Origenes
Luka İncili Üzerine Şerhler
Ὠριγένους εἰς τὸ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγέλιον
1.1.1Venedik 28 numaralı yazmadan alınan fragmanlar. İncil'in kendi metni italikle verilir; kaynakta birkaç ayet arka arkaya gelip şerh sonuncunun altında durabilir.
Bölüm 1
Ayet 1. Aramızda kesinlik kazanmış olaylar hakkında birçokları anlatı yazmaya giriştiğine göre.
Bir insanın Tanrı'nın öğretisini ve sözlerini kaleme alması aşırı büyük bir teşebbüs olduğundan, girişte haklı olarak kendini savunuyor. Eski halk içinde birçokları peygamberlik iddia etmiş, ama bunların kimi sahte, kimi gerçek peygamber çıkmıştı; ruhları ayırt etme diye bir lütuf vardı ve gerçek peygamber sahtesinden bu lütufla ayırt ediliyordu. Şimdi Yeni Ahit'te de böyledir: birçokları İncil yazmak istedi, ama iyi sarraflar hepsini onaylamadı, içlerinden bazılarını seçti. "Giriştiler" sözü de belki, aceleyle ve lütuf olmaksızın İncil yazmaya kalkanlara örtülü bir suçlama içerir. Çünkü Matta girişmedi, Kutsal Ruh'un sevkiyle yazdı; Markos da, Yuhanna da, Luka da öyle. Oysa Mısırlılara Göre İncil ile On İki'nin İncili başlıklı metinleri yazanlar girişmişlerdir. Tomas'a Göre İncil de dolaşmaktadır. Basilides de Basilides'e Göre İncil'i yazmaya cüret etmiştir. Yani birçokları girişmiştir; Matias'a Göre İncil ve daha pek çoğu vardır. Ama Tanrı'nın Kilisesi yalnızca dördünü üstün tutar. Yalnızca "inanılan" demedi, "kesinlik kazanmış" dedi ve böylece söylenenlerin çiğnenemezliğine tanıklık etti. "Olaylar" demesi, Kurtarıcı'nın yaptıklarının ve ete bürünmesinin yalnızca bir görünüş olduğunu söyleyenlerin sapkınlığını çürütmek içindir. "Kesinlik kazanmış" demekle de kendi kanaatini gösteriyor. Çünkü tam bir kesinliğe varmıştı, bunların böyle olup olmadığından hiç kuşku duymuyordu. Bilgisini kendi gözüyle görüp kendi kulağıyla işitenlerden aldığını da açıkça belirtmiştir: "Baştan beri görgü tanığı ve Logos'un hizmetkârı olanların bize aktardığı gibi." Olanları en başından itibaren, kimini değil hepsini izlediğini de teyit ediyor. Bazıları, İncil'i Theophilos adlı birine yazdığını, onun da iman edenlerden biri olup ruhu kaynayan ve Rab'bin işlerine ve sözlerine doymayan biri olduğunu varsaymakta haklıdır; şimdi yazılanlarla onu daha da sağlamlaştırıyordu. Bir başkası da şöyle diyor: Hepimiz Tanrı'nın sevdiği ve bağrına bastığı kimseler olursak Theophilos'uz, yani Tanrı'nın sevgilisiyiz. Tanrı'nın sevgilisi hiç kimse zayıf olamaz; çünkü her Theophilos, Tanrı'dan ve onun Logos'undan gelen kudrete ve güce sahip olduğu için "pek saygıdeğer", yani pek güçlüdür. Kişi böylece kendisine öğretilen sözlerin sağlamlığını kavrayacaktır. Demek ki bilgide kesinlik vaat ediyor; o kişi kulaktan öğrendiklerini yazıdan da okuyarak imanını daha sağlam korusun diye.
Mısır'dan Çıkış'ta halkın Rab'bin sesini gördüğü yazılıdır; oysa ses görülmez, işitilir. Bu, şaşılacak biçimde, Tanrı'nın sesinin görebilenlerce görüldüğünü göstermek içindir. İncil'de ise görülen ses değil, sesten üstün olan Logos'tur. Bu yüzden "Baştan beri görgü tanığı ve Logos'un hizmetkârı olanların bize aktardığı gibi" diyor. Çünkü Rab'bi bedenle görmek onun görgü tanığı olmak demek olsaydı, onu mahkûm eden Pilatus da, hain Yahuda da, "Çarmıha ger, çarmıha ger" diyen herkes de Logos'un görgü tanığı olurdu. Logos'u bilmek, Kurtarıcı'nın "Beni gören, beni göndereni, Baba'yı görmüştür" dediği yerdeki anlamda anlaşılıyordu. Luka burada bize örtülü olarak güzel bir ders de veriyor: Bazı bilgi konularının gayesi temaşa, bazılarınınki ise eylemdir. "Görgü tanıkları" ile temaşayı, "hizmetkârlar" ile eylemi gösteriyor. "Logos'un hizmetkârı olanlar" sözünü başka türlü de alabilirsin: ya Kurtarıcı'nın aktardığı öğretici sözün ya da öğrencilerin yanında bulunup hizmet ettikleri Tanrı Logos'unun hizmetkârları.
Luka kendi kanaatini gösteriyor. Çünkü tam bir kesinliğe varmıştı ve bunların böyle olup olmadığından hiçbir konuda kuşku duymuyordu. Sağlam iman edenlerde bu olur. Havari de sağlam olanlar için "İmanda köklenmiş ve temellenmiş olasınız diye" der. Hiçbir şey nous ve logos kadar kesinlik vermez. Görme ise kesinlik vermez; çünkü olaylar görülen işaretlerden ve harikalardan yargılanmaz, neyin doğru neyin yanlış olduğu logosla yargılanır. "Olaylar" diyor, çünkü İsa, heretiklerin çocuklarının dediği gibi ete bürünerek gelişini görünüş olarak sahneye koymadı; hakikat olduğu için işleri hakikate uygun olarak yaptı.
Στίχ. ά. Ἐπειδὴ πολλοὶ ἐπεχείρησαν ανατάδασθαι διήγησιν περὶ τῶν πεπληρορσορημένων ἡμῖν πραγμάτων. Ἐπειδὴ ὑπέρογκον ἦν τὸ ἐπιχείρημα, ἄνθρωπον ὄντα, Θεοῦ διδασκαλίαν καὶ ῥήματα συγγράφειν, εἰκότως ἀπολογεῖται ἐν τῷ προοιμίῳ. Ὥσπερ δὲ ἐν τῷ πάλαι λαῷ πολλοὶ προφητείαν ἐπηγγέλλοντο, ἀλλὰ τούτων τινὲς μὲν ἦσαν ψευδοπροφῆται, τινὲς δὲ ἀληθῶς προφῆται· καὶ ἧν χάρισμα διάκρισις πνευμάτων, ἀφʼ οὗ χαρίσματος ἐκρίνετο ὁ ἀληθὴς προφήτης καὶ ὁ ψευδοπροφήτης· οὕτω καὶ νῦν ἐν τῇ καινῇ διαθήκῃ, τὰ Εὐαγγέλια πολλοὶ ἠθέλησαν γράψαι. Ἀλλʼ οἱ δόκιμοι τραπείῖται οὐ πάντα ἔκριναν, ἀλλά τινα ἐξ αὐτῶν ἐξελέξαντο. Τάχα δὲ καὶ τὸ, ἐπεχείρησαν, λεληθυῖαν ἔχει κατηγορίαν τῶν προπετῶς καὶ χωρὶς χαρίσματος ἐλθόντων ἐπὶ τὴν ἀναγραφὴν τῶν Εὐαγγελίων. Ματθαῖος γὰρ οὐκ ἐπεχείρησεν, ἀλλʼ ἕγραψεν ἐξ ἁγίου κινούμενος Πνεύματος· ὁμοίως καὶ Μάρκος, καὶ Ἰωάννης παραπλησίως, καὶ Λουκᾶς. Τὸ μέντοι ἐπιγεγραμμένον κατὰ Αἰγυπτίους Εὐαγγέλιον, καὶ τὸ ἐπιγεγραμμένον τῶν δώδεκα Εὐαγγέλιον, οἱ συγγράψαντες ἐθεχείρησαν. θέρεται δὲ καὶ τὸ κατὰ Θωμᾶν Εὐαγγέλιον. Ἤδη δὲ ἐτόλμησε καὶ Βασιλείδης συγγράψαι κατὰ Βασιλείδην Εὐαγγέλιον. Πολλι μὲν οὗν ἐπεχείρησαν καὶ τὸ κατὰ Ματθίαν, καὶ ἅλλα πλείονα. Ἀλλὰ τὰ τέσσαρα μόνα προκρίνει ἡ του Θεοῦ Ἑκκλησία. Οὐχ ἁπλῶς δὲ εἶπε πεπιστευμένων, ἀλλὰ πεπληροφορημένων, τὸ ἀπαράβατον τοῖς λεγομένοις μαρτυρῶν. Πραγμάτων δὲ εἶπεν, ἀναιρῶν τὴν αἴρεσιν τῶν κατὰ φαντασίαν λεγόντων τὰ διὰ τοῦ Σωτῆρος εγενῆσθαι, καὶ τὴν σάρκωσιν αὐτοῦ. Περὶ τῶν πεπληροφορημένων δὲ εἰπὼν, τὴν διάθεσιν αὐτοῦ ἐμφαίνει. Πεπληροφόρητο γὰρ, καὶ οὐδὲν ἐδίσταζε, πότερον οὕτως ἔχει, ἢ οὔ. Ὅτι| δὲ παρὰ τῶν αὐτοψίᾳ θτασαμένων καὶ αὐτηκόων παρέλαβε, σαφῶς ὡμολόγησεν εἰπών· Καθὼς παρέδοσαν ἡμῖν οἱ ἀπʼ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου. Διαβεβαιοῦται δὲ, ὅτι ἅνωθεν παρηκολούθησεν, οὕ τισι τῶν εἱρημένων, ἀλλὰ πᾶσι. Εἰκὸς δὲ ὑπολαμβάνειν τινὰς, ὅτι Θεοφίλῳ τπινὶ ἕγραψε τὸ Εὐαγγέλιον, ὅς εἷς ἦν τῶν πεπιστευκότων, ὀῦτως ζέωντῷ πνεύματι, καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ Κυρίου πράξεις τε καὶ λόγους· ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστερον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. Ἄλλος δέ φησιν· Ὅτιἐὰν πάντες τοιοῦτοι ὦμεν, ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦκαὶ φιλεῖσθαι, Θεόφιλοί ἐσμεν. Οὐκ ἂν δέ τις εἴη Θεόφιλος ἀσθενής· πᾶς γὰρ Θεόφιλος κράτισπός ἐστιν ἔχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ, καὶ οὕτως ἐπιγνώσεται εἰς τὴν περὶ ὡν κατηχήθη λόγων ἀσφάλειαν. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐνπτυγχάνων ἀσφαλέστερον τὴν πίστιν διατηρῇ. (40) Ἐν τῇ Ἐξόδῳ γέγραπται, Ὅτι ὁ λαὸς θώρακε τὴν φωνὴν τοῦ Κυρίου, καίτοιγε φωνὴ οὐ βλέπεται, ἀλλʼ ἀκούεται· ἵνα δηλωθῇ παραδόξως, ὅτι ἡ τοῦ Θεοῦ φωνὴ βλέπεται οἶς βλέπεται. Ἐν δετῷ Εὐαγγελίῳ οὐχ ἡ φωνὴ βλέπεται, ἀλλʼ ὁ κρείττων τῆς φωνῆς Λόγος. Διὰ τοῦτο, Καθὼς παρέδοσαν μῖν οὶ ἀπʼ ἀρχῆς αὐτόπται καὶ ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου. Εἰ γὰρ τὸ ἑωρακέναι τὸν Κύριον αατὰ σῶμα αὐτόπτην τούτου γενέσθαι ἧν· καὶ Πιλᾶτος αὐτόπτης ἦν τοῦ Λόγου, καταδικάζων αὐτὸν, καὶ Ἰούδας ὁ προδότης, καὶ πάντες οἱ λέγοντες· Σταύρωοον, σταύρωσον αὐτόν. Τὸ οὗν εἰδέναι τὸν Λόγον ἐκεῖ ἐνοεῖτο, ὅπου ἕλεγεν ὁ Σωτήρ· Ὁ ἑωρακὼς ἐμέ, ἑώρακε τόν Πατέρα, τόν πέμψαντά με. Καὶ λιληθότως δὲ καλὸν μάθημα διδάσκει ἡμᾶς ὁ Λουκᾶς ἐνταῦθα, ὅτι τινῶν μὲν θεωρημάτων τὸ τέλος ἡ θεωρίαἐστί· τινῶν δὲ θεωρημάτωντὸτέλος ἡ πρᾶξίς ἐστι. Διὰγὰρ τοῦ, αὐτόπται, δηλοῖ τὸ θεωρητικὸν, διὰ δὲ τοῦ ὑπηρέεαε, τὸ πραγματικόν. Δύνασαι δὲ καὶ πτέρως ἐκλαβεῖν τὸ, ὑπηρέται γενόμενοι τοῦ Λόγου· ἤτοι τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου, ὅν παρεδίδου ὁ λωτήρ· ἢ καὶ αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ Λόγου, ᾦ καὶ ἐξυπηρέτησαν παρόντες οἱ μαθηταί. Τὴν διάθεσιν ἑαυτοῦ ὁ Λουκᾶς ἐμφαίνει. Πεπληροφόρητο γὰρ, καὶ ἐν οὐδενὶ ἐδίσταζε, πότερον οὕτως ἔχει, ἢ οὗ. Τοῦτο δὲ γίνεται περὶ τοὺς βεβαίως πισπεύοντας. Καὶ γὰρ ὁ. Ἀπόστολος περὶ τῶν βεβαίων φησίν· Ἴνα ήτε ἐῥιδωμένοι καὶ τεθεμελιωμένοι τῆ πίστει. Οὐδὲν γὰρ οὕτω πληροφορεῖ, ὡς νοῦς καὶ λόγος. Ὄψις γὰρ οὐ πληροφορεῖ· ἐπεὶ οὐκ ἀπὸ σημείων καὶ τεράτων ὁρατῶν κρίνεται τὰ πράγματα· ὀλλὰ λόγῳ κρίνεται, ποῖα τἀληθῆ, καὶ ποῖα τὰ ψευδῆ. Πραγμάτων δέ φησιν, ἐπειδήπερ οὐ κατὰ φαντασίαν, κατὰ τοὺς τῶν αἱρετικῶν παῖδας, ἐδραματούργησεν Ἰησοῦς τὴν ἔνσαρκον αὐτοῦ παρουσίαν· ἀλλὰ τνγχάνων ἀλήθεια, πρὸς ἀλήθειαν ἐνήργησε τὰ πράγματα.
1.1.3Ayet 3. *Sırasıyla sana yazayım, pek saygıdeğer Theophilos.*
Στίχ. γ’. Καθεξῆς σοι γράῥαι, κράτιστε Θεόφιλε.
1.1.4Ayet 4. *Sana öğretilen sözlerin sağlamlığını bilesin diye.*
Στί,. δ΄. Ἴνα ἐπιγνῷς περὶ ὧν κατηχήθης λόγων τὴν ἀσφάλειαν.
1.1.5Ayet 5. *Yahudiye kralı Hirodes'in günlerinde, Abiya bölüğünden Zekeriya adında bir kâhin vardı. Karısı Harun'un kızlarındandı, adı da Elizabet'ti.*
Στίχ. ε’. Ἐγένετο ἐν ταῖς ἡμέραις Ἡρώδου τοῦ βασιλέως τῆς Ἰουδαίαc ἱερεύς τις ὀνόματι Ζαὰορίας ἐξ ἐφημερίας Ἀβιά· κοὶ ἡ γυνὴ αὐτοῦ ἐκ τῶν θυγατέρων Ἀαρὼν, καὶ τὸ ὄνομα αὐτῆς Ἐλισάβετ.
1.1.6Ayet 6. İkisi de Tanrı'nın önünde adildi.
İncil'i, iman edenlerden biri olan, ruhu kaynayan ve Rab'bin işlerine ve sözlerine doymayan Theophilos adlı birine yazdığını varsaymak yerindedir; şimdi yazılanlarla onu daha da sağlamlaştırıyordu. Hepimiz Tanrı'nın sevdiği ve bağrına bastığı kimseler olursak Theophilos'uz. Tanrı'nın sevgilisi zayıf olamaz. Mısır'dan çıkan halk için "Kabilelerinde zayıf kimse yoktu" diye yazıldığı gibi, ben de derim ki her Theophilos, Tanrı'dan ve onun Logos'undan gelen kudrete ve güce sahip olduğu için pek güçlüdür. Kişi de böylece İncil'in sözünü anlayarak kendisine öğretilen sözlerin sağlamlığını kavrar. Demek ki bilgide kesinlik vaat ediyor; o kişi kulaktan öğrendiklerini yazıdan da okuyarak daha sağlam tutsun ve imanını korusun diye.
Tanrı'nın önünde adil olmak tam bir övgüdür. Çünkü insanların kalplerini bir tek O bilir. Biri görünüşte insanların önünde adil olabilir, ama kalbin gizli yanında, içine yuvalanmış kötü düşünceler taşıyarak böyle olmayabilir. Havari'nin "Onların övgüsü insanlardan değil, Tanrı'dandır" sözü de bunun gibidir. Çünkü insanlar yalnız görüneni gördükleri için layıkıyla övemezler; Tanrı ise hem kınanacak olanın hükmünü hem övülecek olanın övgüsünü layıkıyla verir.
Ayet 6. *Rab'bin bütün emirlerine ve hükümlerine göre kusursuzca yürüyorlardı.*
Στίχ. Ϛ΄. Ἦσαν δὲ δίκαιιοι θμσότεροι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Εὶκὸς ὑπολαμβάνειν, ὅτι Θεοφίλῳ τινὶ ἕγραψε τὸ Εὐαγγέλιον, ὅς εἷς ἧν τῶν πεπιστευκότων, οὕτω ζέων τῷ πνεύματι, καὶ ἀπλήστως ἔχων περὶ τὰς τοῦ Κυρίου πράξεις τε καὶ λόγους· ὅνπερ ἐποίει ἀσφαλέστερον καὶ τὰ νῦν γραφόμενα. Πάντες ἐὰν τοιοῦτοι ὦμεν, ὡς ἀγαπᾶσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ φιλεῖσθαι, Θεόφιλοί ἐσμεν. Καὶ οὐκ ἄν τις εἵη Θεόφιλος ἀσθενής. Ὥσπερ γὰρ γέγραπται ἐπὶ τοῦ λαοῦ ἐξερχομένου ἐκ τῆς Αἰγύπτου· Οὐκ ῆν ἐν ταῖς φυλαῖς αὐτῶν ἀσθενῶν· οὕτως εἴποιμι ἂν, ὅτι πᾶς Θεόφιλος κράτιστός ἐστιν, ἕχων τὸ κράτος καὶ τὴν δύναμιν, τὴν ἀπὸ τοῦ Θεοῦ καὶ τοῦ Λόγου αὐτοῦ. Καὶ οὕτως ἐπιγνώσεταί τις περὶ ὧν κατηχήθη λόγων τὴν ἀσφάλειαν, συνεὶς τὸν λόγον τοῦ Εὐαγγελίου. Ἐπαγγέλλεται τοίνυν τῆς γνώσεως τὸ βέβαιον, ἵνα ἅπερ ἐκεῖνος ἀκοῇ παρέλαβε, ταῦτα καὶ γράμμασιν ἐντυγχάνων ἀσφαλέστερον κατέχῃ, καὶ τὴν πίστιν διατηρῇ. Τὸ εἶναι δίκαιον ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, ἔπαινός ἐστι τέλειος. Αὐτὸς γὰρ ἐπίσταται τὰς καρδίας τῶν ἀνθρώπων μονώτατος. Ἐνδέχεται γὰρ κατὰ μὲν τὸ φαινόμενον δίκαιον εἷναί τινα ἐνώπιον τῶν ἀνθρώπων, κατὰ δὲ τὸ κρυπτὸν τῆς καρδίας μὴ εἶναι τοιοῦτον, ἐμφωλεύοντας κεκτημένος λογισμοὺς πονηρούς. Τοιοτον καὶ τὸ παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ· Ὧν ὁ ἕπαανος οὐκ ἐξ ἀνθρώπων, ἀλΤʼ ἐκ Θεοῦ. Οἱ γὰρ ἄνθρωποι οὐκ ἀξίως ἐπαινοῦσι, τὸ φαινόμενον μόνον βλέποντες· ὁ δὲ Θεὸς καὶ τοῦ ψεκτοῦ τὴν κρίσιν, καὶ τοῦ ἐπαινετοῦ τὸν ἔπαινον ἀξίως ποιεῖ. Στίχ. Ϛ΄. Πορευόμενοι ἐν πάσας ταῖς ἐντολας καὶ δικαιώμασι τοῦ Κυρίου ἄμεμπτοι.
1.1.7Ayet 7. *Çocukları yoktu, çünkü Elizabet kısırdı, ikisi de yaşları ilerlemiş kimselerdi.*
Στίχ. ζ΄. Καὶ οὐκ ἧν αὐτοῖς τέκνον· καθότι Ἐλισάβετ ἦν στείρα, καὶ ἀμφσότεροι προβεβηκότες ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτῶν ἦσαν.
1.1.8Ayet 8. *Bölüğünün sırası gelip Tanrı'nın önünde kâhinlik ederken,*
Στίχ. ή. Ἐγένετο δέ ἐν τῷ ἱερατεύειν αὐτὸν ἐν τῇ τάξει τῆς ἐφημερίας αὐτοῦ, ἔναντι τοῦ Θεοῦ,
1.1.9Ayet 9. *kâhinlik âdeti uyarınca buhur yakmak için Rab'bin tapınağına girmek ona düştü.*
Στίχ. Θ΄ Κατὰ τὸ ἕθος τῆς ἱερατείας· ἔλαχε τοῦ θυμιάσαι, εἰσελθὼν εἰς τὸν ναὸν τοῦ Κυρίου.
1.1.10Ayet 10. Buhur saatinde bütün halk dışarıda dua ediyordu.
Belki biri şöyle der: Burada "kusursuz" sözü neden konmuş? Tanrı'nın bütün yollarında ve hükümlerinde yürümek yetmez miydi, yoksa bütün emirlere uyup da kusursuz olmamak mümkün müdür? Ona şöyle derim: Mümkün olmasaydı "Adil olanın ardından adilce gideceksin" denmezdi. Demek ki emirleri, vicdanımızda boş övgü, insanlara yaranma ya da benzeri bir şeyin kirini taşımadan yerine getirirsek, kusursuzca yerine getirmiş oluruz.
Στίχ. ι΄. Καὶ πᾶν τὸ πλῆθος ἦν τοῦ λαοῦ προσευχόμενον ἔξω τῇ ὥρᾳ τοῦ θυμιάματος. Ἴσως ἐρεῖ τις· Διὰ τί πρόκειται τούτοις τὸ,ᾶμεμπτοι; ἤρκει γὰρ αὐτοῖς πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς τοῦ Θεοῦ καὶ δικαιώμασιν· εἰ μὴ ἄρα ἐστὶ πορεύεσθαι ἐν πάσαις ταῖς ἐντολαῖς, οὐκ ἀμέμπτως δέ. Φημὶ δὲ οὗν πρὸς αὐτὸν, ὅτι, εἰ μὴ ἧν τοῦτο, οὐκ ἂν ἐλέγετο· Δικαίως τὸ δίκαιον διώξεις. Ἐπὰν οὖν ποιῶμεν τὰς ἐντολὰς, ὥστε καὶ ἐν τῷ συνειδότι ῥύπον κενοδοξίας, ἢ ἀνθρωπαρεσκείας, ἢ ἑτέρου τινὸς τοιούτου ἔχειν,. (43) ποιοῦμεν τὰς ἐντολὰς ἀμέμπτως.
1.1.11Ayet 11. *Rab'bin bir meleği, buhur sunağının sağında durarak ona göründü.*
Στίχ. ια΄. Ὥφθη δὲ αὐτῷ ἄγγελος Κυρίου ἑστὼς ἐκ δεβιῶν τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θυχαάματος.
1.1.12Ayet 12. *Zekeriya onu görünce sarsıldı ve üzerine korku düştü.*
Στίχ. ιβ΄. Καὶ ἐτοράχθη Ζαχαρίας ἰδών· καὶ φόβος ἐπέπεσεν ἐπʼ αὐτόν.
1.1.13Ayet 13. *Melek ona şöyle dedi: Korkma Zekeriya, çünkü duan kabul edildi. Karın Elizabet sana bir oğul doğuracak, adını Yahya koyacaksın.*
Στίχ. ιγ΄. Εἷπε δὲ πρὸς αὐτὸν ὁ ἄγγελος· Μὴ ψοθοῦ, Ζαχαρία, διότι ἐσηκούσθη ἡ δέησίς σου, παὶ ἠ γυνἡ σου Ἐλισάβετ γεῖνήσει υέόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὅνομα αὐτοῦ Ἰωάσνην.
1.1.14Ayet 14. Sana sevinç ve coşku olacak, onun doğumuna birçokları sevinecek.
Melek Zekeriya'ya kendini alçaltarak göründü. Çünkü kimse bozulur bir bedenin gözleriyle bozulmaz bir beden göremez. Sunağın sağında durarak görünmesi, ona uğurlu haberler vereceği içindir. "Zekeriya onu görünce sarsıldı", çünkü insana görünen yabancı bir görüntüye dayanılmaz. Yine de melek Zekeriya'yı sarsıntıdan döndürüp kendine getirir ve "Korkma Zekeriya" der.
Bil ki Tanrı ya da melekler herkese değil, kalbi temiz olanlara ve görmeye layık olanlara görünür. Çünkü onu sınamayanlarca bulunur, ona güvensizlik etmeyenlere kendini gösterir.
Aynı yazardan. Melekleri görenlerin hepsi, canlarını almaya geldiklerini sanarak korktuğu için, nitekim Manoah da böyle der, melek onun kaygısını gidermek için "Korkma" dedi. Çünkü acı ve gözyaşının olduğu ölüme gitmiyorsun; tersine yaşıyor ve çocuk sahibi oluyorsun, büyük bir sevincin de olacak. Elizabet sana, kadınlardan doğanların en büyüğü olan bir oğul doğuracak. Sonra şöyle der: "Onun doğumuna birçokları sevinecek." Bütün Yahudiler değilse de birçokları, Kurtarıcı'nın gelişini müjdeleyen öncünün gelmesine sevindi.
Temaşa açısından bakıldığında, Peygamberlerin susması Tanrı'nın eski halkında gerçekleşir. Çünkü Tanrı artık onlarla konuşmuyor, başlangıçtaki Logos bize geçmiştir. Bizim yanımızda susmaz, onların yanında ise sustu. Bu yüzden peygamber Zekeriya susar. İşaret etmesi ise dilsiz kalanın [...].
Σπίχ. ιδ΄. Καὶ ἔσται χαρά σοι κὶ ἀγαλλίασις· καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γεννήσει αὐτοῦ χαρήσονται. (44) Διὰ συγκαταβάσεως ὤφθη ἅγγελος τῷ Ζαχαρίᾳ. Οὐδὲ γὰρ φθαρτοῦ σώματος ὀφθαλμοῖς δύναταί τις ἰδεῖν ἅφθαρτονσῶμα. Ἐκ δεξιῶν δὲ ὥφθη ἑστὼς ὁ ἄγγελος τοῦ θυσιαστηρίου, ὅτι αἴσια αὐτῷ ἕμελλε προαγγεῖλαι. Ἐταράχθη δὲ Ζαχαρίας ἰδών. Σενίζουσα γὰρ ἡ ὅψις ἀνθρώπῳ φαινομένη οὐκ ἕστιν ὑπομονητική. Ἀλλʼ ὅμως ἐπιστρέφει ἀπὸ τῆς ταραχῆς τὸν Σαχαρίαν ὁ ἄγγελος, καὶ ἀνακτᾶται αὐτὸν, εἰπών· Μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία. (45) Ἴσθι, ὅτι οὐ παντὶ φαίνεται ὁ Θεὸς ἢ οἱ ἄγγελοι, ἀλλὰτοῖς καθαρὰν ἕχουσι τὴν καρδίαν, καὶ ἀξίοις τοῦ βλέπειν. Εὑρίσκεται γὰρ τοῖς μὴ περάζουαιν αὐτὸν, ἐμφανίίεται δὲ τοῖς μὴ ἀπιστοῦσιν οὐτῷ. Τοῦ αὐτοῦ. Ἐπειδὴ πάντες οἱ ὁρῶντες ἀγγέλους ἐφοβοῦντο, μήπως ὡς μέλλοντες λαβεῖν αὐτῶν τὰς ψυχὰς παρεληλύθασιν, ὡς καὶ ὁ Μανωέ φησι· διὰ τοῦτο λύων αὐτοῦ τὴν ἀγωνίαν ὁ ἅγγελος, εἶπε τό· Μὴ φοβοῦ. Οὐ γὰρ μόνον οὐ τελευτᾷς, ἔνθα λύπη καὶ δάκρυα, ἀλλὰ καὶ ζῆς καὶ τεκνοποιεῖς, καὶ χαρὰ μεγάλη ἔσται σοι· Γεννήσει γάρ σοι υἱὸν ἡ Ἐλισάβετ, οὗ οὐ γέγονε μεί δῶν ἐν γετνητοῖς τῶν γυναικῶν. Εἷτά φησι· Καὶ πολλοὶ ἐπὶ τῇ γετνήσει αὐτοῦ χορήσοσται. Εἰ γὰρ καὶ μὴ πάντες Ἰουδαῖοι, ἀλλὰ πολλοὶ ἐχάρησαν ἐπὶ τῇ παρουσίᾳ τοῦ προδρόμου διαγγέλλοντος τὴν τοῦ Σωτῆρος ἐπιδημίαν. (46) Κατὰ τὴν θεωρίαν, ἡ σιωπὴ τῶν Προφητῶν ἐστιν ἐν τῷ πάλαι λαῷ τοῦ Θεοῦ. Οὐκέτι γὰρ Θεὸς λαλεῖ αὐτοῖς, ἀλλὰ μεταβέβηκεν Θ ἐν ἀρχῇ λόγος πρὸς ἡμᾶς. Καὶ παρʼ ἡμῖν οὐ σιωπᾷ, παρʼ ἐκείνοις δὲ σεσιώπηκε. Διὰ τοῦτο σιωπᾷ ὁ προφήτης Ζαχαρίας. Τὸ δὲ διανεύειν (47) μένοντα κωφόν.
1.1.22Ayet 22. *Dışarı çıkınca onlarla konuşamadı. Tapınakta bir görüm gördüğünü anladılar. O da onlara işaret ediyor, dilsiz kalıyordu.*
Στίχ. κβ΄. Ἐξελθὼν δέ οὐκ ἡδύνατο λαλῆσα αὐτοῖς, καὶ ἐπέγνωσαν, ὅτι ὀπτασίαν ἑώρακεν ἐν τῷ ναῷ. Καὶ αὐτός ἦν διανεύων αὐτοῖς, καὶ διἐμενε κωφός.
1.1.23Ayet 23. *Hizmet günleri dolunca evine döndü.*
δτίχ. κγ΄. Καὶ ἐγένετο, ὡς ἐπλήσθησαν αἰ ἡμέραι τῆς λειιτοτργίας αὐτοῦ, ἀπῆλθεν εἰς τὸν οἶκον αὐτοῦ.
1.1.24Ayet 24. *Bu günlerden sonra karısı Elizabet gebe kaldı ve beş ay gizlendi. Şöyle diyordu:*
Στίχ. κδ΄. Μετὰ δὲ ταότας τὰς ἡμέρας συνέλαβεν ἡ Ἐλσάβετ ἡ γυνὴ αὐτοῦ, καὶ περιέκρυβεν ἑαυτὴν μῆνας πέντε, λέγουσα·
1.1.25Ayet 25. *İnsanlar arasındaki utancımı kaldırmak için bana baktığı günlerde Rab bana böyle yaptı.*
Στίχ. κε. Ὅτι οὕτως πεποίηκεν δ Κύριος ἐν ἡμέρας αἷς ἐπεῖδεν ἀφελεῖν τὺ ὅνειδός μου ἐν ἀνθρώποις.
1.1.26Ayet 26. *Altıncı ayda melek Cebrail, Tanrı tarafından Celile'de Nasıra denen bir şehre gönderildi,*
δίχ. κς. Ἐν δὲ τῷ μηκὶ τῷ ἕκτῳ ἀπεστάλη δ ἄγγελος Γαβριήλ ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς πόλιν τῆς αλιλαίας, ῃ ὅνομα Ναδαρέτ,
1.1.27Ayet 27. Davut'un soyundan Yusuf adında bir adamla nişanlı bir kıza. Kızın adı Meryem'di.
Onlara ne işaret ediyordu? Kendisi için çok sevilen bir şeyin olacağını önceden duymuştu, ama vakitsiz acele etmedi [...] bundan sonra erkeğe ulaştı. Böylece iyilikler de kadınlardan başladı ki kadınlar zayıflıklarından utansınlar, kadınca şeyleri bırakıp bu bahtiyar kadınların hayatlarına imrensinler.
Ayet 43. Rabbimin annesinin yanıma gelmesi bana nereden? vb.
Aynı yazardan. Elizabet oğlu ile uyumlu konuşuyor: Yahya kendini Mesih'in yanında durmaya layık görmediği gibi, o da kendini Tanrı'yı Doğuran'ın gelişine layık görmüyor. "Ben ne kadar büyük bir iyilik yaptım ki Rabbimin annesi yanıma gelsin?" diyor. Henüz bakire olana "anne" demesi, sonucu peygamberce bir sözle önceden söylemesidir. İlahî tedbir tanıklığı Elizabet'e getirdi: hem Yahya'nın daha ana rahmindeyken Rab'be tanıklığı annesi Elizabet aracılığıyla kesinleşsin, hem de Meryem, meleğin sözü gereği Elizabet'i ve onun içindeki şaşılacak gebeliği görerek bunun aracılığıyla daha büyüğüne, yani kendisinin tohumsuz doğurmasına iman etsin diye. Elizabet'in sözü de bu imana destek olur: "Rab'bin kendisine söylediklerinin yerine geleceğine iman eden kadın ne bahtiyardır." Bu sözlerle bakire imanında daha da sağlamlaştı; çünkü iman ettiği için kutlanıyordu, melek bunu önceden bildirmiş, akrabası da aynı şekilde peygamberlik etmişti.
Aynı yazardan. Şimdi de bakirenin peygamberliğine bakalım.
Στίχ. κζ. Πρὸς παρθένον μεμνηστευμένην ἀνδρὶ, ᾦ ὄνομα Ἰωσήφ, ἐξ οἴκου Δαυΐδ, καὶ τὸ ὄνομα τῆς παρθένου Mαριιάμ. Τί δὲ διένευεν αὐτοῖς; προακούσας ἐράσμιον πρᾶγμα ἑαυτῷ μέλλειν ἔσεσθαι, οὐκ ἕσπευσε πρὸ καιροῦ μετὰ τοῦτο ἕφθασεν ἐπὶ τὸν ἕνδρα· οὕτω καὶ τὰ ἀγαθὰ ἀπὸ τῶν γυναικῶν ἥρξατο, ἵνʼ ἀπεντραπῶσιν σἱ γυναῖκες τὴν ἀσθένειαν, καὶ τὰ γυναικεῖα ἀποθέμεναι, ζηλώσωσι τοὺς βίους τῶν μακαρίων τούτων. τίχ. μγ΄. Καὶ πόθεν μοι τοῦτο δῆλον, ἵνα ἕλθῃ ἡ μήτηρ. καὶ τὰ ἐξῆς. αὐτοῦ. Σύμφωνα τῷ υἱῷ φθέγγεται ἡ Ἐλισάβετ, ἀναξίαν ἑαυτὴν τῆς παρουσίας τῆς Θεοτόκου λέγουσα, ὥσπερ καὶ Ἰωάννης τῆς πρὸς τὸν Χριστὸν παραστάσεως. Τί γάρ μοι, φησὶ, τηλικοῦτον πέπρακται ἀγαθὸν, ἵνα ἡ μήτηρ τοῦ Κυρίου μου ἔλθῃ πρός με; Μητέρα καλεῖ τὴν ἔτι παρθένον, φθάνουσα προφητικῷ λόγῳ τὴν ἔκβασιν. Θεία μὲν οὖν οἰκονομία τὴν μαρτυρίαν ἤγαγε πρὸς τὴν Ἐλισάβετ, ἵνα καὶ ἡ μαρτυρία Ἰωάννου ἐκ μήτρας εἰς τὸν Κύριον διὰ τῆς ἰδίας μητρὸς Ἐλισάβετ πληροφορηθῇ, καὶ ἵνα απτὰ τὴν τοῦ ἀγγέλου φωνὴν ὀψομένη τὴν Ἐλισάβετ, καὶ τὸ ἐν αὐτῇ παράδοξον κύημα, διὰ τούτου καὶ τὸ μεῖζον πιστεύσῃ, τουτέστι τὸν ἐξ αὐτῆς φημι τῆς παρθένου ἄσπορον τοκετόν. Καὶ συντρέχει πρὸς τὴν πίσπιν ταύτην καὶ ὁ λόγος ὁ τῆς Ἐλισάβετ, λεγούσης· Κοὶ μακαρία ἡ πιστεύσασα, ὅτι ἕσται τελείωσις τοῖς λελαλημένοις αὐτῇ παρὰ Κυρίου. Βεβαιοτέρα γὰρ πρὸς τὴν πίστιν ἐκ τούτων ἐγίνετο τῶν ῥημάτων ἡ παρθένος, μακαριζομένη, ὅτι ἐπίστευσεν, ἀγγέλου τε προσημαίνοντος, καὶ τῆς συγγενίδος παραπλησίως προφητευούσης. Ποῦ αὐτοῦ. Ἴδωμεν λοιπὸν παρθενικὴν προφητείαν.
1.1.46Ayet 46. Canım Rab'bi yüceltiyor.
"Canım Rab'bi yüceltiyor" sözünün nasıl olduğunu düşünmek gerekir. Bizi yaratanın suretine uygun olarak layıkıyla yaşar ve iyi işlerle gücümüz yettiğince ilk örneğe benzersek, Rab'bi sözlerle, işlerle ve düşüncelerle yüceltiriz. Biri de, içindeki kötülük ölçüsünde onu küçültür. Meryem'in psykhēsi Rab'bi yüceltti, ruhu da Kurtarıcı Tanrı'da coştu. Önce psykhēsi yüceltti, sonra ruhu coştu.
Bütün Eski ve Yeni Yazı'da incelemek gerekir: Günahkârların doğumu için "Doğurma vakti doldu" denmiş bir yer var mı? Sanırım böyle bir yer bulunmaz; bu söz ancak doğan kişinin adil olduğu yerde kullanılmıştır. Bu ve devamı.
Peygamber olan Elizabet, kocasına gelen vahyi duymadığı hâlde, meleğin söylediği adı Kutsal Ruh sayesinde bilerek çocuğun Yahya diye adlandırılacağını söylüyordu. Babasından da öğrenmek isteyip, duymadığı ve konuşamadığı için ona işaret edince, Zekeriya bir yazı levhası alıp karısıyla uyumlu olarak çocuğun adını yazdı; öyle ki herkes bu olaylara şaştı. Sonra şöyle diyor: "Ağzı açıldı." Yani levhaya adının Yahya olacağını yazdıktan sonra bağlı sesi çözüldü. Dilini geri aldı; bu dil artık önceki gibi güvensizlikle bağlı değildi, Tanrı'yı kutsuyor ve yazılı olanları peygamberce söylüyordu.
"Fazla olan" demek ve devamı.
Bence atalarımız İbrahim, İshak ve Yakup ile onun kutsal peygamberlerinin ve adillerinin bütün topluluğu da Mesih'in gelişinden yararlandılar. İlahî Havari'nin dediği gibi, çarmıhının kanıyla yerdekileri ve göktekileri barıştırdığına göre, atalara da ziyaret edildiğini ve onun ölüler diyarına inişinin, izi sürülemez merhameti sayesinde, bunu sağladığını kabul etmekte neden tereddüt ediyorsun? Bu şimdi olmuş olsa da çok önceden bildirilmişti ve bu sözlerin gerçekleşmemesi imkânsızdı. Çünkü vaatlerini, çiğnenemez olduğu için, mutlaka olacak diye yeminle sağlamlaştırmıştır. Şimdi de iman edenler zihinle kavranan düşmanlarının elinden korkusuzca kurtarılıyor.
Çoğu zaman bazıları kurtarılır, ve devamı.
Melek, Kudüs'te Yahudilerin sinagoguna, kâhinlerin, din bilginlerinin ve Ferisilerin yanına gitmiyor; açık havada kalıp geceleyin sürülerini bekleyen çobanları buluyor ve Kurtarıcı'nın doğumunu onlara müjdeliyor. Çünkü onlar sahtelikten uzaktı ve atalarının eski yaşayışına imreniyorlardı. Atalar da çobandı; bunlar da koşup başkalarına haber verdiler. Ötekiler ise kıskançlıkla bozulmuş olduklarından dünyanın kurtuluşu sırrını gizleyeceklerdi.
Bakireden doğan yalnızca odur ki rahmi açtı. Çünkü Mesih'ten önce o rahme hiçbir şey dokunmamıştı. Bütün ilk doğanlar ilk doğan olsalar da rahmi ilk onlar açmaz, kocadır açan.
Onları bırakmış olmasın diye. Bu yüzden acı içinde Tanrı'nın Oğlu'nu aradılar ve aradıkları hâlde akrabaları arasında bulamadılar; çünkü o onların akrabalığının üstündeydi.
Στίχ. μς΄. Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κυρίον. Πῶς ἡ ψυχή μου μεγαλύνει τὸν Κύριον, κατανοητέον. Ἐὰν ἀξίως πολιτευώμεθα κατʼ εἰκόνα τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς, καὶ ὁμοιωθῶμεν τῷ πρωτοτύπῳ, κατὰ τὸ δυνατὸν, διʼ ἀγαθῶν ἔργων, μεγαλύνομεν τὸν Κύριον λόγοις, ἔργοις, νοήμασι. Σμικρύνει δέ τις αὐτὸν αναλόγως, κατὰ τὴν κακίαν τὴν ἐνυπάρχουσαν αὐτῷ. Τῆς οὖν Μαρίας ἡ ψυχὴ ἐμεγάλυνε τὸν Κύριον, τὸ δὲ πνεῦμα αὐτῆς ἠγαλλιάσατο ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρι. Πρῶτον ἐμεγάλυνεν ἡ ψυχὴ αὐτῆς, εἷτα ἠγαλλιάσατο τὸ πνεῦμα αὐτῆς. Παρατηρήσασθαι δῖ ἐν ὅλγτῇ Παλαιᾷ καὶ τῇ Καινῇ Γαφῆ, εἴ πού ἐστιν εὑρεῖν ἐπὶ ἁμαρτωλῶν γενέσεως εὶρημένον τό· Ἐπλήσθη ό χρόνος τοῦ τεκεῖν. Οὐκ ἂν γάρ τις εὕροι, ὡς οἶμαι· ἀλλʼ ὅπου ὠνόμασται, ὄπι δίκαιός ἐστιν ὁ γεννώμενος. Καὶ τοῦτο δὲ καὶ τὰ λοιπά (54). Ἡ Ἐλισάβετ, προφῆτις οὗσα, καὶ τὴν γενομένην τῷ ἀνδρὶ ἀποκάλυψιν μὴ ἀκούσασα, τῷ Πνεύματι ἁγίῳ τὴν παρὰ τοῦ ἀγγέλου ῥηθεῖσαν προσηγορίαν, καὶ Ἰωάννην ἔφασκε τὸ παιδίον ὀνομάσεσθαι. Ὡς δὲ καὶ παρὰ τοῦ πατρὸς ἠξίουν μαθεῖν, καὶ διένευον αὐτῷ, ὡς μὴ ἀκούοντι ἢ λαλῆσαι δυναμένῳ· λαβὼν δέλτιον ἕγραψε συμφώνως τῇ ἑαυτοῦ γυναικὶ τοῦ παιδὸς τὴν προσηγορίαν, ὡς πάντας ἐπὶ τούτων ἐκτλήττεσθαι. Εἶτά φησιν· Ἀνεῴχθη δὲ τὸ στόμα ἀετοῦ. Μετὰ τὸ γράψαι δηλονότι ἐν δέλτῳ, ὅτι Ἰωάν. νης ἔσται τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ἐλύθη ἡ δεδεμένη φωνή. Καὶ ἀπέλαβε τὴν ἑαυτοῦ γλῶσσαν, οὐκέτι καθὰ πάλαι δεδεμένην τῇ ἀπιστίᾳ, ἀλλʼ εὐλογοῦσαν τὸν Θεὸν, καὶ προφητεύουσαν τὰ ἀναγεγραμμένα. Περισσόν ἐστι τὸ λέγειν, καὶ τὰ λοιπά. Ὡς οἶμαι καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν Ἀβραὰμ, καὶ Ἰσαὰκ καὶ Ἰακὼβ, καὶ ὅλος ὁ χορὸς τῶν ἀγίων αὐτοῦ προφητῶν καὶ δικαίων, ἀπήλαυσαν τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. Εἰ γὰρ εἰρηνοπαίησε διὰ τοῦ αἵματος τοῦ σταυροῦ αὐτοῦ τά τε ἐν τῆ γῇ καὶ τὰ ἐν τῷ οὐρανῷ, κατὰ τὸν θεῖον Ἀπόστολον, τί ὀκνεῖς παραδέξασθαι, ὅτι καὶ πρὸς τοὺς πατέρας ἡ ἐπισκοπὴ, καὶ τοῦτο ἡ εἰς τὸν ᾅδην αὐτοῦ ἄφιξις ἐπραγματεύσατο διὰ τὸ ἀνεξιχνίαστον αὐτοῦ ἔλεος; Τοῦτο δὲ, εἰ καὶ νῦν γέγονεν, ἀλλʼ ἕκπαλαι προανεφωνήθη· καὶ ἀδύνατον ἦν μὴ ἐκβῆναι αὐτοὺς λόγους εἰς ἕργον. Ὅρκῳ γὰρ ἐβεβαίωσε τὰς ἐπαγγελίας διὰ τὸ ἀπαράβατον, ὅτι πάντως ἔσται. Καὶ νῦν οἱ πιστοὶ ἀφόβως ἐκ χειρὸς τῶν νοητῶν ἐχθρῶν ῥύονται. (57) Πολλάκις ῥύονταί τινες, καὶ τὰ λοιπά. (58) Οὐκ εἰς τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴν εἰς Ἰεροσόλυμα πρὸς τοὺς ἱερεῖς καὶ γραμματεῖς καὶ Φαρισαίους ἀπέρχεται ὁ ἄγγελος· ἀλλὰ ποιμένας εὑρίσκει ἀγραυλοῦντας, καὶ φυλάσσοντας φυλακὰς τῆς νυκτός ἐπὶ τὴν ποίμνην αὐτῶν· τούτοις γὰρ εὐαγγελίζεται τοῦ Σωτῆρος τὴν γέννησιν. Οὗτοι μὲν γὰρ ἄπλαστοι ἦσαν, τὴν παλαιὰν πολιτείαν ζηλοῦντες τῶν πατριαρχῶν. Ποιμένες γὰρ ἦσαν καὶ οὗτοι, οἳ καὶ δραμόντες τοῖς ἑτέροις καὶ ἀπήγγελλον. Ἐκεῖνοι γὰρ διεφθαρμένοι ὅντες τῷ φθόνῳ, ἕμελλον κρύπτειν τὸ τῆς τοῦ κόσμου σωτηρίας μυστήριον. (59) Μόνος γὰρ οὗτος διήνοιξε μήτραν ἐκ παρθένοω τεχθείς. Οὐδὲν γὰρ τῆς μήτρας ἐκείνης ἥψατο πρὸ Χριστοῦ. Πάντα δὲ τὰ πρωτότοκα, εἰ καὶ πρωτότοκά ἐστιν, ἀλλʼ οὐ διανοίγουσιν αὐτὰ πρῶτα τὴν μήτραν, ἀλλʼ ὁ σύμβιος. (60) Μήπως καταλέλοιπεν αὐτούς. Ὀδυνώμενοι οὗν ἐζήτουν τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ, καὶ ζὴτοῦντες αὐτὸν, οὐχ εὗρον ἐν τοῖς συγγενέσιν· ὑπὲρ γὰρ τὴν συγγένειαν αὐτῶν ἦν.
1.2.49Bölüm 2
Ayet 49. Babamınkilerde olmam gerektiğini bilmiyor muydunuz?
Bu sözü silah edinip, Yaratıcı'nın İsa Mesih'in Babası olmadığını, kanunun Tanrısı ile tapınağın Tanrısının Mesih'in Babası olmadığını söyleyen dinsiz sapkınlıklara karşı kuşanalım. Valentinos'un izleyicileri onun bu sesini duyunca, sözü kabul ediyorlarsa, "Babamınkilerde olmam gerekir" diyenden utansınlar. Yoksa "Babamınkilerde" sözünün "tapınakta" demek olduğunu anlamayacak kadar anlayışsız mıydılar? Ya da belki bir sırra işaret ediyor: İçinizden biri Baba'dan ise, Mesih'i içinde taşır mı? Çünkü o tapınaktan çok, Baba'nın o güzel ve iyi canlı tapınağını görüyor. O tapınaktan "Eviniz size bırakıldı" diyerek çıktı ve Baba'nın tapınağına, her yerdeki Kiliseler'e gitti. Ayet 51. Onlara itaat ediyordu, vb.
Yalnız Yahudilere duyurulan peygamberlik haberinde yalnızca Yahudilerin krallığı kaydedilmiştir: "Yeşaya'nın Yahudiye ve Kudüs hakkında, Uzziya, Yotam, Ahaz ve Hizkiya'nın krallığında gördüğü görüm" diyor. Peygamberlik zamanında Yahudiye kralından başka hiçbir kralın kaydedildiğini bilmiyorum; bazı peygamberliklerde ise İsrail kralı da kaydedilmiştir. Ama Yahya İncil'in sırrını duyuracakken ne yalnız Yahudiye kralı Hirodes ne de yalnız Roma'nın Tiberius'u kaydedilmiştir.
(61) Στίχ. μθ΄.Οὐκ ᾔδειιτε, ὅτι ἐν τοῖς τοῦ Παιρὸς ἔδει εἷναί μες; Ὡς πρὸς ῥητὸν ὁπλισώμεθα κατὰ τῶν ἀθέων αἱρέσεων, λεγουσῶν, ὅτι οὐχ ὁ δημιουργὸς Πατὴρ Ἰησοῦ Χριστοῦ, οὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ νόμου, ωὐδὲ ὁ Θεὸς τοῦ ναοῦ, οὗτός ἐστιν ὁ Πατὴρ τοῦ Χριστοῦ. Τῆς γὰρ φωνῆς αὐτοῦ ἀκούοντες οἱ ἀπὸ Οὐαλεντίνου, αἰδείσθωσαν, λέγοντος· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρός μου δεῖ εναί με, εἰ προσίενται τὸ ῥητόν. Ἇρα γὰρ οὕτως ἦσαν ἀσύνετοι, ὡς μὴ συνιέναι, ὅ τι ἕλεγεν· Ἐν τοῖς τοῦ Πατρὸς, ἀντὶ τοῦ· Ἐν τῷ ναῷ, Ἤ μήποτέ τι μύστηριον αἰνίττεται· Εἵ τις ὑμῶν τοῦ Πατρός ἐστιν, ἕχει τὸν Χριστὸν ἐν ἑαυτῷ; Μᾶλλον γὰρ τοῦ Πατρὸς ὁρῶν ἔμψυχόν ναὸν, τὸν καλόν τε καὶ ἀγαθὸν, ἢ τὸν ναὸν ἐκεῖνον· ἐξῆλθε γὰρ ἀπὸ τοῦ ναοῦ ἐκείνου εἰπών· (62) Ἀφίται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν, καὶ ἀπῆλθεν ἐπὶ τὸν ναὸντοῦ Πατρὸς, τὰς Ἐκκλησίας τὰς πανταχοῦ. Στίχ. να΄. Καὶ ἧν ὑποτασσόμενος αὐτοῖς, καὶ τὰ λοιπά. (63) Ἐπὶ μὲν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσομένῳ προφητικῷ ἀναγράφεται βασιλείας μένον Ἰουδαίων· Ὅρασις γὰρ, φησὶν, ἣν εἷδεν Ἡσαΐας κατὰ τῆς Ἰουδαίας, καὶ κατὰ τῆς Ἰερουσαλὴμ ἐν βοσιιλείμ θζίου, καὶ Ἰωάθαν καὶ Ἀχὰζ καὶ Ἐζεχίου· καὶ οὐδένα ἅλλον οἷδα βασιλέα ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ χρόνῳ τῆς προφητείας ἢ τὸν τῆς Ἰουδαίας ἐπί τινων δὲ προφητειῶν καὶ τὸν βασιλέα τοῦ Ἰσραήλ. Ὅτε δὲ ἔμελλε τὸ μυστήριον τοῦ Εὐαγγελίου Ἰωάννης κηρύσσειν, ἀναγέγραπται οὐχὶ Ἰουδαίας μόνος βασιλεὺς Ἡρώδης, οὐδὲ ωμαίων μόνος Τιέριος.
1.3.prBölüm 3
Yalnızca milletlerden olanlar kurtulacak ve İsrailoğullarının kurtuluşu tamamen kapanmış olsaydı, "Tiberius Sezar'ın egemenliğinin on beşinci yılında" demek yeterdi. Ama Celile'den, İturiye'den, Trakonitis'ten ve Abilene'den olanların da iman etmesi gerektiği için bu krallıklar da kaydedilmiştir. Başkâhinler Annas ile Kayafa'yı da anması, Yahya'nın vaaz etmeye geldiği vakitten itibaren bunların başkâhin olduğunu, o sırada göreve başladıklarını ve Rab'bin acılarına kadar başkâhinlikte kaldıklarını göstermek içindir.
Aynı yazardan. Tanrı'nın sözü hiçbir peygambere çölde gelmemiştir. Ama çölün çocukları kocası olanınkilerden çok olacağı için Tanrı'nın sözü çölde Yahya'ya geldi. Böyle olmasaydı çölde vaaz etmesi boşuna olurdu. Şöyle diyor: "Ürdün'ün bütün çevresine geldi." Çünkü Vaftizci, Ürdün'ün çevresinden başka nereye gidebilirdi? Orada tövbe etmek isteyen kişi hemen nehri kolayca bulabilirdi. Gerçekten Ürdün, Tanrı'nın ırmağının inen olduğu gibi, gerçek su, kurtarıcı sudur. "Günahların bağışlanması için vaftizi vaaz eder" diyor. Günahların bağışlanması kime? Elbette artık günah işlemeyene. Sonra aynı şeyi haykıran Yeşaya'yı gösteriyor: "Çölde haykıranın sesi." Yeşaya sanki Yahya'nın sözlerini duyuyormuş gibi söylüyor bunu. Çünkü Yahya görev için seçilmiş ve peygamberlerin en olgunuydu. Yahya Logos'un öncüsü olduğu için ona haklı olarak söz değil, ses denmiştir; çünkü ses sözden önce gelir. "Yolu hazırlayın" sözü ise [...]
(64) Εἰ μὲν οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μόνοι ἔμελλον σώζεσθαι, πάντη δὲ ἀποκέκλεισται ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ἤρκει τὸ, Ἐν ἔτει ιέ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος· ἐπειδὴ δὲ δεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Γαλιλαίας, καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος, καὶ Ἀβιλινῆς πιστεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται κοὶ αὗται αἱ βασιλεῖαι. Ἐμνήσθη δὲ καὶ τῶν ἀρχιερέων Ἄννα καὶ Καιάφα, ἵνα δείξῃ, ὅτι ἀπὸ τοῦ καιροῦ, καθʼ ὸν ἦλθεν ὁ Ἰωάννης κηρύσσων, ἦσαν οὗτοι ἀρχιερεῖς ἐν ἐκείνῳ τῷ καιρῷ ἀρξάμενοι, μείναντες δὲ ἕως τοῦ πάθους τοῦ Κυρίου ἐν τῇ ἀρχιερωσύνῃ. Τοῦ αὐτοῦ. Οὐδέποτε γέγονε ῥῆμα Θεοῦ ἐπί τινα τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ. Ἐπειδὴ δὲ ἔμελλε πολλὰ τέκνατῆς ἐρήμου μᾶλλον εἶναι ἢ τῆς ἐχούσης τόν ἄνδρα, διὰ τοῦτο ἐγένετο ῥῆμα Θεοῦ ἐπὶ Ἰωάννην ἐν τῇ ἐρήμῳ. Εἰ γὰρ μὴ τοῦτο ἦν, ἐκ περισσοῦ ἐποίει πηρύσσων ἐν τῇ ἐρήμῳ. Καὶ ἧλθεν εἰς πᾶσαν τὴν σερίχορον τοῦ Ἰόρδανον· (65) ποῦ γὰρ ἔδει τὸν Βαπτιστὴν προέρχεσθαι, ἢ εἰς τὴν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, ἵνα, ἐάν τις βούληται μετανοεῖν, εὐθέως εὐσπορήσῃ τοῦ ποταμοῦ; Καταβαίνων γάρ ἐστιν ὡς ἀληθῶς ὁ ποταμός τοῦ Θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληθινὸν, τὸ ὕδωρ τὀ σωτήριον. Καὶ κηρύσσει, φησὶν, εἰς ἄφεσιιν ἀμαρταιῶν θάπτισμα. Εἰς ἄφεσιν δὲ ἁμαρτιῶν, τίνι; ἢ τῷ μηκέτι ἁμαρτάνοντι. Εἶτα τὸν Ἡσαΐαν παρίστησι τοῦτο αὐτὸ βοῶντα; Τί γάρ; φησι οθωνὴ βοἀπτος ἐν τῆ ἐρήμῳ. Τοῦτο δέ φησιν· ὡς ἂν Ἡσαΐου σὐτοῦ ἀκούοντος τῶν λόγων Ἰωάννου. Ἐπίλεκτος γὰρ ἦν εἰς ἀποστολὴν Ἰωάννης, καὶ τέλειος προφητῶν. Ἑπειδὴ δὲ ὁ Ἰωάννης πρόδρομος ἧν τοῦ Λόγου, εἰκότως φωνὴ ὠνόμασται, οὐ λόγος. Προλαμβάνει γὰρ ἡ φωνὴ τὸν λόγον. Τὸ δέ Ἑτομάσατε τὴν ὀδὸν.
1.3.11[...] İncil'in bütününe sahip değildi, Yeni Ahit'in başlangıcını getiriyordu.
Üç şey getiriyor, ve devamı.
μὲν ὁλόκληρον τοῦ Εὐαγγελίου οὐκ ἔχουσα, ἀρχὴν δὲ τῆς Καινῆς Διαθήκης εἰσάγουσα. Τρία πράγματα εἰσάγει, καὶ τὰ λοιπά.
1.3.11_2Kısım 2
*Aynı yazarın Luka Üzerine Şerhi (Venedik 394 numaralı yazmadan).*
EJUSDEM IN LUCAM. [Ex cod. Venet. 394 (72—73).]
2.1.22Bölüm 1
Ayet. Zekeriya'daki simgeye bak. Çünkü sözü kendilerinden kovanlar, kanunun ya da peygamberlerin hiçbir sözü hakkında hesap veremeyip dilsiz ve sözsüz kalırlar.
Στίχ. (74) Βλέπε τὸν τύπον ν τῷ Ζαχαρίᾳ. Ἐκβαλόντες γὰρτὸν λόγον ἐφʼ ἑαυτῶν. καὶ μὴ δυνάμενοι περὶ μηδενὸς λόγον ἀποδοῦναι νομικοῦ ἢ προφητικοῦ λόγου, κωφοὶ καὶ ἅλογοι μένουσι.
2.1.63Ayet 63. Bir levha isteyip "Adı Yahya'dır" diye yazdı.
Zekeriya "Tanrı'nın anılması", Yahya ise "gösteren" demektir; insan yanında olmayanı anar, mevcut olanı gösterir. Bu yüzden bu çocuğun anne babası ona Zekeriya demeye razı olmadılar, Yahya adını vermeyi tercih ettiler. Çünkü o, Tanrı'yı yokmuş gibi anmayacak, yanındaki Tanrı'yı parmağıyla gösterip "İşte Tanrı Kuzusu" diyecekti.
Çok kutsal Bakire onun Yusuf'un çocuğu olmadığını biliyordu; ama onu zinadan doğduğunu sanan Yahudilerin kuşkusu yüzünden onların önünde nişanlısını baba sayıyor. Daha basit biçimde, Kutsal Ruh'un ona baba adıyla onur verdiği söylenebilir, ve devamı [...] onları bırakmış olmasın diye. Rab ise insanca cevap vermeyi bırakıp ilahî bir cevap veriyor ve ete bürünmüş Tanrı olduğunu ima ediyor.
Ya da şöyle anlarsın: Dağlar ve tepeler, Mesih'in gelişiyle alçaltılan karşı güçlerdir; vadiler ise iyi işlerle doldurulan insanlardır. Bütün eğri yollar doğru olmuştur, çünkü her birimiz eğriydik. Mesih'in psykhēye gelişiyle eğri olanlar doğrulur. Hayatımız pek pürüzlü, sözümüz düzensizdi; Rab gelince her şeyi düz etti.
Ετίγ. ξγ΄. Καὶ ατήσας πνακίδιον ἐγραψεν, Ἰωάννης ἐστὶν τοὕνομα αὐτοῦ. Ἐπαιδὴ γὰρ ἑρμηνεύεται Ζαχαρίας μὲν μνήμη θεοῦ, Ἰωάννης δὲ δ δεικνύς· μέμνηται δέ τις τοῦ ἐπότος, δείκνυσι δὲ τὰ παρόντα· διὰ τοῦτο οἱ τοῦ παιδὸς τούτου γεννήτορες οὐκ ἀνέσχον αὐτὸν καλεῖν Ζαχαρίαν, ἀλλὰ μᾶλλον Ἰωάννην ὀνομάζειν ἥθελον. Διόται ἕμελλεν μονονουχὶ μνημονεύειν Θεοῦ ὡς ἀπόντος, ἀλλʼ αὐτὸν ἐκεῖνον τῷ δακτύλῳ δεικνύειν παράντα καὶ λέγειν Ἴδε ὁ Ἀμνὸς τοῦ Θεοῦ. Ἥδει μὲν ἡ παναγία Παρθένος, μὴ τέκνον αὐτὸν εἶναι τοῦ Ἰωσὴφ, ἀλλʼ εἰς πρόσωπα τούτων τὸν ἑαυτῆς ἐγκρίνει μνηστῆρα διὰ τὴν τῶν Ἰουδαίων ὑποψίαν, οἰομένων αὐτὸν ἐκ πορνείας γεγεννῆσθαι. Ἁπλούστερον μὲν οὖν λέγοιτο ἂν, ὅτι ἐτίμησεν αὐτὸν τὸ Πντῦμα τὸ ἅγιον τῇ τοῦ πατρὸς προσηγορίᾳ καὶ τὰ λοιπά […] (75), μήπως αὐτοὺς καταλέλοιπεν. Ὁ δὲ Κύριος, ἀφεὶς ἀνθρωπίνην δοῦναι ἀπόκρισιν, θείαν δίδωσι, παρεμφαίνων, ὅτι Θεὸς εἵη σεσαρκωμένος. Ἤ τοίνυν οὕτω νοήσεις· ὅτι ὅρη μὲν καὶ βουνοὶ αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις διὰ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐταπεινώθησαν· αἰ δὲ φάραγγες οἱ ἄνθρωποι πεπλήρωνται ἐπʼ ἔργοις ἀγαθοῖς. Γεγένηται δὲ πάντα σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Ἔκαστος γὰρ ἡμῶν σκολιὸς ἧν. Ἐν μὲν τοίνυν τῇ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ τῇ γενομένῃ εἰς τὴν ψυχὴν γίνεται τὰ σκολιὰ εἰς εὐθεῖαν. Καὶ πόλιν τραχὺς ἦν ἡμῶν ὁ βίος, καὶ ὁ λόγος ἀνώμαλος ἐλθὼν δὲ ὁ Κύριος, λεῖα πάντα πεποίηκε.
2.3.1Bölüm 3
Ayet 1. Tiberius Sezar'ın egemenliğinin on beşinci yılında.
Yalnız Yahudilere duyurulan peygamberlik sözünde yalnızca Yahudiye krallığı kaydedilmiştir: "Yahuda'da krallık eden Uzziya, Yotam ve Ahaz'ın günlerinde Yeşaya'nın gördüğü görüm" diyor. Bütün dünyada duyurulacak İncil sırrında ise bütün dünyanın kralı sayılan Tiberius Sezar'ın egemenliği kaydedilmiştir. Yalnızca milletlerden olanlar kurtulacak ve İsrailoğullarının kurtuluşu tamamen kapanmış olsaydı, yalnızca Tiberius'u anmak yeterdi. Ama Celile'den, İturiye'den ve Trakonitis'ten olanların da iman etmesi gerektiği için bu krallıklar, yani dörtlü yönetimler de kaydedilmiştir. Tanrı'nın sözü hiçbir peygambere çölde gelmemişti; yalnızca bu seferki gizli bir anlam yüzündendir. Çünkü çölün, yani milletlerden olan Kilise'nin çocukları, kocası olanınkilerden, yani kanunu olan Yahudi sinagogununkilerden çok olacaktı. "Tanrı'nın sözü Yahya'ya geldi" demek, buyruğu geldi demektir.
Στίχ. α΄. Ἐν ἔτει πέντε καὶ δεκάτῳ τῆς ἡγεμονίας Τιβερίου Καίσαρος. Ἐπὶ μὲν οὗν τῷ παρὰ Ἰουδαίοις μόνοις κηρυσσομένῳ λόγῳ προφητικῷ βασπλεία μόνον Ἰουδαίας ἀναγράφεται. Ὅράσις γὰρ, φησὶν, ἢν εἷδεν ὁ Ἡσαΐας ἐν ἡμέραις Ὁζίου καὶ Ἰωάθαν καὶ Ἀχὰζ, οἳ ἐβασλευσαν τῆςρ Ἰοόδα. Ἐπὶ δὲ τῷ μυστηρίῳ τοῦ Εὐαγγελίου μέλλοντι ἐν ὅλῳ κόσμῳ κηρύσσεσθαι ἡγεμονία Τιβερίου Καίσαρος ἀναγράφεται, ὅς ἐδόκει ὅλου τοῦ κόσμου εἶναι βασιλεύς. Καὶ εἰ μὲν οἱ ἀπὸ ἐθνῶν μόνοι ἤμελλον σὦζεσθαι, παντὶ δὲ ἀπεκέκλειστο ἡ σωτηρία τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ, ἤρκει τὸ μνησθῆναι μόνον Τιβερίου. Ἐπειδὴ δὲ δεῖ καὶ τοὺς ἀπὸ τῆς αλιλαίας καὶ Ἰτουραίας καὶ Τραχωνίτιδος πιστεύειν, διὰ τοῦτο ἀναγράφονται αὗται αἱ βασιλεῖαι, ἤτοι τετραρχίαι. Οὐδέποτε δὲ γέγονε ῥῆμα Θεοῦ ἐπί τινα τῶν προφητῶν ἐν τῇ ἐρήμῳ, εἰ μὴ νῦν μόνον διά τινα μυστικὴν θεωρίαν. Ἐπειδὴ γὰρ ἔμελλε πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μάλλον εἷναι, τουτέστι τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας, ἥπερ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα, τὸν νόμον τῆς Ἰουδαίων συναγωγῆς φημι. Τὸ δὲ εἰπεῖν, ὅτι Ἐγένετο ῥῆμα Θεοῦ πρὸς Ἰωάννην, τουτέστι πρόσταγμα.
2.3.3Ayet 3. Ürdün'ün bütün çevresine geldi.
Vaftizci Ürdün'ün çevresinden başka nereyi dolaşacaktı? Orada tövbe etmek isteyen kişi hemen nehre kavuşabilirdi. Ürdün "inen" demektir. Gerçekten Tanrı'nın ırmağı inen, gerçek su, kurtarıcı sudur.
Στίχ. γ΄. Καὶ ἦλλθεν εἰς πᾶσαν τὴν περίχορον τοῦ Ἰορδάνου. (76) Ποῦ ἔδει τὸν Βαπτιστὴν περιέρχεσθαι ἢ εἰς την περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου, ἵνα, ἐάν τις βούλοιτο μετανοεῖν, εὐθέως εὐπορήσῃ τοῦ ποταμοῦ; ἑρμηνεύεται δὲ Ἰορδάνης καταβαίνων. Καταβαίνων γάρ ἐστιν ἀληθῶς ὁ ποταμὸς τοῦ Θεοῦ, τὸ ὕδωρ τὸ ἀληθινὸν, τὸ ὕδωρ τὸ σωτήριον.
2.3.5Ayet 5. Engereğin çiftleşirken kendisine gebe kaldığı erkeği öldürdüğünü söylerler. Tohum büyüyüp gebe kalanı öldürür ve annesinin karnını yırtarak dışarı çıkar; öldürülen babanın kanbahası gibi [...]. Yahudiler de böyledir; ruhanî babalarını ve öğretmenlerini elleriyle öldürürler. Bunlar hakkında Matta'da daha geniş söylenmiştir.
Στίχ. ἐ. (77) Φσσὶ δὲ τὴν ἔχιδναν ἐν τῷ συλλαμβάνειν ἀναιρεῖν τὸν ἐξ οὗ συλλαμβάνει ἄῤῥενα· οὗ ἡ σπορὰ αὐξάνουσα, τὴν συλλαβοῦσαν ἀναιρεῖ καὶ οὕτως εἰς φῶς ἐξέρχεται, διαῤῥήξασα τῆς μητρὸς τὴν γαστέρα, ποινὴν ὥσπερ τοῦ διαφθαρέντος πατρός […] Τοιοῦτοι καὶ οἱ Ἰουδαῖοι, τοὺς πνευματικοὺς αὐτῶν πατέρας καὶ διδασκάλους διαφθείροντες χερσίν. Εἵρηται περὶ τούτων ἐν τῷ Ματθαίῳ πλατύτερον.
2.4.9Bölüm 4
Ayet 9. Onu Kudüs'e götürdü ve tapınağın kanadı üzerine dikti.
Bak, Yazılar'ı kullanarak Rab'bin yüceliğini nasıl kurnazca alaşağı etmek istiyor: Sanki meleklerin yardımına muhtaçmış, melekler ona yardım etmezse tökezleyecekmiş gibi. Oysa mezmurdaki bu söz Mesih hakkında söylenmemiştir; meleklerin efendisinin meleklere ihtiyacı yoktur. Ben sana tersini söylüyorum, ey şeytan: İsa meleklere yardım etmezse onlar tökezler. Sen de kendini yeterli sanıp İsa'nın yardımına muhtaç olmadığını düşündüğün için gökten düştün. Bu yazılanların İsa hakkında söylenmediğini, adil bir adama ait olduğunu bilmen için dinle. Şöyle yazılıdır: "Yüce Olan'ın yardımında oturan, gökteki Tanrı'nın gölgesinde kalır." Bu, Tanrı'nın Oğlu'ndan çok adil bir insana uyar. Yine: "Yanından bin kişi, on bin kişi düşecek", ve devamı; bunlar da adil kişiye işaret eder.
Στίχ. θ΄. Καὶ ἤγαγεν αὐτὸν εἰς Ἱερουσαλήχ, καὶ ἔστησεν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πτερύγιον τοῦ ἱεροῦ. Ὅρα δὲ πῶς κακούργως διὰ τῆς χρήσεως τῶν Γραφῶν θέλει καθελεῖν τὴν δόξαν Κυρίου, ὡς δεομένου ἀγγελικῆς βοηθείας, ὡς μέλλοντος προσκόπτειν, εἰ μὴ ἄγγελοι αὐτῷ βοηθεῖεν. Οὐ γὰρ περὶ τοῦ Χριστοῦ εἴρηται ἡ χρῆσις τοῦ ψαλμοῦ. Οὐ γὰρ δεῖται ἀγγέλων ὁ τῶν ἀγγέλων δεσπότης. Ἐγὼ δὲ τὸ ἀνάπαλίν φημι πρὸς σὲ, ὦ διάβολε, εἰ μὴ Ἰησοῦς βοηθήσει τοῖς ἀγγέλοις, προσκόπτουσι. Καὶ σὺ διὰ τοῦτο πέπτωκας ἐξ οὐρανοῦ, ἐπειδὴ αὐτάρκη ἐνόμισας ἑαυτὸν εἶναι, καὶ μὴ δεῖσθαι τῆς τοῦ Ἰησοῦ βοηθείας. Ἵνα δὲ γνῷς μὴ περὶ τοῦ Ἰησοῦ λελέχθαι τὰ ἀναγεγραμμένα, ἀλλʼ εἰς δίκαιον ἄνδρα ταῦτα ἀναφέρεσθαι, ἄκουε· Γέγραπται γάρ· Ὁ κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ ‘Υῤίστου, ἐν σκέπει τοῦ Θεοῦ τοῦ οὐρανοῦ αὐλισθήσεται. Τοῦτο δικαίῳ μᾶλλον ἁρμόζειἢἢ τῷ Υἱῷ τοῦ Θεοῦ· καὶ αὗθις· Πεσεάται ἐκ τοῦ κλίτους σου μιλμὰς, καὶ μυριὰς, καὶ τὰ ἑξῆς, ἃ καὶ αὐτὰ ἐπὶ τὸν δίκαιον ἀνάγεται.
2.4.40Ayet 40. Güneş batarken, türlü hastalıklara yakalanmış hastası olanların hepsi onları ona getirdi. O da her birine ellerini koyup onları iyileştirdi.
Hastaları günbatımına doğru getirmeleri, ya gündüzün sonrasına kadar utanmalarından, ya Ferisilerden korkmalarından, ya başka işlerle meşgul olmalarından, ya da belki Şabat'ta iyileştirmenin yasak olduğunu düşünmelerindendir. Müjdeci, onlara Şabat'ta öğretmekte olduğunu belirtmişti. Bu yüzden hasta yakınları, güneş batarken hastaları getirdiler, o da onları iyileştirdi.
Στίχ. μ΄. Δύναντος δὲ τοῦ ῆλίου, πάντες ὅσοι εἶχον ἀσθενοσντας νόσοις ποικίλαις, ἥγαγον αὐτοὸς πρὸς αὐτύν. Ὁ δέ ἑνὶ ἑκάστω αὐτῶν τὰς χέρας ἐπιθεὶς, ἐθεράπευσεν αὐτούς. Περὶ δυσμὰς δὲ τούτους προσῆγον, ἤτοι μεθʼ ἡμέραν, αἰσχυνόμενοι, ἢ τοὺς Φαρισαίους φοβούμενοι, καὶ (78) περὶ ἕτερα ἀσχολούμενοι, ἢ τάχα νομίζοντες ἐμῖναι θεραπεύειν Σαββάτῳ. Ἐπεσημήνατο γὰρ ὁ εὐαγγελιστὴς, ὅτι ἦν διδάσκων αὐτοὺς ἐν Σαββέτῳ. Διὰ τοῦτο περὶ δύσιν ἡλίου τοὺς κακῶς ἔχοντας προσέφερον οἱ προσήκοντες· ὁ δὲ αὐτοὺς ἐθεράπευσε.
2.7.22Bölüm 7
Ayet 22. Harfî anlamda: Kuşun gönderilmesinden sonra temizlenen kişi önce giysilerini yıkar, sonra bütün kıllarını tıraş eder, bunlardan sonra suyla yıkanır; ancak bundan sonra "temiz olacak" denir. Giysiler, tamamen kötü dokunmamış bir yaşayış olabilir; öyle olsaydı onları çıkarır atardı. Kıllar, psykhēde filizlenen ölü şeylerdir; bunların karşıtı olan kıllar Samuel'in ve Nazirlerin, hatta öğrencilerinin kıllarıdır. Çünkü Nazirlerin başına demir değmezdi. Yaptıkları her şeyde başarılı olan bu insanların yaprakları bile dökülmez. Sonra kişi suyla bedenindeki kiri atar; bununla vaftiz gösterilir. Bundan sonra ordugâha layık olur, ama yedi gün geçip başını yeniden tıraş edene kadar kendi evine girmez. [Başın tıraşıyla] öğretilerdeki ince ayrıntıları ve bilgiyi ve kişinin günahlarını atmak; kaşlarla da her türlü kibri atmak anlatılır.
Cüzamlının başının neden açık olması gerekir? Tanınsın ve başkaları onun kirliliğine ortak olmasın diye. Ağzının örtülü olması ise, temizlenip dönene dek kendini susmaya mahkûm etmesi gerektiğini gösterir.
Bazılarına göre de tamamen cüzamlı olanı adıyla anarak temizliyor ve Tanrı'nın alacalılıktan nefret ettiğini gösteriyor. Bunu ilerde daha açık ifade eder: "Bağına farklı tohumlar ekmeyeceksin"; "iki cinsten dokunmuş giysi"; "Hayvanlarını başka cinsle çiftleştirmeyeceksin." Her yerde sadeliği üstün tutar; sadelik de tamamen cüzamlı olanda görülür.
Σιίχ. κβ΄. (79) Ἱστορικῶς δέ· Μετὰ τὴν ἀποστολὴν τοῦ ὀρνιθίου, πρῶτον τὰ ἱμάτια πλύνεται ὁ καθαρισθεὶς, εἶτα πᾶσαν τρίχα ξυρᾶται, καὶ ἐπὶ τούτοις λούεται ὕδατι, μεθʼ δ ἐπιφέρεται τὸ, Καθαρὸς ἔσται. Εἴη δʼ ἄν τὰ ἱμάτια πολιτεία μὴ πάντως κακῶς ὑφασμένη, ἐπεὶ κἄν ἀπέθετο ταῦτα. Τρίχα δὲ τὰ ἐξανθήσαντα τεκρὰ τῇ ψυχῇ (80), αἷς ἐναντίαι αἰτοῦσι Σαμουὴλ, καὶ τῶν Ναζιραίων καὶ αὐτῶν μαθητῶν ἠριθμημέναι. Τῶν γὰρ Nαζιραίων σίδηρος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν οὐκ ἀνέβαινε. Πάνθʼ ὅσα ἂν ποιῶσιν εὐοδούμενα πραττόντων, ὡς μηδὲ φύλλα αὐτῶν καρποφορούντων ἀπορρεῖν. Ἥδη δὲ ἀπὸ τοῦ σώματος ὕδατι τὸν μολυσμὸν ἀποτίθεται, τοῦ βαπτίσματος ἐν τούτῳ δηλουμένου. Μετὰ δὲ τοῦτο τῆς μὲν παρεμβολῆς ἅξιος γίνεται, εἰς δὲ τὸν ἵδιον οἷκον οὐκ εἴσεισιν ἕως ἡμερῶν ἑπτὰ, καὶ τοῦ πάλιν ξυρανθῆναι τὴν κεφαλήν. Διὰ τὰ τῶν δογμάτων κεραιωδέστερα (81), καὶ τὴν γνῶσιν ἀποθέσθαι, τὰ τοῦ ἀνδρὸς ἁμαρτήματα· διὰ δὲ τῶν ὀφρύων, ἅπασαν οἴησιν. (82) Διὰ τἱ δὲ τοῦ λεπροῦ ἀκάλυπτον εἶναι τὴν κεφαλήν; Ἵνα γνώριμος ᾗ, καὶ μὴ μεταλαγχάνωσι τῆς ἐκαθαρσίας οἱ πλάζοντες (83). Τὸ δὲ στόμα κεκαλύφθαι δηλοῖ, ὅτι χρὴ ἑαυτὸν καταδικάζειν τῇ σιωπῇ, μέχρις ἂν ὑποστρέψας καθαρισθῇ. Κατὰ δέ τινας πάλιν, τὸν ὀλὸ (84) λεπρὸν ὀνομάσας, καθαρίζει· δεικνὺς, ὡς ὁ Θεὸς τὸ ποικίλον μισεῖ. Σαφέστερον δὲ προῖὼν τοῦτο δηλοῖ ἐν τῷ· Τὸν ἔμπελῶνά σου οὐ κατασπερεῖς διάφορα. Καὶ ίμάτιιον ἐκ δύο ὑφασμένον. Καὶ τὰ κτήνη σου οὐ κπτοχετεύσεις ἐτεροίύγῳ. Πανταχοῦ προτιμῶν τὴν ἀτλότητα, ἥτις ἐν τῷ ὀλολέπρῳ θεωρεῖται.
2.8.16Bölüm 8
Ayet 16. *Kimse kandil yakıp onu kapla örtmez ya da yatağın altına koymaz; içeri girenler ışığı görsün diye kandillik üzerine koyar.*
Στίχ. ις΄. Οὐδεὶς λύχνον ἅψας καλόπτει αὐτὸν σκεύει, ἢ ὑποκάτω κλίνης τίθησιν, ἀλλʼ ἐπὶ λυχνίας, ἵνα οἱ εἰσπορευόμενοι βλέπωοα τὸ ρσῶς.
2.8.17Ayet 17. Çünkü açığa çıkmayacak gizli, bilinmeyecek ve ortaya çıkmayacak saklı bir şey yoktur. Ayet 18. [...] kimde varsa ona verilecek, kimde yoksa, sahip olduğunu sandığı da elinden alınacak.
Kandili İsa'nın öğrencilerinin çoğuna uygulamak isteyen kişi, Yahya için söylenenlerle bizi utandıracaktır: "O, yanan ve parlayan kandildi." Ama "bedenin kandili gözdür" sözü her insandaki nousa işaret eder. "Kandilleriniz yanar olsun" sözü de İsa'nın bütün öğrencilerine söylenmiştir. Şu hâlde akıllı psykhēde kandil yakan kişi onu saklamamalı, kandilliğe koymalıdır; Musa bunun simgesini tanıklık çadırına koymuştur. Köleler arkadaşlarına sadık ve akıllı hizmetkârca kileyle yiyecek ölçülsün, ama kandilliğe, yani herkesin Kilisesi'ne konmuş kandilin ışınlarını görsünler. Kandil, insanın yattığı yatağın altına da başka bir kabın altına da konmaz. Böyle yapan, eve girenleri düşünmez. Gerçek ışıkla, parlak logosla ve hikmetin ışınlarıyla içlerindeki nousu yakanlar kandili onlar için koymalıdır. Bu nous, Yaratıcı'nın onu kurduğu tabiata sahiptir ve kandile muhtaçtır; psykhēdeki nousun çok keskin görmesi ve "Ben dünyaya ışık olarak geldim" diyene katılması [Takdir'in] ilgisiyle olur. Kandili yakıp evdeki herkese ışık versin diye kandilliğe koyanlar, kandilin parlaklığını gören ev halkını kendi kandilliklerini yakmaya teşvik edeceklerdir.
Στίχ. ιζʼ. Οὺ γτάρ ἐστι κρυπτὐν, ὃ οὐ φανερὸν γετήσεται· οὐδέ ἀπόκρυφον, ὃ οὐ γνωσθήσεται, καὶ εἰς φανερὸν ἔλθῃ. ἕχη, δοθήσεται αὐτῷ· καὶ δς ᾶν μὴ ἕχῃ, καὶ δ δοκεῖ ἔχειν, ἀρθήσεται ἀπʼ αὐτοῦ. Ὅ γε μὴν βουλόμενος τὸν λύχνον ἐφαρμόζειν τοῖς πλειοτάτοις τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ δυσωπήσει ἡμᾶς ἀπὸ τῶν περὶ Ἰωάννου εἰρημένων· Ὅοτι ἐκεῖνος ἧν ὁ λύχνος, ὁ κοιόμετος καὶ φαίνων. Ἀ λλὰ ό λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός, ἀναφέρόμενος ἐπὶ τὸν ἐν ἑκάστῳ νοῦν. Ἀλλὰ καὶ τό· Ἔστωσαν ὑμῶν οἱ λύχνοι καιόμενοι, πρὸς πάντας εἵρηται τοὺς μαθητὰς τοῦ Ἰησοῦ. Οὐ δεῖ τοίνυν τὸν ἅψαντα λύχνον ἐν ψυχῇ λογικῇ κρύπτειν αὐτὸν, ἀλλʼ ἐπιτιθέναι λυχνίᾳ· ἧς σύμβολον Μωσῆς ἀπέθετο ἐν τῇ σκηνῇ μαρτυρίου. Μοδίῳ μὲν γὰρ σιτομετρήσθωσαν ὑπὸ τοῦ πιστοῦ καὶ φρονίμου οἰκέτου οἱ σύνδουλοι· βλεπέτωσαν δὲ τὰς αὐγὰς τοῦ λύχνου ἐπικειμένου τῇ λυχνίᾳ, ἤγουν τῇ Ἐκκλησίᾳ πάντων. Ἀλλʼ οὐδὲ ὑπὸ τὴν κλίνην τιθέασι τὸν λύχνον, ἔνθα τις ἀναπαύεται, οὐδὲ ἄλλου τινὸς σκεύους ὑποκάτω. Τοῦτο γὰρ ὁ ποιῶν οὐ προνοεῖται τοῖς εἰσπορευομένοις εἰς τὴν οἰκίαν· οἷς δεῖ τιθέναι τὸν λύχνον οἱ τῷ ἀληθινῷ φωτὶ καὶ λόγῳ τῷ λαμπρῷ, καὶ ταῖς ἀκτῖσι τῆς σοφίας ἀνάπτοντες τὸν ἐν αὐτοῖς νοῦν, φύσιν ἔχοντα καθʼ ἣν κατεσκεύασεν αὐτὸν ὁ δημιουργὸς, λύχνου δεομένου τῆς ἀπὸ τῶν προνοουμένων ἔχειν ἐν τῇ ψυχῇ τὸν νοῦν διορατικώτατον, καὶ μετέχοντα τοῦ εἰπόντος· Ἐγω σῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα. Οἱ γὰρ καίοντες τὸν λύχνον, καὶ τιθέντες ἐπὶ τὴν λυχνίαν ἵνα λάμπῃ πᾶσιτοῖς ἐν τῇ οἰκίᾳ, προτρέψονται τοὺς ἐν τῇ οἰκίᾳ βλέποντας τὴν τοῦ λύχνου λαμπρότητα καὶ αὐτοὺς καίειν τὴν ἑαυτῶν λυχνίαν.
2.8.38Ayet 38. *İsa onu gönderip şöyle dedi:*
(85) Στίχ. λη΄. Ἀπέλυσε δέ αὐτόν ὁ Ἰησοῦς λέγων
2.8.39Ayet 39. Evine dön ve Tanrı'nın sana yaptıklarını anlat. Adam gidip İsa'nın kendisine yaptıklarını bütün şehirde duyurdu.
Onu evine gönderiyor. Çünkü adamın ölçüsü, giyinip İsa'nın ayakları dibinde oturmaya kapasite verecek kadar büyük değildi. Çevredekiler İsa'nın varlığını taşıyamadıklarından, o da orada kurtulabilecek olanların kurtuluşunu daha az düşünmedi: ayakları dibinde yeterince oturan adamı, Tanrı'nın kendisine yaptıklarını öğretsin diye gönderdi. Böyle birinin dinleyicileri ve öğrencileri de olabilir; daha fazlasını almaya kapasitesi olmayıp aldığı azıcık şeyden vaaz eden birinin. Sözü, İsrail'in dışındaki insanın tabiatına da götürebilirsin; İsa onun için Gadaralıların ülkesine gemiyle gelir ve ona doğru karaya çıkar. Adam giysi giymiyordu, diyor; çünkü çirkinliğini örtecek şeyi giymemişti. Evde de kalmıyordu; zira Yakup gibi çadırda oturan sade bir insan değildi. Bu yüzden onu "Evine dön" diyerek gönderdi. Mezarlarda kalıyordu, yaşayanlarla değil, ölülerle. "Dağda otlayan büyük bir domuz sürüsü vardı" diyor. Belki de domuzlar dağda otlamaz. [...] sürü uçurumdan aşağı mı koştu? Belki de haz düşkünleri, karınlarını ve karınlarının altındakileri sevenler, mezarların bulunduğu yerde, daimōn lejyonunun yakınında otlarlar. İsa iyiliğiyle daimōn sürüsünü domuzlarla birlikte suda yok eder, haz ve beden düşkünlerinin kötülüklerinin soluğunu belki daimōnlar eliyle keser ve böyle kişi itidal bulur. Kim itidalliyse İsa'nın yanındadır; itidale başlayan ise onun ayaklarının dibindedir.
Στίχ. λθ΄. ‘Υπόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου, καὶ διηγοῦ ὅσα ἐποίησέ σοι ὁ Θεός. Καὶ ἀπῆλθε, καθʼ ὅλην τὴν πόλιν ηρύσσων ὅσα ἐποίησεν αὐτῷ δ Ἰησοῦς. Πέμπει αὐτὸν εἰς τὸν οἶκον. Οὐ γὰρ τοσοῦτο μέτρον εἶχεν ὁ ἀνὴρ, ἵνα πρὸς τὸ καθῆσθαι παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἱματισμένος χωρήσῃ. Καὶ τῷ εἶναι σὺν αὐτῷ, τῶν ἀπὸ τῆς περιχώρου τὴν Ἰησοῦ παρουσίαν οὐ χωρούντων, οὐδὲν ἧττον προενοήσατο τῆς τῶν δυναμέτων ἐκεῖ σωτηρίας, τὸν αὐταρκῶς παρακαθίσαντα τοῖς ποσὶν αὐτοῦ ἀπολύσας, ἵνα διδάσκῃ ἃ ἐποίησεν αὐτῷ ὁ Θεός. Εἶεν δʼ ἅν τινες τοῦ τοιούτου ἀκροασταὶ καὶ μαθηταὶ, πλείονα μὲν οὐ χωρήσαντος (86) ἐξ ὀλίγων ὧν εἴληφε κηρύσσοντος. Ἀναφέροις δʼ ἂν τὸν λόγον καὶ ἐπὶ τὴν τοῦ ἀνθρώπου φύσιν, τοῦ ἔξω Ἰσραὴλ, διʼ ὃν καταπλεῖ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν χώραν τῶν Γαδαρηνῶν, καὶ πρὸς ὅν ἔξεισιν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν γῆν. Τμάτιον δέ, φησὶν, οὐκ ἐνεοθόσκετο ὁ ἄνθρωπος. Οὐκ ἐνεδύσατο γὰρ τὸ καλύπτον αὐτοῦ τὴν ἀσχημοσύνην. Καὶ ἐν οἰκίᾳ οὐκ ἔμενεν. Οὐ γὰρ ἦν, ὡς Ἰακὼβ, ἄνθρωπος ἅπλαστος οἰκῶν οἰκίον. Διὸ καὶ αὐτὸν τοῦτον ἀπέλυσε, λέγων· ‘Υτόστρεφε εἰς τὸν οἶκόν σου. Καὶ ἐν τοῖς μνήμασιν ἕμενεν, οὐ μετὰ ζώντων, μετὰ νεκρῶν δέ. Ἧν δέ, φησὶν, ἀγέλη χοίρων θκανῶν βοσκομένων ἐν τῷ ὄρεα. Μήποτε δὲ χοῖροι οὐ βόσκονται ἐν τῷ ὄρει. μετὰ τοῦ κρημνοῦ ὥρμησεν ἡ ἀγέλη; Μήποτε οὖν οἰ φιλήδονοι, καὶ γαστρὸς καὶ τῶν ὑπὸ γαστέρα φίλοι, ὅπου τὰ μνημεῖα καὶ πλησίον τοῦ λεγεῶνος τῶν δαιμόνων βόσκονται· ἀγαθότητι δὲ Ἰησοῦς τὴν τῶν δαιμόνων ἀφανίζει σὺν τοῖς χοίροις ἐν τῷ ὕδατι ἀγέλην, καὶ τῶν φιληδόνων καὶ φιλοσωμάτων κακῶν ἐμποδζει τῇ ἀναπνοῇ διὰ δαιμόνων τάχα, καὶ σωφρονεῖ ὁ τοιοῦτος; Εἴ τίς τε σωφρονεῖ, παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἐστιν· ἀλλʼ ὁ ἀρχόμενος σωφρονεῖν παρὰ τοὺς πόδας αὐτοῦ ἐστιν.
2.8.48Ayet 48. Kadına, "İmanın seni kurtardı, esenlikle git" dedi.
Daha olgun psykhē, Tanrı'nın Logos'una güzelce hizmet etmiş olduğundan, başın kendisine gelme cesaretine sahiptir: Mesih'in başı Tanrı'dır. Böylece merhemini onun üzerine dökmüş ve Tanrı'nın yüceliği için güzel koku yapmış olur. Tanrı, adillerin hayatının güzel kokusuyla yüceltilir. Daha az olgun kadın ve psykhē ise ayakların dibinde ve daha alçak şeylerde dolaşır; biz ona yakınız. Çünkü günahlarımızdan tövbe etmedik. Gözyaşlarımız nerede, ağlayışımız nerede ki İsa'nın ayaklarının dibine bile gelebilelim? Başın kendisine henüz ulaşamayız. Günahlardan sonra tövbenin güzel kokusunu getirmek bile sevindiricidir; öyle ki kişi ikinci derecede, başı değil ayakları yağlayan, yani daha olgun ve yüce şeylere değil uçtaki ve sondaki şeylere dokunan olabilsin.
Στίχ. μή. Εἶτε δε πρὸς τὴν γυναῖκα· Ἡ πίστις σου σέσωκέ σε. Πορεύου εἰς εἰρήνην. Ἡ μὲν οὖν πλειοτέρα ψυχὴ, καλῶς λατρεύσασα τῷ Λόγῳ τοῦ Θεοῦ, παῤῥησίαν ἕχει ἐπʼ αὐτὴν τὴν κεφαλὴν ἐλθεῖν· κεφαλὴ δὲ Χριστοῦ δ Θεός· ὥστε καταχέαι μύρον αὐτῆς, καὶ εὐωδίαν τῇ δόξῃ τοῦ Θεοῦ πεποιῆσθαι. Δοξάζεται δὲ ὁ Θεὸς διὰ τῆς εὐωδίας τοῦ βίου τῶν δικαίων. Ἡ δὲ ἀτελεστέρα γυνὴ καὶ ψυχὴ παρὰ τοὺς πόδας καὶ τὰ ταπεινότερα στρέφεται, ἧς ἐγγύς ἐσμεν ἡμεῖς. Οὐδὲ γὰρ μετενοήσαμεν ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν. Ποῦ ἡμῶν τὰ δάκρυα; ποῦ ὁ κλαυθμός; ἵνα κἂν παρὰ τοὺς πόδας Ἰησοῦ ἐλθεῖν δυνηθῶμεν. Ἐπʼ αὐτὴν γὰρ οὔπω δυνάμεθα φθάσαι τὴν κεφαλήν. Ἀγαπητὸν δὲ μετὰ τὰ ἁμαρτήματα φέρειν μετανοίας εὐωδίαν, ἵνα τις δυνηθείη δευτέρως εἶναι ἡ τοὺς πόδας ἀλείφουσα, ἀλλὰ μὴ τὴν κεφαλήν· τουτέστιν ἡ μὴ ἁπτομένη τῶν τελεωτέρων κα. ὑψηλπτέρων, ἀλλὰ τῶν ἄκρων καὶ τελευταίων.
2.8.52Ayet 52. *Herkes ağlıyor, onun için dövünüyordu. O ise "Ağlamayın, ölmedi, uyuyor" dedi.*
Στίχ. νβ΄. Ἔκλαιιον δὲ πάντες, καὶ ἐκόπτοντο αὐτήν. Ὁ δέ εἶπε· Μὴ κλαίετε· Οὐκ ἀπέθανεν, ἀλλὰ καθεύδει.
2.8.53Ayet 53. Öldüğünü bildikleri için onunla alay ettiler.
Mucizenin hikâyesi işte böyledir. Ama belki ona daha ince ve yüksek bir açıdan da bakmak gerekir. Daha sade ve saf olanlar, Tanrı'nın büyük işlerine bu şekilde hayran kalsınlar, çünkü bunlar bedensel anlamda anlaşıldığında da insanı geliştirir. Ama bunların da onların başına simge olarak geldiğini ve bizim için yazıldığını görmeye geçebilenler olarak, Tanrı'ya dua edip bunları da açıklayan logosu dileyelim.
İsa nasıl önce sinagog başkanının kızına gidiyor da kanamalı kadına gitmiyor, ama yolda kendisine rastlayan bu kadın ilk önce iyileşiyor? Tanrı'nın Oğlu önce Yahudilerin sinagoguna geldi ve onu hasta ve ölmüş buldu. Çünkü İsrail'in kusurları onu öldürmüştü. Yoldaki, kirle dolu, adet vakti dışında akan, sürekli kanayan ve hasta olan kadın ise ondan önce Tanrı'nın Oğlu'na iman edecektir. İsa oraya giderken kadın giysisinin eteğine dokunmak ister. Luka, Matta'nın söylemediği şeyi ekledi: sinagog başkanının kızı on iki yaşındaydı, kanamalı kadın da on iki yıldır kanıyordu. Demek ki kız doğduğu sırada kadının kanaması başlamıştı. Sinagog yaşadığı sürece kadın acı çekmez durumdaydı; birinin bitişiyle ötekinin kurtuluşunun başlangıcı aynı zaman sınırındadır. Kız on iki yaşında ölür; kadın ise hastalığının on iki yılında iman edip iyileşir, oysa hiçbir hekim onu iyileştirememişti. Çünkü birçok hekim milletlerden olanları iyileştirmeyi vaat etmişti. Felsefe yapanların hakikati vaat ettiğini görürsen, bunlar iyileştirmeye çalışan hekimlerdir. Kadın da her şeyini onlara harcadığı hâlde hiçbir hekim onu iyileştirememişti. İman ederek İsa'nın eteğine dokundu ve şifa buldu. İsa Mesih'e olan imanımıza bakar ve Tanrı'nın Oğlu'nun ne kadar büyük olduğunu, onun neresine dokunduğumuzu düşünürsek, ondaki eteklere kıyasla bir eteğe dokunduğumuzu görürüz. Bu etek bizi iyileştirir ve bize İsa'dan "Kızım, imanın seni kurtardı" sözünü duyurur, böylece şifa buluruz. Sinagog başkanının kızı da dirilecektir. Çünkü milletlerin çoğunluğu girdiğinde bütün İsrail kurtulacaktır.
Στίχ.νγ. Καὶ κατεγέλων αὐτοῦ, εἰδότες ὅτι ἀυπέθανε. (87) Πλὴν ἀλλὰ τοιαύτη μὲν ἡ τοῦ θαύματος ἱστορία. Χρὴ δὲ ἵσως καὶ ἰσχνότερον αὐτὴν θεωρῆσαι καὶ ὑψηλότερον. Οἱ μὲν οὖν ἁπλούστεροι καὶ ἀκεραιότεροι θαυμαζέτωσαν τὰ μεγαλεῖα τοῦ Θεοῦ κατὰ ταῦτα· οἰκοδομεῖ γὰρ καὶ σωματικῶς νοούμενα· οἱ δὲ δυνάρενοι διαβαίνειν ἐπὶ τὸ βλέπειν, ὅτι καὶ ταῦτα τυπκῶς συνέβανεν ἐκείνοις, ἐγράφη δὲ διʼ ἡμᾶς, εὐξάμενοι τῷ Θεῷ, αἰτήσωμεν λόγον τὸν σαφηνίζοντα καὶ ταῦτα. Πῶς ὁ Ἰησοῦς πρὸς τὴν ἀρχισυναγώγου θυγατέρα προηγουμένως ἄπεισιν, οὐ πρὸς τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν· καὶ ἐν τῇ ὁδῷ αὐτῷ ἀπαντῶσα πρώτη αὐτὴ θεραπεύεται; ἦλθε γὰρ ὁ Υἰὸς τοῦ Θεοῦ προηγουμένως εἰς τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν, καὶ εὗρεν αὐτὴν νοσοῦσαν καὶ ἀποθανοῦσαν. Τὰ γὰρ παραπτώματα τοῦ Ἰσραὴλ πεποίηκεν αὐτὴν ἀποθανεῖν. Ἡ δὲ αἰμοῤῥοοῦσα, ἡ ἐν τῇ ὁδῷ, ἡ ἀκαθαρσίας πεπληρωμένη, ἡ ῥέουσα οὐκ ἐν καιρῷ ἀφέδρου, ἀλλʼ ἀεὶ αἱμοῤῥοοῦσα παὶ νοσοῦσα, αὐτὴ πρὸ ἐκείνης πιστεύσει τῷ Υἰῷ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἐκεῖ μὲν οὗτος ἀπέρχεται, αὐτὴ δὲ τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου ἅψασθαι θέλει. Ὁ δὲ Δουκᾶς ὅ μὴ εἶπε Ματθαῖος προσέθηκεν, ὅτι δωδεκαετὴς ἦν ἡ τοῦ ἀρχισυναγώγου θυγάτηρ, καὶ ἡ αἱμοῤῥοοῦσα δώδεκα ἔτη εἶχεν αἱμοῤῥοοῦσα· οὐκοῦν ἅμα τῇ γενέσει ἐκείνῃ αὕτη αἱμορροεῖ. Ἐν ἀπαθεία γάρ ἐστιν ἐκείνη ὅσον χρόνον ζῇ ἡ συναγωγή· καὶ ὁ αὐτὸς ὅρος τοῦ χρόνου τοῦ τέλους ἐκείνης καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς σωτηρίας ταύτης ἐστί. Δώδεκα ἐτῶν ἐκείνη ἀποθνήσκει, καὶ δώδεκα ἐτῶν αὕτη τοῦ πάθους πιστεύσασα θεραπεύεται, ἥτις οὐκ ἵσχυσεν ὑπʼ οὐδενὸς τῶν ἰατρῶν θεραπευθῆναι. Πολλοὶ γὰρ ἰατροὶ τοὺς ἀπὸ ἐθνῶν ὑπέσχοντο θεραπεῦσαι. Ἐὰν ἴδῃς τοὺς φιλοσοφοῦντας ἐπαγγελλομένους ἀλήθειαν, ἰατροί εἰσι θεραπεῦσαι πειρώμενοι. Ἀλλʼ (89) αὐτοὺς δαπανήσασα τὰ παρʼ ἑαυτῆς πάντα, οὐκ ἵσχυσεν ὑπʼ οὐδενὸς τῶν ἰατρῶν θεραπευθῆναι. Ἥψατο δὲ τοῦ κρασπέδου τοῦ Ἰησοῦ διὰ πίστεως, καὶ ἰάθη. Ἐὰν ἴδωμεν τὴν πίστιν ἡμῶν τὴν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν, καὶ νοήσωμεν πηλίκος ἐστὶν ὁ Υίὸς τοῦ Θεοῦ, καὶ τίνος ἡψάμεθα αὐτοῦ, ὀψόμεθα, ὅτι πρὸς σύγκρισιν τῶν ἐν αὐτῷ κρασπέδων κρασπέδου ἡψάμεθα. Τοῦτο τὸ κράσπεδον θεραπεύει ἡμᾶς, καὶ ποιεῖ ἀκούειν ἀπὸ τοῦ Ἰησσῦ· Θύγατερ, ἡ πίστις σου σέσωκέ σε, καὶ θεραπευθῶμεν. Καὶ ἡ θυγάτηρ ἀναστήσεται τοῦ ἀρχισυναγώγου. Ὅιαν γὰρ τὸ πλῆθος τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴῖ σωθήσεται.
2.9.26Bölüm 9
Ayet 27. Size gerçekten söylüyorum: Burada duranlar arasında Tanrı'nın krallığını görmeden ölümü tatmayacak olanlar var.
Bazıları bunu, Mesih'le birlikte yüksek dağa çıkan Petrus, Yakup ve Yuhanna'ya yorar; bunlar İnsanoğlu'nu kendi krallığında, yani başkalaşımının yüceliği içinde gelirken görmeden ölümü tatmadılar.
İsa'nın yanında durmak ve ölümü tatmak hakkında daha titiz bir şey söylemek gerekirse: İsa'nın bulunduğu yerde duran, psykhēleriyle ona dayanmış kimseler vardı. Duruşları Musa'nınkine yakındı. "Ben de dağda kırk gün kırk gece durdum" diyor Musa; ona da "Sen burada benimle dur" sözünü duyma lütfu verilmişti. Tanrı'nın dostları ve iyilikte sebat edenler azdır. Vaftizci'nin kendisi için dediği gibi: "Damadın dostu orada durur ve sevinçle sevinir." İsa'nın yanında duranlar arasında da duruş farkları vardır. Bu yüzden Kurtarıcı'nın yanında duranların hepsi değil, daha iyi duranlardan bazıları, insanlara gelen ve bu yüzden İnsanoğlu diye anılan Logos'u kendi krallığında gelirken görmeden ölümü tatmazlar. Çünkü her zaman kendi krallığında gelmez; yeni başlayanlara gelişi böyle değildir, onlar "Görünüşü ve güzelliği yok" diyebilirler. Ama olgun kimselere, Davut'un dediği gibi, güzellikte insan oğullarından üstün görünür. Demek ki Logos'un en krallara yakışır mertebesi, İsa'nın yanında duran ve onun görünmesinin yüksek dağına çıkarken ona uyabilenlerce görülmektir. Bunu gören kişi Petrus'tur, imanda sarsılmazlığa sahiptir; ya da gök gürültüsü oğullarıdır. Bunlar İnsanoğlu'nu kendi krallığında gelirken görmeden ölümü tatmazlar.
Hayat Mesih'tir; onun düşmanı ise günah yoluyla gelen ya da başka biçimde anlaşılan ölümdür. Her birimizin yaptıkları, bu ikisinden birini seçmektir. Mesih nasıl diri ekmekse, onun düşmanı ölüm de ölü ekmektir. Her akıllı psykhē bunlardan biriyle beslenir; kimi yalnızca tadar, kimi de bol bol yer. Belki seyrek ve az günah işleyenler ölümü yalnız tadarlar; aretēye sahip olanlar ise onu tatmazlar bile, hep diri ekmekle beslenirler. Ölüler diyarının kapılarının kendisine güç yetiremediği Petrus'un onu tatmaması doğaldı. Çünkü kişi, ölüler diyarının kapıları ona güç yetirdiğinde ölümü tadar. Annesi gök gürültüsü olan ve insanî şeylerden çok uzak olan gök gürültüsü oğullarının da ölümü tatması imkânsızdı.
Buradaki "-e kadar" sözü, sınır koymak için değil, gösterilen şey hakkında ısrarlı zamanı anlatır; yani [görmekten] sonra olanı dışlamaz; tıpkı "İşte ben çağın sonuna kadar sizinleyim" sözü gibi. Nitekim havariler de bu büyük iyilikleri temaşa ettikten sonra, sözü edilen zihinle kavranan ölümü tatmadılar.
Mezmurlar'da "Yaşayıp ölüm görmeyecek insan kimdir?" ve "Ölüm onların üzerine gelsin", peygamberlerden birinde "Ölüm güçlenip yuttu", Vahiy'de ise "Ölüm ve ölüler diyarı bazılarını izler" dendiğine göre, belki de ölümü görmek daha küçük bir kötülüktür; onu tatmak bundan büyüktür; ölümün birini izlemesi daha da kötüdür; yalnız izlemek değil, üzerine gelip daha önce izlediği kişiyi yakalaması da öyle. Ölüm tarafından yutulmak ise bana bütün bunlardan ağır görünüyor. Söylenenleri ve günahlar arasındaki farkı düşünürsen, sanırım Tanrı'nın sözlerinde bunların yazılmasını sağlayan Ruh'un böyle şeyler kastettiğini kabul etmekte tereddüt etmezsin.
İnsanoğlu'nu kendi krallığında ve yüceliği içinde gelirken görmek neyi gösterir? Markos'ta geçen "güçle gelmiş" sözü ne anlama gelir? Kalplerimizde parlayan, arayanlarca bulunan ya da düşüncelerimize giren şeyleri açıklayalım. Hakikat vaat eden yalanların bütün inandırıcılıklarını çözen ve çürüten logosun üstünlüğünü görüp kavrayan kişi, İnsanoğlu'nu kendi krallığında gelirken görür. Kendi özelliklerini daha açık gösterdiğini de görürse, onun krallığına ve yüceliğine bakmış olur. Böyle kişi kendi içinde Tanrı'nın krallığının güçle gelmiş olduğunu görür. Bunu, artık günahın egemenliği altında olmadığı için görür; o günah ki günah işleyenlerin ölümlü bedeninde hüküm sürer. Kişi artık her zaman her şeyin Tanrısı olan kralın buyruğundadır. Bu krallık kuvve olarak içimizdedir, fiil olarak ise, Markos'un dediği gibi, yalnızca olgunların içindedir.
Στίχ. κζ΄. Λέγω δὲ ὀμῖν ἀληθῶς· Εἰσί τνες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἳ οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἐως ἄν δωσι τὴν βααιιλείαν τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα ἐπὶ Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τινὲς ἀναφέρουσι, συναναβάντες εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος Χριστῷ, οἶ καὶ θανάτου οὐκ ἐγεύσαντο, πρὸ τοῦ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐλθόντα ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, ἤτοι ἐν τῇ δόξῃ τῆς μεταμορφώσεως αὐτοῦ. Κἰ δὲ χρή τι καὶ περιεργότερον εἰπεῖν περί τε τοῦ ἑστάναι μετὰ Ἰησοῦ, καὶ περὶ τοῦ γεύεσθαι θανάτου ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου Ἰησοῦς, ἐρηρεισμένοι τῇ ψυχῇ παρʼ αὐτῷ. Ἧν αὐτοῖς ἡ στάσις συγγενὴς τῇ τοῦ Μωσῇ. Κἀγὼ γὰρ, φησὶν ὁ Μωυσῆς, ἔστην ἐν τῷ ὄρει ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα, ἀξιωθεὶς ἀκοῦσαι· καὶ σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετʼ ἐμοῦ. Ὀλίγοι δὲ καὶ φίλοι Θεοῦ, ὅσοι τὴν στάσιν ἐν τῷ καλῷ ἔχουσιν, ὡς ὁ Βαπτιστὴς αὐτὸς περὶ αὑτοῦ λέγει· Ὁ δὲ φίλος τοῦ νυμφίου ἑστὼς χαρᾳ χαίρει. Καὶ οἱ ἑστηκότες γοῦν παρὰ τῷ Λόγῳ ἔχουσ. κατὰ τὴν στάσιν διαφοράς. Διὸ οὐ πάντες οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Σωτῆρι, ἀλλά τινες αὐτῶν, ὡς βέλτιον ἑστηκότες, οὐ γεύονται θανάτου, ἕως ἂν δωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα Λόγον, καὶ διὰ τοῦτο Υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ αὐτοῦ βασιλείᾳ. Οὐ γὰρ ἀεὶ ἐν τῇ αὑτοῦ βασιλείᾳ ἔρχεται, ὡς ἐπὶ τοῖς εἰσαγομένοις, οἵ καὶ μὴ ἔχειν αὐτὸν εἶδος ἢ κάλλος λέξαιεν ἄν. Τοῖς δὲ τελείοις, κατὰ τὸν Δαυΐδ, ὡραῖος φοοίνεται κάλλει παρὰ τοὺς υίοὺς τῶν ἀνθρωπίων. Ἔστιν οὗν βασιλικώτατον ἀξίωμα τῷ Λόγῳ, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἀκολουθεῖν αὐτῷ δυνηθεῖσιν, ἀναβαίνοντι εἰ, τὸ ὑψηλὸν τῆς φανερώσεως αὐτοῦ ὄοος· οὗ τις ἀξιοῦκαι Πέτρος ὣν, καὶ τὸ ἄσειστον ἔχων ἐν τῇ πίστει· ἢ υἱοὶ ἰροτῶν (90), οἳ κοὶ θανάτου οὐ γεύεπται, ἕως ὅν δωσι τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ὀρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ. Ζωὴ δὲ ὁ Χριστός. Ὁ δὲ ταύτης ἐχθρὸς θάνατος, καὶ ὁ διʼ ἁμαρτίας, ἢ ἑτέρως νοούμενος. Ὅν τὸ ἕτερον δʼ ὧν ἕκαστος ἡμῶν πράττει ἐκλέγεται. Ὥσπερ οὖν ὁ Χριστὸς ἄρτος ἐστὶ ζῶν, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτοῦ θάνατος ἄρτος ἐστὶ νεκρός. Πᾶσα δὲ λογικὴ ψυχὴ θατέρῳ τούτων τρέφεται· ἡ μὲν γευομένη τούτων μόνον, ἡ δὲ καὶ ἐπὶ πλεῖστον ἐσθίουσα. Καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως καὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται θανάτου· οἱ δὲ ἀρετὴν ἀνειληφότες οὐδὲ γεύονται αὐτοῦ, ἀλλʼ ἀεὶ ἄρτον τρέφονται ζῶντα. Πέτρῳ οὖν, οὖ πύλαι μὴ κατίσχυσαν ᾅδου, ἀκόλουθον ᾖν τούτου μὴ γεύεσθαι. Τότε γάρ τις γεύεται θανάτου, ὅτε πύλαι ἅδου κατισχύσουσιν αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ παῖς τῆς βροντῆς υίσῖς, γεννηθεῖσιν ἀπὸ βροντῆς ἀνθρωπίνου χρήματος, ἀδύνατον ἦν θανάτου γεύσασθαι, ταῦ σφόδρα πόῤῥω τῆς μητρὸς αὐτῶν βροντῆς. Τὸ δὲ, ἐως, ἐνταῦθα δηλοῖ τὸν κατεπείγοντα περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιοριζόμενον, ὥστε γενέσθαι μετὰ τὸ ἕως τὸ ἐν αὐτῷ τῷ δηλουμένῳ· ὡς τό· Καὶ δοὸ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος. Οὐκ ἐγεύσαντο γοῦν οὐδʼ οἱ ἀπόστολοι τοῦ προηρημένου (90) νοητοῦ θανάτου μετὰ τὸ ἰδεῖν τὴν τῶν τηλικούτων ἀγαθῶν θεωρίαν. Ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς αλμοῖς εἴρηται· Τίς ἐστιν ἀνδρωπος ὅς ζήσει, καὶ οὐκ ὄψεται θάνατονς καὶ, Ἐλθέτω δὴ Θάνατος ἐπʼ αὐτούς· καὶ ἔν τινι τῶν προφητῶν· Κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσας· ἐν δὲ τῇ Ἀποκαλύψει· Ὁ Θάνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκολουθεῖ τισι· μήποτε ἔλαττον κακόν ἐστι τὸ ἰδεῖν θάνατον, τούτου δὲ μεῖζον τὸ γεύσασθαι αυτοῦ, τούτου δὲ ἔτι χεῖρον τὸ ἀκολουθεῖν τινι θάνατον; καὶ οὐ μόνον ἀκολουθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἐλθεῖν ἐπʼ αὐτὸν, σαὶ καταλαβεῖν ἐκεῖνον, ᾧ πρότερον ἠκολούθει; Τὸ δὲ καταποθῆναι ὑπὸ τοῦ θανάτου πάντων δοκεῖ μοι βαρύτερον εἶναι τῶν εἰρημένων. Καὶ ἐπιστήσας τοῖς λεγομένοις καὶ τῇ διαφορᾷ τῶν ἁμαρτανομένων, οὐκ ἀανήσεις, οἶμαι, παραδέξασθαι τοιαῦτά τινα νενοῆσθαι τῷ ἐνεργήσαντι ταῦτα γραφῆναι ἐν τοῖς λογίοις τοῦ Θεοῦ Πνεύματι. Τί δὲ δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ σὐτου, καὶ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ; καὶ τί σημαίνει τὸ, Ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει, παρὰ Μάρκου ῥηθέν; Τὰ εἴτε ἐκλαμπόμενα ταῖς καρδίαις ήμῶν, εἵτε ζητοῦσινεὐρισκόμενα, εἴτε ὑποσιόντα (91) τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν, σαφέστερον ἐκθησόμεθα. Ὁ θεωρῶν καὶ καταλαμβάνων τὴν τοῦ λόγου θπεροχὴν λύοντος καὶ διελέγχοντος πάσας τὰς ὑπὸ τῶν ψευδῶν μὲν, ἐπαγγελλομένων ὸε ἀλήθειαν πιθανότητας, βλέπει τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ. Εἰ δὲ καὶ τὰ ἵδια τρανώτερον παραστήσαντα βλέπει, βλέποι ἄν αὐτοῦ πρὸς τὴν βασιλείαν καὶ τὴν δόξαν. Καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν ἑαυτῷ βλέποι ἂν τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει· καὶ τοῦτο βλέποι ἂν, ὡς οὐδαμῶς ἕτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος, τῆς βασιλευούσης ἐν θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλʼ ἀεὶ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων Θεῷ· οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μὲν ἐντὸς ἡμῶν ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ, ὡς ὠνόμασεν ὁ Μάρκος, ἐντὸς τῶν τελείων μόνον.
2.9.28Ayet 28. *Bu sözlerden yaklaşık sekiz gün sonra Petrus'u, Yuhanna'yı ve Yakup'u yanına alıp dua etmek için dağa çıktı.*
Στίχ. κη. Ἐγένετο δὲ μετὰ τοὺς λόγους τούτους, ὡς ἡμέραι ὀκτώ· καὶ παραλαβὼν Πέτρον καὶ Ἰωάννην καὶ άκωβον, ἀνέβη εἰς τὸ ὄρος προσεύξασθαι.
2.9.29Ayet 29. *Dua ederken yüzünün görünüşü değişti, giysisi de bembeyaz oldu, şimşek gibi parladı.*
Στίχ. κθ΄. Καὶ ἐγένετο, ἐν τῷ προσεύξασθαι αὐτὸν, τὸ εἶδος τοῦ προσώπου αὐτοῦ ἕτερον, καὶ δ λματιισμὸς αὐτοῦ λευκός ἐξαστράπτων.
2.9.30Ayet 30. *Ve işte iki adam, Musa ile İlyas, onunla konuşuyordu.*
Στίχ. λ. Καὶ ἰδοὺ ἄνδρες δύο συνελάλουν αὐτῷ, οἵτινες ἧσαν Μωσῆς καὶ Ἡλίας.
2.9.31Ayet 31. Yücelik içinde görünerek onun Kudüs'te tamamlayacağı ayrılışını konuşuyorlardı.
Başkalaşım olayı ve harikası budur. Daha yüksek bir söz gerekirse: Markos ile Matta'nın İsa'nın öğrencileriyle altı gün sonra dağa çıktığını söylemeleri boşuna değildir. Bütün dünya mükemmel sayı olan altı günde oluştuğu için, dünyanın bütün işlerini aşan ve yalnızca duran ve ebedî olanları gören kişinin altı gün sonra İsa tarafından yanına alındığı gösterilir. Bu günleri aşan kişi, aşağıdakilerden hiçbiri için başkalaşmayan İsa'nın kendi önünde başkalaştığını görür. Çünkü Logos her birine alabildiği kadarıyla farklı biçimlerde görünür; kimine görünüşü yoktur, kimine güzellikte üstündür. Yüksek işlerle yukarı çıkmayan, onlar yoluyla hikmetin yüksek dağına varmayanlar onu daha sade anlar, beden açısından tanırlar. Olgunlara ise tanrılığı anlatılır ve bilgileri ölçüsünde Tanrı'nın suretinde temaşa edilir; adalet güneşi olduğu gösterilerek ışık ve gündüz çocuklarına yüzü güneş gibi parlar. Giysileri de, kendisince yüksek dağa çıkarılanlara ışık gibi beyaz görünür. Bunlar kelimelerdir, İncillerin harfleridir ki onları giymiştir; sanırım havarilerin yazılarının gösterdikleri de öyledir. Birinin İsa hakkındaki tanrı bilgisini titizlikle işlediğini, İncillerin bütün kelimelerini açıkladığını görürsen, ona İsa'nın giysilerinin ışık gibi beyaz olduğunu söylemekten çekinme. İsa'yı böyle görene, Musa yani kanun ve İlyas yani peygamberlik sözü, İsa'yla konuşurken görünür. Musa'nın yüceliğini gören, ruhanî kanunu İsa'ya yönelik bir tek söz olarak anlayan ve peygamberlerde sır içinde saklı olan hikmeti kavrayan kişi, Musa ile İlyas'ı yüce görmüştür, çünkü onları İsa ile birlikte görmüştür.
Στίχ. λα. Οἳ ὀψθέντες ἐν δόω ἕλεγον τὴν ἔβοδον αὐτοῦ, ῆν ἔμελλε πληροῦν ἐν Ἰερουσαλήμ. Ἀλλὰ τοιοῦτον μὲν τὸ πρᾶγμα καὶ θαῦμα, τὸ τῆς μεταμορφώσεως. Εἰ δὲ χρὴ ἐπαναβεβηκότα λόγον εἰπεῖν, οὐ μάτην μεθʼ ἓξ ἡμέρας ὁ Μάρκος καὶ ὁ Ματθαῖός φησιν ἀνελθεῖν τὸν Ἰησοῦν εἰς τὸ. ὄρος σὸν τοῖς μαθηταῖς. Ἀλλʼ ἐπεὶ ἐν ἓξ ἡμέραις τελείῳ ἀριθμῷ ὁ σύμπας κόσμος γεγένηται· ὁ πάντα τὰ τοὺ κόσμου ὑπτερβαίνων πράγματα, βλέπων δὲ ἑστῶτα μόνον καὶ αἰώνια, οὗτος μεθʼ ἓξ ἡμέρας παρειλῆφθαι δηλοῦται τοῦ Ἰησοῦ. Ὁ γὰρ ταύτας ὑπερβὰς βλέπει τὸν Ἰησοῦν τόνδʼ οὐδενὶ τῶν κάτω μεταμορφούμενον, μεταμορφωθέντα ἔμπροσθεν αὐτοῦ. Φαίνεται γὰρ ὁ Λόγος διαφόρους ἔχων μορφὰς, ἑκάστῳ ὡς χωρεῖ· καὶ τοῖς μὲν οὐκ ἔχει εἶδος, τοῖς δὲ ὡραῖός ἐστι κάλλει. Τοῖς μὲν μὴ ἀναβαίνουσι διὰ τῶν ἐπαναβσβηκότων ἔργων, καὶ διʼαὐτῶν ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας ὅρος, ἀπλούστσρον νοεῖται, καὶ κατὰ σάρκα γινώσκεται. Τοῖς τελείοις θεολογεῖται, καὶ ἐν τῇ τοῦ Θεοῦ μορφῇ κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρεῖται, λάμπει δὲ καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος τοῖς τέκνοις φωτὸς κσὶ ἡμέρας, δικαιοσύνης ἥλιος εἶναι φανερούμενος. Ἀλλὰ καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπʼ αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς· ἅπερ εἰσὶν αἱ λέξεις, καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν Εὐαγγελίων γράμματα, οἷμαι δʼ ὅτι καὶ τὰ ἀπὸ τῆς Γραφῆς τῶν ἀποστόλων δηλούμενα. Ἐποὰν οὖν ἴδῃς τινὰ τὴνπερὶ τοῦ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, καὶ τὴν λέξιν τῶν Εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ὄκνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν, γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. Τῷ δʼ οὕτως ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν ὀφθεῖεν ἂν Μωσῆς ὁ νόμος, καὶ Ἡλίας ὁ προφητικὸς λόγος, κοινολογούμενοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν. Ὁ δὲ ἰδὼν τὴν Μωσέως δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον, ὡς ἔνα πρὸς τὸν Ἰησοῦν λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν, εἶδε Μωσῆν καὶ Ἡλίαν ἐν δόξῃ. ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ Ἰησοῦν.
2.9.35Ayet 35. *Buluttan bir ses geldi: "Bu benim sevgili Oğlum'dur, onu dinleyin."*
Στίχ. λε΄. Καὶ φωνὴ ἐγένετο ἐκ τῆς νεφέλης, λέγουσα· Οὗτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητός· αὐτοῦ ἀκούετε.
2.9.36Ayet 36. Ses gelince İsa yalnız kaldı.
Buluttan gelen ses "Bu odur" sözünü belki Musa ve İlyas'a, belki de öğrencilere söylüyor. Öğrenciler bunu duyunca, bu yüceliğe dayanamayarak Tanrı'nın güçlü eli altında alçalıp yüzüstü düştüler; çok korkmuşlardı, çünkü Musa'ya söylenen "İnsan yüzümü görüp yaşamaz" sözünü biliyorlardı. Gözlerini kaldırınca yalnız İsa'yı gördüler. Sanırım kanun olan Musa ve peygamberlik olan İlyas, İncil olan İsa ile bir olmuştur. Önceden olduğu gibi üç kalmamışlardır. Bunları bana göre daha gizemli anla. Harfin yüksek amacına göre, Musa ve İlyas yücelik içinde görünüp İsa'yla konuştuktan sonra geldikleri yere gittiler. İsa'nın yüceliğine dair şeyler söylenmiş görünmüyor; çünkü dinleyenler, özellikle kalabalıklar, bu kadar yüceltilmiş olanı çarmıha gerilmiş görseler zarar görürlerdi. Demek ki kıskançlıktan değil, kendilerine inanılmamasından korktukları için gizlediler. Göğe alınıştan ve Ruh'un gelişinden sonra bildirdiler. Çünkü cesaretle dolduklarında, Ruh'a layık görüldüklerinde ve işaretlerden doğan ses kendilerini destekleyince söyledikleri her şey kabul edilir oldu.
Στίχ. λϚ΄. Κοὶ ἐν τῶ γενέσθαι τὴν φωνὴν, εὑρέθη Ἰησοῦς μόνος. Ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μὲν Μωυσεῖ καὶ Ἡλίᾳ λέγει· Οὗτός ἐστι· τάχα δὲ καὶ τοῖς μαθηταῖς. Ἧς ἀκούσαντες, καὶ ταύτην τὴν δόξαν μὴ φέροντες, ἔπεσον ἐπὶ πρόσωπον ταπεινωθέντες ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ Θεοῦ, σφόδρα φοβηθέντες, εἰδότες τὸ λεχθὲν πρὸς Μωῦσῆν· Οὐ γὰρ ὄψεται ἄνβρωπος τὸ πρόσωπόν μου, καὶ ζήσεται. Ἐπάραντες δὲ τοὺς ὀφθαλμοὺς, μόνον εἶδον τὸν Ἰησοῦν. Ἔν γὰρ, οἶμαι, γέγονε Μωσῆς ὁ νόμος, καὶ Ἡλίας ἡ προφητεία, Ἰησοῦ τῷ Εὐαγγελίῳ. Καὶ οὐχ ὥσπερ ἦσαν πρότερον τρεῖς μεμενήκασι. Ταῦτα δέ μοι νόει μυστικώτερον. Πρὸς γὰρ τὸ ὑψηλὸν τοῦ γράμματος βούλημα, Μωυσῆς καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ, καὶ συλλαλήσαντες τῷ Ἰησοῦ, ἀπεληλύθασιν ὅθεν ἐληλύθεισαν. Οὐδὲ γὰρ βλέπεται ὁ Ἰησοὺς λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ· ἐβλάβησαν γὰρ ἄν οἱ ἀκούοντες, καὶ μάλιστα οἱ ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον θεωροῦντες σταυρούμενον. Οὐ τοίνυν φθονήσαντες ἔκρυψαν, ἀλλʼ ὡς φοβηθέντες μὴ ἀπιστηθῶσι. Τότε οὖν ἀπήγγειλαν, μετὰ τὴν ἀνάληψιν, μετὰ τὴν τοῦ Πνεύματος παρουσίαν. Ὅτε γὰρ ἐπλήσθησαν παῤῥησίας, καὶ Πνεύματος ἠξιώθησαν, καὶ τὴν ἀπὸ τῶν σημείων εἶχον φωνὴν συνηγοροῦσαν αὐτοῖς, καὶ παντα ὅσα ἔλεγον, εὐπαράδεκτα ἦν.
2.9.42Ayet 42. İsa kirli ruhu azarladı, çocuğu iyileştirip babasına geri verdi.
Bunlara daha yüksek bir açıdan bakmalı ve şunu not etmeli: Hastalar ya da hastaların yakınları kalabalıkların içindedir. İsa, onlar için gerekenleri düzenledikten sonra, psykhēlerini tutan hastalıklar yüzünden dağa ona çıkamayanları iyileştirmek için yüksekten onların yanına iner. Hangi hastalıklarda hastaların kendilerinin dilediğini, iyileşeceklerine güvenerek ona ya da giysisinin eteğine dokunduklarını araştırmak gerekir. Hangilerinde onlar için başkaları diler: oğlu için yüzbaşı, oğlu için saray memuru, kızı için sinagog başkanı, Kenanlı kadın ve burada önünde diz çöken, ay hastası oğlu için dilekte bulunan adam. Bazen de Kurtarıcı dilenmeden kendiliğinden iyileştirir, Koyun Kapısı'ndaki felçli gibi. Bunlar birbiriyle karşılaştırılınca, Tanrı'nın sır içinde saklı hikmetini dinleyebilen kişiye, psykhēlerin farklı rahatsızlıkları ve iyileştirilme tarzları hakkında pek çok öğreti sunar.
Mesih'in daha önce kalabalıklarda iyileştirdiği her hastalığı ve sakatlığı haklı olarak psykhēlerdeki hâllere bağladığın gibi, ay hastalığıyla ilgili şeyleri de topal ve dilsizlerle orantılı olarak incele. Çünkü bu hastalık bazı saatlerde gelir, çoğu saatte ise geçer; o sırada hasta sağlıklı insandan farklı değildir. Bazı psykhēler de itidalle sağlıklı sayılır ve logosun istediği gibi yaşıyor görünür; sonra zaman zaman, durduklarını sandıkları yerden hâllerin altında yere yıkılırlar [...] bu çağın aldatmacası ve diğer arzularla. Bunlar, ruhanî olarak söylersek, ay hastasıdır: içteki hâllerde gizlenen ruhanî kötülük güçleri onları yere vurur, yangınların ateşine düşerler; bazen de suya, sulardaki bütün ejderhaların kralı onları, özgürce soluduklarını sandıkları yerden insan hayatı denizinin dalgalarının derinliklerine boyun eğmeye yıktığında.
Bu anlatıma, Hikmet'te adil kişinin dengesi hakkında konuşan kişi de yardımcı olur: "Dindarın anlatısı her zaman hikmettir"; onların karşıtları için ise: "Akılsız ay gibi değişir." Böylelerinde, dengesizlik fark edilmezse övgüye sürükleyebilecek atılımlar da görülür; öyle ki onlarda adeta dolunay ya da neredeyse dolunay var denebilir. Ama yine, onlarda var gibi görünen ışığın gündüz ışığı değil, gece ışığı olduğunu ve ışık bile sayılmayacak kadar azaldığını görürsün. Her psykhē bir meleğin emrinde olduğuna göre, ay hastasının babası olan bu kişi, oğlu için İsa'ya dilek ediyor olabilir; çünkü oğlu öğrencilerin daha aşağı sözüyle bu hastalıktan iyileştirilememişti.
Dilsiz ve kör daimōn, güzel görünene yönelen ve logosla kovulan akılsız atılımlardır; bunları görenler İsa'nın öğretisinin logosuna göre hareket ettiklerini sanırlar. Bu hastalığın tedavisi zordur ve güzel olmayan şeyleri güzel yapılmış sanmak güçlüdür. Böylelerinde bu tesir o kadar büyüktür ki dağa benzetilir ve hastadan alınması için iyileştirenin bütün imanına ihtiyaç duyar. Bütün iman, hardal tanesine benzetilir; çünkü iman insanlarca küçümsenir, çok küçük ve değersiz görünür. Ama iyi toprağa, yani iyi psykhēye düşünce büyük ağaç olur; öyle ki kanatsız hiçbir şey değil, ruhanî olarak kanatlanmış gök kuşları böyle bir imanın dallarında konaklayabilir.
Στίχ. μβ. Ἐπεαίμησε δὲ δ Ἰησοῦς τῷ πνεύματι τῶ ἀκαθάρτῳ, καὶ λάσατο τὸν παῖδα, καὶ ἀπτἐδωκεν αὐτὸν τῷ παερὶ αὐτοῦ. (92) Ἐπιβλεπτέον δὲ τούτοις ὑψηλότερον, καὶ σημειωτέον, ὅττι οἱ πάσχοντες, ἢ οἱ τῶν πασχόντων οἰκεῖοι, μετὰ τῶν ὅχλων εἰσὶν, ἐφ οὕς κάτεισιν ὁ Ἰησοῦς ἀπὸ τῶν ὑψηλῶν, τὰ ὑπὲρ τούτους οἰκονομήσας, ἐπὶ τοῦ ὄρους ἀναβῆναι μὴ δυναμένους πρὸς αὐτὸν διὰ κατεχούσας τὰς ψυχὰς αὐτῶν νόσους, θεραπεύσων αὐτούς. Ἐξεταστέον δὲ ἐπὶ τίνων νοσημάτων οἱ πάσχοντες ἀξιοῦσι, πιστεύοντες περὶ τῆς αὐτῶν θεραπείας, ἢ αὐτοῦ, ἢ τοῦ κρασπέδου τοῦ ἱματίου ἁψάμενοι. Ἐπὶ τίνων δὲ ἀξιοῦσι περὶ αὐτῶν ἕτεροι· ὡς ὁ ἑκατόνταρχος ὁ περὶ παιδὸς, καὶ ὁ βεσιλικὸς περὶ υἱοῦ, καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρός· καὶ ἡ Χαναναία, καὶ νῦν ὁ γονυπετῶν αὐτὸν ἄνθρωπος περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. Καὶ πότε ἀφʼ ἑαυτοῦ ὁ Σωτὴρ μὴ ἀξιωθεὶς ἰᾶται· ὡς τὸν παράλυτον ἐπὶ τῇ προβατικῇ. Αὗται γὰρ, ἀλλήλων ἀντεξετασθεῖσαι, πολλὰ τῷ δυναμένῳ ἀκούειν τῆς ἐν μυστηρίῳ Θεοῦ κεκρυμμένης σοφίας παραστήσουσι δόγματα περί τε τῶν διαφόρων περὶ τὰς ψυχὰς συμπτωμάτων, καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας αὐτῶν. Ὡς γὰρ πᾶσαν νόσον καὶ μαλακίαν, ἃς ὁ Χριστὸς ἐν τοῖς ὄχλοις πρὶν ἰάσατο, ἀναφέρεις εὐλόγως ἐπὶ τὰ πάθη τὰ ἐν ταῖς ψυχαῖς, οὕτως τούτοις ἀναλογίζου τοῖς τε χωλοῖς καὶ κωφοῖς ἐξετασθῆναι καὶ τὰ περὶ τοῦ σεληνιαζομένου. Ἔστι γὰρ τουτὶ τὸ πάθος ἐπιτιθόμενον μὲν ἵν τισιν ὥραις, ἀφιστέμενον δὲ ἐν πλείοσιν, ἐν αἷς οὐδὲν διαφέρει ὁ πεπονθὼς ὑγιαίνων τε. Καὶ ψυχαὶ γοῦν τινες ὑγιαίνειν μὲν ἐν σωφροσύνῃ τάχα νομίζονται, καὶ βιοῦν ὡς ὁ λόγος βούλεται· εἶτα ἔσθʼ ὅτε καταπίπτουσιν ὑπὸ τῶν παθῶν ἀπὸ τοῦ ἑστηκέναι δοκεῖν […] περὶ τὴν ἀπάτην τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐπιθυμίαις. Οὗτοι, πνευματικκῶς εἰπεῖν, σεληνιάζονται, καταβαλλόμενοι ὑπὸ τῶν ἐν τοῖς ἐνδομυχοῦσι πάθεσι πνευματικῶν τῆς πονηρίας, πίπτουσιν εἰς τὸ πῦρ τῶν πυρώσεων· ἐνίοτε δὲ εἰς τὸ ὕδωρ, ὅτε ὁ βασιλεὺς πάντων τῶν ἐν τοῖς ὕδασι δρακόντων, καταβάλλων αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐλεύθερον δοκεῖν ἀναπνεῖν, ἐπὶ τὸ εἴκειν (93) εἰς τὰ βάθη τῶν κυμάτων τῆς θαλάσσης τοῦ τῶν ἀνθρώπων βίου. Ταύτῃ τῇ διηγήσει συμβαλεῖται ἡμῖν ὁ λέγων ἐν τῇ Σοφίᾳ, περὶ μὲν τῆς τοῦ δικαίου ὁμαλότητος· Διήγησις εὐσεβοῦς διὰ παντὸς σοφία· περὶ δὲ τῶν ἀποδεδομένων· Ὁ δὲ ἄφρων ὡς σελήνη ἀλλοιοῦται. Καὶ ἔστι καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις ἰδεῖν ὁρμὰς συνεπισπᾶσθαι δυναμένας πρὸς ἔπαινον τοὺς μὴ ἐφιστάντας αὐτῶντῷ ἀνερματίστῳ, ὥστε εἰπεῖν ἂν οἱονεὶ πανσέληνον εἶναι ἐν αὐτοῖς, ἢ παρʼ ὀλίγον πανσέληνον. Ἴδοις δʼ ἂν πάλιν μιμούμενον τὸ δόξαν εἶναι ἐν αὐτοῖς φῶς· οὐχὶ φῶς ἡμερινὸν τυγχάνον, ἀλλὰ φῶς νυκτερινὸν, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον λῆγον, ἕως μηδὲ δοκεῖν φῶς εἶναι ἐπιβλεπόμενον (94) ἐν αὐτοῖς γένηται. Εἰ οὗν πᾶσα ψυχὴ ὑπʼ ἀγγέλῳ τέτακται, ὁ τοῦ σεληνιαζομένου πατὴρ ἂν οὗτος ἀξιῶν ὡς περὶ υἱοῦ τὸν Ἰησοῦν, ὡς μὴ δυνηθέντα (95) ἀπὸ ὑποδεεστέρου λόγου τῶν μαθητῶν θεραπευθῆναι ὑπὸ τοῦ πάθους. Ἔστι δὲ ἄλαλον καὶ κωφὸν δαιμόνιον αἱ ἅλογοι πρὸς τὸ δοκοῦν καλὸν ὁρμαὶ, ὑπὸ τοῦ λόγου ἐκβαλλόμεναι, ἃς αὐτὸς ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ, νομιζόμεναι ὑπὸ τῶν βλεπόντων κατὰ λόγον ταῦτα πράττειν τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας. Δυσίατον δὲ τοῦτο τὸ πάθος, καί ἰσχυρὸν δοκεῖ καλῶς πεπρᾶχθαι τὰ μὴ καλῶς, καὶ ἔστιν οὕτως ἐν τοῖς τοιούτοις μεγάλη ἡ τοιαύτη ἐνέργεια, ὥστε ταύτην ὅρει παραβάλλεσθαι, δεομένη ἵνα μετατεθῇ ἀπὸ τοῦ πάσχοντος διὰ πάσης πίστεως τοῦ θεραπεύοντος. Ἔστι δὲ ἡ πᾶσα πίστις παραβαλλομένη κόκκῳ σινάπεως· ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μὲν παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἡ πίστις, καὶ βραχύτατόν ἐστι, καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται· τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς, τουτέστι ψυχῆς, γίνεται δένδρον μέγα· ὥστε οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ κατασκηνοῦν δύνασθαι ἐν τοῖς κλάδοις τῆς τοιαύτης πίστεως.
2.9.43Ayet 43. *Herkes İsa'nın yaptığı bütün şeylere hayran kalmışken öğrencilerine şöyle dedi:*
Στίς. μγ. Πάντων δὲ θαυμαίόντων ἐπὶ πᾶσαιν, οἷς ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, εἷπε πρός τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ.
2.9.44Ayet 44. Bu sözleri kulaklarınıza koyun: İnsanoğlu insanların eline teslim edilecek.
Peki kim tarafından teslim edilecek? Havari, Oğul'un Tanrı tarafından teslim edildiğini söylüyor: "Kendi Oğlu'nu esirgemedi, hepimiz için onu teslim etti", yani bütün dünyanın günahını kaldırmak için acı çeksin diye. Şeytan tarafından teslim edildiğini de söyleyebilirsin; Eyüp'ün çift hayvanlarını ve eşeklerini tutsak edenlere, develeri atlılara, koyunları ateşe, kızlarını ve oğullarını çölden gelen rüzgâra teslim eden odur. Demek ki Oğul önce Baba tarafından insanların eline teslim edilmiştir; sonra Yahuda tarafından, lokmadan sonra Şeytan'ın içine girdiği Yahuda tarafından; Şeytan onu Yahuda'dan da önce teslim etmektedir. Ama Baba kendi Oğlu'nu bize olan insan sevgisi ve iyiliğiyle esirgemedi; Yahuda ise prohairesisinin kötülüğüyle teslim etti. Ölüme verilince, ölümün, yani günahın gücüne sahip olan şeytanı etkisiz kıldı. Çünkü günah asıl anlamıyla ölümdür: "Günah işleyen psykhē ölecektir." Yöneticiler Mesih'e karşı dikildiler, biz ise onun öldürülmesinden yarar görerek şöyle diyoruz: "Onların bağlarını koparalım." Çünkü Mesih'in ölümünde onunla aynı biçimi alanlar olarak artık düşmanların bağları altında değiliz. Tersine, onlar göklerde oturan Baba'nın ve Rab'bin alayına konu olurlar. Dirilince bizi dirilişinde de kendisiyle aynı biçime soktu; artık karanlıkta ve ölüm gölgesinde oturmuyoruz, çünkü üzerimize Tanrı'nın ışığı doğdu.
Στίχ. μδ΄. Θέσθε ὀμεῖς εἰς τὰ ὦτα ὑμῶν τοὺς λόγους τούτους. Ὁ γὰρ Υίὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χέρας ἀνθρώπων. Ὑπὸ τίνος ἄρα μέλλει παραδίδοσθαι; Ὁ μὲν Ἀπόστολός φησι παραδεδόσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ τὸν Υἱὸν, ἐκώς (96)· Ὅς γε τοῦ ἰδίου Υἱοῦ οὐκ ρεφείσατο, ἀλλʼ ὑπέρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτόν, ὑπὲρ ὅλοῦ τοῦ κόσμου πεισόμενον, ἵνα ἄρῃ αὐτοῦ τὴν ἁμαρτίαν· ἐρεῖς δὲ καὶ ὑπὸ τοῦ διαβόλου παραδεδόσθαι αὐτὸν, ὑφʼ οὗ παραδίδονται τοῖς αἰχμαλωτεύσασι τὰ ζεύγη καὶ οἱ ὄνοι τοῦ Ἰὼβ, εἷτα τοῖς ἱππεῦσιν αἱ κάμηλοι, τῷ πυρὶ τὰ πρόβατα, τῷ ἐξ ἐρήμου πνεύματι αἱ τούτου θυγατέρες καὶ οἱ υἱοί. Ἔστω οὗν πρῶτον ὑκὸ τοῦ Πατρὸς παραδεδομένος ὁ Υἱὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων· εἶτα ὑπὸ τοῦ Ἰούδα, εἰς ὅν μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθενὁ Σατανᾶς ἀρχικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. Ἀλλʼ ὁ μὲν Πατὴρ τοῦ ἰδίου οῦ οὐκ ἐφείσατο φιλανθρωπίᾳ τῇ πρὸς ἡμᾶς καὶ χρηστότητι· ὁ δὲ Ἰούδας μοχθηρίᾳ προαιρέσεως. Θανατωθεὶς δὲ, τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου, ἤτοι τῆς ἁμαρτίας, διάβολον κατήργησε. Θάνατος γὰρ ἡ ἁμαρτία κυρίως, κατὰ τό· υχὴ ἀμαρτάνουσα, αὐτὴ ἀποθανεῖται. Καὶ οἱ μὲν ἄρχεστες παρ. έστησαν κατὰ τοῦ Χριστοῦ, ἡμεῖς δὲ ὠφεληθέντες τῷ ἐκεῖνον ἀπεκτάσθαι, φαμὲν τό· Δαβῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν. Σύμμορφοι γὰρ γεγονότες τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμοὺς τῶν ἐναντίων· ἀλλʼ αὐτοὶ μᾶλλον ἐκγελῶνται παρὰ τοῦ κατοικοῦντος ἐν οὐρανοῖς Πατρός, καὶ ὑπῤ τοῦ Κορίου μυκτηρίζονται. Ἀναστὰς γὰρ συμμόρφους ἡμᾶς πεποίηκε καὶ τῆς αὐτοῦ ἀναστάσεως, οὐκέτι καθεζομένους ἐν σκότει καὶ σκιᾷ θανάτου, διὰ τὸ ἀνατεῖλαι ἐφʼ ἡμᾶς φῶς τοῦ Θεοῦ.
2.9.56Ayet 57. *Yolda giderlerken biri ona, "Nereye gidersen seni izleyeceğim, Rab" dedi.*
Στίχ. νζ Ἐγένετο δὲ πορευομένων αὐτῶν ἐν τῆ όδῷ, εβπέ τις πρὸς αὐτό· Ἀκολουθήσω σοι ὅπου ἐὰν ἀπέρχῃ, Κύρε.
2.9.58Ayet 58. İsa ona, "Tilkilerin inleri, gök kuşlarının yuvaları var, ama İnsanoğlu'nun başını yaslayacak bir yeri yok" dedi.
Başını yaslayacak yeri olmayan bana benzemeye hazırsan, göklerin krallığı umuduyla öğretim uğruna burada yersiz yurtsuz olmayı seçeceksin; dinlenmeyi burada hiçbir şeyde değil, gelecekte bekleyerek. Çünkü adaleti uygulayan öğrencilerim bu dünyada sıkıntı çekecekler; tilkilere ve gök kuşlarına benzetilen kötüler ve büyücüler ise bu hayatta saptırarak ve saparak ilerleyecekler.
Daha yüksek anlamda: Gencin babası ölüp cansız kaldığında İsa tarafından çağrıldı. Şöyle düşünmeli: Pavlus için dünya nasıl çarmıha gerilmiş ve ölüydü, çünkü dünyanın işleri onun için ölmüştü ve artık onları geçici görünenler olarak gözetmiyordu; bunun gibi her adil için de şeytan ölmüştür, oysa günah işlerken onun için yaşıyordu. Çünkü "günah işleyen herkes şeytandan doğmuştur"; günah işleyen ve bu dünyadakileri gözeten herkes için kötü baba yaşar. Kötünün kendisi için öldüğü herkese Mesih "Beni izle" diyebilir. Eğer İsa'ya layık olacaksak babadan nefret etmemiz gerektiği sözünün gizli anlamı da belki budur. "Ölüler kendi ölülerini gömsün" sözü ise yalnızca mecazdır. Çünkü ölüler bir bakıma kendi ölülerini kendi içlerine gömerler, onların mezarı ve kabri olurlar. İsa'ya uyan kişi ölüyü bütünüyle bırakır, artık ona hiç dokunmaz; çünkü ölüye dokunanın kirlendiğini bilir.
Luka bunları daha saygın olanlar hakkında söylüyor. Markos ise On İki'yi çağırıp onları ikişer ikişer gönderdiğini, kirli ruhlar üzerinde yetki verdiğini söylüyor. Tanrı'nın isteğiyle söze ikişer ikişer hizmet edilmesi, halkın Mısır'dan çıkışında Musa ile Harun'dan beri gelen eski bir âdet gibi görünüyor. Çünkü Tanrı İsrail'i Musa ve Harun'un eliyle çıkardı. Nun oğlu Yeşu ile Yefunne oğlu Kalev de uyum içinde, ona yakının kışkırttığı halkı yatıştırdılar. Eldad ile Medad da çadırda uyum içinde peygamberlik ettiler. Daha sonra Pavlus ile Barnabas'ı da milletlere gönderdi; bunlar yeryüzünde uyuşan iki kişinin örnekleriydi. Şu sözler de bunlara uyar: "Kardeşinin yardım ettiği kardeş, sağlam bir şehir gibidir" ve "İki kişi bir kişiden iyidir." Matta da On İki'nin ikişerli düzenlendiğini, listelerinde onları çiftler hâlinde sıralayarak gösterir. Çiftçi bir çift öküzü tutarak toprağı işlediği gibi, Rab de havarileri ikişer ikişer koşup gönderdi ve onlarla birlikte, hakikatte dinleyip iman edenlerin toprağını işledi.
Στίχ. νή. Κοὶ εἶπτεν αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς· Αἱ ἀλώπεκες φοωλεοὺς ἔχουσι. καὶ τὰ πετενὰ τοῦ οὐρανοῦ ἕχουσι κατασκηνώσεις· ὁ δέ Υἰὸς τοῦ ἀνθρώπου οὐκ ἔχει ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ. Εἰ μὲν οὗν ἕτοιμος εἶ αὐτὸς ὁμοίως ἐμοὶ οὐκ ἔχοντι ποῦ τὴν κεφαλὴν κλῖναι, αἱρήσῃ διὰ τὴν ἐμὴν διδασκαλίαν τὸ ἀκατάστατεν ἐνταῦθα ἑλπίδι τῆς τῶν ὐρανῶν βασιλείας, ἐπʼ οὐδενὶ τὴν ἀνάπαυσὶν ἐνταῦθα μὴ προσδοκῶν, ἀλλʼ ἐν τῷ μέλλοντι. Οἱ γὰρ ἐμοὶ μαθηταὶ, δικαιοσύνην ἀσκοῦντες, ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ θλίψιν ἕξουσι· πονηροὶ δὲ καὶ γόητες, ἀλώπεξι καὶ πετεινοῖς οὐρανοῦ παραβαλλόμενοι, ἐν τῷ βίῳ τούτῳ προκόψουσι πλανῶντες καὶ πλανώμενοι. ψηλότερον δέ· Ὅτε ἐτεθνήκει τῷ νεανίσκῳ ὁ ππτὴρ καὶ ἦν νεκρὸς, τότε ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐκλήθη. Νομιστέονδὲ, ὅτι, ὥσπερ ὁ κόσμος Παύλῳ ἐσταύρωται καὶ νεκρὸς ἦν, ἐπεὶ τεθνήκει αὐτῷ τὰ τοῦ κόσμου ς, πρᾶγματα, μηκέτι αὐτὰ σκοποῦντι ὡς βλεπόμενα καὶ πρόσκαιρα· οὕτως ἑκάστῳ δικαίῳ τέθνηκε ὁ διάβολος, ὅσπις αὐτῷ ἔζη ἁμαρτάνοντι Πᾶς γὰρ δ ποιῶν τὴν ἀμορτίαν ἐκ τοῦ δαβόλου γεγέννηται· παντὶ δὲ ἁμαρτάνοντι καὶ σκοποῦντι τὰ τῇδε ζῇ ὁ πονηρὸς πατήρ. Παντὶ δὲ, ᾧ τέθνηκε ὁ τονηρὸς, λέγοιτʼ ἂν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ τὸ, Ἀκολούθει μοι. Καὶ τάχα τοιοῦτόν ἐστι μυστικῶς νοούμενον τὸ δεῖν μισεῖσθαι ὑφʼ μῶν τὸν πατέρα, εἰ μέλλοιμεν ἄξιοι ἔσεσθαι τοῦ Ἰησοῦ. Τὸ δὲ, Τοὺς νεκροὺς θάψαι τοὺς ἑαυτῶν νεροὺς, ἀλληγορεῖται μόνον. Θάπτουσιγάρ πως νεκροὶ Τοὺς ἑαυτῶν νεκροὺς ἐν ἑαυτοῖς, τάφοι καὶ μνημεῖα αὐτῶν γενόμενοι. Τέλεον δὲ καταλείπει τὸν νεκρὸν, καὶ οὐδαμῶς ἔτι αὐτοῦ ἅπτεται ὁ πειθόμευος τῷ Ἰησοῦ· οἶδε γὰρ, ὡς ὁ ἀπτόμενοςνεκροῦ μολύνεται. Ἀλλʼ ὁ μὲν Λουκᾶς ταῦτα περὶ τῶν εὐδοκιμωτέρων φησίν· ὁ δὲ Μάρκος λέγει, ὅτι παρακαλεσάμενος τοὺς δώδεκα, ἀπέστειλεν ἀνὰ δύο δύο, δοὺς αὐτοῖς ἐξουσίαν πνευμάτων ἀκαθάρτων. Τοῦτο δὲ, ἀνὰ δύο ὑπηρετεῖσθαι τῷ λόγῳ βουλήματι Θεοῦ, ἕοικεν εἶναι ἀρχαῖον ἀπὸ Μωσέως καὶ Ἀαρὼν, ἐν τῷ ἐξελθεῖν τὸν λαὸν ἐκ τῆς Αἰγύπτου. Ἐξήγαγε γὰρ τὸν Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς ἐν χειρὶ Μωσέως καὶ Ἀαρών. Κσὶ Ἰησοῦς δὲ ὁ τοῦ Ναυῆ, καὶ Χαλεβ ὁ τοῦ Ἰεφονῆ, ἀμφότεροι ὁμονοήσαντες κατέστειλαν τὸν λαὸν παροξυνόμενον ὑπὸ τῶν δέκα. Καὶ Ἐλδὰδ καὶ Μελδδ, ἀμφότεροι προεφήτευον ἐν τῇ σκηνῇ ἐμονοήσαντες. Ἀλλὰ καὶ ὕστερον Παῦλον καὶ Βαρνάβαν ἐξαπέστειλεν εἰς τὰ ἔθνη, καὶ παραδείγματε οἱ τοιοῦτοι ἦσαν τῶν συμφωνούντων δύο ἐπὶ τῆς γῆς. Ἐφαρμόσει δὲ τούτοις καὶτό· Ἀδελφὸς ὑπὸ ἀδελφοῦ βοηθούμενος, ὡς πόλις ὀχυρά· καὶ τό· Ἀγαθοὶ οἱ δύο ὑπέρ τὸν ἔνα. Τὸ δὲ κατὰ δύο τετάχθαι καὶ τοὺς δώδεκα ἐμφαίνει ἐν τῷ καταλόγῳ αὐτῶν ὁ Ματθαῖος, αατὰ συζυγίαν αὐτοὺς τάξας. Ὥσπερ δὲ ὁ γεωργὸς ζεῦγος βοῶν κατέχων ἐργάζεται τὴν γῆν, οὕτως ὁ Κύριος δύο δύο ἀποστόλους ζεύξας ἀπέστειλεν αὐτοὺς, μετ’ αὐτῶν ἐργαζόμενος τὴν γῆν τῶν ἀκουόντων ἐν ἀληθείᾳ καὶ πιστευόντων.
2.10.10Bölüm 10
Ayet 10. *Bir şehre girdiğinizde sizi kabul etmezlerse, sokaklarına çıkıp deyin ki:*
Στιχ. ι΄. Εἰς ἥν δʼ ἄν πόλιν εἰσέρχησrθε. κοὶ μὴ δέχοται ὑμᾶς, ἐξελθόντες εἰς τὰς πλατείας αὐτῆς, εἴπατε·
2.10.11Ayet 11. Şehrinizden bize bulaşan tozu size silkiyoruz.
Çünkü günahlarınızın tozu haklı olarak size dönecektir. Daha yalın anlamda "tozu silkin" buyruğu, ya onlardan hiçbir şey almadıklarını göstermek ya da onlar için çıkılan uzun yolculuğa tanıklık etmek içindir. Dikkat et: Havarileri ve sağlıklı öğretiyi kabul etmeyen şehirlerin sokakları geniştir; tıpkı yıkıma götüren kapının geniş, yolun ferah olması ve oradan geçenlerin çok olması gibi.
Στίχὶ ιά. Καὶ τὸν κονιορτόν, τὸν κοληθέτα ἡμῖν ἐκ τῆς πόλεως ὑμῶν, ἀπομαξόμεθα ὑμῖν Τῶν γὰρ ἁμαρτημάτων ὑμῶν ὁ κονιορτὸς δικαίας ἂν εἰς ὑμᾶς ἐπανέλθῃ. Ἁπλούστερον δέ· Βούλετο. τὸ, Ἐκτινάξατε τὸν κονιορτὸν, ἢ ὥστε δεῖξαι, ὅτ. οὐδὲν ἔλαβον παρʼ αὐτῶν, ἢ ὥστε εἰς μαρτύριον αὐτοῖς γενέσθαι τῆς μακρᾶς ὁδοιπορίας, ἤν ἐστείλστο διʼ αὐτούς. Παρατήρει δὲ, ὅτι αἱ μὴ παραδεχόμεναι τοὺς ἀποστόλους καὶ τὴν ὑγιῆ διδασκαλίαν πόλεις, ἔχουσι πλατείας· ἀναλόγως τῇ πλατεία (97) ή πύλη. καὶ εὐρύχωρος ἡ ὀδὸς ὁ ἀπάγουσα εἰς τὴν ἀπώλειαν, καὶ πολλοί εἰαν οἰ ἐρχόμενοι διʼ αὐτῆς.
2.10.38Ayet 38. *Yolda giderlerken bir köye girdi. Marta adında bir kadın onu evine kabul etti.*
Στιχ΄. λη΄. Ἐγόνετο δὲ ἐν τῷ πορεύεσθαι αὐτούς. καὶ αὐτὸς εἰσῆλθεν εἰς κώμην τινά. Γυνὴ δέ τις ὀνόματι Μάρθα ὑπεδέξατο αὐτὸν εἰς τὸν οἴκον αὐτῆς.
2.10.39Ayet 39. *Onun Meryem adında bir kız kardeşi vardı. Meryem İsa'nın ayakları dibine oturup sözünü dinliyordu.*
Στίχ. λθ΄. Καὶ τῇδε ῆν ἀδελφὴ καλουμένη Mαρία, ἢ, καὶ παρακαθίσασα παρὰ τοὺς πόδας τοῦ Ἰησοῦ, ἢκουε τὸν λόγον αὐτοῦ,
2.10.40Ayet 40. *Marta ise çok hizmetle uğraşıyordu. Gelip şöyle dedi: Rab, kız kardeşimin hizmeti bana bıraktığına aldırmıyor musun? Söyle de bana yardım etsin.*
Στίχ. μ΄. Ἡ δὲ Μάρλα περιεσπάσατο περὶ πολλὴν διακονίαν. Ἐπιστλσα δὲ ελπεν· Κύριε. οὐ μέλει σοι ὅτι ἡ ἀδελφή μου μόνη κατέλσε διακονεῖν; Εἰπὲ οὖν αὐτῇ, ἵνα μοι συναντιλάβηται.
2.10.41Ayet 41. *İsa ona şöyle cevap verdi: Marta, Marta, birçok şey için kaygılanıyor ve telaşlanıyorsun. Gereken tek şeydir.*
Στίχ. μα΄. Ἀποκριθεὶς δὲ εἶπεν δ Ἰησοῦς· Mάρθα, Μάρθα, μριμνᾶς καὶ τυρβάζῃ περὶ πολλά· ἑνὸς δέ ἐστι χρεία.
2.10.42Ayet 42. Meryem iyi payı seçti, bu ondan alınmayacaktır.
"Gereken tek şeydir" sözü için "Komşunu kendin gibi seveceksin" kullanışlıdır; "Az şey gereklidir" sözü için ise "Çalmayacaksın, yalan tanıklık etmeyeceksin" ve benzer sözleri yanına koyarsın. Marta eylem, Meryem temaşa olarak alınabilir. Ya da biri Yahudiye, öteki milletlerden olan Kilise'dir. Ya da Marta, sünnetlilerden iman edip kanunun gereklerini Yahudi usulüyle koruyanlar, Meryem ise bunlardan kurtulup yalnızca İsa'nın ayaklarının dibine oturanlardır. Farklı biçimlerde baktığında, Marta'nın daha bedensel olduğunu ve pek çok şeyle meşgul olduğunu, Meryem'in ise yalnızca temaşaya ve ruhanî şeylere bağlandığını bulacaksın.
Στίχ. μβ΄. Μαρία δὲ τὴν ἀγαθὴν μερίδα ἐξελέξατο, ἥτις οὐκ ἀφαιρεθήσεται ἀπʼ αὐτῆς. Εἰς μὲν οὖν τὸ, Ἐνός ἐστι χρεία, τὸ Ἀγαπήσεις, χρήσιμον (98), τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν· εἰς δὲ τὸ, Ὀλίλων ἐστὶ χρεία, παραθήσεις τό· οὐ κλέῥεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, καὶ εἴ τι ἄλλο ὁμοίως εἴρηται. Ἐκλάβῃ δὲ Μάρθαν μὲν εἰς τὴν πρᾶξιν, Μαρίαν δὲ εἰς τὴν θεωρίαν. Ἥ τὴν μὲν εἰς τὴν Ἰουδαίαν, τὴν δὲ εἰς τὴν ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίαν. Ἤ Μάρθαν μὲν εἰς τοὺς ἐκ περιτομῆς πιστεύσαντας καὶ φυλάττοντας Ἰουδαῖκῶς τὰ τοῦ νόμου, Μαρίαν δὲ τοὺς τούτων ἀπηλλαγμένους, καὶ μόνοις τοῖς Ἰησοῦ ποσὶ προσκαθεζομένους. Διαφόρως γὰρ ἐπιβάλλλων, εὑρήσεις Μάρθαν μὲν σωματικωτέραν, καὶ περὶ πολλὰ εἰλουμένην, Μαρίαν δὲ τῇ θεωρίᾳ μόνῃ, καὶ τοῖς πνευματικοῖς προσανέχουσαν.
2.11.2Bölüm 11
Ayet 2. Göklerdeki Babamız, adın kutsal kılınsın, krallığın gelsin.
Bence evlatlık ruhuyla dolu olmayan hiç kimse Tanrı'ya "Baba" demez. Baba'yı yücelten Oğul "Baba" diyebilir; ama "Düşmanlarınızı sevin, size zulmedenler için dua edin ki göklerdeki Babanızın oğulları olasınız" buyruğunu tutan da.
"Krallığın gelsin." Yani her yönetim, yetki ve güç, ayrıca dünyanın her krallığı ve ölümlü bedenlerimizde hüküm süren günah ortadan kalksın; bütün bunların yerine Tanrı hüküm sürsün.
δτίχ. β΄. Πάτερ ἡμῶν, ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἁγισσθήτω τὸ ὅνομά σου· ἐλθέτω ἡ βασιλεία σου. θἶμαι δὲ, ὅτι οὐδεὶς λέγοι τῷ Θεῷ τὸ Πάτερ, μὴ πεπληρωμένος τοῦ τῆς υἱοθεσίας πνεύματος· καὶ Υἱὸς δοξάζων Πατέρα λέγοι ἂν Πάτερ· φυλάξας δὲ τὴν ἐτολὴν, τὴν λέγουσαν· Ἀγαπᾶτε τοὺς ἐχθροὺς ἐμῶν, προσεύχεσθε ὑπέρ τῶν διωκόντων ὑμιᾶς, ὅπως γένησθε υἱοὶ τοῦ Πατρός ὑμῶν, τοῦ ἐν τοῖοὐρανοῖς. Ἐλθέτω ἡ θασιλεία σου. Ἵνα καταργηθῇ μὲν πᾶσα ἀρχὴ καὶ ἐξουσία καὶ δύναμις, ἕτι δὲ καὶ πᾶσα βασλεία τοῦ κόσμου, καὶ ἡ βασιλεύουσα ἐν τοῖς θνητοῖς ἡμῶν σώμασιν ἁμαρτία· πάντων δὲ τούτων βαπλεέσῃ ὁ Θεός.
2.11.3Ayet 3. Yeterli ekmeğimizi ver. "Her gün" sözü de zorunlu olarak eklenmiştir. Çünkü gerçek hayatımız adeta sürekli onarılır; iç insan Tanrı'ya göre yaşasın diye.
Στίχ. γ΄. Τὸν ἄρτον ἡμῶν τὸν ἐπιούσιον δίαου. Ἀναγκαίως δὲ καὶ τὸ καθʼ ἡμέραν πρόσκειται. Οἱονεὶ γὰρ ἐπισκευαστή ἐστιν ἡμῶν ἡ ζωὴ ἡ ἀληθινὴ, ἵνα κατὰ Θεὸν ζήσῃ ὁ ἔσω ἄνθρωπος.
2.11.5Ayet 5–7. "Hanginiz" sözü öğrencilere söyleniyor. "Dostu olacak" ise kutsallara, Musa ve İbrahim gibi kimselere dost olan Tanrı'yı söylemek içindir. Belki gece yarısı da hayatın bu daralmış vaktidir; ölüm meleği dünyadaki Mısır'ın her evine girer, kapı eşiği Mesih'in kanıyla yağlanmamışsa. Öğrenci dostundan üç ekmek ister, çünkü yoldan yanına gelen kişiyi Üçleme'ye dair tanrı bilgisiyle beslemek ister; nitekim "Bensiz hiçbir şey yapamazsınız" diyor. Ama dost içeriden "Beni rahatsız etme" diye nasıl cevap verir? Araştırırsın ki belki yorgun ve yüklü olanlar kendi yorgunluklarını Kurtarıcı'ya verir. Bu yüzden zayıflıklarımızı taşır ve bizim için acı çeker. Ya da Tanrı biri için uyumadığı, ama günah işleyen başkasına öfkelendiği söylendiği gibi, kendisini rahatsız eden kişiden yorgunluk da duyar.
Sen de bak, ekmek psykhēnin bilgi içindeki zorunlu gıdası mıdır, onsuz kurtulmak mümkün müdür; örneğin nasıl yaşamak gerektiğine dair kesin söz gibi. Balık ise öğrenme sevgisine katık gibidir: dünyanın yapısını, unsurların işleyişini, zamanların başını, sonunu ve ortasını ve Hikmet'in bunların ardından saydığı şeyleri bilmek. Tanrı böylece ekmek yerine, şeytanın İsa'ya yedirmek istediği taşı vermez; balık yerine de balık yemeye layık olmayan Etiyopyalıların yediği yılanı. Çünkü Mezmur yazarı şöyle der: "Ejderhanın başını suyun üzerinde ezdin, onu Etiyopya halklarına yiyecek olarak verdin." Genel olarak da besleyici ve yararlı olan yerine yenmez ve zararlı olanı vermez.
τα. ε΄ ζ΄. Τὸ μὲν οὖν, Τίς ἐξ ὑμῶν, πρὸς τοὺς μαθητὰς λέγεται· τὸ δὲ, ἕξει φίλον, ἵνα εἴπῃ τὸν Θεὸν φίλον τηχάνοντα τοῖς ἀγίοις, ὡς Μωῦσῇ καὶ τῷ Ἀβραάμ. Τάχα δὲ καὶ μεσονύκτιον ὁ συνεσταλμένος οὗτός ἐστι καιρὸς τοῦ βίου, ὅτε ὀλοθρευτὴς εἰσέρχεται εἰς πᾶσαν οἰκίαν τῆς ἐν κόσμῳ Δγύπτου, ἕνθα μὴ κέχρισται ἡ φλιὰ τῷ τοῦ Χριστοῦ αἵματι. Αἰτεῖ δὲ ὁ μαθητὴς τὸν φλον τρεῖς ἄρτους, βουλόμενος θρέψαι τῇ περὶ Τριάδος θεολογία τὸν γενόμενον πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ, ααθά φησιν· Ἐκτὸς ἐμοῦ οὐ δόνασθε ποιῆσαι οὐδέν, Ἀλλὰ πῶς ἀποκρίνεται ἔσωθεν ὁ φίλος λέγων· Μή μοι κόπον πάρεχες Ζητήσεις δὲ, μήποτε οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτι σμένοι τοὺς ἑαυτῶν κόπους παρέχωσι τῷ Σωτῆρι. Διὸ τὰς ἀσθενείας ἡμῶν φέμε, καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶτα. Ἥ ὥσπερ τῷδε μὴ (99) ὑπνοῖ ὁ Θεὸς, ἄλλῳ δὲ ἁμαρτάνοντι ὀργίζεσθαι λέγεται οὕτω καὶ κόπον ἔχειν ἀπὸ τοῦ παρέχοντος αὐτῷ. Σὸ δὲ ὅρα, εἰ ἅρτος μὲν ἡ ἀναγκαία τῆς ψυχῆς ἐν γνώσει τροφὴ, ἧς ἄνευ οὐκ ἔστι σώζεσθαι· οἶον ὁ περὶ τοῦ, πῶς βιωτέον ἀκριβὴς λόγος·ἰχθὸς δὲ ἣ οἷον ὄψον φιλομάθεια· οἶον τὸ εἰδέναι σύστασιν κόσμου, ἐνέργειαν στοιχείων, ἀρχὴν καὶ τέλος καὶ μεσότητα χρόνων, καὶ ὅσα ἐξῆς ἡ σοφία καταλέγει. Οὕτως οὗν ἀντὶ ἅρτου λίθον οὐ δίδωσιν ὁ Θεὸς, ὅν ὁ διάβολος ἐβούλετο ὑπὸ Ἰησοῦ ἐσθίεσθαι· οὕτε ἀντὶ ἰχθύος ὄφιν, ὅν ἐσθίουσιν οἱ ἀνάξιοι τοῦ ἰχθύας ἐσθίειν Αἰθίοπες. Ἐκεῖ γὰρ, φησὶν ὁ Ταλμρδὸς, σὺ συνέθλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δςάκοττος ἐπὶ τοῦ βδατος, ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Aὶθίοὐιν οὔτε ἀπλῶς ἀντὶ τροφίμου καὶ ὠφελοῦντος τὰ ἄβρωτα καὶ βλάπτοντα.
2.11.34Ayet 34. *Bedenin kandili gözdür. Gözün sade olursa bütün bedenin de aydınlık olur. Kötü olursa bedenin de karanlık olur.*
Στίχ. λδ΄. Ὁ λύχνος τοῦ σώματός ἐστιν ὁ ὀφθαλμός. θταν οὖν ὁ ὀφθαλμός σου ἁπλοῦς ᾖ. καὶ ὅλον τὸ σῶμά σου φωτενόν ἐστιν. Ἐπὰν δέ πονηρὸς ῇ, καὶ τὸ σῶμά σου σκοτεινόν.
2.11.35Ayet 35. *Dikkat et, içindeki ışık karanlık olmasın.*
Στίχ. λε. Σκόπει οὖν, μὴ τὸ φῶς τὸ ἐν σοὶ σκότος ἐστίν.
2.11.36Ayet 36. Bedenin aydınlık olur, karanlık bir parça taşımazsa, kandilin şimşekle aydınlatması gibi tümüyle aydınlık olur.
Sonraki sözün anlamının şöyle olduğunu düşünüyorum: Bedenin kandili aydınlatıp bedenin aydınlanmış olduğundan, artık hiç günah işlemediğin için içinde karanlık bir parça kalmamışsa, bütün beden, ışınları karanlığı çözen parlak şimşekteki kandile benzetilecek kadar aydınlık olur. Çünkü nousun aydınlatması en parlak şimşeğe benzer; bedendeki ışık ise, tabiatı karanlık olup nousun istediği yere götürülen şimşekteki kandile benzer.
Στίχ. λς΄. Εἰ οὗν τὸ σῶμά σρυ φωτενόν, μὴ ἕχον μέρος σκοτεινὸν, ἔσται φωτεινὸν ὅλον, ὡς ὅταν ὁ λύχνος τῆ ἀστραπῇ φωτίεται. Τοῦ δὲ ἐφεξῆς ῥητοῦ τοιοῦτον εἶναι τὸν λόγον νομίζω· Εἵπερ διὰ τὸ σῶμά σου φωτεινὸν γεγονέναι, φωτισθέντος ὑπὸ τοῦ λύχνου τοῦ σώματος, μηδέν ἐστιν ἐν σοὶ μέρος ἕτι σκοτεινὸν, μηδαμῶς ἁμαρτάνοντι ἕτι, οὕτως ἔσται φωτεινὸν τὸ ὅλον σῶμα, ὡς παραβάλλεσθαι τὰς αὐγὰς αὐτοῦ λύχνῳ ἐν φωτιζούσῃ ἀστραπῇ κὰν φωτισμῷ τὸ σκότος λύοντι. Ἀστραπῇ μὲν γὰρ ἔοικε λαμπροτάτῃ ὁ ἀπὸ τοῦ νοῦ φωτισμός· λύχνῳ δὲ ἐν ἀστραπῇ τὸ ἐν τῷ σώματι φῶς, πεφυκότι εἶναι σκότος, ἀγομένῳ, ὅπου ὁ νοῦς βούλεται.
2.11.51Ayet 51. Habil'in kanından Zekeriya'nın kanına kadar.
Elizabet'i ve çocuğu yakalayamayan cellatların öfkelerini Zekeriya'ya boşalttıkları anlatılır. Kimilerine göre ise bakire Meryem yüzünden, Kurtarıcımızı doğurduktan sonra. Tapınmaya gelince bakirelerin yerinde durmuştu. Onun doğurduğunu bilenler engel olmak isteyince Zekeriya, onlara, hâlâ bakire olduğu için bakireler yerine layık olduğunu söyledi. Bu yüzden, açıkça kanunu çiğniyormuş gibi, tapınak ile sunak arasında, Tanrı'ya hizmet edip kurban sunarken onu öldürdüler ve kanı kurban kanıyla karıştırdılar.
Στίχ. νά. Ἀπὸ τοῦ αἵμματος .Ἅβελ ἐως τοῦ αἵμοτος ὅαχαρίου. (1) Διὸ τῆς Ἐλισάβετ καὶ τοῦ παιδὸς ἀποτυχόντες οἱ δήμιοι, καὶ (2) τοῦ Ζαχαρίου τὸν θυμὸν ἀφιᾶσιν, λόγος. Κατʼ αὐτὸ τοῦτο γοῦν καὶ διὰ τὴν παρθένον Μαρίαν μετὰ τὸ γεννῆσαι τὸν Σωτῆρα ἡμῶν. Ἐλθοῦσα γὰρ προσκυνῆσαι, ἔστη ἐν τῷ τόπῳ τῶν παρθένων. Καὶ κωλυόντων τῶν εἰδότων αὐτὴν γεννήσασαν, ὁ δαχαρίας ἕλεγε τοῖς κωλύουσιν, ἀξίαν αὐτὴν εἶναι τοῦ τόπου τῶν παρθένων, ἔτι παρθένον οὖσαν. Ὡς οὖν σαφῶς παρανομοῦντα ἀπέκτειναν μεταξὺ τοῦ ναοῦ καὶ τοῦ θυσιαστηρίου, λειτουργοῦντα καὶ θύοντα τῷ Θεῷ, καὶ ἀναμιγνύουσι τὸ αἶμα τῷ αἵματι.
2.12.6Bölüm 12
Ayet 6. *Beş serçe iki assariona satılmıyor mu? Oysa bunlardan biri bile Tanrı'nın önünde unutulmuş değildir.*
Στίχ. Ϛ΄. Οὐχὶ πέντε στρουία πτωλεῖται ἀσσαρίων δυοῖν καὶ ἐν ἐξ αὐτῶν οὐκ ἔστιν ἐπιλελησμένον νώπιον τοῦ Θεοῦ;
2.12.7Ayet 7. Başınızın bütün saçları bile sayılıdır. Korkmayın, siz birçok serçeden daha değerlisiniz.
Dikkat et, Matta gibi serçenin yere düşmesinden söz etmedi. Beş serçe burada adil kişinin hislerine işaret eder: yüksek ve insanı aşan şeyleri duyumsarlar, ilahî şeyleri görürler, Tanrı'nın sesini işitirler, diri ekmeği tadarlar, Mesih'in merheminin güzel kokusunu ve sevinç yağını koklarlar, diri logosa dokunurlar. Bunlar, ruhun işlerini akılsızlık ve budalalık sayanlarca değersiz görülseler de, Tanrı'nın önünde unutulmuş değildir. En küçük serçenin bile Tanrı'nın önünde unutulmadığını söyleyen sözü, Tanrı'nın günahları yüzünden bazılarını unuttuğunu söyleyen sözlerle karşılaştır. Harfî anlamda burada Takdir'in ince ayrıntılara kadar uzandığı ve bilginin küçük şeylere kadar eriştiği gösterilir. Zihinle kavranan anlamda ise, serçeler gibi yere düşen, akıllı olan kısımdır. Yukarı çıkması gerekirken aşağıdakileri arar, bedenin kötülüklerine dolanır, onursuz bir duyguya teslim olur, özgürlüğünü de onuruyla birlikte yitirir. Logosla yükselip dünyevî şeyleri düşünen kişi böyledir. Yine harfî anlamda "Babanız olmadan yere düşmez" sözü iradeyi değil, ön bilgiyi gösterir. Çünkü olan şeylerin kimi iradeyle, kimi hoşnutlukla, kimi izinle olur.
Στίχ. ζ΄. Ἀλλὰ καὶ αἱ τρίχες τῆς κεφαλῆς ὑμῶν πᾶσαι ἠρίθμηνται. Μὴ οὑν φοβεῖσθε. Πολλῶν στρουθίων διαφέρετε. Τήρει δὲ, ὅτι οὐ πτῶσιν στρουθίου ἐπὶ τῆς γῆς εἷπεν, ὡς ὁ Ματθαῖος. Πέντε δὲ στρουθία νῦν τὰς αἰσθήσεις τοῦ δικαίου αἰνίττεται· αἳ τῶν μετεώρων καὶ ὑπὸρ ἄνθρωπον αἰσθάνονται, ὁρῶσαι τὰ θεῖα, ἀκούουσαι φωνῆς Θεοῦ, γευόμεναι ζῶντος ἅρτου, ὀσφραινόμεναι Χριστοῦ μύρων εὐωδίας, ἐλαίου ἀγαλλιάσεως, ἁπτόμεναι λόγου ζῶντος· αἵτινες, ἐξευτελιζόμεναι ὑπὸ τῶν τὰ πνεύματος μωρίαν καὶ εὕω (3) κρινόντων, οὔκ εἰσιν ἐπιλελησμέναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Τὸ μέντοι ἐμφαῖνον ῥητὸν, μηδὲ τὸ ἐλάχιστον στρουθίον ἐπιλελησμένον εἶναι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, συνεξέτασον τοῖς ἐμφαίνουσι ῥητοῖς, ἐπιλανθάνεσθαί τινων τὸν Θεὸν διʼ ἁμαρτίαν αὐτῶν. Ῥητῶς μὲν οὗν τὸ λεπτομερὲς τῆς Προνοίας, καὶ ἡ μέχρι τῶν λεπτῶν γνῶσις, ἐν τούτοις δηλοῦται· νοητῶς δὲ πίπτει ἐπὶ τῆς γῆς, οἷα στρουθία, τὸ φρόνιμον. Ἐπὰν δὲ ἅνω φέρεσθε (4), τὰ κάτω ζητεῖ τοῖς τῆς σαρκὸς ἐνεχομένοις κακοῖς, παραδοθὲν εἰς πάθος ἀτιμίας, καὶ τὸ ἐλεύθερον μετὰ τοῦ τιμίου ἀπολελωκός. Τοιοῦτος δὲ ὁ ὑπὸ τοῦ λόγου μετεωρισθεὶς, καὶ τὰ γήϊνα φρονήσας. Κατὰ δὲ τὸ ῥητὸν πάλιν, τό Οὐ πεσεῖται ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ Πατρὸς ὑμῶν, οὐ τὴν βούλησιν δίκνυσιν, ἀλλὰ τὴν πρόγνωσιν. Τῶν γὰρ γινομένων, ἃ μὲν κατὰ βούλησιν γίνεται, ὰ δὲ κατʼ εὐδοκίαν, ἃ δὲ αατὰ συγχώρησιν.
2.13.20Bölüm 13
Ayet 20. *Yine dedi ki: Tanrı'nın krallığını neye benzeteyim?*
Στίχ. κ΄. Πάλιν οδν εἷπε· Τίνι ὁμοιώσω τὴν βασαιλείαν τοῦ Θεοῦ;
2.13.21Ayet 21. Bir kadının alıp üç ölçü una gizlediği ve hamurun tümü mayalanana dek beklediği mayaya benzer.
Başka türlü de anlaşılabilir: Kadın Kilise, maya Kutsal Ruh'tur. Üç ölçü ise beden, ruh ve psykhēdir. Bunlar Kutsal Ruh'un mayasıyla kutsanır ve Kutsal Ruh'la tek hamur olur. Ayrıca Kurtarıcı, tohumdan olgunlaşan gücü, yani Kutsal Ruh'u maya diye adlandırıyor ve buna şöyle işaret ediyor: Göksel krallığın sözü, insanlar arasına ilk ekilişinden sonra büyüyüp tam meyve verince, ilk ürünlerden yararlananlara Kutsal Ruh'un bolluğunu sağlar, hamuru mayalayan maya gibi. Kadın ise, yani Tanrı'nın hikmeti, onu üç ölçü una gizler. Çok özenle ve tohumun işlenmesiyle üç ölçü un edinenlere, yani Baba, Oğul ve Kutsal Ruh'a dair öğretilere ve ilahî bilgiye, Tanrı'nın hikmeti Kutsal Ruh'u sağlar. Başka bir yoruma göre aynı hikmet, beden, psykhē ve ruhtan oluşan, Tanrı'dan gelen bütün insana ilahî soluğun bolluğunu verir ve mayayı, yani ondan gelen yararı, bu anlamdaki üç ölçü una gizler; tümü mayalanana dek. Göksel mayaya katılarak nitelik kazanmış ve mayalanmış böyle bir kişi, göksel ve ruhanî insan diye anılacak ve yeni bir hamur olacaktır; çünkü verilen üç un ve onlardaki Kutsal Ruh soluğu tek bir karışım olmuştur. Havari'nin "Çok olsak da bir ekmek ve bir bedeniz" dediği gibi, yeni ve ruhanî ekmek olarak, her şeye hayat veren ve gökten inen ekmeğin suret ve benzerliğini alacağız; o bizi de kendisine benzer kılmıştır. Tanrı'nın hikmetini burada kadına benzetmem yerindedir. Mesih, Tanrı'nın gücü ve hikmetidir; bu da mayanın örneğine uygundur. Tohum benzetmesinde çiftçi ve ekici şahsını getirmişti, orada kadından söz etmek makul olmazdı; burada ise üç ölçü una karıştırılan maya söz konusu olduğundan benzetme, oradaki ekiciyi ekmek yapan kadına benzetir.
Στίχ. κα΄. Ὁμοία ἐστὶ ζύμῃ, ἥν λαβοῦσα γυνὴ ἔκρυψεν εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, ἕως οὗ ἐζυμὼμώθη ὅλον. Ἐτόρως ἐστὶ λαβεῖν, τὴν μὲν γυναῖκα εἰς τὴν Ἐκκλησίαν, τὴν δὲ δύμην εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον. Σάια δὲ τρία, σῶμα, πνεῦμα, ψυχήν. Ἁγιάζεται δὲ ταῦτα τῇ ζύμῃ τοῦ ἁγίου Πνεύματος, ὥστε γενέσθαι πρὸς τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἓν φύραμα. Ἕτι ζύμην τὴν ἀπὸ τοῦ σπόρου τελεσιουργηθεῖσαν δύναμιν ὁ Σωτὴρ ὀνομάζει τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγίον, τοῦτον αἰνιξάμενος τὸν τρόπον. Ὁ γοῦν τῆς οὐρανίου βασιλείας λόγος, μετὰ τὴν πρώτην ἐν ἀνθρώποις σπορὰν αὐξηθεὶς, καρπὸν ἐποδοὺς ἐντελῆ, τοῦ ἁγίου Πνεύματος τὴν ἐπιχορηγίαν τοῖς διὰ τῶν πρώτων ὠφελουμένοις παρέχει, ζύμης δίκην φύραμα ζυμούσης. Γυνὴ δὲ ταύτην, ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ, εἰς ἀλεύρου σάτα τρία ἐγκρύπτει. Τοῖς γοῦν πορισαμένοις ἐκ πολλῆς ἐπιμελείας καὶ τῆς τοῦ σπόρου γεωργίας ἀλεύρου σάτα τρία, δόγματα, θείαν γνῶσιν τὴν περὶ Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος, ἡ τοῦ Θεοῦ σοφία τὸ ἄγιον Πνεῦμα χορηγεῖ. Ἡ δʼ αὐτὴ, καθʼ ἑτέραν διάνοιαν, πάντα τὸν ἐκ Θεοῦ ἄνθρωπον ἐκ σώματος καὶ ψυχῆς καὶ πνεύμάτος συνεστῶτα, τῇ ἐπιχορηγίᾳ τῆς θείας ἐμπνεύπιως, ζύμην ἐγκρύπτουσα, τὴν ἐξ αὐτῆς ὠφέλειαν, είς ὀλεύρου σάτα τρία τὰ νενοημένα, ἕως οὗ ζυμωθῇ δλον. Οὗτος γοῦν, τῇ μετοχῇ τῆς οὐρανίου ζύμης ποιωθεὶς καὶ ζυμωθεὶς, οὐράνιος καὶ πνευματικὸς χρηματίσεται ἄνθρωπος, καὶ νέον φύραμα, ὡς ἃν μιᾶς κράσεως γενομένης τῶν τριῶν ἀλεύρων ἀποδεδομένων, καὶ τῆς ἐν αὐτοῖς ἐμπνεύσεως τοῦ ἁγίου Πνεύματος. Καὶ δὴ νέος ἅρτος καὶ πνευματικὸς γε· νόμενοι κατὰ τὸν Ἀπόστολον, ὅς φησιν· Εἷς ἄρτος κοὶ ἓν σῶμά ἐσμεν οἱ πολλοὶ, εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἀναληψόμεθα τοῦ ζωοποιοῦ τῶν ὅλων ἅρτου, ὃς ἐε τοῦ οὐρανοῦ καταβέβηκεν, ἑαυτῷ παραπλησίους καὶ ἡμᾶς ἀπεργασάμενος. Εὖ δὲ γυναικὶ ἀφομοιώσω τὴνσοφίαντοῦ Θεοῦ ἐντούτοις· Χρστὸς δέ ἐστιν ἡτοῦ Θεοῦ δύναμις, καὶ Θεοῦ σοφία, καταλλήλως τῷ τῆς ζύμης ὑποδείγματι. Ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τῆς παραβολῆς τοῦ σπόρου, γεωργοῦ πρόσωπον καὶ σπορέως εἰσῆγεν, οὐκ ἂν εὐλόγως ἐν ἐκείνοις μνημονευθείσης γυναικὸς, οὕτε (5) κἀνταῦθα ἐπὶ ζύμης φερομένης εἰς ἀλεύρου σάτα τρία, οἰκειοῦται ἡ παραβολὴ, γυναικὶ ἀρτοποιουμένῃ τὸν ἐξ ἐκείνης ὠνομασμένον σπορέα ἀπεικάσα.
2.13.29Ayet 29. Doğudan ve batıdan, kuzeyden ve güneyden gelecekler ve Tanrı'nın krallığında sofraya oturacaklar.
Matta'da bir benzetme de örülmüştür. Bu benzetmede farklı yaşlardaki işçiler, sabahleyin, üçüncü, altıncı, dokuzuncu ve on birinci saatte emirlerin bağına çağrılırlar. Belki benzetmedeki gün, insanın bütün hayatıdır. Çocukluktan ve ilk yaştan çağrılanlar, efendinin şafakta tuttuklarıdır; delikanlılıktan sonrakiler üçüncü saattekilerdir; gençliğin sıcağından ve yükünden sonra Tanrı korkusuna yönelen yaşlılar dokuzuncu saattekilerdir; çıkış kapısındaki ihtiyarlar on birinci saatle gösterilir. Kişinin imanda yaptıklarında zaman değil, prohairesis incelendiği için, çağrıldıkları andan itibaren görevlerini yapanlara kurtuluşun eşit ücreti verilir: başlangıçta buyruğun çiğnenmesi sırasında kötü tarafından aldatmayla çalınan ilahî ve en krallara yakışır suretin dinarı. Bence dinarın üzerindeki kralın basılı sureti krallığın alametini gösteriyor. Tanrı korkusu bağına giren ve aynı işe koyulanların hepsinin aynı krallığa ortak olması adil olduğu için, krallığın simgesi olan dinar haklı olarak herkese verilir. Bunların kimi gençlikte, kimi delikanlılıkta, kimi orta yaşta, kimi olgunluğu aşmış yaşta, kimi de ihtiyarlıkta, hayatın batışına yaklaşınca çağrılmışlardır.
Başka bir yorumcu da benzetmenin anlattıklarını, hayatın ilk kuruluşundan çağın sonuna kadar ilahî çağrıya layık görülenlere uygulayabilir. Şöyle ki: Şafakta Tanrı korkusu işine çağrılanlar, hayatın başında ilk kurtulanlardır; ikinciler Hanok ve Nuh çevresindekilerdir; üçüncü saattekiler İbrahim çevresindekilerdir; altıncı saattekiler peygamberler zamanındakilerdir; on birinci saattekiler ise Kurtarıcı'nın tecellisinden sonrakilerdir. Bunların hepsi dinarın gösterdiği tek ve aynı ücrete layık görülecek, Tanrı'nın krallığına çıkarılacaktır.
Bütün bu aralıklar hisler kadardır. Dokunma ilk çağrıdır; bu yüzden ağaç için "Ona dokunmayın" denmiştir. Koku ikinci çağrıdadır; bu yüzden Nuh'un kurbanında "Rab güzel kokuyu kokladı" denmiştir. Tat İbrahim'le ilgilidir; meleklere kül ekmeği ve dana sunar. İşitme Musa'yla ilgilidir, Tanrı'nın sesi gökten duyulmuştur. Görme ise bütün hislerin en değerlisidir ve Mesih'in gelişine denk düşer; o zaman Mesih'i bahtiyar gözlerle görmüşlerdir. Akşam çağın sonudur; o vakit son işçiler ücretlerini ilk alırlar. Çünkü imanlarıyla önceden tanıklık edilmiş olanlar vaadi almadılar. Mesih'i tanıyan bizler ücreti ilk alacağımızı umuyoruz.
Στίχ. κθ. Καὶ ἥξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δuσμῶν καὶ βοῤῥᾶ καὶ νότου, καὶ ἀνααολιθήσονται ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Παρὰ δὲ τῷ Ματθαίῳ καὶ παραβολὴ πλέκεται, διʼ ἧς καλοῦνται ὡς εἰς ἀμπελῶνα εἰς τὰς ἐντολὰς ἐργάται διάφοροι ἐν διαφόροις ἡλικίαις, ὡς ἐν προὶᾳ, καὶ περὶ τρίτην, καὶ ἕκτην καὶ ἐνάτην καὶ ἑνδεκάτην ὥραν. Τάχα μὲν οὖν ἅπας ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος ἐστὶν ἡ κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέρα. Καὶ οἱ μὲν ἐκ παίδων καὶ πρώτης ἡλικίας κληθέντες οἱ ἅμα τῇ ἕῳ μισθωθέντες εἰσὶ παρὰ τοῦ δεσπότου· οἱ δὲ μετὰ τὸ μειράκιον οἱ ἀπὸ τῆς τρίτης ὥρας· οἱ δὲ μετὰ τὸν ἐν νεότητι καύσωνα καὶ τὸ βάρος ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν ἀγόμενοι πρεσβύται οἱ περὶ τὴν ἐνάτην· οἱ δὲ πρὸς σὐτῇ τῇ ἐξόδῳ γέρονσες ἤδη δηλοῦνται διὰ τῆς ἑνδεκάτης. Καὶ ἐπεὶ προαίρεσις, οὐ χρόνος, ἐξετάζεται, ὅν ἐν πίστει πεποίηκέ τις· διὰ τοῦτο τοῖς ἐξ οὖ κέκληνται τὰ ἐπιβάλλοντα πεποιηκόσι δίδοται ὁ ἴσος τῆς σωτηρίας μισθός· (6) τὸ συλαθὲν κατʼ ἀρχὰς ὑπὸ τοῦ πονηροῦ διʼ ἀπάτης κατὰ τὴν τῆς ἐντολῆς παράβασιν πνὶξ (7) τῆς θείας καὶ βασιλικωτάτης εἰκόνος δηνάριον, διʼ οὗ δοκεῖ μοι τὸ γνώρισμα τῆς βασιλείας αὐτῆς ὑποφαίνειν, ὅτι βασιλέως ἐντετυπωμένην εἰκόνα τοῦ δηναρίου τὸ χάραγμα σημαίνει. Ἐπειδἡ τοίνυν πάντας τοὺς ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα, καὶ τὸ τῆς θεοσεβείας πολίτευμα παρελθόντας, μιᾶς τε καὶ τῆς αὐτῆς ἐργασίας ἁψαμένους, τῆς αὐτῆς βασιλείας μετασχεῖν ἦν δίκαιον· τούτου χάρινεἰκότως τοῖς πᾶσι τῆς θασιλείας τὸ σύμβολον τὸ δηνάριον ἀποδίδοται· ὦν οἱ μὲν ἐν νεότητι ἐκλήθησαν, οἱ δὲ ἀμφὶ τὴν τοῦ νεανίου ἡλικίαν, οἱ δὲ περὶτὸν μέσοντοῦ ἀνθρώπου ζωῆς χρόνον, οἱ δὲ τὸν ἄνδρα τέλειον ἤδη καὶ ὑπερβεβηκότα ἀνειληφότες· οἱ δὲ κατὰ τὸν πρεσβύτην αὐτὸν γηραλέοι λοιπὸν, καὶ περὶ δυσμὰς ἔχοντες τοῦ βίου. Εἴποι δʼ ἄν τις καὶ ἑτέρως ἐξηγούμενος ἐφαρμόττειν τὰ τῆς παραβολῆς δηλούμενα. τοῖς ἀνέκαθεν ἐκ πρώτης τοῦ βίου συστάσεως μέχρι συντελείας τοῦ αἰῶνος καταξιουμένοις τῆς ἐνθέου κλήσεως. Ὥστε ἅμα πρωὶ κεκλῆσθαι λέγειν ἐπὶ τὴν τῆς θεοσεβείας \ἐργασίαν τοὺς κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ βίου πρώτους διασωθέττας· δευτέρους δὲ τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἐνὼχ καὶ Nῶε· τοὺς περὶ τὴν τρίτην τοὺς ἀμφὶ τὸν Ἀβραάμ τοὺς δὲ περὶ τὴν ἕκτην τοὺς ἐν τοῖς χρόνοις τῶν προφητῶν· τοὺς δὲ περὶ τὴν ἑνδεκάτην τοὺς μετὰ τὴν σωτήριον θεοφάνειαν. Οὕς δὴ πάντας καταξιωθήσεσθαι ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μισθοῦ κατὰ τιὸ δηνάριον δεδηλωμένους, ὥσπερ εἰς τὴν τοῦ Θεοῦ βασιλείαν ἀναφέρεται. Τὰ πάντα ταυτα διαστήματα ἰσάριθμα ταῖς αἰσθήσεσι. Καὶ ἀρὴ μὲν ἔστιν ἡ πρώτη κλῆσις· ὅθεν τἵρηται περὶ τοῦ φυτοῦ, Οὐ μὴ ἅψησθε αὐτοῦ· ὅοφρησιις δὲ κατὰ τὴν δευτέραν· ὅθεν ἐπὶ τοῦ Nῶε υσρράνβη Κύριος ὀσμὴν εὐωδίας· γεῦοις δὲ κστὰ τὸν Ἀβραάμ· διὸ καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐγκρφίας παρατίθησι καὶ μόσχον· ἀκοὴ δὲ ἐπὶ Μωϋσέως, ὅτε ἀκουστὴ γέγονεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἡ φωνὴ τοῦ Θεοῦ· ὀρασις δὲ ἡ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τιμιωτέρα, κατὰ τὴν τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίαν· ὅτε ἑοράκασι τὸν Χριστὸν τοῖς μακαρίοις ὀφθαλμοῖς. Ὁψία δὲ ἡ συντλεια τοῦ αἰῶνος, ὅτε οἱ ἐργάται οἱ ἔσχατοι πρῶτοι τὸν μισθὸν λαμβάνουσιν. Οἱ γὰρ πρότερον μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν. Πρῶτοι γὰρ τὸν μισθὸν ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι.
2.14.12Bölüm 14
Ayet 12. *Kendisini davet edene de şöyle dedi: Öğle ya da akşam yemeği verdiğinde dostlarını, kardeşlerini, akrabalarını ya da zengin komşularını çağırma; onlar da seni çağırır, karşılığını almış olursun.*
Σπί. ιβ΄· Ἔλεγε καὶ τῷ κεκληκότι αὐτόν · Ὅταν πεῆς ἄρσιον ἤ δεῖπνον, μὴ φώνει τοὺς φίλους σου, μηδέ τοὺς ἀδελφούς σου, μηδὲ τοὺς συγγενεῖς σου, μηδὲ γείτονας πλουσίους· μήποτε καὶ αὐοὶ ἀντικαλέσωσι, καὶ γένηταί σοι ἑταπόδομα.
2.14.13Ayet 13. *Ziyafet verdiğinde yoksulları, sakatları, topalları, körleri çağır.*
Στίχ. ιγ΄. Ἀλλʼ ὅταν ποιῆς δοχὸν, κάλει πτωχοὺς. ἀναπτήρους, χηαλοὺς, τυφλούς.
2.14.14Ayet 14. Sana karşılık veremedikleri için bahtiyar olacaksın. Çünkü karşılığın adillerin dirilişinde verilecektir.
Harfî anlamda dostları ve komşuları değil, yoksulları, sakatları, topalları ve körleri çağırmamız buyuruluyor. Gizli anlamda ise dostlar belki bizim gibi hakikat öğretilerine sevinenler, kardeşler kardeş öğretilere sahip olanlar, akrabalar bu konularda bize yaklaşmak isteyenler, komşular ise öğretilerimizden hiç de uzakta konaklamayanlardır. "Zengin" sözü hepsine ortak olarak anlaşılmalıdır. Dinleme toplantısı ilan edenler zenginleri ve yoksulları çağırır. Ama gerçek yücelik için söze hizmet eden kişi boş övgüden kurtulmuştur. Yoksulları, yani sözden habersiz olanları, onları zenginleştirmek için çağırır; sakatları, yani düşüncesi zarar görmüş olanları, onları iyileştirmek için; sözde topallayanları, doğru yollar yapsınlar diye; temaşa gücü olmayan körleri, gerçek ışığı görsünler diye. "Sana karşılık veremezler" sözü ise "Soru ve cevapla, diyalektik yoldan söz yürütmeyi bilmezler" demektir.
Στίχ. ιδ΄. Καὶ μακάριος ἔσῃ, ὅταν οὐκ ἔχωσιν ἀνταποδοῦναί σοι. Ἀνταποδοθήσεται γάρ σοι ἐν τῆ ἀναστάσει τῶν δικαίων. Αλλʼ οὕτε μὲν κατὰ τὸ ῥητὸν κελευόμεθα μὴ φίλους καλεῖν καὶ γείτονας, ἀλλὰ πτωχοὺς καὶ ἀναπήρυς, χωλοὺς καὶ τυφλούς. Μυστικῶς δὲ τάχα φίλοι μὲν εἶεν ἂν οἱ χαίροντες καθʼ ἡμᾶς τοῖς τῆς ἀληθείας δόγμασιν· ἀδελφοὶ δὲ οἱ ἔχοντες ἀδελφὰ δόγματα· συγγενεῖς οἱ πλησιάζειν ἡμῖν κατὰ ταῦτα θέλοτπες· γείτονες οἱ μὴ πάντα μακρὰν τῶν ἡμετέρων δογμάτων ἐσκηνωμένοι. Κατὰ κοινοῦ δὲ τὸ πλουσίυς ἀκουστέον. Οἱ μὲν οὖν ἀκροάσεις καταγέλλοντπς πλουσίους καὶ πτωχοὺς καλοῦσιν· ὁ δὲ πρὸς δόξαν ἀληθῆ διακονῶν τῷ λόγῳ κενοδοξίας ἀπήλλαπται. Καλεῖ δὲ πτωχοὺς, τουτέστιν ἀπείρους λόγων, ἵνα πλουτίσῃ· ἀναπήρους, τουτέστι βεβλαμμένους τὸ φρόνημα, ἵνα ὑγιάσῃ· χωλοὺς τοὺς σκάζοντας τῷ λόγῳ, ἵνα ὀρθὰς τροχιὰς ποιῶσι· τυφλοὺς τοὺς τὸ θεωρητικὸν μὴ ἔχοντας, ἵνα βλέπωσι τὸ φῶς τὸ ἀληθινόν. Τὸ δὲ, Οὐκ ἐχουσιιν ἀνταποδοῦναί σοι, ἴσον ἐστὶ τῷ· Οὐκ ἴσασι πρὸς ἐρώτησιν ἢ ἀπόκρισιν δεξάγειν λόγον, καὶ διαλεκτικῶς.
2.14.16Ayet 18. Hepsi bir ağızdan özür dilemeye başladılar, yani sanki bir anlaşmadan çıkmış gibi.
Birincisi ona, "Bir tarla aldım, gidip onu görmem gerekiyor, lütfen beni mazur gör" dedi.
δπίχ. ις. Καὶ ἡρξαντο ἀπὸ μιᾶς παραιτεῖσθαι V. 18. Et cæperunt ab uno πάντες· τουτέστιν, ὡς ἐξ ἑνὸς συνθήματο. Ὁ πρῶτος εθπεν αὐτῷ· Ἀγρὸν ἡγόςασαα, καὶ ἔχω ἀνάγκην ἐξελθεῖν, καὶ ἰδεῖν αὐτάν. Ἐρωτῶ σε, ἔχε με παργτημένον.
2.14.19Ayet 19. *Bir başkası, "Beş çift öküz aldım, gidip onları deneyeceğim, lütfen beni mazur gör" dedi.*
Στίχ. ιθ΄. Καὶ ἕτεχος εἶτε· Ζεύγη βοῶν ἠγόρμσα πέντε, καὶ πορεύομαι δοκιμάοααιαὐτά. Ἐρωτώσε, ἔχε με παρμτημένονν.
2.14.20Ayet 20. Başka biri de, "Evlendim, bu yüzden gelemem" dedi.
Bazıları davetten üç yolla düşer: daha üstün öğretilerin hayaliyle, duyulur şeylerin peşinde koşmakla ve haz sevgisiyle. Tarla alanlar yemeği geri çevirenlerdir: tanrılıktan farklı, çok inandırıcı ve sözü süslü öğretiler almış olanlar. Bunlar içinde [hazine] ve güçler bulunan tarlayı küçümserler. Daha önce kapılmış olduğu için edindiği sözü ne görmüş ne denemiş olan kişi, isteyerek değil zorunlu olarak yemekten, kendisini davet edenden, belki de kendisinden uzaklaşır. "Lütfen" demesi, davet edene yalnızca sözde saygı göstermesidir.
Beş çift öküz alan, zihinle kavranan tabiatı küçümseyip duyulur şeylere bağlanandır; o da aldıklarını baştan denememiştir. İki sayısı maddeye ayrıldığına göre, bu kişi maddî şeylere değer vermiştir; bu yüzden zihinle kavranan yemeği reddetmiştir. Öteki, "Evlendim" diyen, hikmet bulduğunu sanıp onunla birleşerek gerçek hikmeti geri çevirendir; ya da bedenle birleşip Tanrı'dan çok hazzı sevendir. Benzetmenin genel anlamı böyledir. Bu yerdeki şeyleri başka türlü de anlayabilirsin; insan olduğumuz sürece, Tanrı'nın iyiliğinin zenginliğini bilmek bize yararlı değildir.
Tanrı'nın insana benzetilmesi zorunludur; çünkü insanlarla konuşur gibi konuşur; onlar her şeyin Tanrı tarafından idare edildiğini kavrayamazlar. Tanrı aynı kalır. İnsana benzetilmesi, kavga, kıskançlık ve diğer kötülükler bitip insan gibi yürümeyi bırakıp Tanrı'dan "Siz tanrılarsınız, hepiniz Yüce Olan'ın oğullarısınız" sözünü duymaya layık olduğumuzda sona erer. Günahkâr insanın muhtaç olduğu başka pek çok adlarla, peygamberlerde yazıldığı gibi panter, aslan ve ayı diye anılması da sona erer. "Tanrımız yakıp yok eden ateştir" sözünü de böyle anlıyorum. Çünkü yakılmaya layık olmayana, Yuhanna'nın dediği gibi, ışıktır: "Tanrımız ışıktır." Ve yine: "Ne olacağımız henüz gösterilmedi; ama gösterildiğinde ona benzer olacağımızı biliyoruz, çünkü onu olduğu gibi göreceğiz." Şimdi Tanrı'yı nous ve kalple görmeye layık bulunsak bile, onu olduğu gibi değil, bizim için gerektiği gibi görürüz. Rab'bin kutsallarının ağzıyla söylediği her şeyin yenilenmesinde ise onu şimdiki gibi olmadığı biçimde değil, olduğu gibi göreceğiz. Biz insanlar katında insana benzedi; kendilerini tanrılaştıranlar katında Tanrı'ya, çünkü "Tanrı, tanrıların topluluğundadır" diyor.
Στίχ. κ΄. Καὶ ἕτερος· εἶπε Γυναῖκ ἕγημα, καὶ διὰ τοῶτυ οὐ δύναμαι ἐλθεῖν. Ἀπλῶς δὲ τρισὶ τρόποις ἀποπίπτουσί τινες τῆς κλήσεως· φαντασίᾳ δογμάτων κρειττόνων, διώξει αἰσθητῶν, καὶ φιληδονίᾳ. Οἱ μὲν γὰρ ἀγρὸν ἀγοράσαντές εἰσιν οἱ καὶ παραιτοῦνται τὸ δεῖπνον, οἱ παραλαβόντες δόγματα ἕτερα τῆς θεότητος, πολλὴν ἔχοντα τὴν πιθανότητα, καὶ τὴν ποικιλίαν τοῦ λόγου· οἱ καὶ καταφρονοῦσι τοῦ ἀγροῦ, τοῦ ἔχοντος ἐν ἑαυτῷ ἀγρὸν καὶ δυνάμεις. Ὁ οὖν μὴ ἰδὼν μηδὲ δοκιμάσας ὅν ἐκτήσατο λόγον διὰ τὸ προειλῆφθαι, ἐξ ἀνάγκης καὶ οὐχ ἑκουσίως ἐξέρχεται ἐκ τοῦ διίπνου, καὶ τοῦ κεκληκότος, τάχα δὲ καὶ ἑαυτοῦ. Τὸ δὲ Ἐρωτῶ σέ φησιν, ὡς λόγῳ μόνῳ αἰδούμενος τὸν κεκληκότα. Ὁ δὲ ζεύγη βοῶν ἀγοράσας πέντε, οὗτός ἐστιν ὁ τῆς νοητῆς καταφρονῶν φύσεως, περὶ δὲ τὰ αἰσθητὰ φιλοχωρῶν· οὐδʼ οὗτος ἐδοκίμασεν ἐξ ἀρχῆς ἃ ἐώνηνται. Εἰ ὁ δύο ἀριθμὸς ἐπὶ ὕλας τάσσεται, οἴτος τὰ ὑλικὰ ἐτίμησε· διὸ καὶ οὗτος τὸ νοητὸν δεῖπνον παρήτηται. Ὁ δὲ ἕτερός ἐστιν ὁ εἰπών· Γυναύαα ἔγημα, ὁ δοκῶν εὑρηκέναι σοφίαν, καὶ ταύτης κοινωνήσει παραιτούμενος τὴν ἀληθῆ· ἢ ὁ τῇ κάραι ἑνούμενος, φιλήδονος μᾶλλον ἢ φιλόθεος. Τὸ μέν οὖν ὁλοσχερὲς τῆς παραβολῆς οὕτως· ἔκλαβε δὲ καὶ ἃλλως τὰ κατὰ τὸν τόπον, ὅσον ἄνθρωποί ἐσμεν, καὶ τὸν πλοῦτον τῆς τοῦ Θεοῦ χρηστότητος οὐ συμφέρει γινώσκειν ἡμῖν. Ἀναγκαίως ὁ Θεὸς ἀνθρώπῳ ὁμοιοῦται, ἵνʼ ὡς ἀνθρώποις λαλήσῃ, μὴ χωροῦσιν οἰκονομηθῆναι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ πάντα, μένοντος τοῦ Θεοῦ. Καὶ τότε παύσεται ὁμοιούμενος ἀνθρώπῳ, ὅταν, παυσάμενοι ἓαιδος, ζήλου καὶ τῶν λοιπῶν κακῶν, καὶ τοῦ ατʼ ἄνθρωπον περιπατεῖν, ἀξιωθῶμεν ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ Θεοὺ Ἐγὼ εἷπα· Θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες. Πέπαυται δὲ καὶ ἅλλα πολλὰ καλούμενος. ὦν ἁμαρτωλὸς χρήζει ἅνθρωπος, πάνθηρ καὶ λέων, καὶ ἄρκτος, ὡς ἐν τοῖς προφήταις γέγραπται. Οὕτως ἀκούω καὶ τοῦ· Ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσνον. Τῷ γὰρ οὐκ ὄντι ἀξίῳ καταναλίσκεσθαι φῶς ἐστι κατὰ τὸν Ἰωάννην λέγοντα· Ὁ Θεὸς ἡμῶν φῶς ἐστ. Καὶ αὗθις· Οὅπω, φησὶν, ἐφανερώθη τί ἐσρεθα· οἴδαμεν δὲ, ὅτι, ἐὰν φανερωθῇ, ὅμοιοι ἀὐτῷ ἐσόμεθα, ὅτι ὀφόμεθα αὐτὸν καθώς ἐστν. Εἰ γὰρ καὶ ἀξιωθῶμεν βλέψαι νῦν τὸν Θεὸν τῷ νῷ καὶ τῇ καρδίᾳ, οὐ βλέπομεν αὐτὸν καθώς ἐστιν, ἀλλὰ καθὼς διὰ τὴν ἡμετέραν οἰκονομίαν ἡμῶν γίνεται· ἐν δὲ τῇ ἀποκαταστάσει πάντων, ὦν ἐλάληcε διὰ στόματος τῶν ἀγίων αὐτοῦ, ὀψόμεθα οὐχ ὡς νῦν ὃ οὐκ ἔστιν, ἀλλʼ ὡς πρέπει τότε , ὅ ἐστι. Παρʼ ἡμῖν μὲν οὗν τοῖς ἀνθρώποις ἀνθρώπῳ ὡμοιώθη· παρὰ δὲ τοῖς ἑαυτοὺς ἀποθεώσασι Θεῷ· Ὁ Θεὸς γάρ ἐστι (9), φησὶν, ἐν συναγωγῇ θεῶν.
2.15.23Bölüm 15
Ayet 23. Besili danayı getirip yiyelim ve sevinelim.
Bu yere daha yüksek bir açıdan bakmak gerekirse, "yiyip" sözünde gıda gibi olan ahlâkî sözlere, "sevinelim" sözünde ise içki gibi olan temaşa sözlerine başlangıç yapıyor. Çünkü yazıldığı gibi, şarap sevincin başlangıcıdır.
Στίχ. κγ΄. Καά ἐνέγκαντες τὸν μόσχον τὸν σιτευττὸν, καὶ φαγόντες εὐφρανθῶμεν. Εἰ δὲ χρὴ τὸν τόπον καὶ ὑψηλότερον θεωρῆσαι, προκατάρχεται λόγων, ἠθικῶν μὲν, οἷον τροφῆς, ἐν τῷ φαγόντες, ἐποπτικῶν δὲ, οἶον ποτοῦ, ἐν τῷ εὐφρανθῶμεν. λνος γὰρ ἀρχὴ εὐφροσύνης, ὡς γέγραπται.
2.16.16Bölüm 16
Ayet 17. Göğün ve yerin ortadan kalkması, kanunun bir tek noktasının düşmesinden daha kolaydır.
Bir tek nokta yalnızca Yunanlılarda iota değildir, İbranilerde de yod denen harftir. İota simgesel olarak İsa diye anlaşılabilir, çünkü adının başı hem Yunanlılarda hem İbranilerde bu harfle yazılır. Demek ki kanunda Tanrı'nın Logos'u vardır; her şey olmadan onu aşmaz ve düşmez. O zaman düşer ki daha çok meyve versin; yenilmez, kendini alçaltıp ölüme, çarmıh ölümüne kadar itaat eder.
Στίχ. ιζʼ. Εὐκοπώτερον· δέ ἐστι τὸνοὐρανὸν καὶ τὴν γῆν παρελθεῖν, ἢ τοῦνόμου μίαν κεραίαν πεσεῖν. Ἔτι μία κεραία οὐ παρʼ Ἕλλησι μόνον ἐστὶ τὸ ἰῶτα, ἀλλὰ καὶ παρʼ Ἑβραίοις τὸ παρʼ αὐτοῖς καλούμενον ἐώδ. Δύναται δὲ ἰῶτα συμβολικῶς λέγεσθαι Ἰησοῦς, ἐπείπερ ἡ ἀρχὴ τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ καὶ παρʼ Ἐλλησι καὶ παρʼ Ἑβραίοις ἀπὸ τοῦ λὡθ γράφεται. Ἕστι τοίνυν ἐν τῷ νόμῳ ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ μὴ παρερχόμενος αὐτὸν, μηδὲ πρότερον πίπτων, ἐωςς ἂν πάντα γένηται· τότε δὲ πίπτων, ἵνα πλείονα καρπὸν φέρῃ· οὐ νικηθεὶς, ἀλλὰ ταπεινώσας ἑαυτὸν, καὶ γνόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δὲ σταιροῦ.
2.17.12Bölüm 17
Ayet 12. *Bir köye girerken karşısına on cüzamlı adam çıktı ve uzakta durdular.*
Στίχ. ιβ΄. Καὶ εἰσεχχομμένου αὐτοῦ εἴς τινα κώμην, ἀπτήντησαν αὐτῳ δέκα λεπροὶ ἄνβρες, οἲ ἔστησαν πόῤῥωθεν.
2.17.13Ayet 13. Seslerini yükselterek "İsa, Efendi, bize acı" dediler.
Cüzam yasalarını psykhēnin farklı bir tasviri olarak anlarsın. Çünkü şunu gören şaşırmaz mı: Cüzam bir yerde canlı deride belirince insanı kirli kılar, bir yerde ise tümü cüzamlı olanı bütün kirlilikten kurtarır. O zaman kirli sayılır ki tümü cüzamlı olduktan sonra canlı deri lekelenir; canlı derinin bütün cüzamı [...] denilir. Sanıyorum cüzam psykhēnin akılsız hâllerini, canlı deri ise akıllı durumu anlatır. Bu söz bana bir sır sunuyor. Çünkü bebeklik çağında psykhē suçlanamaz, akılsızlık onu her kınamadan kurtarır. Onda canlı deri görünürse, yani logos filizlenmeye başlarsa, işte günahın başlangıcı doğar; ta ki canlı deri üstün gelinceye, yani logos büyüyüp olgunlaşınca bütün deri canlı olana ve cüzam tamamen silinene dek.
Στίχ ιγ΄· Καὶ αὐτοὶ ἧραν φωνὴν, λέγοντες· Ἰησοῦ ἐπιστάεα, ἐλέησον ἡμᾶς. Καί γε τοὺς περὶ λέπρας νόμους ὑπολαμβάνῃς δή τινα τῆς ψυχῆς διαγραφὴν διάφορον. Τίς γὰρ οὐκ ἂν ἀπορήσαι ὁρῶν, ὅτι πὴ μὲν ἡ λέπρα ἀκάθαρτον ποιεῖ τὸν ἄνθρωπον ἐγγενομένη χρωτὶ ζῶντι, πὴ δὲ πᾶσαν ἀκαθαρσίαν (10) ἀπολύει ὅλον λεπρὸν γεγονότα. Τότε γὰρ ἀκάθαρτος εἶναι λογίζεται, ὅτε χρὼς ζῶν, μετὰ τὸ ὁλόλεπρον γεγονότα, μιαίνεται τοῦ ζῶντος χρωτὸς τὴν ἐξ ὅλων λέπραν […] εἶναι λεγομένην. Ἡγοῦμαι γὰρ τὴν λέπραν ἀντὶ ἀλόγων λαμβάνεσθαι τῆς ψυχῆς παθημάτων, τὸν δὲ ζῶντα χρῶτα ἀντὶ τῆς λογικῆς καταστάσεως. Δοκεῖ οὖν μοι μνστήριον παρέχειν ὁ λόγος. Ἐν γὰρ τῇ τῶν βρεφῶν ἡλικίᾳ ἀνέγκλητός ἐστιν ἡ ψυχὴ, τῆς ἀλογίας ἀπολύουσα αὐτὴν παντὸς ψόγου. Ἐὰν δὲ ὀφθῇ χρὼς ζῶν ἐν αὐτῇ, ὅ ἐστιν, ἐὰν ἄρχηται τοῦ λόγου ὑποφύωσις, τότε ἀρχὴ τῆς ἁμαρτίας ὑφίσταται, ἐως ἐπικρατήσηται τοῦ χρωτὸς τοῦ ζῶντος, τουτέστι, τοῦ λόγου αὐξάνοντος καὶ τελειουμένου, ὅλος γένηται ὁ χρὼς ζῶν, καὶ τέλεον ἡ λέπρα ἐξαφανισθῇ.
2.18.20Bölüm 18
Ayet 20. Emirleri biliyorsun: Zina etmeyeceksin, öldürmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan tanıklık etmeyeceksin, babana ve annene saygı göstereceksin.
Bu sözle, kanunun Mesih'e yabancı olduğunu söyleyen Markioncuların ve Manicilerin çılgınlığı çürütülür. Çünkü Markos, İsa'nın ona bakıp onu sevdiğini söyler. Yabancı olanın yerine getirilmesi konusunda cesaretle konuşanı sevmezdi. Ama şu soru doğuyor: Hayata doğru onu izlemeyecek olan nasıl sevildi? Kanunun gereklerini koruyan, önceki şeyler için sevgiye layıktır; ama olgunluk karşısındaki ihmali, öncekilerden doğan sevginin olgunlaşmasına izin vermedi.
Στίχ. κ΄. Τὸς ἐντολὰς οἶδεας· Μὴ μαχεύσῃς, μὸ φονεύσρς, μὴ κλέψῃς, καὶ μὴ ψευδομορτυρήσεις. Τίμα τὸν πατέρα σου καὶ τὴν μητέρα σου. Ἐξελέγχεται δὲ ἐν τῷ λόγῳ Μαρκιωνιστῶν τε παράνοια καὶ Μανιχαίων, οἳ τὸν νόμον ἀλλότριον εἶναί φασι Χριστοῦ. Φησὶ γὰρ ὁ Μάρκος, ὅτι ἐμβλέψας αὐτῷ ὁ Ἰησοῦς ἠγάπτησεν αὐτὸν. Οὐκ ἂν δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀλλοτρίου πληρώσει ἠγάπησε τὸν περὶ ταῦτα παῤῥησιασάμενον. ὅήτησιν δὲ κινεῖ πῶς ἠγαπήθη ὁ μὴ μέλλων ἀκολουθεῖν ἐπὶ τὴν ζωήν. Ἕστι δὲ ἐπὶ μὲν τοῖς προτέροις ἀγάπης ἄξιος ὁ τὰ τοῦ νόμου φυλάξας· τῇ δὲ πρὸς τὸ τέλειον ὀλιγωρίᾳ τὴν ἐπὶ τοῖς πρόσθεν ἀγάπην οὐκ εἵασα (12) γενέσθ.ι τελείαν.
2.19.29Bölüm 19
Ayet 29. *Zeytin Dağı denen dağın yanındaki Beytfaci ve Beytanya'ya yaklaşınca öğrencilerinden ikisini gönderdi,*
Στίχ. κθ΄. Καὶ ἐγένετο ὡς ἤγγσεν εἰς Κηθφαγῆ καὶ Βηθανίαν. πρός τὸ ὄρος τὸ καλοθμεντν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο τῶν μαθητῶν αὐτοῦ,
2.19.30Ayet 30. *şöyle diyerek: Karşıdaki köye gidin; oraya girince, üzerine hiçbir insanın oturmadığı bağlı bir sıpa bulacaksınız. Onu çözüp getirin.*
Στίχ. λʼ. Εἰπών· Ὑπάγετε εἰς τὴν κατέναντι κώμην, ἐν ᾗ, εἰσπορευόμενοι, εὑρήσετε πῶλον δεδεμέντν, ἐφʼ ὅν οὐδείς ποτε ἀσῆορώπων ἐκά θισε. Λύοντες αὐτὸν, ἀγάγετε.
2.19.31Ayet 31. *Biri size "Neden çözüyorsunuz?" diye sorarsa, "Rab'bin ona ihtiyacı var" deyin.*
Στίχ. λα΄. Καὶ ἐάν τις ὑμᾶς ἐρωτᾷ· Διὰ τί λύετες ουτως ἐρεῖτε αὐτῷ· Ὅτι ὁ Κύρος αὐτοῦ χρείσν ἔχει.
2.19.32Ayet 32. *Gönderilenler gidip dediği gibi buldular.*
Στίχ. λβ΄. Ἀπελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι, εὗρον καθὼς εἷπεν αὐτοῖς.
2.19.33Ayet 33. *Sıpayı çözerken sahipleri onlara "Sıpayı neden çözüyorsunuz?" dedi.*
Στίχ. λγ΄. Λυόντων δὲ αὐτῶν τὸν πῶλον, εἶπον οἱ κρίσι αὐτοῦ πρός αὐτούς· Τί λύετε τὸν πῶλον;
2.19.34Ayet 34. *Onlar "Rab'bin ona ihtiyacı var" dediler.*
Στίχ. λδ. Οἱ δὲ εἷπον Ὁ Κόριος αὐτοῦ χρείαν ἕχει.
2.19.35Ayet 35. Onu İsa'ya getirdiler.
İtaatin ve kutsal yerin olduğu yerde, Rab, Musa'nın ya da Yeşaya'nın ya da başka bir peygamberin sözünün hiç binmediği bağlı sıpayı çözecek havarileri gönderir. Mesih, tabiatça ve tek Rab geldiğinde, Kurtarıcı tarafından yönetilmeden önceki birçok efendi susar. Çünkü kişi kötülüğe köle olduğunda birçok hâlin kölesidir; Rab'be bir kez ait olunca birçok efendisi olamaz.
Ayet 35. *Giysilerini sıpanın üzerine atıp İsa'yı bindirdiler.*
Στίχ. λε΄. Καὶ ἧγον αὐτὸν πρὸς Ἰησοῦν. Ὄπου γὰρ ὑπακοὴ καὶ ἱερὸς τόπος, ἐκεῖ ὁ Κύριος τοὺς ἀποστόλους (13) λύσοττας πῶλον δεδεμένον, ἐφʼ ὅν οὐδέποτε Μωυσέως λόγος ἢ Ἡσαῖου, ἢ ἅλλου τινὸς τῶν προφητῶν ἐκάθισεν. Ὅτε δὲ ἦλθεν ὁ Χριστὸς, ὁ φύσει καὶ μόνος Κύριος, σιγῶσιν οἱ πολλοὶ πρὸ τοῦ κυριευθῆναι ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος κύριοι. Ὅταν γάρ τις τῇ κακίᾳ δουλεύῃ, πολλῶν παθῶν δοῦλός ἐστι· τοῦ δὲ κυρίου ἅπαξ γενομένου, οὐ δύνατα πολλοὺς κυρίους ἔχειν. Στίχ. λε. Καὶ ἐπιιῥύψας τις ἑαυτῶν τὰ θμάτια ἐπὶ τὸν πῶλον, ἐπεβίβασε τὸν Ἰησοῦν
2.19.36Ayet 36. O ilerlerken giysilerini yola seriyorlardı.
Öğrenciler sözü alır ve dinleyenlerin psykhēlerine oturturlar. Havarilerin üzerimizdeki güzel işleri de bizi süsler. Havari sözlerini inceleyerek giysilerini çiğnememizi isterler.
Στίχ. λϚ΄. Πορευομένου δὲ αὐτοῦ. ὑπεστρδσνυον τὰ θμάτα αὐτῶν ἐν τῇ ὁδῷ. Λαμβάνουσι μέντοι τὸν λόγον οἱ μαθηταὶ, καὶ ἐπι καθίζουσι ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀκουόντων. Κοσμοῦσι δὲ ἡμᾶς καὶ αἱ καλαὶ πράξεις τῶν ἀποστόλων ἐπικείμεναι ἡμῖν. Θέλουσι γὰρ (14) καὶ πατῶμεν αὐτῶν τὰ ἱμάτια, ἐξετάζοντες τοὺς ἀποστολικοὺς λόγονς.
2.20.19Bölüm 20
Ayet 19. *Başkâhinler ve din bilginleri o saatte onu yakalamak istediler, ama korktular; çünkü benzetmeyi kendileri için söylediğini anlamışlardı.*
Στίχ. ιΘ΄. Καὶ ἐζήτησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμ ματεῖς ἐπιβαλεῖν ἐπʼ αὐτὸν τὰς χεῖρας ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, καὶ ἐφοβήθησαν· ἕγνωσαν γὰρ, ὅτι πρὸς αὐτοὺς τὴν παραβολὴν εἷπεν.
2.20.20Ayet 20. *Onu izleyip, kendilerini adil gösteren casuslar gönderdiler; sözünden yakalayıp onu valinin yönetimine ve yetkisine teslim etmek için.*
Στίχ. κ΄. Καὶ παρατηρήσαντες ἀπέστειλαν ἐγααθέτους, ὑποκρινομένους ἑαυτοὺς δικαίοςς εἶναι, ἵνα ἐπλάβωνται αὐτοῦ λόγου, εἰς τὸ παραδοῦνναι αὐτὸν τῇ ἀρχῇ καὶ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ ἡγουμένου.
2.20.21Ayet 21. *Ona sordular: Öğretmen, doğru konuştuğunu ve öğrettiğini, kimseyi kayırmadığını, Tanrı'nın yolunu hakikatle öğrettiğini biliyoruz.*
Στίχ. κα. Καὶ ἐπηρώτησαν αὐτὸν λέγοντες· Διδάσκαλε, οδαμεν ὅτι ὀρθῶς λέγεις καὶ διδάσπεις, καὶ οὐ λαμβάνεις πρόσωπον, ἀλλʼ επʼ ἀληθείας τὴν ὀδὸν τοῦ Θεοῦ δάσκεις.
2.20.22Ayet 22. *Sezar'a vergi vermemiz uygun mu, değil mi?*
Στίχ. κβ΄. Ἔξεστιν ἡμῖν Καίσαρι φόρον δοῦστα, ἢ οὕ;
2.20.23Ayet 23. *Kurnazlıklarını anlayarak onlara dedi: Beni neden sınıyorsunuz?*
Σπίχ. κγ. Κατανοήσας δὲ αὐτῶν τὴν πανουργίαν, εἷπε πρὸς αὐτούς· ᾶ με πειράζετε:
2.20.24Ayet 24. *Bana bir dinar gösterin. Kimin sureti ve yazısı var? Onlar da "Sezar'ın" dediler.*
Στίχ. κδ΄. Ἐαδείξατέ μοι δηνάριον. Τίνος ἕχει εἰκόνα καὶ ἐπιγραφήν; Ἀποκριθέντες δὲ εἷπον· Καίσαρος.
2.20.25Ayet 25. *Onlara şöyle cevap verdi: Sezar'ınkini Sezar'a, Tanrı'nınkini Tanrı'ya verin.*
Στίχ. κε΄. Ἀποκριθεὶς δὲ εὶπεν αὐτοῖς· Ἀπτόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.
2.20.26Ayet 26. Halkın önünde sözünden onu yakalayamadılar, cevabına şaşıp sustular.
Daha yüksek anlamda: Tekvin'de yazıldığı gibi insan Tanrı'nın suretinde yaratılmıştır. Sonra itaatsizliği yüzünden topraktan olanın suretini de almıştır. Sikke milletlerin kralının suretini taşıdığı gibi, Her Şeye Kadir olanın işlerini yapan da onun suretini taşır. Kurtarıcı [dünya hâkiminin] suretini vermeyi ve üzerinden atmayı, başlangıçta oluşan sureti taşımayı öğütler. Pavlus da buna uygun olarak şöyle der: "Topraktan olanın suretini taşıdığımız gibi, göksel olanın suretini de taşıyalım." Sezar'ınkini Sezar'a, Tanrı'nınkini Tanrı'ya verin sözünün gösterdiği budur.
ττίχ. κς. Καὶ οὐκ ἴσχυσαν ἐπιλαβέσθαι αὐτοῦ ῥήματα ἐναντίον τοῦ λαοῦ, καὶ θαυμάσαντες ἐπὶ τῆ ἀποκρίσει αὐτοῦ, ἐσίγησαν. ψηλότερον δέ· Ὁ ἄνθρωπος, ὡς ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται, κατʼ εἰκόνα Θεοῦ γέγονεν. Ὕστερον δὲ διὰ τὴν αὐτοῦ παρακοὴν ἀνέλαβε καὶ εἰκόνα χοῖκήν. Ὧσπερ δὲ τὸ νόμισμα εἰκόνα ἔχει τοῦ βασιλεύοντος τῶν ἐθνῶν, οὕτως ὁ ποιῶν τὰ ἔργα τοῦ Παντοκράτορος τὴν εἰκόνα αὐτοῦ φορεῖ, ἣν παραινεῖ ὁ Σωτὴρ ἀπεδιδόναι καὶ ἀποτίθεσθαι, καὶ φορεῖν τὴν ἐξ ἀρχῆς γενομένην εἰκόνα. Ἀκολούθως τούτοις καὶ ὁ Πσῦλός φησιν· Ὡς ἐφορέσαμεν τὴν εἰκόνα τοῦ χμῖεοῦ, οὕτω φορέσωμεν καὶ τὴν εἰκόνα τοῦ ἐπουρανίου. Τοῦτο οὗν δηλοἳ τό· Ἀπόδοτε τὰ Καίσαρος Καίσαρι, καὶ τὰ τοῦ Θεοῦ τῷ Θεῷ.