Origenes · Mezmurlar Üzerine Seçmeler
Mezmur 3 – Mezmur 6
3.1Mezmur 3
Davud'un, oğlu Abşalom'un önünden kaçarken söylediği mezmur vesaire. Mezmurun Davud tarafından, oğlu Abşalom'un önünden kaçarken söylendiği anlaşılıyor. Ama mezmurdaki her şeyi tarihî olaya uydurmak mümkün değildir. "Yattım, uyudum, uyandım, çünkü Rab bana yardım edecek" sözünün konuya ne katkısı var? Lafza bağlı kalmak ve ötesinde bir şey aramamak isteyen de Peygamber'in "Günahkârların dişlerini kırdın" derken nasıl doğru söylediğini göstersin. Davud kimdir, Abşalom kimdir, babasına saldırısı nedir, krallığını arzulayan oğlunun ayaklanmasına yumuşakça katlanan, adamlarına delikanlı Abşalom'a kıymamalarını buyuran kralın kaçışı nedir, araştırmak gerekir.
Yazı'nın birçok yerinde Davud'un Mesih olduğunu görüyoruz; seksen sekizinci mezmurda olduğu gibi: "Kulum Davud'u buldum, onu kutsal yağla meshettim. Elim ona destek olacak, kolum onu güçlendirecek. Düşman ona üstün gelemeyecek, suç oğlu ona bir daha kötülük edemeyecek. Düşmanlarını önünde kıracağım, ondan nefret edenleri bozguna uğratacağım. Hakikatim ve merhametim onunla olacak; benim adımla boynuzu yükselecek. Elini denize, sağ elini ırmaklara koyacağım. Bana 'Sen benim Babamsın' diye seslenecek. Ben de onu ilk oğul, yeryüzü krallarının en yücesi yapacağım. Merhametimi onun için sonsuza dek koruyacağım, antlaşmam onunla güvenilir kalacak. Soyunu sonsuzluklar boyu, tahtını gök günleri gibi sürdüreceğim." Yeşaya'da da: "Taht merhametle düzeltilecek; Davud'un çadırında hakikatle üzerine oturan, yargılayan, hükmü arayan ve adaleti hızlandıran olacak." İnsan Davud, Yeşaya'dan çok önce yaşadığı için, yargılayacağı onun hakkında peygamberlik edilmez; "İnsanoğlu olduğu için" Baba'nın yargılama yetkisini verdiği Mesih hakkındadır. Hezekiel'de de, söz koyunları iyi gütmeyen çobanları kınarken, görümde Mesih açıkça Davud diye anılır.
Sırada Davud'un oğlu Abşalom'un kim olduğuna bakalım. Bazıları onu hain Yahuda'nın, bazıları Şeytan'ın sureti sanacaktır. Asya'daki Melito, onun Mesih'in krallığına başkaldıran Şeytan'ın tipi olduğunu söyler; yalnız buna değinmiş, bu yeri ayrıntılı işlememiştir.
Ψαλμὸς τῷ Δαυῒδ, ὁπότε ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου Ἀβεσσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, κ. τ. ἑ. Δοκεῖ ὁ ψαλμὸς (82) εἰρῆσθαι τῷ Δαυῒδ, ὁπότε ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου Ἀβεσσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, Ὅλα δὲ τὰ ἐν τῷ ψαλμῷ σῶσαι πρὸς τὴν ἱστορίαν οὐ δυνατόν· τί γὰρ συμβάλλεται πρὸς τὸ προκείμενον· « Ἐγὼ ἐκοιμήθην, καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀντιλήψεταί μου; » Καὶ εἰ βούλοιτο δέ τις δουλεύειν τῇ λέξει, πλέον αὐτῆς μηδὲν ἐπιζητῶν, παραστησάτω πῶς ἀληθεύει λέγων ὁ Προφήτης· « Ὀδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας. » Δεῖ δὲ ζητῆσαι τίς ὁ Δαυῒδ, καὶ τίς ὁ Ἀβεσσαλὼμ. καὶ ἡ ἐπίθεσις αὐτοῦ ἡ κατὰ τοῦ πατρὸς, ἥ τε φυγὴ τοῦ βασιλέως πράως φέροντος τὴν ἐπανάστασιν τοῦ τῆς βασιλείας αὐτοῦ ἐπιθυμήσαντος υἱοῦ, καὶ ἐντελλομένου τοῖς ὑπʼ αὐτὸν φείσασθαι τοῦ παιδαρίου Ἀβεσσαλώμ. Πολλαχοῦ τῆς Γραφῆς εὕρομεν Δαυῒδ εἶναι τὸν Χριστὸν, ὥσπερ ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ ψαλμῷ· « Εὗρον Δαυῒδ τὸν δοῦλόν μου· ἐν ἐλαίῳ ἁγίῳ ἔχρισα αὐτόν· ἡ γὰρ χείρ μου ἀντιλήψεται αὐτῷ, καὶ ὁ βραχίων μου ἀντισχύσει αὐτόν. Οὐκ ὠφελήσει ἐχθρὸς ἐν αὐτῷ, καὶ υἰὸς ἀνομίας οὐ προσθήσει τοῦ κακῶσαι αὐτόν. Καὶ συγκόψω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, καὶ τοὺς μισοῦντας αὐτὸν τροπώσομαι. Καὶ ἡ ἀλήθειά μου καὶ τὸ ἔλεός μου μετʼ αὐτοῦ· καὶ ἐν τῷ ὀνόματί μου ὑψωθήσεται τὸ κέρας αὐτοῦ, καὶ θήσομαι ἐν θαλάσσῃ χεῖρα αὐτοῦ, καὶ ἐν ποταμοῖς δεξιὰν αὐτοῦ. Αὐτὸς ἐπικαλέσεταί με· Πατήρ μου εἶ σὺ, κἀγὼ πρωτότοκον θήσομαι αὐτὸν, ὑψηλὸν παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς. Εἰς τὸν αἰῶνα φυλάξω αὐτῷ τὸ ἔλεός μου, καὶ ἡ διαθήκη μου πιστὴ αὐτῷ. Καὶ θήσομαι εἰς τὸν αἰῶνα τοῦ αἰῶνος τὸ σπέρμα αὐτοῦ, καὶ τὸν θρόνον αὐτοῦ ὡς τὰς ἡμέρας τοῦ οὐρανοῦ. » Καὶ ἐν τῷ Ἡσαῒᾳ λέγοντι· « Καὶ διορθωθήσεται μετʼ ἐλέους θρόνος, καὶ καθιεῖται ἐπʼ αὐτοῦ μετὰ ἀληθείας ἐν σκηνῇ Δαυῒδ κρίνων καὶ ἐκζητῶν κρῖμα καὶ σπεύδων δικαιοσύνην. » Περσβύτερος δὲ πολλῷ γενόμενος τῷ χρόνῳ Ἡσαΐᾳ ὁ Δαυῒδ ὁ ἄνθρωπος, οὐχὶ προφητεύεται κρίνειν μέλλων, ἀλλʼ ὁ Χριστὸς ᾧ ἔδωκεν ὁ Πατὴρ « κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστί. » Καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ σαφῶς ὁ Χριστὸς Δαυῒδ εἶναι λέγεται ἐν τῇ ὁράσει τῇ πρὸς τοὺς ποιμένας οὓς ψέγει ὁ λόγος ἐπὶ τῷ μὴ καλῶς ᾠκονομηκέναι τὰ πρόβατα. Ἐξῆς δὲ ἴδωμεν τίς ὁ Ἀβεσσαλὼμ ὁ υἱὸς τοῦ Δαυΐδ. Καὶ οἱ μὲν οἰήσονται αὐτὸν εἶναι εἰκόνα τοῦ προδότου Ἰούδα, οἱ δὲ τοῦ διαβόλου. Μελίτων γοῦν ὁ ἐν τῇ Ἀσίᾳ φησὶν αὐτὸν εἶναι τύπον τοῦ διαβόλου ἐπαναστάντος τῇ Χριστοῦ βασιλείᾳ, καὶ τούτου μόνου μνησθεὶς οὐκ ἐπεξηργάσατο τὸν τόπον.
3.2Ya Rab, beni sıkıştıranlar neden çoğaldı? Birçokları bana karşı kalkıyor, birçokları psykhēm için "Tanrısında ona kurtuluş yok" diyor vesaire. Lafza bakılırsa bunları, kendisine karşı ayaklanan Abşalom'dan kaçan Davud söylemektedir. O zaman Abşalom'un yanında Yeruşalim'den davet edilen iki yüz adam saflıkla, hiçbir şey bilmeden gitmişti; hepsi Davud'u sıkıştırıyordu. Başlıkta da gösterdiğimiz gibi, bunları daha çok Davud'un ağzından söylenmiş sayıyoruz. Tarihî olaya bakılırsa, Abşalom'a katılan birçok kişi çoğaldıkça Davud'u sıkıştırıyordu; ona karşı kalkanlar ise Ahitofel, Şimi, Tekoalı ve büyük güç sahiplerinden başkaları idi. Onun için Tanrı'da kurtuluş olmadığını söyleyenler, onu sıkıştıran ve ona karşı kalkanlardan başkaları olabilir; bunlar Abşalom'un ardına hiç düşmemiş olsalar da Davud'u yenilmiş sayarak bunları söylemişlerdir.
Kurtarıcı'yı bedensel olarak sıkıştıranlar ise, "Kaldır, böylesini yeryüzünden kaldır!" diye bağıran Yahudilerdir. Ona karşı kalkanlar hain Yahuda ve Kayafa'dır. Psykhēsi için kurtuluş olmadığını söyleyenler ise, çile sırasında yanından geçip "Çarmıhtan insin de ona inanalım" diyenlerdir.
Sıkıştıran, ona karşı kalkan ve onda kurtuluş olduğundan umudunu kesen insanların farklarını daha yüksek bir yoldan şöyle anlamak mümkündür: Mesih'in öğretilerinden başka sözlerin önderleri ve öğretmenleri ona karşı kalkanlar olabilir. Onlara rıza gösteren ve onların öğretisinin öğrencisi olanlar onu sıkıştıranlardır. Karşıt şeyler öğretmeden ve yalanların öğrencisi olmadan, Mesih'in öğretisinde tanrısallık bulunduğuna inanmayanlar ise, psykhēsi için Tanrı'da kurtuluş olmadığını söyleyenler olabilir; ya gelişi hakkındaki harikaları anlatan tarihe göre, ya da öğretisinin sözünde vaat edildiği gibi bir kurtuluş olmadığı anlamında.
Bütün günah işleyenler başka bir şekilde de sıkıştıranlar olabilir. Kötü oğul, babasına kötülük etmek niyetiyle babasını sıkıştırmaz; ama babanın sevgisi yüzünden oğlunun günahlarına üzülmesi kaçınılmaz olarak gerçekleşir. Aynı şekilde, günah işleyen herkesin kötülüğü Tanrı'nın Oğlu'nu sıkıştırır. Biri ne kadar çok iyi işe ve sağlam öğretiye sahipse, üstün biri olarak o kadar çok kişi tarafından sıkıştırılır, birçokları ona karşı kalkar; öyle ki bunlardan hiçbirinin onun kurtuluşuna zarar vermeyeceğine inanmayan birçok kişi yine "Tanrısında ona kurtuluş yok" diyebilir. Tanrı birçok kişinin doğruyu sıkıştırmasına izin verir, ona aşırı sıkıntılardan doğan yücelik ağırlığına vesile olur. Doğru kişi bir gün şaşkınlıkla Tanrı'ya "Beni sıkıştıranlar neden çoğaldı?" derse, o daha konuşurken Tanrı şöyle diyecektir: "İşte buradayım; sıkıntının bu anlık hafifliği sana ölçüsüzce bir yücelik ağırlığı kazandırsın diye." Bu yüzden "doğruların sıkıntıları çoktur". [Metin bozuk:] Kurtuluş ise Tanrı'nındır.
Κύριε, τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με; Πολλϲὶ ἐπανίστανται ἐπʼ ἐμέ, πολλοὶ λέγουσι τῇ ψυχῇ μου· Οὐκ ἔστι σωτηρία αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ αὐτοῦ, κ. τ. ἑ. Ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει (83) ταῦτα λέγεται ὑπὸ τοῦ Δαυῒδ ἀποδιδράσκοντος τὸν Ἀβεσσαλὼμ ἐπαναστάντα αὐτῷ· ὅτε ἐπορεύθησαν μετὰ τοῦ Ἀβεσσαλὼμ διακόσιοι ἄνδρες ἐξ Ἰερουσαλὴμ κλητοὶ, πορευόμενοι τῇ ἁπλότητι αὐτῶν, οἳ οὐκ ἔγνωσαν πᾶν ῥῆμα, οἵ πάντες ἔθλιβον τὸν Δαυῒδ. Μᾶλλον δὲ ἐκ προσώπου τοῦ Δαυῒδ ἀπαγγέλλεσθαι αὐτὰ ἐξεδεξάμεθα, ὡς καὶ ἐν τοῖς εἰς τὴν ἐπιγραφὴν παρεστήσαμεν. Καὶ ὅσον μὲν ἐπὶ τῇ ἱστορίᾳ ἔθλιβον μὲν τὸν Δαυῒδ πληθυνόμενοι οἱ προστιθέμενοι πολλοὶ τῷ Ἀβεσσαλώμ οἱ δὲ ἐπιστάμενοι αὐτῷ Ἀχιτόφελ, καὶ Σεμεεὶ, καὶ Θεκὼν, καὶ εἴ τις ἕτερος τῶν μεγάλα δυναμένων. Οἱ δὲ λέγοντες μὴ εἶναι σωτηρίαν αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ, δύνανται ἕτεροι τῶν θλιβόντων καὶ ἐπανισταμένων εἶναι, καὶ μηδαμῶς ἀκολουθησάντων τῷ Ἀβεσσαλὼμ, ἀπεγνωκότες τὸν Δαυῒδ ὡς νενικημένον, ταῦτα εἰρηκέναι. Οἱ δὲ τὸν Σωτῆρα θλίβοντες σαρκίνως οἱ Ἰουδαῖοι οἱ κεκραγότες· « Αἶρε, αἶρε τὸν τοιοῦτον ἀπὸ τῆς γῆς. Ἐπανέστησαν δὲ αὖτῷ Ἰούδας ὁ προδότης καὶ Καῖάφας. Οἰ δὲ λέγοντςε τῇ ψυχῇ αὐτοῦ μὴ εἷναι σωτηρίαν, οἱ παραπορευόμενοι ἦσαν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ πάθους, λέγοντες τὸ, « Καταβάτω ἀπὸ τοῦ σταυροῦ, καὶ πιστεύσωμεν αὐτῷ. » Ὑψηλότερον δὲ νοῆσαι ἔστιν ἀνθρώπων διαφορὰς, θλιβόντων καὶ ἐπανισταμένων, καὶ ἀπογινωσκόντων ἐν αὐτῷ εἶναι σωτηρίαν, οὕτως· πάντες μὲν οἱ προστάται καὶ διδάσκαλοι λόγων ἑτέρων παρὰ τὰ τοῦ Χριστοῦ δόγματα εἶεν ἂν οἱ ἐπανι στάμενοι αὐτῶ· οἱ δὲ συνευδοκοῦντες καὶ μαθητευόμενοι τῇ τούτων διδασκαλίᾳ οἱ θλίβοντες αὐτόν. Οἱ δὲ ἀπιστοῦντες, οὐχὶ μετὰ τοῦ διδάσκειν τὰ ἐναντία, οὐδὲ μετὰ τοῦ τοῖς ψεύδεσιν μαθητεύεσθαι, περὶ τοῦ εἶναι τὴν θεότητα ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τοῦ Χριστοῦ, λέγοιντʼ ἂν οὗτοι φάσκειν τῇ ψυχῇ αὐτοῦ μὴ εἶναι σωτηρίαν αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ, ἤτοι αὐτῷ κατὰ τὴν ἱστορίαν τὴν τὰ τεράστια ἀπαγγέλλουσαν περὶ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ, ἢ ἐν τῷ λόγῳ τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ μὴ εἶναι καθὸ ἐπαγγέλλεται σωτηρίαν. Δύνανται μέντοιγε καὶ ἑτέρως θλίβοντες εἶναι πάντες οἱ ἀμαρτάνοντες. Καὶ ὥσπερ γε οὐ κατὰ πρόθεσιν τοῦ κακοποιεῖν τὸν πατέρα θλίβει μοχθηρὸς υἱὸς τὸν γεγεννηκότα, ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκείνου στοργὴν ἀκολουθεῖ τὸ πάντως θλίβεσθαι αὐτὸν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι τοῦ υἱοῦ· τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον καὶ ἡ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἁμαρτανόντων κακία θλίβει τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ. Ὅσῳ δέ τις ἐν πλείοσιν ἀγαθοῖς ἔργοις γίνεται καὶ ὑγιέσι δόγμασιν, ὡς μείζων ὑπὸ πλειόνων θλίβεται, πολλῶν ἐπανισταμένων αὐτῷ, ὥστʼ ἂν πολλοὺς πάλιν εἰπεῖν, « Οὐκ ἔστι σωτηρία αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ, » ἀπογνόντας τὰ κατ᾿ αὐτὸν, εἰ ὑπὸ μηδενὸς τῶν τοιούτων εἰς σωτηρίαν βλαβήσεται. Ἀφίησι δὲ ὁ Θεὸς πολλοὺς θλίβειν τὸν δίκαιον, διδοὺς αὐτῷ ἀφορμὴν βάρους δόξης ἀπὸ τῶν ὑπερβαλλουσῶν θλίψεων ὑφισταμένης. Καὶ εἴποτε ὁ δίκαιος ἐπαπορῶν λέγοι τῷ Θεῷ· « Τί ἐπληθύνθησαν οἱ θλίβοντές με; ἔτι αὐτοῦ λαλοῦντος ἐρεῖ· Ἰδοὺ πάρειμι, ἵνα βάρος δόξης ἐργάσηταί σοι τὸ παραυτίκα ἐλαφρὸν τῆς θλίψεως καθʼ ὑπερβολήν·» διὸ καὶ « πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων. » Εἰ ἔστι σωτηρία μὲν, Θεῷ. »
3.3Ama sen, ya Rab, benim destekçimsin, yüceliğim ve başımı kaldıransın vesaire. Bunu Davud söylüyorsa, bu ses Peygamber'in imanına yakışır: O böylesine büyük felaketlere sarsılmadan dayanıyor ve terk edilmeyeceğine, üstelik yardım göreceğine, Tanrı'da yüceltileceğine, krallığına geri getirilerek yükseltileceğine güveniyor. Eğer konuşan Mesih ise [metinde boşluk] tıpkı insanların tuzağına düşeceğine inandığı gibi, yeniden dirileceğine de inanır; terk edilmeyeceğine, Baba'nın ona destek olacağına, onu başlangıçtaki yüceliğine geri getireceğine, yükselteceğine, hatta en yüksek makama çıkaracağına inanır. Havari de bunu söyler: "Bu yüzden Tanrı onu pek çok yükseltti ve ona her adın üstünde olan adı bağışladı; öyle ki göktekiler, yerdekiler ve yerin altındakiler İsa'nın adı önünde diz çöksün ve her dil İsa Mesih'in Rab olduğunu Baba Tanrı'nın yüceliği için itiraf etsin."
Yücelik sahibi olduğunu sananların yüceliği türlü türlüdür. Biri yüceliğinin vatanı, biri soyu, biri güzelliği olduğunu söyleyebilir; bazıları bedenin gücünü ve bedensel müsabakadaki tekhnēyi kendi yüceliği saymış, şu kadar kişiyi yendiğiyle övünmüştür. Tanrı'yı tanımayanların övündüğü şeyleri saymaya ne gerek var? Havari'ye göre onların "yüceliği çoğu kez utançlarındadır". Kutsal kişinin yüceliği ise güvendiği Tanrı'dır. Bu güven rastgele değildir; adalet sayılan bir imandır. Onun sayesinde Tanrı'nın gelişinin ve gücüne ortaklığın işaretlerini görmek mümkündür. Örneğin Musa'nın yüceliği Tanrı'dır; yüzüne kadar peygamberinin dostluğuna tanıklık etmiştir, üstelik bütün İbrani halkının ve Mısırlıların önünde apaçık. Peygamber İlyas'ın yüceliği de Tanrı idi; dulun oğlunu diriltirken, yağmur için dua ederken, istediği anda dileğine eriyordu. Demek "Beni yüceltenleri yücelteceğim" diyen Tanrı doğru söylüyor. Tanrı'nın, harikulade işler yapanların apaçık yüceliği olmasından hiç de aşağı kalmayan bir şey, aretē ile yüceltilenlerde de görülür; bu yüceliği, kendilerini onu kabule hazırlayanların psykhēlerinde Baba'dan başkası doğurmamıştır.
Σὺ δὲ, Κύριε, ἀντιλήπτωρ μου εἶ, δόξα μου καὶ ὑψῶν τὴν κεφαλήν μου, κ. τ. ἑ. Ἐὰν μὲν ὁ Δαυῒδ λέγῃ (84), πρέπουσα τῇ πίστει τοῦ Προφήτου ἡ φωνὴ, ἀσείστως φέροντος τὰς τηλικαύτας περιστάσεις, καὶ πεποιθότος, ὅτι οὐκ ἐγκαταλειφθήσεται, ἀλλὰ πρὸς τῷ βοηθεῖσθαι καὶ ἐν Θεῷ δοξασθήσεται καὶ ὑψωθή σεται ἀποκαθιστάμενος εἰς τὴν βασιλείαν· ἐὰν δὲ ὁ Χριστὸς ὁ λέγων τυγχάνῃ […] πεπεῖσθαι οὕτως καὶ περὶ τοῦ ἀναστήσεσθαι καὶ πάλιν ὡς περὶ τοῦ ἐπιβουλευθήσεσθαι ὑπὸ ἀνθρώπων, καὶ περὶ τοῦ μὴ ἐγκαταλειφθήσεσθαι ἀντιληψομένου αὐτὸν τοῦ Πατρὸς καὶ ἀποκαταστήσοντος αὐτὸν ἐπὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς δόξαν, ὑψώσαντός τε αὐτὸν, ἢ καὶ ὑπερυψώσαντος καθʼ ἃ καὶ ὁ Ἀπόστολός φησιν· « Διὰ τοῦτο ὁ Θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσε καὶ ἐχαρίσατο αὐτῷ ὄνομα τὸ ὑπὲρ πᾶν ὄνομα, ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ πᾶν γόνυ κάμψῃ ἐπουρανίων, καὶ ἐπιγείων, καὶ καταχθονίων. Καὶ πᾶσα γλῶσσα ἐξομολογήσεται, ὅτι Κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς εἰς δόξαν Θεοῦ Πατρός. » Ἔστι δὲ διάφορος ἡ δόξα τῶν οἰομένων εἶναι ἐν αὐτῇ· καὶ ὁ μέν τις δόξαν φήσαι ἂν εἶναι αὐτοῦ τὴν πατρίδα· ὁ δέ τις τὸ γένος, ἄλλος δέ τις τὸ κάλλος· εἰσὶ δὲ οἱ τὴν ῥώμην τοῦ σώματος, καὶ τὴν ἐν τῷ ἀγωνίζεσθαι σωματικῶς τέχνην δόξαν ἰδίαν εἶναι νενομίκασι, μέγα φρονοῦντες ἐπὶ τῷ τοσούσδε καταπε παλαικέναι. Καὶ τί δεῖ καταλέγειν τὰ ἐφʼ οἷς σεμνύνονται οἱ θεοὶ ἀγνοοῦντες « ὧν πολλάκις ἡ δόξα ἐν τῇ αἰσχύνῃ» τυγχάνει κατὰ τὸν Ἀπόστολον; Τοῦ δὲ ἁγίου δόξα Θεὸς, ᾧ πέποιθε, τυγχάνει· καὶ οὐχ ὡς ἔτυχε πεπιστευμένη, ἀλλὰ πίστει λογιζομένῃ εἰς δικαιοσύνην, διʼ ἣν καὶ σημεῖα Θεοῦ παρουσίας καὶ τῆς δυνάμεως αὐτοῦ κοινωνίας θεωρῆσαι δυνατόν ἐστιν· οἷον δόξα Μωϋσέως ὁ Θεὸς καὶ μέχρι προσώπου αὐτοῦ μαρτυρῶν τῇ φιλίᾳ τοῦ προφήτου καὶ ἐπὶ παντὸς τοῦ Ἑβραίων λαοῦ καὶ Αἰγυπτίων ἐμφανῶς. Δόξα δὲ Ἠλίου τοῦ προφήτου ὁ Θεὸς ἦν, ἀνιστῶντος τὸν τῆς χήρας υἱὸν, καὶ εὐχομένου περὶ τοῦ ὑετοῦ, καὶ ἄμα τῷ αἰτεἴν τυχόντος ἀξιώσεως. Ἀληθεύει οὖν ὁ φάσκων Θεός· « Τοὺς δοξάζοντάς με δοξάσω. » Οὐκ ἔλαττον δὲ τοῦ δόξαν εἶναι ἐμφανῶς τὸν Θεὸν τῶν τὰς τεραστίους δυνάμεις διακονούντων, ἔστι νοῆσαι καὶ ἐπὶ τῶν διʼ ἀρετὴν δοξαζομένων· ἤν οὐκ ἄλλος ἢ ὁ Πατὴρ ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν παρεστηκότων αὐτοὺς τῇ ὑποδοχῇ αὐτοῦ γεγέννηκεν.
3.4Sesimle Rab'be seslendim; kutsal dağından bana cevap verdi vesaire. Bu iki yarım dizenin neden daha önce söylenenlerin önüne konmadığını araştırmaya değer. Çünkü iyiliklere şükürden önce duanın gelmesi son derece mantıklıdır. Bu güçlük şöyle çözülmelidir: Burada söylenen dua değil, duanın yapıldığının bildirilmesidir. Dua sessizce yapılmış, dua edildiği anda da istenilen elde edilmiş olduğundan, Tanrı'ya yakaran kişi istediğine kavuşunca, insanlara neler dilediğini anlatmadan önce Tanrı'ya şükrünü doğru olarak başa koyar. Tersi olsaydı, istediklerine kavuştuğu anda nasıl dua ettiğini anlatsaydı, sonra da şükretseydi, bize kendisine yakaracaklara önce dua ettiğini bildirmekle, şükranda borçlu olduğu hızlı yakarışı geciktirmiş olurdu.
Şöyle çözmek daha iyidir: Mezmurun başlangıcı duayı içerir. Duadan sonra, Diapsalma'dan itibaren, istediklerine kavuştuğu için şükür gelir. Şükür tamamlandıktan sonra Peygamber yüzünü bize çevirir ve nasıl dua edip cevap aldığını anlatır.
"Sesimle Rab'be seslendim" sözünü ve devamını Yazı'nın alışkanlığına göre tam olarak inceleyelim: Kutsal kişilerin Tanrı'ya sık sık feryatla dua etmeleri nedir? Biri bu bağlamda, İsa'nın ayakta durup "Susayan varsa bana gelsin ve içsin" diye bağırması üzerinde de durabilir. Havari de, Ruh'un genel olarak kutsalların yüreklerinde "Abba, Baba" diye seslendiğini söylemekle bize ipucu verir: Zihinle kavranan, gergin bir feryat vardır; bu da psykhēnin sesidir. Psykhē belki bunu, böyle konuştuğu aleti bırakınca kullanır. Kanaatimizce, yönetici yetide kendiliğinden gerçekleşen akıl yürütme, psykhēnin sesidir; bu daha sağlamsa, daha büyük şeyler hakkında ilerliyorsa, aşağıda ve bayağı olanlar hakkında değilse, zihinsel feryat odur.
Tanrı'ya feryat edenler bu feryatla işitilirler; yeter ki daha büyük mücadelelerde daha büyük taçlar kazansınlar diye bir tasarrufla bırakılmış olmasınlar. Habakkuk'ta denildiği gibi: "Ya Rab, ne zamana kadar feryat edeceğim, sen işitmeyeceksin? Haksızlığa uğrayıp sana bağıracağım, beni kurtarmayacak mısın? Neden bana zahmet ve emek gösterdin, sefalete ve dinsizliğe bakmamı sağladın?" Kurtarıcı da bu feryadı büyük öğretilerde hep sürdürür. Tanrı'nın Logos'u böyle durup her zaman seslenir; Süleyman'daki bilgelik gibi. Bu bilgelik, varlıkça Tanrı'nın Logos'uyla aynıdır; yüksek sesle kâseye çağırır ve şöyle der: "Aranızda akılsız olan bana yönelsin; akılsızlara öğüt verip derim ki: Gelin, ekmeğimden yiyin, sizin için kattığım şarabı için."
Şu halde mezmurda konuşanın Rab'be yönelmiş sesi başka bir yerden değil, kutsal dağdan, yani gökten işitilir. Başka yerlerde de "Ona kutsal göğünden cevap verecek" denir. Yüksekten işitir; çünkü şöyle yazılmıştır: "Yüksekten ve kutsal tapınağından ona cevap verecek."
Φωνῇ μου πρὸς Κύριον ἐκέκραξα· καὶ ἐπήκουσέ μου ἐξ ὄρους ἁγίου αὐτοῦ, κ. τ. ἑ. Ἄξιον ζητῆσαι (85) τί δήποτε μὴ προτέτακται τὰ δύο ἡμιστίχια τῶν προειρημένων· σφόδρα γὰρ ἀκόλουθον τὸ τὴν εὐχὴν προτετάχθαι τῆς ἐπὶ ταῖς εὐεργεσίαις εὐχαριστίας. Λυτέον δὲ οὕτως ἀποῤῥηθέν· Οὐχὶ εὐχή ἐστι τὸ λεγόμενον ἐνθάδε, ἀλλʼ ἀπαγγελία περὶ τοῦ τὴν εὐχὴν γεγονέναι. Ἐπεὶ γὰρ εὐχὴ κατὰ τὸ σιωπώμενον γέγονε, καὶ ἅμα τῷ εὔξασθαι ἐπέτυχε, λαβὼν ὃ ἐβούλετο ὁ τὴν ἔντευξιν τῷ Θεῷ προσαγαγὼν, καλῶς προτάσσει ἐπιτυχὼν τὴν πρὸς Θεὸν εὐχαριστίαν τῆς πρὸς ἀνθρώπους διηγήσεως περὶ τοῦ τίνα ηὔξατο. Εἱ δὲ ἀνάπαλιν ἐγεγόνει, καὶ ἅμα τῷ τυχεῖν ὧν ᾔτησε, διηγησάμενος ἦν ὡς ηὔξατο, εἶτα μετὰ τοῦτο εὐχαριστήσας, ὑπεξέλυεν ἂν τὴν ὀφειλομένην ἐν τῇ εὐχαριστίᾳ μετὰ τάχους ἔντευξιν διὰ τοῦ πρότερον ἀπηγγελκέναι τοῖς ἐντευξομένοις ἡμῖν ὡς ηὔξατο. Βέλτιον δὲ σὕτω λῦσαι τὸ ἠπορημένον· Ἡ ἀρχὴ τοῦ ψαλμοῦ περιέχει εὐχήν. Εἶτα μετὰ τὴν εὐχὴν ἀπὸ τοῦ διαψάλματός ἐστιν εὐχαριστία, ἐπὶ τῷ τετευχέναι ὧν ᾔτησε. Τελεσθείσης δὲ τῆς εὐχαριστίας πρὸς ἡμᾶς ἀποστρέφει τὸ πρόσωπον ὁ Προφήτης, καὶ διηγεῖται τίνα τρόπον εὐξάμενος ἐπηκούσθη. Κατανοήσωμεν δὲ πρὸς λέξιν τὸ, « Φωνῇ μου πρὸς Κύριον ἐκέκραξα, καὶ τὸ ἐξῆς κατὰ τὴν συνήθειαν τῆς Γραφῆς, καὶ τί τὸ πολλάκις γεγονέναι τοῖς ἀγίοις πρὸς τὸν Θεὸν εὐχὴν μετὰ κραυγῆς. Ἐπιστησάτω δέ τις κατʼ αὐτὸ καὶ περὶ τοῦ ἑστῶτα κεκραγέναι τὸν Ἰησοῦν, καὶ λέγειν· « Ἐὰν τις διψᾷ, ἐρχέσθω πρὸς μὲ Δίδωσι τοίνυν ἡμῖν ὁ Ἀπόστολος καὶ πινέτω. » ἀφορμὰς, εἰπὼν τὸ πνεῦμα καθολικῶς ἐν ταῖς καρδίαις τῶν ἁγίὼν κράζειν, « Ἀββᾶ ὁ Πατὴρ, » ὡς ἔστι νοητὴ κραυγὴ ἐπιτεταμένη, ἥτις δή ἐστι φωνὴ ψυχῆς. ᾗ τάχα χρῆται ἀποθεμένη τὸ ὄργανον διʼ οὗ τοιαῦτα φωνεῖ. Καὶ οἰόμεθά γε τὴν λογικὴν διέξοδον τὴν ἐν τῷ ἡγεμονικῷ κατʼ αὐτὸ γινομένην τὴν τῆς ψυχῆς εἶναι φωνήν· ἣ ἐὰν δὲ ᾗ πραγματικωτέρα, καὶ περὶ μειζόνων τινῶν καὶ μὴ κάτω κειμένων καὶ ταπεινῶν διεξοδεύουσα, ἡ νοητὴ ἂν εἴη κραυγή. Ταύτην οὖν τὴν κραυγὴν οἱ κεκραγότες πρὸς Θεὸν ἐπακούονται, πλὴν εἰ μὴ κατʼ οἰκονομίαν καταλείποιντο ὑπὲρ τοῦ μείζονας στεφάνους ἐν μείζοσιν ἀγῶσιν ἀπενέγκασθαι, ὥσπερ ἐν τῷ Ἀμβακοὺμ εἴρηται· « Ἕως τίνος, Κύριε, κεκράξομαι, καὶ οὐ μὴ εἰσακούσῃ; θοήσομαι πρὸς σὲ ἀδικούμενος, καὶ οὐ σώσεις με; Ἵνα τί δέ μοι ἔδειξας κόπους καὶ πόνους, ἐπιβλέπειν ἐπὶ ταλαιπωρίαν καὶ ἀσέβειαν; » Ταύτην δὲ τὴν κραυγὴν ἐν μεγάλοις δόγμασιν ἀεὶ διεξοδεύει καὶ ὁ Σωτήρ· οὕτω δὲ ἕστηκεν ὁ Λόγος τοῦ Θεοῦ ἀεὶ κεκραγὼς, ὡς καὶ παρὰ τῷ Σολομῶντι ἡ σοφία, ἥτις ἡ αὐτὴ ὑπάρχει τῷ Λόγῳ τοῦ Θεοῦ κατὰ τὴν ὑπόστασιν, καλοῦσα μετὰ ὑψηλοῦ κηρύγματος ἐπὶ κρατῆρα, λέγουσα· « Ὅς ἐστιν ὑμῶν ἄφρων, ἐκκλινάτω πρὸς μέ· ἐνδεέσι δὲ φρενῶν παρακελεύομαι λέγουσα· Ἔλθετε, φάγετε τῶν ἐμῶν ἄρτων, καὶ πίετε οἷνον ὃν κεκέρακα ὑμῖν. » Ἡ φωνὴ τοιγαροῦν τοῦ κατὰ τὸν ψαλμὸν λέγοντος ἐπιτεταμένη πρὸς Κύριον ἐπακούεται, οὐκ ἄλλοθέν ποθεν ἢ ἐκ τοῦ ὄρους τοῦ ἁγίου, τουτέστιν ἐξ οὐρανοῦ, ἐπεὶ καὶ ἐν ἄλλοις λέγεται· « Ἐπακούσεται αὐτοῦ ἐξ οὐρανοῦ ἁγίου αὐτοῦ. » Καὶ ἐξ ὕψους ἀκούει, ἐπεὶ γέγραπται· « Ἐπακούσεται αὐτοῦ ἐξ ὕψους καὶ ἐκ ναοῦ ἁγίου αὐτοῦ. »
3.5Yattım, uyudum; uyandım, çünkü Rab bana destek olacak vesaire. Kanaatimizce, lafız yüzünden kişinin Davud olduğunu korumak istersek, bu sözlerde Davud'un Abşalom'un önünden kaçtığı zamanki tarihiyle tutarlı insani bir şey yoktur. Bu sebeple, istemeyenleri de tarihi yukarı taşımaya ve bu bildirilenlerin mutlaka Mesih'in ağzından olduğunu kabul etmeye zorlayarak mahcup edebiliriz. Lafza göre de korunabilecek sözü terk ediyormuşuz gibi görünmemek için şunlar da söylenmelidir: Davud, krallığı için uyanık kalmadığı, gereken dikkati göstermediği, böylece fırsat doğup saldırıya uğradığı ve Abşalom'un saldırısıyla bunlara katlandığı için kendini suçlayarak bunları söylüyor. "Ben yatıp uyurken bunlar başıma geldi" der. "Ama kalktım, çünkü Rab bana destek olacak; kalkınca da bana saldıran binlerce kişiden korkmayacağım." Böylece devamı zorlanmadan anlaşılır gibi görünür. Bunlar lafza göre yorumlanır; yukarı anlama göre ise, önceden söylediğimiz gibi, şimdi kendi yatışını ve çile uykusunu anlatan Rab'bin ağzından bildirilmektedir.
Önce lafza göre yatış ile uyku arasında sanılan farka bakalım. Yatış dinlenmeyle ilgilidir; Pavlus onun hakkında şöyle der: "Hepimiz yatacağız, ama hepimiz değişmeyeceğiz." Uyku ise psykhēnin bedenden gevşeyip gerginliği bırakmasıyla oluşan rahatlamadır; çünkü kesintisiz gerginliğe dayanamaz. Bu farkın en iyi Eyüp'teki şu sözlerde gösterildiğini düşünüyoruz: "Şimdi yatmış, dinlenmiş olurdum; uyumuş, yeryüzünün kralları ve danışmanlarıyla birlikte huzura ermiş olurdum." Yatmak ile uyumak arasındaki farka, bunun Kurtarıcı'da nasıl gösterildiğini anlamak için ihtiyaç duyduk. Bu hayattan çıkışa yatış denmesi yaygındır; bazen uyku denildiğini de hatırlıyoruz. "Atalarıyla birlikte yattı"; "Yatmış olan kutsalların birçok bedeni kutsal şehre dirildi ve birçok kişiye göründü"; "Oysa Mesih ölülerden dirilmiştir; yatanların ilk ürünü olarak"; "Hepimiz yatacağız." Uyku için de, çünkü uyumak ile uyuklamak aynı şeydir: "Toprak yığınında uyuyanların çoğu kalkacak." Bunlar, "yatmış olan kutsallar" sözleriyle karşılaştırılmalıdır.
Uyku, hayattan çıkıştan başka psykhēnin dikkatsizliğini de gösterir; dikkate ise uyanıklık denir. İlahî söz bizi dikkatsizlikten sakındırmak isteyerek şöyle der: "Gözlerine uyku, göz kapaklarına uyuklama verme ki ceylan gibi kementten, kuş gibi tuzaktan kurtulasın." Peygamber de günahkârların gevşekliğini ve başıboşluğunu göstermek isteyerek şöyle der: "Uykularını uyudular ve hiçbir şey bulamadılar." Bir de: "Ey uyuyan, uyan, ölüler arasından kalk; Mesih seni aydınlatacak." Dikkatsizlik uykusuna benzeyen şey, psykhēnin uyuklamasıdır; Süleyman onu yasaklar ve bize gözlere yalnız uyku değil, uyuklama da vermemeyi öğretir. Mezmur yazarı da uyuklama kelimesini kınama için kullanarak şöyle der: "Atlara binenlerin hepsi uyukladı."
Şu halde Kurtarıcımız İsa Mesih'in bizim için öldüğü ortak ölüme "yatış", psykhēnin bedenden ayrılmasına ise "uyku" dediğimizi söylüyoruz. Uyuyanlar, beden yatarken psykhēde faaliyet gösterir, karşılarına çıkan hayallerin peşinden gider ve bedene hiç ihtiyaç duymadan bir şeyler yaparlar. Aynı şekilde, suret her bakımdan aslına benzemese de, ayrılmış psykhēnin bedensiz faaliyetini göstermek için, bu anlamda uyumuş psykhēsi için "yattım"dan sonra "uyudum" denmiştir. Kurtarıcı için böyle bir uyku, psykhēnin bütünüyle tembelliği değil de yalnız beden aletini kullanmama bakımından tembellik ise, bunda şaşılacak ne var? Psykhē kendi başına faaliyet gösterir; Eyüp'ün aynı sözüyle de bu gösterilir: "Neden ana rahminden mezara gidivermedim? Şimdi yatıp dinlenmiş olurdum; uyuyarak yeryüzünün kralları, danışmanlarıyla, kılıçlarıyla övünenlerle, altını çok yöneticilerle birlikte huzura ermiş olurdum." Eğer psykhēde bir faaliyet olduğunu, böylelerle birlikte iyi şeylere erişerek huzur bulduğunu düşünmeseydi, "Uyuyarak yeryüzünün kralları, danışmanları, kılıçlarıyla övünenlerle birlikte huzura erdim" demezdi. Bunlar, hakikate karşı her söze karşı her iki ağızlı kılıçtan keskin olan logos'u kullanan kutsal dindarlık askerleri olabilir. "Altını çok yöneticiler" ise çoğunluktan üstün olanlar, bu anlamda yönetici olanlar, düşüncelerde ve hakikat temaşalarında zengin olanlar diye yorumlanabilir.
Kurtarıcı'nın "Yattım ve uyudum" demesi hiç de şaşırtıcı değildir; çünkü bedenden ayrılma sırasında bile psykhēlerin kurtuluşu için çok daha fazla çalışmıştır. Petrus'un Genel Mektup'ta söylediği gibi: "Bu ruhla, zindandaki ruhlara da gidip vaaz etti; onlar bir zamanlar, Nuh'un günlerinde gemi yapılırken Tanrı'nın sabırla beklemesine itaat etmemişlerdi. O gemide az kişi, yani sekiz psykhē su aracılığıyla kurtuldu." Bu yatıştan sonra Baba ona destek olup onu uyandırdı.
Ἐγὼ ἐκοιμήθην, καὶ ὕπνωσα· ἐξηγέρθην, ὅτι Κύριος ἀντιλήψεταί μου, κ. τ. ἑ. Ἡμεῖς μὲν ἡγούμεθα (86) μηδὲν ἀνθρώπινον ἔχειν τὰ λεγόμενα ἀκόλουθον τῇ περὶ τὸν Δαυῒδ, ὅτε ἔφυγεν ἀπὸ προσώπου Ἀβεσσαλὼμ, ἱστορίᾳ, εἰ θέλοιμεν τηρῆσαι διὰ τὸ ῥητὸν τὸ τοῦ Δαυῒδ πρόσωπον, καὶ διὰ τοῦτό γε δυσωπήσαιμεν ἂν καὶ τοὺς μὴ βουλομένους ἀναγκάζοντες ἀνάγειν τὴν ἱστορίαν καὶ προσίεσθαι πάντως ἐκ προσώπου Χριστοῦ εἶναι τὰ ἐπαγγελλόμενα. Ἵνα δὲ μὴ δοκῶμεν προδιδόναι τὸν λόγον τὸν κατὰ τὸ ῥητὸν δυυάμενον σώζεσθαι, καὶ ταῦτα λεκτέον· Φαμὲν τοίνυν αὐτοῦ κατηγοροῦντα τὸν Δαυῒδ ταῦτα φάσκειν ἐπὶ τῷ μὴ ἐγρηγορέναι αὐτὸν περὶ τῆς βασιλείας, μηδὲ προσοχὴν τὴν δέουσαν εἰσαγαγεῖν, ὥστε καιρὸν ἔχειν ἐπιθέσθαι μὲν, τάδε πεπονθέναι αὐτὸν διὰ τῆς ἐπιθέσεως τοῦ Ἀβεσσαλώμ. Ἐμοῦ γὰρ κοιμωμένου, φησὶ, καὶ ὑπνοῦντος τάδε τινὰ συμβέβηκέ μοι. Ἀλλὰ διανέστην, ἐπεὶ Κύριος ἀντιλήψεταί μου, καὶ διαναστὰς μυριάδων λαοῦ ἐπιθεμένων μοι οὐ φοβηθήσομαι. Καὶ ἀβιάστως τὰ ἐξῆς δόξει σώζεσθαι· καὶ ταῦτα μὲν ἡγούμεθα ὡς πρὸς τὴν λέξιν ἑρμηνεύεσθαι, πρὸς δὲ ἀναγωγὴν, ὡς προειρήκαμεν, ἀπὸ προσώπου Κυρίου ταῦτα ἀπαγγέλλεσθαι τὴν ἰδίαν κοίμησιν νῦν διηγουμένου, καὶ ὕπνον τὸν κατὰ τὸ πάθος. Ἐπισκεψώμεθα δὴ πρότερον διαφορὰν κοιμήσεως καὶ ὕπνου νομιζομένου ὡς πρὸς τὴν λέξιν· κοίμησιν μὲν εἶναι ὡς πρὸς τὴν ἡσυχίαν, περὶ ἧς καὶ ὁ Παῦλός φησι· « Πάντες κοιμηθησόμεθα, οὐ πάντες δὲ ἀλλαγησόμεθα· » ὕπνον δὲ ἄνεσιν τῆς ψυχῆς χαλωμένης ἀπὸ τοῦ σώματος καὶ τὴν τάσιν ὑπεκλυούσης, τῷ μὴ φέρειν ἀδιάλειπτον τὸν τόνον. Ἐν δὲ τῷ Ἰὼβ μάλιστα τὴν διαφορὰν παρίστασθαι ὑπολαμβάνομεν διὰ τούτων· « Νῦν ἂν κοιμηθεὶς ἡσύχασα· ὑπνώσας δὲ ἂν ἐπαυσάμην μετὰ βασιλέων, βουλευτῶν γῆς. » Ἐδεήθημεν δὲ τῆς διαφορᾶς τοῦ κοιμηθῆναι καὶ ὑπνῶσαι ὑπὲρ τοῦ συνιέναι πῶς ἂν ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος αὕτη δηλοῖτο. Σύνηθες μὲν γὰρ τὴν ἀπὸ τοῦ βίου τούτου ἔξοδον κοίμησιν λέγεσθαι, ἔσθʼ ὅτε δὲ καὶ ὕπνον μεμνήμεθα ὀνομάζεσθαι. « Ἐκοιμήθη » γὰρ, φησὶ, « μετὰ τῶν πατέρων αὐτοῦ· » καὶ, « Πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἀγίων ἠγέρθησαν εἰς τὴν ἁγίαν πόλιν, καὶ ἐνεφανίσθησαν πολλοῖς· » καὶ, « Νυνὶ δὲ ἐγήγερται Χριστὸς ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων· » καὶ, « Πάντες κοιμηθησόμεθα· » ὕπνον δὲ, ἐπειδὴ ταυτόν ἐστι τὸ καθεύδειν τῷ ὑπνοῦν· « Πολλοὶ τῶν καθευδόντων ἐν γῆς χώματι ἀναστή σονται. » Συγκριτέον δὲ τοῖς λεγομένοις κεκοιμημένων ἀγίων. Σημαίνει μέντοιγε καὶ ὁ ὕπνος χωρὶς τῆς κατὰ τὴν ἔξοδον τοῦ βίου τὴν ἀπροσεξίαν τῆς ψυχῆς· τῆς προσοχῆς ἐγρηγορήσεως καλουμένης. Φυλάττεσθαι γὰρ ἡμᾶς τὴν ἀπροσεξίαν βουλόμενος ὁ θεῖος λόγος φησί· « Μὴ δῷς ὕπνον σοῖς ὄμμασι, μηδὲ νυσταγμὸν σοῖς βλεφάροις, ἵνα σὦζῃ ὥσπερ δορκὰς ἐκ βρόχων, καὶ ὥσπερ ὄρνεον ἐκ παγίδος. » Καὶ βουλόμενος παραστῆσαι τὸ χαῦνον καὶ ἀνειμένον τῶν ἁμαρτωλῶν ὁ Προφήτης φησίν· « Ὕπνωσαν ὕπνον αὐτῶν, καὶ οὐχ εὗρον οὐδέν· » καὶ τὸ, « Ἔγειρε ὁ καθεύδων, καὶ ἀνάστα ἐκ τῶν νεκρῶν, καὶ ἐπιφαύσει σοι ὁ Χριστός. » Ἀνάλογον δὲ τῷ ὕπνῳ τῷ κατὰ τὴν ἀπροσεξίαν ἐστὶ νυσταγμὸς ψυχῆς ὃν ἀπαγορεύει ὁ Σολομῶν, οὐ μόνον ὕπνον διδάσκων ἡμᾶς μὴ διδόναι τοῖς ὄμμασιν, ἀλλὰ καὶ νυσταγμόν. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Ὑμνῳδὸς, ἐπὶ ψόγου τάσσων τὸ τοῦ νυσταγμοῦ ὄνομα, φησίν· « Ἐνύσταξαν πάντες οἱ ἐπιβεβηκότες τοὺς ἵππους. » Φαμὲν τοίνυν τὸν κοινὸν θάνατον ὃν ἀπέθανεν ὑπὲρ ἡμῶν κοιμηθῆναι τὸν Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν, ὑπνῶσαι δὲ, χωρισθείσης τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος. Καθάπερ γὰρ οἱ ὑπνοῦντες κειμένου τοῦ σώματος ἐνεργοῦσι κατὰ ψυχὴν, φαντασίαις τισὶ προσπιπτούσαις ἑπόμενοι, καὶ πράττουσί τι κατʼ οὐδὲν τοῦ σώματος δεόμενοι· τὸν αὐτὸν τρόπον οὐκ εἰς πάντα τῆς εἰκόνος ἐξομοιουμένης τούτῳ οὗ ἐστιν εἰκὼν, ἀλλʼ ἵνα δηλωθῇ ἡ ἐνέργεια ἡ χωρὶς σώματος. τῆς ψυχῆς τῆς κεχωρισμένης αὐτοῦ, καὶ τούτῳ ὑπνωκυίας, λέγεται μετὰ τὸ, « ἐκοιμήθην, » τὸ, « ὕπνωσα. » Καὶ τί θαυμαστὸν εἰ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος ὁ τοιοῦτος ὕπνος οὐ πάντη ἐστὶν ἀργία τῆς ψυχῆς, ἀλλʼ ἀργία ὡς πρὸς τὸ ὀργάνῳ τῷ σώματι χρῆσθαι; Ἰδία μέντοιγε καὶ καθʼ ἑαυτὴν ἐνεργεῖ, ὅπου καὶ ὑπὸ τοῦ Ἰὼβ τὸ αὐτὸ λεγόμενον δηλοῦται. « Διὰ τί » γὰρ, φησὶν, « ἐκ γαστρὸς εἰς μνῆμα οὐκ ἀπηλλάγην; Νῦν ἂν κοιμηθεὶς ἡσύχασα, ὑπνώσας δὲ ἀνεπαυσάμην μετὰ βασιλέων βουλευτῶν γῆς, οἳ ἐγαυριῶντο ἐπὶ ξίφεσι, καὶ μετὰ ἀρχόντων ὧν πολὺς ὁ χρυσός. » Εἰ γὰρ μὴ ἐνόει ἐνέργειάν τινα εἶναι περὶ τὴν ψυχὴν ἐν ᾗ ἐπαύσατο τυγχάνουσα ἀγαθῶν τινων μετὰ τοιῶνδε, οὐκ ἂν ἔλεγεν· « Ὑπνώσας ἀνεπαυσάμην μετὰ βασιλέων βουλευτῶν γῆς, οἳ ἐγαυριῶντο ἐπὶ ξίφεσιν. » Εἷεν δʼ ἂν οὗτοι ἅγιοι στρατιῶται θεοσεβείας λόγῳ τῷ τομωτέρῳ πάσης τῆς μαχαίρας διστόμου χρώμενοι κατὰ παντὸς τοῦ ἐναντίου τῆς ἀληθείας λόγου. Ἄρχοντές τε ὧν πολὺς ὁ χρυσὸς, ἑρμηνεύοιντο ἂν οἱ τῶν πολλῶν διαφέροντες, καὶ κατὰ τοῦτο ἄρχοντες, χρηματίζοντες, πλουτοῦντες ἐν διανοήμασι καὶ τοῖς περὶ ἀληθείας θεωρήμασι. Οὐδὲν οὖν θαυμαστὸν καὶ τὸν Σωτῆρα λέγειν· « Ἐκοιμήθην, καὶ ὕπνωσα, » πολλῷ πλέον ἐνεργήσαντα περὶ σωτηρίας ψυχῶν καὶ παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ χωρισμοῦ τοῦ ἀπὸ τοῦ σώματος κατὰ τὰ λεγόμενα ἐν τῇ Καθολικῇ Ἐπιστολῇ παρὰ τῷ Πέτρῳ· « Ἐν ᾧ καὶ τοῖς ἐν φυλακῇ πνεύμασι πορευθεὶς ἐκήρυξεν ἀπειθήσασί ποτε, ὅτε ἀπεξεδέχετο ἡ τοῦ Θεοῦ μακροθυμία ἐν ἡμέραις Νῶε κατασκευαζομένης κιβωτοῦ, εἰς ἣν ὀλίγοι, τουτέστιν ὀκτὼ ψυχαὶ, διεσώθησαν διʼ ὕδατος. » Μετὰ ταύτην τὴν κοίμησιν ὁ Πατὴρ ἀντιλαμβανόμενος ἐξήγειρεν αὐτόν.
3.6Çevremde birlikte saldıran on binlerce halktan korkmayacağım vesaire. Bu ses, Tanrı'ya güven sayesinde en büyük aretēyi, yani korkusuzluğu kazanmış bir kutsal kişiye yakışır. Şu söz de buna benzer: "Bana karşı bir ordu saf bağlasa da yüreğim korkmayacak." Kurtarıcı da onun çarmıha gerilmesini isteyen on binlerce kesilmiş halkı ruhta bilerek ve kendi sarsılmazlığını görerek (bunu bedene göre söylüyorum) bunları söyleyebilir. Biri düşmanların psykhēye fırlattığı, onu saran, sarsan ve dalgalandıran şeylerin çokluğunu düşünürse, Tanrı'ya sığınarak yerinde olarak şunu söyleyebilir: "Çevremde birlikte saldıran on binlerce halktan korkmayacağım."
Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαοῦ τῶν κύκλῳ συνεπιτιθεμένων μοι, κ. τ. ἑ. Πρέπουσα ἁγίῳ φωνὴ (87) κατωρθωκότι μεγίστην ἀρετὴν, τὴν ἀφοβίαν, διὰ τὴν πρὸς Θεὸν πεποίθησιν· ᾗ ὁμοία· « Ἐὰν παρατάξηται ἐπʼ ἐμὲ παρεμβολὴ, οὐ φοβηθήσεται ἡ καρδία μου. » Καὶ ὁ Σωτὴρ ἐν πνεύματι γινώσκων τὰς αἰτουμένας αὐτὸν σταυρωθῆναι μυριάδας λαοῦ τῆς κατατομῆς, καὶ ὁρῶν τὸ ἀτάραχον αὐτοῦ (κατὰ σάρκα δὲ ταῦτά φημι), λέγοι ἂν ταῦτα. Ἐὰν δέ τις κατανοήσῃτὸ πλῆθος τῶν ὑπὸ τῶν ἐχθρῶν βαλλομένων, ἐπιτιθεμένων τῇ ψυχῇ καὶ ταρασσόντων καὶ κυμαινόντων αὐτὴν, ἐν καιρῷ ἂν φθέγγοιτο, ἐπὶ τὸν Θεὸν καταφεύγων, τὸ, « Οὐ φοβηθήσομαι ἀπὸ μυριάδων λαοῦ, τῶν κύκλῳ συνεπιτιθεμένων μοι. »
3.7Kalk ya Rab, kurtar beni Tanrım; çünkü sen bana boşuna düşmanlık edenlerin hepsini vurdun, günahkârların dişlerini kırdın vesaire. İbranice metne baktığımızda, "boşuna" sözünü gösterebilecek hiçbir şey bulamadık. "Boşuna" kelimesinin çene ile ne ilgisi var? Öteki çevirmenler de İbranicedeki gibi koymuşlardır. O halde bazı İbranilerin dediği gibi, eski nüshalar farklıydı ya da Yetmişler kelimenin bayağılığından kaçınarak "çene" yerine "boşuna" yazmaya cesaret etmiştir.
Lafzı Yetmişler'e göre anlayalım. Tanrı hakkında insanca söylenenlerin nasıl alınması gerektiğini ele alalım; buradan "Kalk ya Rab, kurtar beni Tanrım" sözünün nasıl söylendiği kolayca görülür. Bizi sınamak için karşıt güçlerin eline teslim ettiğinde bize uyuyor gibi görünen O'nu kalkmaya çağırıyor. Belki Kurtarıcı'yı hepimiz için teslim ettiğinde de Baba onun için uyuyordu; onu kurtarırken ve düşmanlarını vururken ise kalkıyor: Düşmanlar ister sünnetliler ister hakikatin görünmez düşman güçleri olsun.
Düşmanın hiçbir hükmü yoktur; çünkü kutsal kişi barıştan nefret edenlerle bile barışçıdır, düşmanlarını sever. Birine "boşuna" olmaksızın düşmanlık edildiği sanılabilir; bu durum düşmanımızı ya daha insani ya da daha dindarca açıdan incelediğimizde söz konusu olur. Daha insani açıdan, biri kötülüğe ilk başlayandan yüz çevirip karşılık vermek istediğinde; böylece önce haksızlık yapana "boşuna" değil düşmanlık ettiği sanılabilir. Daha dindarca açıdan ise biri hakikat uğruna düşman olduğunda; Havari'nin dediği gibi: "Size doğruyu söylediğim için düşmanınız oldum"; bir de: "Ya Rab, senden nefret edenlerden nefret etmedim mi?"
Tanrı'dan nefret edenler var mı, araştırmak gerekir; çünkü tamamen adaletsiz ve tanrısız olanlar bile bunu kabul etmez. O halde Rab'den nefret edenler kimlerdir? İsa'dan açıkça nefret eden ve ona lanet edenler kimlerdir? Ona yapılanlar mutlaka Baba'ya yükselir. Günah işleyen herkes de ya bilgeliği, yani Mesih'i değersizleştirerek ya da adaletten nefret edip kanunsuzluk yaparak Tanrı'dan nefret eder. Mesih adalet olduğundan, Mesih'ten, yani adaletten nefret eden Tanrı'dan nefret eder. Tanrı'dan nefret edenin kim olduğu ortaya çıktığına göre, "Ya Rab, senden nefret edenlerden nefret etmedim mi?" sözünü tam olarak açıklamazsak, azınlık dışında bütün insanlardan nefret etmemiz gerekir; zira işleriyle Tanrı'yı sevdiği belli olanlar son derece azdır. Herkesten, hatta deyim yerindeyse kendinden yüz çevirmekten daha saçma ne olabilir? Zira herkes kendini dürüstçe sorgularsa Tanrı'dan nefret ettiği anlaşılacaktır.
O halde Tanrı'dan nefret edenin, akıllı varlıklara arız olan kötülükler olduğu düşünülmemeli mi? Örneğin adaletsizlik Tanrı'dan nefret eder; adaletsiz kişi de adaletsiz olduğu ölçüde Tanrı'dan nefret eder, çünkü bunu içindeki adaletsizlik yapar. Öyleyse bu arazlardan, asıl düşmanlarımızdan yetkin bir nefretle, yani yetkinlikten gelen bir nefretle nefret etmeliyiz. Adalet ve itidal yetkinlikten geldiği gibi, böyle bir nefret de ondan gelir. Bunları "Bana boşuna düşmanlık edenleri vurdun" sözünü incelerken söyledik; çünkü birine düşmanlık eden herkes boşuna düşmanlık eder. "Benden sebepsiz nefret ettiler" sözü de böyledir.
Kırılan günahkâr dişleri, "Orada ağlama ve diş gıcırdatma olacak" diye sözü edilen dişlerle aynıdır. Günahkârların dişleri, tabiatımıza aykırı olarak üzerimize gelen akılsız düşüncelerdir; karşıt güçler bu dişleri kullanarak çoğu kez etlerimizi, yani etten doğan şeyleri yemek için bize yaklaşırlar. İlahî Havari şöyle der: "Etin işleri bellidir."
Ἀνάστα, Κύριε, σῶσόν με, ὁ Θεός μου, ὅτι σὺ ἐπάταξας πάντας τοὺς ἐχθραίνοντάς μοι ματαίως, ὀδόντας ἁμαρτωλῶν συνέτριψας, κ. τ. ἑ. Τῷ Ἑβραϊκῷ ἐντυχόντες (88), τὸ « ματαίως » οὐδαμῶς εὕρομεν δυνάμενον δηλοῦσθαι. Τί γὰρ κοινὸν τῆς λέξεως τῆς « ματαίως » πρὸς τὴν σιαγόνα; Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ ὡς τὸ Ἑβραϊκὸν τεθείκασιν. Εἰκὸς οὖν, ὡς τινες Ἐβραίων λέγουσι, τὰ ἀρχαῖα ἀντίγραφα ἑτέρως ἐσχηκέναι, ἢ τὸ εὐτελὲς περιϊσταμένους τοὺς Ἑβδομήκοντα τῆς λέξεως, τετολμηκέναι ἀντὶ τοῦ « σιαγόνα, » ποιῆσαι « ματαίως. » Νοήσωμεν τοίνυν τὸ ῥητὸν κατὰ τοὺς Ἑβδομήκοντα· διεξέλθωμεν πῶς δεῖ λαμβάνειν τὰ ἀνθρωπικώτερον εἰρημένα ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, ἐξ ὧν εὐχερές ἐστιν ἰδεῖν πῶς λέγεται· « Ἀνάστα, Κύριε, σῶσόν με, ὁ Θεός μου. » Οἱονεὶ γὰρ κοιμώμενον ἡμῖν, ὅτε ἡμᾶς παρέδωκε πείρας ἕνεκεν ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, διανίστησιν αὐτόν. Τάχα δὲ καὶ ὅτε τὸν Σωτῆρα ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν, ἐκοιμᾶτο αὐτῷ ὁ Πατήρ· ἀνίσταται δὲ σώζων αὐτὸν καὶ πατάσσων τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ, εἴτε τοὺς ἐκ περιτομῆς, εἴτε τὰς ἀοράτους ἐχθροὺς τῆς ἀληθείας δυνάμεις. Ἐχθροῦ δὲ κατʼ οὐδέν ἐστι λόγος· μετὰ γὰρ τῶν μισούντων τὴν εἰρήνην ὁ ἅγιός ἐστιν εἰρηνικὸς, ἀγαπῶν τοὺς ἐχθρούς. Δόξαι δʼ ἄν τινος ἐχθραίνειν τις οὐ « ματαίως, » ἤτοι ἀνθρωπικώτερον τὸν ἐχθρὸν ἡμῶν ἐξεταζόντων ἢ καὶ εὐσεβέστερον· ἀνθρωπικώτερον μὲν, ἐπὰν, τὸν προκαταρξάμενόν τι κακοποιεῖν ἀποστραφεὶς, ἀμύνεσθαι βούληται· οὕτως γὰρ ἂν ὑποληφθείη μὴ « ματαίως » ἐχθραίνειν τῷ προηδικηκότι· εὐσεβέστερον δὲ, εἴ τις ἐχθρὸς γένοιτο διὰ τὸ ἀληθὲς, ὡς ὁ Ἀπόστολός φησιν· « Ἐχθρὸς ὑμῖν γέγονα ἀληθεύων ὑμῖν· » καὶ τό· « Οὐχὶ τοὺς μισοῦντάς σε, Κύριε, ἐμίσησα; » Καὶ ςητητόον εῖ εἰσί τινες μισοῦντες τὸν Θεὂν οὐδεὶς γὰρ ἂν τοῦτο ὁμολογήσειεν οὐδὲ τῶν τελέως ἀδίκων καὶ ἀθέων. Τίνες οὖν εἰσιν οἱ μισοῦντες τὸν Κύριον; Τίνες ὁμολογουμένως μισοῦσι τὸν Ἰησοῦν, καὶ καταναθεματίζουσιν αὐτόν; Τὰ δὲ γινόμενα εἰς αὐτὸν πάντως εἰς τὸν Πατέρα ἀναφέρεται. Καὶ πᾶς δὲ ἁμαρτάνων μισεῖ τὸν Θεὸν, ἢ τὴν σοφίαν ἐξευτελίζων. τουτέστι τὸν Χριστὸν, ἢ τόν δικαιοσύνην μισῶν καὶ ἐργαζόμενος τὴν ἀνομίαν. Καὶ ἐπεὶ δικαιοσύνη ἐστὶν ὁ Χριστὸς, ὁ μισῶν τὸν Χριστὸν τὴν δικαιοσύνην, σεῖ τὸν Θεόν. Φανεροῦ δὲ γενομένου τίς ὁ μισῶν τὸν Θεὸν, ἐὰν μὴ ἀκριβώσωμεν τί ἐστι τὸ, « Οὐχὶ τοὺς μισοῦντάς σε. Κύριε, ἐμίσησα;» πάντας ἀνθρώπους μισήσομεν παρὲξ ὀλίγων· σφόδρα σπανίων ὅντων τῶν διὰ τῶν ἔργων χαρακτηριζομένων ἀγαπᾶν τὸν Θεόν. Τούτου δὲ τί ἄλλο εἴη ἀτοπώτερον τοῦ ἀπεστράφθαι πάντας, καὶ, εἰ δεῖ οὕτως εἰπεῖν, καὶ ἑαυτόν; Εὐγνωμόνως γὰρ ἐτάζων τὰ περὶ αὐτοῦ ἕκαστος, εὑρεθήσεται μισῶν τὸν Θεόν. Μήποτε οὖν οὕτω νομιστέον εἶναι τό μισοῦντατὸν Θεὸν, ἀλλὰ τὰ τοῖς λογικοῖς κακὰ συμβεβηκότα· οἷον ἀδικία μισεῖ τὸν Θεὸν, καὶ ὁ ἄδικος μισεῖ τὶν Θεὸν, καθὸ ἄδικός ἐστι, τῆς ἐν αὐτῷ ἀδικίας τοῦτο δρώσης. Χρὴ οὖν ἡμᾶς μισῆσαι τὰ τοιάδε συμβεβηκότα καὶ πρώτως ἐχθρὰ ἡμῶν τυγχάνοντα, τελείῳ μίσει, τουτέστιν, ἀπὸ τελειότητος ἐρχομένῳ. Ὥσπερ γὰρ ἀπὸ τελειότητος ἔρχεται δικαιοσύνη καὶ σωφροσύνη, οὕτως καὶ τὸ τοιόνδε μῖσος. Ταῦτα δὲ ἡμῖν εἴρηται ἐξετάζουσι τὸ, « Ἐπάταξας τοὺς ἐχθραίνοντάς μοι ματαίως· » πάντων τῶν ἐχθραινόντων τινὶ, ματαίως ἐχθραινόντων. Τοιοῦτον τὸ, « Ἐμίσησάν με δωρεάν. » Ὁποῖοι δὲ οἱ συντριβόμενοι ὀδόντες τῶν ἁμαρτωλῶν, τοιοῦτοι καὶ περὶ ὧν εἴρηται· « Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων. δόντες ἁμαρτωλῶν εἰσι λογισμοὶ ἄλογοι, παρὰ φύσιν ἡμῖν ἐπισυμβαίνοντες, οἷς ὀδοῦσι χρώμενοι πολλάκις οἱ ἀντικείμενοι προσεγγίζουσιν ἡμῖν τοῦ φαγεῖν τὰς σάρκας ἡμῶν, τουτέστι τὰ ἐκ τῆς σαρκὸς φυόμενα· « Φα· νερὰ δέ ἐστι τὰ ἕργα τῆς σαρκὸς, » φησὶν ὁ θεῖος Ἀπόστολος.
3.8Kurtuluş Rab'bindir, bereketin halkının üzerinedir vesaire. Kurtuluşun Rab'be ait olduğuna inanan kişi, Tanrımızın kurtaran Tanrı olduğunu bilir; çünkü ölümden kurtuluş yolları Rab'bindir. Kurtuluş sağlayamayacak insanoğullarına güvenmenin ne olduğunu da bilir. O'nun bereketi halkının üzerindedir; bu bereket göksel âlemde, Mesih'te olan ruhsal berekettir.
Τοῦ Κυρίου ἡ σωτηρία, καὶ ἐπὶ τὸν λαόν ϲον ἡ εὐλογία σου, κ. τ. ἑ. Ὁ πειθόμενος (89), ὅτι τοῦ Κυρίου ἐστὶν ἡ σωτηρία, διὸ καὶ ὁ Θεὸς ἡμῶν Θεός ἐστι τοῦ σώζειν· τοῦ γὰρ Κυρίου αἱ διέξοδοι τοῦ θανάτου· οἶδε καὶ τί τὸ πεποιθέναι ἐπὶ υἱοὺς ἀνθρώπων, οἷς οὐκ ἔστι σωτηρία. Ἔστι δὲ καὶ ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ ἡ εὐλογία αὐτοῦ οὗσα πνευματικὴ ἐν τοῖς ἐπουρανίοις ἐν Χριστῷ.
4.1Mezmur 4
Gayeye, mezmurlarla, Davud'un şarkısı vesaire. Yetmişler'e göre birçok mezmurun başlığı "gayeye"dir; ötekilerde ise "gayeye" sözüne karşılık gelen ifadeler burada verilmiştir. Bu kelimenin gösterdiği anlamın izini elimizden geldiğince sürmek gerekir. Şunu bilmek gerekir: Her tekhnēnin ve bilginin, onu gerçekten izleyenin yöneldiği bir gayesi olduğu gibi, akıllı tabiatın da bir gayesi olmalıdır. Havari'ye göre bu, Mesih'te hayata kavuşmaktır. Bu yüzden "gayeye" başlıklı mezmurların gaye anlamını başlık olarak taşıdığını ve anlayanları ona çağırdığını düşünüyoruz. Her yarışanın gayesi zaferdir. Daha önce gösterdiğimiz gibi Davud Mesih olarak söylendiğine göre, "gayeye, Davud'un" başlıklı mezmurlar Mesih'in gayesini ve zaferini bildirir. Akylas'a göre ona "zafer veren" denir; o her yenilene zafer kazandırmıştır. Çünkü Mesih'e yenilen, başına gelen kötülüğü yenmiştir ve Mesih'e tâbi olarak onu yok eder. Mesih hiç kimseyi zorla yenmez, Tanrı'nın Logos'u olduğu için ikna ederek yener.
Theodotion, Yetmişler'de "gayeye" başlıklı olan ilahilerin ya da mezmurların bu zafere yazıldığını söyler. Symmakhos da bu mezmurlara ya da şarkılara Mesih'in "zafer şarkıları" diyecektir. Bunlar yalnız Davud'un ve "gayeye" değil, Asaf'ın ya da Korah oğullarının diye de söyleniyorsa, burada söylenenin Mesih'in suretini almış bütün kutsallar için de anlaşılması yersiz değildir.
Yetmişler'in ve Akylas'ın "mezmurlarla" dediğini Symmakhos, bence, "psalterionlarla" diyerek daha açık bildirmiştir. Üçü de bize bu şarkının ya da ezginin psalterion denen çalgılara göre söylendiğini öğretir. Çünkü "gayeye" ya da "zafer şarkısı" ya da "zafer verene" başlıklıların hangi çalgılarla söylendiği araştırılmalıdır. Theodotion'un "ilahilerde zafere" sözü de bunu gösterebilir. Bu şarkı ya da ezgi ya da mezmur, söylenen konuyu taşıyarak, önceden anlattıklarımızı bildirir; genel olarak peygamber Davud'a, daha gizemli olarak ise kutsalların kişiliğini üstlenen Mesih'e aittir. Mesih kimi zaman onların sıkıntılarını ve bu sıkıntılardaki genişliklerini kendininki sayar (çünkü "Her yönden sıkışırız ama daralmayız" kutsalların sesidir), kimi zaman da ağır yürekli olanları ve boş şeyleri sevenleri geri çevirir.
Şarkı ile ezgi kelimelerinin farkı pek araştırma gerektirmez. Şarkıyla konuşanın sesinin yükseltilmesi; ezgiyle ise belki gizemli melodinin ritim içinde söylenmesindeki ustalık gösterilir. Yorum kurallarına göre, Tanrı'nın yüceliği için, sağlam öğretilerle ve başkalarına yararlı sözlerle birlikte yaşanan uyumlu ve logos'a uygun sorgulayıcı hayat ezgi olabilir.
Εἰς τὸ τέλος ἐν ψαλμοῖς ᾠδὴ τῷ Δαυῒδ, κ. τ. ἑ. Πολλῶν ψαλμῶν (90) κατὰ μὲν τοὺς Ἑβδομ ἡ κοντε ἐχόντων ἐπιγραφὴν « εἰς τὸ τέλος, » κατὰ δὲ τοὺς λοιποὺς τὰ κατάλληλα τῷ « εἰς τὸ τέλος » ἐνθάδε ἀποδιδόμενα, ἄξιον, ὅση δύναμις, ἐξιχνεῦσαι τὸν δηλούμενον ὑπὸ τῆς λέξεως νοῦν. Ἰστέον δὲ, ὅτι, ὥσπερ πάσης τέχνης· καὶ ἐπιστήμης ἐστὶ τὸ τέλος, ἐφʼ ὃ σπεύδει ὁ γνησίως τὴν τέχνην ἢ τὴν ἐπιστήμην μετιὼν, οὕτω καὶ τῆς λογικῆς φύσεως δεῖ τέλος τυγχάνειν· τοῦτο δέ ἐστι τὸ ἐν Χριστῷ ζωοποιηθῆναι κατὰ τὸν Ἀπόστολον. Νομίζομεν τοίνυν τοὺς « εἰς τὸ τέλος » ἐπιγεγραμμένους ψαλμοὺς τοῦ τέλους τινὰ ἐπιγράφειν νοῦν, καὶ ἐπʼ ἐκεῖνο τοὺς συνιέντας τὰ λεγόμενα παρακαλεῖν. Παντὶ δὲ ἀγωνιζομένῳ τέλος ἡ νίκη τυγχάνει. Ἐπεὶ οὖν, ὡς προαπεδείξαμεν, Δαυῒδ ὁ Χριστὸς λέγεται, οἱ ἐπιγεγραμμένοι « εἰς τὸ τέλος » τῷ Δαυῒδ τὸ τέλος καὶ τὴν νίκην ἀπαγγέλλουσι τοῦ Χριστοῦ, νικοποιοῦ λεχθησομένου ἂν κατὰ τὸν Ἀκύλαν, παντὶ νενικημένῳ νίκην περιπεποιηκότος, ἐπεὶ ὁ ὑπὸ Χριστοῦ νικώμενος τὴν συμβεβηκυῖαν αὐτῷ κακίαν νενίκηκε, καὶ ἐξαφανίζει αὐτὴν, Χριστῷ ὑποτεταγμένος. Οὐδένα γὰρ ἄκοντα νικᾷ ὁ Χριστὸς, ἀλλὰ πείθων, τῷ Λόγος εἶναι Θεοῦ. Εἰς τοῦτο δὴ τὸ νῖκος ἐπιγράφεσθαί φησι Θεοδοτίων ὕμνους ἢ ψαλμοὺς τοὺς παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα « εἰς τὸ τέλος » ἐπιγεγραμμένους· ὁ δὲ Σύμμαχος « ἐπινικίους » τοῦ Χριστοῦ λέγοι ἂν εἶναι τούτους τοὺς ψαλμοὺς ἢ ᾠδάς. Ἐὰν δὲ μὴ μόνον τῷ Δαυῒδ καὶ « εἰς τέλος » λέγωνται, ἀλλὰ καὶ τῷ Ἀσὰφ, ἥτοι τοῖς υἱοῖς Κορὲ, οὐκ ἄτοπον τὸ, πάντας τοὺς ἁγίους τὴν τοῦ Χριστοῦ εἰκόνα ἀναδεδεγμένους τὸ ἐνθάδε εἰρημένον καὶ ἐπʼ ἐκείνων νοεῖν ἡμᾶς. Τὸ δὲ « ἐν ψαλμοῖς » παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα καὶ Ἀκύλᾳ εἰρημένον οἶμαι σαφέστερον ἀπαγγέλλεσθαι διὰ τοῦ Συμμάχου «διὰ ψαλτηρίων, » διδασκόντων ἡμᾶς τῶν τριῶν πρὸς τὰ ὄργανα καλούμενα ψαλτήρια εἰρῆσθαι τὴν ᾠδὴν ταύτην ἢ τὸ μελῴδημα. Πλείονα γὰρ ὄργανα ζητητέον διʼ ὧν ᾄδεται τὸ « εἰς τὸ τέλος, » ἢ « ὁ ἐπινίκιος, »ἢ « τῷ νικοποιῷ. » Δύναται δὲ καὶ τὸ ὑπὸ Θεοδοτίωνος εἰρημένον εἰς τὸ νῖκος ἐν ὕμνοις τοῦτο δηλοῦν. Αὕτη τοίνυν ἡ ᾠδὴ, ἢ τὸ μελῴδημα, ἢ ὁ ψαλμὸς, τὴν εἰρημένην ὑπόθεσιν ἔχων, τὰ προδιηγηθέυτα ἡμῖν ἐπαγγέλλεται, κοινότερον μὲν τῷ προφήτῃ Δαυῒδ, μυστικώτερον δὲ τῷ Χριστῷ τὸ πρόσωπτον τῶν ἀγίων ἀναλαμβάνοντι, καὶ ὁτὲ μὲν τὰς θλίψεις αὐτῶν ὡς ἰδίας ἡγουμένῳ, καὶ τοὺς ἐν ταύταις αὐτῶν πλατυσμοὺς, (ἐπεὶ ἁγίων ἐστὶ φωνὴ τὸ, « Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλʼ οὐ στενοχωρούμενοι, » ὁτὲ δὲ ἐπιστρέφοντι τοὺς βαρυκαρδίους καὶ τοὺς τὰ μάταια ἀγαπῶντας. Οὐ πάνυ δὲ ζητήσεως ἔχεται ἡ διαφορὰ τῶν λέξεων ᾠδῆς καὶ μελῳδήματος. Διὰ μὲν γὰρ τῆς ᾠδῆς ἔκκλισις τῆς φωνῆς δηλοῦται τοῦ λέ γοντος, διὰ δὲ τοῦ μελῳδήματος τάχα καὶ τὸ τεχνικὸν τοῦ μυστικοῦ μέλους ᾀδομένου ἐν ῥυθμῷ. Κατὰ δὲ τοὺς τῆς ἀναγωγῆς νόμους ἡ εὔρυθμος καὶ κατὰ λόγον ἐξεταστικὴ πολιτεία εἰς δόξαν Θεοῦ γινομένη μετὰ δογμάτων ὑγιῶν καὶ λόγων καὶ ἑτέροις ὠφελίμων εἴη ἂν τὸ μελῴδημα.
4.2Yakardığımda, adaletimin Tanrısı beni işitti vesaire. Konuşan ya Peygamber'dir ya da bizim için üstlendiği tasarrufa göre Mesih'tir. Sözler, işitilmenin yakarıştan sonra değil, yakarırken gerçekleştiğini gösteriyor. Çünkü ilahî buyrukları her bakımdan dinleyen kutsallara peygamber Yeşaya'da şu vaat ilan edilmiştir: "Sen daha konuşurken, 'İşte buradayım' diyeceğim."
Yakarmanın ne olduğunu da görmek gerekir. Yazı'yı incelememiş olanlar bunun dua etmeye yönelen herkesin işi olduğunu sanır. Oysa Peygamber yakarmanın kutsallara ve mutlaka kurtulacak olanlara ait olduğunu çok açık göstermiştir: "Rab'bin adına yakaran herkes kurtulacaktır." Rab'bin adına yakaran herkes kurtulacaksa, kurtulmayan, birçok kez yapmış gibi görünse de Rab'bin adına yakarmamıştır. Çünkü Rab'bin adına yakarmak sesle değil, söyleyenin durumuyla ve sağlam imanıyla ölçülür. Nitekim doksan sekizinci mezmurda Rab'be yakarmak sıradan kişilere değil, Tanrı katında o kadar değerli olan Samuel'e verilmiştir ki, Yeremya'nın dediği gibi dost Musa ile birlikte sayılır: "Musa ve Samuel bu dinsizler için dua ederek önümde dursalar, onları da işitmeyeceğim, diyor Rab." Onun hakkında şöyle yazılmıştır: "Musa ve Harun kâhinleri arasında, Samuel adına yakaranlar arasındadır. Rab'be yakarıyorlardı, O da onları işitiyordu; bulut sütunundan onlarla konuşuyordu. Tanıklıklarını ve onlara verdiği buyrukları tuttular. Ya Rab Tanrımız, sen onları işittin; ey Tanrı, onlara merhametli oldun." Tanıklıklarını ve onlara verdiği buyrukları tuttukları için, dua ettiklerinde yakaranlardan sayılıyorlardı.
Yüz kırk dördüncü mezmurda bu yakaranın kim olduğunu daha tam öğreniyoruz: "Rab kendisine hakikatle yakaranlara yakındır"; demek bazıları O'na hakikatle yakarmıyor. "Çünkü bana 'Ya Rab, ya Rab' diyen değil, göklerdeki Babamın isteğini yerine getiren göklerin krallığına girecektir." Tam anlamıyla "Rab" demek, işlerin de konuşması ve "Ya Rab, ya Rab" denmesidir. Burada açıktır ki Rab'be yakaran kimsede adalet, gerçek adalet vardır. Mesih adalet ise, adil olan adalete, yani Mesih'e ortaktır. "Adaletimin Tanrısı" sözü övünme olmasın diye şu ayetten yararlanabiliriz: "O, Tanrı'dan bize bilgelik, adalet ve kurtuluş oldu." Böylece söz, "Rabbimin Tanrısı" demekle aynı olur.
Ἐν τῷ ἐπικαλεῖσθαί με, εἰσήκουσέ μου ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης μου, κ. τ. ἑ. Τὸ λέγον πρόσωπον (91) ἤτοι ὁ Προφήτης ἐστὶν, ἢ ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν οἰκονομίαν ἐν ὑπὲρ ἡμῶν ἀνεδέξατο. Δηλοῖ δὲ τά ῥητὰ τὸ εἰσακούεσθαι οὐχὶ μετὰ τὸ ἐπικεκλῆσθαι, ἀλλʼ ἐν τῷ ἐπικαλεῖσθαι. Τοῖς γὰρ ἀγίοις καὶ πάντη ἀκούουσι τῶν θείων προσταγμάτων ἐπαγγελία κεκήρυκται κατὰ τὸν προφήτην Ἡσαΐαν τό· « Ἔτι λαλοῦντός σου, ἐρῶ· Ἰδοὺ πάρειμι. » Ἄξιον δὲ ἱδεῖν καὶ τί τὸ ἐπικαλεῖσθαι, τῶν μὴ ἐξητακότων τὴν Γραφὴν οἰομένων παντὸς οὑτινοσοῦν ῥέποντος ἐπὶ τὸ εὕξασθαι εἶναι ἔργον· τοῦ δὲ Προφήτου σαφέστατα περιστάντος, ὅτι ἀγίων ἐστὶ καὶ σωθησομένων πάντως τὸ ἐπικαλεῖσθαι· « Πᾶς » γὰρ, φησὶν, «ὂς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὅνομα Κυρίου, σωθήσεται. » Εἰ γᾶρ « πᾶς ὃς ἂν ἐπικαλέσηται τὸ ὄνομα Κυρίου, σωθήσεται, » ὁ μὴ σωζόμενος οὐκ ἐπεκαλέσατο τὸ ὄνομα Κυρίου, εἰ καὶ πολλάκις ἔδοξε τοῦτο πε ποιηκέναι, Οὐ γὰρ ἐν φωνῇ κρίνεται τὸ ἐπικαλεῖσθαι τὸ ὄνομα Κυρίου, ἀλλʼ ἐν διαθέσει τοῦ λέγοντος καὶ πίστει βεβαίᾳ. Οὕτω γοῦν ἐν τῷ Ϟη΄ ψαλμῷ οὐ τοῖς τυχοῦσιν ἀποδέδοται τὸ ἐπικαλεῖσθαι Κύριον, ἀλλὰ τῷ Σαμουὴλ, ὅς τοσοῦτον παρὰ Θεῷ τετίμητο, ὤστε Μωϋσεῖ αὐτὸν συναριθμεῖσθαι τῷ φίλῳ, ὡς Ἰερεμίας φησίν· «Οὐδʼ ἂν στῇ Μωϋσῆς καὶ Σαμουὴλ πρὸ προσώπου μου, περὶ τῶνδέ τινων τῶν ἀσεβῶν εὐχόμενοι, οὐδὲ τούτων εἰσακούσομαι, λέγει Κύριος. » Γέγραπται τοίνυν περὶ αὐτοῦ· « Μωϋσῆς καὶ Ἀαρὼν ἐν τοῖς ἱερεῦσιν αὐτοῦ, καὶ Σαμουὴλ ἐν τοῖς ἐπικαλουμέν τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἐπεκαλοῦντο τὸν Κύριον, καὶ αὐτὸς εἰσήκουσεν αὐτῶν· ἐν στύλῳ νεφέλης ἐλάλει πρὸς αὐτούς. Ἐφύλασσον τὰ μαρτύρια αὐτοῦ καὶ τὰ προστάγματα ἃ ἔδωκεν αὐτοῖς. Κύριε ὁ Θεὸς ἡμῶν, σὺ ἐπήκουες αὐτῶν· ὁ Θεὸς, εὐῒλατος ἐγένου αὐτοῖς. Ἐπεὶ γὰρ ἐφύλασσον τὰ μαρτύρια αὐτοῦ καὶ τὰ προσ· τάγματα ἃ ἔδωκεν αὐτοῖς, ὅτε ηὔχοντο, εἰς ἐπικαλουμένους ἐλογίζοντο. Καὶ ἐν τῷ ἑκαστοστῷ τεσσαρακοστῷ τετάρτῳ ψαλμῷ ἀκριβέστερον διδασκόμεθα τίς ὁ ἐπικαλούμενος οὗτος· « Ἐγγὺς Κύριος τοῖς ἐπικαλουμένοις αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ, » ὥς τινων οὐκ ἐπικαλουμένων αὐτὸν ἐν ἀληθείᾳ· « Οὐ γὰρ ὁ λέγων μοι, Κύριε, Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν· ἀλλʼ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς. » Τελείως γάρ ἐστι λέγειν « Κύριε. » ὅτε καὶ τὰ ἔργα φθέγγεται καὶ λέγεται, « Κύριε, Κύριε. » Σαφὲς γοῦν ἐνταῦθα, ὅτι ὁ ἐπικαλούμενος Κύριον δικαιοσύνην ἔχει, καὶ δικαιοσύνην ἀληθῆ. Εἰ δὲ Χριστὸς δικαιοσύνη, ὁ δίκαιος δικαιοσύνης μετέχει, τουτέστι Χριστοῦ. Ἵνα δὲ μὴ ᾖ ἐπὶ καυχήματος τὸ, « Ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης μου, » δυνάμεθα προσχρήσασθαι τῷ· « Ὃς ἐγενήθη ἀπὸ Θεοῦ σοφία ἡμῖν καὶ δικαιοσύνη, καὶ ἀπολύτρωσις, » καὶ ἴσον ἔσται τῷ, ὁ Θεὸς τοῦ Κυρίου μου.
4.3Sıkıntıda bana genişlik verdin; bana acı ve duamı işit vesaire. İlahî Yazı, insanın prohairesisini araştırmaksızın, kutsal kişinin başına eğitim için gelen felakete özel olarak "sıkıntı", günahkârın başına geleneye ise "kırbaç" diyor gibi görünür. Çünkü "Doğruların sıkıntıları çoktur" ve "Günahkârın kırbaçları çoktur" der. Örnek olarak Eyüp'ün ve Yusuf'un Mısır'da çektiklerini sıkıntı; Davud'un Uriya'nın karısı ve halkı saydığı için çektiklerini kırbaç diyeceğiz. Yine de dikkat etmek gerekir: Yazı'da sıkıntının günahkârlar için, kırbacın da artık doğru olanlar için kullanıldığı yerler gözümüzden kaçmasın. Mücadele eden kutsallara verilen sınamaya sıkıntı dendiği, yukarıdakilerden başka birçok sözden anlaşılıyor. Kırbacın günah işlemiş oğullara dokunması şaşırtıcı değildir; Süleyman'ın dediği gibi: "Kabul ettiği her oğlu kırbaçlar." Mısırlıların başına İsrail yüzünden gelenlere kırbaç denmesine de yine dikkat etmek gerekir; çünkü kırbaçlanmak oğullara özgüdür. Seksen sekizinci mezmurda da şöyle denir: "Oğulları kanunumu bırakır, hükümlerime göre yürümezlerse, kurallarımı çiğner, buyruklarımı tutmazlarsa, suçlarını değnekle cezalandıracağım."
Bunlar söylendikten sonra şunu ekleyelim: Sıkıntıya uğramak bizim elimizde değildir; huzursuz olmak ve yılmak ise elimizde olan kusurlu şeylerdendir. Yazılar buna daralmak der. Yılmamaktan öte, onların içinde daha büyük mücadele ve vaatlere vesile oldukları için sevinmek ise kutsalların işidir. Havari'nin dediği gibi: "Her yönden sıkışırız ama daralmayız." Korintlileri suçlarken de daraldıklarını söyler: "Bizde daralmıyorsunuz, kendi yüreklerinizde daralıyorsunuz." Sonra kutsal kişinin durumu üzerinden onları teşvik ederek "Siz de genişleyin" der. Burada da Peygamber, kendisine yardım eden, sıkıntı zamanında prohairesisine genişlik bağışlayan Tanrı'ya şükreder. Çünkü Tanrı kötülükleri bitirerek değil, yüce gönüllülük vererek genişletir.
Ἐν θλίψει ἐπλάτυνάς μοι· οἰκτείρησόν με, καὶ εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου, κ. τ. ἑ. Ἔοικεν ἡ θεία Γραφὴ (92) ἰδίως, τὴν προαίρεσιν οὐ περιεργαζομένη ἀνθρώπου, θλίψιν ὀνομάζειν τὸ περιστατικὸν, καὶ γυμνασίου ἕνεκεν συμβαῖνον τῷ ἁγ?? τὸ γὰρ τῷ ἁμαρτωλῷ γινόμενον μάστιγα καλεῖ. Π?? λαὶ » γὰρ, φησὶν, « αἱ θλίψεις τῶν δικαίων· » καὶ, « Πολλαὶ αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ. » Καὶ παραδείγματος ἔνεκεν ἐροῦμεν, ἃ μὲν πέπονθεν Ἰὼβ, θλίψεις εἶναι, καὶ Ἰωσὴφ ἐν Αἰγύπτῳ· ἃ δὲ Δαυῒδ διὰ τὴν τοῦ Οὐρίου καὶ διὰ τὸ ἠριθμηκέναι τὸν λαὸν, μάστιγας. Παρατηρητέον μέντοιγε, μή τι λανθάνῃ ἡμᾶς ἐν τῇ Γραφῇ, ὅτι θλίψις ἐστὶν ἐπὶ ἁμαρτωλῶν τεταγμένη, καὶ μάστιξ ἐπὶ τῶν ἤδη δικαίων. Ὅτι δὲ θλίψις ὁ τοῖς ἀγίοις διδόμενος πειρασμὸς ἀθλοῦσιν καλεῖται, ἀπὸ πολλῶν ῥητῶν κινούμεθα καὶ ἑτέρων παρὰ τὰ προειρημένα. Οὐ θαυμαστὸν γὰρ εἰ μάστιξ ἅπτεται υἱῶν ὑμαρτηκότων, ὥς φησιν ὁ Σολομών· « Μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν, ὅν παραδέχεται.» Καὶ πάλιν ἐπιστατεῖν χρὴ μάστιγας καλεῖν τὰ τοῖς Αἰγυπτίοις διὰ τὸν Ἰσραὴλ συμβεβηκότα· ἐπεὶ υἱῶν ἐστιν τὸ μαστιγοῦσθαι. Καὶ γὰρ ἐν τῷ ὀγδοηκοστῷ ὀγδόῳ ψαλμῷ εἴρηται· « Ἐὰν καταλείπωσιν υἱοὶ αὐτοῦ τὸν νόμον μου, καὶ ἐν τοῖς κρίμασί μου μὴ πορευθῶσιν, ἐὰν τὰ δικαιώματά μου βεβηλώσωσιν, καὶ τὰς ἐντολάς μου μὴ φυλάξωσιν, ἐπισκέψομαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν. » Τούτων δὲ εἰρημένων, τὸ μὲν θλίβεσθαι οὐκ ἂν εἴη τῶν ἐφʼ ἡμῖν· τὸ δὲ δυσαρεστεῖσθαι καὶ ἐνδιδόναι τῶν ἐφʼ ἡμῖν ψεκτῶν· ὅπερ στενοχωρεῖσθαιὀνομάζουσιν αἱ Γραφαί. Τὸ δὲ πρὸς τῷ μὴ ἐνδιδόναι καὶ εὐφραίνεσθαι ἐν αὐταῖς, ὡς οὔσαις προφάσεσι μειζόνων ἄθλων καὶ ἐπαγγελιῶν, ἀγίων ἔργον, καθά φησιν ὁ Ἀπόστολος· « Ἐν παντὶ θλιβόμενοι, ἀλλʼ οὐ στενοχωρούμενοι.» Καὶ αἰτιώμενος Κορινθίους φησὶν αὐτοῖς προσιέναι στενοχωρίαν, οὕτω λέγων· « Οὐ στενοχωρεῖσθε ἐν ἡμῖν, στενοχωρεῖσθε δὲ ἐν τοῖς σπλάγχνοις ὑμῶν. » Εἶτα παρακαλῶν αὐτοὺς διὰ τὴν τοῦ ἁγίου κατάστασιν, φησίν· « Πλατύνθητε καὶ ὑμεῖς. » Καὶ ὧδε τοίνυν εὐχαριστεῖ τῷ Θεῷ ὁ Προφήτης βοηθήσαντι αὐτῷ καὶ εὐρυχωρίαν δωρησαμένῳ τῇ προαιρέσει αὐτοῦ ἐν καιρῷ θλίψεως. Πλατύνει γὰρ ὁ Θεὸς οὐ παύων τοὺς κακοὺς, ἀλλὰ μεγαλοψυχίαν διδούς.
4.4Ey insanoğulları, ne zamana kadar ağır yürekli olacaksınız? Neden boş şeyleri seviyor, yalanı arıyorsunuz? vesaire. "İnsanoğulları" sözünün, Yunanlardaki "Akhalıların oğulları" gibi dolaylı bir söyleyiş olduğu sanılabilir. Bazıları ise birçok yerde İnsanoğlu diye anılan Kurtarıcı'dan yola çıkarak, insanlara sadece "insanlar" denmeyip sık sık "insanoğulları" denmesinin sebebini izlemeye çalışacaktır. Çünkü Kurtarıcı için İnsanoğlu adı dolaylı söyleyiş olamaz; "İnsanoğlu olduğu için ona yargılama yetkisi verdi" denmiştir.
Genel olarak şunu bilmek gerekir: Kutsallara tanrılar dendiğinde "insan" adı kınama anlamında alınır; günahkârlara hayvanlar ve yırtıcılar dendiğinde ise iyi bir övgü sayılır. Birincisinin örneği: "Ben, siz tanrılarsınız, hepiniz Yüce Olan'ın oğullarısınız dedim; ama insanlar gibi ölecek, yöneticilerden biri gibi düşeceksiniz"; bir de: "Aranızda kıskançlık ve çekişme olduğuna göre, bedensel değil misiniz, insanlar gibi yürümüyor musunuz?" İkincisinin örneği: "Ya Rab, insanları ve hayvanları kurtaracaksın."
Yazı'da Tanrı'nın bir kişiye yönelik olarak "insanoğlu" diye seslenmesinin, bizim hatırladığımız kadarıyla ilk örneği, sürgünde bulunan peygamberlerden Daniel ve ondan sonra Hezekiel'dir. Tartışmasız kabul edilen ilhamlı kitaplarda bildiğimiz kadarıyla sürgünden önce kimse bu adla çağrılmamıştır. Kurtarıcı hakkında ise ne söylemeli? İnciller bu sözle doludur. Kanaatimizce, sürgündekiler günahkâr oldukları için onlara utanç olsun diye, insanın suret ve benzerliğe göre yaratılmış tabiatının değerini tek başına koruyan Daniel "İnsanoğlu" diye seslenilmiştir. Aynısı Hezekiel için de söylenmelidir. Çünkü ilk olarak Tanrı'nın suret ve benzerliğine göre yapılana insan denmiştir ve asıl insan odur. Kurtarıcı için de şu incelenmelidir: İnsan yanı İnsanoğlu mudur; görünmez Tanrı'nın suretinin insan yanı baba olmak üzere? "Yerden doğanlar ve insanoğulları" sözü de insanoğullarının yerden doğanlara üstünlüğünü gösterir.
Ama lafza dönelim: Burada "Ne zamana kadar ağır yürekli olacaksınız?" ve devamını işitip azarlandıklarına göre, insanoğulları hakkında sıralanan görüşler uygun düşmeyecek gibidir. Meğer ki insanı iki türlü anlayalım; Havari'nin anladığı gibi: "Birinci insan yerdendir, topraktandır; ikinci insan Rab, göktendir. Topraktan olan nasılsa, topraktan olanlar da öyledir; göksel olan nasılsa, gökseller de öyledir." Yine, Rab'bin "kutsal kişisini şaşılacak şekilde yücelttiğini" bilmeleri insanoğullarına buyrulduğundan, kötü anlamdaki insanoğullarına en kutsal kişilerin işinin nasıl buyrulduğu sorulacaktır. Rab'bin kutsal kişisini yücelttiğini bilmek en kutsal kişilerin başarısıdır. Bunu çözmek kolaydır: Aynı kişi kötü durumdayken topraktan insana göre insanoğlu olabilir; değişince, ki bu imkânsız değildir, göksel insana göre insanoğlu olabilir.
İkinci anlamdaki insanoğulları, yerden gelen topraktan insanın oğulları olarak, haklı olarak ağır yürekli, boş şeyi seven ve yalanı arayan kimseler diye anılır. Çünkü onlarda bedenin zihni, cismani sevgi ve hakikatin düşmanı olan yalanın arayışı vardır. Ağır yürekli olanlar, kurşun talant üzerinde oturan kanunsuzluğu yüreklerinde taşıyanlardır; o, ağırlığıyla Mısırlılarla birlikte, kurşun gibi hayatın dalgalarının azgın sularına batacaktır. Ağır yüreklilerin zıddı, İsa'nın hafif boyunduruğu altında olanlardır.
Belki de şudur: Öğrenciler, öğretenin oğullarıdır; öğretenler ise Tanrı'nın suret ve benzerliğine göredir. Öğrenim görüp öğretmenlerine layık olmayanlar, yüreği temizlemek için verilen vesilelere uymadıkları için, ağır yürekli insanoğulları diye kınanabilirler. Zaten öğrenenler söylenenleri izleyemediklerinde, yüreklerinin kalınlığı yüzünden öğretmenleri onlara ağır yürekli der. Bu yüzden de hakikati görmedikleri için yalanı ararlar. Daha derinden bakılırsa, Kurtarıcı hakikat olduğundan, hakikat olduğunu ilan eden yalan söz onun düşmanı olacaktır; Yuhanna buna çok kez Deccal der.
"İnsanoğulları" sözünü "insanlar" yerine dolaylı söyleyiş olarak alırsak, söz insanlarda en çok bulunan ağır yürekliliği suçlar; öyle ki deyim yerindeyse ağır işitmelerini atıp kavrayış kazansınlar, psykhēdeki arama gücünü olmaması gereken şeylerden, yani bütün yalanlardan uzaklaştırıp gereken yere çevirsinler ve hakikati arasınlar.
Υἱοὶ ἀνθρώπων, ἕως πότε βαρυκάρδιοι; Ἴνα τί ἀγαπᾶτε ματαιότητα, καὶ ζητεῖτε ψεῦδος, κ. τ. ἑ. Τὸ, « Υἱοὶ ἀνθρώπων (93), » ὁ μέν τις οἰήσεται περιφραστικῶς εἰρῆσθαι, ὡς καὶ Ἕλλησιν ἔθος· Υἷες Ἀχαιῶν· ἕτεροι δὲ ἀπὸ τοῦ Σωτῆρος ἀρξάμενοι πολλαχοῦ χρηματίζοντος Υἱοῦ ἀνθρώπου, τὴν αἰτίαν βουλεύσονται ἐξιχνεῦσαι καὶ περὶ τῶν ἀνθρώπων οὐχ ἀπλῶς λεγομένων, πολλάκις υἱῶν ἀνθρώπων χρηματιζόντων. Οὐδέπου γὰρ καὶ περὶ τοῦ Σωτῆρος περίφρασις ἂν εἴη τὸ Υἱοὶ ἀνθρώπου αὐτὸν ὀνομάζεσθαι, ἐπεὶ λέγεται· « Ἐξουσίαν ἔδωκεν αὐτῷ κρίσιν ποιεῖν, ὅτι Υἱὸς ἀνθρώπου ἐστί.» Χρὴ τοίνυν καθόλου τοῦτο γινώσκειν, ὅτι ἡ ἅνθρωπος προσηγορία, ὅτε οἱ ἅγιοι θεοὶ προσαγορεύονται, ἐπὶ ψόγου λαμβάνεται· ὅτε δὲ κτήνη καὶ θηρία οἱ ἁμαρτωλοὶ, ἐπὶ ἐπαίνου καλοῦ τάσσεται. Καὶ τοῦ μὲν προτέρου παράδειγμα· « Ἐγὼ εἷπα· Θεοί ἐστε, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες· ὑμεῖς δὲ ὡς ἄνθρωποι ἀποθνήσκετε, καὶ ὡς εἷς τῶν ἀρχόντων πίπτετε· » καί· « Ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις, οὐχὶ σαρκικοί ἐστε, καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατεῖτε; » τοῦ δὲ δευτέρου· « Ἀνθρώπους καὶ κτήνη σώσεις, Κύριε. » Πρῶτον γὰρ υἱὸν ἀνθρώπου, πρόσωπον ὡρισμένον ἐν Γραφῇ ὀνομαζόμενον Θεὸν, ἐπὶ τῇ παρούσῃ μνήμῃ τὸν Δανιὴλ εὑρίσκομεν καὶ μετὰ τοῦτον τὸν Ἰεξεκιὴλ προφήτας ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ γενομένους· οὐδένα δὲ πρὸ τῆς αἰχμαλωσίας, ὅσον ἐφʼ οἶς ἱστοροῦμεν κατὰ τὰ ἀναντίῤῥητα τῶν ἀναφερομένων βιβλίων θεοπνεύστων. ταύτῃ τῇ προσηγορίᾳ καλούμενον. Τί δὲ δεῖ λέγειν περὶ τοῦ Σωτῆρος, τῶν Εὐαγγελίων πεπληρωμένων ταύτης τῆς φωνῆς; Καὶ οἱόμεθα, διὰ τὸ ἁμαρτωλοὺς γεγονέναι τοὺς ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ, εἰς ὀνειδισμὸν ἐκείνων τὸν Δανιὴλ μόνον σώσαντα τὸ ἀξίωμα τῆς τοῦ ἀνθρώπου καὶ κατʼ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν γενομένης φύσεως. ἀκούειν τὸ. « Υἱὲ ἀνθρώπου. » Τὸ δ᾿ αὐτὸ λεκτέον καὶ περὶ τοῦ Ἰεζεκιήλ. Ἄνθρωπος γὰρ πρῶτος ὠνομάσθη ὁ κατʼ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν πεποιημένος ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, καὶ οὕτως ἂν εἴη κυρίως ἄνθρωπος. Ἐπισκεπτέον δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ Σωτῆρος, εἰ τὸ ἀνθρώπινον αὐτοῦ Υἱὸς ἀνθρώπου, ἀνθρώπου πατρὸς ὄντος τῷ ἀνθρωπίνῳ τῆς εἰκόνος τοῦ Θεοῦ τοῦ ἀοράτου. Καὶ τὸ εἰρημένον δὲ, « Οἵ τε γηγενεῖς καὶ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων, » ὑπεροχὴν δηλοῖ τῶν υἱῶν τῶν ἀνθρώπων παρὰ τοὺς γηγενεῖς. Ἀλλὰ πρὸς τὴν λέξιν, ἐπεὶ ἐπιπλήττονται ἐνθάδε ἀκούοντες τὸ, « Ἕως πότε βαρυκάρδιοι, » καὶ τὰ ἐξῆς, οὐ καλῶς δόξουσιν ἀντιῤῥήσεις περὶ υἱῶν ἀνθρώπων παρατεθεῖσθαι, εἰ μὴ ἄρα διττὸν τὸν ἄνθρωπον δεῖ λαμβάνειν, καθὰ ὑπέλαβεν ὁ Ἀπόστολος λέγων· « Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ἐκ γῆς χοῖκός· ὁ δεύτερος ἄνθρωπος ὁ Κύριος ἐξ οὐρανοῦ. Οἷος ὁ χοϊκὸς, τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί· καὶ οἷος ὁ ἐπουράνιος, τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι. » Πάλιν δὲ καὶ οὕτως, διὰ τὸ προστάσσεσθαι γνῶναι, ὅτι Κύριος « ἐθαυμάστωσε τὸν ὅσιον αὐτοῦ, » τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων. ζητηθήσεται πῶς οἱ κατὰ τὸ χεῖρον υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων προστάττονται ἔργον τῶν ἁγιωτάτων ποιῆσαι. Τὸ γὰρ γῶναι ὅτι ἐθαυμάστωσεν ὁ Κύριος τὸν ὅσιον αὐτοῦ, ἁγιωτάτων ἐστὶ κατόρθωμα. Εὐχερὲς δὲ λῦσαι τοῦτο, ἐπεὶ δύναται ὁ αὐτὸς μὲν ἐν χείροσιν ὢν Υἱὸς ἀνθρώπου εἶναι κατὰ τὸν ἄνθρωπον τὸν χοῖκόν· μεταβαλὼν δὲ, ὅπερ οὐκ ἔστιν ἀδύνατον, γενέσθαι Υἱὸς ἀνθρώπου κατὰ τὸν ἄνθρωπον τὸν ἐπουράνιον. Οὖτοι δὲ οἱ υἱοὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ κατὰ τὸ δεύτερον, ἅτε υἱοὶ τυγχάνοντες τοῦ ἐκ γῆς χοϊκοῦ, καὶ βαρυκάρδιοι εὐλόγως λέγοιντο, καὶ ἀγαπᾷν ματαιότητα, ζητεῖν τε ψεῦδος. Νοῦς γὰρ σαρκὸς ἐν αὐτοῖς καὶ ἀγάπη σωματικὴ, καὶ ζήτησις τοῦ τῆς ἀληθείας ἐχθροῦ, τουτέστι τοῦ ψεύδους. Βαρυκάρδιοι γὰρ οἱ τὴν καθεζομένην ἐπὶ τάλαντον μολίβδου ἀνομίαν ἔχοντες ἐν τῇ καρδίᾳ, ἥτις ὡς κατωφερὴς δύσεται σὺν Αἰγυπτίοις ὡσεὶ μόλιβδος ἐν ὕδατι σφοδρῷ τῶν κυμάτων τοῦ βίου. Ἐναντίοι δὲ τοῖς βαρυκαρδίοις οἱ ὑπὸ τὸν ζυγὸν Ἰησοῦ ἐλαφρὸν τυγχάνοντες. Τάχα δὲ, ἐπεὶ καὶ οἱ μεμαθητευμένοι υἱοί εἰσι τοῦ μαθητεύσαντος, οἱ δὲ διδάσκοντες, αὐτοὶ κατʼ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν τοῦ Θεοῦ, οἱ μαθητευθέντες μὲν, οὐκ ἄξιοι δὲ τῶν διδαξάντων γεγενημένοι, ὀνειδίζοιντο ἂν ὡς υἱοὶ ἀνθρώπου βαρυκάρδιοι, ταῖς δοθείσαις ἀφορμαῖς εἰς τὸ καθαρὰν γενέσθαι τὴν καρδίαν οὐ κατηκολουθηκότες. Καὶ γὰρ ἔθος τοὺς διδασκομένους, καὶ μὴ παρακολουθοῦντας τοῖς λεγομένοις, βαρυκαρδίους καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν διδασκόντων διὰ τὸ παχὺ τῆς καρδίας. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ζητοῦσι τὸ ψεῦδος ὡς μὴ ὁρῶντες τὸ ἀληθές. Εἰ δὲ βαθύτερον, ἐπεὶ ἀλήθειά ἐστιν ὁ Σωτὴρ, δῆλον, ὅτι ἐχθρὸς ἂν εἴη τούτῳ λόγος ψευδὴς τὸ ἀληθὲς ἐπαγγελλόμενος, ὃν ἀντίχριστον ὁ Ἰωάννης πολλάκις φησίν. Ἐὰν δὲ κατὰ περίφρασιν λαμβάνῃ τις τὸ, «υἱοὶ ἀνθρώπων, » ἀντὶ τοῦ, « ἄνθρωποι, » τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ἐν ἀνθρώποις ὂν τὸ βαρυκάρδιον αἰτιᾶται, ἵνα τὸ οὕτως εἴπω βαρυήκοον αὐτοῦ ἀποβαλόντες κατασκευάσωσιν ἀγχίνοιαν, καὶ ἵνα τὴν […] τοῦ ζητεῖν τὴν δύναμιν ἐν τῇ ψυχῇ ἀποστήσαντες ὧν οὐ χρὴ, ἅτινα ψευδῆ πάντα ἐστὶν, ἐφʼ ἃ δεῖ μεταγάγωσι, καὶ ζητήσωσι τὴν ἀλήθειαν.
4.5Ona seslendiğimde Rab beni işitecek vesaire. Tanrı'ya ulaşan büyük ses, insanlar arasında havaya daha büyük vuruşla gürültülü ve gergin çıkan ses değil, Tanrı'ya gönderilen sözlerin yönetici yetiden temiz ve bulanıksız geçişidir. Şunu bilmek gerekir: İnsanın yüreğinin gizli yanının da bedeni kullanmayan bir sesi vardır. Bazen kendine toplanıp kilerine girip duyu kapısını kapatan ve tamamen bedenin dışına çıkan kişi, bu sesi yalnızca böyle bir sesi işiten O'na gönderir. Bu yüzden Çıkış'tan öğrendiğimiz gibi, Musa'nın duyulur hiçbir ses çıkardığı yazılmamışken ona "Neden bana bağırıyorsun?" denmiştir. Dünyevi, küçük ve bayağı şeyler üzerine olan her konuşma ve Tanrı'dan isteme ise kısık bir sestir. Kurtarıcı bunun Baba'ya sunulmasını yasaklayarak şöyle der: "Büyük şeyleri isteyin, küçükler size ilave edilecektir; göksel olanları isteyin, dünyevi olanlar size ilave edilecektir."
Κύριος εἰσακούσεταί μου ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς αὐτὸν, κ. τ. ἑ. Μεγάλη φωνὴ (94) ἡ φθάνουσα πρὸς Θεὸν, οὐχ ἣ παρὰ τοῖς ἀνθρώποις ἐστὶ γεγωνυῖα καὶ ἐπιτεταμένη κατὰ τὴν μείζονα πληγὴν τοῦ ἀέρος, ἀλλʼ ἡ τοῦ ἡγεμονικοῦ καθαρὰ καὶ ἀθόλωτος διέξοδος τῶν πρὸς Θεὸν ἀναπεμπομένων λόγων. Ἰστέον γὰρ, ὅτι ἔστι τις καὶ τοῦ κρυπτοῦ τῆς καρδίας ἀνθρώπου φωνὴ μὴ συγχρωμένη τῷ σώματι, ἣν ἔσθ᾿ ὅτε εἰς αὐτὸν συναχθεὶς, καὶ εἰσελθὼν εἰς τὸ ταμιεῖόν σου, καὶ τὴν θύραν τῶν αἰσθητηρίων ἀποκλείσας, καὶ πᾶς γενόμενος ἔξω σώματος ἀναπέμπει πρὸς τὸν μόνον ἀκούοντα τοιαύτης φωνῆς. Διὰ τοῦτό τοι μηδεμιᾶς αἰσθητῆς φωνῆς ὑπὸ τοῦ Μωϋσέως ἀναγεγραμμένης γεγονέναι φησὶ πρὸς αὐτὸν, ὡς ἀπὸ τῆς Ἐξόδου μεμαθήκαμεν· Τί βοᾷς πρός με; » Βραχεῖα δὲ πᾶσα φωνὴ ἡ περὶ τῶν ἐπιγείων καὶ μικρῶν, καὶ ταπεινῶν διέξοδος, καὶ αἴτησις ἀπὸ Θεοῦ· ἣν ἀπαγορεύων ὁ Σωτὴρ προσφέρειν τῷ Πατρί φησιν· « Αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ ὑμῖν προστεθήσεται· αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια προστεθήσεται ὑμῖν. »
4.6Öfkelenin ama günah işlemeyin vesaire. "Öfkelenin" sözü, emir kipindeki yüklemi gösterir; bazılarının kesinlik bildiren dediği haber kipini de gösterir: öfkeleniyoruz, öfkeleniyorsunuz, öfkeleniyorlar gibi. Yine başka bir açıdan, "öfkelenin" sözünün türediği "öfke" adı, prohairesise bağlı bir şeyi gösterir; bazıları bunu, haksızlık etmiş görünenlere karşılık verme isteği diye tarif etmiştir. Prohairesise bağlı olmayan bir şeyi de gösterir; bazılarının ön-hâl dediği şey budur: Bazı kışkırtmalarla ortaya çıkar ve az önce tarif ettiğimiz öfkeye sürükler. "Öfkelenin" sözünün öteki anlamını, yani prohairesise bağlı olmayanı alırsak [metin burada eksik].
[...] İlyas'ın Ahab hakkındaki sözü: "Rab dedi ki: Ahab'ın önümde nasıl pişmanlık duyduğunu gördün mü? Onun günlerinde kötülüğü getirmeyeceğim." Elli dokuzuncu mezmurda da şöyle der: "Yeri sarstın, onu altüst ettin. Yaralarını iyileştir, çünkü sarsıldı. Halkına sert şeyler gösterdin, bize pişmanlık şarabı içirdin. Senden korkanlara yayın önünden kaçmak için işaret verdin." Peygamber pişmanlık şarabının içirildiğini itiraf eder. Azarlayıcı sözleri, tabiri caizse sindirip onlardan pişmanlık duyduğu için, Tanrı'dan korkanlarla birlikte, O'nun yayından kâfirlere ve günahlarında kalıp tövbe etmeyenlere gönderilen oklardan kaçmak için işaret aldığını itiraf eder. Tekvin'de de: "Esav babasına, 'Baba, tek bir bereketin mi var?' dedi. İshak pişmanlık duyunca Esav yüksek sesle bağırdı ve ağladı."
"Pişmanlık duyun" yerine Akylas ve Theodotion "susun" demiştir. Symmakhos ise lafzın gösterdiğini daha açık ortaya koyarak "sakin olun" diye çevirmiştir. Bunun anlamı şudur: Yatağınızda kendi içinizde gizlice konuşun; yani gündüz yaptıklarınıza ve kendinizle ilgili şeylere bakıp öyle sakin olun.
Ὀργίζεσθε, καὶ μὴ ἁμαρτάνετε, κ. τ. ἑ. Ἡ, ὀργίζεσθε, » φωνὴ (95) σημαίνει τὸ προστακτικὸν κατηγόρημα· σημαίνει δὲ καὶ τὸ ὁριστικὸν ὑπό τινων καλούμενον διαβεβαιωτικὸν, οἷον· ὀργιζόμεθα, ὀργίζεσθε, ὀργίζονται. Πάλιν κατὰ ἅλλον τρόπον ἡ ὀργὴ προσηγορία, ἀφʼ ἧς ἐσχημάτισται τὸ, « ὀργίζεσθε, » σημαίνει τι προαιρετικὸν, ἣν ὡρίσαντό τινες ὅρεξιν ἀντιτιμωρήσασθαι τοὺς ἠδικηκέναι δοκοῦντας. Δηλοῖ δὲ καὶ ἀπροαίρετον, ὃ καλοῦσί τινες προπάθειαν γινομένην, ἐπί τισι δὲ ἐρεθισμοῖς ἕλκουσαν ἐφʼ ἣν προωρισάμεθα ὀργήν. Τὸ ἕτερον τοίνυν τὸ, « ὀργίζεσθε, ἐὰν λαμβάνωμεν, λέγω δὲ τὸ ἀπροαίρετον τὸ Ἠλίου περὶ Ἀχαάβ· καὶ εἶπε Κύριος· Ἑώρακας ὡς κατενύγη Ἀχαὰβ ἀπὸ προσώπου μου; Οὐκ ἐπάξω τὴν κακίαν ἐν ταῖς ἡμέραις αὐτοῦ. » Καὶ ἐν τῷ δὲ πεντηκοστῷ ἐννάτῳ ψαλμῷ· « Συνέσεισας, » φησὶ, « τὴν γῆν, καὶ συνετάραξας αὐτήν. Ἴασαι τὰ συντρίμματα αὐτῆς, ὅτι ἐσαλεύθη. Ἔδειξας τῷ λαῷ σου σκληρά· ἐπότισας ἡμᾶς οἷνον κατανύξεως. Ἔδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου. » Πεποτίσθαι γὰρ ὁμολογεῖ τῷ οἴνῳ τῆς κατανύξεως ὁ Προφήτης. Καὶ ἐπεὶ, ἵνʼ οὕτως εἴπω, ἔπεψε τοὺς λόγους τοὺς ἐλεγκτικοὺς, καὶ πέπονθεν ἀπʼ αὐτῶν τὸν κατανυγμὸν, διὰ τοῦτο εἰληφέναι ὁμολογεῖ μετὰ τῶν φοβουμένων τὸ Θεῖον σημείωσιν εἰς τὸ φυγεῖν τὰ βέλη τὰ ἀπὸ τοῦ τόξου πεμπόμενα τοῦ Θεοῦ ἐπὶ τοὺς ἀσεβεῖς καὶ παραμείναντας ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασι, καὶ μὴ μετανοήσαντας. Καὶ ἐν τῇ Γενέσει· « Εἶπε δὲ Ἠσαῦ πρὸς τὸν πατέρα αὐτοῦ· Μὴ εὐλογία μία σοί ἐστι, πάτερ; Κατανυχθέντος δὲ Ἰσαὰκ, ἀνεβόησε φωνῇ Ἠσαῦ, καὶ ἕκλαυσεν. » Ἀντὶ μέντοι τοῦ, κατανύγητε, « σιωπήσατε » Ἀκύλας καὶ Θεοδοτίων ἐκδεδώκασιν· ὅπερ ὁ Σύμμαχος « ἡσυχάσατε » ἑρμήνευσε σαφέστερον ἐκτιθέμενος τὸ ἀπὸ τῶν ῥητῶν δηλούμενον· ὅπερ τοιοῦτον ἔχει νοῦν· Ἐπὶ τῆς κοίτης ὑμῶν ἐν ἑαυτοῖς κατὰ τὸ κρυπτὸν διαλέχθητε· δῆλον δʼ ὅτι τὰ μεθʼ ἡμέραν πεπραγμένα καὶ τὰ περὶ αὐτοὺς ἐπισκεψάμενοι οὔτως ἡσυχάσατε.
4.7Adalet kurbanı sunun ve Rab'be umut bağlayın vesaire. Haksız kazançlardan sunan, adalet kurbanı sunmuş olmaz; sahip olduğu şeyleri muhtaçlara değerince paylaştırmayan da, acıyla ve zorunlulukla veren de öyle. Yazı, ilahî sözün kitapları okuyanların anladığı kurbanlar hakkında buyurmadığını çok açık öğretir. Kırkıncı mezmurda şöyle demiştir: "Ey Tanrı, ben senin Tanrınım. Kurbanların için seni azarlamayacağım; yakmalık sunuların her zaman önümdedir. Evinden boğa, ağıllarından teke kabul etmeyeceğim; çünkü kırın bütün hayvanları, dağlardaki sığırlar benimdir. Göklerin bütün kuşlarını bilirim; kırın güzelliği benim yanımdadır. Acıksam sana söylemem; çünkü dünya ve içindekiler benimdir. Boğa eti mi yiyeceğim, teke kanı mı içeceğim? Tanrı'ya övgü kurbanı sun ve Yüce Olan'a adaklarını yerine getir. Sıkıntı gününde bana yakar; seni kurtaracağım, sen de beni yücelteceksin." Ellincide de: "Kurban isteseydin verirdim; yakmalık sunulardan hoşlanmayacaksın. Tanrı'ya sunulan kurban kırılmış bir ruhtur; Tanrı kırılmış ve alçaltılmış yüreği küçümsemez." Başka yerde: "Yakmalık sunularınız ve kurbanlarınız hoşuma gitmedi." Yeremya'da da: "Atalarınızı Mısır'dan çıkardığım gün onlara yakmalık sunu ve kurban hakkında bunları buyurmadım; ama şu sözü buyurdum: Herkes yüreğinde komşusuna karşı kin tutmasın, yalan yemini sevmeyin. Çünkü bütün bunlardan nefret ettim, diyor Her Şeye Gücü Yeten Rab."
Bütün bunlarla kurbanlar konusunun ne olduğunu incelemeyi açıkça öğretiyor. Sözler de ipucu veriyor: "Tanrı'ya sunulan kurban kırılmış ruhtur"; burada da: "Adalet kurbanı sunun ve Rab'be umut bağlayın." Kurtarıcımız ve Rabbimiz de peygamberlik sözlerini anlamayan, bu yüzden bedensel kurbanlara kapılanları şöyle uyarır: "'Kurban değil, merhamet isterim' sözünün anlamını bilseydiniz, suçsuzları yargılamazdınız." Söz, on iki peygamberden birinde şöyle geçer: "Çünkü kurban değil merhamet isterim, yakmalık sunulardan çok Tanrı bilgisini." Pavlus, kurbanlar hakkındaki bu yasamanın ne olduğunu şöyle öğretmiştir: "Bunlar göksel olanın örneğine ve gölgesine kulluk ederler." Kurban kanunlarını okuyan kişi, onları hem sembolik hem de daha gizli ve gizemli açıdan inceleyerek iki türlü de açıklamaya çalışmalıdır. "Adalet kurbanı sunun" sözünü, sonra da "Rab'be umut bağlayın" sözünü açıklamak isterken bunları kısaca kaydettik.
Adaleti uygulamadan önce makul olarak umut bağlanamaz; adalet yapan ise güvenle umut edebilir ve Rab'bin iyi şeylerini bekleyebilir. Umut, iyi şeylerin beklentisidir. Birçok kişi şunu araştırmıştır: Güzel ve iyi insan bir şey umut eder mi? Çünkü yetkin insan iyi şeylere sahiptir, hiçbir eksiği yoktur, bu yüzden hiçbir şey ummaz; zira umut, eksik olanlaradır. Oysa güzel ve iyi insanların güzel umutlara sahip olması başka bir şeydir; çünkü onların iyi şeyleri durmadan birbirini izler. Biz de bu mesele hakkında Yazılar'ın istediğine uygun olarak biraz konuşalım.
Kutsal sözler bizi Rab'be umut bağlamaya çok açık şekilde çağırır. "İsrail Rab'be umut bağlasın"; "İsrail evi Rab'be umut bağladı; O onların yardımcısı ve kalkanıdır." Doksanıncı mezmurda yetkin insana, öteki vaatlerle birlikte şöyle denir: "Omuzlarıyla seni gölgeleyecek, kanatları altında umut bağlayacaksın. Hakikati seni kalkan gibi kuşatacak." Pavlus da kanunun ve peygamberlerin kendisine bağlı olduğu sevginin nasıl olduğunu göstermek isteyerek şöyle der: "Sevgi her şeye inanır, her şeyi umar, her şeye katlanır; sevgi asla düşmez." Asla düşmemek sevgiye ait olduğundan yetkin insanın işidir; sevgi yüzünden her şeye katlanmak da her zahmetin üstünde olmaktır. Her şeye inanmak da açıkça var olan ve doğru olanlara inanmaktır; çünkü yanlışlar, zaten var olmadıklarından "her şey" içinde sayılmamalıdır. Sevgiyi başarmış olan, inanılması gereken her konuda kurtarıcı imanda yetkin ve sağlamdır. Böylece her şeyi ummanın ve kutsal kişi için saklanabilecek hiçbir şeyden umut kesmemenin, yetkin sevgiyle süslenmiş olandan başkasının işi olamayacağı doğru olarak söylenebilir.
"Her şeyi ummak" sözünü parçalara ayırıp açıklamak istersek şöyle diyeceğiz: Göklerin krallığını miras almayı, teselli bulmayı, Tanrı'nın oğulları diye çağrılmayı, Tanrı'yı görmeyi, açlığını ve susuzluğunu çektiği adaletle doymayı, yetkin merhametten pay almayı, kısacası yalan söylemeyen Tanrı'nın ve Kurtarıcı Rabbimiz İsa Mesih'in vaat ettiği her şeyde olmayı umar. "Çünkü Tanrı'nın kendisini sevenler için hazırladıklarını göz görmedi, kulak işitmedi, insan yüreği düşünmedi."
Θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης, καὶ ἐλπίσατε ἐπὶ Κύριον, κ. τ. ἑ. Ὁ ἐξ ἀδίκων πόρων (97) προσφέρων οὐ δικαιοσύνης θύει θυσίαν, καὶ ὁ μὴ κατʼ ἀξίαν ὦν κέκτηται μερίζων τοῖς δεομένοις, καὶ ὁ ἐκ λύπης κοὶ ἐξ ἀνάγκης διδούς. Σαφέστατα δὲ διδάσκει, ὅτι οὐ περὶ τῶν θυσιῶν ὧν ἐξειλήφασιν οἱ ἐντυγχάνοντες τοῖς βιβλίοις, περὶ τούτων ἐνετείλατο ὁ θεῖος λόγος· ἔφη γὰρ ἐν τεσσαρακοστῷ ψαλμῷ· « Ὁ Θεὸς, Θεός σου εἰμὶ ἐγώ. Οὐκ ἐπὶ ταῖς θυσίαις σου ἐλέγξω σε· τὰ δὲ ὁλοκαυτώματά σου ἐνώπιόν μου ἐστὶ διὰ παντός. Οὐ δέξομαι ἐκτοῦ οἴκου σου μόσχους, οὐδ᾿ ἐκ τῶν ποιμνίων σου χειμάῤῥους· ἐμὰ γάρ ἐστι πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, κτήνη ἐν τοῖς ὄρεσι καὶ βόες. Ἔγνωκα πάντα τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ὡραιότης ἀγροῦ μετʼ ἐμοῦ ἐστιν. Ἐὰν πεινάσω, μή σοι εἴπω· ἐμὴ γάρ ἐστιν ἡ οἰκουμένη καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς. Μὴ φάγομαι κρέα ταύρων, ἢ οἷμα τράγων πίομαι; Θῦσον τῷ Θεῷ θυσίαν αἰνέσεως, καὶ ἀπόδος τῷ Ὑψίστῳ τὰς εὐνὰ· σου. Καὶ ἐπικάλεσαί με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεως, καὶ ἐξελοῦμαί σε, καὶ δοξάσεις με.» Καὶ ἐν τῷ πεντηκοστῷ· « Ὅτι, εἰ ἠθέλησας θυσίαν, ἔδωκα ἂν, ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις. Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον. Καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει » Καὶ ἐν ἄλλοις· « Τὰ ὁλοκαυτώματα ὑμῶν καὶ αἱ θυσίαι οὐχ ἥδυνάν μοι.» Ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ· « Οὐ ταῦτα, φησὶν, ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν, ᾗ ἡμέρᾳ ἀνήγαγον αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, περὶ ὁλοκαυτωμάτων καὶ θυσίας· ἀλλʼ ἣ τὸ ῥῆμα τοῦτο ἐνετειλάμην αὐτοῖς λέγων· Ἔκαστος κατὰ τοῦ πλησίον ἐν τῇ καρδέᾳ κακίαν μὴ μνησικακείτω. καὶ ὅρκον ψευδῆ μὴ ἀγαπᾶτε· Διότι ταῦτα πάντα ἐμίσησα, λέγει Κύριος παντοκράτωρ.» Σαφῶς γοῦν διὰ τούτων. πάντων διδάσκει ἐξετάζειν τίς ὁ περὶ τῶν θυσιῶν τόπος· καὶ ὑποβάλλει γε ἀφορμὰς τὰ λόγια λέγοντα· « Τῷ Θεῷ θυσία πνεῦμα συντετριμμένον· » ὥσπερ καὶ ἐνθάδε· « Θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης, καὶ ἐλπίσατε ἐπὶ Κύριον. » Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν ἐπιστρέφει τοὺς μὴ νοοῦντας τὰ προφητικὰ, καὶ διὰ τοῦτο περὶ τὰς σωματικὰς θυσίας ἐπτοημένους, λέγων· « Εἰ δὲ ἐγνώκειτε τί ἐστιν· Ἔλεος θέλω καὶ οὖ θυσίαν, οὐκ ἂν κατεδικάσατε τοὺς ἀναιτίους. » Κεῖται δὲ ἡ λέξις ἐν ἐνὶ τῶν δώδεκα οὕτως ἔχουσα· « Διότι ἔλεος θέλω καὶ οὐ θυσίαν, ἐπίγνωσιν Θεοῦ ἢ ὁλοκαυτώματα. » Ὅτι δὲ ταῦτα νομοθεσία ἐστὶ περὶ θυσιῶν, ἐδίδαξεν ὁ Παῦλος εἰπὼν τὸ· « Οἴτινες ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύουσι τῶν ἐπουρανίων. » Ἀγωνιστέον τοίνυν τῷ ἐντυγχάνοντι τοῖς περὶ θυσιῶν νόμοις ἑκατέρως αὐτοὺς διηγήσασθαι, κατά τε τὸ συμβολικὸν καὶ κατὰ τὸ ἀποῤῥητότερον καὶ μυστικὸν ἐξετάζοντι. Ταῦτα ἐν ἐπιτομῇ ἡμῖν σεσημείωστο βουλομένοις διηγήσασθαι τὸ, « Θύσατε θυσίαν δικαιοσύνης· » καὶ ἀκολούθως τὸ, « Ἐλπίσατε ἐπὶ Κύριον. » Οὐ γὰρ ἔστιν εὐλόγως ἐλπίσαι πρὶν δικαιοποιῆσαι· τῷ δικαιοπραγοῦντι δὲ πεποιθότως ἔστιν ἐλπίσαι, καὶ τὰ τοῦ Κυρίου ἀγαθὰ προσδοκῆσαι· ἐλπὶς γάρ ἐστι προσδοκία ἀγαθῶν. Ἐπεὶ δʼ ἐζήτηται παρὰ πολλοῖς, εἰ ὁ καλὸς καὶ ἀγαθὸς ἐλπίσει τι, ὡς τοὺ τελείου ἀπέχοντος τὰ ἀγαθὰ, καὶ ἐν οὐδενὶ ἐλλεί ποντος, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲν ἐλπίζοντος, ἀπόντων γάρ ἐστιν ἡ ἐλπὶς, ἑτέρου δὲ τοῦ εἶναι χρηστὰς ἐλπίδας, ἀεὶ τοῖς καλοῖς καὶ ἀγαθοῖς ἀγαθῶν τὰ ἀγαθὰ αὐτῶν συνεχέστατα διαδεχομένων· φέρε καὶ ἡμεῖς ὀλίγα κατὰ τὸ βούλημα τᾶν Γραφῶν περὶ τοῦ προβλήματος διαλάβωμεν. Σαφέστατα δὴ προτρέπουσιν ἡμᾶς ἐλπίζειν ἐπὶ Κύριον τὰ ἱερὰ λόγια. « Ἐλπισάτω » γὰρ, φησὶν, « Ἰσραὴλ ἐπὶ τὸν Κύριον· καὶ, «Οἶκος Ἰσραὴλ ἤλπισεν ἐπὶ τὸν Κύριον· βοηθὸς αὐτῶν καὶ ὑπερασπιστὴς αὐτῶν ἐστι. » Τῷ δὲ τελείῳ ἐν τῷ ἐννενηκοστῷ ψαλμῷ μετὰ τῶν ἅλλων ἐπαγγελιῶν λέγεται τὸ, « Ἐν τοῖς μεταφρένοις αὐτοῦ ἐπισκιάσει σοι, καὶ ὑπὸ τὰς πτέρυγας αὐτοῦ ἐλπιεῖς. Ὅπλῳ κυκλώσει σε ἡ ἀλήθεια αὐτοῦ. » Ὁ δὲ Παῦλος ἐν ᾧ κρέμαται ὁ νόμος καὶ οἱ προφῆται, βουλόμενος παραστῆσαι ὁποῖός ἐστι, (λέγω δὲ τὴν ἀγάπην·) φησίν· « Ἡ ἀγάπη πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει· ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει. » Εἰ δὲ τὸ μηδέποτε ἐκπίπτειν τελείου ἐστὶν ἔργον, ἀγάπης ὑπάρχον, καὶ τὸ πάντα ὑπομένειν διὰ τὴν ἀγάπην ὑπεράνω γινομένου παντὸς ἐπιπόνου, καὶ τὸ πάντα πιστεύειν, δῆλον δʼ ὅτι τὰ ὄντα καὶ τὰ ἀληθῆ· οὐ γὰρ ἐν τοῖς πᾶσι τὰ ψευδῆ ἀριθμητέον, τὴν ἀρχὴν οὐδὲ ὄντα. Ὁ γὰρ τὴν ἀγάπην κατορθώσας τέλειος καὶ βέβαιος ἐν τῇ σωτηρίῳ πίστει τῇ περὶ ἑνὸς ἐκάστου τῶν πιστοῦσθαι ἀναγκαίων ἐστί· δῆλον ὅτι καὶ τὰ πάντα ἐλπίζειν, καὶ μηδὲν δυναμένων ἁγίῳ ἀποκεῖσθαι ἀπογινώσκειν, οὐδενὸς ἅλλου ἢ τοῦ τελείᾳ ἀγάπῃ κεκοσμημένου ἔργον ἂν ὑγιῶς λέγοιτο· ὡς, εἰ, κατακερματίζοντες τὸ πάντα ἐλπίζειν, βουλόμεθα διηγήσασθαι, ἐροῦμεν, ὅτι κληρονομῆσαι βασιλείαν οὐρανῶν καὶ παρακληθῆναι, καὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθῆναι, καὶ Θεὸν ὄψεσθαι, καὶ χορτασθήσεσθαι ἧς πεινᾷ καὶ διψᾷ δικαιοσύνης, καὶ τοῦ τελείου ἐλέου μεταλήψεσθαι, καὶ ἀπαξαπλῶς ἐν πᾶσιν ἕσεσθαι οἷς ἐπηγγείλατο ὁ ἀψευδὴς Θεὸς, καὶ Σωτὴρ ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός. « Ὀφθαλμὸς γὰρ οὐκ εἷδε καὶ οὗς οὐκ ἤκουσε, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν. »
4.8Birçokları "İyi şeyleri bize kim gösterecek?" diyor vesaire. Daha basit olanlar burada şunun söylendiğini sanacaklardır: Vaatte saklı şeyler ilan edilince çoğunluk, "Bunları bize kim gösterecek, bizi onların içine kim koyacak?" diyor; yani gerçek şeyler olarak onlardan etkilenmiş, onları arzulamış, ama insan zayıflığı yüzünden birçok günahta onları görebileceklerini ve içlerinde yaşayacaklarını pek de kabul etmemişlerdir. Başkaları ise sözü şöyle açıklayacaktır: Seçilmişlere verileceği vaat edilip yazılı olan şeyleri bilge olmayanların açık ve seçik anlaması pek mümkün değildir. Örneğin yumuşak huyluların miras alacağı toprak nedir, onu miras almak nasıl anlaşılmalıdır? Yürek temizliğiyle, hiç kimsenin görmediği, görünmez Tanrı'yı görmek nedir? Şimdi yas tutanlar sonra neyle, ne gibi olaylar sonucunda teselli bulacaklardır? Göklerin krallığı nedir, nasıldır? Yazılı olan iyi şeyleri işiten birçok kişi, onları zihniyle temaşa etmek ve anlamak isteyerek, "İyi şeyleri bize gösterecek kimdir?" der.
Çünkü açıkladığımız gibi iyi şeyleri gösterebilecek kişi gerçekten nadirdir. Pavlus onları sözle ortaya koyabilen biriydi; bir yerde şöyle der: "Bizim Mesih'in zihni vardır, Tanrı'nın bize bağışladıklarını görelim diye; bunları insan bilgeliğinin öğrettiği sözlerle değil, Ruh'un öğrettiği sözlerle, ruhsal olanları ruhsal olanlarla karşılaştırarak anlatıyoruz." Yazı'da "kim" sözünün çoğu kez nadir olan için kullanıldığını gözlemledik: "Güvenilir ve akıllı kâhya kimdir?"; "Bilge olan kimdir ki bunları anlasın?"; "Ya Rab, senin kutsal dağında kim oturacak?" Burada da "İyi şeyleri bize kim gösterecek?" böyle söylenmiştir.
Πολλοὶ λέγουσι· Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθάς κ. τ. ἑ. Οἱ μὲν ἁπλούστεροι (98) ὑπολήψονται λέγεσθαι ἐνταῦθα, ὅτι, τῶν ἀποκειμένων ἐν ἐπαγγελίᾳ κηρυσσομένων, οἱ πολλοὶ λέγουσιν, ὅτι, Τίς ταῦτα ἡμῖν δείξει, καὶ ἐν αὐτοῖς γενέσθαι ποιήσει; δῆλον ὅτι πληχθέντες μὲν ὡς περὶ ἀληθῶν, καὶ ὀρεχθέντες αὐτῶν, διὰ δὲ τὴν ἀσθένειαν τὴν ἀνθρωπίνην κατὰ πολλὰ τῶν ἁμαρτανομένων οὐ πάνυ τι αὐτοῖς δεδωκότες τὸ ὄψεσθαι αὐτὰ καὶ ἐν αὐτοῖς ζήσεσθαι. Ἕτεροι δὲ οὕτω διηγήσονται τὸ λεγόμενον, ὅτι τὰ ἐν ἐπαγγελίᾳ ἀναγεγραμμένα τοῖς ἐκλεκτοῖς δοθήσεσθαι οὐ πάνυ τί ἐστι σαφῶς καὶ τρανῶς συνιέναι μὴ οὐχὶ σοφοὺς γεγενημένους· οἷον τίς ἡ γῆ ἣν κληρονομήσουσιν οἱ πραεῖς· καὶ τί τὸ κληρονομῆσαι αὐτὴν νοητέον, ἢ τί τὸ διὰ τὴν καθαρότητα τῆς καρδίας ὄψεσθαι Θεὸν ἀόρατον τυγχάνοντα, ὃν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε· τίνος δὲ γινομένου καὶ ποταπῶν συμβαινόντων οἱ ἐπὶ τοῦ παρόντος πενθοῦντες ὕστερον παρακληθήσονται· τίς δὲ καὶ ποταπὴ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν. Πολλοὶ οὖν ἀκούοντες τὰ ἀναγεγραμμένα ἀγαθὰ βουλόμενοι αὐτὰ τῇ διανοία θεάσασθαι καὶ συνιέναι. λέγουσι τὸ, « Τίς ἔσται ὁ δείξων ἡμῖν ἀγαθά; » Σπάνιος γὰρ ἀληθῶς ὁ δυνάμενος δεικνύναι, ὡς διηγησάμεθα, τὰ ἀγαθὰ, ὁποῖος ὁ Παῦλος ἧν δυνάμενος αὐτὰ λόγῳ παραστῆσαι, ὥς φησί που τό· « Ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν, ἵνα ἴδωμεν τὰ ἀπὸ τοῦ Θεοῦ χαρισθέντα ἡμῖν, ἃ καὶ λαλοῦμεν οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις, ἀλλʼ ἐν διδακτοῖς πνεύματος, πνευματικὰ πνευματικοῖς συγκρίνοντες. » Τετηρήκαμεν πολλάκις τὸ, «τίς,» ἐν τῇ Γραφῇ ἐπὶ τοῦ σπανίου τεταγμένον, ὥσπερ ἐν τῷ· « Τίς πιστὸς καὶ φρόνιμος οἰκονόμος; » καί· « Τίς σοφὸς καὶ συνήσει ταῦτα; » καί· « Κύριε, τίς κατασκηνώσει ἐν ὄρει ἁγίῳ σου;» Οὕτως καὶ ἐνθάδε λέγεται τὸ, «Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; »
4.9*Dördüncü mezmur üzerine ciltten, "Birçokları 'İyi şeyleri bize kim gösterecek?' diyor" sözü üzerine:*
Ἐκ τοῦ τόμου τῶν εἰς τὸν δ ψαλμʼν εἰς τό· « Πολλοὶ λέγουσι· Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; »
4.10İyi şeylerin ve kötü şeylerin neler olduğu insanlar arasında çok tartışılır. Bazıları iyi ve kötü şeylerin prohairesise bağlı olmadığını söyler; örneğin hazzı iyi, sıkıntıyı kötü sayarlar. Başkaları iyi ve kötüyü yalnız prohairesise bağlı olanlarla sınırlar; yalnız aretēleri ve onlara uygun eylemleri iyi, kötülükleri ve kötülüğe uygun faaliyetleri kötü sayarlar. Üçüncü bir grup ise ikisini karıştırır ve iyi ile kötünün hem prohairesise bağlı olanlarda hem de bağlı olmayanlarda bulunduğunu söyler. İnananların öğrenmeye hevesli çoğunluğu, bu inandırıcı görüşlerce oradan oraya sürüklenerek, iyi şeyler konusunda haklı olarak "İyi şeyleri bize kim gösterecek?" diyebilir.
İyinin tabiatının prohairesise bağlı şeylerde bulunduğunu, yargı öğretisini kabul eden herkes öğretilmeden de kabul eder. Çünkü iyi, kişinin karşılığında şunu işiteceği şeydir: "Aferin, iyi ve güvenilir köle; küçük şeylerde güvenilir oldun, seni büyük şeylerin başına koyacağım; efendinin sevincine gir." İyi, Kurtarıcı'nın dediği gibi iyi insanın yüreğinden çıkardığıdır: "İyi insan yüreğinin iyi hazinesinden iyi şeyler çıkarır." Kısacası iyi ağacın her meyvesi prohairesise bağlı olduğu için iyidir; sevgi, barış, sevinç, sabır, yumuşaklık, iyilik, iman, alçakgönüllülük ve kendine hâkim olma gibi. Bunların zıtları ise kötüdür.
Mesih'in öğretisinden sonra prohairesise bağlı olmayanlarda da iyi ve kötü bir şey var mı, araştırılmalıdır. Prohairesise bağlı olmayanlarda iyi ya da kötü bir şey varsa bile, belki sonra inceleyerek göstereceğimiz gibi, bu şeyler, ikisini karıştıranların prohairesise bağlı olanlara kattıkları iyi ve kötü şeyler olmayacaktır. Çünkü onlara göre iyilerin kimi psykhē, kimi beden hakkındadır, kimi de dışarıdadır; kötüler de aynı şekildedir. Psykhē hakkında aretē ve aretēye uygun eylemler ya da kötülük ve kötülüğe uygun eylemler; beden hakkında sağlık, iyi yapı ve güzellik ya da hastalık, kötü yapı ve çirkinlik; dış şeylerde zenginlik ve yoksulluk, şan ve itibarsızlık, soyluluk ve soysuzluk.
Bazıları Yazılar'a göre de benzer şekilde üç tür iyi, üç tür kötü olduğunu düşünecektir. Aretēlerin ve kötülüklerin iyi ve kötü olduğunu, bizim de aretē, kötülük ve onlara uygun eylemler hakkında kabul ettiklerimizden sonra kabul ederek, bedensel ve dış şeylerin de iyi ya da kötü olduğunu sözde gösteren sözler kullanacaklardır. Aretēler ve kötülükler hakkında ne söylemeye gerek var? Ahlak öğretileri bize adaleti, phronēsisi, itidali, cesareti ve onlara uygun eylemleri seçmeyi, bunların zıtlarından kaçınmayı öğretir. Bu yüzden prohairesise bağlı iyiler için örneğe ihtiyaç yoktur. Bedensel ve dış iyileri ise lafzi yorumla birçok yerden gösterecekler. Şimdilik Çıkış, Levililer ve Tesniye'deki bazı sözleri aktarmak yeterlidir; bunlar buyrukları tutanlara vaat, çiğneyenlere tehdit ve lanet olarak söylenmiştir. Örneğin sağlığın iyi, hastalığın kötü olduğunu
Πολλῆς παρὰ τοῖς ἀνθρώποις ζητήσεως τυγχανούσης περὶ τοῦ, τίνα τὰ ἀγαθὰ, καὶ τίνα τὰ κακὰ, καὶ τινῶν μὲν ἀπροαίρετα εἶναι λεγόντων τὰ ἀγαθὰ, καὶ τὰ κακά· ὡσπερεὶ τὴν ἡδονὴν ἀγαθὸν ἀποφαινομένων, κακὸν δὲ τὸ πονηρόν· ἑτέρων δὲ ἐν μόνοις προαιρετικοῖς κατακλειόντων τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακά· καὶ τὰς μὲν ἀρετὰς, καὶ τὰς κατʼ αὐτὰς πράξεις μόνας
ἀγαθὰ λεγόντων· τὰς δὲ κακίας καὶ τὰς κατὰ κακίαν ἐνεργείας κακά· τρίτων δὲ ὄντων τῶν μιγνύντων, καὶ ἅμα ἐν προαιρετικοῖς ἢ ἀπροαιρέτοις λεγόντων ε ναι τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακά· εἰκότως ὑπὲρ (99) τῶν πιθανοτήτων περιελκόμενοι οἱ πολλοὶ τῶν πιστευόντων φιλομαθοῦντες (1), εἰς τὸν περὶ ἀγαθῶν τόπαν λέγοιεν ἂν τό· «Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; » Ὅτι μὲν οὗν ἐν προαιρετικοῖς ἐστιν ἡ τῶν ἀγαθῶν φύσις, πᾶς ὁστισοῦν, ἀποδεχόμενος τὸν περὶ κρίσεως λόγον (2), ἀδιδάκτως ὁμολογήσαι ἄν· ἀγαθὸν γάρ φησιν εἷναι, ἐφʼ ᾧ ἀκούσεταί τις τό· « Εὖγε, ἀγαθὲ δοῦλε καὶ πιστὲ, ἐπὶ ὀλίγα ἧς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· εἴσελθε εἰς τὴν χαρὰν τοῦ κυρίου σου.» Ἀγαθὸν δὲ τὸ ἀπὸ τοῦ ἀγαθοῦ ἀνθρώπου ἐκ τῆς καρδίας αὐτοῦ προφερόμενον, ὡς ὁ Σωτήρ φησιν· « Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ προφέρει τὰ ἀγαθά· » καὶ ἀπαξαπλῶς πᾶς καρπὸς δένδρου ἀγαθοῦ, προαιρετικὸς ὢν, ἀγαθόν (3) ἐστιν· ὡς ἀγάπη, καὶ εἰρήνη, καὶ χαρὰ, καὶ μακροθυμία, χρηστότης τε καὶ ἀγαθωσύνη, πίστις, καὶ πραότης, καὶ ἐγκράτεια· τὰ δὲ ἐναντία τούτοις, κακά. Εἰ δὲ καὶ μετά τὴν τοῦ Χριστοῦ διδασκαλίαν ἐστί τι ἀγαθὸν, καὶ κακὸν, καὶ ἐν ἀπροαιρέτοις, ζητητέον· κἂν ἦ δέ τι κακὸν ἢ ἀγαθὸν ἐν ἀπροαιρέτοις. ὡς ὕστερον ἐξετάσαντες τάχα δείξομεν· ἀλλʼ οὔτι γε τὰ ἀπὸ τῶν μιγνύντων τοῖς προαιρετικοῖς τὰ ἀπροαίρετα λεγόμενα ἀγαθὰ ἂν εἴη καὶ κακά· ἐκεῖνοι γὰρ οἴονται τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν εἶναι περὶ ψυχὴν, τὰ δὲ περὶ σῶμα, τὰ δὲ ἐκτός· ὁμοίως δὲ καὶ τῶν κακῶν· καὶ περὶ ψυχὴν μὲν ἀρετὴν καὶ τὰς κατʼ ἀρετὴν πράξεις, ἢ κακίαν καὶ τὰς κατὰ κακίαν πράξεις· περὶ σῶμα δὲ ὑγείαν, καὶ εὐεξίαν, καὶ κάλλος· ἢ νόσον, καὶ καχεξίαν, καὶ αἶσχος· περὶ τὰ ἐκτὸς δὲ, πλοῦτον καὶ πενίαν, δόξαν καὶ ἀδοξίαν, εὐγένειαν καὶ δυσγένειαν. Οἰήσονται δέ τινες καὶ κατὰ τὰς Γραφὰς ὁμοίως τρία γένη εἶναι τῶν ἀγαθῶν, καὶ τρία τῶν κακῶν· τὰς γὰρ ἀρετὰς καὶ τὰς κακίας προσιέμενοι εἶναι ἀγαθὰ καὶ κακὰ μετὰ τὰ ὁμολογούμενα καὶ ὑφʼ ἡμῶν ἐν ἀρετῇ καὶ κακίᾳ, καὶ ταῖς κατʼ αὐτὰς πράξεσι, χρήσονται ῥητοῖς, καὶ τὰ σωματικὰ, καὶ τὰ ἐκτὸς δῆθεν ἀποφαινομένοις ἀγαθὰ ἢ κακὰ τυγχάνειν· καὶ περὶ μὲν ἀρετῶν καὶ κακῶν τί δεῖ λέγειν, τῶν ἠθικῶν πραγμάτων (4) διδασκόντων δεῖν ἡμᾶς μὲν αἱρεῖσθαι δικαιοσύνην, καὶ φρόνησιν, καὶ σωφροσύνην, καὶ ἀνδρίαν, καὶ τὰς κατʼ αὐτὰς πράξεις· ἐκκλίνειν δὲ τὰ τούτοις ἐναντία; διόπερ οὐ χρεία παραδειγμάτων εἰς τὰ παρὰ τῶν προαιρετικῶν ἀγαθά. Σωματικὰ δὲ καὶ ἐκτὸς ἀγαθὰ ἐκ τῆς κατὰ τὸ ῥητὸν ἐκδοχῆς πολλαχόθεν δείξουσι· πλὴν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκεῖ παραθέσθαι τινὰ ἐκ τῶν ἐν Ἐξόδῳ, καὶ Λευϊτικῷ, καὶ Δευτερονομίῳ κειμένων· ὡς ἐν ἐπαγγελίᾳ πρὸς τοὺς τηροῦντας τὰς ἐντολάς· καὶ ὡς ἐν ἀπειλῇ καὶ κατάραις πρὸς τοὺς παραβαίνοντας αὐτάς· οἷον ὅτι ἡ ὑγεία ἀγαθόν ἐστι, καὶ ἡ νόσος καἀπὸ
s1153Çıkış'tan şu sözle gösterecekler: "Buyruklarımı ve kurallarımı tutarsan, Mısırlılara getirdiğim hiçbir hastalığı sana getirmeyeceğim; çünkü seni iyileştiren Rab benim." Tesniye'de günah işleyenlere söylenen sözün, bedensel yaraları ve hastalıkları kötü, sağlığı ve beden gücünü ise iyi olarak gösterdiği de düşünülebilir. Sözler şöyledir: "Bu kitapta yazılı bu kanunun bütün sözlerini yapmayı dinlemezseniz, bu onurlu ve harikulade ismi, Rab Tanrı'yı saymazsanız, Rab senin ve soyunun yaralarını şaşılacak hâle getirir: büyük ve şaşırtıcı yaralar, kötü ve pek çok hastalık. Önlerinden sakındığın Mısır'ın bütün kötü yarasını üzerine çevirir, sana yapışır. Bu kanun kitabında yazılı olmayan her hastalığı, her yarayı da Rab seni yok edene kadar üzerine getirir." Yine buyrukları çiğneyenlere şöyle denir: "Üzerinize ateş, sarılık, gözlerinizi çürüten, psykhēnizi eriten şeyler göndereceğim." Tesniye'de de söz, dindarlıktan ayrılanları şifasız kasılmayla tehdit eder.
Dış iyilerin de ilahî söze göre vaat edildiğini söylemek isteyenler Levililer'den şu sözleri kullanacaklar: "Kurallarıma göre yürür, buyruklarımı tutar ve yerine getirirseniz, yağmuru mevsiminde size vereceğim; toprak ürününü, kırın ağaçları meyvesini verecek. Harman bağbozumuna, bağbozumu ekim zamanına ulaşacak. Ekmeğinizi doyasıya yiyecek, toprağınızda güvenle oturacaksınız" vesaire. Tesniye'den de şunları kullanacaklar: "Şeria'yı geçip Rab Tanrınız'ın size verdiği toprağa girdiğinizde, bugün sana buyurduğum bütün buyrukları yapmaya dikkat edersen, Rab Tanrın seni her şeyin üstüne koyacak. Rab Tanrın'ın sesini dinlersen bütün bu bereketler üzerine gelecek ve seni bulacak. Şehirde mübarek, kırda mübarek olacaksın; rahminin çocukları, toprağının ürünleri, sığırlarının sürüleri, koyunlarının sürüleri mübarek olacak; ambarların ve artıkların mübarek olacak" vesaire. Tersine, dinsizlik edenlere de şöyle denir: "Şehirde lanetli, kırda lanetli olacaksın. Ambarların ve artıkların lanetli olacak. Rahminin çocukları ve toprağının ürünleri lanetli olacak."
τῆς Ἐξόδου δείξει ταῦτα προλέγεσθαι· « Ἐὰν τηρήσῃς τὰς ἐντολάς μου καὶ τὰ προστάγματά μου, πᾶσαν νόσον ἣν ἐπήγαγον τοῖς Αἰγυπτίοις, οὐκ ἐπάξω ἐπὶ σέ· ἐγὼ γάρ εἰμι Κύριος ὁ ἰώμενός σε. » Καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ Δευτερονομίου δὲ πρὸς τοὺς ἀμαρτάνοντας λεγόμενον ὑπονοηθείη ἂν κακὸν μὲν παριστάνειν τὰς σωματικὰς πληγὰς καὶ τὰς νόσους, ἀγαθὸν δὲ δηλονότι καὶ τὴν ὑγίειαν καὶ τὴν τοῦ σώματος ῥῶσιν. Ἔχει δὲ οὕτως ἡ λέξις· « Ἐὰν μὴ ἀκούσητε ποιεῖν πάντα τὰ ῥήματα τοῦ νόμου τούτου τὰ γεγραμμένα ἐν τῷ βιβλίῳ τούτῳ, φοβεῖσθαι τὸ ὄνομα τὸ ἔντιμον, καὶ τὸ θαυμαστὸν τοῦτο, Κύριον τὸν Θεὸν, καὶ παραδοξάσει Κύριος τὰς πληγάς σου, καὶ τὰς πληγὰς τοῦ σπέρματός σου, πληγὰς μεγάλας καὶ θαυμαστὰς, καὶ νόσους πονηρὰς κα. πλείστας (5)· καὶ ἐπιστρέψει ἐπὶ σὲ πᾶσαν τὴν πληγὴν Αἰγύπτου τὴν πονηρὰν, ἣν διηυλαβοῦ ἀπὸ προσώπων αὐτῶν· καὶ κολληθήσεταί σοι, καὶ πᾶσαν μαπᾶσαν πληγὴν τὴν μὴ γεγραμμένην λακίαν, καὶ ἐν τῷ βιβλίῳ τοῦ νόμου τούτου ἐπάξει Κύριος ἐπὶ σὲ, ἕως ἂν ἐξολοθρεύσῃ σε· » καὶ πάλιν τοῖς παραβαίνουσι τὰς ἐντολὰς λέγεται τό· « Ἐπιπέμψω ὑμῖν πυρετὸν, καὶ ἴκτερον, καὶ σφακελίζοντας τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, καὶ τὴν ψυχὴν ὑμῶν ἐκτήκουσαν· » πρὸς τούτοις καὶ ἐν τῷ Δευτερονομίῳ τοῖς ἀφισταμένοις τῆς θεοσεβείας ἀπειλεῖ ὁ λόγος ὀπισθότονον ἀνίατον. Τὰ δὲ ἐκτὸς ἀγαθὰ οἱ βουλόμενοι κατὰ τὸν θεῖον ἐπαγγέλλεσθαι λόγον τοῖς μὲν ἀπὸ τοῦ Αευϊτικοῦ τούτοις χρήσονται· « Ἐὰν ἐν τοῖς προστάγμασί μου πορεύησθε, καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλάσσησθε, καὶ ποιῆτε αὐτὰς, δώσω τὸν ὑετὸν ὑμῖν ἐν καιρῷ αὐτοῦ, καὶ ἡ γῆ δώσει τὰ γεννήματα αὐτῆς, καὶ τὰ ξύλα τῶν πεδίων δώσει τὸν καρπὸν αὐτῶν. Καὶ καταλήψεται ὑμῖν ὁ ἀλοητὸς τὸν τρυγητὸν, καὶ ὁ τρυγητὸς καταλήψεται τὸν σπόρον· καὶ φάγεσθε τὸν ἄρτον ὑμῶν εἰς πλησμονήν· καὶ κατοικήσετε μετὰ ἀσφαλείας ἐπὶ τῆς γῆς ὑμῶν, » καὶ τὰ ἐξῆς· ἐκ δὲ τοῦ Δευτερονομίου τούτοις χρήσονται· « Καὶ ἔσται ὡς ἃν διαβῆτε τὸν Ἰορδάνην εἰς τὴν γῆν ἣν Κύριος ὁ Θεὸς δίδωσιν ὑμῖν, καὶ φυλάσσεσθε ποιεῖν πάσας τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ, ἃς ἐγὼ ἐντέλλομαί σοι σήμερον· καὶ δώσει σε Κύριος ὁ Θεός σου ὑπεράνω πάντων, καὶ ἥξουσιν ἐπὶ σὲ πᾶσαι αἱ εὐλογίαι αὗται, καὶ εὑρήσουσί σε, ἐὰν ἀκούσῃς τῆς φωνῆς Κυρίου τοῦ Θεοῦ σου. Εὐλογημένος σὺ ἐν πόλει, καὶ εὐλογημένος σὺ ἐν ἀγρῷ, εὐλογημένα τὰ ἕγγονα (6) τῆς κοιλίας σου, καὶ τὰ γεννήματα τῆς γῆς σου, καὶ τὰ βουκόλια τῶν βοῶν σου, καὶ τὰ ποίμνια τῶν προβάτων σου· εὐλογημέναι αἱ ἀποθῆκαί σου, καὶ τὰ ἐγκαταλείμματά σου, » καὶ τὰ ἐξῆς. Ὡς πάλιν ἐκ τῶν ἐναντίων τοῖς ἀσεβοῦσι λέγεται τό· « Ἐπικατάρατος σὺ ἐν πόλει, καὶ ἐπικατάρατος σὺ ἐν ἀγρῷ· ἐπικατάρατοι αἱ ἀποθῆκαί σου, καὶ τὰ ἐγκαταλείμμστά σου· ἐπικατάρατα τὰ τέκνα τῆς κοιλίας σου, καὶ τὰ γεννήματα τῆς γῆς σου· ἐπικατάρατα τὰ
s1156Lanetli olacak sığır sürülerin, koyun sürülerin." İyi ve kötünün bedensel ve dış şeylerde olduğunu savunmak isteyenler, sayılması güç başka sözler de getirecekler. İncilleri de kullanarak diyecekler ki: Kurtarıcı gelip kötülük olarak bedensel körlüğü, kötürümlüğü ve organların felcini insanlardan kaldırmış, her hastalığı ve zayıflığı iyileştirmiş, önceki durumların yerine görme, işitme, sair sağlık ve güç gibi iyilikler bağışlamıştır. Bizim de cin çarpmasının ve saranın kötü, tersine bunlardan kurtulmanın iyi olduğunu kabul edip etmeyeceğimizi söyleyerek seni mahcup edecekler. Dahası, havariler de şifa armağanları ve kudretli işler yaparken, tam bu faaliyetleriyle insanlara iyilik ediyor, onları kötülüklerden kurtarıyorlardı. Bunları söyleyenler gelecek çağa da geçip acının kötü olduğunu, yani günahkârların ebedî ateşe teslim edilmesinin kötü olduğunu söyleyecekler. Acı kötüyse, hazzın iyi olması gerekir.
Yazılar'ın sözüne göre üç tür iyi ve üç tür kötü olduğu konusunda, öne sürülenleri çözemeyenleri daha da mahcup edebilecek şeyler söylenenlerden açıktır. Bu aldanmaya, inananların safça olanları değil, Mesih'e uygun bilgelik iddia edenlerden bazıları da düşmüştür; Yaratıcı'nın vaatlerinin böyle olduğunu ve tehditlerde lafzın gösterdiğinden öte bir şey kastedilmediğini sanırlar.
Yazılar'dan böyle anlayanların hepsine şu güçlük yöneltilmelidir: Günahı anılmayan peygamberler kanunu tutmuş mudur? Örneğin yiyecek ekmeği bile olmayacak kadar mülksüz olan, bu yüzden Sidon'daki Sarefat'ta bir kadına gönderilen İlyas; Şunemli kadının yanında çok dar bir odaya, bir sedire ve ucuz bir lambaya kavuşan, sonunda hastalanıp ölen Elişa; üç yıl çıplak ve yalınayak dolaşan Yeşaya; çamurlu sarnıca atılan, sürekli alay edilen, ıssız yerde yaşamak için dua eden Yeremya; ıssız yerlerde yaşayan, çekirge ve yaban balından başka bir şey yemeyen, beline deri kuşak bağlayıp deve kılından giyinen Yahya. Bunların kanunu tuttuğunu kabul edecekler. O zaman biz, iyi saydıkları şeylerin bu kanunu tutanlara verilip verilmediğini soracağız. Gösteremeyince, ya dindarlara verileceği söylenen vaatlerin yalan olduğunu ya da doğru olmakla birlikte yukarı anlama ihtiyaç duyduklarını kabul etmeye zorlanacaklar. Zorlanıp alegoriye gelirlerse, kanunun dinsizlik yapanları
βουκόλια τῶν βοῶν σου, καὶ τὰ ποίμνια τῶν προβάτων σου· » καὶ ἄλλα δὲ δυσεξαρίθμητα οἴσουσιν (7) οἱ βουλόμενοι ἐν σωματικοῖς καὶ τοῖς ἐκτὸς εἶναι ἀγαθὰ καὶ κακά· ἐφάψονταί τε καὶ τῶν Εὐαγγελίων λέγοντες τὸν Σωτῆρα ἐληλυθότα, καὶ ὡς κακὰ ἀφῃρηκέναι ἀπὸ τῶν ἀνθρώπων τὴν τυφλότητα τὴν σωματικὴν, καὶ τὴν κωφότητα, καὶ τὴν πάρεσιν τῶν μελῶν, καὶ πᾶσαν νόσον, καὶ πᾶσαν μαλακίαν τεθεραπευκέναι, ἀγαθὰ ἀντὶ τῶν προειληφότων (8) δωρούμενον, τό τε διορατικὸν σωματικὸν καὶ τὸ ἀκουστικὸν, καὶ τὴν ἅλλην ὑγείαν καὶ ῥῶσιν· καὶ δυσωπήσουσί σε φάσκοντες, εἰ μὴ καὶ ἡμεῖς ὁμολογήσομεν κακὸν εἶναι τὸ δαιμονιᾷν καὶ τὸ σεληνιάζεσθαι· ὡς πάλιν ἐκ τοῦ ἐναντίου ἀγαθὸν τὸ τούτων ἀπηλλάχθαι. Ἀλλὰ καὶ οἱ ἀπόστολοι, χαρίσματα ἰαμάτων καὶ ἐνεργήματα δυνάμεων ἐπιτελοῦντες, κατʼ αὐτὸ τὸ ἐνεργεῖν ἀγαθὰ ἐποίουν τοῖς ἀνθρώποις, παὶ κακῶν αὐτοὺς ἀπήλλαττον· διαβήσονται δὲ οἱ ταῦτα λέγοντες καὶ ἐπὶ τὸν μέλλοντα αἰῶνα, φάσκοντες τὸ, κακὸν εἶναι τὸν πόνον, ἤτοι τὸ τοὺς ἁμαρτωλοὺς ἐν πυρὶ (9) αἰωνίῳ παραδίδοσθαι. Εἰ δὲ κακὸν ὁ πόνος, ἀνάγκη τὴν ἡδονὴν ἀγαθὸν εἶναι. Σαφῆ μὲν οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων τὰ δυνάμενα ἐπὶ πλεῖον δυσωπῆσαι τοὺς οὐχ οδους τε λῦσαι τὰ προσαγόμενα, περὶ τοῦ τρία γένη τῶν ἀγαθῶν εἶναι, καὶ τρία τῶν κακῶν κατὰ τὸν λόγον τῶν Γραφῶν. Ταύτην τοίνυν τὴν ἀπάτην οὐ μόνον οἱ ὁμολογουμένως ἀκέραιοι τῶν πεπιστευκότων ἠπάτηνται, ἀλλὰ καί τινες τῶν ἐπαγγελλομένων σοφίαν τὴν κατὰ Χριστὸν, οἰόμενοι τοῦ Δημιουργοῦ τοιάσδε τινὰς εἶναι ἐπαγγελίας, καὶ πέρα τῶν ἀπὸ τῆς λέξεως δηλουμένων μηδὲν σημαίνεσθαι κατὰ τὰς ἀπειλάς. Πρὸς πάντας τοίνυν τοὺς τά τοιαῦτα ἐκ τῶν Γραφῶν ὑπολαμβάνοντας ἐπαπορητέον εἰ τετηρήκασι τὸν νόμον οἱ προφῆται, ὧν ἁμαρτήματα οὐ κατηγορεῖται· οἷον Ἠλίας ὁ ἀκτημονέστατος ὡς μηδὲ ἄρτον ἔχειν παρʼ ἑαυτῷ φαγεῖν, καὶ διὰ τοῦτο πέμπεσθαι πρὸς γυναῖκα ἐν Σαρεφθᾷ τῆς Σιδωνίας· καὶ Ἐλισσαῖος, ὃς παρὰ τῇ Σουναμίτιδι βραχυτάτην ἔλαβε κατάλυσιν, καὶ σκιμπόδιον (10), καὶ λυχνίαν εὐτελῆ. ὃς καὶ ἀῤῥωστήσας ἐτελεύτησε· καὶ Ἡσαΐας, ὁ πορευθεὶς γυμνὸς καὶ ἀνυπόδετος τρισὶν ἔτεσι· καὶ Ἱερεμίας, ὁ ἐμβληθεὶς εἰς λάκκον βορβόρου, καὶ ἀεὶ μυκτηρισθεὶς, ὥστε καὶ ἐρημίαν οἰκῆσαι εὔξασθαι· καὶ ὁ Ἰωάννης, ὁ ἐν ταῖς ἐρημίαις (11) διατρίβων, καὶ πλὴν ἀκρίδων καὶ μέλιτος ἀγρίου μηδενὸς μεταλαμβάνων, δέρματι περιεζωσμένος τὴν ὀσφὺν, καὶ ἀπὸ τριχῶν καμήλου ἠμὉμολογήσουσι γὰρ αὐτοὺς τετηρηκέναι φιεσμένος. τὸν νόμον. Καὶ ἀπαιτήσομεν εἰ ἃ νοοῦσιν ἀγαθὰ τοῖς τετηρηκόσι τούτοις ὑπῆρκται· οὐκ ἔχοντες δὲ δεῖξαι, περικλεισθήσονται εἰς τὸ, ἤτοι ψευδεῖς εἶναι τὰς ἐπαγγελίας τὰς λεγομένας δίδοσθαι τοῖς θεοσεβέσιν, ἢ ἀληθεῖς τυγχανούσας ἀναγωγῆς δεῖσθαι· εἰ δ᾿ ἐπʼ ἀλληγορίαν ἀναγκασθέντες ἔλθωσιν, ἀθετηθήσεται αὐτῶν ἡ ὑπόληψις ὑπὲρ τοῦ τὸν νόμον ἀπειλεῖν
s1157bedensel hastalık ve kötü sayılan dış şeylerle tehdit ettiği ya da Tanrı'yı izleyenlere sağlıklı bedenler ve varlık vaat ettiği yolundaki varsayımları çürümüş olur.
Kötülükler içindekilerin kötülükleriyle övünmesi nasıl ahmaklık olmasın? Sıkıntılar kötüyse, Havari de kötülüklerle övündüğünü söylemiş olur. Bu ahmaklıktır, Havari ise ahmak değildir; demek kutsal kişinin bu türlü talimleri kötü değildir. O her yönden sıkışır, ama daralmaz; zor durumda kalır, ama terk edilmez; sınanır, ama ölmez; yoksul sanılır, ama çok kişiyi zengin eder; hiçbir şeyi yok sanılır, ama her şeye sahiptir. Çünkü inanan için bütün dünyanın malları onundur, inanmayanın ise bir obolosu bile yoktur.
Yazı'ya göre üç tür iyi ve dolayısıyla üç tür kötü olduğunu varsayanlar için ayrıca şu sonuç çıkar: Doğrular her zaman birçok kötülüğün içindedir; çünkü "Doğruların sıkıntıları çoktur" diyen peygamberlik doğrudur. Bunları kötü sayanlara Eyüp'ün başına gelenleri de hatırlatmak yersiz olmaz. Etrafını saran mücadelelere çok soylu bir şekilde katlandıktan sonra ilahî cevap ona şöyle der: "Sana, adil görünesin diye değil de başka bir şey için mi seslendiğimi sanıyorsun?" Eyüp bunlardan başka yolla adil görünmüyorsa, onun adaletinin görünmesinin sebebi olan bu şeylere nasıl kötü diyebiliriz? Bundan şu da çıkar: Şeytan bile kutsal kişi için kötü değildir. Eyüp için Şeytan kötü değildi; "Çünkü Tanrı, kendisini sevenler, O'nun amacına göre çağrılmış olanlar için her şeyi iyiliğe yöneltir."
Ayrıca doğru kişinin, Yazılar'da iyi sayılan lafzi bereketler içinde olacağı söylemi apaçık gerçeğe aykırıdır. Kutsal kişi hakkında incelenen birçok tarih bu tür yorumlara karşı çıkar. Kutsal kişinin birçok ulusa borç veren biri olacağını, şehir şehir sarraf masası açacağını, alışverişle meşgul olup yasak işler yapacağını varsaymak akılsızlıktır. "Parasını faize vermedi, suçsuzlara karşı rüşvet almadı; bunu yapan sonsuza dek sarsılmayacak." Hezekiel'e göre de "Kutsal kişi parasını faizle ve artırımla vermedi."
Ateşin günahlar yüzünden çıktığını sanmak, son derece cahil insanların öğretisidir; çünkü bu hastalığın sebepleri çoğu kez ortadadır: ya hava ya şu sular ya da şu yiyecekler. Sağlık ve zenginlik doğruların ödülü olsaydı, dinsizlerden hiçbirinin sağlıklı ya da zengin olmaması gerekirdi. Psykhēnin şu durumu demek olan sağlık aranmalıdır; Süleyman'ın dediği, psykhēnin fidyesi olan zenginlik de: "İnsanın psykhēsinin fidyesi kendi zenginliğidir." Şöyle yazılı olan yoksulluktan da kaçınılmalıdır: "Yoksul tehdide dayanamaz." Yine yaralar, bereler
νόσον σωματικὴν, καὶ τὰ ἐκτὸς νομιζόμενα κακὰ τοῖς ἠσεβηκόσιν, ἢ ἐπαγγέλλεσθαι ὑγιαίνοντα εἶναι τὰ σώματα, καὶ περιουσίαν ἔσεσθαι τοῖς τῷ Θεῷ κατηκολουθηκόσι. Πῶς δὲ οὐκ ἠλίθιον ἐπὶ τοῖς κακοῖς μέγα φρονεῖν καὶ αὐχεῖν τοὺς ὄντας ἐν αὐτοῖς; Εἰ γὰρ κακαὶ αἱ θλίψεις, φησὶ δὲ ὁ Ἀπόστολος καυχᾶσθαι ἐν κακοῖς· τοῦτο δὲ ἠλίθιον, καὶ ὁ Ἀπόστολος οὐκ ἠλίθιος· οὐκ ἄρα κακὰ τὰ τοιάδε γυμνάσματα τοῦ ἁγίου· ὅστις, ἐν παντὶ θλιβόμενος, οὐ στενοχωρεῖται· ἀπορούμενος, οὐκ ἐγκαταλείπεται· πειραζόμενος, οὐ θανατοῦται· νομιζόμενος εἶναι πτωχὸς, πολλοὺς πλουτίζει· καὶ ὑπολαμβανόμενος μηκεκτῆσθαι, παντὰ κατέχει· τοῦ γὰρ πιστοῦ δὲν ὁ κόσμος τῶν χρημάτων· τοῦ δὲ ἀπίστου οὐδὲ ὀβολός. Ἔτι δὲ ἕπεται τοῖς ὑπολαμβάνουσι κατὰ τὴν Γραφὴν τρία γένη τῶν ἀγαθῶν εἶναι, δῆλον δὲ ὅτι καὶ τῶν κακῶν, τοὺς δικαίους ἀεὶ ἐν πολλοῖς κακοῖς εἶναι· ἀληθευούσης τῆς λεγούσης προφητείας· « Πολλαὶ αἱ θλίψεις τῶν δικαίων. » Οὐκ ἄρα δὲ (12) καὶ τῶν τῷ Ἰὼβ συμβεβηκότων ὑπομνήσαι τοὺς οἰομένους τάδε τινὰ κακὰ εἶναι· ὡς ὁ χρηματισμὸς μετὰ τὸ ἐνεγκεῖν γενναιότατα τοὺς περιστάντας ἀγῶνας, φησίν· « Οἴει δέ με ἄλλως σοι κεχρηματικέναι, ἢ ἵνα ἀναφανῇς δίκαιος; » Εἰ γὰρ οὐκ ἄλλως ἀναφαίνεται ὁ Ἰὼβ δίκαιος ἢ ἐκτοῦ τάδε τινὰ, καὶ τοῦ τάδε αὐτῷ κακὰ λέγοιμεν ὑπάρχειν (13), τὰ αἴτια τοῦ ἀναφῆναι αὐτοῦ τὴν δικαιοσύνην; Ἑπόμενα δʼ ἂν τούτοις εἴη μηδὲ τὸν διάβολον τῷ ἁγίῳ κακὸν τυγχάνειν· τῷ δʼ οὖν Ἰὼβ ὁ διάβολος κακὸν οὐκ ἦν· « Ἐπεὶ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν Θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθὸν ὁ Θεὸς, τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὖσιν. » Ἔτι δὲ πρὸς τούτοις παρὰ τὸ ἐναργὲς εἶναί φαμεν τὸ τὸν δίκαιον ἐν ταῖς κατὰ τὸ ῥητὸν εὐλογίαις ἔσεσθαι τῶν ἐν ταῖς Γραφαῖς ἐγκειμένων νομιζομένων ἀγαθῶν· πολλὴ γὰρ ἱστορία ἡ περὶ τοῦ ἁγίου ἐξεταζομένη ἐναντιοῦται ταῖς τοιαύταις ἐκδοχαῖς· καὶ ἀνόητόν ἐστι τὸ ὑπολαμβάνειν δανειστὴν τὸν ἅγιον ἔσεσθαι πολλῶν ἐθνῶν τραπέζας κατὰ πόλιν ἀνοίγοντα, καὶ περισπώμενον περὶ τὰς δόσεις καὶ λήψεις, καὶ ποιοῦντα πράγματα ἀπηγορευμένα· « Τὸ ἀργύριον γὰρ αὐτοῦ οὐκ ἔδωκεν ἐπὶ τόκῳ, καὶ δῶρα ἐπ᾿ ἀθώοις οὐκ ἔλαβε· καὶ ὁ ποιῶν ταῦτα οὐ σαλευθήσεται εἰς τὸν αἰῶνα. » Καὶ κατὰ τὸν Ἰεζεκιήλ· « Ὁ ἅγιος ἐπὶ τόκῳ καὶ πλεονασμῷ οὐκ ἔδωκε τὸ ἀργύριον. » Τὸ δὲ καὶ πυρετὸν νομίζειν διὰ τὰς ἁμαρτίας γίνεσθαι ἀπαιδεύτων εἰς ὑπερβολήν ἐστι δόγμα, πολλάκις τῶν αἰτίων τῆς τοιᾶσδε νόσου προδήλων ὄντων· ἢ γὰρ διὰ τὸ περιέχον, ἢ διὰ τοιάδε ὕδατα, ἢ διὰ τοιάσδε τροφάς· καὶ εἰ ἆθλα τοῖς δικαίοις ὑγεία καὶ πλοῦτος, ἐχρῆν μηδένα τῶν ἀσεβῶν ὑγιαίνειν, μηδὲ πλουτεῖν. Ὑγείαν δὲ τὴν τοιάνδε κατάστασιν τῆς ψυχῆς ζητητέον, καὶ πλοῦτον τὸν κατὰ τὸν Σολομῶντα λύτρον τυγχάνοντα τῆς ψυχῆς, λέγοντα· « Λύτρον ἀνδρὸς ψυχῆς ὁ ἴδιος πλοῦτος. » Φευκτέον δὲ πενίαν, καθʼ ἣν ἀναγέγραπται· « Πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν. » Ἔτι δὲ τραύματα, καὶ μώλωπᾶς,
s1160ve hastalıklar, dikkatsiz psykhēlerin kötülük yüzünden uğradığı şeyler olarak anlaşılmalıdır. Peygamber bunların içindekileri kınayarak şöyle der: "Ayak tabanından başa kadar yara, bere ve iltihaplı darbeden başka bir şey yok; merhem sürülecek, yağ dökülecek, sargı sarılacak yer yok."
Bunlar, hiç ihmalkâr olmayanların bu anlatılanlardan yola çıkarak Yazılar'ın kafa karıştıran sözlerini kendileri toplayıp Kutsal Ruh'un faaliyetine layık bir anlayışa varmaları için yeterlidir. Kutsal kişilere verilecek iyilerin şunlar, günahkârlara verilecek kötülerin şunlar olduğunu sananları susturmak için şunu da eklemek gerekir: Bir şey için olan her şey, uğruna olduğu şeyden daha aşağıdır. Örneğin sağlık için uygulanan kesikler, dağlamalar ve yakılar sağlıktan aşağıdır. Tıbbi yardımlar olarak bunlara iyi denilse bile, tıbbın gaye olarak değil, sebep olarak iyileri oldukları anlaşılmalıdır; tıpta gaye olarak iyi olan bedenin sağlığıdır.
Aynı şekilde, şu buyruklar şu iyilere erişmek için tutulacaksa ve ödüller bedensel ve dış şeylerse, iyi eylemler gaye olarak değil, iyileri meydana getirenler olarak iyi olacaktır. Böylece Yazı'nın vaat ettiğini sandıkları zenginlik ve beden sağlığı adaletten, kutsallığın kendisinden, dindarlıktan ve Tanrı korkusundan, bu kadar büyük yiğitliklerden üstün olacaktır. Bunu kabul etmek, aretēnin değerini bilmeyip onun maddi yanlarını üstün tutan insanların işidir. Zengin olmanın ve bedenen sağlıklı olmanın yiğitliklerden üstün olduğunu söylemek her şeyden daha saçmadır. Bu sefil öğretiler yüzünden bazıları tutarlı olarak, dirilişten sonra da ilk vaatlerde böyle yiyecekler yiyeceğimizi ve içeceğimizi, bazıları da çocuk yapacağımızı kabul etmiştir. Bu fikirler uluslara ulaşınca Hristiyanlığa büyük bir saflık şöhreti kazandıracaktır; oysa imana yabancı bazıları çok daha iyi öğretilere sahiptir.
Biz şimdi kutsal sözleri inceleyerek bize görüneni ortaya koyacağız. İyi ve kötünün prohairesise bağlı olanlarda ve bağlı olmayanlarda bulunduğunu söylemekten hoşnut olduğumuzu belirttik; ama prohairesise bağlı olmayan iyiler arasına sağlığı, güzelliği, soyluluğu, ünü ve zenginliği saymadık. Kafa karıştıran şeyleri de elimizden geldiğince özet olarak çözmeye çalıştık. Şimdi prohairesise bağlı olmayan iyilerin neler olduğu söylenmelidir. Çünkü şu sözler doğrudur: "Rab evi yapmazsa, yapanlar boşuna yorulur"; "Rab şehri korumazsa, bekleyen boşuna uyanık kalır." İlerleyen herkes ev yapar, yetkin olan herkes şehri korur; ama Rab yapmazsa ve Rab korumazsa, yapanın işi de koruyanın bekçiliği de boştur. Demek prohairesisimizin dışında bir iyilik vardır: Rab'bin, yapanın yapısına destek olan gücü ve
καὶ νόσους ἐκληπτέον τὰ γινόμενα διὰ τὴν κακίαν ταῖς ἀπροσεκτούσαις ψυχαῖς· περὶ ὧν καὶ ὁ προφήτης μέμφεται τοὺς ἐν τοῖς τοιούτοις τυγχάνοντας, λέγων· « Ἀπὸ ποδῶν ἕως κεφαλῆς οὕτε τραῦμα, οὕτε μώλωψ, οὕτε πληγὴ φλεγμαίνουσα· οὐκ ἔστι μάλαγμα ἐπιθεῖναι, οὔτε ἔλαιον, οὔτε καταόὲσμους. ᾿ Ταῦτα μὲν οὖν αὐτάρκη τοῖς μὴ πάνυ ἀμελέσι πρὸς τὸ, ἀπὸ τούτων ἑαυτοἴς ἀναλεξαμένοις τὰ περισπῶντα ῥητὰ τῶν Γραφῶν, ἐπιβάλλειν τῇ ἀξίᾳ νοήσει τῆς ἐνεργείας τοῦ ἁγίου Πνεύματος· ἔτι δὲ ὑπὲρ τοῦ σιωπῆσαι τοὺς οἰομένους τάδε εἶναι τὰ ἀγαθὰ τὰ τοἴς ἀγίοις δοθησόμενα, καὶ τάδε τὰ κακὰ τοῖς ἁμαρτωλοῖς, καὶ ταῦτα προσθετέον· ὅτι πᾶν τὸ διά τι, ἕλαττόν ἐστι τοῦ διʼ ὅ ἐστιν· οἶον τομαὶ, καὶ καυστῆρες, καὶ ἔμπλαστροι, διʼ ὑγείαν παραλαμβανόμενα, ἐλάττονα τυγχάνει τῆς ὑγείας· κὰν ὡς ἐν ἰατρικοῖς δὲ βοηθήμασι ταῦτα λέγοιτο ἀγαθὰ, χρὴ ἐκλαμβάνειν, ὅτι οὐκ ἔστι τελικὰ ἰατρικῆς ἀγαθὰ, ἀλλὰ ποιητικά· τελικὸν δὲ κατὰ τὴν ἰατρικὴν ἀγαθὸν ἡ τοῦ σώματος ὑγεία. Οὕτω τοίνυν καὶ εἰ τάσδε τὰς ἐντολὰς τηρητέον ὑπὲρ τοῦ τῶνδε τῶν ἀγαθῶν τυχεῖν· τὰ δὲ ἆθλα τὰ σωματικά ἐστι, καὶ τὰ ἐκτὸς, αἱ ἀγαθαὶ πράξεις ἔσονται οὐκ ἀγαθαὶ ὡς τελικαὶ, ἀλλʼ ἢ ἄρα ὡς ποιητικαὶ ἀγαθῶν· καὶ ἔσται διαφέρων ὁ πλοῦτος, ὃν οἴονται ἐπαγγέλλεσθαι τὴν Γραφὴν, καὶ ἡ τοῦ σώματος ὑγεία, τῆς δικαιοσύνης. καὶ αὐτῆς δὲ τῆς ὁσιότητος, καὶ τῆς εὐσεβείας, καὶ τῆς θεοσεβείας τῶν τηλικούτων ἀνδραγαθημάτων· ἅπερ παραδέξασθαι ἀνθρώπων ἐστὶ τὸ ἀξίωμα τῆς ἀρετῆς μὴ γινωσκόντων, ἀλλὰ τὰ ὑλικὰ αὐτῆς προτιμώντων· πάντων γάρ ἐστιν ἀτοπώτατον τῶν ἀνδρα γαθημάτων λέγειν διαφέρειν τὸ πλουτεῖν, καὶ τὸ ὑγιαίνειν σωματικῶς· διὰ τὰ μοχθηρὰ δὴ ταῦτα δόγματα ἀκολούθως τινὲς προσήκαντο καὶ μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἐν ταῖς πρώταις ἐπαγγελίαις ἐσθίειν ἡμᾶς μέλλειν τὰ τοιάδε βρώματα, καὶ πίνειν τινὲς δὲ καὶ τεκνοποιεῖν. Ταῦτα δὲ φθάσαντα καὶ εἰς τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, μεγάλης εὐηθείας δόξαν ἀπενέγκασθαι ποιήσει τὸν Χριστιανισμὸν, πολλῷ βελτίονα δόγματα ἐχόντων τινῶν ἀλλοτρίων τῆς πίστεως· ἡμεῖς δὲ ἤδη τὸ φαινόμενον ἡμῖν ἀπὸ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἱερῶν λογίων παραστησόμεθα. Ἐφάσκομεν γὰρ ἀρέσκεσθαι μὲν τῷ λέγειν ἐν προαιρετικοῖς καὶ ἐν ἀπροαιρέτοις εἶναι τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ κακά· οὐ μὴν ἠριθμοῦμεν εἰς τὰ ἀπροαίρετα τῶν ἀγαθῶν τὴν ὑγείαν, καὶ τὸ κάλλος, καὶ τὴν εὐγένειαν, καὶ τὴν εὐδοξίαν, καὶ τὸν πλοῦτον· καὶ κατὰ τὸ δυνατὸν ἐπειράσθημεν τὰ περισπῶντα ὡς ἐν ἐπιτομῇ διαλύσασθαι. Τίνα τοίνυν ἐστὶ τὰ ἀπροαίρετα ἀγαθὰ ἤδη λεκτέον· ἐπεὶ ἀληθὲς τό· « Ἐὰν μὴ Κύριος οἰκοδομήσῃ οἶκον, εἰς μάτην ἐκοπίασαν οἱ οἰκοδομοῦντες αὐτόν· » καί· « Ἐὰν μὴ Κύριος φυλάξῃ πόλιν, εἰς μάτην ἠγρύπνησεν ὁ φυλάσσων. » Οἰκοδομεῖ δὲ οἶκον πᾶς ὁ προκόπτων, καὶ φυλάσσει πόλιν πᾶς ὁ τέλειος· μάταιον δὲ τὸ ἔργον τοῦ οἰκοδομοῦντος, καὶ ματαία ἡ φυλακὴ τοῦ τηροῦντος, ἐὰτ μὴ Κύριος οἰκοδομήσῃ, καὶ Κύριος φυλάξῃ· ἐκτὸς ἃν εἴη τῆς προαιρέσεως ἡμῶν ἀγαθὸν, ἡ ἀντιλαμβανομένη τοῦ Κυρίου δύναμις τῆς οἰκοδομῆς τοῦ οἰκοδομοῦντος, καὶ
s1161kendi başına tamamlayamayan kişiyle birlikte yapıyı yükselten güç. Aynısı korunan şehir için de anlaşılmalıdır. Meyveyi meydana getiren tarımsal iyinin, çiftçinin tekhnēsine dayanan prohairesise bağlı unsurla, havaların ılımlılığı ve yeterli yağmur yağışı gibi Takdir'den gelen, prohairesise bağlı olmayan unsurdan karışık olduğunu söyleyebileceğim gibi, akıllı varlığın iyiliği de onun prohairesisinden ve en güzeli seçene yardım eden ilahî güçten karışıktır. Güzel ve iyi insan olmak için yalnız bizim prohairesisimize ve bize göre prohairesise bağlı olmayan ilahî yardıma ihtiyaç yoktur; güzel ve iyi olmuş insanın aretēde kalması için de ihtiyaç vardır. Çünkü yetkinleşmiş olan bile, güzellik yüzünden kibirlenir ve aretēnin kazanılmasına ve korunmasına çok daha büyük katkıda bulunana gereken yüceliği sunmak yerine kendini bunun sebebi sayarsa düşecektir.
Hezekiel'de, içinde kanunsuzluk bulununcaya kadar bütün yollarında kusursuz yürüdüğü söylenen kişinin, Yeşaya'ya göre gökten düşmesinin de böyle bir sebebi olduğunu düşünüyoruz: Bir zamanlar Sabah Yıldızı idi, sabahleyin doğuyordu, sonra yeryüzünde ezildi. Çünkü yetkin biri olsa da, Tanrı'dan gelen bilgelik olmayınca hiçe sayılması, yalnız insanoğulları için değil, melekler dizisi, yöneticiler ve Tanrı'nın kendisinde bulunduğu ölçüde tanrısal olan bütün sınıf için de doğrudur. Kutsal Havari de belki iyi şeyleri kazanmada prohairesisimizin Tanrı'nın gücünden çok daha küçük olduğunu görerek şöyle der: Son, "isteyenin ya da koşanın değil, merhamet eden Tanrı'nındır." Bu, Tanrı'nın isteme ve koşma olmadan merhamet ettiği anlamında değildir; isteme ve koşmanın Tanrı'nın merhametine kıyasla bir hiç olduğu, bu yüzden iyiliğin atfının insan isteme ve koşmasından çok Tanrı'nın merhametine yapılması gerektiği anlamındadır.
Bunları, çok konu dışına çıkmış görünsek de, "Birçokları 'İyi şeyleri bize kim gösterecek?' diyor" sözü için gerekli olduğuna inanarak inceledik. Çünkü söz, "İyi şeyleri bize kim gösterecek?" diyen birçok kişiye, elinden geldiğince iyi şeylerin neler olduğunu ve dolayısıyla kötü şeylerin neler olduğunu gösterdi; öyle ki alıştırmalar ve dualarla iyi şeyleri kazanalım, kötü şeyleri psykhēlerimizden atalım.
Söylerken bazen kelimenin asıl anlamı, bazen ödünç anlamı kullanıldığına göre, iyi ve kötü adlarının, sağlam öğretilere sahip olmayanların bedensel ve dış şeyler dediklerinde geçtiğini görürsek şaşırmamalıyız. Örneğin Eyüp'te: "İyi şeyleri Rab'bin elinden aldıysak, kötü şeylere katlanmayacak mıyız?" Yeremya'da: "Rab'den Yeruşalim kapılarına kötülükler indi." Çünkü "Bu türlü tatlı ve hoş şeyleri bize ulaşan Takdir'den aldıysak, acı ve zahmetli şeyleri isteyerek taşımayacak mıyız?" demek yerine "İyi şeyleri Rab'bin elinden aldıysak, kötü şeylere katlanmayacak mıyız?" denmiştir. "Yeruşalim'in başına bu gibi şeyler Takdir gereği, oturanları terbiye olsun diye geldi" demek yerine de "Rab'den Yeruşalim kapılarına kötülükler indi" diye yazılmıştır.
O halde şeyleri anlayanlar kelimeler konusunda cimri olmamalı, bu adların ne zaman şeylere asıl anlamda, ne zaman kelime darlığı yüzünden ödünç anlamda verildiğini kavramalıdır. Kurtarıcı bunları iyileştirdiyse, insanlara sağlık, görme ve işitme bağışladıysa, öncelikle bunların yukarı anlamı aranmalıdır; çünkü bu tarihî olaylarla Logos'un psykhēnin hâllerini iyileştirdiği gösterilir. Bu gibi şeylerin tarihe göre bildirildiği gibi gerçekleştiğini anlamak da yersiz değildir; o zamanki insanları şaşırtmak için olmuştur. Öyle ki ispat ve öğretim sözleriyle ikna olmayanlar, harikulade güçler karşısında utanarak öğretene onay versinler.
συνοικοδομοῦσα τῷ μὴ δυναμένῳ καθʼ αὐτὸν ἀπαρτίσαι τὸ οἰκοδομούμενον· τὰ δὲ αὐτὰ καὶ ἐπὶ τῆς φυλασσομἑνης πόλεως νοητέον. Καὶ ὥσπερ ἐὰν εἴποιμι τὸ γεωργικὸν ἀγαθὸν, τὸ ποιητικὸν τοῦ καρποῦ, μικτὸν εἶναι ἐκ προαιρετικοῦ τοῦ κατὰ τὴν τέχνην τοῦ γεωργοῦ, καὶ ἀπροαιρέτου τοῦ παρὰ τῆς Προνοίας κατὰ τὴν τῶν ἀέρων εὐκρασίαν, καὶ φορὰν αὐτάρκους ὑετοῦ· οὕτω τὸ τοῦ λογικοῦ ἀγαθὸν μικτόν ἐστιν ἔκ τε τῆς προαιρέσεως αὐτοῦ καὶ τῆς συμπνεούσης θείας δυνάμεως τῷ τὰ κάλλιστα προελομένῳ. Οὐ μόνον τοίνυν εἰς τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν γενέσθαι χρεία καὶ τῆς προαιρέσεως τῆς ἡμετέρας καὶ τῆς θείας συμπνοίας, ἥτις ἐστὶν ὡς πρὸς ἡμᾶς ἀπροαίρετος· ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ γενόμενον καλὸν καὶ ἀγαθὸν διαμεῖναι ἐν τῇ ἀρετῇ· μεταπεσουμένου καὶ τοῦ τελειωθέντος, εἰ ὑπερεπαρθείη ἐπὶ τῷ καλῷ, καὶ ἑαυτὸν ἐπιγράφοι τούτου αἴτιον, οὐχὶ δὲ τὴν δέουσαν δόξαν ἀναφέρων τῷ τὸ πολλῷ πλεῖον δωρησαμένῳ εἰς τὴν κτῆσιν καὶ τὴν συνοχὴν τῆς ἀρετῆς. Τοιοῦτον δέ τι αἴτιον καὶ τοῦ κατὰ τὸν Ἰεζεκιὴλ εἰρημένου ἀμώμου περιπεπατηκέναι ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ, ἕως εὑ ρεθῇ ἀνομία ἐν αὐτῷ, ἡγούμεθα τυγχάνειν τοῦ αὐτὸν κατὰ τὸν Ἠσαΐαν ἐκπεπτωκέναι τοῦ οὐρανοῦ, ἑωσφόρον ποτὲ γενόμενον, πρωΐ ἀνατέλλοντα, ὕστερον συντετριμμένον ἐπὶ τὴν γῆν· οὐ μόνον γὰρ ἐπὶ τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων, ἐάν τις τέλειος ἦ, τῆς ἀπὸ Θεοῦ σοφίας ἀπούσης, ἀληθές τὸ εἰς οὐδὲν αὐτὸν λογισθῆναι· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῆς ἀγγελικῆς τάξεως, καὶ ἀρχικῆς, καὶ πάσης τῆς, ὅσον Θεὸς πάρεστιν αὐτῇ, θείας τυγχανούσης. Τάχα γοῦν ὁρῶν ὁ ἱερὸς Ἀπόστολος πολὺ ἔλαττον τὸ ἡμέτερον προαιρετικὸν τῆς τοῦ Θεοῦ δυνάμεως πρὸς τὴν κτῆσινμ τῶν ἀγαθῶν, φησὶ τὸ τέλος, « οὐ τοῦ θέλοντος εἶναι, οὐδὲ τοῦ τρέχοντος, ἀλλὰ τοῦ ἐλεοῦντος Θεοῦ· » οὐχ ὡς χωρὶς τοῦ θέλειν, καὶ τοῦ τρέχειν ἐλεοῦντος Θεοῦ, ἀλλʼ ὡς οὐδενὸς ὄντος τοῦ θέλειν, καὶ τοῦ τρέχειν, συγκρίσει τοῦ ἐλέους τοῦ Θεοῦ, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἐπιγραφὴν τοῦ καλοῦ δέοντος μᾶλλον ἀνατιθέναι τῷ ἐλέῳ τοῦ Θεοῦ ἤπερ τῷ ἀνθρωπίνῳ θέλειν καὶ τρέχειν. Ταῦτα δὲ, ἐπὶ πολὺ παρεκβεβηκέναι δοκοῦντες, ἐξητάσαμεν, πειθόμενοι ἀναγκαῖα αὐτὰ εἷναι πρὸς τό· « Πολλοὶ λέγουσι· Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; » κατὰ τὸ δυνατὸν γὰρ ὁ λόγος τοῖς λέγουσι πολλοῖς· «Τίς δείξει ἡμῖν τὰ ἀγαθά; » παρέστησε καὶ ἔδειξε τίνα τὰ ἀγαθά· δῆλον δὲ, ὅτι καὶ τίνα τὰ κακά ἵνα διά τε ἀσκήσεων καὶ εὐχῶν κτησώμεθα τὰ ἀγαθὰ, καὶ ἀνατρέψωμεν τὰ κακὰ ἀπὸ τῶν ψυχῶν ἡμῶν. Ἀλλʼ ἐπείπερ ἐστὶν ἐν τῷ φράζειν ὁτὲ μὲν κυριολεκτεῖν, ὁτὲ δέ που καὶ καταχρῆσθαι, οὐ θαυμαστὸν εἴποτε εὑρήσομεν τὴν τῶν ἀγαθῶν καὶ κακῶν προσηγορίαν κειμένην ἐπὶ τῶν σωματικῶν καὶ τῶν ἐκτὸς λεγομένων παρὰ τοῖς οὐχ ὑγιῆ δόγματα ἔχουσιν· οἷον ἐν τῷ Ἰώβ· « Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, τὰ κακὰ οὐχ ὑποίσομεν; » καὶ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ· « Κατέβη κακὰ παρὰ Κυρίου ἐπὶ πύλας Ἰερουσαλήμ. γὰρ τοῦ εἰπεῖν, Εἰ τἂ τοιάδε χρηστά τινα, καὶ ἡδέα τυγχάνοντα ἐδεξάμεθα παρά τῆς Προνοἱς ἡμᾶς ἐφθακότα, πικὰ οὐχ ὁποίσομεν΄«Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειπὸς Κυρίου, τὰ κακὰ οὐχ ὁποἰσομεν΄» Καὶ ἀντὶ τοῦ φάναι, Κατὰ Πρόνοιαν τάδε τινὰ τῇ Ἰερουσαλὴμ ὑπὲρ γὰρ τοῦ εἰπεῖν, Εἰ τὰ τοιάδε χρηστό τινα, καὶ ἡδέα τυγχάνοντα ἐδεξάμεθα παρὰ τῆς Προνοίας εἰς ἡμᾶς ἐφθακότα, πικρὰ καὶ ἐπίπονα οὐχὶ προθύμως ἐνεγκοῦμεν; λέγεται τό· « Εἰ τὰ ἀγαθὰ ἐδεξάμεθα ἐκ χειρὸς Κυρίου, τὰ κακὰ οὐχ ὁποίσομεν;
τοῦ παιδευθῆναι τοὺς ἐνοικοῦντας ἐν αὐτῇ γεγένηται, γέγραπται τό· Κατέβη κακὰ παρὰ Κυρίου ἐπὶ πύλας Ἰερουσαλήμ. » Δεήσει τοίνυν τὰ πράγματα συνιέντας, μὴ γλίσχρους εἶναι περὶ τὰ ὀνόματα, ἀλλὰ καταλαμβάνειν πότε κυρίως τῶν πραγμάτων ταῦτα τέτακται, καὶ πότε διὰ τὴν στενοχωρίαν τῶν ὀνομάτων ἐν καταχρήσει. Εἰ δὲ ὁ Σωτὴρ τάδε τινὰ ἰάσατο, καὶ ἐδωρήσατο ὑγείαν, καὶ ὄψεις, καὶ ἀκοὰς ἀνθρώποις, προηγουμένως μὲν τὴν ἀναγωγὴν αὐτῶν ζητητέον, τοῦ Λόγου τὰ τῆς ψυχῆς πάθη θεραπεύειν διὰ τούτων τῶν ἱστορικῶν δηλουμένου. Οὐκ ἄτοπον δὲ ἐπὶ τοῖς τοιούτοις καί κατὰ τὴν ἱστορίαν ἀπαγγελλόμενα νοεῖν γεγονέναι ὑπὲρ καταπλήξεως τῶν τότε ἀνθρώπων, ἵνα οἱ μὴ πειθόμενοι λόγοις ἀποδεικτικοῖς καὶ διδασκαλικοῖς, δυσωπηθέντες τὰς τεραστίας δυνάμεις, συγκαταθῶνται τῷ διδάσκοντι.
4.11Yüzünün ışığı üzerimize işaretlendi, ya Rab vesaire. Tanrı'nın ışık olduğunu Yuhanna Genel Mektup'ta söyler: "Tanrı ışıktır, O'nda hiç karanlık yoktur." Pavlus'un İbranilere Mektup'ta dediği gibi ateş de dense: "Çünkü Tanrımız yakıp yok eden ateştir" (böylece O'nun kanunun ve İncil'in Tanrısı, yani Rabbimiz İsa Mesih'in Babası, dolayısıyla Tanrımız olduğunu gösterir), düşüncede ışıktan farklı olmakla birlikte, yakıp yok eden ateşin ışıktan başka bir şey olduğu anlaşılmamalıdır. Bedensel ateşte de aynı öz, aydınlattığı ölçüde ışıktır, şu maddelere üstün geldiği ve onları yaktığı ölçüde yakıp yok eden ateştir. Böylece Tanrı daha kötü olanları yok eder, kötülüğü tüketir; uygun olanlara ve yüreği temizlenmiş olanlara ise ışıktır.
Bedensel ışık, gözleri sağlıklı olanlara hem kendisini hem de duyulur şeyleri görmede yardım eder. Aynı şekilde Tanrı, bir güçle her birinin nousuna ulaşır; ulaştığı nous hiçbir yerden örtülü değilse ve hâllerden keskin görüşünü engelleyen bir şey çekmemişse, Tanrı hem kendisinin anlaşılmasının hem de aydınlattığı nousun öteki zihinsel şeylere ulaşmasının sebebi olur.
Bazı tekhnēlerde ya da bilgilerde keskin görüşlü olanların ya da ahlaki ve mantıki meseleleri kavramada çok zeki olanların Tanrı'yı bilmemesi şaşırtıcı değildir. Çünkü onların düşünce gücünü, güneşten başka her şeye bakan, ışınlarını kavramak için hiç kalkmayan göze benzetiriz. Ama güneş ışını ona bakanın yüzüne nasıl ulaşırsa ve onun yanında bulunan güneşten mahrum kalamazsa, ilahî sözün kanununu inceleyen, Tanrı'yı anlamaya nousunu vermiş olan kişinin de Tanrı'dan mutlaka pay aldığını anlamak gerekir. Bence Peygamber'in burada "Yüzünün ışığı üzerimize işaretlendi, ya Rab" demesi bunu gösterir. Yani der ki: Yüzündeki ışığın işareti bize ulaşıp içimize basılmıştır; yüzünün ışığının kendisi de işlenmiştir. Öyle ki bilen kişi, Tanrı'nın ışığının işaret olarak basılmış olduğunu görerek bunun içimizde olduğunu anlar.
Bence Çıkış'ta da şu gizli şey gösterilir: Musa Tanrı ile uzun süre konuşup birlikte bulununca yüzü yücelik kazandı; öyle ki İsrailoğulları onun yüceliğine bakamadılar, bu yüzden kul peçe takıp halkla konuştu. Tanrı'ya adanmış, O'nun hakikatine ve çoğunluğun temaşa edemediği yere girmiş, tanrısallıktan pay almış her psykhē çoğunluğun kavrayamayacağı hâle gelir. Bu yüzden daha aşağıda olanları, kendini örterek ve onlara uygun şeyleri aktararak idare eder.
Tanrı'nın yüzü denen şeyin, ışınlarını kavrayabilen yönetici yetiyi aydınlatarak bilginin sebebi olduğu altmış altıncı mezmurda gösterilir: "Tanrı bize acısın ve bizi kutsasın, yüzünü üzerimize parlatsın; yolun yeryüzünde, kurtuluşun bütün uluslar arasında bilinsin" vesaire. Işığa böyle pay alan ve fiilen "Yüzünün ışığı üzerimize işaretlendi, ya Rab" diyebilenler, böyle ilaçlara muhtaç olanlar cezalandırılırken hiçbir şey çekmemelerinin sebebi olan, ortak oldukları ışığa sahiptir.
Bence bu, Mezmurlar'da ve Hezekiel'de gösterilir. Mezmurlar'da şöyle: "Senden korkanlara yayın önünden kaçmak için işaret verdin; sevdiklerin kurtulsun diye." Hezekiel'de ise: "İsrail Tanrısı'nın yüceliği, üzerinde bulunduğu Keruvlar'dan evin avlusuna yükseldi. Keten giysili, belinde kuşağı olan adamı çağırdı ve ona dedi ki: Yeruşalim'in ortasından geç, ortasında yapılan bütün kanunsuzluklara inleyip acı çeken adamların alınlarına işaret koy. Ötekilere de benim işitebileceğim şekilde dedi ki: Onun ardından şehre gidin, vurun, gözünüz acımasın, merhamet etmeyin. İhtiyarı, genci, kızı, çocuğu, kadını yok edin; ama üzerinde işaret olan hiç kimseye yaklaşmayın; kutsal yerlerimden başlayın." Tanrı'nın saygılı kişilere verdiği işaret nedir? Hakikat gayretlilerinin, halk arasındaki suçlara inleyenlerin alınlarına konan işaret, sağlam anlayanlara ulaşan tanrısallık ortaklığından başka nedir?
Ἐσημειώθη ἐφʼ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπουσου, Κύριε, κ. τ. ἐ. Ὅτι φῶς ἐστιν ὁ Θεὸς (14), Ἰωάννης φησὶν ἐν τῇ Καθολικῇ ἐπιστολῇ· Ὁ Θεὸς φῶς ἐστι, καὶ σκοτία ἐν αὐτῷ ἐστιν οὐδεμία. » Κἂν πῦρ δὲ λέγηται, ὡς ὁ Παῦλος ἐν τῇ πρὸς Ἐβραίους φησί· Καὶ γὰρ ὁ Θεὸς ἡμῶν πῦρ καταναλίσκον ἐστί· » δεικνὺς αὐτὸν εἶναι Θεὸν νόμου καὶ Εὐαγγελίου, τουτέστι τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καὶ διὰ τοῦτο Θεὸν ἡμῶν· οὐκ ἄλλο τι νοητέον εἶναι τοῦ φωτὸς τῇ ἐπινοίᾳ διαφέρον τοῦ πυρὸς τοὺ καταναλίσκοντος τοῦ παρὰ τὸ φῶς. Ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῷ σωματικῷ συνέτυχεν ἡ μὲν αὐ τὴ οὐσία καθʼ ὅ μὲν φωτίζει, φῶς ἐστι, καθʼ ὃ δὲ ἐπικρατεῖ τῶν τοιῶνδε ὑλῶν, καυστικὴ καὶ καταναλωτικὴ τυγχάνουσα αὐτῶν, πῦρ ἐστι καταναλίσκον· οὕτω τοιγαροῦν καὶ ὁ Θεὸς τῶν μὲν χειρόνων ἀφανιστικός ἐστι, καὶ τῆς κακίας ἐξαναλωτικὸς, τοῖς δὲ ἐπιτηδείοις καὶ κεκαθαρμένοις τὴν καρδίαν φῶς τυγχάνει. Ὃν τρόπον δὲ ἐπὶ τοῦ σωματικοῦ φωτὸς συντέτευχε τὸ συνεργεῖν αὐτὸ τοῖς ὑγιαίνοντας ἔχουσιν ὀφθαλμοὺς πρός τε τὴν αὐτοῦ θέαν καὶ τὴν τῶν αἰσθητῶν· τὸν αὐτὸν τρόπον ὁ Θεὸς δυνάμει τινὶ φθάνων ἐπὶ τὸν ἑκάστων νοῦν, ἐὰν μηδαμόθεν οὗτος ἐφʼ ὃν φθάνει συγκεκαλυμμένος ᾖ, μηδὲ ἀπὸ παθῶν τι κωλυτικὸν πεπονθὼς τῆς ἰδίας ὀξυδερκίας, αἴτιος γίνεται, τοῦ τε αὐτὸν νοεῖσθαι καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα νοητὰ φθάνειν τὸν φωτιζόμενον ὐπʼ αὐτοῦ νοῦν. Οὐ θαυμαστὸν δὲ εἴ τινες διορατικοὶ ἐν τέχναις ἢ ἐπιστήμαις τισὶ τυγχάνοντες, ἣ ὀξύτατοι περὶ κατανόησιν ἠθικῶν τινων καὶ λογι κῶν προβλημάτων, ἀγνοοῦσι Θεόν. Ὁμοιοῦμεν γὰρ αὐτῶν τὸ διανοητικὸν ὀφθαλμῷ ἐνατενίζοντι παντὶ μᾶλλον ἢ τῷ ἡλίῳ, καὶ μηδέποτε ἐπαιρομένῳ πρὸς τὸ κατανοῆσαι τὰς τούτου αὐγάς. Ὥσπερ μέντοιγε φθάνει ἡ ἡλιακὴ ἀκτὶς ἐπὶ τὸ πρόσωπον τοῦ ἐνορῶντος αὐτῷ, καὶ οὐχ οἷόν τε ἀμοιρεῖν ἡλίου τὸν πρὸς αὐτῷ τυγχάνοντα· οὕτως νοητέον πάντως μετέχειν Θεοῦ τὸν κατανοοῦντα τὸν νόμον τοῦ θείου λόγου, ἐπιδόντα τὸν νοῦν ἑαυτοῦ πρὸς τὸ συνιέναι Θεόν· ὅπερ οἶμαι δηλοῦντα τὸν Προφήτην ἐνθάδε λέγειν τό· « Ἐσημειώθη ἐφʼ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε. » Σημεῖον γὰρ, φησὶ, τοῦ φωτὸς τοῦ ἐν τῇ προσόψει σου, φθάσαν εἰς ἡμᾶς, ἐντετύπωται ἡμῖν, καὶ αὐτὸ τὸ φῶς τῆς προσόψεώς σου ἐγκεχάρακται, ὥστε τὸν εἰδότα ὁρᾷν σημεῖον τοῦ φωτὸς σεσημειωμένον Θεοῦ τηνικαῦτα νοεῖν τοῦτο γενόμενον ἐν ἡμῖν. Οἶμαι δὲ καὶ τὸ ἀπόῤῥητον τοῦτο δηλοῦσθαι ἐν τῇ Ἐξόδῳ, ὅτι Μωϋσέως ἐπὶ πλέον ὁμιλοῦντος τῷ Θεῷ καὶ συνόντος αὐτῷ δεδόξασται πρόσωπον, ὥστε μὴ δύνασθαι τοὺς υἱοὺς Ἰσραὴλ ἀτενίσαι εἰς τὴν δδόξαν αὐτοῦ, καὶ διὰ τοῦτο κάλυμμα λαβόντα τὸν θεράποντα ὁμιλεῖν τῷ λαῷ. Πᾶσα δὲ ψυχὴ ἀνακειμένη Θεῷ, καὶ εἰς τὸ ἀληθὲς αὐτοῦ καὶ τοῖς πολλοῖς ἀθεώρητον εἰσελθοῦσα, μεταλαβοῦσά τε τῆς θειότητος, οὐ χωρητὴ τοῖς πολλοῖς γίνεται, ὥστε αὐτὴν ἐγκεκαλυμμένην οἰκονομεῖν τοὺς ὑποδεεστέρους διαεγομένην τὰ κατάλληλα αὐτοῖς. Ὅτι δὲ τὸ ὀνομαόμενον πρόσωπον τοῦ Θεοῦ, φωτίζον τὸ δυνάμενον αὐτοῦ χωρῆσαι τὰς αὐγὰς ἡγεμονικὸν, αἴτιον γνώσεως γίνεται, διὰ τοῦ ἐξηκοστοῦ ἕκτου ψαλμοῦ παρἰσταται οὕτως ἔχοντος· « Ὁ Θεὸς οἰκτειρήσαι ἡμᾶς, καὶ εὐλογήσαι ἡμᾶς, ἐπιφάναι τὸ πρόσωπον ἐφʼ ἡμᾶς, τοῦ γνῶναι ἐν τῇ γῇ τὴν ὁδόν σου, ἐν πᾶσιν ἔθνεσι τὸ σωτήριόν σου,» καὶ τὰ ἐξῆς. Οἱ μετέχοντες οὕτω τοῦ φωτὸς καὶ δυνάμενοι ἔργῳ εἰπεῖν· Ἐσημειώθη ἐφʼ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, Κύριε, » αἴτιον ὅν τοῦ μηδὲν παθεῖν ἐν τῷ καιρῷ τοῦ κολάζεσθαι τοὺς τοιούτων φαρμάκων δεομένους, ἔχουσι τὸ φῶς ᾧ κεκοινωνήκασιν. Οἶμαι δὲ τοῦτο δηλουσθαι ἐν τοῖς Ψαλμοῖς καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιήλ· ἐν μὲν τοῖς Ψαλμοις τοῦτον τρόπον· « Ἔδωκας τοῖς φοβουμένοις σε σημείωσιν, τοῦ φυγεῖν ἀπὸ προσώπου τόξου, ὅπως ἂν ῥυσθῶσιν οἱ ἀγαπητοί σου· » ἐν δὲ τῷ Ἰεζεκιήλ· « Καὶ δόξα Θεοῦ Ἰσραὴλ ἀνέβη ἀπὸ τῶν χερουβεὶμ, ἡ οὖσα ἐπʼ αὐτῶν, εἰς τὸ αἴθριον τοῦ οἴκου. Καὶ ἐκάλεσε τὸν ἄνδρα τὸν ἐνδεδυκότα τὸν ποδήρη, ὅς εἶχεν ἐπὶ τῆς ὀσφύος αὐτοῦ τὴν ζώνην. Καὶ εἶπε πρὸς αὐτόν· Δίελθε μέσην Ἱερουσαὴμ, καὶ δὸς σημεῖον ἐπὶ τὰ μέτωπα τῶν ἀνδρῶν τῶν ταταστεωαζόντων καὶ κατοδυνωμένων ἐπὶ πάσαις αῖς ἀνομίαις ταῖς γινομέναις ἐν μέσῳ αὐτῆς. Καὶ ούτοις εἶπεν, ἀκούοντός μου· Πορεύεσθε ὀπίσω αὐου εἰς τὴν πόλιν, καὶ κόπτετε, καὶ μὴ φείδεσθε τοῖς φθαλμοῖς ὑμῶν, καὶ μὴ ἐλεήσητε. Πρεσβύτερον καὶ εανίσκον, καὶ παρθένον, καὶ νήπια, καὶ γυναῖκας ποκτείνατε εἰς ἐξάλειψιν· ἐπὶ δὲ πάντας ἐφʼ οὕς στι τὸ σημεῖον, μὴ ἐγγίσητε, καὶ ἀπὸ τῶν ἀγίων ου ἄρξασθε. » Τίς γὰρ ἡ δεδομένη ἀπὸ τοῦ Θεοῦ ημείωσις τοῖς εὐλαβέσιν; ἢ τί τὸ σημεῖον τὸ ἐπὶ τὰ ετωπα διδόμενον τῶν τῆς ἀληθείας ζηλωτῶν καὶ τεναζόντων ἐπὶ ταῖς παραβάσεσι ταῖς γινομέναις ἐν τῷ λαῷ, ἢ ἡ κοινωνία τῆς θειότητος εἰς τοὺς ὑγιῶς τὴν νοοῦντας φθάνουσα;
4.12Yüreğime sevinç verdin vesaire. Dizenin anlamı, önceki dize hakkında söylediklerimizle uyumludur. Rab'bin yüzünün ışığı kutsalların üzerine işaretlenince, sevinen yürek başka ne olabilir? Yürekten düşünce gücünü anlıyoruz; Tanrı'yı temaşa edip O'nun tanrısallığına pay aldığında ona sevinç verilir. Yüreğin sevinmesi ile bedenin sevinmesi aynı şey değildir. Yürek temaşada sevinir; beden ise maddi yiyecekler, içecekler ve cinsel birleşmelerle sevinir, yürek kalınlaşır ve kendi iyiliğine engellenir. Bu yüzden aynı Mezmurlar'da "Şarap insanın yüreğini sevindirir, ekmek insanın yüreğini güçlendirir" dendiğinde, ekmekten düşünce için en besleyici olan gerçek ekmek, gerçek asmanın ürününden de en güzel şekilde sarhoş eden şey anlaşılmalıdır.
Ἔδωκας εὐφροσύτην εἰς τὴν καρδίαν μου, τ. ἐ. Συνάδει τοῦ στίχου (15) ὁ νοῦς οἶς εἰς τὸν τὸ τούτου εἰρήκαμεν. Ἐν γὰρ τῷ σημειοῦσθαι ἐπὶ ὺς ἁγίους τὸ φῶς τοῦ προσώπου Κυρίου, τί ἄλλο τὶν ἡ εὐφραινομένη καρδία; Ὅπερ λαμβάνομεν τὶ τοῦ νοητικοῦ, ᾧ δίδοται ἡ εὐφροσύνη θεωροῦντι ὸν καί μετέχοντι τῆς θειότητος αὐτοῦ. Οὐ ταυτὸν ἐστι τῷ εὐφραίνεσθαι καρδίαν τὸ εὐφραίνεσθαι ρκα. Ἐν μὲν γὰρ θεωρίᾳ καρδία εὐφραίνεται· ἐν τοῖς ὑλικοῖς βρώμασί τε καὶ πόμασι καὶ μίξεσι ρς εὐφραίνεται, τῆς καρδίας πεπαχυμμένης καὶ ἐς τὸ ἴδιον ἀγαθὸν ἐμποδιζομένης. Ἐπὰν οὖν λέται ἐν αὐτοῖς τοῖς Ψαλμοῖς· « Οἶνος εὐφραίνει καρδίαν ἀνθρώπου, καὶ ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπω στηρίζει, » τὸν ἀληθινὸν ἄρτον νοητέον τροφιμώτατον ὅντα τῇ διανοίᾳ, καὶ τὸ γέννημα τῆς ἀληθινῆς ἀμπέλου μεθύσκον ὡς κράτιστον.
4.13Buğdaylarının, şaraplarının ve zeytinyağlarının ürününden çoğaldılar vesaire. İbranicede "vaktinden" yazılıydı. Yetmişler de böyle koymuştur; öyle ki bütün ifadenin anlamı şudur: Buğday, arpa ve bütün bu bakliyatın tohumları biçildiği vakitte çoğaldılar. Zahire payını vaktinde alanlar, vakti gelmiş buğdaydan çoğaldılar; çünkü vaktinde gelen bu yardımdan çoğalacak kadar fayda gördüler. "İnsanın yüreğini sevindiren şarap" için de aynı şey söylenmelidir.
Ἀπὸ καρποῦ σίτου, οἴνου, καὶ ἐλαίου αὐτῶν ἐπληθύνθησαν, κ. τ. ἑ. Ἐν τῷ Ἑβραικῷ (16. ἀπὸ καιροῦ, » εἶχε. Καὶ οἱ Ἑβδομήκοντα δὲ οὕτω τεθείκασιν, ὡς τῆς ὅλης λέξεως εἶναι τὸν νοῦν τοιοῦ τον· Ἐν τῷ καιρῷ τῶν θεριζομένων σπερμάτων σίτου καὶ κριθῆς, καὶ τῶν ὀσπρίων πάντων τούτων. ἐπληθύνθησαν. Οἱ ἐν τῷ καιρῷ τὸ σιτομέτριον λαμβνοντες ἀπὸ καιροῦ σίτου ἐπληθύνθησαν, διὰ τὴ εὔκαιρον εἰς πληθυσμὸν ὠφελούμενοι. Ὁμοίως δʼ καὶ περὶ οἴνου τοῦ εὐφραίνοντος καρδίαν ἀνθρώπου διαλεκτέον.
4.14Esenlik içinde bir arada yatıp uyuyacağım; çünkü sen, ya Rab, beni tek başıma umutla yerleştirdin vesaire. Eğer mezmur Mesih'in ağzından, Baba'nın ona verdiği, kıyas kabul etmeyen yücelik gereği söyleniyorsa –öyle bir yücelik ki kimse onun büyüklüğünün tamamına pay alamaz–, "Beni tek başıma yerleştirdin" demesi yerindedir. Peygamberin ağzından söyleniyorsa, sanırım kutsallığın, hele günahkâr nesiller arasında, ne kadar nadir olduğu gösteriliyor; İlyas'ın günlerinde böyleydi, o şöyle diyordu: "Ya Rab, peygamberlerini öldürdüler, sunaklarını yıktılar, yalnız ben kaldım." Belki ödülü alan ve kendi neslinin üstüne çıkan kimse de mezmurun bu sözünü söyleyecektir. "Umutla" sözüne gelince, bunu Kurtarıcı ilahî tedbir gereği söylüyorsa, eski yerine dönmeyi umarak Tanrı tarafından umutla yerleştirildiğini söylemesine şaşmamak gerekir; "Baba, dünya var olmadan önce yanında sahip olduğum yücelikle beni yücelt" sözünde olduğu gibi. Kurtarıcı "tek başıma" sözünü, bütün öğrencilerinin onu bırakıp tökezledikleri vakit için de söylemiş olabilir. Bunu bir peygamberin söylediği kabul edilse bile "umutla" sözü açıktır; çünkü her kutsal kişi, sevgi sayesinde her şeyi umar.
Ἐν εἰρήνῃ ἐπὶ τὸ αὐτὸ κοιμηθήσομαι, καὶ ὑπνώσω· ὅτι σὺ, Κύριε, κατὰ μόνας ἐπʼ ἐλπίδ κατῴκισάς με, κ. τ. ἐ. Ἐὰν μὲν ἐκ προσώπου (17 τοῦ Χριστοῦ ὁ ψαλμὸς ἀπαγγέλληται κατὰ τὴν διδομένην αὐτῷ μεγαλειότητα ἀπὸ τοῦ Πατρὸς ἀπα ρἁβλητον οὖσαν, ὥστε μηδένα δύνασθαι τοῦ παντὸς τοῦ μεγέθους αὐτοῦ μεταλαβεῖν, ἀκολούθως φησὶ τὸ, « Κατ μόνας κατῴκισάς με. » Εἰ δὲ ἐκ προσώπου τοῦ προφήτου, οἶμαι δηλοῦσθαι τὸ σπάνιον τοῦ ἀγιασμοῦ καὶ μάλιστα ἐν γενεαῖς ἁμαρτωλῶν, ὁποῖον ἦν τὸ ἐ ταῖς ἡμέραις Ἡλίου λέγοντος· « Κύριε, τοὺς προφή τας σου ἀπέκτειναν, τὰ θυσιαστήριά σου καττέσκαψαν καὶ ἐγὼ ὑπελήφθην μόνος. » Τάχα δὲ καὶ ὁ λαμβάνων τὸ βραβεῖον, καὶ ὑπὲρ τοὺς κατὰ τὴν ἑαυτω γενεὰν γενόμενος, ἐρεῖ τὴν λέξιν ταύτην τοῦ ψαλ μοῦ. Τὸ δὲ, « ἐπʼ ἐλπίδι, » ἐὰν μὲν ὁ Σωτὴρ λέγ κατὰ τὴν οἰκονομίαν, οὐ θαυμαστὸν ἐλπίζοντα αὐτὸ τὴν ἰδίαν ἀποκατάστασιν λέγειν ἐπʼ ἐλπίδι κατῳ κίσθαι ὑπὸ τοῦ Θεοῦ, κατὰ τὸ, « Δόξασόν με, Πάτερ » τῇ δόξᾳ ἢ εἶχον πρὸ τοῦ κόσμον εἶναι παρὰ σοί. » Δύναται μέντοιγε « κατὰ μόνας » λέγεσθαι ὑπὸ Σε?? τῆρος διὰ τὸν καιρὸν ὅν πάντες ἐσκανδαλίσθησαν μαθητπὶ αὐτοῦ καταλιπόντες αὐτόν. Σαφὲς δὲ, κᾶν Προφήτης λέγη τις, τὸ, « ἐπʼ ἐλπίδι, » παντὸς ἁίυ διὰ τὴν ἀγάπην πάντα ἐλπίζοντος.
5.1Mezmur 5
Sözlerime kulak ver, ya Rab, feryadımı anla. Yakarışımın sesine dikkat et, Kralım ve Tanrım vesaire. Tanrı'nın anlayışını çağırabilmek için ne büyüklükte bir zihnî sesimiz olması gerektiğini düşünmeliyiz; Rab'be yaraşır nasıl sözler ve Efendi'nin dikkatine güvenen nasıl bir yakarış sesi gerektiğini de. Günahın hükmü altında olan hiç kimse Tanrı'ya "Kralım" demez; tanrısı karnı olanlar da Tanrı'ya "Tanrım" demezler.
Τἂ ῥήματά μου ἐνώτισαι, Κύριε, σύνες τῆ κραυγῆς μου. Πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώ μου, ὁ βασιλεύς μου καὶ ὁ Θεός μου, κ. τ. ἑ. Χρ ἡμᾶς ἐννοεῖν (18) ὁποῖον μέγεθος νοητῆς φωνῆς ἕχε δεῖ, ἐφʼ ὦ καλέσωμεν τὴν σύνεσιν τοῦ Θεοῦ· κα τοιαῦτα ῥήματα ἁρμόζοντα ὡς τῷ Κυρίῳ, καὶ φι νὴν δεήσεως θαῤῥοῦσαν καὶ ἐπὶ τῇ προσοχῇ τοῦ Δε σπότου. Οὐδεὶς δὲ ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος ἐρτῷ Θεῷ· « Ὁ βασιλεύς μου· καὶ ὧν θεὸς ἡ κοιλία οὐκ ἐροῦσι, « Θεός μου, » τῷ Θεῷ.
5.2Sabah sesimi duyacaksın vesaire. Karanlığın işlerini üzerinden atıp ışığın silahlarını kuşanan kimse bu sözleri söylesin.
Τὸ πρωΐ εἰσακούσῃ τῆς φωνῆς μου, κ. τ. ἑ. ἀποθέμενος (19) τὰ ἔργα τοῦ σκότους, καὶ ἐνδυσα μένος τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς, ταῦτα λεγέτω τὰ ῥήματα
5.3Sabah karşında duracak ve bakacağım; çünkü sen kanunsuzluğu dileyen Tanrı değilsin, kötülük eden senin yanında konuk olamaz, kanunsuzlar gözlerinin önünde kalamazlar vesaire. Güneş doğar doğmaz karşında duracağım ve senin kanunsuzluğu dileyen Tanrı olmadığını temaşa edeceğim; kötü kimse senin yanında konuk olamayacak, "kanunsuzlar gözlerinin önünde kalamayacak". Nasıl hasta olan, kendisini iyileştirebilecek hekimin gözleri önünde hasta kalmazsa, kanunsuzlar da Tanrı'nın gözleri önünde kalamazlar.
Τό πρωΐ παραστήσομαί σοι, καὶ ἐπόψομαι· ὅτι ϲὐχὶ Θεὸς θέλων ἀνομίαν σὺ εῖ, οὐδὲ παροικήσει cοι πονηρευόμενος, οὐδέ διαμενοῦσι παράνομοι κατέναντι τῶν ὀφθαλμῶν σου, κ. τ. ἑ. Ἅμα τῷ ἀνατεῖλαι (20) τὸν ἤλιον παραστήσομαί σοι, καὶ ἐν θεωρίᾳ ἔσομαι. « τοῦ μὴ εἶναί σε θέλοντα ἀνομίαν Θεὸν, μηδὲ παροικήσει σοι πονηρὸς, οὐδὲ διαμενοῦσι παράνομοι κατέναντι τῶν ὀφθαλμῶν σου. » Ὡς γὰρ οὐδὲ διαμένει νοσῶν ἐν ὀφθαλμοῖς τοῦ δυναμένου θεραπεῦσαι αὐτὸν ἰατροῦ, οὕτως οὐδὲ διαμενοῦσι παράνομοι ἐναντίον τῶν ὀφθαλμῶν τοῦ Θεοῦ.
5.4Kanunsuzluk yapanların hepsinden nefret ettin; yalan söyleyenlerin hepsini yok edeceksin vesaire. Yaşayışlarında sürçenlere "kanunsuzluk yapanlar" dedi, bunlardan Tanrı nefret eder; hakikatten düşen sapkınlara da "yalan söyleyenler" dedi, bunları Tanrı yok edecektir. "Nefret ettin" ile "yok edeceksin" arasındaki farka dikkat et: önce, "nefret ettin" sözünün "yok edeceksin"den daha ağır olup olmadığına; sonra, birinin niçin geçmiş zamanda, ötekinin gelecek zamanda çekildiğine. "Yalan söyleyenlerin hepsini yok edeceksin": yalan söylemiş olanları değil, yalan söylemekte olanları. Rab bunları yok ediyorsa ve her insan yalancıysa, Tanrı herkesi yok eder ki insan olmayı üzerlerinden atıp tanrı olsunlar; çünkü tanrı olmuşken ve hepsi Yüce Olan'ın oğulları iken insan oldular. Demek ki Tanrı sapkınları gelecek çağda yok edecektir.
Ἐμίσησας πάντας τοὺς ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν· ἀπολεῖς πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος, κ. τ. ἑ. Τοὺς μὲν ἐν τῇ πολιτείᾳ (21) πταίοντας ἐργαζομένους τὴν ἀνομίαν ὠνόμασε· τούτους δὲ μισεῖ ὁ Θεός· τοὺς δὲ ἀποπεσόντας τῆς ἀληθείας ἑτεροδόξους λαλοῦντας τὸ ψεῦδος εἶπεν, οὓς ἀπολεῖ ὁ Θεός. Καὶ τήρει διαφορὰν τοῦ « ἐμίσησας » καὶ « ἀπολεῖς· » πρῶτον μὲν εἰ χεῖρον τοῦ « ἀπολεῖς » τὸ « ἐμίσησας· » δεύτερον δὲ, διὰ τί τὸ μὲν εἰς τὸν παρεληλυθότα ἐνέκλινε χρόνον, τὸ δὲ εἰς τὸν μέλλοντα. « Ἀπολεῖς πάντας τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος, » οὐ τοὺς λαἀησαντας, ἀλλὰ τοὺς λαλοῦντας τὸ ψεῦδος. Εἰ δὲ τούτους ἀπόλλυσι Κύριος, πᾶς δὲ ἄνθρωπος ψεύστης, πάντας ἀπόλλυσιν ὁ Θεὸς, ἴνα, τὸ εἶναι ἄνθρωποι ἀποθέμενοι, γίνωνται θεοὶ, ἐπεὶ καὶ θεοὶ γεγονότες, καὶ υἱοὶ Ὑψίστου πάντες, γεγόνασιν ἄνθρωποι. Τοὺς ἑτεροδόξους οὖν ἀπολεῖ ὁ Θεὸς ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι.
5.5Rab kan dökücü ve hileci adamdan tiksinir vesaire. Kan adamı, kandan doğmuş olan ya da katildir.
Ἄνδρα αἱμάτων καὶ λόλιον βδελύσσεται Κύριος, κ. τ. ἐ. Ἀνὴρ αἱμάτων (21·) ὁ ἐξ αἱμάτων γενημένος, ἢ ὁ φονικός.
5.6Ben ise bol merhametinle evine gireceğim; kutsal tapınağına dönüp sana korkuyla secde edeceğim vesaire. Kötülük edenler ve kanunsuzlar senin yanında konuk olamadığı, bakışının altında kalamadığı hâlde, ben senin merhametinle evine gireceğim. Ancak böylece şunu da diyebilirim: "Sabah karşında duracağım ve beni göreceksin." Evine senin merhametinden başka bir yolla girmeyeceğim için, burada "korku" denen derin bir saygıyla, kutsal tapınağına gelip sana ruhta ve hakikatte secde edeceğim. Tanrı'nın tapınağı ve evi, kutsal ve erdemli hâldir; buna sahip olanlar açık yüreklilikle şöyle derler: "Mesih ise oğul olarak kendi evinin başındadır; o ev de biziz." Üstelik başka inananlara yazarak şöyle seslenirler: "Kutsal tapınaksınız ve bedenleriniz, Tanrı'dan aldığınız Kutsal Ruh'un tapınağıdır." Oğul ile Baba'nın yanına gelip yurt edindiği, İsa'nın sözünü tutan kimse nasıl Tanrı'nın evi ve tapınağı olmasın? Kilisenin görüşüne ve öğretisine de Rab'bin evi ve tapınağı denebilir. Bu, Timoteos'a yazılanlardan anlaşılır: "Yaşayan Tanrı'nın kilisesi olan Rab'bin evinde nasıl davranman gerektiğini bilesin diye." Bu iki yorumdan hangisi alınırsa alınsın, kişi eve girer ve Rab'bin kutsal tapınağına dönüp secde ederse, bunu kendi yaşayışı ve phronēsisinden çok Tanrı'nın merhametiyle yapar.
Ἐγὼ δὲ ἐν τῷ πλήθει τοῦ ἐλέους σου εἰσε. ιεύσομαι εἰς τὸν οἶκόν σου· προσκυνήσω πρὸς ναὸν ϋγιόν σου ἐν φόβῳ σου, κ. τ. ἑ. Τῶν πονηρευομένων (22) καὶ παρανόμων οὐ παροικούντων σοι, οὐδὲ διαμενόντων ὑπὸ τὴν θεωρίαν σου, ἐγὼ ἐλέῳ τῷ σῷ εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκόν σου. Οὕτω γὰρ καὶ εἰπεῖν δυνήσομαι· « Τὸ πρωΐ παραστήσομαί σοι, καὶ ἐπόψει με. » Καὶ ἐπεὶ οὐκ ἄλλως ἢ ἐλέῳ τῷ σῷ εἰσελεύσομαι εἰς τὸν οἶκόν σου, σὺν εὐλαβείᾶ πολλῇ ὀνομαἐομένῃ φόβῳ σου προσκυνήσω σοι πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ, ἐλθὼν πρὸς τὸν ἅγιόν σου ναόν. Ναὸς δὲ καὶ οἷκος Θεοῦ ἡ άγία καὶ ἐνάρετος κατάστασις, ἢν οἱ ἑχοντες μετὰ παῤῥησίας φασίν. Χριστὸς δὲ ὡς υἱὸς πὶ τὸν οἶκον αὐτοῦ, οὗ οἶκός ἐσμεν ἡμεῖς. Ἀλλὰ καὶ προσφωνοῦσιν ἑτέροις πιστοῖς γράφοντες· « Ναὸς γιὸς ἐστε, καὶ τὰ σώματα ὑμῶν ναὸς τοῦ ἁγίου Ινεύματός ἐστιν, οὗ ἔχετε ὑπὸ Θεοῦ.» Πῶς γὰρ οὐκ ἷκος καὶ ναὸς Θεοῦ ὁ τηρῶν τὸν Ἰησοῦ λόγον, πρὸς ν ὁ Γἰὸς καὶ ὁ Πατὴρ μονὴν ποιοῦνται; Δυνατὸν καὶ ὴν ἐκκλησιαστικὴν γνώμην καὶ διδασκαλίαν οἶκον Κυρίου φάναι καὶ ναὸν αὐτοῦ. Δηλοῦται τοῦτο ἐκ τῶν ραφομένων Τιμοθέῳ· Ἵνα εἰδῇς πῶς δεῖ σε ἐν οἴκῳ Κυρίου ἀναστρέφεσθαι , ἥτις ἐστὶν Ἐκκλησία Θεοῦ ζῶντος. » Κατʼ ἀμφοτέρας θεωρίας εἰσέρχεταί τις εἰς τὸν οἶκον καὶ προσκυνεῖ πρὸς ναὸν τὸν ἄγιον Κυρίου, ἐλέῳ Θεοῦ μᾶλλον ἢ οἰκεία πολιτείᾳ καὶ φρονήσει.
5.7Yargıla onları, ey Tanrı; kendi kurdukları düzenlerden düşsünler. Dinsizliklerinin çokluğu ölçüsünde onları dışarı at, çünkü seni öfkelendirdiler, ya Rab vesaire. Günah işleyen kimse için Tanrı tarafından yargılanmak, yargının dışında kalmaktan daha yararlıdır. Kötü düzenlerden düşmek de düşen için kötü bir şey değildir, çünkü o düzenlerin kötü sonuna varmamış olur; tıpkı daha iyi işlerde sona varmamanın iyi olmadığı gibi. Nereden dışarı attığını söylememesi pek güzeldir: bu, çoğunluğa açık olmasın diyedir. Sanırım kastedilen, dinsizliklerinin çokluğu ölçüsünde o dinsizliklerin kendisinden atılmalarıdır. Çünkü Tanrı kimseyi kendisinden dışarı atmaz: "Kendilerini senden uzaklaştıranlar yok olacaklar" denir.
Κρῖνον αὐτούς, ὁ Θεός· ἀποπεσάτωσαν ἀπὸ τῶν διαβουλιῶν αὐτῶν. Κατὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀσεβειῶν αὐτῶν ἔξωσον αὐτοὺς, ὅτι παρεπίκρανάν σε, Κύριε, κ. τ. ἑ. Τῷ ἁμαρτάνοντι (23) λυσιτελεῖ μᾶλλον ὑπὸ Θεοῦ κριθῆναι, ἢ ἔξω εἶναι τῆς κρίσεως. Καὶ τὸ ἀπὸ μοχθηρῶν διαβουλιῶν ἀποπεσεῖν οὐ κακὸν τῷ ἀποπίπτοντι, οὐκ ἐρχομένῳ ἐπὶ τὸ μοχθηρὸν αὐτῶν τέλος· ὡς οὐ καλὸν τῶν κρειττόνων μὴ ἐπὶ τέλος ἐλθεῖν. Πάνυ δὲ χαρίεν, πῶς οὐκ εἴρηκε πόθεν ἔξωσεν, ἵνα μὴ τοῖς πολλοῖς σαφὲς ᾖ. Οἶμαι δὲ, ὅτι ἀπὸ τῶν ἀσεβειῶν αὐτῶν κατὰ τὸ πλῆθος αὐτῶν. Οὐ γὰρ ἀφʼ ἑαυτοῦ ἐξωθεῖ ὁ Θεός τινας· « Οἱ γὰρ μακρύνοντες, φησὶν, ἑαυτοὺς ἀπὸ σοῦ, ἀπολοῦνται. »
5.8Ya Rab, düşmanlarım yüzünden adaletinde bana yol göster, yolumu önünde düzelt vesaire. Doğru düşünüp doğru davranmayı kendine amaç edinen kimsenin karşısında pek çok hasım vardır. Çünkü kıskanç insanlar da daimōnlar da vardır; bunlar doğru iş yapanların iyiliklerine üzülürler. Burada söz konusu olan kişi bunu görerek, üzerine gelenlerle savaşmayı kendi gücüne bırakmamış, Tanrı'ya yalvarıp kendisini bu denli çok ve bu denli güçlü düşmandan zarar görmeden koruyacak elini uzatmasını istemiştir: Sen, ey Efendi, adaletinde bana yol göster; yolumun önünde düzelmesi ancak böyle başarılabilir.
Κύριε, ὁδήγησόν με ἐν τῇ δικαιοσύνη σου ἔνεκα τῶν ἐχθρῶν μου, κατεύθυνον ἐνώπιόν σου τόν ὀδόν μου, κ. τ. ἑ. Ὁ προτιθέμενος (24) ὀρθῶς φρονεῖν καὶ πράττειν, πολλοὺς ἐναντίους ἔχει. Εἰσὶ γὰρ καὶ ἄνθρωποι καὶ δαίμονες φθονεροὶ, λυπούμενοι ἐπὶ τοῖς ἀγαθοῖς τῶν κατορθούντων. Τοῦτο δὲ θεωρήσας καὶ ὁ προκείμενος οὐ τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει δέδωκε τὸ ἀπομάχεσθαι τοῖς ἐπικειμένοις κατʼ αὐτοῦ, ἀλλὰ παρεκάλεσε τὸν Θεὸν χεῖρα αὐτῷ ὀρέξαι σκεπάζουσαν αὐτὸν ἀβλαβῆ ἀπὸ τῶν τοσούτων καὶ τηλικούτων πολεμίων, φάσκων· Αὐτὸς, ὦ Δέσποτα, ὁδήγησόν με ἐν τῇ δικαιοσύνῃ σου· οὕτω γὰρ κατορθωθείη τὸ τὴν ὁδόν μου ἐνώπιόν σου κατευθυνθῆναι.
5.9Çünkü ağızlarında hakikat yoktur, yürekleri boştur. Gırtlakları açık mezardır; dilleriyle hile yaparlar vesaire. Düşmanlar senin yolunun gözlerimin önünde belirmesine engel olurken, sen onu önümde düzelt. Çünkü yol hakkında vaatlerde bulunurken doğruyu söylemediklerini biliyorum; zira ağızlarında hakikat yoktur, yürekleri de boştur. Gırtlaklarından çıkan her şey ölüdür, çünkü gırtlakları açılmış bir mezardır. Sözleri de bir tür hesaplanmış safsatadır.
Ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ στόματι αὐτῶν ἀλήθεια, ἡ καρδία αὐτῶν ματαία. Τάφος ἀνεῳγμένος ὁ λάρυγξ αὐτῶν· ταῖς γλώσσαις αὐτῶν ἐδολιοῦσαν, κ. τ. ἑ. Ἐχθρῶν ἐμποδιζόντων (25) τὴν ὁδόν σου φανερωθῆναι ἐν ὀφθαλμοῖς μου, σὺ κατεύθυνον αὐτὴν ἐνώπιόν μου. Οἶδα γὰρ αὐτοὺς ἐν οἷς περὶ ὁδοῦ ἐπαγγέλλονται, μὴ ἀληθεύοντας, τῷ μὴ εἶναι ἐν τῷ στόματι αὐτῶν ἀλήθειαν, καὶ ματαίαν εἶναι αὐτῶν τὴν καρδίαν. Πάντα δὲ τὰ ἐκφωνούμενα ἐν τῷ λάρυγγι αὐτῶν νεκρά ἐστι, τῷ εἶναι αὐτὸν τάφον ἀνεῳγότα. Ἀλλὰ καὶ λελογισμένοι σόφισμά τινές εἰσιν οἱ λόγοι αὐτῶν.
5.10Sonsuza dek sevinecekler, sen de onların içinde konaklayacaksın vesaire. Çağ, Tanrı'nın bilinmesi uğruna, çeşitli bedenlerden oluşan ve akıl sahibi varlıklar arasındaki farklılıkları içine alan tabii bir düzendir. Sonsuza dek sevinecekler, diyor, çünkü onlar için konaklama da sonsuzdur. Senin adını sevenlerin hepsi seninle övünecekler; çünkü sen adili kutsayacaksın, ya Rab vesaire. Sevenler korkanlardan üstünse, övünmek de daha çok sevenlere düşer. Rab korkusunda da makul bir övünç varsa, bu "seninle övünecekler" sözünden daha aşağıdadır. Nuh, Sam ile Yafet'i kutsar; Melkisedek İbrahim'i, İshak Yakup'u, Yakup on iki oğlunu, Musa da oymakları kutsar; ama bütün bunların üstünde ve bunlardan sonra Rab'bin kendisi adili kutsayacaktır. Bu, "Konuşan benim, işte buradayım" ve "Kendin bizimle gelmezsen" sözlerine benzer. Lütfunu kalkan gibi bize taç yaptın vesaire. Adillerin silahı da tacı da aynı şeydir; öyle ki silah kuşanan taç giymiş, taç giyen de silah kuşanmış olur. Bunun "Zevk tacıyla seni koruyacak" sözüyle bir benzerliği vardır. O hâlde Tanrı bilgisi düşmanları püskürtüyorsa lütuf silahıdır; insanı tutkularına hükmeden bir kral yapıyorsa taç adını alır. Tanrı bilgisi ikiye ayrılır: eylem ve temaşa; lütuf silahı eyleme, taç ise temaşaya aittir. Sıra da gözetilmiştir: nasıl eylem temaşadan önce geliyorsa, silah da taçtan önce gelir.
Εἰς αἰῶνα ἀγαλλιάσονται, καὶ κατασκηνώσεις ἐν αὐτοῖς, κ. τ. ἑ. Αἰών ἐστι σύστημα (26) φυσικὸν, ἐκ σωμάτων ποικίλων λογικὰς διαφορὰς περιέχον τῆς τοῦ Θεοῦ γνώσεως ἕνεκεν. Εἰς αἰῶνα, φησὶν, ἀγαλλιάσονται, ὅτι καὶ αἰώνιος ἑαυτοῖς κατασκήνωσις. Καὶ καυχήσονται ἐπὶ σοὶ πάντες οἱ ἀγαπῶντες τὸ ὄνομά σου· ὅτι σὺ εὐλογήσεις δίκαιον, Κύριε, κ. τ. ἑ. Εἰ κρείττους (27) οἱ ἀγαπῶντες τῶν φοβουμένων, τὸ καυχᾶσθαι μᾶλλον τῶν ἀγαπώντων ἐστίν. Εἰ δέ ἐστί τις εὔλογος καύχησις καὶ ἐν φόβῳ Κυρίου, ἐλάττων ἐστὶν αὐτὴ τοῦ, καυχήσονται ἐν σοί. Εὐλογεῖ δὲ Νῶε τὸν Σὴμ καὶ τὸν Ἰαφέθ· εὐλογεῖ Μελχισεδὲκ τὸν Ἀβραὰμ, καὶ ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἰακὼβ, καὶ ὁ Ἰακὼβ τοὺς δώδεκα, καὶ ὁ Μωῦσῆς τὰς φυλάς· ἀλλὰ ὑπὲρ πάντα ταῦτα καὶ μετὰ ταῦτα αὐτὸς ὁ Κύριος εὐλογήσει τὸν δίκαιον, ἀνάλογον τῷ, « Αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι, » καὶ τῷ, « Μὴ αὐτὸς συμπορεύσῃ. » Ὦς ὅπλῳ εὐδοκίας ἐστεφάνωσας ἡμᾶς, κ. τ. ἑ. Ταυτόν ἐστι τῶν (28) δικαίων ὅπλον καὶ στέφανος· ὡς τὸν ὁπλισάμενον ἐστεφανοῦσθαι, καὶ τὸν στεφανούμενον ὡπλίσθαι. Ἔχει δὲ τοῦτό τι ὅμοιον τῷ, « Στεφάνῳ δὲ τρυφῆς ὑπερασπίσει σε.» Ἡ γνῶσις οὖν τοῦ Θεοῦ, εἰ μὲν ἀμύνεται τοὺς πολεμίους, ὅπλον ἐστὶν εὐδοκίας· εἰ δὲ βασιλεύειν ποιεῖ τινα τῶν παθῶν, στέφανος ὀνομάζεται. Τέμνεται δὲ ἡ τοῦ Θεοῦ γνῶσις εἰς δύο, εἰς πρᾶξιν καὶ θεωρίαν· καὶ τῆς μὲν πράξεως ὅπλον τῆς εὐδοκίας ἐστὶ, τῆς δὲ θεωρίας ὁ στέφανος. Τετήρηται δὲ καὶ ἡ τάξις· πρὸ γὰρ τοῦ στεφάνου τὸ ὅπλον, ἐπειδὴ καὶ πρὸ τῆς θεωρίας ἢ πρᾶξις.
6.1Mezmur 6
Son için, ilahilerle, sekizinci üzerine, Davut'un mezmuru vesaire. On birinci mezmur da "sekizinci üzerine"dir. Ancak bununla on birincinin başlıkları farklıdır: bu mezmurunki "Son için, ilahilerle, sekizinci üzerine, Davut'un mezmuru", onunki ise "Son için, sekizinci üzerine, Davut'un mezmuru"dur. Sanırım sekizinci günde gazap azarlar, öfke terbiye eder.
Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ὑπέρ τῆς ὀγδόης ψαλμς τῷ Δαυΐδ, κ. τ. ἑ. Υπὲρ τῆς ὀγδόης (29) καὶ ὁ ἑνδέκατος. Διαφέρουσι δὲ αἱ ἐπιγραφαὶ τούτου καὶ τοῦ ἑνδεκάτου, ὅτι οὗτος μέν ἐστιν, « Εἰς τὸ τέλος ἐν ὕμνοις ὑπὲρ τῆς ὀγδόης ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ, » ἐκεῖνος δὲ, Εἰς τὸ τέλος ὑπὲρ τῆς ὀγδόης ψαλμὸς τῷ Δαυΐδ. Τῇ δὲ ὀγδόῃ, οἶμαι, θυμὸς ἐλέγχει καὶ ὀργὴ παιδεύει.
6.2Ya Rab, gazabınla beni azarlama, öfkenle beni terbiye etme vesaire. Gazap (thymos), uysal bir psykhēde özellikle karşılık vermeye yönelen arzunun atılımıdır. Şunu diyor: Gazap daha keskin azarlasa, öfke daha çabuk terbiye etse de, ben zayıflığım yüzünden merhametine yalvarıyorum; bu kadar acı vermeyen başka bir tedaviyle azarlanıp terbiye edileyim.
Κύριε, μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με, κ. τ. ἑ. Θυμός ἐστιν (30) ὁρμῆ ἐπιθυμίας ἡμέρου ψυχῆς κατʼ ἐξοχὴν ἀμύνης. Λέγει οὖν· Εἰ καὶ ὀξύτερον ὁ θυμὸς ἐλέγχει, καὶ ὀργὴ τάχιον παιδεύει, ἐγὼ διὰ τὴν ἀσθένειάν μου δέομαι τοῦ ἐλέους σου, διʼ ἄλλης ἐλεγχθῆναι καὶ παιδευθῆναι θεραπείας οὐ τηλικοῦτον προσαγούσης τὸν πόνον.
6.3Beni iyileştir, ya Rab, çünkü kemiklerim sarsıldı, canım da pek sarsıldı vesaire. Psykhēsi hasta olan beni iyileştir; çünkü onun kemiklerinin eklemleri sarsılmıştır, kendisi de pek sarsılmıştır.
Ἴασαί με, Κύριε, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου, καὶ ὁ ψυχή μου ἐταράχθη σφόδρα, κ. τ. ἑ. Νοσοῦντά με (31) τὴν ψυχὴν ἴασαι· καὶ γὰρ τεταραγμέναι εἰσὶ τῶν ὀστῶν αὐτῆς αἱ ἁρμονίαι, καὶ αὐτὴ δὲ σφόδρα τετάρακται.
6.4Ve sen, ya Rab, ne zamana kadar? vesaire. Bu eksiltili söylenmiştir; yerine şu anlaşılır: Ne zamana kadar canımı kurtarmayacak, merhametine göre bana selamet vermeyecek, beni döndürmeyeceksin? Eylemleriyle selamete ereceğine güvenmeyen "Merhametin hatırına bana selamet ver" der. Rab'bin günahını kaldırdığını duyduktan sonra sınavlarla ve sıkıntılarla boğuşan, ilaçların […] tadını alan Davut, ilaçlardan kurtulması için hekime yalvarıyor.
Καὶ σὺ, Κύριε, ἔως πότες κ. τ. ἑ. Τοῦτο ἐλλειπτικῶς (32) εἴρηται ἀντὶ τοῦ, Ἕως πότε οὐ ῥύῃ τὴν ψυχήν μου, οὐδὲ σώζεις με κατὰ τὸν ἔλεόν σου, οὐδὲ ἐπιστρέφεις με; Ὁ μὴ θαῤῥῶν δὲ ἐπὶ ἔργοις σωθῆναι ἐρεῖ· « Σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου. » Μετὰ τὸ ἀκοῦσαι, ὅτι Κύριος ἀφεῖλε τὸ ἁμάρτημα αὐτοῦ, πειρασμοῖς καὶ θλίψεσι παλαίων ὁ Δαυῒδ καὶ φαρμάεων […] γευόμενος περὶ τῆς τῶν φαρμάκων ἀπαλλαγῆς παρακαλεῖ τὸν ἰατρόν.
6.5Dön, ya Rab, canımı kurtar; merhametin hatırına bana selamet ver vesaire. Burada iki şey koyuyor: dönmek ve canını kurtarmak. Çünkü adiller için en çok çaba gösterilen şey buydu. "Dön", yani beni tekrar sana yakın kıl. Ama aynı zamanda düşmanların arasında bulunan canımı kurtar. Günahlarım yüzünden yüz çevirdin; insan sevgin yüzünden dön, beni terbiye için sınavlara bırakmış olsan da.
Ἐπίστρεψον, Κύριε, ῥῦσαι τὴν ψυχήν μου· σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου, κ. τ. ἑ. Δύο τίθησιν ἐνταῦθα, (33) τὸ ἐπιστρέψαι, καὶ ῥύσασθαι τὴν ψυχὴν αὐτοῦ. Τὸ γὰρ μάλιστα τοῖς δικαίοις ἦν περισπούδαστον. « Ἐπίστρεψον, » οἷον, Εἰς τὴν οἰκειότητα ἀποκατάστησον. Ἀλλὰ καὶ ῥῦσαι ἐν πολεμίοις αὐτὴν οὖσαν. Ἀπεστράφης διὰ τὰς ἁμαρτίας μου, ἐπίστρεψον διὰ τὴν φιλανθρωπίαν σου, καὶ πρὸς παίδευσιν ἐνδούς με τοῖς πειρασμοῖς.
6.6Çünkü ölümde seni anan yoktur, ölüler diyarında sana kim şükreder? vesaire. "Ben hayatım" diyen Tanrı'yı anan kimse ölümde değildir. Tanrı'nın son düşmanı olan ölümün içinde seni anmak mümkün değildir; bu yüzden beni ondan kurtar ki yeniden seni anayım. Yine bu yüzden, ölümden önce günah işleyenler de Tanrı'yı anmazlar. Ya ölüler diyarında kimse şükretmez ya da pek az kişi şükreder; bu sözün imâ ettiği budur. Belki de sebebi şu sözdür: "Ölüm onların üzerine gelsin, ölüler diyarına diri diri insinler." Ölüler diyarına diri inenler, ölümde olmadıkları için Tanrı'yı anabilir ve O'na şükredebilirler.
Ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου, ἐν δέ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι; κ. τ. ἑ. Ὁ μνημονεύων (34) Θεοῦ τοῦ λέγοντος· « Ἐγώ εἰμι ἡ ζωὴ, » οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ. Οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ τῷ ἐσχάτῳ ἐχθρῷ Θεοῦ τυγχάνοντι μεμνῆσθαί σου· διὸ ῥῦσαί με ἀπʼ αὐτοῦ, ἵνα πάλιν μνημονεύω σου. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ οἱ πρὸ θανάτου ἁμαρτάνοντες οὐ μέμνηνται τοῦ Θεοῦ. Ἤτοι ἐν ᾅδῃ οὐδεὶς ἐξομολογήσεται, ἢ πάνυ ὀλίγοι· τοῦτο γὰρ ἐμφαίνει ἀπὸ ταύτης, καὶ μήποτε διὰ τό· « Ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπʼ αὐτοὺς, καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες. » Οἱ ζῶντες εἰς ᾅδου καταβαίνοντες μεμνῆσθαι δύνανται τοῦ Θεοῦ ὡς οὐκ ὄντες ἐν τῷ θανάτῳ, καὶ ἐξομολογεῖσθαι αὐτῷ.
6.7İniltimden tükendim vesaire. İsrailoğulları Mısır'da böyle inleyince duyuldular. Pavlus da "Çadırda olanlar olarak inliyoruz" derken benzer bir şey yapıyor. "Yüreğimin iniltisinden kükrüyordum" sözü de böyledir. İnlemek yetmez, tükenecek kadar inlemek gerekir. Şu sözü iffete teşvik için güzelce kullanabiliriz: "Her gece yatağımı yıkayacağım." Bu sözün ancak cinsel birleşmeden sürekli uzak duranlarca yerinde söylendiğini söyleriz; bunlar kendilerini duaya verip eskiden işledikleri günahlar için yataklarını gözyaşlarıyla ıslatırlar. Bu yüzden "Şimdi ağlayanlara ne mutlu" dedi.
Ἐκοπίασα ἐν τῷ στεναγμῷ μου, κ. τ. ἑ. Τοιοῦτον στεναγμὸν (35) οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ στενάξαντες ἐν Αἰγύπτῳ, εἰσηκούσθησαν. Καὶ Παῦλος δὲ λέγων· «Οἱ ὄντες ἐν τῷ σκήνει στενάζομεν, » τὸ ὅμοιον ποιεῖ. Τοιοῦτόν ἐστι καὶ τὸ, « Ὠρυόμην ἀπὸ στεναγμοῦ τῆς καρδίας μου. » Καὶ οὐκ ἀρκεῖ στενάξαι, ἀλλʼ ὤστε κοπιάσαι δεῖ. Χαριέντως δὲ εἰς προτροπὴν ἁγνείας χρησόμεθα τῷ λόγῳ τούτῳ· « Λούσω καθʼ ἑκάστηνμ νύκτα τὴν κλίνην μου, » ὑπὸ μόνων τῶν ἀεὶ καθαρευόντων ἀπὸ μίξεως φάσκοντες καλῶς λέγεσθαι τὸ, « Λούσω καθʼ ἑκάστην νύκτα τὴν κλίνην μου· » οὗτοι δὲ, καὶ σχολάζοντες τῇ προσευχῇ, ἐν δάκρυσι βρέχουσιν ἑαυτῶν ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις πάλαι τὴν στρωμνήν. Διὰ τοῦτο εἶπε· « Μακάριοι οἱ κλαίοντες νυν. »
6.8Gözüm gazaptan sarsıldı, bütün düşmanlarımın arasında eskidim vesaire. Hiçbir şey nousu, sarsılan gazap kadar kör etmez. Gözün bu sarsıntısı yüzünden zihnî şeyleri gördüğünü sanan kimse de bunları temiz biçimde değil, karışık olarak görür. "Eskidim", yani hayatta onların bulunduğu yerde vakit geçirerek eskidim, yıllandım; ya da onların yanında, "aldatıcı arzulara göre çürüyen" eski insanı işleriyle birlikte üzerime aldım.
Ἐταράχθη ἀπὸ θυμοῦ ὁ ὀφθαλμός μου, ἐπαλαιώθην ἐν πᾶσι τοῖς ἐχθροῖς μου, κ. τ. ἑ. Οὐδὲν οὕτω (63) τυψλοῖ νοῦν ὡς θυμὸς ταρασσόμενος. Διὰ ταύτην τὴν τοῦ ὀφθαλμοῦ ταραχὴν οὐ καθαρῶς, ἀλλὰ συγκεχυμένως ὁρᾷ καὶ ὁ βλέπειν τὰ νοητὰ δοκῶν. Τὸ δὲ, « ἐπαλαιώθην, » οἷον, Παλαιὸς καὶ πολυχρόνιος γέγονα, ἐν αὐτοῖς διατρίβων ἐν τῷ βίῳ ὅπου εἰσίν· ἢ, Τὸν παλαιὸν παῤ αὐτοῖς ἀνέλαβον ἄνθρωπον σὺν ταῖς πράξεσιν αὐτοῦ, « τὸν φθειρόμενον κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς ἀπάτης. »
6.9Çekilin benden, kanunsuzluk yapanlar hepiniz vesaire. Her zaman kanunsuzluk yapmak daimōnlara, her zaman yapmamak insanlara, hiçbir zaman yapmamak meleklere özgüdür.
Ἀπόστητε ἀπʼ ἐμού, πάντες οἱ ἐργαζόμενοι τήν ἀνομίαν, κ. τ. ἑ. Δαιμόνων τὸ (37) διὰ παντὸς τὶν ἀνομίαν ἐργάζεσθαι· ἀνθρώπων τὸ μὴ διὰ παντός· ἀγγέλων τὸ μηδέποτε.
6.10Çünkü Rab ağlayışımın sesini duydu. Rab yakarışımı duydu, Rab duamı kabul etti vesaire. Ağlayanların bahtiyarlığını anlayan ve ağlayan kimse, yanında bulunan, kanunsuzluk yapan bütün görünür ve görünmez varlıklara bunları söyleyecektir. Tanrı önce sesi ve ağlayışı duyar, sonra yakarışı, sonra da duayı kabul eder.
Ὅτι εἰσήκουσε Κύριος τῆς φωνῆς τοῦ κλαυθμοῦ μου. Εἰσήκουσε Κύρος τῆς δεήλεώς μου, Κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο, κ. τ. ἑ. Ὁ τῶν κλαιόντων (38) μακαρισμὸνσυνιεὶς, καὶ κλαίων, ταῦτα ἐρεῖ πᾶσι τοῖς παροῦσιν αὐτῷ ἐργαζομένοις τὴν ἀνομίαν, ὁρατοῖς, ἀοράτοις. Πρῶτον δὲ ὁ Θεὸς φωνῆς καὶ κλαυθμοῦ ἀκούει, εἶτα δεήσεως, εἶτα τὴν προσευχὴν προσδέχεται.
6.11Bütün düşmanlarım utansın ve pek sarsılsın vesaire. Utanç, günah işleyeni kendi hâlinin farkına vardırır. Bana hakaret etmeyi bırakın, diyor; kendi kötülüklerinizi düşünüp utanç ve sarsıntıyla dolun. Çünkü ilahî mahkeme adildir ve korkunçtur.
Αἰσχυνθείησαν καὶ ταραχθείησαν σφόδρα πάντεςοί ἐχθροί μου, κ. τ. ἑ. Ἡαἰσχύνη (39) εἰς συναίσθησιν ἄγει τὸν ἁμαρτάνοντα. Παύσασθε, φησὶν, ἐμοὶ τὰ ὀνείδη προσφέροντες· τὰ οἰκεῖα δὲ κακὰ λογιζόμενοι, αἰσχύνης καὶ ταραχῆς ἀναπλήσθητε. Δίκαιον γὰρ καὶ φοβερὸν τὸ θεῖον κριτήριον.
6.12Dönsünler ve çabucak pek utansınlar vesaire. Eğer yenersek, karşımızda güreşenler utanır; hele insan bunlardan üstün çıkıp kendi bilgeliğiyle onları şaşırtarak sarsarsa. Belki de utananları döndürür; kutsal kişi bunu çabucak yapar.
ἐπιστραφείησαν καὶ αἰσχυνθείησαν σφόδρα διὰ τάχους, κ. τ. ἑ. Ἐὰν νικήσωμεν (40), τὰ ἀντιπαλαίοντα καταισχύνονται, μάλιστα ὅτε τις ὁ ἄνθρωπος τούτων κρείττων εὑρίσκεται, καὶ συγχέων ταράσσει αὐτὰ τῇ ἑαυτοῦ σοφίᾳ. Τάχα δὲ καὶ ἐπιστρέφει αὐτὰ αἰσχυνθέντα, καὶ ταχέως ὁ ἅγιος τοῦτο ποιεῖ.
6.13Aynı kişiden. Bu sözlerin, ona bu tuzağı kuran, Tanrı'ya doğru ilerleyişini kıskanan ve günahından sonra üzerine yürüyen görünmez düşmanlara da söylendiğini anlayacaksın. Onlar şöyle diyorlardı: "Onun için Tanrısında selamet yoktur."
Τοῦ αὐτοῦ. Νοήσεις ταῦτα λέγεσθαι καὶ πρὸς τοὺς τὴν κατασκευὴν αὐτῷ κατεργασαμένους ἀοράτους ἐχθροὺς διαφθονουμένους τῇ κατὰ Θεὸν αὐτοῦ προκοπῇ, καὶ μετὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐπιβαίνοντας, ἐν οἷς Ελεγον· « Οὐκ ἕστι σωτηρία αὐτῷ ἐν τῷ Θεῷ αὐτοῦ. »