştur. Bu kökten ehlî meyveler veren bir ağaç olarak bilge İbrahim yükselmiştir; onun meyvesi, kendi kendine işiten ve kendi kendine öğrenen soy olan İshak'tır. Ondan da emekle kazanılan aretē'ler yeniden ekilir; bunların yarışçısı, duygulara karşı güreşte idmanlı olan Yakup'tur; o, melekleri, yani logos'ları, kendisini yarışa hazırlayan antrenörler olarak kullanır.
καὶ τὸ ῥητὸν μέντοι συνᾴδειν ἔοικεν· ὁ γὰρ Σὴμ ὡσανεὶ ῥίζα κλλοκἀγαθίας ὑποβέβληται, δένδρον δ’ ἡμροτοκοῦν ἐκ ταύτης ὁ σοφὸς Ἀβραὰμ ἀνέδραμεν, οὗ τὸ αὐτήκοον καὶ αὐτομαθὲς γένος, Ἰσαάκ, ὁ καρπὸς ἦν, ἀφ’ οὗ πάλιν αἱ διὰ πόνων ἀρεταὶ κατασπείρονται, ὧν ἀθλητῆής ἐστιν ὁ τὴν πρὸς πάθη πάλην γεγυμνασμένος Ἰακώβ, ἀγγέλοις ἀλείπταις, λόγοις, χρώμενος.
66On iki oymağın başı odur; kutsal sözler bunlara “Tanrı'nın kral sarayı ve rahipler topluluğu” der (Çık. 19:6). Bu da evlerinde Tanrı'nın oturması dilenmiş olan ilk ata Sam'a verilen kutsamaya uygundur. Çünkü kral sarayı elbette kralın evidir; gerçekten kutsal ve tek dokunulmaz sığınaktır.
οὗτος τῶν δώσεκα κατάρχει φυλῶν, ἅς οἱ χρησμοὶ „βασίλειον καὶ ἱεράτευμα θεοῦ" (Exod. 19, 6) φασιν εἶναι κατὰ τὴν πρὸς τὸν πρῶτον Σὴμ εὐλογίαν, οὗ τοῖς οἴκοις ἦν εὐχὴ τὸν θεὸν ⟨ἐν⟩ οικῆσαι· βασίλειον γὰρ ὁ βασιλέως δήπουθεν οἶκος, ἱερὸς ὄντως καὶ μόνος ἄσυλος.
67Belki de dilek Yafet'e de yöneliktir: Sam'ın evlerinde vakit geçirsin diye. Çünkü bedenin ve dış şeylerin üstünlüklerini de iyi sayan kişinin, yalnız psykhē'nin iyisine yükselmeyi ve bütün ömrü boyunca hakiki kanaati kaçırmamayı, yani en lanetli ve en kötü insanlara da ortak olan sağlığı, çok parayı ve benzeri şeyleri iyi saymamayı dilemesi güzeldir. Çünkü iyilerin gerçek payı hiçbir kötüyle bir araya konmaz; iyi tabiatça kötüyle ortaklığa girmez.
ἴσως μέντοι τὰ τῆς εὐχῆς καὶ ἐπὶ τὸν ’1άφεθ ἀναφέρεται, ὅπως ἐν τοῖς οἴκοις τοῦ Σὴμ ποιῆται τὰς διατριβάς· τῷ γὰρ καὶ τὰ σώματος καὶ τὰ ἐκτὸς πλεονεκτήματα ἀγαθὰ ἡγουμένῳ καλὸν εὔξασθαι πρὸς μόνον τὸ ψυχῆς ἀναδραμεῖν καὶ μὴ μέχρι τοῦ παντὸς αἰῶνος ἀληθοῦς δόξης διαμαρτεῖν, ἃ κοινὰ καὶ τῶν ἐπαρατοτάτων καὶ κακίστων ἐστίν, ὑγίειαν ἢ πολυχρηματίαν ἢ ὅσα ὁμοιότροπα, νομίσαντα εἶναι ἀγαθά, τῆς ἀψευδοῦς τῶν ἀγαθῶν μερίδος οὐδενὶ φαύλῳ συνταττομένης· ἀκοινώνητον γὰρ φύσει κακῷ τὸ ἀγαθόν.
68Bu yüzden iyi yalnız psykhē'de saklıdır; onun güzelliğinden akılsızların hiçbirinin payı yoktur. Peygamberce söz, erdemli kişinin yakınlarından birine “Bana dön” (Yar. 49:22) diye dua ettiğini bunun için yazmıştır: O kişi onun görüşüne geri dönsün, yalnız güzel olanı iyi diye kucaklasın ve başka türlü düşünenlerin iyi hakkındaki söylentilerini geride bıraksın diye. O hâlde Yafet, bedensel şeylere ve dış şeylere de değer veren başkalarının evlerinde bir süre konuk kaldıktan sonra, yalnız güzel olanın iyi olduğunu söyleyen kişinin psykhē'sinin evlerinde otursun.
διὰ τοῦτ’ ἐν ψυχὴ μόνῃ τεθησαύρισται, ἧς τοῦ κάλλους οὐδενὶ μέτεστι τῶν ἀφρόνων· τοῦτο ὅ γε προ ⟨φητικὸς⟩ λόγος τὸν σπουδαῖον ἔγραψεν εὐχεσθαί τινι τῶν ἑαυτοῦ γνωρίμων λέγοντα „πρὸς μὲ ἀνάστρεψον“ (Gen. 49, 22), ἵνα ἐπὶ τὴν αὐτοῦ γνώμην ἐπανελθών, τὸ καλὸν ὡς ἀγαθὸν μόνον δεξιωσάμενος, τὰς τῶν ἑπροδόξων παραδράμῃ περὶ τἀγαθοῦ φήμας. ἐν οὖν τοῖς οἴκοις τῆς ψυχῆς τοῦ λέγοντος μόνον εἶναι τὸ καλὸν ἀγαθὸν κατοικησάτω, παροικήσας ἐν τοῖς τῶν ἑτέρων, οἷς καὶ τὰ σωματικὰ καὶ τὰ ἐκτὸς τετίμηται.
69Akılsız kişiyi, aretē'yi sahiplenenlerin kölesi olarak yazması da yerindedir. Böylece ya daha iyi bir gözetime layık görülüp daha iyi bir hayat sürer ya da kolaylıkla haksızlık etmekte direnirse efendilerinin mutlak yönetim gücüyle cezalandırılır.
εἰκότως μέντοι καὶ δοῦλον τὸν ἄφρονα τῶν ἀρετῆς μεταποιουμένων ἀνέγραψεν, ἵν’ ἢ κρείττονος ἐπιστασίας ἀξιωθεὶς ἀμείνονι βίῳ χρήσητι ἢ ἐπιμένων τῷ ἀδικεῖν μετ’ εὐμαρείας αὐτοκράτορι ἡγεμόνων ἀρχῇ τῶν δεσποτῶν κολάζηται.