Origenes · Mezmurlar Üzerine Seçmeler
Giriş – Mezmur 2
pr1.1Origenes'e atfedilen, Mezmurlar yorumlarından derlenmiş seçmeler; aidiyeti şüphelidir. Yorumlanan ayet kalın harfledir.
Origenes'in Mezmurlar Üzerine Yazdıklarından
Başlığında "gayeye" (eis to telos) yazan mezmurlar yüzünden bu kelimenin tariflerini derledik. Aristoteles'in eserlerinden şu tarifler alınmıştır: Gaye, başka şeylerin kendisi için olduğu, kendisinin ise hiçbir şey için olmadığı şeydir. Ya da: Başka şeylerin kendisi için olduğu, kendisinin ise onlar için olmadığı şeydir. Ya da: İnsanın başka şeyleri onun için yaptığı, kendisini ise başka hiçbir şey için yapmadığı şeydir. Herophilos'un Stoacıların Terim Kullanımı Üzerine adlı eserinden de şu tarif alınmıştır: Gayenin, geri kalan her şeyi kendisi için yaptığımız, kendisi ise hiçbir şey için olmayan bir yüklem olduğunu söylerler. Ona eşlik edene, saadetin mesut olmaya eşlik etmesi gibi, hedef derler; bu da seçilmeye değer şeylerin sonuncusudur.
Διὰ τοὺς ἐπιγεγραμμένους ψαλμοὺς « εἰς τὸ τέλος, » ἐπελεξάμεθα τοὺς ὅρους αὐτοῦ, ἐκ μὲν τῶν Ἀριστοτέλους οὕτως ἔχοντας· Τέλος ἐστὶν οὗ ἕνεκεν τὰ ἄλλα, αὐτὸ δὲ μηδενὸς ἕνεκεν· ἢ οὕτως· οὗ ἕνεκεν τὰ ἄλλα, αὐτὸ δὲ οὐκ αὐτῶν ἕνεκα· ἢ οὕτως· διʼ οὗ τὰ ἄλλα τις πράττει, αὐτὸ δὲ διὰ μηδὲν ἄλλο· ἐκ δὲ τῶν Ἡροφίλου περὶ Στωϊκῆς ὀνομάτων χρήσεως οὕτως· Τέλος δʼ εἶναι λέγουσι (17) κατηγόρημα οὗ ἕνεκεν τὰ λοιπὰ πράττομεν, αὐτὸ δὲ οὐδενὸς ἕνεκεν· τὸ δὲ συζυγοῦν τούτῳ, καθάπερ ἡ εὐδαιμονία τῷ εὐδαιμονεῖν, σκοπόν· ὃ δὴ ἔσχατόν ἐστι τῶν αἱρετῶν.
pr1.2Tanrı hakkındaki tariflerin ve "Tanrı" adının anlattığı şeylerin de, içlerinden Kitab'a uygun olanları seçtiğimizde bize bir faydası dokunup dokunmayacağına sen de bakarsın. Aynı Herophilos şöyle diyor: En genel anlamda Tanrı'ya ölümsüz, akıllı canlı derler; bu anlamda akıllı her psykhē Tanrı'dır. Başka bir anlamda Tanrı, kendi başına var olan ölümsüz, akıllı canlıdır; buna göre içimizde bulunan psykhēler tanrı değildir, ama bedenlerden kurtulunca olacaktır. Başka bir anlamda Tanrı'ya ölümsüz, akıllı, erdemli canlı denir; buna göre her değerli psykhē, insanda bulunsa bile Tanrı'dır. Bir başka anlamda Tanrı, kendi başına var olan ölümsüz, erdemli canlıdır; buna göre bilge insanlardaki psykhēler tanrı değildir. Yine başka bir anlamda şöyle derler: Tanrı, güneş ve ay gibi, dünyanın yönetiminde belli bir görevi olan ölümsüz, erdemli canlıdır. Başka bir anlamda Tanrı, dünyanın ilk yöneticisine denir. Hepsinin üzerinde olarak da Tanrı'ya bozulmaz, doğmamış canlı ve bütün kâinatın ilk kralı derler.
Εἰ δὲ καὶ οἱ περὶ Θεοῦ ὅροι, καὶ ὅσα σημαίνεται ἐκ᾿ τῆς Θεός προσηγορίας, χρήσιμόν τι ἡμῖν παρἐξουσιν, ἐκλεξαμένοις ἀπʼ αὐτῶν τοὺς διαφέροντας τῇ Γραφῇ, καὶ αὐτὸς ἐπιστήσεις. Φησὶν οὖν ὁ αὐτὸς Ἡρόφιλος· Θεὸν μὲν γενικώτατα λέγουσι ζῶον ἀθάνατον, λογικὸν, καθὸ πᾶσα λογικὴ ψυχὴ Θεός ἐστιν. Ἄλλως δὲ, ζῶον ἀθάνατον, λογικὸν, καθʼ αὑτὸ ὅν· ὡς τὰς ἐν ἡμῖν περιεχομένας ψυχὰς μὴ εἶναι θεούς· ἀπαλλαγείσας δὲ τῶν σωμάτων ἔσεσθαι. Κατʼ ἄλλον δὲ τρόπον, Θεὸν λέγεσθαι ζῶον ἀθάνατον, λογικὸν, σπουδαῖον· ὥστε πᾶσαν ἀστείαν ψυχὴν Θεὸν ὑπάρχειν, κὰν ἐν ἀνθρώπῳ περιέχηται· ἄλλως δὲ λέγεσθαι Θεὸν τὸ καθʼ αὐτὸ ὂν ζῶον ἀθάνατον, σπουδαῖον· ὡς τὰς ἐν ἀνθρώποις σοφοῖς περιεχομένας ψυχὰς μὴ ὑπάρχειν θεούς. Καὶ ἔτι ἄλλως λέγουσι Θεόν· Ζῶον ἀθάνατον, σπουδαῖον , ἔχον τινὰ ἐπιστασίαν ἐν τῷ κόσμῳ κατὰ τὴν διοίκησιν, ὃν τρόπον ὁ ἥλιος καὶ ἡ σελήνη. Ἄλλως δὲ λέγει Θεὸν τὸν πρῶτον διοικητικὸν τοῦ κόσμου. Ἐπὶ πᾶσι δὲ Θεὸν λέγουσι· Ζῶον ἄφθαρτον καὶ ἀγέννητον, καὶ πρῶτον ῤασιλέα, ἤν ἔχει χώραν ὁ σύμπας κόσμος.
pr1.3İbraniler Mezmurlar kitabını beş kitaba böler. Birincisi "Kötülerin öğüdüne uymayan adama ne mutlu" diye başlar, kırkıncının sonuna kadar sürer. İkincisi "Geyiğin özlediği gibi" diye başlar, yetmiş birinciye kadar sürer. Üçüncüsü "Tanrı İsrail'e, yüreği doğru olanlara ne kadar iyidir" diye başlar, seksen sekizinciye kadar sürer. Dördüncüsü "Rab, nesilden nesile sığınağımız oldun" diye başlar, yüz beşinciye kadar sürer. Beşincisi "Rabbe şükredin" diye başlar, sona kadar sürer.
Εἰς πέντε βιβλία (18) διαιροῦσιν Ἐβραῖοτ τήν τῶν Ψαλμῶν βίβλον· ὧν τὸ μὲν πρῶτον· « Μακάριος ἀνὴρ ὃς οὐκ ἐπορεύθη ἐν βουλῇ ἀσεβῶν. » ἕως τῶν τελευταίων τοῦ τεσσαρακοστοῦ· τὸ δὲ δεύτερον· « Ὅν τρόπον ἐπιποθεῖ ἡ ἔλαφος, » ἕως πρώτου ἑβδομηκοστοῦ· τὸ δὲ τρίτον· « Ὡς ἀγαθὸς τῷ Ἰσραὴλ ὁ Θεὸς τοῖς εὐθέσι τῇ καρδίᾳ, » ἕως πή· τὸ δὲ τέταρτον· « Κύριε, καταφυγὴ ἐγενήθης ἡμῖν ἐν γενεᾷ καὶ γενεᾷ,» ἕως τοῦ ρε΄· τὸ δὲ πέμπτον· « Ἐξομολογεῖσθε τῷ Κυρίῳ, » ἕως τῶν ἐσχάτων.
pr1.4Ben Mezmurlar kitabında "Tanrı adamı Musa'nın duası" başlıklı tek bir mezmur olduğunu sanıyordum. Sonra Tanrı'nın bazı sözleri hakkında patrik Iullos ile ve Yahudiler arasında bilge sayılan biriyle görüşürken şunu duydum: Mezmurlar kitabının tamamında, birinci ve ikinciden itibaren, İbraniler arasında başlıksız olan ya da başlığı olup yazarının adını taşımayan mezmurlar, kendilerinden önce başlıklı olan mezmurda adı geçen kişiye aittir. Bu konuda patrik önce Musa'nın on üç mezmuru olduğunu söyledi. Ama kendi duyduklarımı ona aktarınca [metinde boşluk] on bir olduğunu söyledi. Sonra onların bilge saydığı kişiye sorunca on bir olduklarını öğrendim. Bunlardan seksen dokuzuncunun başlangıcı şudur: "Rab, nesilden nesile sığınağımız oldun." Bizde ondan sonra doksanıncı olarak geçenin başlangıcı: "Yüce Olan'ın yardımında oturan." Bunun da Musa'nın olduğunu söyledi. Başlığı olup yazarının adını taşımayanı, yani "Şabat günü için mezmur ezgisi" başlıklı doksan birinciyi de Musa'nın saydı; başlangıcı: "Rabbe şükretmek ve adını ilahilerle övmek güzeldir, ey Yüce Olan." Doksan ikinci olarak geçen de başlıksızdı; başlangıcı "Rab krallık etti, görkem giyindi"dir ve bunu da Musa'nın saydı. Aynı şekilde başlangıcı "Öç alan Tanrı Rabdir" olan doksan üçüncüyü, başlangıcı "Gelin, Rabde sevinelim" olan doksan dördüncüyü, başlangıcı "Rabbe yeni bir ezgi söyleyin, ey bütün yeryüzü, Rabbe ezgi söyleyin" olan doksan beşinciyi ve başlangıcı "Rab krallık etti, yeryüzü sevinsin" olan doksan altıncıyı da. Doksan yedinci yalnız "Mezmur" başlığını taşıyordu; çünkü bazı nüshalardaki "Davud'un" sözü ne İbranicede ne öteki çevirilerde vardı. Başlangıcı şudur: "Rabbe yeni bir ezgi söyleyin, çünkü harikalar yaptı." Başlangıcı "Rab krallık etti, halklar öfkelensin" olan doksan sekizincinin de ona ait olduğu söyleniyordu. Bir de "Şükür için mezmur" başlıklı doksan dokuzuncu; başlangıcı: "Ey bütün yeryüzü, Rabbe sevinç çığlıkları atın." Bu on birden sonra hem İbranicede hem bütün çevirilerde "Davud'un mezmuru" başlığı vardı ve yüzüncü artık Musa'nın değildi.
Ἐγὼ μὲν ᾤμην ἕνα εἶναι ἐν τῇ βίβλῳ τῶν Ψαλμῶν, ὃς ἐπεγέγραπτο· « Προσευχὴ τοῦ Μωῦσῆ ἀνθρώπου τοῦ Θεοῦ· » τὸ ὕστερον δὲ ἀνακινούμενος περί τινων λογίων Θεοῦ Ἰούλλῳ τῷ πατριάρχῃ, καί τινι τῶν χρηματιζόντων παρὰ Ἰουδαίοις σοφῶν, ἀκήκοα, ὅτι διʼ ὅλης τῆς βίβλου (19) τῶν Ψαλμῶν ἀπὸ τῶν α΄ καὶ β΄, οἱ παρʼ Ἑβραίοις ἀνεπίγραφοι, ἢ ἐπιγραφὴν μὲν ἔχοντες, οὐχὶ δὲ τὸ ὄνομα τοῦ γράψαντος, ἐκείνου εἰσὶν οὗ τὸ ὄνομα φέρεται ἐν τῷ πρὸ τούτων ἐπιγραφὴν ἔχοντι ψαλμῷ. Καὶ περὶ τούτων λέγων, πρότερον μὲν ἔφασκεν, ὅτι τρισκαίδεκά εἰσιν οἱ τοῦ Μωῦσέως· ὡς δὲ ἐξ ὧν ἀκήκοα καὶ αὐτὸς […] τὴν ἀνέφερον ἐπʼ αὐτὸν, ὅτι εἰσὶν ἕνδεκα· εἶτα πυθόμενος τοῦ παρʼ αὐτοῖς δοκοῦντος σοφοῦ, ἐμάνθανον, ὅτε αἶεν ἕνδεκα, ὧν τοῦ μὲν πθ΄ ἡ ἀρχή· « Κύριε , καταφυγὴ ἡμῖν ἐγενήθης ἐν γενεᾷ καὶ γετεᾷ· » καὶ τοῦ ἐξῆς παρʼ ἡμῖν ἐνενηκοστοῦ φερομένου, ἡ ἀρχὴ ἦν· « Ὁ κατοικῶν ἐν βοηθείᾳ τοῦ Ὑψίστου· » ὃν καὶ αὐτὸν ἔλεγεν εἶναι Μωϋσέως. Ἀλλὰ καὶ τὸν ἔχοντα μὲν ἐπιγραφὴν, οὐ μετʼ ὀνόματος δὲ τοῦ γράψαντος αὐτόν· λέγω δὲ τὸν ἐνενηκοστὸν πρῶτον οὕτως ἐπιγεγραμμένον, «Ψαλμὸς ᾠδῆς εἰς τὴν ἡμέραν τοῦ σαββάτου, » ἔλεγεν εἶναι Μωϋσέως, οὗ ἡ ἀρχή· « Ἀγαθὸν τὸ ἐξομολογεῖσθαι τῷ Κυρίῳ, καὶ ψάλλειν τῷ ὀνόματί σου, Ὕψιστε· » ἀνεπίγραφος δὲ ἦν καὶ ὁ ὡς ἐνενηκοστὸς δεύτερος φερόμενος, οὗ ἡ ἀρχὴ, « Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν , εὐπρέπειαν ἐνεδύσατο· » ὃν καὶ αὐτὸν ἔλεγεν εἶναι Μωϋσέως· ὁμοίως δὲ καὶ τὸν ἐνενηκοστὸν τρίτον, οὗ ἡ ἀρχή· « Θεὸς ἐκδικήσεων Κύριος, » καὶ τὸν ἐνενηκοστὸν τέταρτον, οὗ ἡ ἀρχή· « Δεῦτε, ἀγαλλιασώμεθα τῷ Κυρίῳ, » καὶ τὸν Ϟε΄, οὗ ἡ ἀρχή· « ᾌσατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινὸν, ᾄσατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ·» καὶ τὸν ἐνενηκοστὸν ἕκτον, οὗ ἡ ἀρχή· « Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν, ἀγαλλιάσεται ἡ γῆ·» καὶ ὁ Ϟζ΄, ὅς ἐπεγέγραπτο μόνον, «Ψαλμός·» τὸ γὰρ, « τῷ Δαυῒδ, ὡς ἔχει ἔν τισιν ἀντιγράφοις, οὕτε ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ ἦν οὕτε ἐν ταῖς λοιπαῖς ἐκδόσεσιν· ἡ δὲ ἀρχὴ αὐτοῦ ἦν· « ᾌσατε τῷ Κυρίῳ ᾆσμα καινὸν, ὅτι θαυμαστὰ ἐποίησεν. » Καὶ ὁ Ϟ δὲ η΄ τοῦ αὐτοῦ ἐλέγετο εἶναι, οὗ ἡ ἀρχή· « Ὁ Κύριος ἐβασίλευσεν, ὀργιζέσθωσαν λαοί· » καὶ ὁ ἐνενηκοστὸς ἔνατος, ὅς ἐπεγέγραπτο· « Ψαλμὸς εἰς ἐξομολόγησιν, οὗ ἡ ἀρχή· « Ἀλαλάξατε τῷ Κυρίῳ, πᾶσα ἡ γῆ. » Μετὰ δὲ τούτους τοὺς ια΄ ἐπεγέγραπτο καὶ ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ καὶ παρὰ πᾶσιν, « τῷ Δαυῒδ ψαλμὸς, » καὶ ἦν ὁ ῤ σὐκέτι Μωϋσέως.
pr1.5İbranilerin Musa'ya atfettiği mezmurlar hakkında bunları söyleyen Yahudi, bir itiraz geleceğini sezerek kendince çözümünü de ortaya koydu. Çünkü biri, on bir mezmurdan biri olan doksan sekizincinin Musa'nın olmadığını şu sözlere dayanarak ileri sürebilirdi: "Tanrımız Rabbi yüceltin, ayaklarının taburesi önünde secde edin. Musa ve Harun kâhinleri arasında, Samuel de adını çağıranlar arasındaydı. Rabbi çağırıyorlardı, o da onları duyuyordu; bulut sütunu içinde onlarla konuşuyordu." İtiraz eden, birçok kuşak sonra yaşayan Samuel'in adını Musa'nın kendi mezmuruna nasıl koyduğunu sorabilirdi. Yahudi buna şöyle cevap verdi: Kutsal bir adam olan ve Yeremya'nın "Musa ve Samuel dursa bile" sözünde Musa ile birlikte saydığı Samuel'in adının Musa tarafından önceden bildirilmesinde şaşılacak bir şey yoktur. Nitekim Krallar kitabında da Yoşiya önceden bildirilmişti: "Ey sunak, sunak, Rab şöyle diyor: İşte Davud'a Yoşiya adında bir oğul doğuyor."
Τού των εἰρημένων (20) εἰς τοὺς ψαλμοὺς οἵ ἀπὸ Ἐβραίων ἀναφέρονται εἰς Μωϋσέα, ἀνθυποφορὰν ὑπειδόμενος ὁ Ἰουδαῖος, ἔθηκεν αὐτὴν τὴν φαινομένην αὐτῷ λύσιν αὐτῆς. Ἐώρα γὰρ, ὅτι ἀντεῖπεν ἅν τις περὶ τοῦ μὴ εἶναι τὸν ἕνα τῶν ια΄ ψαλμῶν, τὸν Ϟη΄, Μωϋσέως, ἐκ τοῦ· « Ὑψοῦτε Κύριον τὸν Θεὸν ἡμῶν, καὶ προσκυνεῖτε τῷ ὑποποδίῳ τῶν ποδῶν αὐτοῦ. Ἅγιος Μωϋσῆς καὶ Ἀαρὼν ἐν τοῖς ἱερεῦσιν αὐτοῦ, καὶ Σαμουὴλ ἐν τοῖς ἐπικαλουμένοις τὸ ὄνομα αὐτοῦ. Ἐπεκαλοῦντο τὸν Κύριον , καὶ αὐτὸς εἰσήκουσεν αὐτῶν· ἐν στύλῳ νεφέλης ἐλάλει πρὸς αὐτούς. » Ὁ ἀντιλέγων εἷπεν ἂν, πῶς τὸ ὄνομα τοῦ Ζαμουὴλ, γενομένου πλείοσιν ὕστερον γενεαῖς, Μωϋσῆς ἔθηκεν ἐν τῷ ἑαυτοῦ ψαλμῷ. Ἔλεγεν οὖν πρὸς τοῦτο, ὅτι οὐδὲν θαυμαστὸν προπεφητεῦσθαι ὑπὸ Μωϋσέως τὸ ὄνομα Σαμουὴλ, ἀνδρὸς ἱεροῦ, καὶ συναριθμηθέντος ὑπὸ Ἱερεμίου τῷ Μωϋσῇ ἐν τῷ· « Οὐδ᾿ ἂν στῇ Μωϋσῆς καὶ Σαμουὴλ, » ὅτε ἐν ταῖς Βασιλείαις Ἰωσίας προεφητεύθη· « Θυσιαστήριον, θυσιαστήριον, τάδε λέγει Κύριος· ἰδοὺ υἱὸς τίκτεται τῷ Δαυΐδ· Ἰωσίας ὄνομα αὐτῷ. »
pr1.6Mezmurların arasına "diapsalma" yazılmasının sebebini çok kez araştırdım. Sonra İbraniceyi inceleyip Yunancayla karşılaştırınca şunu buldum: İbranicede "sel", Yunancada "daima" ya da buna denk bir söz olan yerde Yetmişler, Theodotion ve Symmakhos "diapsalma" koymuştur. Söylediğimi bir örnekle pekiştirmek fena olmaz. Örneğin başlangıcı "Sana şükredeceğiz, ey Tanrı, sana şükredeceğiz ve adını çağıracağız" olan yetmiş dördüncü mezmurda, "Ben onun sütunlarını sağlamlaştırdım" sözünden sonra Yetmişler'de, Theodotion'da ve Symmakhos'ta "diapsalma" vardır. Bunun yerine Akylas'ta "Ben onun sütunlarını daima dengeledim", beşinci çeviride "Onun sütunlarını daima hazırlayan benim", altıncıda "Ben onun sütunlarını her zaman sağlamlaştırdım" denir. İbranicede ise "sütunlarını" demek olan "Amouda"dan sonra "sel" bulunuyordu. Yine başlangıcı "Tanrı Yahudiye'de bilinir" olan yetmiş beşincide, Yetmişler ve Theodotion'da "silahlar, kılıç ve savaş"tan, Symmakhos'ta "kalkan, kılıç ve savaş"tan sonra "diapsalma" bulduk. Bunun yerine Akylas'ta "uzun kalkan, savaş ve kılıç"tan sonra "daima", altıncıda "silah, kılıç ve savaş"tan sonra "sonsuza dek" vardır. İbranicede de "ve savaş" demek olan "Oumalama"dan sonra "sel" bulunuyordu. Aynı mezmurda "yeryüzünün bütün uysallarını kurtarmak için" sözünden sonra Symmakhos'ta yine "diapsalma" vardır. Akylas'ta "yeryüzünün bütün uysalları"ndan sonra "daima", beşinci çeviride de aynı şekilde "daima", altıncıda "yeryüzünün uysallarını kurtarmak için"den sonra "sonsuza dek" bulunur. İbranicede de "yeryüzünün uysalları" demek olan "anie ars"tan sonra "sel" vardır. Bu gözlemi şaşmaz bulduğumuz için bunları not ettik. Çevirenler "diapsalma"yı bir ezginin ya da ritmin değişmesi üzerine mi yazdılar, yoksa başka bir sebeple mi, buna sen de bakarsın.
Πολλάκις ζητήσας (21) τὴν αἰτίαν τοῦ ἐπιγράφεσθαι μεταξὺ τῶν ψαλμῶν διάψαλμα, ὕστερον παρατηρήσας ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ, καὶ συνεξετάζων αὐτῷ τὸ Ἑλληνικὸν, εὗρον, ὅτι ὅπου τὸ Ἑβραϊστὶ « σὲλ, » Ἑλληνιστὶ δὲ « ἀεὶ, » ἤ τι τούτῳ ἰσοδυναμοῦν, ἐκεῖ οἱ Ἑβδομήκονται, καὶ Θεοδοτίων, καὶ Σύμμαχος ἔταξαν τὸ « διάψαλμα. » Οὐ χεἴρον δὲ παραδείγματι τὸ λεγόμενον βεβαιῶσαι· οἷον ἐν τῷ οδ΄ ψαλμῷ. οὗ ἡ ἀρχή· « Ἐξομολογησόμεθά σοι, ὁ Θεὸς, ἐξομολογησόμεθά σοι, καὶ ἐπικαλεσόμεθα τὸ ὄνομά σου· » μετὰ τὸ, « Ἐγὼ ἐστερέωσα τοὺς στύλους αὐτῆς, » παρα τοῖς Ἑβδομήκοντα, καὶ Θεοδοτίωνι, καὶ Συμμάχῳ ἐστὶ « διάψαλμα. » Ἀντὶ δὲ τούτου παρὰ μὲν Ἀκύλᾳ· « Ἐγὼ ἐσταθμισάμην τοὺς στύλους αὐτῆς ἀεί· » ἐν δὲ τῇ ε΄· « Ἐγώ εἰμι ὅς ἡτοίμασα τοὺς στύλους αὐτῆς ἀεί· » ἐν δὲ τῇ Ϛ΄· « Ἐγὼ ἐστερέωσα τοὺς στύλους αὐτῆς διαπαντός. » Ἔκειτο δὲ ἐν τῷ Ἑβραῖκῷ μετὰ τὸ « Ἀμουδᾶ, » ὅ ἐστι, « στύλους αὐτῆς, » τὸ « σέλ. » Πάλιν τε αὗ ἐν τῷ οε΄, οὗ ἀρχὴ, « Γνωστὸς ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ Θεὸς, » εὕρομεν παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα καὶ Θεοδοτίωνι, μετὰ τὸ, « ὅπλα, καὶ ῥομφαίαν, καὶ πόλεμον,» διάψαλμα· παρὰ δὲ Συμμάχῳ, μετὰ τὸ, « ἀσπίδα καὶ μάχαιραν καὶ πόλεμον, » ὁμοίως « διάψαλμα. » Ἀντὶ δὲ τούτου παρὰ μὲν Ἀκύλᾳ, μετὰ τὸ, « θυρεὸν καὶ πόλεμον καὶ μάχαιραν, » τὸ « ἀεί· » ἐν δὲ τῇ Ϛ΄, μετὰ τὸ, « ὅπλον καὶ ῥομφαίαν καὶ πόλεμον, » τὸ, « εἰς τέλος. » Ἦν δὲ πάλιν ἐν τῷ Ἑβραῖκῷ μετὰ τὸ, « Οὐμάλαμα, » ὅ ἐστι, « καὶ πόλεμον, » τὸ « σέλ. » Καὶ ἔτι ἐν τῷ· αὐτῷ ψαλμῷ, μετὰ τὸ, « τοῦ σῶσαι πάντας τοὺς πραεῖς τῆς γῆς, » ὁ Σύμμαχος ὁμοίως « διάψαλμα. » Παρὰ δὲ τῷ Ἀκύλᾳ, μετὰ τὸ, « πάντας τοὺς πραεῖς τῆς γῆς, » τὸ « ἀεί· » οὕτω δὲ καὶ ἐν τῇ πέμπτῃ, μετὰ τὸ, « πάντας τοὺς πραεῖς τῆς γῆς, » τὸ « ἀεί· » ἐν δὲ τῇ ἕκτῃ μετὰ τὸ, « τοῦ σῶσαι τοὺς πραεῖς τῆς γῆς, » τὸ « εἰς τέλος. » Καὶ ἐν τῷ Ἑβραῖκῷ μετὰ τὸ « ἀνίη, ἂρς, » ὅ ἐστι, « πραεῖς τῆς γῆς, » τὸ « σέλ, » καὶ οὕτως ἀδιάπτωτον εὑρόντες τὴν τοιαύτην παρατήρησιν, ταῦτα ἐσημειωσάμεθα. Πότερον δὲ μουσικοῦ τινος μέλους ἢ ῥυθμοῦ γινομένης ἐναλλαγῆς ἔγραψαν τὸ « διάψαλμα » οἱ ἑρμηνεύσαντες, ἢ ἄλλως κινηθέντες, καὶ σὺ ἐπιστήσῃς. # Bölüm pr2 ### ΕΚ ΤΩΝ ΩΡΙΓΕΝΟΥΕ ΕΙΣ ΨΑΛΜΟΥΕ.
pr2.1Origenes'in Mezmurlar Üzerine Yazdıklarından (II)
Başlığında "cenderelerin üzerine" yazan üç mezmur, yani sekizinci, sekseninci ve seksen üçüncü, bana Kilise topluluğunu ve bir araya gelen cemaatlerin kalabalığını anlatıyor gibi görünüyor. Çünkü kiliselerde çok kişiden Tanrı'ya tek dua ve tek ilahi yükselir; tıpkı cenderelerde pek çok farklı asmadan tek bir şarap karışımı elde edilmesi gibi. Eskiden Yeruşalim'de tek bir yerde tek bir cendere vardı, insanlar oraya toplanıp dualarını yükseltirdi. İşaya da ondan söz ederek "Bir kule yaptım ve içine bir cendere teknesi kazdım" der. Kule tapınağı, tekne sunağı gösterir. Ama Tanrı onları yıkmakla tehdit edip yıktıktan sonra tek cendere yerine birçok cendere, yani bütün dünyadaki kiliseleri kurdu. Bu yüzden sekizinci mezmurda şöyle denmiştir:
Οἱ ἐπιγεγραμμένοι ψαλμοὶ « ὑπὲρ τῶν ληνῶν » τρεῖς ὄντες, ὅ τε ὄγδοος, καὶ ὁ ὀγδοηκοστὸς, καὶ ὁ ὀγδοηκοστὸς τρίτος, δοκοῦσί μοι τὸ ἄθροισμα τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὸ πλῆθος τῶν ἐπὶ τὸ αὐτὸ συνόδων δηλοῦν· καὶ γὰρ ἐκ πολλῶν μίαν εὐχὴν καὶ μίαν ὑμνολογίαν ἀναπέμπεσθαι τῷ Θεῷ ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις συμβαίνει· ὥσπερ ἐν ταῖς ληνοῖς ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων ἀμπέλων μία κρᾶσις ἀποτελεῖται οἴνου. Πάλαι μὲν οὖν ἐν ἐνὶ τόπῳ τῆς Ἰερουσαλὴμ μία τις ἦν ληνὸς, ἔνθα συνιόντες τὰς αὐτῶν εὐχὰς ἀνέπεμπον· ἧς μέμνηται καὶ Ἡσαΐας λέγων· « Καὶ ᾠκοδόμησα πύργον, καὶ προλήνιον ὤρυξα ἐν αὐτῷ. » Δηλοῖ δὲ πύργος μὲν τὸν ναὸν (22), προλήνιον δὲ τὸ θυσιαστήριον. Ἀλλʼ ἐπεὶ καθελεῖν ἠπείλησε, καὶ καθεῖλεν ἐκεῖνα, πλείους ἀντὶ μιᾶς συνεστήσατο ληνοὺς, τὰ; καθʼ ὅλης τῆς οἰκουμένης Ἐκκλησίας· διὸ εἴρηται ἐν
s1061"Rab, Rabbimiz, adın bütün yeryüzünde ne harikadır!" Bu söz, Tanrı'nın bütün dünyaya yayılmış cenderelerini açıkça göstermiştir. Yine cendere başlıklı olan seksenincisi de bütün milletleri peygamberlerin Tanrısı'na ilahi sunmaya çağırır: "Yardımcımız Tanrı'da sevinin, Yakup'un Tanrısı'na sevinç çığlıkları atın." Sonra daha aşağıda önceki halkın reddedildiğini bildirir: "Ama halkım sesimi dinlemedi, İsrail bana kulak vermedi. Ben de onları yüreklerinin isteklerine bıraktım." Aynı başlığı taşıyan seksen üçüncü de Yeruşalim'de tek çadır, tek sunak olmadığını, birçok çadır ve birçok sunak olduğunu gösterir. Bu yüzden çadırlar ve sunaklar birçok cendere sayıldığı için "cenderelerin üzerine" başlığını taşır. Şöyle der: "Ordular Rabbi, çadırların ne sevimli! Psykhēm Rabbin avlularını özlüyor, tükeniyor." Ve ekler: "Sunakların, ordular Rabbi." Sonra yine çoğul olarak şöyle der: "Kalkanımız, Tanrı, bak ve Mesih'inin yüzüne nazar et; çünkü avlularında bir gün binlerce günden iyidir." Burada Mesih'in adıyla da anıldığına dikkat edersin.
"Sekizinci için" başlığını taşıyan iki mezmurun Rabbin kurtarıcı diriliş gününe işaret ettiğini düşünüyorum. Ölüme götüren günahı işleyen Davud, altıncı mezmurda Tanrı'nın hiddetini ve öfkesini tatmamak, psykhēsi için merhamet ve şifa bulmak üzere yalvarır. Bunun olacağını da şöyle bildirir: "Dön, Rab, psykhēmi kurtar, merhametin için beni kurtar; çünkü ölümde seni anan yoktur, Hades'te sana kim şükredecek?" Neredeyse Rabbin psykhēsini ölümden bizzat kurtarması için yalvarıyor. Devamında dualarına karşılık bulduğunu şu sözlerle gösterir: "Rab ağlayışımın sesini duydu, Rab yakarışımı duydu, Rab duamı kabul etti." Çünkü bu sözlerle, Mesih'in dirilişiyle birlikte olacak ölümden dönüşüne işaret etti. On birinci mezmur da aynı şekilde "sekizinci hakkında" başlığını taşır ve Davud'un benzer yakarışını içerir: "Beni kurtar, Rab, çünkü takva sahibi kalmadı." Ardından kapalı değil, apaçık şunu ekler: "Şimdi kalkacağım, diyor Rab; kurtuluşa koyacağım." Yeni hayatın örneği olarak Şabattan sonraki günde, yani sekizinci günde gerçekleşen Rabbin bu dirilişi yüzünden mezmurun böyle bir başlığa layık görüldüğünü düşünüyorum.
"Değişecek olanlar için" başlığını taşıyan mezmurların sayısı dörttür.
τῷ ὀγδόῳ ψαλμῷ οὕτω· « Κύριε, ὁ Κύριος ἡμῶν (23), ὡς θαυμαστὸν τὸ ὄνομά σου ἐν πάση τῇ γῇ!» Σαφῶς γὰρ παρέστησε τὰς ἀνὰ πᾶσαν τὴν οἰκουμένην ληνοὺς τοῦ Θεοῦ. Καὶ ὁ ὀγδοηκοστὸς δὲ, καὶ αὐτὸς ἐπιλήνιος (24) ὢν, τοῖς ἔθνεσι πᾶσι παρακελεύεται τῷ Θεῷ τῶν προφητῶν ἀποδιδόναι τὸν ὕμνον· λέγει δὲ οὗν· « Ἀγαλλιᾶσθε τῷ Θεῷ τῷ βοηθῷ ἡμῶν· ἀλαλάξατε τῷ Θεῷ Ἰακώβ. » Εἶτα ἑξῆς ὑποκαταβὰς, τὴν ἀποβολὴν τοῦ προτέρου λαοῦ σημαίνει, λέγων· «Καὶ οὐκ ἤκουσεν ὁ λαός μου τῆς φωνῆς μου, καὶ Ἰσραὴλ οὐ προσέσχε μοι. Καὶ ἐξαπέστειλα αὐτοὺς κατὰ τὰ ἐπιτηδεύματα τῶν καρδιῶν αὐτῶν. » Καὶ ὁ ὀγδοηκοστὸς τρίτος τὴν αὐτὴν ἔχων προγραφὴν, ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν σκήνωμα, οὐδὲ ἐν θυσιαστήριον ἐν Ἰεροσολύμοις, ἀλλὰ πολλὰ σκηνώματα καὶ πολλὰ θυσιαστήρια παρίστησι. Διὸ καὶ ὡς πολλῶν οὐσῶν ληνῶν, τούτων αὐτῶν τῶν σκηνωμάτων καὶ τῶν θυσιαστηρίων, ὑπὲρ τῶν ληνῶν προγέγραπται· λέγει δὲ οὖν· « Ὡς ἀγαπητὰ τὰ σκηνώματά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων! Ἐπιποθεῖ καὶ ἐκλείπει ἡ ψυχή μου εἰς τὰς αὐλὰς τοῦ Κυρίου· » καὶ ἐπιφέρει· « Τὰ θυσιαστήριά σου, Κύριε τῶν δυνάμεων· » καὶ πάλιν πληθυντικῶς ἐπιλέγει· « Ὑπερασπιστὰ ἡμῶν, ἴδε ὁ Θεὸς, καὶ ἐπίβλεψον εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ Χριστοῦ σου· ὅτι κρείσσων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας. » Ἔνθα τηρήσεις, ὡς καὶ ὀνομαστὶ Χριστοῦ μέμνηται. Τοὺς ἐπιγεγραμμένους « ὑπὲρ τῆς ὀγδόης » δύο ψαλμοὺς ἡγοῦμαι τὴν σωτήριον τῆς ἀναστάσεως ἡμέραν τοῦ Κυρίου αἰνίττεσθαι. Τὴν πρὸς θάνατον γοῦν ἁμαρτίαν ἐργασάμενος ὁ Δαυίδ, ἱκετεύει κατὰ τὸν ἕκιον, μὴ τοῦ θυμοῦ, μηδὲ τῆς ὀργῆς τοῦ Θεοῦ πειρασθῆναι, ἐλέους δὲ καὶ ἰάσεως τὴν ψυχὴν αὐτοῦ τυχεῖν· τοῦτο δὲ ἔσεσθαι θεσπίζει λέγων· « Ἐπίστρεψον, Κύριε, ῥῦσαι τὴν ψυχήν μου, σῶσόν με ἕνεκεν τοῦ ἐλέους σου· ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ θανάτῳ ὁ μνημονεύων σου, ἐν δὲ τῷ ᾅδῃ τίς ἐξομολογήσεταί σοι; » μονονουχὶ τὸν Κύριον αὐτὸν ἐκ θανάτου ῥύσασθαι αὐτοῦ τὴν ψυχὴν ἱκετεύων. Προϊὼν δὲ τῶν εὐχῶν τετυχηκέναι δηλοῖ διʼ ὧν φησιν· « Εἰσήκουσε Κύριος τῆς φωνῆς τοῦ κλαυθμοῦ μου· εἰσήκουσε Κύριος τῆς δεήσεώς μου, Κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο. » Τὴν γὰρ ἀναβίωσιν αὐτοῦ τὴν ἐκ τοῦ θανάτου μετὰ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἀναστάσεως γενομένην διὰ τούτων ᾐνίξατο. Ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἑνδέκατος « περὶ τῆς ὀγδόης » ἐπιγέγραπται, τοῦ Δαυῒδ τὴν ὁμοίαν ἱκεσίαν περιέχων φάσκοντος· « Σῶσόν με, Κύριε, ὅτι ἐκλέλοιπεν ὅσιος. » Εἶτα τὸ ἐξῆς οὐκ ἐπικεκαλυμμένως, ἀλλὰ τηλαυγῶς ἐπιφέρει λέγων· « Νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος· θήσομαι ἐν σωτηρίῳ. » Διʼ ἢν ἀνάστασιν τοῦ Κύριου τῇ μετὰ τὸ Σάββατον ἡμέρᾳ, ἥτις ἦν ὀγδόη, γενομένην, εἰς τύπον καινῆς ζωῆς, τοιαύτης οἶμαι προγραφῆς τὸν ψαλμὸν ἠξιῶσθαι. Εἰσὶ μὲν πάντες οἱ ἐπιγεγραμμένοι « ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων » τὸν ἀριθμὸν τέσσαρες. Τούτων ὁ μὲν πε??ηκοστὸς ἔννατος δοκεῖ μοι τὴν τῶν ἐθνῶν
s1064Bunlardan elli dokuzuncu bana, milletlerin batıl inanç sapkınlığından her şeyin Tanrısı'na takvaya geçerken uğradıkları değişimi anlatıyor gibi görünüyor. Şöyle der: "Tanrı kutsallığında konuştu: Sevineceğim, Şekem'i paylaştıracağım, Çardaklar Vadisi'ni ölçeceğim. Gilead benimdir, Manaşşe benimdir, Efrayim başımın gücüdür, Yahuda kralımdır. Moab umudumun kazanıdır. İdumea'nın üzerine çarığımı uzatacağım; yabancılar bana boyun eğdi." Görüldüğü gibi İsrail kabileleriyle birlikte Moab'ı, İdumea'yı ve yabancıları da kapsamıştır. Aynı başlığı taşıyan altmış sekizinci ise, bizim için akılla kavranan denizin derinliklerine inenin geçirdiği değişimi ve dönüşümü, çektiği acıları içerir; bunları "Yiyeceğime öd kattılar, susadığımda bana sirke içirdiler" sözüyle bildirir. Ona tuzak kuranların kötüye dönüşünü de içerir ve bunu şöyle ortaya koyar: "Gözleri kararsın, görmesinler, sırtlarını her zaman bük," vesaire. Korah oğullarına ait olup "değişecek olanlar için" ve "sevgili için" başlığını taşıyan kırk dördüncü de aynı şekilde Tanrı'nın sevgilisindeki değişimi içerir. Burada hem onun tanrılığını anlatır hem de milletlerden gelen Kilise'nin ona dönüşünü "Dinle, kızım, bak ve kulak ver," vesaire sözüyle gösterir. Asaf'a ait olan yetmiş dokuzuncu da aynı başlıkla önceki halkın yeniden kötüye dönüşünü içerir: "Mısır'dan bir asma taşıdın," vesaire. Yerden biten çiçeklerin ve zambakların güzelliği ve güzel kokusu çabucak değişip çürümeye yüz tuttuğu için, İbranicede "Zambaklar hakkında" ya da "Çiçekler hakkında" yazması bundan olsa gerektir. Bu yüzden "değişecek olanlar için" yerine Akylas "zambaklar üzerine", Symmakhos "çiçekler hakkında" diye çevirmiştir.
"Gizliler için" başlığını taşıyanlar, gizli ve fark edilmeyen bir savaşı ve Kurtarıcımızın görünmez, akılla kavranan düşmanlara karşı zaferini içerir. Dokuzuncu "Düşmanım geri döndüğünde" der ve bunun ardından söyledikleri milletlerin çağrılışını gösterir: "Siyon'da oturan Rabbe ilahi söyleyin, yaptıklarını milletler arasında duyurun." Bunların acı çektiği zamanda gizlice gerçekleştiğini mezmurun başlığı bildirir; çünkü "Oğul'un gizlileri için" diye yazılıdır. Bunun yerine Symmakhos "Oğul'un ölümü için", Akylas "gençlik için" demiştir. Mezmurda "Beni ölümün kapılarından yükselten" sözüyle bildirilen ölümden dönüşü de buna uyar.
ἀλλοίωσιν ἣν πεπόνθασι μεταβάντες ἐκ τῆς δεισιδαίμονος πλάνης ἐπὶ τὴν εὐσέβειαν (25) τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ σημαίνειν. Δέγει δʼ οὖν· « Ὁ Θεὸς ἐλάλησεν ἐν τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ· Ἀγαλλιάσομαι καὶ διαμεριῶ Σίκιμα, καὶ τὴν κοιλάδα τῶν σκηνῶν διαμετρήσω. Ἐμός ἐστι Γαλαὰδ, καὶ ἐμός ἐστι Μανασσῆς· καὶ Ἐφραῒμ κραταίωσις τῆς κεφαλῆς μου· Ἰούδας βασιλεύς μου. Μωὰβ λέβης τῆς ἐλπίδος μου. Ἐπὶ τὴν Ἰδουμαίαν ἐκτενῶ τὸ ὑπόδημά μου· ἐμοὶ ἀλλόφυλοι ὑπετάγησαν. » Μετὰ γοῦν τῶν Ἰσραηλιτικῶν φυλῶν, καὶ τὸν Μωὰβ, καὶ τὴν Ἰδουμαίαν, καὶ τοὺς ἀλλοφύλους περεείληφεν. Ὁ δὲ ἑξηκοστὸς ὄγδοος ὁμοίως ἐπιγεγραμμένος μεταβολὴν ἔχει καὶ ἀλλοίωσιν τοῦ διʼ ἡμᾶς εἰς τὰ βάθη τῆς νοουμένης θαλάσσης κατεληλυθότος, καὶ τὰ περὶ τοῦ πάθους αὐτοῦ, ἃ καὶ δηλοῖ διὰ τοῦ· « Ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος· » καὶ τὴν τῶν ἐπιβουλευσάντων ἐπὶ τὰ χείρω τροπήν· ἃ καὶ αὐτὸς παρίστησι λέγων· « Σκοτισθήτωσαν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν τοῦ μὴ βλέπειν, καὶ τὸν νῶτον αὐτῶν διαπαντὸς σύγκαμψον, » καὶ τὰ ἐξῆς. Καὶ ὁ τεσσαρακοστὸς τέταρτος, τῶν υἱῶν Κορὲ τυγχάνων, « ὑπὲρ τῶν ἀλλοιωθησομένων » ἐπιγεγραμμένος, « ὑπέρ τε τοῦ ἀγαπητοῦ, » ὁμοίως καὶ αὐτὸς τὴν περὶ τὸν ἀγαπητὸν τοῦ Θεοῦ ἀλλοίωσιν ἔχει· ἐν αὐτῷ καὶ τὴν θεολογίαν αὐτοῦ περιλαβὼν, καὶ τῆς ἐξ ἐθνῶν Ἐκκλησίας τὴν πρὸς αὐτὸν ἐπιστροφὴν δηλῶν διὰ τό· « Ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἴδε, καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, » καὶ τὰ ἐξῆς. Ὁ δὲ ἑβδομηκοστὸς ἔνατός ἐστι μὲν τοῦ Ἀσὰφ. ὁμοίως δὲ ἐπιγεγραμμένος τοῦ προτέρου πάλιν λαοῦ τὴν ἐπὶ τὰ χείρω τροπὴν περιέχει λέγων· « Ἄμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας, » καὶ τὰ ἐξῆς. Καὶ ἔοικεν, ἐπειδὴ τῶν ἀπὸ τῆς γῆς ἀνθέων καὶ κρίνων τὸ ὡραῖον καὶ εὐῶδες θᾶττον ἀλλοιοῦται, καὶ εἰς φθορὰν μεταβάλλεται, τούτου χάριν τὸ Ἑβραῖκὸν « Περὶ τῶν κρίνων, ἢ, Περὶ τῶν ἀνθέων» περιέχειν. Διόπερ « ἀντὶ τῶν ἀλλοιωθησομένων, » ὁ μὲν Ἀκύλας « ἐπὶ τοῖς κρίνοις, » ὁ δὲ Σύμμαχος « περὶ τῶν ἀνθέων » ἡρμήνευσεν. Οἱ ἐπιγεγραμμένοι « ὑπὲρ τῶν κρυφίων » κρύφιόν τινα καὶ λανθάνοντα πόλεμον, καὶ τὴν κατὰ τῶν ἀοράτων καὶ νοητῶν ἐχθρῶν νίκην τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν περιέχουσιν· ὁ γοῦν ἔνατός φησιν· « Ἐν τῷ ἀποστραφῆναι τὸν ἐχθρόν μου εἰς τὰ ὀπίσω, » καὶ ἂ ἐξῆς τούτοις ἐπιφέρει, σημαίνει τὴν τῶν ἐθνῶν κλῆσιν· « Ψάλατε τῷ Κυρίῳ τῷ κατοικοῦντι ἐν Σιών ἀναγγείλατε ἐν τοῖς ἔθνεσι τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτοῦ. » Καὶ ὅτι ταῦτα λεληθότως κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους συνετελέσθη, τὰ τῆς προγραφῆς τοῦ ψαλμοῦ δηλοῖ· ἐπιγέγραπται γὰρ « ὑπὲρ τῶν κρυφίων τοῦ Υίοῦ· » ἀνθ’ οὗ ὁ μὲν Σύμμαχος « ὑπὲρ τοῦ θανάτου τοῦ Υἱοῦ » πεποίηκεν· ὁ δὲ Ἀκύλας, « ὑπὲρ τῆς νεότητος· » οἷς συμφωνεῖ καὶ τὰ περὶ τῆς ἐκ θανάτου ἀναβιώσεως αὐτοῦ, διὰ τοῦ ψαλμοῦ σημαινόμενα κατὰ τό « ·Ϲ ὑψῶν με ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου. » Καὶ ὁ τεσσαρακοστὸς
s1065Kırk beşinci de benzer şekilde "gizliler hakkında" söylenmiş olup görünmez ve akılla kavranan savaşı ortaya koyar: "Milletler sarsıldı, krallıklar eğildi," vesaire. Sonra eskiden milletleri çiğneyen önderleri devirip milletleri kendine bağlamış biri olarak şöyle der: "Milletler arasında yüceltileceğim, yeryüzünde yüceltileceğim."
"Dikili taşa yazılmak için" başlığını taşıyanlar ölçülülük ve alçakgönüllülük sözleri içerir. Bu yüzden Akylas bu ifade yerine "kemale ermiş alçakgönüllü", Symmakhos "alçakgönüllü ve kusursuz" diye çevirmiştir. Davud bütün İsrail'in kralı ve önderi olduğu hâlde ölçülü ve alçakgönüllü bir düşünceyle böyle sözler etmiş olsun, ya da Tanrı'nın Mesih'i, "Benden öğrenin, çünkü ben uysalım, yüreğim alçakgönüllüdür" diye öğrettiği gibi alçakgönüllülükle bunları bildirmiş olsun, bu sözler dikili taşa ve bütün çağ boyunca hatırlanmaya layıktır; başlığın gösterdiği de budur. Söylediğimi, "dikili taşa yazılmak için", "kemale ermiş alçakgönüllü" ya da "alçakgönüllü ve kusursuz" başlıklı elli beşinci mezmurdan anlarsın; orada "Bana acı, ey Tanrı, çünkü insan bütün gün beni çiğnedi," vesaire denir. Aynı başlığı taşıyan elli altıncı da yine onu çiğneyenleri anar: "Beni çiğneyenleri utanca verdi." Böyle başlıklı öteki mezmurları da gözden geçirirsen aynı düşünceyi taşıdıklarını görürsün.
"Davud'un hatırlanması için" başlığını taşıyanlar ona Uriya günahını hatırlatıyor gibidir. Böyle başlıklı otuz yedinci şöyle der: "Günahlarım yüzünden kemiklerimde huzur yok," vesaire; mezmurun tamamı da işlediği günah karşısındaki hâlini anlatır. Aynı şekilde "hatırlanması için" başlıklı altmış beşinci de Tanrı'nın yardımına kavuşmak için yalvarır.
"Dua" başlıklı olanlar belki mezmur, ezgi ya da ilahi değil, dua edenlerin ruh hâline ve içinde bulundukları duruma, aynı hâlde bulunan herkese uygun yalın dualardır.
"Yok etme, Davud'un" başlıklı mezmurlar art arda üç tanedir. Bunlardan elli altıncı, Davud Saul'dan kaçıp mağaraya sığındığı sırada söylenmiştir. Davud mağarada saklanırken Saul onun içeride olduğunu bilmeden girmiş, Davud'un arkadaşları onu öldürmek isteyince Davud Abişay'a "Onu yok etme" demişti; Saul'u kastediyordu. Belki de Tanrı bu en yüksek sabrı içeren sözü beğendiği için söz, böyle başlıklı mezmurlarda hatıra olarak alınmıştır. "Saul adam gönderip onu öldürmek için evini gözlettiğinde, Yok etme" sözünü içeren elli sekizinci ise, Saul'un Davud'u yok etmek için gönderdiklerine izin vermeyen Tanrı'nın buyruğunu içeriyor gibidir. Belki yetmiş dördüncü de aynı düşünceyi taşır;
πέμπτος παραπλησίως περὶ τῶν κρυφίων εἰρημένος τὸν ἀόρατον καὶ νοητὸν πόλεμον παρίστησι λέγων· « Ἐταράχθησαν ἔθνη, ἔχλιναν βασιλεῖαι, » καὶ τὰ ἐξῆς. Εἶτα ὡς πάλαι καταπατοῦντας τῶν ἐθνῶν ἄρχοντας καθελὼν, ὑφʼ ἑαυτόν τε πεποιημένος τὰ ἔθνη ἐξῆς λέγει« Ὑψωθήσομαι ἐν τοῖς ἔθνεσιν, ὑψωθήσομαι ἐν τῇ γῇ. » Οἱ ἐπιγεγραμμένοι « εἰς στηλογραφίαν » λόγους περιέχουσι μετριότητος καὶ ταπεινοφροσύνης. Διόπερ ὁ μὲν Ἀκύλας, ἀντὶ τοῦ, στη λογραφίαν, « ταπεινοῦ τελείου » ἡρμήνευσεν· ὁ δὲ Σύμμαχος, « ταπεινόφρονος καὶ ἀμώμου.» Εἴτε γὰρ ὁ Δαυῒδ βασιλεὺς ὣν καὶ ἄρχων παντὸς Ἰσραὴλ, μέτρια καὶ ταπεινὰ φρονῶν τοιαύτας προήκατο φωνὰς, εἴτε καὶ ὁ Χριστὸς τοῦ Θεοῦ τοιαῦτα ἐθέσπιζε ταπεινοφρονῶν ὡσπεροῦν διδάσκει διὰ τοῦ· « Μάθετε ἀπʼ ἐμοῦ, ὅτι πρᾶός εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ· » στήλης ἄξιοι εἶεν ἂν οἱ λόγοι, καὶ τῆς εἰς τὸν σύμπαντα αἰῶνα μνήμης· ὅπερ διὰ τῆς « στηλογραφίας » παρίσταται. Νοήσεις δὲ τὸ εἰρημένον ἀπὸ τοῦ πεντηκοστοῦ πέμπτου, ὃς ἐπιγέγραπται « στηλογραφίας, » ἢ « ταπεινοῦ τελείου, » ἢ « ταπεινόφρονος καὶ ἀμώμου,» ἐν ᾧ εἴρηται· « Ἐλέησόν με, ὁ Θεὸς, ὅτι κατεπάτησέ με ἄνθρωπος ὅλην τὴν ἡμέραν, » καὶ τὰ ἐξῆς. Καὶ ὁ πεντηκοστὸς ἕκτος, τὴν ἴσην ἔχων ἐπιγραφὴν, πάλιν τῶν καταπατούντων αὐτὸν μέμνηται λέγων· « Ἔδωκεν εἰς ὄνειδος τοὺς καταπατοῦντάς με· » καὶ τοὺς λοιποὺς δὲ τῶν οὕτως ἐπιγεγ ραμμένων διελθὼν, τῆς ἴσης ἐχομένους εὑρήσεις διανοίας. Οἱ ἐπιγεγραμμένοι «εἰς ἀνάμνησιν τοῦ Δαυῒδ » ὑπομιμνήσκειν αὐτὸν ἐοίκασιν ἐπὶ τῆς τοῦ Οὐρίου ἁμαρτίας. Ὁ δὲ τριακοστὸς ἕβδομος, οὕτως ἐπιγεγραμμένος, ἐπιλέγει· Οὐκ ἔστιν εἰρήνη ἐν τοῖς ὀστέοις μου ἀπὸ προσώπου τῶν ἁμαρτιῶν μου,» καὶ τὰ ἐξῆς· καὶ διʼ ὅλου δὲ τοῦ ψαλμοῦ τὴν ἐπὶ τῇ πραχθείσῃ ἁμαρτίᾳ κατάστασιν σημαίνει. Ὡσαύτως δὲ καὶ ὁ ἑξηκοστὸς πέμπτος, « εἰς ἀνάμνησιν» ἐπιγεγραμμένος, ἱκετεύει τοῦ Θεοῦ τυχεῖν βοηθοῦ. Οἱ ἐπιγεγραμμένοι «προσευχῆ,» μήποτε οὐκ εἰσὶ ψαλμοὶ, οὐδὲ ᾠδαὶ, οὐδὲ ὕμνοι, ἀλλʼ αὐτὸ τοῦτο ψιλαὶ προσευχαὶ τῇ τῶν εὐξαμένων ἁρμόττουσαι διαθέσει, τῇ τε περὶ αὐτοὺς καταστάσει καὶ πᾶσι τοῖς ἐν ἴσῃ διαθέσει τοῖς εἰρημένοις τυγχάνουσιν. Οἱ ἐπιγεγραμμένοι ψαλμοὶ, « Μὴ διαφθείρῃς, τοῦ Δαυῒδ,» ἐφεξῆς εἰσι τρεῖς· ὦν ὁ πεντηκοστὸς ἕκτος εἴρηται ἐν τῷ αὐτὸν ἀποδιδράσκειν ἀπὸ προσώπου Σαοὺλ εἰς τὸ σπήλαιον. Καὶ μήποτε ἐπειδήπερ, ἐν τῷ σπηλαίῳ κρυπταζομένου τοῦ Δαυῒδ, ἐπεισῆλθε Σαοὺλ ἀγνοῶν ἔνδον αὐτοῦ ὄντος, καὶ τῶν ἑταίρων τοῦ Δαυῒδ βουλομένων ἀνελεῖν αὐτὸν, εἶπεν ὁ Δαυῒδ πρὸς τὸν Ἀβισὰθ, « Μὴ διαφθείρῃς » αὐτόν· δῆλον δʼ ὅτι τὸν Σαούλ.· τούτου χάριν ὡς ἀποδεξαμένου τοῦ Θεοῦ τὴν φωνὴν, ἀκρότητα ἀνεξικακίας περιέχουσαν, ἐν μνήμῃ τῶν οὕτως ἐπιγεγραμμένων ψαλμῶν παρελήφθη. Ὁ δὲ πεντηκοστὸς ὄγδοος περιέχων τὸ, « Μὴ διαφθείρῃς. ὁπότε ἀπέστειλε Σαοὺλ, καὶ ἐφύλαξε τὸν οἶκον αὐτοῦ τοῦ θανατῶσαι αὐτὸν, » ἔοικε πρόσταγμα περιέχειν τοῦ Θεοῦ τοῦ μὴ συγχωροῦντος τοῖς ἀπεσταλμένοις ὑπὲρ τοῦ διαφθεῖραι τὸν Δαυῒδ ὑπὸ τοῦ Σαούλ. Τάχα δ᾿ ἂν τὴν αὐτὴν ἔχει διάνοιαν καὶ ὁ ἑβδομηκοστὸς τέταρτος
s1068o da benzer şekilde "Asaf'ın" başlığını taşır.
"Şabat'ın" başlıklı doksan birinci, ilahi derslerin çalışıldığı toplantılara gayretle gitmeye ve ardından Tanrı'yı yüceltmeye teşvik eder. Şöyle der: "Sabah merhametini, gece hakikatini duyurmak için." Yine: "Rabbin evine dikilenler, Tanrımızın avlularında çiçek açacak." "Şükür için" başlıklı doksan dokuzuncu "Bizi o yaptı, biz değil" diyerek şükrün anlamını öğretir: Kendimizden hiçbir şeye sahip değiliz, bizde iyi ne varsa onu o yapmıştır.
"Davud'un, Abimelek'in önünde yüzünü değiştirdiğinde" başlıklı otuz üçüncü mezmur, Birinci Krallar'da Ahimelek adıyla anılan kişiyi Abimelek diye anıyor gibidir. Çünkü İbranice harfler, yani khaf ile beth, birbirine çok benzer, yalnız küçük bir çizgiyle ayrılır. Hikâye şöyledir: "Davud Nob'a, kâhin Ahimelek'in yanına geldi. Ahimelek onu karşısında görünce şaşırdı ve ona dedi: Neden yalnızsın, yanında kimse yok? Davud ona dedi: Kral bugün bana bir iş buyurdu ve şöyle dedi: Seni gönderdiğim ve sana buyurduğum iş hakkında kimse bir şey bilmesin. Uşaklara da Tanrı'nın Güveni denen yerde, Filmoni Almoni'de buluşmamızı söyledim. Şimdi elinin altında beş ekmek varsa, ne bulunursa elime ver. Başkâhin cevap verip dedi: Elimin altında sıradan ekmek yok, yalnız kutsal ekmek var; uşaklar kadından uzak durmuşsa yiyebilir. Davud başkâhine cevap verip dedi: Dün ve önceki gün kadından uzak durduk. Yola çıktığımda bütün uşaklar arınmıştı. Bu yol sıradan bir yol olsa da bugün kaplar sayesinde kutsanacaktır. Kâhin Ahimelek ona sunu ekmeklerini verdi; çünkü orada, sıcak ekmek konulduğu gün Rabbin önünden alınan huzur ekmeklerinden başka ekmek yoktu." Hikâye budur. "Tanrı'nın Güveni denen yerde, Filmoni Almoni'de" yerine Akylas "şu falancanın falan yerine" ya da "şu sahipsiz yere", Symmakhos ise "filan yere" der. Demek ki mezmurun başlığı, "Abimelek'in önünde yüzünü değiştirdiğinde" sözüyle Davud'un kâhine karşı sözündeki ya da yüzündeki değişikliği gösteriyor gibidir. Bu yüzden Symmakhos'a göre "Abimelek'in önünde yüzünün biçimini değiştirdiğinde" denmiştir; Akylas ise "tadını değiştirdiğinde" der. Bu yüzden mezmurda ilerledikçe, görünüşe göre kutsal yiyeceğe işaret ederek "Tadın ve görün, Rab ne iyidir" der. Belki de Mesih'in kendisini tatmaya çağırırken
τὸν ὅμοιον τρόπον « τῷ Ἀσὰφ » ἐπιγεγραμμένος. Ὁ ἐπιγεγραμμένος, «τοῦ Σαββάτου, » ἐνενηκοστὸς πρῶτος προτροπὴν ἔχει σπουδαίως ἀπαντᾄν εἰς τὰς συνάξεις τῆς μελέτης τῶν θείων μαθημάτων, καὶ μετὰ ταῦτα δοξολογίαν. Λέγει δʼ οὖν· « Τοῦ ἀνα γέλλειν τὸ πρωῒ τὸ ἔλεός σου, καὶ τὴν ἀλήθειάν σου κατὰ νύκτα.» Καὶ πάλιν· « Πεφυτευμένοι ἐν τῷ οἵκῳ Κυρίου, ἐν ταῖς αὐλαῖς τοῦ Θεοῦ ἡμῶν ἐξανθήσουσιν, Ὁ ἐνενηκοστὸς ἔννατος ἐπιγεγραμμένος « εἰς ἐξομολόγησιν » διδάσκει φάσκων· « Αὐτὸς ἐποίησεν ἡμᾶς καὶ οὐχ ἡμεῖς· » τὴν δύναμιν τῆς ἐξομολογήσεω παριστᾷ , ὅτι μηδὲν ἡμεῖς ἀφʼ ἑαυτῶν κεκτήμεθα. ἀλλʼ ὅ τι ποτέ ἐστι περὶ ἡμᾶς ἀγαθὸν, τοῦτο αὐτὸς ἐποίησεν. Ὁ τριακοστὸς τρίτος ψαλμὸς ἐπιγεγραμμένος, « τῷ Δαυῒδ, ὁπότε ἠλλοίωσε τὸ πρόσωπο αὐτοῦ ἐναντίον Ἀβιμέλεχ, » ἔοικε τὸν ἐν τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν Ἀχιμέλεχ ὠνομασμένον Ἀβιμέλεχ ἀποκαλεῖν· τῶν στοιχείων παρʼ Ἑβραίοις, λέγω δὲ τοῦ χὰφ καὶ τοῦ βὴθ, πολλὴν ὁμοιότητα σωζόντων, ὡς κατὰ μηδὲν ἀλλήλων διαλλάττειν, ἢ βραχείᾳ κεραίᾳ μόνῃ. Ἕχει δʼ οὖν ἡ ἱστορία οὕτως· « Καὶ ἔρχεται Δαυῒδ εἰς Νομμᾶν πρὸς Ἀχιμέλεχ τὸν ἱερέα. καὶ ἐξέστη Ἀχιμέλεχ τῇ ἀπαντήσει αὐτοῦ, καὶ εἶπεν αὐτῷ· Τί ὅτι σὺ μόνος, καὶ οὐδεὶς μετὰ σοῦ; Καὶ εἶπεν αὐτῷ Δαυῒδ· Ὁ βασιλεὺς ἐντέταλταί μοι σήμερον ῥῆμα, καὶ εἶπέ μοι· Μὴ γνώτω μηδεὶς τὸ ῥῆμα περὶ οὗ ἐγὼ ἀποστέλλω σε, καὶ περὶ οὗ ἐγὼ ἐντέταλμαί σοι. Καὶ τοῖς παιδαρίοις μεμαρτύρημαι ἐν τῷ τόπῳ τῷ λεγομένῳ Θεοῦ πίστις, Φιλμωνὶ Ἀλμωνί. Καὶ νῦν εἰ εἰσὶν ὑπὸ τὴν χεῖρά σου πέντε ἄρτοι, δὸς εἰς χεῖρά μου τὸ εὑρεθέν. Καὶ ἀπεκρίθη ὁ ἀρχιερεὺς, καὶ εἶπεν· Οὐκ εἰσὶν ἄρτοι βέβηλοι ὑπὸ τὴν χεῖρά μου, ἀλλʼ ἢ ἄρτοι ἅγιοι· εἰ ἐστὶ τὰ παιδάρια πεφυλαγμένα ἀπὸ γυναικὸς, καὶ φάγεται. Καὶ ἀπεκρίθη Δαυῒδ τῷ ἀρχιερεῖ, καὶ εἶπεν αὐτῷ Ἀλλὰ ἀπὸ γυναικὸς ἀπεσχήμεθα χθὲς καὶ τρίτην ἡμέραν. Ἐν τῷ ἐξελθεῖν με εἰς ὁδὸν, γέγονς πάντα παιδάρια ἡγνισμένα. Καὶ αὐτὴ ἡ ὁδὸς βέβηλος, διότι σήμερον ἀγιασθήσεται διὰ τὰ σκεύη. Καὶ ἔδωκεν αὐτῷ Ἀχιμέλεχ ὁ ἱερεὺς τοὺς ἄρτους τῆς προθέσεως, ὅτι οὐκ ἦν ἄρτος ἐκεῖ, ἀλλʼ ἢ οἱ ἄρτοι τοῦ προσώπου οἱ ἀφῃρημένοι ἐκ προσώπου Κυρίου τοῦ παρατεθῆναι ἄρτον θερμὸν. ᾗ ἡμέρᾳ ἔλαβεν αὐτούς. » Ταῦτα μὲν ἡ ἱστορία· ἀντὶ δὲ τοῦ, «ἐν τῷ τόπῳ τῷ λεγομένῳ Θεοῦ πίστις Φιλμωνὶ Ἀλμωνί, » Ἀκύλας φησί· « Πρὸς τὸν τόπον τόνδε τινὰ τοῦδέτινος·» ἢ « τόνδε τινὰ ἀδέσποτον· » ὁ δὲ Σύμμαχος· « Εἰς τὸν δεῖνα τόπον. » Ἔοικεν οὖν ἡ τοῦ ψαλμοῦ προγραφὴ τὴν ἀλλοίωσιν τοῦ λόγου Δαυῒδ τὴν πρὸς τὸν ἱερέα σημαίνειν διὰ τοῦ φάναι· « Ὁπότε ἠλλοίωσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐναντίον Ἀβιμέλεχ· » ἢ τὴν ἀλλοίωσιν τοῦ προσώπου· διὸ κατὰ τὸν Σύμμαχον εἴρηται· « Ὁπότε μετεμόρφωσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἐναντίον Ἀβιμέλεχ· » ὁ δὲ Ἀκύλας· « Ὅτε ἠλλοίωσε τὸ γεῦμα αὐτοῦ.» Διὸ καὶ προῖὼν ἐν τῷ ψαλμῷ τὴν ἱερὰν, ὡς ἔοικε, τροφὴν αἰνιττόμενός φησι Γεύσασθε, καὶ ἴδετε ὅτι χρηστὸς ὁ Κύριος. Μήποτε οὖν αὐτοῦ γεύσασθαι τοῦ Χριστοῦ παραινῶν
s1069bu sözlerle onun bedenine işaret ediyordu; kanunun simgesi de ona yönelikti, çünkü Efkaristiya'daki Mesih bedeni sunu ekmeklerinin yerini almıştır. Davud'un bir değişimi daha vardır: Yabancı Gat kralı Akiş'in önünde delilik numarası yaparak yüzünü değiştirmişti. Ama mezmur burada bu değişimi anlatıyor gibi görünmüyor.
Başlıksız mezmurlar, yani ne ezgi ne ilahi ne mezmur ne nağme ne övgü ne dua ne de buna benzer bir başlık taşımayanlar, yararlı bazı öğretiler ve takvaya çağıran öğüt sözleri içeriyor gibidir. Örneğin onuncusu: "Rabbe güvendim, psykhēme nasıl dersiniz," vesaire. On üçüncü de benzer şekilde: "Akılsız yüreğinde dedi." Öbürleri de benzer şekilde öğretici ve fayda dolu sözler getirir. Ama anılan türlerle aynı biçimi korumadıkları için mezmur, ilahi ya da ezgi arasında sayılmamışlardır. Yahut bunlar da saz eşliğinde, ezgi olarak ya da anılan biçimlerden biriyle söylenmek için yazılmış, ama söylenmemiş olabilir; böylece mezmurlar, ezgiler ve dualarla aynı niteliği taşısalar da söylenmedikleri için başlık almamış olurlar. Ya da belki bir kısmı birinci, bir kısmı ikinci sebeple başlığa layık görülmemiştir. Elli birinci bunların hiçbiri olmayıp Doeg ile ilgili şeyleri bildirir: "Ey güçlü, neden kötülükle övünüyorsun," vesaire. Bunlar kasvetli oldukları için mezmur ya da ezgi tarzında söylenemez. Hüzünlü şeyler içeren elli ikinci de öyledir. Başlangıcı "Ey Tanrı, duama kulak ver" olan elli dördüncü dua biçimini taşır. "Rab ışığım ve kurtarıcımdır" diyen yirmi altıncının da duadan hiç farkı yoktur; yine de başlığa layık görülmemişlerdir.
İkinci sebepten olsa gerek, yetmiş birinci mezmur peygamberliğin sonunda "Yesse oğlu Davud'un ilahileri tükendi" sözünü içerir. Bazıları bu sözün Davud'un ilahilerinin sonunu bildirdiğini sanmıştır. Oysa dikkat edersen İbranicenin düşüncesi bunu göstermez. Akylas "Davud'un ilahileri tükendi" yerine "Davud'un duaları tamamlandı", Symmakhos "Davud'un duaları yerine getirildi", beşinci çeviri "Davud'un duaları özetlendi" demiştir. Buradan anlaşılıyor ki bu söz, mezmurda Mesih hakkında önceden bildirilenlere bağlıdır. Çünkü mezmur "Süleyman için" başlığını taşır ve içindekiler hem Süleyman'ın kendisine hem de onun soyundan doğacak oğluna işaret eder. Bu yüzden "Ey Tanrı, hükmünü krala, adaletini kralın oğluna ver" denmiştir. Sonra bunların ardından kralın oğlu hakkında, yani Süleyman'ın soyundan doğacak kişi hakkında peygamberlik sözleri gelir;
τὸ σῶμα αὐτοῦ διὰ τούτων ᾐνίττετο, ᾧ καὶ τοῦ νόμου ἦν σύμβολον· τοῦ τῆς εὐχαριστίας Χριστοῦ σώματος τοὺς τῆς προθέσεως ἄρτους παρειληφότος. Ἔστι καὶ ἑτέρα ἀλλοίωσις τοῦ Δαυῒδ, καθʼ ἣν ἠλλοίωσε τὸ πρόσωπον αὐτοῦ πρὸς Ἀγχοῦς βασιλέα Γὲθ τὸν ἀλλόφυλον, μανίαν ὑποκρινόμενος· ἀλλʼ οὐκ ἔοικεν ὁ ψαλμὸς ταύτην ἐπὶ τοῦ παρόντος προσαλλοίωσιν σημαίνειν. Οἱ δὲ μηδʼ ἕτερα ἐπιγεγραμμένοι τῶν ψαλμῶν, λέγω δὲ, μήτε ᾠδὴ, μήτε ὕμνος. μήτε ψαλμὸς, μήτε μελῴδημα, μήτε αἴνεσις, μήτε προσευχὴ, μήτε τι τῶν τοιούτων, ὠφελίμους τινὰς ἐοίκασι διδασκαλίας περιέχειν, καὶ λόγους παραινετικοὺς καὶ προτρεπτικοὺς εἰς εὐσεβείας ἀνάληψιν· οἷός ἐστιν ὁ δέκατος, ἐν ᾧ εἴρηται· Ἐπὶ τῷ Κυρίῳ πέποιθα, πῶς ἐρεῖτε τῇ ψυχῇ μου,» καὶ τὰ ἑξῆε· καὶ ὁ δέκατος τρίτος καθʼ ὅμοια λέγων· « Εἶπεν ἄφρων ἐν καρδίᾳ αὐτοῦ. » Καὶ οἱ λοιποὶ δὲ παραπλησίως λόγους τινὰς διδασκαλικοὺς καὶ πλήρεις ὡφελείας ἐπάγονται· οὐ μὴν ἐν ψαλμοῖς καὶ ὕμνοις ἢ ἐν ᾠδαῖς κατελέγησαν, τῷ μὴ σώζειν τὸν ὅμοιον τοῖς εἰρημένοις τρόπον· εἰ μὴ ἄρα ἐγράφησαν καὶ αὐτοὶ ὥστε λεχθῆναι διὰ ψαλτηρίου ἢ διʼ ᾠδῆς, ἢ ὥς τις τῶν εἰρημένων· οὐ συνέβη δὲ καὶ λεχθῆναι αὐτοὺς, ὥστε ἔχειν ὁμοίαν μὲν ἐν τοῖς ψαλμοῖς καὶ ταῖς ᾠδαῖς, καὶ ταῖς προσευχαῖς δύναμιν, μὴ ἐπιγεγράφθαι δὲ διὰ τὸ μὴ λεχθῆναι αὐτήν. Ἢ μήποτέ τινες μὲν διὰ τὴν προτέραν αἰτίαν, τινὲς δὲ τῆς δευτέρας ἔνεκεν οὐκ ἠξιώθησαν προγραφῆς. Ὁ μὲν γὰρ πεντηκοστὸς πρῶτος, οὐδέτερα ὢν τῶν εἰρημένων, τὰ περὶ τοῦ Δωὴκ ἀπαγγέλλει λέγων· « Τί ἐγκαυχᾷ ἐν κακίᾳ, ὁ δυνατὸς, » καὶ τὰ ἐξῆς· ἅπερ διὰ τὸ σκυθρωπὸν οὐκ ἂν λεχθείη τῷ τρόπῳ τῶν ψαλμῶν, ἢ τῶν ᾠδῶν· ὡς οὐδὲ ὁ πεντηκοστὸς δεύτερος καὶ οὗτος λυπηρὰ περιέχων. Ὁ δὲ πεντηκοστὸς τέταρτος οὗ ἡ ἀρχή· « Ἐνώτισαι, ὁ Θεὸς, τὴν προσευχήν μου, » τρόπον περιέχει προσευχῆς· καὶ ὁ εἰκοστὸς ἕκτος· « Κύριος φωτισμός μου καὶ σωτήρ μου, » οὐδὸν διενήνοχε τῆς εὐχῆς· ὅμως δʼ οὖν οὐκ ἠξιώθησαν προγραφῆς. Διὰ δὲ τὴν Cευτέραν, ὡς εἰκὸς, αἰτίαν, τοῦ ἑβδομηκοστοῦ πρώτου ψαλμοῦ ἐπὶ τέλει τῆς προφητείας περιέχοντος, Ἐξέλιπον οἱ ὔμνοι Δαυῒδ, υἱοῦ Ἰεσσαί· » ἐπειδὴ δέ τινες ὑπέλαβον τέλος τῶν τοῦ Δαυῒδ ὕμνων τὸ λόγιον σημαίνειν, σημειώσῃ, ὅτι οὐ τοῦτο δηλοῖ ἡ τοῦ Ἑβραίου διάνοια. Ὁ γοῦν Ἀκύλας, ἀντὶ τοῦ· Ἐξέλιτοσ· οἱ ϋμνοι Δαυῒδ, Ἐτελέσθησαν προσευχαὶ Δαυῒδ, » κδέδωκεν· ὁ δὲ Σύμμαχος· « Ἐπετελέσθησαν προσυχαὶ Δαυῒδ· » καὶ ἡ πέμπτη ἔκδοσις, « Ἀνεκε ραλαιώθησαν προσευχαὶ Δαυΐδ. » Διʼ ὧν παρίσταται αῖς ἐν τῷ ψαλμῷ περὶ τοῦ Χριστοῦ προφητευομένοις υνῆφθαι τὰ εἰρημένα· ἐπιγέγραπται μὲν γὰρ ὁ αλμὸς « εἰς Σαλομὼν, » ἀναφέρεται δὲ τὰ ἐν αὐτῷ εἴς ε αὐτὸν Σολομῶντα, καὶ τὸν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γεηαόμενον υἱὸν αὐτοῦ· διὸ εἴρηται· « Ὁ Θεὸς, τὸ ρῖμά σου τῷ βασιλεῖ δὸς, καὶ τὴν δικαιοσύνην σου ῷ υἱῷ τοῦ βασιλέως. » Εἶτα ἐξῆς τούτοις ἐπιφέροναι λόγοι τινὲς προφητικοὶ περὶ τοῦ υἱοῦ βασιλέως, ηλαδὴ ἐκ σπέρματος Σολομῶντος γεννηθησομένου,
s1072bu sözler Tanrı'nın Mesih'inden başka kimseye uymaz. Çünkü "Denizden denize, nehirlerden dünyanın uçlarına kadar hükmedecek" ve buna benzer sözler ne Süleyman'ın kendisine, ne onun yerine geçen Rehavam'a, ne de haleflerinden bir başkasına uygulanabilir; yalnız Kurtarıcımıza uygulanabilir. Davud'a göre Mesih'in onun soyundan doğması ve bu doğumla ilgili peygamberlikler, ki önümüzdeki mezmurda söylenenler de bunlardandır, dua sayesinde gerçekleşecekti. Mezmurun sonunda "Bütün milletler onda kutsanacak ve bütün yeryüzü onun görkemiyle dolacak" denmesi bundandır. Bu sözlere Akylas'a göre "Davud'un duaları tamamlandı", Symmakhos'a göre "Davud'un duaları yerine getirildi", beşinci çeviriye göre "Davud'un duaları özetlendi" sözlerinin eklenmesi yerindedir. Dualar şu noktada özetlenmiştir: Bütün milletlerin, onun soyundan doğan ve bütün milletlerin Kurtarıcısı olan kişinin ortaya çıkışıyla kutsanmasında.
Diapsalmaların geçtiği yerlerde Akylas diapsalma yerine "ezgi", beşinci çeviri "daima" demiştir. Bizdeki nüshalara ve Symmakhos'a göre ise diapsalma işareti, ezginin ya da ritmin değiştiği yere konmuş gibi görünüyor. Diapsalmalarda çoğu zaman düşünce de değişir, bazen konuşan kişi de.
"Mezmur" başlıklı bütün parçaların psalterion denen çalgının tellerine vurularak söylendiği sanılabilir. Ama Akylas kitabın tamamında, Yetmişler'in "mezmur" dediği her yerde "nağme", Symmakhos ise "ezgi" ya da "şarkı" demiştir. Bu yüzden, bizde mezmur başlığını taşıyanların hepsinin çalgı eşliğinde söylendiği sanılmasın diye bunu not etmek zorunda kaldım. Örneğin "Gayeye, Davud'un mezmuru" başlıklı ellinci mezmurun psalterion eşliğinde söylenmesi mantıklı olmaz; çünkü yas içinde müzik yersiz bir anlatıdır. Davud korkunç bir suç üzerine, Tanrı ona sıradan olmayan bir öfke duymuş ve peygamber aracılığıyla onu tehdit etmişken, sevinç zamanındaymış gibi psalterionu eline alıp keyif ve neşe işaretleri göstermesi nasıl mümkün olurdu? Bu sözlerin psalterionla ne ilgisi var? Bunlar ağıt ve feryat sözleri değil mi? Bunların çalgıyla değil, yaslı bir ezgiyle söylenmiş olması makuldür. Aynı şeyi "Davud'un mezmuru, oğlu Abşalom'dan kaçarken" başlıklı üçüncü için de söyleyebilirsin. Çünkü krallıktan düşmüş, oğlu tarafından kovalanmışken, böyle bir felaket içinde müzikle uğraşır mıydı, bir düşün.
οἵτινες οὐκ ἐφʼ ἕτερον ἁρμόζειν δύνανται ἢ ἐπὶ μόνον Χριστὸν τοῦ Θεοῦ. Τὸ γὰρ, « Κατακυριεύσει ἀπὸ θαλάσσης ἕως θαλάσσης, καὶ ἀπὸ ποταμῶν ἕως περά τῶν τῆς οἰκουμένης, » καὶ παραπλήσια τούτοις οὔτʼ ἐπʼ αὐτὸν ἀνάγοιτο ἂν τὸν Σολομῶντα, οὐδʼ ἐπὶ τὸν ἀναδεξάμενον αὐτοῦ τὴν ἀρχὴν Ῥοβοὰμ, οὐδʼ ἐφʼ ἕτερον τῶν αὐτοῦ διαδόχων, ἀλλʼ ἐπὶ μόνον τὸν ἡμέτερον Σωτῆρα. Ἐπεὶ τοίνυν κατὰ τὸν Δαυῒδ διʼ εὐχῆς ἦν ἐπιτελεσθῆναι τὴν ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γένεσιν τοῦ Χριστοῦ, καὶ τὰ ἐπὶ ταύτῃ προφητευόμενα, ἐν οἶς ἦν τὰ ἐν τῷ προκειμένῳ ψαλμῷ, ὡς ἐπὶ τέλει λέλεκται· « Καὶ ἐνευλογηθήσονται ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἔθνη, καὶ πληρωθήσεται τῆς δόξης αὐτοῦ πᾶσα ἡ γῆ· » εἰκότως ἐπισυνῆπται τούτοις κατὰ μὲν τὸν Ἀκύλαν· « Ἐτελίσθησαν προσευχαὶ Δαυῒδ· » κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον· «Ἐπετελέσθησαν προσευχαὶ Δαυῒδ·» κατὰ δὲ τὴν πέμπτην ἔκδοσιν· « Ἀνεκεφαλαιώθησαν προσευχαὶ Δαυῒδ. » Ἐν τούτῳ ἀνεκεφαλαιώθησαν, ἐν τῷ πάντα τὰ ἔθνη εὐλογηθῆναι διὰ τῆς τοῦ ἐκ σπέρματος αὐτοῦ γεγενημένης ἐπιφανείας τοῦ τῶν ἐθνῶν ἀπάντων Σωτῆρος. Ἐν οἷς τὰ διαψάλματα φέρεται, ἐν τούτοις ὁ Ἀκύλας ἀντὶ τοῦ διαψάλματος πεποίηκεν « ᾎσμα· ἡ δὲ πέμπτη ἔκδοσις « διὰ παντός· » κατὰ δὲ τὰ παρʼ ἡμῖν ἀντίγραφα καὶ κατὰ Σύμμαχον, ἔοικε μουσικοῦ τινος μέλους ἢ ῥυθμοῦ τροπῆς γενομένης ἡ τοῦ διαψάλματος παρακεῖσθαι παρασημείωσις. Πολλάκις δὲ καὶ διανοίας ἐναλλαγὴ γίνεται ἐν τοῖς διαψάλμασιν. ἤδη δέ ποτε καὶ προσώπου μεταβολή. Οἰηθείη μὲν ἄν τις πάντας τοὺς ἐπιγεγραμμένους ψαλμοὺς διὰ κρούσεως ὀργάνου μουσικοῦ τοῦ καλουμένου ψαλτηρίου ἀποδίδοσθαι· ἀλλʼ ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἀκύλαν δι· ἀπάσης (26) τῆς βίβλου, ἐν ὅσοις ἐπιγέγραπται κατὰ τοὺς Ἑβδομήκοντα « ψαλμὸς, » ἐν τού τοις « μελᾦδημα » ἐκδίδοται· κατὰ δὲ τὸν Σύμμαχον « ᾠδὴ, » ἢ « ᾆσμα· » τούτου χάριν ἀναγκαίως ἐπεσημειωσάμην (27) ὡς ἂν μή τις νομίσῃ διὰ τοῦ μουσικοῦ ὀργάνου πάντας τοὺς παρʼ ἡμῖν ψαλμοὺς ἐπιγεγραμμένους εἰρῆσθαι (28). Οὐδὲ γὰρ ἂν ἔχοι λόγον, τὸν πεντηκοστὸν, φέρε, ἐπιγεγραμμένον, « εἰς τὸ τέλος ψαλμὸς τῷ Δαυῒδ, » διὰ ψαλτηρίου εἰρῆσθαι· μουσικὰ γοῦν ἐν πένθει ἄκαιρος διήγησις. Πῶς γὰρ οἷόν τε ἦν, λεχθέντα ἐπὶ δεινῷ πλημμελήματι τῷ Δαυῒδ, οὐ τῆς τυχούσης ἀγανακτήσεως τοῦ Θεοῦ κατʼ αὐτοῦ γενομένης, καὶ ἀπειλῆς διὰ τοῦ προφήτου, ὡς ἐν εὐθυμίας καιρῷ ψαλτήριον ἀναλαβόντα, τρυφῆς καὶ εὐφροσύνης σύμβολα ἐπιτελεῖν; Τί δὲ ψαλτηρίου περιέχουσιν οἰκεῖον οἱ λόγοι; Οὐχὶ δὲ ὀλοφυρμοῦ καὶ ἀποκλαύσεως. οὓς εἰκὸς μετά τινος πενθικοῦ μέλους, οὐ μὴν μετὰ τοῦ ὀργάνου εἰρῆσθαι; Ταυτὸν δʼ ἂν εἴποις καὶ ἐπὶ τοῦ τρίτου, ὃς ἐπιγέγραπται « Ψαλμὸς τῷ Δαυῒδ, ὁπότε ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου Ἀβεσσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. » Ἐπιστήσεις γὰρ εἰ ἐν τοιαύτῃ τυγχάνων συμφορᾷ, καθʼ ἣν ἐκπεπτώκει μὲν τῆς βασιλείας, ἠλαύνετο δὲ πρὸς τοῦ υἱοῦ, μουσικοῖς ἐσχόλαζε.
s1073Tanrı'ya bu yakarışı da gönderirken onu duruma uygun bir ezgiyle dile getirmiş olması ise makuldür; bu yüzden öteki çevirenler bunların başlığında da "nağme" ve "ezgi" demişlerdir. Benzer başlıklı öteki mezmurları da söylenenlere göre inceleyebilirsin.
"İlahilerle" başlıklı mezmurlarda Akylas "mezmurlarla", Symmakhos "psalterionla" diye çevirmiştir; dolayısıyla onların çevirisine göre yalnız bunlar çalgı eşliğinde söylenmiştir. Gerçekten de "ilahilerle" başlıklı dördüncü mezmurun çalgıyla çalınmış olması makuldür. Üçüncü, Davud oğlu Abşalom'dan kaçarken söylenmişti; dördüncü ise oğluna karşı savaşın zafer şarkısını içerdiğinden, yerinde olarak hem "gayeye" hem "ilahilerle" başlığını taşır. Bu yüzden Symmakhos "gayeye" yerine "zafer şarkısı", Akylas "zafer verene" diye çevirmiştir. Devamındaki sözler de verilen açıklamayı destekler: "Seslendiğimde adaletimin Tanrısı beni duydu," vesaire. Bunların zafer kutlamalarında olduğu gibi çalgılarla çalınması yerindeydi. Üçüncü ise "gayeye" başlığını taşımaz; çünkü henüz zafer kazanılmamıştı, savaş da sona ermemişti.
Altıncıyı da düşün: Mezmurun başlarındaki sözlerden sonra sonunda "Rab ağlayışımın sesini duydu, Rab yakarışımı duydu, Rab duamı kabul etti" dediği için, yerinde olarak "zafer şarkısı" ve "psalterionla", Yetmişler'de ise "gayeye" ve "ilahilerle" başlığını taşır belki de. Uriya günahından önce Davud'un söylediği elli üçüncü de öyledir: Zifliler gelip Saul'a "Davud aramızda saklanmıyor mu?" dediklerinde söylenmiştir. Onu Saul'a jurnalleyenler bir şey başaramadığı için bizde "ilahilerle", ötekilerde "psalterionla", "mezmurlarla", "zafer verene" ve "zafer şarkısı" başlığını taşır. Aynı başlığa layık görülen öteki mezmurlara da benzer şekilde dikkat edersin.
Herkesin kabul ettiği gibi, ellinci mezmurdan sonrakilerin çoğu ellinciden çok önce söylenmiştir. Ellinci de, Davud'un oğlu Abşalom'dan kaçarken söylediği üçüncünün zamanından önce söylenmiştir; çünkü bu zaman ellincideki itiraftan sonraki zamandır. Peki böyle bir sıralama neyi içeriyor? Biri şöyle diyebilir: [Metin burada kesiliyor.]
Λόγον δʼ ἂν ἔχοι, πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ταύτην ἀναπέμπων τὴν ἱκεσίαν, μετά τινος μέλους αὐτὴν προηνέγκατο καταλλήλου τῷ καιρῷ· διʼ « Μελῴδημα » καὶ « ᾨδὴν » οἱ λοιποὶ καὶ ἐν τῇ τούτων προγραφῇ πεποιήκασιν. Τοὺς λοιποὺς δὲ τῶν ὁμοίως ἐπιγεγραμμένων παραπλησίως τοῖς εἰρημένοις ἐπισκέψῃ. Ὅσοι εἰσὶν, « ἐν ὕμνοις, » ἐπιγεγραμμένοι, ἐπὶ τούτων ἀντὶ τοῦ,« ἐν ὕμνοις, » ὁ μὲν Ἀκύλας, «ἐν ψαλμοῖς· ὁ δὲ Σύμμαχος «διὰ ψαλτηρίου » ἐκδέδωκεν· ὥστε κατὰ τὴν αὐτῶν ἑρμηνείαν μόνους εἶναι τούτους διὰ τοῦ μουσικοῦ ὀργάνου μελῳδηθέντας. Καὶ ἔχει γε λόγον τὸν τέταρτον ψαλμὸν, « ἐν ὕμνοις » ἐπιγεγραμμένον, διʼ ὀργάνου κεκροῦσθαι. Ἐπειδὴ γὰρ ὁ τρίτος εἴρητο τῷ Δαυῒδ, ἡνίκα ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου Ἀβεσσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, εἰκότως ὁ τέταρτος, τὰ νικητήρια περιέχων τοῦ πρὸς τὸν υἱὸν (29) πολέμου, ὁμοῦ καὶ « εἰς τὸ τέλος, » ὁμοῦ καὶ « ἐν ὕμνοις » ἐπιγέγραπται. Διόπερ ὁ Σύμμαχος ἀντὶ τοῦ, εἰς τὸ τέλος, « ἐπινίκιον, » ὁ δὲ Ἀκύλας, « τῷ νικοποιῷ, » ἐκδεδώκασιν. Σώζει δὲ τὴν ἀποδοθεῖσαν θεωρίαν τὰ ἐπιλεγόμενα, ἐν οἷς φησιν· « Ἐν τῷ ἐπικαλεῖσθαί με, εἰσήκουσέ μου ὁ Θεὸς τῆς δικαιοσύνης μου, » καὶ τὰ ἐξῆς. Ἥρμοζεν οὖν ταῦτα ὡς ἐν ἐπινικίοις καὶ διὰ μουσικῶν ὀργάνων ἀνακρουσθῆναι. Ὁ δὲ τρίτος οὐκ ἐπιγέγραπται (30) « εἰς τὸ τέλος· » οὐ γὰρ ἧν πω ἐπινίκιος· ἀλλʼ οὐδὲ τοῦ πολέμου τέλος εἰληφότος εἴρητο. Σκέψαι δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ ἕκτου, μήποτε ἐπειδὴ μετὰ τὰ πρῶτα τοῦ ψαλμοῦ ἐν τοῖς τελευταίοις ἐπιφέρει λέγων· « Ἤκουσε Κύριος τῆς φωνῆς τοῦ κλαυθμοῦ μου (31), εἰσήκουσε Κύριος τῆς δεήσεώς μου· Κύριος τὴν προσευχήν μου προσεδέξατο, » εἰκότως αὐτὸς « ἐπινίκιος, » καὶ « διὰ ψαλτηρίου, » παρὰ δὲ τοῖς Ἑβδομήκοντα « εἰς τὸ τέλος, » καὶ « ἐν ὕμνοις » ἐπιγέγραπται. Ἀλλὰ καὶ ὁ πεντηκοστὸς τρίτος, πρὸ τῆς εἰς τὸν Οὐρίαν ἁμαρτίας εἰρημένος τῷ Δαυῒδ, ἐν τῷ ἐλθεῖν τοὺς Ζιφαίους καὶ εἰπεῖν τῷ Σαούλ· « Οὐκ ἰδοὺ Δαυῒδ κέκρυπται παρʼ ἡμῖν; » ὡς ἄν τῶν διαβεβληκότων αὐτὸν τῷ Σαοὺλ μηδὲν ἰσχυκότων, « ἐν ὕμνοις » μὲν παρʼ ἡμῖν· παρὰ δὲ τοῖς λοιποῖς « διὰ ψαλτηρίου» καἰ « ἐν ψαλμοῖς,» καὶ «τῷ νικοποιῷ, » καὶ « ἐπινίκιος » ἐπιγέγραπται. Τὸν ὅμοιον δὲ τρόπον ἐπιστήσεις καὶ τοῖς λοιποῖς, ὅσοι τῆς ὁμοίας ἠξίωνται προγραφῆς. Ὁμολογουμένως οἱ πλείους (32) τῶν μετὰ τὸν πεντηκοστὸν ψαλμὸν, μακρῷ πρόσθεν εἴρηνται. τοῦ πεντηκοστοῦ. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ πεντηκοστὸς εἴρηται πρὸ τοῦ χρόνου τοῦ κατὰ τὸν τρίτον, ὅς ἐλέχθη τῷ Δαυῒδ ἡνίκα ἀπεδίδρασκεν ἀπὸ προσώπου τοῦ Ἀβεσσαλὼμ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. Ἧν δ᾿ οὖτος χρόνος ὁ μετὰ τὴν τοῦ πεντηκοστοῦ ἐξομολόγησιν. Τίνα οὖν ἄρα (33) τοιαύτην περιέχει τάξιν; Ὁ μέν τις εἴποι ἔχειν τινὰ τῶν # Bölüm 1a
1a.1Mezmur 1
[Parça cümlenin ortasında başlıyor.] ...onları veren Tanrı'nın, mühürle işaret edilen [gücüyle mühürlenmiştir]. Kapalı ve mühürlü olmaları hakkında Yuhanna Vahiy'de şunları öğretir: "Filadelfya'daki kilisenin meleğine yaz: Kutsal olan, gerçek olan, Davud'un anahtarını elinde tutan, açtığını kimsenin kapamayacağı, kapattığını kimsenin açamayacağı şöyle diyor: İşlerini biliyorum. İşte önüne, kimsenin kapatamayacağı açık bir kapı koydum." Biraz sonra da: "Tahtta oturanın sağ elinde, içi ve arkası yazılı, yedi mühürle mühürlenmiş bir kitap gördüm. Güçlü bir meleğin de yüksek sesle, 'Kitabı açmaya ve mühürlerini çözmeye kim layıktır?' diye seslendiğini gördüm. Ne gökte ne yeryüzünde ne de yerin altında hiç kimse kitabı açabiliyor, ona bakabiliyordu. Kitabı açmaya ve ona bakmaya layık kimse bulunmadığı için ağlıyordum. İhtiyarlardan biri bana dedi ki: Ağlama! İşte Yahuda oymağından olan aslan, Davud'un kökü, kitabı ve yedi mührünü açmak için zafer kazandı."
Yalnız mühürlü oluş hakkında ise Yeşaya şöyle der: "Bütün bu sözler sizin için şu mühürlü kitabın sözleri gibi olacak: Onu okuma bilen bir adama verip 'Şunları oku' deseler, 'Okuyamam, çünkü mühürlü' diyecek. Bu kitap okuma bilmeyen bir adamın eline verilecek; o da 'Okuma bilmem' diyecek."
Bunların yalnız Yuhanna'nın Vahiy'i ve Yeşaya hakkında söylendiği sanılmamalıdır; bütün ilahî Yazı hakkında söylenmiştir. Çünkü ilahî sözlerden azıcık anlayan herkesin kabul ettiği gibi, Yazı baştan sona bilmecelerle, meselelerle, karanlık sözlerle ve insan tabiatının güçlükle kavrayacağı türlü türlü başka kapalılıklarla doludur. Kurtarıcı da bunu öğretmek isteyerek, anahtarın, açma yolunu bulmak için hiç çaba göstermeyen yazıcılarla Ferisilerin elinde olduğunu söyler: "Vay halinize siz şeriat bilginleri! Bilginin anahtarını aldınız; kendiniz girmediniz, girenleri de bırakmadınız."
τοῦ δεδωκότος αὐτὰς Θεοῦ, τῇ ὑπὸ τῆς σφραγῖδος δηλουμένῃ. Περὶ μὲν οὖν τοῦ κεκλεῖσθαι καὶ ἐσφραγίσθαι ὁ Ἰωάννης ἀναδιδάσκει ἐν τῇ Ἀποκαλύψει λέγων· « Καὶ τῷ ἀγγέλῳ τῆς ἐν Φιλαδελφείᾳ Ἐκκλησίας γράψον· Τάδε λέγει ὁ ἅγιος, ὁ ἀληθινὸς, ὁ ἔχων τὴν κλεῖδα τοῦ Δαυΐδ· ὁ ἀνοίγων, καὶ οὐδεὶς κλείσει, καὶ κλείων, καὶ οὐδεὶς ἀνοίξει· Οἶδά σου τὰ ἔργα· ἰδοὺ δέδωκα θύραν ἐνώπιόν σου ἀνεῳγμένην, ἣν οὐδεὶς (37) δύναται κλεῖσαι αὐτήν. » Καὶ μετʼ ὀλίγα· «Καὶ εἶδον ἐπὶ τὴν δεξιὰν τοῦ καθημένου ἐπὶ τὸν θρόνον βιβλίον γεγραμμένον ἔσωθεν καὶ ὄπισθεν (38), κατεσφραγισμένον σφραγῖσιν ἑπτά. Καὶ εἶδον ἄγγελον ἰσχυρὸν (39) κηρύσσοντα φωνῇ μεγάλη· Τίς ἄξιος ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον, καὶ λῦσαι σφραγῖδας αὐτοῦ; Καὶ οὐδεὶς ἠδύνατο ἐν τῷ οὐρανῷ, οὔτε ἐπὶ τῆς γῆς, οὔτε ὑποκάτω τῆς γῆς ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον, οὔτε βλέπειν αὐτό. Καὶ ἔκλαιον, ὅτι οὐδεὶς ἄξιος εὑρέθη ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον, οὔτε βλέπειν αὐτό. Καὶ εἷς ἐκ τῶν πρεσβυτέρων λέγει μοι· Μὴ κλαῖε, ἰδοὺ ἐνίκησεν ὁ λέων ὁ ἐκ τῆς φυλῆς Ἰούδα, ἡ ῥίζα Δαυῒδ, ἀνοῖξαι τὸ βιβλίον, καὶ τὰς ἑπτὰ σφραγῖδας αὐτοῦ. » Περὶ δὲ τοῦ ἐσφραγίσθαι μόνον ὁ Ἡσαΐας οὕτως· « Καὶ ἔσται ὑμῖν τὰ ῥήματα ταῦτα πάντα ὡς οἱ λόγοι τοῦ βιβλίου τούτου τοῦ ἐσφραγισμένου, ὃ ἐὰν δῶσιν αὐτὸ ἀνθρώπῳ ἐπισταμένῳ γράμματα, λέγοντες· Ἀνάγνωθι ταῦτα, καὶ ἐρεῖ· Οὐ δύναμαι ἀναγνῶναι· ἐσφράγισται γάρ. Καὶ δοθήσεται τὸ βιβλίον τοῦτο εἰς χεῖρας ἀνθρώπου μὴ ἐπισταμένου γράμματα· καὶ ἐρεῖ (49), Οὐκ ἐπίσταμαι γράμματα. » Ταῦτα γὰρ οὐ μόνον περὶ τῆς Ἀποκαλύψεως Ἰωάννου, καὶ τοῦ Ἡσαΐου νομιστέον λέγεσθαι, ἀλλὰ καὶ περὶ πάσης θείας Γραφῆς ὁμολογουμένως καὶ παρὰ τοῖς (41) μετρίως ἐπαΐειν λόγων θείων δυναμένοις, πεπληρωμένης (42) αἰνιγμάτων, καὶ παραβολῶν, σκοτεινῶν τε λόγων, καὶ ἅλλων ποικίλων εἰδῶν ἀσαφείας, δυσλήπτων τῇ ἀνθρωπίνῃ φύσει· ὅπερ διδάξαι βουλόμενος καὶ ὁ Σωτήρ φησιν, ὡς τῆς κλειδὸς οὔσης παρὰ τοῖς γραμματεῦσι, καὶ Φαρισαίοις οὐκ ἀγωνιζομένοις τὴν ὁδὸν εὑρεἴν τοῦ ἀνοῖξαι, τό· « Οὐαὶ ὑμῖν τοῖς νομικοῖς· ὅτι ἤρατε τὴν κλεῖδα τῆς γνώσεως, αὐτοὶ οὐκ εἰσήλθετε, καὶ τοὺς εἰσερχομένους οὐκ ἀφίετε εἰσελθεῖν. »
- Bu önsözü şunun için söyledik: Kutsal Ambrosios, çok büyük bir mücadeleye, herkesin kabul edeceği gibi bizi de melekemizi de aşan bir işe, senin engin öğrenme aşkın zorladığı, iyiliğin ve ölçülülüğün mahcup ettiği için indik. Kutsal şeyler hakkında yalnız konuşmanın değil, çok daha fazla yazmanın ve bizden sonrakilere bırakmanın tehlikesini bildiğimden uzun süre geri durdum; sen ise her yoldan dostça gönlümü çelerek ve tanrısal şeylerde ilerleme umuduyla beni buna getirdin. Bütün hayatımla birlikte yazdırdıklarım da sorgulanırken, Tanrı önünde tanıklık edeceksin ki bu işe hangi niyetle girişildi. Kimi yerde isabet ediyoruz, kimi yerde ise ya metni fazla zorluyoruz ya da yalnızca bir şey söylüyormuş gibi görünüyoruz. Yazılanın izini, "Tanrı hakkında konuştuğunda Tanrı tarafından yargılanırsın" sözünü hor görmeden sürdük; "Tanrı hakkında doğruyu söylemek bile küçük bir tehlike değildir" sözü de güzel söylenmiştir.
1a.2Tanrı olmadan hiçbir şey, hele Tanrı'nın ilhamıyla yazılmış Yazılar'ı anlamak, güzel olamayacağına göre, senden şunu diliyoruz: Kurtarıcımız ve başkâhinimiz olan, meydana gelmiş Tanrı aracılığıyla her şeyin Babası Tanrı'ya yaklaşıp bize her şeyden önce doğru aramanın verilmesi için yakarırsın. Çünkü arayanlara bulma vaadi vardır; bu işe yöntemle ilerlemeyenler ise Tanrı katında belki baştan arayanlardan bile sayılmazlar.
- Ταῦτα δὲ ἡμῖν ἐν προοιμίῳ λέλεκται, εἰς μέγιστον ἀγῶνα, καὶ ὁμολογουμένως ὑπὲρ ἡμᾶς, καὶ τὴν ἕξιν ἡμῶν, ἀναγκαζομένοις ὑπὸ τῆς πολλῆς σου φιλομαθείας, καὶ δυσωπουμένοις ὑπὸ τῆς χρηστότητος καὶ τῆς μετριότητός σου, ἱερὲ Ἀμβρόσιε, κατελθεῖν· καὶ ὅτι γε ἐπὶ πολὺ ἀναδυόμενόν με, διὰ τὸ εἰδέναι τὸν κίνδυνον, οὐ μόνον τοῦ λέγειν περὶ τῶν ἀγίων, ἀλλὰ πολλῷ πλεῖον τοῦ γράφειν, καὶ τοῖς μεθ᾿ ἡμᾶς καταλιπεῖν, παντοδαπῶς κατεπᾴδων φιλικῶς, καὶ κατὰ προκοπὴν θεότητος εἰς τοῦτο ἤγαγές με. Μάρτυς ἕσο μοι πρὸς Θεὸν, μεθʼ ὅλου τοῦ βίου, καὶ περὶ τῶν ὑπηγορευμένων ἐξεταζόμενον, ποίᾳ τε προθέσει τοῦτο γεγένηται· καὶ πὴ μὲν ἐντυγχάνομεν, πὴ δὲ ἤτοι βιαζόμεθα βιαιότερον, ἢ δοκοῦμέν τι λέγειν· ἐξιχνεύσαμεν δὲ τὸ γεγραμμένον, οὐ καταφρονοῦντες τοῦ· « Ὅτε λέγεις περὶ Θεοῦ, κρίνῃ ὑπὸ Θεοῦ,» καλῶς εἰρημένου καὶ τό (43)· « Περὶ Θεοῦ καὶ τἀληθῆ λέγειν κίνδυνος οὐ μικρός. » Ἀξιοῦμεν τοίνυν, ἐπεὶ μηδὲν χωρὶς Θεοῦ καλὸν εἶναι δύναται, καὶ μάλιστα νόησις Γραφῶν θεοπνεύστων, ὅπως τῷ Πατρὶ τῶν ὅλων Θεῷ, διὰ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν καὶ ἀρχιερέως γενητοῦ Θεοῦ προσιέναι, αἰτήσεις δοθῆναι ἡμῖν πρῶτον καλῶς ζητεῖν· ἐπίκειται γὰρ τοῖς ζητοῦσιν ἐπαγγελία τοῦ εὑρίσκειν· τάχα οὐδὲ τὴν ἀρχὴν εἰς ζητοῦντας λογιζομένων παρὰ Θεῷ τῶν οὐχ ὀδῷ ἐπὶ τοῦτο προϊόντων.
1b.1Ve başka şeylerden sonra:
- Mezmurları yorumlamaya başlamadan önce, İbrani hocamın bütün ilahî Yazı hakkında genel olarak bize aktardığı çok güzel bir öğretiyi başa koyacağız. O adam şöyle derdi: Tanrı'nın ilhamıyla yazılmış bütün Yazı, kapalılığı yüzünden tek bir evin içindeki kilitli birçok odaya benzer. Her odanın yanında bir anahtar durur, ama o odanın anahtarı değildir; anahtarlar odalara öyle dağıtılmıştır ki hiçbiri yanında durduğu odaya uymaz. Asıl büyük iş, anahtarları bulup açabilecekleri odalara uydurmaktır. Yazılar da kapalı olduklarından ancak böyle anlaşılır: Anlaşılmalarının imkânını başka yerden değil birbirlerinden alırlar, çünkü açıklayıcı olan onların içine dağılmıştır. Bence Havari de ilahî sözleri anlamanın bu yolunu göstermek için şöyle der: "Bunları insan bilgeliğinin öğrettiği sözlerle değil, Ruh'un öğrettiği sözlerle, ruhsal olanı ruhsal olanla karşılaştırarak anlatıyoruz."1b.1
- Μέλλοντες δὲ ἄρχεσθαι (44) τῆς ἑρμηνείας τῶν Ψαλμῶν, χαριεστάτην παράδοσιν ὑπὸ τοῦ Ἑβραίου ἡμῖν καθολικῶς περὶ πάσης θείας Γραφῆς παραδεδομένην προτάξομεν· ἔφασκε γὰρ ἐκεῖνος ἐοικέναι τὴν ὅλην θεόπνευστον Γραφὴν, διὰ τὴν ἐν αὐτῇ ἀσάφειαν (45) πολλοῖς οἴκοις ἐν οἰκίᾳ μιᾷ κεκλεισμένοις, ἑκάστῳ δὲ οἴκῳ παρακεῖσθαι (46) κλεῖν οὐ τὴν κατἀλληλον αὐτῷ· καὶ οὕτω διεσκεδάσθαι τὰς κλεῖς περὶ τοὺς οἴκους, οὐχ ἁρμοζούσας καθʼ ἑκάστην ἐκείνοις οἷς παράκεινται· ἔργον δὲ εἶναι μέγιστον εὑρίσκειν τε τὰς κλεῖς καὶ ἐφαρμόζειν αὐτὰς τοῖς οἴκοις, οὓς ἀνοῖξαι δύνανται· νοεῖσθαι τοίνυν καὶ τὰς Γραφὰς οὔσας ἀσαφεῖς, οὐκ ἄλλοθεν τὰς ἀφορμὰς τοῦ νοεῖσθαι λαμβανούσας ἢ παρʼ ἀλλήλων ἐχουσῶν ἐν αὐταῖς διεσπαρμένον τὸ ἐξηγητικόν. Ἡγοῦμαι γοῦν καὶ τὸν Ἀπόστολον τὴν τοιαύτην ἔφοδον τοῦ συνιέναι τοὺς θείους λόγους ὑποβάλλοντα λέγειν· « Ἄ καὶ λαλοῦμεν οὐκ ἐν διδακτοῖς ἀνθρωπίνης σοφίας λόγοις. ἀλλʼ ἐν διδακτοῖς Πνεύματος (47), πνευματικοῖς πνευματικὰ συγκρίνοντες, »
Ve çok sonra, tekil olarak geçen kutlamaları çoğul söylenenlerle karşılaştırarak şöyle der:
Κοὶ μετὰ πολλὰσυγκρίνων τοὺς ἑνικῶς κειμένους μακαρισ μοὺς πρὸς τοὺς πληθυντικῶς εἰρημένους, φησίν·
- Eğer "Rab'bin sözleri saf sözlerse, yerde sınanmış, yedi kez arıtılmış, ateşte eritilmiş gümüş" ise, Kutsal Ruh da onları, Söz'ün hizmetkârları aracılığıyla tam bir titizlikle tartıp bildirmişse, Tanrı'nın bilgeliğinin ilhamlı Yazı'nın tamamına, en sıradan harfine kadar ulaştığını gösteren benzerlik sizin de gözünüzden kaçmasın. Belki Kurtarıcı da bu yüzden şöyle demiştir: "Her şey gerçekleşinceye kadar kanundan bir yod, bir nokta bile geçmeyecektir."
1b.3Evrenin yaratılışında ilahî tekhnē yalnız gökte, güneşte, ayda ve yıldızlarda, o cisimlerin her yanına işlemiş olarak görünmekle kalmaz; yeryüzünde, daha değersiz maddede de aynı işi yapmıştır. Öyle ki Usta en küçük hayvanların bedenlerini bile küçümsememiştir; onların içindeki canları ise hiç küçümsememiştir, zira her biri kendinde bir özellik, akılsız varlıkta bir korunma aracı almıştır. Topraktan biten bitkileri de küçümsememiştir; her birinin köklerinde, yapraklarında, verebildiği meyvelerde ve keyfiyet farklarında bir ustalık vardır. Kutsal Ruh'un ilhamıyla yazılmış her şey hakkında da aynı kanaatteyiz: İnsanı aşan bilgeliği harfler aracılığıyla insan soyuna veren kutsal Takdir, kurtarıcı sözleri ekmiş, tabiri caizse her harfin alabildiği ölçüde bilgeliğin izlerini içine serpmiştir.
Bu Yazılar'ın dünyayı yaratana ait olduğunu bir kez kabul eden, yaratılışı inceleyenlerin karşısına çıkan güçlüklerin Yazılar konusunda da çıkacağına inanmalıdır. Yaratılışta da insan tabiatının güçlükle bulabileceği, hatta hiç bulamayacağı şeyler vardır; bu yüzden her şeyin yaratıcısı suçlanmaz. Örneğin yılancıkların ve öteki zehirli hayvanların yaratılış sebebini bulamıyoruz. Burada dindarlık şudur: Soyumuzun zayıflığını ve Tanrı'nın tekhnēsinin en ince ayrıntısına kadar temaşa edilmiş sebeplerini kavramanın bize imkânsız olduğunu hisseden, bunların bilgisini Tanrı'ya bırakır; layık görülürsek, şimdi dindarca üzerinde durduğumuz bu şeyleri bize sonra açacaktır. İlahî Yazılar'da da böyle bakmalı, onlarda açıklaması bize zor çok şey saklı olduğunu görmelidir.
Dünyayı yaratandan yüz çevirip kendi uydurdukları tanrıya koşacaklarını vaat edenler, onlara yönelttiğimiz aporiaları çözsünler ya da o kadar büyük bir küstahlık ve dinsizlikten sonra, kendi varsayımlarına uygun olarak sorulan sorular ve önlerine konan güçlükler konusunda vicdanlarını huzura erdirsinler. Çünkü orada da aporialar, Tanrı'dan yüz çevirmiş olanlar için hiç azalmadan kalmaktadır. Oysa Tanrı hakkındaki kanaatte kalmak, yaratıklarından tanınan Yaratıcı'yı temaşa ederek böylesine yüce bir Tanrı hakkında tanrısız ve dinsizce hükümler vermemek ne kadar daha dindarca olurdu!
- Εἰ δὲ « τὰ λόγια Κυρίου λόγια ἁγνὰ, ἀργύριονπλασίως, πεπυρωμένον, δοκίμιον τῇ γῇ, κεκαθαρισμένον ἐπτα » καὶ μετὰ πάσης ἀκριβείας ἐξητασμένως τὸ ἅγιον Πνεῦμα ὑποβέβληκεν αὐτὰ διὰ τῶν ὑπηρετῶν τοῦ λόγου, μήποτε καὶ ὑμᾶς διαφεύγῃ ἡ ἀναλογία, καθʼ ἢν ἐπὶ πᾶσαν ἔφθασε Γραφὴν ἡ σοφία τοῦ Θεοῦ θεόπνευστον μέχρι τοῦ τυχόντος γράμματος· καὶ τάχα διὰ τοῦτο ὁ Σωτὴρ ἔφη· « Ἰῶτα ἓν ἢ μία κεραία οὐ μὴ παρέλθῃ ἀπὸ τοῦ νόμου, ἒως ἂν πάντα γένηται.» Ὃν τρόπον γὰρ ἐπὶ τῆς κοσμοποιίας ἡ θεία τέχνη οὐ μόνον ἐν οὐρανῷ καὶ ἡλίῳ καὶ σελήνῃ καὶ ἄστροις φαίνεται (48), διʼ ὅλων τῶν σωμάτων ἐκείνων πεφοιτηκοῖα, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ γῆς ἐν ὕλῃ εὐτελεστέρᾳ τὸ αὐτὸ πεποίηκεν, ὡς μὴ ὑπερηφανῆσθαι ἀπὸ τοῦ τεχνίτου, μήτε τὰ σώματα τῶν ἐλαχίστων ζώων· πολλῷ δὲ πλέον καὶ τᾶς ἐνυπαρχούσας ψυχὰς ἐν αὐτοῖς, ἐκάστης ἰδίωμά τι (49) λαβούσης ἐν αὐτῇ, ὡς ἐν ἀλόγῳ σωτήριον· μήτε τὰ τῆς γῆς βλαστήματα, ἑκάστῳ ἐνυπάρχοντος τοῦ τεχνικοῦ περὶ τὰς ῥίζας καὶ τὰ φύλλα καὶ τοὺς ἐνδεχομένους καρποὺς, καὶ τὰς διαφορὰς τῶν ποιοτήτων· οὕτως ἡμεῖς ὑπολαμβάνομεν περὶ πάντων τῶν ἐξ ἐπιπνοίας τοῦ ἁγίου Πνεύματος ἀναγεγραμμένων, ὡς τῆς ἐπιδιδούσης τὴν ὑπὲρ ἄνθρωπον σοφίαν ἱερᾶς Προνοίας διὰ τῶν γραμμάτων τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, λόγια σωτήρια ἐνεσπαρκυίας, ὡς ἕστιν εἰπεῖν, ἑκάστῳ γράμματι κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον ἴχνη τῆς σοφίας. Χρὴ μέντοιγε τὸν ἅπαξ παραδεξάμενον τοῦ κτίσαντος τὸν κόσμον εἶναι ταύτας τὰς Γραφὰς, πεπεῖσθαι ὅτι ὅσα περὶ τῆς κτίσεως ἀπαντᾷ τοῖς ζητοῦσι τὸν περὶ αὐτῆς λόγον, ταῦτα καὶ περὶ τῶν Γραφῶν. Ἔστι δέ γε καὶ ἐν τῇ κτίσει τινὰ ἀνθρωπίνῃ φύσει δυσεύρετα ἢ καὶ ἀνεύρετα· καὶ οὐ διὰ τοῦτο κατηγορητέον τοῦ ποιητοῦ τῶν ὅλων. Φέρε εἰπεῖν, ἐπεὶ οὐχ εὑρίσχομεν αἰτίαν βασιλίσκων κτίσεως, καὶ τῶν ἄλλων ἰοβόλων θηρίων· ἐνθάδε γὰρ ὅσιον τὸν αἰσθανόμενον τῆς ἀσθενείας τοῦ γένους ἡμῶν, καὶ ὅτι τέχνης Θεοῦ λόγους μετὰ πάσης ἀκριβείας τεθεωρημένους ἐκλαβεῖν ἡμῖν ἀμήχανον, Θεῷ ἀνατιθέναι τὴν τούτων γνῶσιν, ὕστερον ἡμῖν, ἐὰν ἄξιοι κριθῶμεν, φανερώσοντι ταῦτα περὶ ὧν νῦν εὐσεβῶς ἐπεστήσαμεν. Οὕτω τοίνυν καὶ ἐν ταῖς θείαις Γραφαῖς χρὴ ὁρᾷν, ὅτι πολλὰ ἀπόκεινται ἐν αὐτοῖς δυσαπόδοτα ἡμῖν· οἱ γοῦν ἐπαγγελλόμενοι μετὰ τὸ ἀποστῆναι τοῦ κτίσαντος (50) τὸν κόσμον, λαὶ ᾧ ἀνέπλασαν ὡς Θεῷ προστρέχειν, λυέτωσαν τὰς προσαγομένας. ὑφ᾿ ἡμῶν αὐτοῖς ἀπορίας, ἢ τὸ ἑαυτῶν γε συνειδὸς πειθέτωσαν μετὰ τὸ τηλικοῦτον τόλμημα τῆς ἀσεβείας ἀναπεπαῦσθαι , συμφώνως ταῖς παρʼ αὐτοῖς ὑποθέσεσι περὶ τῶν ζητουμένων, καὶ περὶ τῶν προσαγομένων αὐτοῖς ἀπορημάτων· δὲ γὰρ κἀκεὶ οὐδὲν ἧττον τὰ ἀπορήματα μένει, ἀποστάντων τῆς θεότητος· πόσῳ ὁσιώτερον ἦν, μένοντας ἐπὶ τῆς ἐννοίας τῆς περὶ Θεοῦ, ἀπὸ τῶν κεισμάτων τοῦ γενεσιουργοῦ θεωρουμένου, μηδὲν ἅθεον καὶ ἀνόσιον περὶ τοῦ τηλικούτου ἀποφαίνεσθαι Θεοῦ;
1b.4"Salgın" adının kullanıldığı kişiler için öteki çevirmenlerde "alaycı" denmesi de boşuna değildir. Çünkü kendi gözlerinde bilge, kendi önlerinde anlayışlı olanlar başkalarıyla, özellikle sağlam söze inanmış olanlarla alay ederler.
Καθʼ ὧν δὲ ἡ « λοιμὸς » προσηγορία, κατὰ τούτων κεὶ ἡ « χλευαστὴς » οὐκ ἀσκόπως παρὰ τοῖς ἑτέροις εἵρηται. Χλευάζουσι γὰρ τοὺς λοιποὺς, καὶ μάλιστα τοὺς κατὰ τὸν ὑγιῆ λόγον πεπιστευκότας οἱ ἐν ἑαυτοῖς σοφοὶ, καὶ ἐνώπιον ἑαυτῶν ἐπιστήμονες.
1b.5Bilakis onun dileği Rab'bin kanunundadır, onun kanunu üzerinde gece gündüz düşünür vesaire. Rab'bin kanunu üzerinde gece gündüz düşünen, kanunun sözlerini ona uygun işler yapmadan ezberleyen değil, onlar üzerinde düşünmüş olarak uygun işlere yönelen kimsedir; öyle ki kanuna uygun işler üzerinde sürekli çalışarak bunda ustalaşır ve kanuna göre kusursuz yaşayana düşen her şeyi yerine getirir. Tanrı'nın kanunu üzerinde bütün gün ve bütün gece düşünmek ancak böyle mümkündür. İlahî Havari'nin dediği gibi, yese de içse de ne yaparsa yapsın, böyle biri her şeyi Tanrı'nın yüceliği için yapar. Uyku bile gerektiği gibi gerçekleşir; dikkat uykuya ve uykudaki hayallere kadar uzanır.
Havari'nin "Durmadan dua edin" sözündeki aporia da böylece çözülür. Çünkü insan uyurken ya da insanlara karşı görevlerinden birini yaparken ya da bedeninin bakımıyla uğraşırken nasıl dua eder? Bu konuda da şunu söylüyoruz: Her şeyi Logos'a uygun yapan yetkin kişi Tanrı'ya yakarmış ve O'nu vermeye çağırarak en güzel şeyleri istemiş olur; böylece bütün yaptıkları dua olur. Kanun üzerinde düşünmede tam da o özel çalışmayı ihmal etmemek gerektiği gibi, özel olarak dua etmeyi de ihmal etmemek gerekir; zira Rab'bin kanununa uygun herhangi bir şey yapmak hem kanunu düşünmek hem dua etmektir.
Biri şuna da dikkat edebilir: Yorum kurallarına göre "gündüz" sıkıntısız hâlimiz, "gece" ise daha kasvetli olduğu için sıkıntılı hâlimiz diye adlandırılabilir mi? Kanunda olmaya yalnız dış şeyler bize karşı çıkmadığında değil, sınama denen şeylere düştüğümüzde de çalışmak gerekir.
Ἀλλʼ ἢ ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ νόμῳ αὐτοῦ μελετήσει ἡμέρας καὶ νυκτὸς, κ. τ. ἐ. Μελετᾷ τὸν νόμον (57) Κυρίου ἡμέρας καὶ νυκτὸς, οὐχ ὁ τὰς λέξεις τοῦ νόμου χωρὶς τῶν κατ᾿ αὐτὰς ἔργων εἰς τὸ μνημονεῦσαι ἀναλαμβάνων, ἀλλὰ καὶ ὁ ἐπὶ τὰ κατάλληλα ἔργα ἐρχόμενος μεμελετηκὼς αὐτῶν, ἕως διὰ τῆς συνεχοῦς τῶν κατὰ τὸν νόμον ἑργων μελέτης γένηται εὐχερὴς, ἀποδιδοὺς πάντα τὰ ἐπιβάλλοντα τῷ κατὰ τὸ νόμον τελείως βιοῦντι. Οὔτως γὰρ ἔσται δυνατὸν τὸ διʼ ὅλης τῆς ἡμέρας καὶ νυκτὸς μελετᾷν τὸν τοῦ Θεοῦ νόμον. Εἴτε γὰρ ἐσθίει, εἴτε πίνει, εἴτε πᾶν ὁτιοῦν πράττει κατὰ τὸ λεγόμενον παρὰ τῷ θείῳ Ἀποστόλῳ, πάντα εἰς δόξαν Θεοῦ ποιεῖ ὁ τοιοῦτος· ὥστε καὶ ἐν τῷ τοῦ ὕπνου καιρῷ κατὰ τὸ δέον γινομένου τῆς προσοχῆς καὶ ἐπὶ τοῦτον φθανούσης, καὶ ἐπὶ τὰς φαντασίας τὰς ἐν αὐτῷ. Διὰ τούτου λύεται καὶ τὰ παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ ἀπορούμενα λέγοντι· « Ἀδιαλείπτως προσεύχεσθε. » Πῶς γὰρ κοιμώμενός τις εὔξεται, καὶ πράττων τι τῶν εἰς ἀνθρώπους καθηκόντων, ἢ τὸ ἑαυτοῦ σῶμα θεραπεύων; Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τούτου φαμέν· ὅτι κέκραγε πρὸς Θεὸν, καὶ αἰτεῖ αὐτὸν τὰ κάλλιστα προκαλούμενος ἐπὶ τὸ παρασχεῖν ὁ τέλειος, πάντα κατὰ τὸν λόγον ποιῶν, ὥστε πᾶσαν αὐτοῦ πρᾶξιν εὐχὴν εἶναι. Ὥσπερ δὲ ἐπὶ τοῦ μελετᾷν τὸν νόμον οὐκ ἀμελητέον τοῦ αὐτοῦ τοῦ ἰδικοῦ, οὕτως οὐκ ἀμελητέον αὐτοῦ τοῦ ἰδικῶς εὔχεσθαι, ἐπεὶ μελετᾷν ἐστι καὶ εὔχεσθαι πράττειν ὁτιοῦν κατὰ τὸν νόμον Κυρίου. Ἐπιστήσει δέ τις εἰ κατὰ νόμους ἀναγωγῆς ἡμέρα μὲν δύναται λέγεσθαι ἡ ἀπερίστατος ἡμῶν κατάστασις, νὺξ δὲ ἡ περιστατικὴ διὰ τὸ σκυθρωπότερον. Δεῖ δὲ ἐν τῷ νόμῳ πειρᾶσθαι εἶναι οὐ μόνον ὅτε τὰ ἔξωθεν ἡμῖν οὐκ ἀντιπράττει, ἀλλὰ καὶ ὅτε τοῖς καλουμένοις πειρασμοῖς περιπίπτομεν.
1b.6Akarsuların kıyısına dikilmiş, meyvesini mevsiminde verecek bir ağaç gibi olacak; yaprağı dökülmeyecek, yaptığı her iş başarılı olacak vesaire. Bundan sonra Akylas'ın "yeniden dikilmiş" dediğini ele alalım. Söz konusu ağaç nereden suların ayrımlarına aktarılmıştır? Baba'da kök salmış olan, birçoklarına iyilik olsun diye başka yere dikilmiştir; öyle ki başkaları da "yeniden dikilme"ye göre anlaşılan suretinden pay alsınlar. Bu, Baba'da olmadığı anlamına gelmez (çünkü oradadır), başkalarının yanında da bulunduğu anlamına gelir. Ya da başka bir yaklaşıma göre bu, Kurtarıcı'nın üstlendiği psykhēdir; buradan cennete aktarılmıştır. İncil de çileden sonra orada bulunduğunu söyler ve pişman olan hayduta, "Bugün benimle Tanrı'nın cennetinde olacaksın" dediğini anlatır. Oraya aktarılmıştır ki Mesih'le birlikte olmaya layık olanlar onun tarafından bilginin ışığıyla aydınlansın ve Tanrı'nın bilgeliğine göre varlıkların temaşasında ilerlesinler.
Bunu şu yüzden böyle anladık: "Meyve taşımak" asıl olarak ağaçlar için söylenir; "vermek" ise canlılara, hele akıl sahibi olanlara daha çok yakışır. Hayat ağacının meyvesi için bir mevsim var mı, araştırmak gerekir; çünkü bilgeliğin bazen meyvesiz olduğunu söylemek dine aykırıdır. Bu yüzden "meyvesini mevsiminde taşıyacak" değil, "meyvesini mevsiminde verecek" denmiştir. Vermenin mevsimi, alanın yatkınlığıdır. Kendisine kalırsa meyvesini vermeye her an hazırdır. Logos, kâhyaların güvenilir ve akıllı olmalarını, kullara erzağı rastgele değil zamanında dağıtmalarını istiyorsa, bilgelik kendi meyvelerini ne kadar daha güvenilir ve akıllıca idare eder! Vermenin zamanı ile alanın alma zamanı aynıdır.
Hayatın, yani bilgeliğin dökülmeyecek yaprağı nedir, görmeye değer. Bunu da ancak tabiat bilimleriyle biraz uğraşmış olanlar kavrayabilir. Yaratıcı'nın meyve ağaçlarının meyve için bitmesini buyurduğu, meyveler için gerekenleri de bunun devamı olarak yaptığı açıktır. Meyvelerin korunmak için yaprakların örtüsüne ihtiyacı vardır. Aynı şey, her şeyin Yaratıcısının her şeyi içinde yaptığı küllî bilgelikte de görülebilir. Kimi şeyler asli olarak meydana gelir, kimi şeyler asli olanlar yüzünden onların devamı olarak. Asli olan akıllı canlıdır; onun ihtiyacı için hayvanlar ve topraktan bitenler yapılmıştır. O halde asli olarak meydana gelenlerin sebepleri hayat ağacının meyveleri, bunlar için yaratılanların sebepleri ise yaprakları olmasın? Bunların hiçbiri boş değildir, değersiz diye büsbütün hor görülmeye de layık değildir ki korunmadan düşüp dökülsün. Devamı daha da güçlendirir: "Yaptığı her iş başarılı olacak." Çünkü gerekli bazı şeylere yönelik olarak, sonuç olarak meydana gelen her şeyden yararlanmak mümkündür.
Mesih'in meyvesi asli olarak öğretidir, daha değerlilerin besini; yaprak ise daha akılsızların besinidir. Tıpkı insanların meyveleri, sürülerin yaprakları kullanması gibi. Yazı'nın da daha akıllıların devşirdiği meyveleri, daha basit olanların beslendiği yaprakları olduğunu söylemek mümkündür. Kutlanan ve hayat ağacına benzetilen kişinin meyvesi ise iyilik etmek, bilgelikle uğraşmak gibi asli işler sayılabilir; yaprakları ise hayatının gündelik hareketleridir. Bunlar da hor görülmemeli, her şeyi dikkatle ve Tanrı'nın yüceliği için yapan kimseden dökülmemelidir. Böylece yaptığı her şey başarılı olur.
Καὶ ἔσται ὡς τὸ ξύλον τό πεφυτευμένον πορὰ τὰς διεξόδους τῶν ὑδάτων, ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐτοῦ· καὶ τὸ φύλλον αὐτοῦ οὐκ ἀποῤῥυήσεται· καὶ πάντα ὅσα ἂν᾿ ποιῇ, κατευοδωθήσεται, κ. τ. ἐ. Μετὰ ταῦτα παραληψώμεθα (58) τὸ παρὰ τοῦ Ἀκύλα λεγόμενον, « μεταπεφυτευμένον. » Πόθεν γὰρ τὸ ξύλον, περὶ οὗ ὁ λόγος, μεταπεφύτευται ἐπὶ ταῖς τῶν ὑδάτων διαιρέσεσιν΄ Ἡ γὰρ ἐῤῥιζωκὸς ἐν τῷ Πατρὶ, ἐπʼ εὐεργεσίᾳ πολλῶν μεταπεφύτευται, εἰς τὸ καὶ ἄλλους μεταλαβεῖν αὐτοῦ τῆς εἰκόνος, τῆς κατὰ τὸ μεταπεφυτεῦσθαι λαμβανομένης· οὐχ ὅτι οὐκ ἔστιν ἐν τῷ Πατρὶ (ἔστι γὰρ), ἀλλʼ ὅτι καὶ παρʼ ἑτέροις γεγένηται· ἦ καθʼ ἑτέραν ἐπιβολὴν ἡ ψυχή ἐστι τοῦ Σωτῆρος, ἣν ἔλαβεν, ἐντεῦθεν μεταπεφυτευμένη ἐπὶ τὸν παράδεισον, ὅπου καὶ τὸ Εὐαγγέλιόν φησιν αὐτὸν μετὰ τὸ πάθος γεγονέναι, διηγούμενον αὐτὸν εἰρηκέναι τῷ μετανοήσαντι λῃστῇ· « Σήμερον μετʼ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ τοῦ Θεοῦ. » Μεταπεφύτευται δὲ ἐκεῖ, ἵνα οἱ ἄξιοι σὺν Χριστῷ εἷναι φωτίζωνται ὑπʼ αὐτοῦ τῷ τῆς γνώσεως φωτισμῷ, προκόπτοντες ἐν τῇ τῶν ὄντων θεωρίᾳ, κατὰ τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ. Ταῦτα δὲ οὕτως ἐξειλήφαμεν, ἐπειδὴ κυρίως ἐπὶ δένδρων λέγεται τὸ « φέρειν καρπόν·» τὸ δὲ « διδόναι,» μᾶλλον ἐμψύχοις ἁρμόζει, καὶ ταῦτα λογικοῖς. Ζητητέον δὲ εἰ ἔστι καιρὸς τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς τοῦ καρποῦ· λέγειν γὰρ τὴν σοφίαν καρπόν ποτε μὴ ἔχειν, οὐχ ὅσιον· διὸ οὐκ εἴρηται, ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ ἐνέγκει ἐν καιρῷ αὐτοῦ, ἀλλʼ « ὃ τὸν καρπὸν αὐτοῦ δώσει ἐν καιρῷ αὐτοῦ. » Καιρὸς δὲ αὐτοῦ τοῦ διδόναι ἡ τοῦ λαμβάνοντός ἐστιν ἐπιτηδειότης. Ὅσον γὰρ τὸ ἐπʼ αὐτῷ, ἕτοιμόν ἐστιν ἀεὶ διδόναι τὸν καρπὸν αὐτοῦ. Εἰ γὰρ τοὺς οἰκονόμους ὁ Λόγος θέλει πιστοὺς εἶναι καὶ φρονίμους, οὐχὶ ἀπλῶς διδόντας τὸ σιτομέτριον τοῖς συνδούλοις, ἀλλʼ ἐν καιρῷ διδόντας, πόσῳ μᾶλλον ἡ σοφία πιστῶς ἅμα καὶ φρονίμως τοὺς ἰδίους οἰκονομήσει καρπούς; Ὁ αὐτὸς δὲ καιρός ἐστι τοῦ διδόναι, ὥσπερ καὶ τῷ λαμβάνοντι τοῦ λαβεῖν. Τί δὲ τὸ φύλλον τῆς ζωῆς, τουτέστι τῆς σοφίας, οὐκ ἀποῤῥεῦσον, κατιδεῖν ἄξιον· οὐκ ἄλλοθεν δὲ λαβεῖν αὐτὸ ἔστιν ἢ μετρίως τοῖς φυσικοῖς ἐπιδιατρίψαντας. Δῆλον δὲ, ὅτι διὰ τοὺς καρποὺς τὰ καρποφόρα δένδρα ὁ Δημιουργὸς ἐκέλευσε βλαστῆσαι, διʼ οὓς τὰ ἐκείνοις χρειώδη κατʼ ἐπακολούθησιν πεποίηκε. Χρεία δὲ σκέπης τοῖς καρποῖς τῆς ἀπὸ τῶν φύλλων φυλακῆς ἕνεκεν. Ταῦτα οὖν καὶ ἐπὶ τῆς περὶ τῶν ὅλων σοφίας ἔστιν ἰδεῖν, ἐν ᾗ τὰ πάντα ὁ τῶν ὅλων Δημιουργὸς πεποίηκεν. Ἃ μὲν γὰρ προηγουμένως γίνεται, ἃ δὲ κατʼ ἐπακολούθησιν διὰ τὰ προηγούμενα. Προηγουμένως μὲν γὰρ τὸ λογικὸν ζῶον, διὰ δὲ τὴν αὐτοῦ χρείαν κτήνη καὶ τὰ ἀπὸ τῆς γῆς φυόμενα. Μήποτε οὖν οἱ μὲν λόγοι τῶν προηγουμένως γεγονότων οἱ καρποί εἰσι τοῦ δένδρου τῆς ζωῆς· τῶν δὲ διὰ ταῦτα κτισθέντων τὰ φύλλα, ὧν οὐδὲν μάταιόν ἐστιν, οὐδὲ ἐξουθενεῖσθαι πάντη ἄξιον ὡς εὐτελὲς, ἵνα ἔλθῃ πίπτειν καὶ ἀποῤῥεῖν μὴ φρουρούμενον. Καὶ ἔτι μᾶλλον τὸ ἐξῆς· « Καὶ πάντα ὅσα ἂν ποιῇ κατευοδωθήσεται. » Ἔστι γὰρ εἰς τινα ἀναγκαῖα καταχρήσασθαι καὶ πᾶσι τοῖς ἐκ τοῦ ἀκολουθήματος γενομένοις. Καρπὸς δὲ τοῦ Χριστοῦ εἴη ἂν προηγουμένως ἡ διδασκαλία, ἡ τῶν τιμιωτέρων τροφὴ, φύλλον δὲ ἡ τῶν ἀλογωτέρων τροφή· ὥσπερ τοῖς καρποῖς χρῶνται οἱ ἄνθρωποι, φύλλοις δὲ τὰ βοσκήματα. Δυνατὸν δὲ καὶ τῆς Γραφῆς καρπούς τινας λέγειν, οὓς ἐκλαμβάνουσιν οἱ λογικώτεροι φύλλα δὲ οἷς τρέφονται οἱ ἁπλούστεροι. Τοῦ δὲ μακαριζομένου καὶ ὡμοιωμένου τῷ ξύλῳ τῆς ζωῆς καρπὸς μὲν λέγοιτο τὰ προηγούμενα ἔργα, οἷον εὐποιία, καὶ περὶ τὴν σοφίαν ἀσχολία· φύλλα δὲ τὰ βιωτικὰ αὐτοῦ κινήματα, οὐδὲ ταῦτα ἄξια καταφρονεῖσθαι, οὐδὲ ἀποῤῥεῖν τῷ μετὰ προσοχῆς καὶ εἰς δόξαν Θεοῦ πάντα ποιεῖν. Οῦτω γὰρ πᾶν ὁτιοῦν τῶν πραττομένων ὑπʼ αὐτοῦ κατευοδοῦται.
1b.7Kâfirler öyle değildir; onlar ancak rüzgârın yeryüzünden savurduğu saman gibidirler vesaire. Ne İbranicede ne de çevirmenlerden herhangi birinde bu kelime tekrarlanmıştır.
Οὐχ οὕτως οἱ ἀσεβεῖς· ἀλλ᾿ ἢ ὡς ὁ χνοῦς ὃν ἐκρίπτει ἄνεμος ἀπὸ πρωσώπου τῆς γῆς, κ. τ. ἑ. Οὔτε τὸ Ἑβραϊκὸν (59) ἀνεδίπλωσε τὴν λέξιν, οὔτε τῶν ἑρμηνευτῶν οὐδείς.
1b.8Bu yüzden kâfirler yargıda ayağa kalkamayacaklar vesaire. İnananların daha basit olanları buradan yola çıkarak kâfirlerin dirilişe erişemeyeceklerini sanıyorlar; ama dirilişten ne anladıklarını, nasıl bir yargı hayal ettiklerini pek açıklamıyorlar. Bu konularda hüküm verir görünseler de sınandıklarında sonuçları tutarlı biçimde savunamadıkları ortaya çıkar. Dirilişin kimlere ait olduğunu sorduğumuzda, şimdi üzerimizde taşıdığımız bedenlere ait olduğunu söylüyorlar. Bedenlerin bütün tözüne mi, yoksa değil mi diye sorunca, işi tartmadan "bütününe" diyorlar. Saflıklarına uyarak, kan aldırırken akıp giden kanlar, bir zamanlar sahip olunan etler ve saçlar da birlikte mi dirilecek, yoksa yalnız ölüm anında sıkışıp kalanlar mı diye daha da sıkıştırdığımızda, Tanrı'nın dilediğini yapabileceği sözüne sığınıyorlar. İçlerinden daha yürekli olanlar, bedenlerimizden sık sık ayrılmış olan aynı kanları söz gelimi yeniden toplamak zorunda kalmamak için, ömrümüzün sonundaki bedenin dirileceğini söylüyorlar.
Biz de şu güçlüğü ortaya koyduk: Bedensel tabiat değişkendir. Besinler bedenimize katılıp benzerliklerini değiştirir, bedenlerimiz de leş yiyen kuşların ve yırtıcıların içinde değişip onların bedenlerinin parçası olur. Bunlar da insanlar ya da başka hayvanlar tarafından yenince karşılıklı olarak değişip insanların ya da başka hayvanların bedenleri olur. Bu uzun süre böyle gidince, aynı beden kaçınılmaz olarak birçok kez birçok insanın parçası olmuştur. Peki dirilişte kimin bedeni olacak? Böylece akıl almaz bir saçmalık uçurumuna düşmüş oluruz.
Bu aporialardan sonra her şeyin Tanrı için mümkün olduğu sözüne sığınıyor ve ilk bakışta kendi anladıklarını destekleyebilecek Yazı sözlerini öne sürüyorlar. Örneğin Hezekiel'deki şu söz: "Rab'bin eli üzerime geldi, beni ruhla dışarı çıkardı ve ovanın ortasına koydu; ova insan kemikleriyle doluydu. Beni çepeçevre onların arasında dolaştırdı; işte ovanın yüzeyinde çok sayıda kemik vardı ve işte bunlar kupkuruydu. Bana, 'İnsanoğlu, bu kemikler yaşayacak mı?' dedi. Ben de, 'Ya Rab Tanrı, bunu sen bilirsin' dedim. Bana, 'Peygamberlik et, insanoğlu' dedi. Onlara dedim ki: Ey bu kuru kemikler, Rab'bin sözünü dinleyin! Rab Adonai bu kemiklere şöyle diyor: İşte size hayat ruhu sokacağım, size sinirler vereceğim, üzerinize et getireceğim, üzerinize deri geçireceğim, üzerinize ruhumu vereceğim ve yaşayacaksınız. Sizi toprağınıza yerleştireceğim ve benim Rab olduğumu bileceksiniz."
Bu pasajı daha inandırıcı olarak kullanıyorlar; İncil'den de başka sözler getiriyorlar: "Orada ağlama ve diş gıcırdatma olacak"; "Hem psykhēyi hem bedeni cehennemde yok edebilecek olandan korkun"; Pavlus'ta da: "İçinizde yaşayan Ruhu aracılığıyla ölümlü bedenlerinizi de diriltecektir." Oysa hakikati seven herkes, aklını bunlara kendi başına vererek diriliş konusunda çaba göstermeli; hem eskilerin geleneğini korumalı hem de yoksul, imkânsız ve Tanrı'ya yakışmayan düşüncelerin saçmalığına düşmekten sakınmalıdır.
Bu konuda şunu kavramak gerekir: Dışarıdan aldığı şeyi besin gibi kendine katan ve aldıklarının yerine başka şeyler atan bir tabiatla bir arada tutulan her beden, bitkilerin ve hayvanların bedenleri gibi, aynı maddi dayanağa hiçbir zaman sahip değildir. Bu yüzden bedene nehir denmesi yerindedir; çünkü tam tamına bakılırsa, bedenimizdeki ilk dayanak belki iki gün bile aynı değildir. Yine de, örneğin Pavlus ya da Petrus her zaman aynı kişidir; yalnız psykhēleri bakımından değil (bize göre psykhēnin tözü akıp gitmez, dışarıdan hiçbir şey de almaz), bedenin tabiatı akıcı olsa bile, bedene belirli karakterini veren eidosun aynı kalması bakımından da. Bu yüzden Petrus'un ve Pavlus'un bedensel keyfiyetini gösteren izler aynı kalır; bu keyfiyet sayesinde çocukluktan kalma yara izleri, ben gibi başka özellikler de bedenlerde durur.
Bunlara ek olarak, Petrus'a ve Pavlus'a biçim veren bu bedensel eidos gibi bir şey varsa, işte o, daha iyiye dönüşerek dirilişte yeniden psykhēyi sarar; ama ilk durumda dayanak olan şey artık bütünüyle yerinde olmaz. Yaşamın sonuna kadar eidos sürer, karakterler büyük bir değişim geçiriyor gibi görünse bile. Şimdiki eidosun gelecekteki eidosla aynı olduğu da böyle anlaşılmalıdır; daha güzele doğru olabilecek en büyük değişim olsa bile.
Zira bedensel yerlerde bulunan psykhē, o yerlere uygun bedenler kullanmak zorundadır. Denizde yaşamamız, suda yaşar varlıklar olmamız gerekseydi, öteki durumumuzun da mutlaka balıklarınkine benzemesi gerekirdi. Bunun gibi, göklerin Krallığını miras alacaksak ve üstün yerlerde bulunacaksak, ruhsal bedenler kullanmamız gerekir. Bu, önceki eidosun yok olması demek değildir,
Διὰ τοῦτο οὐκ ἀναστήσονται ἀσεβεῖς ἐν κρίσει, ἑ. Ἐντεῦθεν (60) οἱ ἁπλούστεροι τῶν πεπιστευκότων ὁρμώμενοι νομίζουσι τοὺς ἀσεβεῖς τῆς ἀναστάσεως μὴ τεύξεσθαι, τί νοοῦντες τὴν ἀνάστασιν, καὶ ποταπὴν τὴν κρίσιν φανταζόμενοι, οὐ πάνυ σαφηνίζοντες. Κἂν γὰρ δοκῶσι περὶ τούτων ἀποφαίνεσθαι, ἡ βάσανος αὐτοὺς διελέγξει τὰ ἐξῆς ἀκολούθως σώζειν μὴ δυναμένους. Ἐὰν οὗν πυνθανώμεθα τίνος αὐτῶν ἡ ἀνάστασις γίνεται, ἀποκρίνονται, ὅτι τῶν σωμάτων, ὦν νῦν περικείμεθα. Εἶτα προσεπερωτησάντων ἡμῶν πότερον τῆς οὐσίας αὐτῶν ὅλης, ἢ οὐχί; πρὶν βασανίσαι λέγουσιν, ὅτι ὅλης. Ἐὰν δὲ προσαπορήσωμεν συμπεριφερόμενοι τῇ ἀκεραιότητι αὐτῶν, εἰ συναναστήσεται τὰ ἀποῤῥεύσαντα ἐν φλεβοτομίαις αἵματα, καὶ αἱ σάρκες, καὶ αἱ τρίχες αἱ πώποτε γενόμεναι, ἢ μόναι αἱ πρὸς τῇ ἐξόδῳ θλιβόμεναι, εἰς τὸ τῷ Θεῷ ποιεῖν (61) ἃ βούλεται προστρέχουσιν. Οἱ δὲ γενναιότεροι αὐτῶν, ἵνα μὴ ἀναγκάζωνται τὰ αὐτὰ αἴματα συναγαγεῖν τῷ λόγῳ ἃ πολλάκις ἀποκριθῆναι τῶν σωμάτων ἡμῶν συνέβη, φασὶ τὸ ἐπὶ τέλει ἡμῶν ἀναστήσεσθαι σῶμα. Προσηπορήσαμεν δὲ διὰ τὸ τρεπτὴν εἶναι τὴν σωματικὴν φύσιν, καὶ τοιαῦτα ὥσπερ εἰς τὸ ἡμέτερον σῶμα αἰ τροφαὶ κατατάττονται, καὶ μεταβάλλουσι τὰς ὁμοιότητας, οὕτως καὶ τὰ ἡμέτερα σώματα μεταβάλλονται, καὶ ἐν τοῖς σαρκοβόροις οἰωνοῖς καὶ θηρίοις γίγνονται μέρη τῶν ἐκείνων σωμάτων. Καὶ πάλιν ἐκεῖνα ὑπὸ ἀνθρώπων ἢ ἑτέρων ζώων ἐσθιόμενα ἀντιμεταβάλλει, καὶ γίνεται ἀνθρώπων ἢ ἐτέρων ζώων σώματα· καὶ τούτου ἐπὶ πολὺ γιγνομένου ἀνάγκη τὸ αὐτὸ σῶμα πλειόνων ἀνθρώπων πολλάκις γενέσθαι μέρος. Τίνος οὖν ἔσται σῶμα ἐν τῇ ἀναστάσει; Καὶ οὕτως εἰς βυθὸν φλυαρίας ἡμᾶς ἀλόγους (62) συμβήσεται ἐμπίπτειν. Καὶ μετὰ ταύτας τὰς ἀπορίας, ἐπὶ τὸ πάντα δυνατὰ εἷναι τῷ Θεῷ καταφεύγουσι, καὶ λέξεις τῶν Γραφῶν δυναμένας κατὰ τὴν πρόχειρον ἐκδοχὴν ὑποβάλλειν τὸ νοούμενον αὐτοῖς προφέρονται· οἷον τὴν ἐν τῷ Ἰεζεχιήλ· « Καὶ ἐγένετο ἐπʼ ἐμὲ χεὶρ Κυρίου· καὶ ἐξήγαγέ με ἐν πνεύματι. καὶ ἔθηκέ με ἐν μέσῳ τοῦ πεδίου, καὶ τοῦτο ἦν μεστὸν ὀστέων ἀνθρώπων. Καὶ περιήγαγέ με ἐπʼ αὐτὰ κυκλόθεν κύκλῳ· καὶ ἰδοὺ πολλὰ σφόδρα ἐπὶ προσώπου τοῦ πεδίου· καὶ ἰδοὺ, αὐτὰ ξηρὰ λίαν. Καὶ εἶπε πρὸς μέ· Υἱὲ ἀνθρώπου, εἰ ζήσεται τὰ ὀστέα ταῦτα; Καὶ εἶπον· Κύριε ὁ Θεὸς, σὺ ἐπίστασαι ταῦτα. Καὶ εἶπε πρὸς μέ· Προφήτευσον. υἱὲ ἀνθρώπου. Καὶ εἶπον πρὸς αὐτά· Τὰ ὀστέα τὰ ξηρὰ ταῦτα, ἀκούσατε λόγον Κυρίου· τάδε λέγει Ἀδωναῒ Κύριος τοῖς ὀστέοις τούτοις· Ἰδοὺ ἐγὼ εἰσάγω εἰς ὑμᾶς πνοῦμα ζωῆς, καὶ δώσω εἰς ὑμᾶς νεῦρα, καὶ ἐπάξω ἐφʼ ὑμᾶς σάρκας, καὶ ἐκτενῶ ἐφʼ ὑμᾶς δέρμα, καὶ δώσω τὸ πνεῦμά μου ἐφʼ ὑμᾶς, καὶ
ζήσεσθε· καὶ θήσομαι ὑμᾶς ἐπὶ τὴν γῆν ὑμῶν, καὶ γνώσεσθε ὅτι ἐγώ εἰμι Κύριος. » Τούτῳ μὲν οὖν πιθανωτέρῳ χρῶνται τῷ ῥητῷ· καὶ ἄλλα δὲ λέγουσιν εὐαγγελικὰ, οἷον, ὡς τὸ, « Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων· » καὶ τὸ, «Φοβήθητε τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ· » καὶ τὸ ἐν τῷ Παύλῳ· « Ζωοποιήσει τὰ θνητὰ ὑμῶν σώματα, διὰ τὸ ἐνοικοῦν αὐτοῦ Πνεῦμα ἐν ὑμῖν. » Χρὴ δὲ πάντα τὸν φιλαλήθη κατʼ αὐτὸν (63) τούτοις τὸν νοῦν ἐπιστήσαντα περὶ τῆς ἀναστάσεως ἀγωνίσασθαι, σῶσαί τε καὶ τὴν τῶν ἀρχαίων παράδοσιν, καὶ φυλάξασθαι ἐμπεσεῖν εἰς φλυαρίαν πτωχῶν νοημάτων, ἀδυνάτων τε ἅμα καὶ Θεοῦ ἀναξίων. Τοῦτο οὖν εἰς τὸν τόπον διαληπτέον, ὅτι πᾶν σῶμα ὑπὸ φύσεως συνεχόμενον τῆς καταταττούσης ἔξωθέν τινα δίκην τροφῆς εἰς αὐτὸ, καὶ ἀποκρινούσης ἀντὶ τῶν ἐπεισαγομένων ἕτερα, ὥσπερ τὰ τῶν φυτῶν καὶ τῶν ζώων, τὸ ὑλικὸν ὑποκείμενον οὐδέποτε ἔχει ταυτόν. Διόπερ οὐ κακῶς ποταμὸς ὠνόμασται τὸ σῶμα· διότι, ὡς πρὸς τὸ ἀκριβὲς τάχα, οὐδὲ δύο ἡμερῶν τὸ πρῶτον ὑποκείμενον ταυτόν ἐστιν ἐν τῷ σώματι ἡμῶν· καίτοιγε τοῦ οἷον ἢ Παύλου, ἢ Πέτρου, ἀεὶ τοῦ αὐτοῦ ὄντος, οὐ τοῦ κατὰ ψυχὴν μόνου, ἧς ἡ οὐσία οὔτε ῥεῖ καθʼ ἡμᾶς, οὔτʼ ἐπεισαγόμενόν τι ἔχει ποτὲ, κἂν ῥευστὴ ἦν ἡ φύσις τοῦ σώματος, τῷ τὸ εἶδος τὸ χαρακτηρίζον τὸ σῶμα ταυτὸν εἶναι· ὡς καὶ τοὺς τύπους μένειν τοὺς αὐτοὺς, εἰς τὴν (64) ποιότητα Πέτρου καὶ Παύλου τὴν σωματικὴν παριστάνοντας· καθʼ ἢν ποιότητα καὶ οὐλαὶ ἐκ παίδων παραμένουσι τοῖς σώμασι, καὶ ἄλλα τινὰ ἰδιώματα, φακοί. Καὶ ἐπὶ τούτοις εἴ τι ἐστὶν ὅμοιον τοῦτο τὸ εἶδος, καθʼ ὁ εἰδοποιεῖται ὁ Πέτρος καὶ ὁ Παῦλος, τὸ σωματικὸν, ὃ ἐν τῇ ἀναστάσει περιτίθεται πάλιν τῇ ψυχῇ, ἐπὶ τὸ κρεῖττον μεταβάλλον, οὐ πάντως τόδε ἔτι ἐντεταγμένον τὸ κατὰ τὴν πρώτην ὑποκείμενον. Ὤσπερ (65) δὲ τὸ εἶδός ἐστι μέχρι τοῦ πέρατος, κἂν οἱ χαρακτῆρες δοκῶσι πολλὴν ἔχειν παραλλαγήν· οὕτως νοητέον καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος, εἶδος ταυτὸν εἶναι τῷ μέλλοντι, πλείστης ὅσης ἐσομένης τῆς ἐπὶ κάλλιον μεταβολῆς. Ἀναγκαῖον γὰρ τὴν ψυχὴν, ἐν τόποις σωματικοῖς ὑπάρχουσαν, κεχρῆσθαε σώμασι καταλλήλοις τοῖς τόποις. Καὶ ὥσπερ ἐν Θαλάσσῃ ζῇν ἡμᾶς ἐνύδρους γενομένους εἰ ἐχρῆν πάντως ἂν ἔδει παραπλησίαν ἔχειν καὶ τὴν ἄλλην ἐχθύων κατάστασιν· οὕτως μέλλοντας κληρονομεἴν Βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ ἐν τόποις διαφέρουσιν ἔσεσθαι, ἀναγκαῖον χρῆσθαι σώμασι πνευματικοῖς, οὐχὶ τοῦ εἴδους τοῦ προτέρου ἀφανιζομένου, κᾶν ἐπὶ τὸ
s1096dönüşümü daha yüce bir yöne olsa bile; tıpkı İsa'nın, Musa'nın ve İlyas'ın eidosunun başkalaşım sırasında önceki hâlinden başka olmaması gibi. Şu halde biri o zaman ilk dayanağın aynı olmayacağını söylerse takılma; çünkü bunu kavrayabilenlere logos, ilk dayanağın şimdi bile iki gün aynı kalamadığını gösteriyor.
Birinin bir keyfiyette ekilip başka bir keyfiyette dirildiğine de dikkat etmek gerekir: "Doğal beden ekilir, ruhsal beden diriltilir." Havari bütün bunlara, dirilişte eidos korunurken toprağa ait keyfiyeti neredeyse sırtımızdan atacağımızı öğretmek ister gibi, şunu ekler: "Kardeşler, şunu söylüyorum: Et ve kan Tanrı'nın krallığını miras alamaz; çürüme de çürümezliği." Belki de kutsal kişinin çevresinde, bir zamanlar eti sahiplenen eidos tarafından bir arada tutulan bir şey olacaktır; ama artık et değildir, bir zamanlar ette karakter kazanan şey ruhsal bedende karakter kazanacaktır.
Kardeşlerimizin öne sürdüğü Yazı sözlerine karşı da şunlar söylenebilir. Önce Hezekiel'den başlayalım. Daha basit olanların bu sözlere dayanarak istediklerine bakılırsa, etlerin dirilişi bile olmayacak, yalnız kemiklerin, derilerin ve sinirlerin dirilişi olacaktır. Aynı zamanda, yazılanı anlamadıkları için yanıltıldıkları da gösterilmelidir. Kemiklerden söz edilmesi, mutlaka şu kemiklerin anlaşılmasını gerektirmez. Nitekim "Bütün kemiklerim dağıldı" ve "Beni iyileştir, çünkü kemiklerim sarsıldı" sözlerinde kemiklerin alışılmış anlamda söylenmediği açıktır. Sözün devamında da "Onlar, kemiklerimiz kurudu diyorlar" denmektedir. Dirilmek için toplanmış olmayı isteyen kemikler mi "kemiklerimiz kurudu" derler? Bu imkânsızdır. "Kemiklerimiz kurudu" sözünü, tutsaklığa düşüp her türlü hayat nemini kaybetmiş olanlar söyleyebilir. Nitekim devamında şunu eklerler: "Umudumuz yitti, tükendik." O halde vaat, halkın düşüşten ve günahları yüzünden düşmanlarına teslim edilip öldürüldükleri ölü gibi durumdan dirilişidir. Kurtarıcı da günahkârların kemiklerle ve her türlü pislikle dolu mezarlar olduğunu söyler. Tanrı'ya yakışan, herkesin mezarını açmak ve bizi diriltilmiş olarak mezarlardan çıkarmaktır; tıpkı Kurtarıcı'nın Lazar'ı dışarı çekmesi gibi.
"Orada ağlama ve diş gıcırdatma olacak" sözü için de onlara şu güçlük yöneltilmelidir: Bu hayatta Yaratıcı her organı bir ihtiyaç için yaptığı gibi, dişleri de katı besini parçalamak için yapmıştır. Peki cezalandırılanların dişlere ne ihtiyacı var? Onlara göre bile cehennemdeyken yemek yemeyecekler. Her şeyin yazıldığı gibi alınmaması gerektiği de gösterilmelidir: "Günahkârların dişlerini kırdın"; "Rab aslanların azı dişlerini ezdi."
ἐνδοξότερον γένηται αὐτοῦ ἡ τροπή· ὤσπερ ἦν τὸ Ἰησοῦ εἶδος, καὶ Μωϋσέως, καὶ Ἡλίου, οὐχ ἕτερον ἐν τῇ μεταμορφώσει, παρʼ ὃ ἦν. Μὴ πρόσκοπτε τοίνυν, εἰ τὸ πρῶτον ὑποκείμενον ἄν τις λέγοι μὴ ἔσεσθαι ταυτὸν τότε, ὅπου ὁ λόγος τοῖς ἐφιστάνειν δυναμένοις δείκνυσιν, ὅτι οὐδὲ νῦν δύναται δύο ἡμερῶν εἶναι τὸ πρῶτον ὑποκείμενον. Ἄξιον δὲ ἐπιστῆσαι καὶ τὸ, ἑτεροῖον μὲν σπείρεσθαι, ἑτεροῖον δὲ ἀνίστασθαι· « Σπείρεται γὰρ σῶμα ψυχικὸν, ἐγείπνευματικόν. » Καὶ ἐπιφέρει πᾶσιν ὁ ρεται σῶμα Ἀπόστολος, σχεδὸν τὴν γηΐνην ποιότητα ἡμᾶς διδάσκων ἀποτίθεσθαι μέλλειν ἡμᾶς, τοῦ εἴδους σωζομένου κατὰ τὴν ἀνάστασιν· « Τοῦτο δέ φημι, ἀδελφοὶ, ὅτι σὰρξ καὶ αἷμα βασιλείαν Θεοῦ κληρονομῆσαι οὐ δύναται, οὐδὲ ἡ φθορὰ τὴν ἀφθαρσίαν. » Ἴσως μὲν γὰρ ἔσται περὶ τοῦ τὸν ἅγιον (66) διακρατούμενον, ὑπὸ τοῦ ἰδιοποιοῦντός ποτε τὴν σάρκα· σὰρξ δὲ οὐκέτι, ἀλλʼ ὅπερ ποτὲ ἐχαρακτηρίζετο ἐν τῇ σαρκὶ, τοῦτο χαρακτηρισθήσεται ἐν τῷ πνευματικῷ σώματι. Καὶ πρὸς τὰ ῥήματα δὲ τῶν Γραφῶν, ἃ παρατίθενται οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν, ταῦτα ἔστιν εἰπεῖν, καὶ πρῶτον ἐν τῷ Ἰεζεχιήλ. Ἐπὶ τὸ ὅσον (67) ἐφ᾿ οἷς βούλονται οἱ ἁπλούστεροι κατὰ τὰς λέξεις ταύτας, οὐδὲ ἀνάστασις σαρκῶν ἔσται, ἀλλὰ ὀστέων μόνον, καὶ δερμάτων, καὶ νεύρων. Ἄμα δὲ καὶ ὑποδεικτέον αὐτοῖς, ὅτι συναρπάζονται, ὡς μὴ νενοηκότες τὸ γεγραμμένον. Οὐ γὰρ, εἰ ὀστᾶ ὀνομάζεται, πάντως τὰ ὀστᾶ ταῦτα νοητέον· ὥσπερ οὐδὲ ἐν τῷ, « Διεσκορπίσθη πάντα τὰ ὀστᾶ μου.» Καὶ, « Ἴασαί με, ὅτι ἐταράχθη τὰ ὀστᾶ μου, φανεροῦ ὄντος τοῦ μὴ λέγεσθαι τὰ ὀστᾶ κατὰ τὴν κοινὴν ἐκδοχήν. Ἐπιφέρεται γοῦν τῷ λόγῳ· Ἇρά γε λέγουσιν, « Ξηρὰ γέγονε τὰ ὀστέα ἡμῶν· » ὅτι « αὐτοὶ λέγουσιν, ὅτι Ξηρὰ γέγονε τὰ ὀστᾶ ἡμῶν, » θέλοντες ἀνίστασθαι συναχθέντα; Ἀλλὰ τοῦτο ἀμήχανον. Λέγοιεν δʼ ἂν, ξηρὰ γέγονε τὰ ὀστέα ἡμῶν, ἐν αἰχμαλωσίαις γενόμενοι καὶ πᾶσαν ζωτικὴν νοτίδα ἀποβεβληκότες. Ἐπιφέρουσι γοῦν τὸ, « Ἀπόλωλεν ἡ ἐλπὶς ἡμῶν· διαπε φωνήκαμεν. » Οὐκοῦν ἡ ἐπαγγελία τῆς ἀναστάσεως τοῦ λαοῦ ἐστιν ἀπὸ τοῦ πτώματος, καὶ τῆς οἰονεὶ νεκρότητος ἣν νενέκρωνται, διὰ τὰ ἁμαρτήματα τοῖς ἐχθροῖς παραδοθέντες. Καὶ οἱ ἁμαρτωλοὶ δὲ ὑπὸ τοῦ Σωτῆρος λέγονται εἷναι τάφοι γέμοντες ὀστέων καὶ πάσης ἀκαθαρσίας. Πρέπει δὲ τῷ Θεῷ ἀνοίγειν τὰ μνημεῖα ἑκάστου, καὶ ἐξάγειν ἐκ τῶν μνημείων ἡμᾶς ἐζωοποιημένους, ὥσπερ ὁ Σωτὴρ τὸν Λάζαρον εἵλκυσεν ἕξω. Τὸ δὲ, « Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμὸς καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων,» πρὸς αὐτοὺς ἀπορητέον, ὅτι ὡς ἐν τούτῳ τῷ βίῳ πᾶν μέλος εἰς τινα χρείαν ὁ Δημιουργὸς κατεσκεύασεν, οὕτω καὶ τοὺς ὀδόντας εἰς τὸ διακόπτεσθαι τὴν στερεὰν τροφήν. Τίς οὖν χρεία τοῖς κολαζομένοις ὀδόντων; οὐ γὰρ εἰς τὴν γέενναν ὄντες κατʼ αὐτοὺς φάγονται. Καὶ δεικτέον. ὅτι οὐ πάντα παραλαμβάνεσθαι δεῖ κατὰ τὸ κείμενον. « Ὀδόντας γοῦν ἁμαρτωλῶν συνέτριψας· » καὶ, « Τὰς μύλας τῶν λεόντων συνέθλασεν ὁ Κύριος. »
s1097Kim o kadar ahmaktır ki Tanrı'nın günahkârların bedenlerini koruyup yalnız dişlerini kırdığını sansın? Bunu lafzen almak isteyen biri sıkışınca nasıl alegoriye sürüklenirse, cezalandırılanların diş gıcırtısını da öyle araştırmak gerekir. Psykhēnin bir çiğneme gücü vardır; günahlardan sorgulanma zamanında, dişlerin birbirine çarpması gibi, düşündükleri yüzünden dişlerini gıcırdatacaktır.
"Hem psykhēyi hem bedeni cehennemde yok edebilecek olandan korkun" sözü belki psykhēnin cisimsiz olduğunu öğretir, belki de bedensiz cezalandırılmayacağını gösterir; bu konuda tabiat üzerine konuşurken eidos ve ilk dayanak hakkında söylediklerimizi söyledik.
Havari'nin "Ölümlü bedenlerimizi de diriltecektir" sözü de şunu gösterebilir: Beden ölümlüdür ve gerçek hayattan pay almaz; söz ettiğimiz bedensel eidos da tabiatça ölümlüdür; ama "hayatımız olan Mesih göründüğünde", diriltilmiş olarak ölüm bedeni olmaktan çıkar, çünkü dirilten Ruh yüzünden ruhtan olmuştur. "Biri diyecek ki: Ölüler nasıl dirilir, hangi bedenle gelirler?" sözü de ilk dayanağın dirilmeyeceğini açıkça gösterir. Örneği doğru anladıysak şunu söylemek gerekir: Buğday tanesindeki tohumsal logos, yanındaki maddeyi kavrar, onun tamamına işler, kendi eidosuyla onu kuşatır, sahip olduğu güçleri bir zamanlar toprak, su, hava ve ateş olan şeye uygular, onların keyfiyetlerini yenerek kendisinin yaratıcısı olduğu keyfiyete dönüştürür. Böylece başak, baştaki taneden büyüklükçe, biçimce ve çeşitlilikçe son derece farklı olarak tamamlanır.
Τίς δὲ οὕτως ἠλίθιος, ὡς ὑπολαμβάνειν, ὅτι, τηρῶν τὰ σώματα τῶν ἁμαρτωλῶν ὁ Θεὸς, τοὺς ὀδόντας αὐτῶν συντρίβει μόνον; Ὥσπερ οὖν εἴ τις, θέλων ταῦτα οὕτως ἔχειν, θλιβόμενος εἴλκετο ἐπʼ ἀλληγορίαν, οὕτως ζητητέον τῶν κολαζομένων τὸν βρυγμὸν τῶν ὀδόντων, τῆς ψυχῆς δύναμιν μασητικὴν ἐχούσης, ἥτις ἐν καιρῷ τοῦ ἐλέγχου περὶ τῶν ἁμαρτημάτων, κατὰ τὸν συγκρουσμὸν τῶν ὀδόντων, ὡς ἐφρόνησε, βρύξει τοὺς ὀδόντας. Τὸ δὲ, « Φοβήθητε τὸν δυνάμενον καὶ ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα ἀπολέσαι ἐν γεέννῃ, » τάχα μὲν διδάσκει, ὅτι ἀσώματος ἡ ψυχὴ, τάχα δὲ δηλοῖ καὶ ὅτι χωρὶς σώματος οὐ κολασθήσεται· περὶ οὗ φυσιολογοῦντες τὰ περὶ τοῦ εἴδους καὶ τοῦ πρώτου ὑποκειμένου εἰρήκαμεν. Καὶ τὸ παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ δὲ, « Ζωοποιήσει καὶ τὰ θνητὰ ἡμῶν σώματα, » θνητοῦ ὄντος τοῦ σώματος, καὶ οὐ μετέχοντος τῆς ἀληθινῆς ζωῆς, δύναται παριστάνειν, ὅπου τὸ σωματικὸν εἶδος, περὶ οὗ εἰρήκαμεν τῇ φύσει θνητὸν ὃν, « ὅταν Χριστὸς φανερωθῇ ἡ ζωὴ ἡμῶν, » καὶ αὐτὸ μεταβάλλει ἀπὸ τοῦ εἶναι σῶμα θανάτου ζώοποιηθὲν, διὰ τὸ Πνεῦμα τὸ ζωοποιοῦν ἐκ τοῦ πνεύματος γεγονέναι. Καὶ τὸ, « Ἐρεῖ δὲ, Πῶς ἐγείρονται οἱ νεκροὶ, ποίῳ δὲ σώματι ἔρχονται; » γυμνῶς παρίστησιν, ὅτι τὸ πρῶτον ὑποκείμενον οὐκ ἀναστήσεται. Εἰ γὰρ καλῶς ἐλάβομεν τὸ παράδειγμα, ῥητέον, ὅτι ὁ σπερματικὸς λόγος ἐν τῷ κόκκῳ τοῦ σίτου δραξάμενος τῆς παρακειμένης ὕλης, καὶ διʼ ὄλης αὐτῆς χωρήσας, περιδραξάμενος αὐτῆς τοῦ αὐτοῦ εἴδους, ὧν ἔχει δυνάμεων ἐπιτίθησι τῇ ποτε γῇ, καὶ ὕδατι, καὶ ἀέρι, καὶ πυρὶ, νικήσας τὰς ἐκείνων ποιότητας, μεταβάλλει ἐπὶ ταύτην ἧς ἐστιν αὐτὸς δημιουργός· καὶ οὕτως συμπληροῦται ὁ στάχυς εἰς ὑπερβολὴν διαφέρων τοῦ ἐξ ἀρχῆς κόκκου, μεγέθει καὶ σχήματι, καὶ ποικιλίᾳ.
1b.9Aynı yazardan. Doğruların yargısı, eylem bedeninden meleklere ait olanlara geçiştir; kâfirlerinki ise eylem bedeninden karanlık ve kasvetli bedenlere geçiştir. Çünkü kâfirler ilk yargıda değil, ikinci yargıda diriltileceklerdir.
Τοῦ αὐτοῦ. Κρίσις ἐστὶ (68) δικαίων μὲν ἡ ἀπὸ πρακτικοῦ σώματος ἐπὶ ἀγγελικὰ μετάβασις· ἀσεβῶν δὲ ἀπὸ πρακτικοῦ σώματος ἐπὶ σκοτεινὰ καὶ ζοφερὰ μετάθεσις σώματα. Ἐγερθήσονται γὰρ οἱ ἀσεβεῖς οὐκ ἐν τῇ προτέρᾳ κρίσει, ἀλλʼ ἐν τῇ δεντέρᾳ.
1b.10Çünkü Rab doğruların yolunu bilir, kâfirlerin yolu ise yok olacaktır. Tanrı hiçbir kötü şeyi bilmez, yalnız doğruların yolunu bilir; çünkü "Rab kendisine ait olanları bildi." Doğruların yolu, "Yol benim" diyendir; onun hakkında "İyi yolun hangisi olduğunu görün" denmiştir. Kâfirlerin yolu ise Yaratıcı'ya kötü söz söyleyenlerin yürüdüğü yoldur. Tanrı kötülükleri bilmez ve tanımaz; ama her şeyi kavrayıp zihninde kuşatamadığı için değil (Tanrı hakkında böyle düşünmek bile haramdır), onlar bilgisine layık olmadıkları için. Belki de bu yüzden (söz bunu daha cüretle söyleyecek) bilmediği şeyleri sorar. Âdem günah işlediğinde onu da, Tanrı'dan kaçarak düştüğü yeri de bilmez; bu yüzden "Âdem, neredesin?" der. Aynı şekilde İncil'de de bilgisine layık olmayan şeyleri sorar. Cini de adını da bilmediği için adını sorar; o da "Adım Lejyon" diye cevap verir. Kurtuluşa ilişkin bağışlanmayı almadan önce, kanaması olan kadın için de "Bana kim dokundu?" diye sorar.
Demek Tanrı adaletsizlerin yolunu bilmez, doğruların yolunu ise bilir. Doğruların yolu, "Yol benim" diyen, Baba'nın bildiği kimseden başka nedir? "Çünkü Oğul'u Baba'dan başka kimse bilmemiştir." Tanrı'nın bilmesi ve bilmemesi hakkındaki bu sözlere, peygamberlikte sürekli geçen Tanrı'nın hatırlaması ve unutması deyimleri de uyar. Dualarda sık sık "Beni hatırla" ve "Yoksulluğumuzu neden unutuyorsun?" denir. Çünkü Tanrı günah işleyenleri hafızasından atar, tövbe edenleri ise yeniden kabul edip hatırlar.
Ὅτι γινώσκει ὁ Κόριος ὁδὸν δικαίων, κοὶ ὁδὸς ἀσεβῶν ἀπολεῖται. Οὐδὲν ὑπὸ Θεοῦ γινώσκεται (69) φαῦλον, ἀλλʼ ἡ τῶν δικαίων ὁδός. « Ἔγνω » γὰρ « Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ. » Ὁδὸς δὲ δικαίων ὁ εἰπών· « Ἐγώ εἰμι ἡ ὁδὸς, » περὶ οὗ λέλεκται· « Ἴδετε δὲ ποία ἐστὶν ἡ ὁδὸς ἡ ἀγαθή. » Ὁδὸς δὲ ἀσεβῶν ἣν ὁδεύουσιν οἱ κακολογοῦντες τὸν Δημιουργόν. Ἀγνοεῖ δὲ καὶ οὐ γινώσκει τὰ κακὰ, οὐ τῷ δύνασθαι αὐτὸν περιδράξασθαι πάντων, καὶ περιλαβεῖν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ (τοῦτο γὰρ ἀθέμιτον καὶ λογίζεσθαι περὶ Θεοῦ )· ἀλλὰ τῷ ἀνάξια εἶναι τῆς γνώσεως αὐτοῦ. Τάχα διὰ τοῦτο (τολμηρότερον δὲ αὐτὸ ἐρεῖ ὁ λόγος) πυνθάνεται περὶ ὧν οὐκ οἶδεν· ὅταν γὰρ ἁμάρτῃ ὁ Ἀδὰμ, οὐκ οἶδεν αὐτὸν, οὐδὲ τὸν τόπον εἰς ὃν ἐκπέπτωκε φεύγων ἀπὸ Θεοῦ. Διό φησιν· « Ἀδὰμ, ποῦ εἷ; » Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τῷ Εὐαγγελίῳ πυνθάνεται περὶ ὧν οὐκ ὄντων ἀξίων τῆς γνώσεως αὐτοῦ. Ἐπεὶ γὰρ οὐκ οἷδε τὸ δαιμόνιον, οὐδὲ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, πυνθάνεται τί τὸ ὄνομα αὐτοῦ, ὅτε ἐκεῖνο ἀποκρίνεται, ὅτι, « Λεγεὼν ὄνομά μοι. » Καὶ πρὶν τὴν ἄφεσιν τὴν περὶ τῆς σωτηρίας λαβεῖν τὴν αἱμοῤῥοοῦσαν πυνθάνεται λέγων· « Τίς μου ἥψατο; » Τὴν ὁδὸν οὖν τῶν ἀδίκων ὁ Θεὸς ἀγνοεῖ, τὴν δὲ τῶν δικαίων γινώσκει. Τίς δὲ ἡ ὁδὸς τῶν δικαίων ἢ ὁ εἰπών· « Ἐγώ εἰμι ἡ ὀδὸς, » ὃν γινώσκει ὁ Πατήρ; « Οὐδεὶς γὰρ ἔγνω τὸν Υἱὸν εἰ μὴ ὁ Πατήρ. » Ἁρμοσει δὲ τοῖς περὶ γνώσεως καὶ ἀγνωσίας Θεοῦ τὰ συνεχῶς κείμενα ἐν ταῖς προφητείαις ὀνόματα, μνήμη καὶ λήθη Θεοῦ. Πολλάκις γὰρ ἐν εὐχαῖς εἴρηται τό· « Μνήσθητί μου· » καὶ, « Ἵνα τί ἐπιλανθάνῃ τῆς πτωχείας ἡμῶν; » Ἀποῤῥίπτει γὰρ τῆς ἑαυτοῦ μνήμης τοὺς ἁμαρτάνοντας· ὥσπερ πάλιν προσίεται τοὺς μετανοοῦντας, καὶ ἀναλαμβάνει τούτων τὴν μνήμην.
2.1Mezmur 2
Uluslar neden kükredi, halklar neden boş şeyler kurdu? Yeryüzünün kralları dikildi, yöneticiler Rab'be ve O'nun Mesih'ine karşı bir araya toplandı vesaire. İki İbranice nüshaya baktık: Birinde bunlar ikinci mezmurun başlangıcı olarak geçiyordu, ötekinde ise birinci mezmura bitişikti. Havarilerin İşleri'nde de "Sen benim oğlumsun, seni bugün ben doğurdum" sözünün birinci mezmurdan olduğu söylenir: "Birinci mezmurda yazıldığı gibi: Sen benim oğlumsun, seni bugün ben doğurdum." Yunanca nüshalar ise bunun ikinci olduğunu gösteriyor. Şunu da bilmek gerekir: İbranicede hiçbir mezmurun yanında birinci, ikinci ya da üçüncü gibi bir numara yoktur.
Mesih hakkındaki peygamberliği içeren bu sözleri söyleyen kişi kimdir? Ya Kutsal Ruh ya da peygamberin kendisidir. Diapsalma'dan itibaren ise konuşan değişir: Sözleri incelerken göstereceğimiz gibi o zaman konuşan Mesih'tir. Bir mezmurda tek bir konuşanın olmaması şaşırtıcı değildir; ilerledikçe göstereceğimiz gibi bu pek çok yerde görülür. Mezmurdan önce söyleyeceklerimiz bunlar; şimdi sözleri inceleyelim.
Ἴνα τί ἐφρύαξαν ἔθνη, καὶ λαοὶ ἐμελέτησαν κενάς Παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ, κ. τ. ἑ. Δυσὶν ἐντυχόντες (70) Ἑβραϊκοῖς ἀντιγράφοις, ἐν μὲν τῷ ἑτέρῳ εὕρομεν ἀρχὴν δευτέρου ψαλμοῦ ταῦτα· ἐν δὲ τῷ ἑτέρῳ συνήπτετο τῷ πρώτῳ. Καὶ ἐν ταῖς Πράξεσι δὲ τῶν ἀποστόλων τὸ, « Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε,» ἐλέγετο εἶναι τοῦ πρώτου ψαλμοῦ.« Ὡς γὰρ γέγραπται, »φησὶν, « ἐν πρώτῳ ψαλμῷ· Υἱός μου εἶ σὺ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε. » Τὰ Ἑλληνικὰ μέντοι ἀντίγραφα δεύτερον εἶναι τοῦτον μηνύει. Τοῦτο δὲ οὐκ ἀγνοητέον, ὅτι ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ οὐδενὶ τῶν ψαλμῶν ἀριθμὸς παράκειται, πρῶτος εἰ τύχοι, ἢ δεύτερος, ἢ τρίτος. Τί δὲ τὸ λέγον ἂν εἴη πρόσωπον προφητείαν περιέχον τὴν περὶ Χριστοῦ; τοι τὸ Πνεῦμα τὸ ἄγίον, ἢ αὐτὸς ὁ προφήτης ἐστίν. Ἀπὸ δὲ τοῦ Διαψάλματος μεταβολὴ γίνεται τοῦ λέγοντος· ἔστι γὰρ ὁ Χριστὸς, ὡς καὶ τοῦτο παραστήσομεν τὰς λέξεις ἐξετάζοντες. Καὶ οὐ θαυμαστὸν εἰ ἐν ἐνὶ ψαλμῷ οὐχὶ ἐν πρόσωπόν ἐστι τὸ λέγον· πολλαχοῦ γὰρ τοῦτο ἔστιν δεῖν, ὡς προϊόντες δείξομεν. Καὶ ταῦτα μὲν πρὸ τοῦ ψαλμοῦ, κατανοήσωμεν δὲ τὰς λέξεις.
2.2Aynı yazardan. Söz, insanlardan dört topluluğun Mesih'in üzerine yürüdüğünü söylüyor: ona karşı kükreyen uluslar, boş şeyler kuran halklar, bir araya toplanan yöneticilerle birlikte dikilen yeryüzünün kralları. Kanaatimizce uluslarla imana yabancı olan insanlar kastedilir; örneğin ona karşı kükreyen askerler gibi. Halklar ise kesilmiş oymaklardan gelenlerdir (Kurtarıcı'yı kabul etmedikleri için onlara gerçek anlamda "sünnetliler" denemez). Onlar, üzerinde çalıştıkları peygamberlik sözlerinde bildirilen Mesih'i anlamadıkları için boş şeyler kurmuşlardır. Yeryüzünün kralları ve yöneticileri ise Hirodes, Pontius Pilatus ve Yahudi halkının önderleridir. İlahî havari Petrus da Havarilerin İşleri'nde bu pasajı aktarırken özellikle bunları anmıştır. Görünmez güçleri kastettiğini söylesen de yanılmış olmazsın. Nitekim çok bilge Havari, Mesih'i çarmıha germeyi insanlardan çok yönetici güçlere yüklemiştir: "Yetkin olanlar arasında bilgelikten söz ediyoruz; ama bu çağın bilgeliğinden değil, bu çağın geçip giden yöneticilerinin bilgeliğinden de değil. Tanrı'nın gizli bilgeliğinden, sırrında saklanmış olanından söz ediyoruz; Tanrı onu çağlardan önce yüceliğimiz için belirlemişti. Bu çağın yöneticilerinden hiçbiri onu tanımadı; tanısalardı yücelik Rabbini çarmıha germezlerdi." Tanrı'nın bilgeliğini tanımayıp kendilerinde bir tür bilgelikler olduğunu sanarak yücelik Rabbi Mesih'i çarmıha geren hangi yöneticilerdir? Peygamberliklerde söylenen Pers krallığının yöneticisi, Yunan krallığının yöneticisi ve bunlara benzer olarak öteki ulusların yöneticileri değil mi?
Şu halde "uluslar kükredi"; yani Akylas'ın daha açık çevirdiği gibi "gürültü ettiler". "Kükredi" kelimesi yansımadır ve gürültü edenlerin anlamsız sesini gösterir; çünkü savaştıkları kimselere tuzak kurdukları zamanlarda kışkırtılmış olanlar böyledir. Öteki çevirmenler "gürültü ettiler" ve Symmakhos gibi "karıştırıyor" demeselerdi, "kükredi" sözünü "böbürlendiler" diye anlamak mümkündü. Peygamberlerden birinde kelimenin bu anlamda olduğunu sanıyoruz: "Ürdün'ün kabarmaları gibi."
"Oğul'u inkâr edenin Baba'sı da yoktur" ve Mesih'i "kabul eden, onu göndereni kabul eder" olduğundan, Mesih'e karşı savaşan Baba'ya karşı dinsizlik etmiş olur. Kükreyenler, boş şeyler kuranlar, bir arada dikilenler ve birlikte toplananlar görünüşte yalnız Mesih'e karşı harekete geçmişlerdir; ama yaptıkları önce Baba'ya karşı yapılmış sayılmıştır. Bu yüzden bunları "Rab'be ve O'nun Mesih'ine karşı" yaptıkları söylenir.
Yunanlarda "Rab", İbranilerde "Adonai" diye okunan isim hakkında şunu bilmek gerekir: İbranilerde Tanrı on isimle adlandırılır; bunlardan biri "Adonai"dır ve "Rab" diye çevrilir. Bazı yerlerde İbranilerde "Adonai", Yunanlarda "Rab" denir; çünkü Yazı'da yazılı kelime bunu bildirir. Bazen "Yah" geçer ve Yunanlarda "Rab" diye okunur, ama İbranilerde öyle okunmaz; "Rab'be övgü sunun, çünkü mezmur iyidir" sözünde olduğu gibi. Burada "Yah" yerine "Rab" denmiştir; mezmurun başlangıcı da İbranilerde "Halleluya"dır. Onlarda bir de okunmayan dört harfli isim vardır; başkâhinin altın levhasına da yazılmıştır. Bu dört harfte yazılı olmamasına rağmen "Adonai" adıyla okunur, Yunanlarda ise "Rab" diye söylenir. Daha titiz nüshalarda isim İbrani harfleriyle yazılıdır; ama bugünkü İbrani harfleriyle değil, en eskileriyle. Çünkü Ezra'nın sürgünde onlara öncekilerden farklı harfler verdiği söylenir. Bunları şu yüzden andık: Dört harfli isim "Rab" olarak "Bilakis Rab'bin kanununda", "Çünkü Rab doğruların yolunu bilir" sözlerinde ve şimdi de "Rab'be ve O'nun Mesih'ine karşı" sözünde geçer.
Şuna da dikkat etmek gerekir: Yetmişler ve Theodotion hepsini geçmiş zamanda, Akylas kimini geçmiş kimini gelecek zamanda, Symmakhos ise hepsini şimdiki zamanda vermiştir. Yetmişler'in âdeti, Mesih hakkındaki peygamberlikleri çoğu kez olmuş gibi bildirmektir: "Yiyeceğime öd kattılar, susadığımda bana sirke içirdiler; giysilerimi aralarında paylaştılar, elbisem üzerine kura çektiler." Ve: "Tanımadığım halk bana kulluk etti, kulak işitmesiyle bana boyun eğdi." Kanaatimizce bunu şu yüzden söylerler: Tanrı her şeyi olmadan önce bilir, Mesih'ini de, onun insanlaşmada başına gelecekleri de bilir; böyle böyle acı çekmiş olan için bunlar olmuş sayılır. Kutsal Ruh onun hakkındakileri anlatıyorsa da durum aynıdır; şimdiki zamanda olduğu gibi. Bununla onun hakkındaki peygamberliklerin hiçbir zaman gelecek zamana kaymadığını söylemiyoruz. Çünkü şöyle der: "İşte kulum anlayacak, yüceltilecek ve çok yükseltilecek" vesaire.
Τοῦ αὐτοῦ. Τέσσαρα νη τῶν (71) ἀνθρώπων φησὶν ὁ λόγος ἐπιβεβληκέναι Χριστῷ· ἔθνη φρυάξαντα κατʼ αὐτοῦ, καὶ λαοὺς μελετήσαντας κενὰ, καὶ βασιλεῖς τῆς γῆς παραστάντας μετʼ ἀρχόντων συναχθέντων ἐπὶ τὸ αὐτό. Καὶ ἡγούμεθα μὲν ἔθνη δηλοῦσθαι τοὺς ἀλλοτρίους τῆς πίστεως ἀνθρώπους, ὥσπερ τοὺς στρατιώτας τοὺς φρυάξαντας κατʼ αὐτοῦ· τοὺς δὲ λαοὺς τοὺς ἀπὸ τῶν φυλῶν τῆς κατατομῆς (οὐ γὰρ κυρίως λεκτέον αὐτοὺς τὸν Σωτῆρα μὴ προσιεμένους ἐκ περιτομῆς), οἵτινες κενὰ μεμελετήκασι, τὸν ἐν τοῖς μελετωμένοις προφητικοῖς λόγοις καταγγελλόμενον Χριστὸν οὐ νενοηκότες. Βασιλεἴς δὲ τῆς γῆς καὶ ἄρχοντες Ἡρώδης τε καὶ Πόντιος Πιλᾶτος, καὶ οἱ τοῦ Ἰουδαίων λαοῦ ἡγούμενοι. Τούτων γὰρ καὶ ὁ θεσπέσιος Πέτρος ὁ ἀπόστολος ἀπεμνημόνευσεν ἰδικῶς ἐν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων τὴν προκειμένην χρῆσιν παραγαγών. Εἰ δὲ καὶ τὰς ἀοράτους φήσεις δυνάμεις, οὐκ ἂν ἁμάρτοις. Καὶ ὁ σοφώτατος γοῦν Ἀπόστολος οὐ τοσοῦτον ἀνθρώποις προσῆψε τὸ ἐσταυρωκέναι τὸν Χριστὸν, ὡς δυνάμεσιν ἀρχοντικαῖς, λέγων· « Σοφίαν δὲ λαλοῦμεν ἐν τοῖς τελείοις· σοφίαν δὲ οὐ τοῦ αἰῶνος τούτου, οὐδὲ τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου, τῶν καταργουμένων· ἀλλὰ λαλοῦμεν Θεοῦ σοφίαν ἐν μυστηρίῳ, τὴν ἀποκεκρυμμένην, ἣν προώρισεν ὁ Θεὸς πρὸ τῶν αἰώνων εἰς δόξαν ἡμῶν, ἣν οὐδεὶς τῶν ἀρχόντων τοῦ αἰῶνος τούτου ἔγνωκεν· εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν. » Ποῖοι γὰρ ἄρχοντες ἐσταύρωσαν τὸν Χριστὸν, τὸν τῆς δόξης Κύριον, οἱ μὴ γινώσκοντες τὴν σοφίαν τοῦ Θεοῦ, καὶ αὐτοὶ σοφίας τινὰς ἔχειν ὑπολαμβανόμενοι, ἢ οἱ λεγόμενοι ἐνταῖς προφητείαις ἄρχων βασιλείας Περσῶν, καὶ ἄρχων βασιλείας Ἐλλήνων, καὶ κατὰ τὸ ἀκόλουθον οἱ τῶν λοιπῶν ἐθνῶν; « Τὰ ἕθνη » τοίνυν « ἐφρύαξαν· » ὅπερ ἐστὶν, ὡς ὁ Ἀκύλας σαφέστερον ἡρμήνευσεν, « ἐθορυβήθησαν.» Ἔστι δὲ ἡ λέξις ἡ, « ἐφρύαξαν,» ὀνοματοπε ποιημένη, καὶ ἐμφαίνουσα τὸν ἄσημον ἦχον τῶν θορυβούντων· τοιοῦτοι γὰρ οἱ σεσοβημένοι κατὰ τοὺς καιροὺς τοῦ ἐπιβουλεύειν ὑπάρχουσιν κατὰ τῶν ὑπʼ αὐτῶν πολεμουμένων. Καὶ εἰ μὴ οἱ λοιποὶ ἑρμηνευταὶ εἰρήκασι τὸ, « ἐθορυβήθησαν, » καὶ, «κυκᾷ, » ὡς Σύμμαχος, ἦν ἐκλαβεῖν ἀπὸ τοῦ « ἐφρύαξαν, » τὸ, « ἐμεγαλαύχησαν· » ὡς ἐν ἐνὶ τῶν προφητῶν οἰόμεθα τοῦτο δηλοῦν τὴν λέξιν· « Κατὰ τὰ φρυάγματα τοῦ Ἰορδάνου. »Καὶ ἐπεὶ «ὁ ἀρνούμενος τὸν Υἱὸν, οὐδὲ τὸν Πατέρα ἔχει, καὶ ὁ δεχόμενος» τὸν Χριστὸν, «δέχεται τὸν ἀποστείλαντα αὐτὸν, » διὰ τοῦτο ὁ κατὰ Χριστοῦ στρατευόμενος εἰς τὸν Πατέρα ἀσεβεῖ. Οἱ γοῦν φρυάξαντες, καὶ κενὰ μελετήσαντες. καὶ παραστάντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ, καὶ συναχθέντες ἄμα, ἐνηργήθησαν μὲν τῷ δοκεῖν κατὰ τοῦ Χριστοῦ μόνου, λελόγισται δὲ αὐτοῖς ὁ πεποιήκασι πρότερον, κατὰ τοῦ Πατρός. Διὸ λέγεται ταῦτα αὐτοὺς πεποιηκέναι « κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. » Οὐκ ἀγνοητέον δὲ περὶ τοῦ ἐκφωνουμένου παρὰ μὲν Ἕλλησι τῇ « Κύριος» προσηγορίᾳ, παρὰ δὲ Ἑβραίοις τῇ « Ἀδωναῒ. » Δέκα γὰρ ὀνόμασι παρʼ Ἑβραίοις ὀνομάζεται ὁ Θεὸς, ὧν ἐστιν ἒν τὸ « Ἀδωναῒ,» καὶ ἑρμηνεύεται « Κύριος. » Καὶ ἔστιν ὅπου λέγεται τὸ « Ἀδωναῒ » παρʼ Ἑβραίοις καὶ παρʼ Ἕλλησι « Κύριος, τῆς λέξεως τῆς γεγραμμένης ἐν τῇ Γραφῇ τοῦτο ἀπαγγελλούσης. Ἔστι δὲ ὅτε τὸ Ἰαὴ κεῖται, ἐκφωναῖται δὲ τῇ « Κύριος » προσηγορίᾳ παρʼ Ἕλλησι, ἀλλ᾿ οὐ παρʼ Ἑβραίοις, ὡς ἐν τῷ· « Αἰνεῖτε τὸν Κύριον, ὅτι ἀγαθὸς ψαλμός. » Κύριον γὰρ ἐνθάδε ἀντὶ τοῦ Ἰαὴ εἴρηκεν. Καὶ ἔστιν ἡ ἀρχὴ τοῦ ψαλμοῦ παρʼ Ἑβραίοις « Ἆλληλούϊα· » ἔστι δέ τι τετραγράμματον ἀνεκφώνητον παρʼ αὐτοῖς, ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ πετάλου τοῦ χρυσοῦ τοῦ ἀρχιερέως ἀναγέγραπται, καὶ λέγεται μὲν τῇ « Ἀδωναῒ, προσηγορίᾳ, οὐχὶ τούτου γεγραμμένου ἐν τῷ τετραγραμμάτῳ· παρὰ δὲ Ἕλλησι τῇ « Κύριος » ἐκφωνεῖται. Καὶ ἐν τοῖς ἀκριβεστέροις δὲ τῶν ἀντιγράφων Ἑβραίοις χαρακτῆρσι κεῖται τὸ ὄνομα, Ἑβραϊκοῖς δὲ οὐ τοῖς νῦν, ἀλλὰ τοῖς ἀρχαιοτάτοις. Φασὶ γὰρ τὸν Ἔσδραν ἐν τῇ αἰχμαλωσίᾳ ἑτέρους αὐτοῖς χαρακτῆρας παρὰ τοὺς προτέρους παραδεδωκέναι. Τούτων δὲ ὑπεμνήσθημεν, ἐπεὶ τὸ τετραγράμματον ὡς « Κύριος» κεῖται ἐν τῷ · « Ἀλλʼ ἢ ἐν νόμῳ Κυρίου·» καὶ ἐν τῷ·« Ὅτι γινώσκει Κύριος ὁδὸν δικαίων·» καὶ νῦν· « Κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ. » Τοῦτο δὲ παρατηρητέον, ὅτι οἱ μὲν Ἑβδομήκοντα καὶ ὁ Θεοδοτίων πάντα εἰς τὸν παρεληλυθότα χρόνον, Ἀκύλας δὲ ἃ μὲν εἰς τὸν παρεληλυθότα, ἃ δὲ εἰς τὸν μέλλοντα, Σύμμαχος δὲ πάντα εἰς τὸν ἐνεστηκότα ἔταξαν. Ἕθος γὰρ τοῖς Ἑβδομήκοντα πολλάκις τὰς περὶ Χριστοῦ προφητείας ὡς ἤδη γενομένας ἀπαγγέλλειν· καθάπερ ἐν τῷ· « Ἔδωκαν εἰς τὸ βρῶμά μου χολὴν, καὶ εἰς τὴν δίψαν μου ἐπότισάν με ὄξος· διεμερίσαντο τὰ ἱμάτιά μου ἑαυτοῖς, καὶ ἐπὶ τὸν ἱματισμόν μου ἔβαλον κλῆρον.» Καί· «Λαὸς ὅν οὐκ ἔγνων, ἐδούλευσέ μοι, εἰς ἀκοὴν ὠτίου ὑπήκουσέ μοι. » Οἰόμεθα δὲ αὐτοὺς, τῷ τὸν Θεὸν εἰδέναι τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, καὶ τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, καὶ τὰ ἐν τῇ ἐνανθρωπήσει συμβησόμενα αὐτῷ, λέγειν, τῷ λελογίσθαι αὐτὰ ἤδη γεγονέναι τῷ τάδε καὶ τάδε πεπονθότι. Ὁμοίως δὲ καὶ εἰ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τὰ περὶ αὐτοῦ διηγοῖτο, ὥσπερ ἐπὶ τοῦ παρόντος ἔχει. Οὐ τοῦτο δέ φαμεν ὡς οὐδέποτε εἰς μέλλοντα χρόνον ἐκκλινομένων τῶν προφητευομένων τῶν περὶ αὐτοῦ· « Ἰδοὺ » γαρ, φησὶ, « συνήσει ὁ παῖς μου, καὶ δοξασθήσεται, καὶ ὑψωθήσεται σφόδρα, » καὶ τὰ ἐξῆς.
2.3Onların bağlarını koparalım vesaire. Bana kalırsa ilk dört dizeyi, Kurtarıcı ile birlikte inen melekler söylemiştir; görünmez kralların ve yöneticilerin ona karşı kurduğu tuzağa kızarak, aynı zamanda bunların neden olduğunu şaşkınlıkla sorarak. Sonra, insanları bağlayan ve boyunduruklarını onlara vuranlar o yöneticiler olduğundan, Tanrı'nın Oğlu meleklere cevap verir ve onları, günahkârların bağlarını koparan ve boyunduruklarını atan kendisini örnek almaya çağırır.
Biz de günah işlerken bağlandığımız bağları koparalım; çünkü herkes kendi günahlarının ipleriyle sıkıca bağlanır. Belki de bağları Şimşon gibi koparmak, Yeruşalim'in günahı çözüldüğü gibi çözmekten üstündür; çünkü o, günahlarının karşılığını Rab'bin elinden iki katıyla aldı. Sözü edilen boyunduruğu üzerinden atan kimse, İsa'nın iyi boyunduruğunu takabilir, hafif yükünü taşıyabilir ve onun yük hayvanı olabilir; öğrencileri de bağını çözecektir.
Διαῤῥήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, κ. τ. ἑ. Δοκεῖ μοι (72) τοὺς συγκαταβάντας τῷ Σωτῆρι ἀγγέλους ἀγανακτοῦντας ἐπὶ τῇ κατʼ αὐτοῦ ἐπιβουλῇ βασιλέων καὶ ἀρχόντων τῶν ἀοράτων εἰρηκέναι τοὺς τέσσαρας πρώτους στίχους, ἅμα καὶ ἐπαποροῦντας τί δήποτε ταῦτα γίνεται. Εἶτʼ ἐπείπερ αὐτοὶ ἦσαν οἱ τοὺς ἀνθρώπους δήσαντες, καὶ τὸν ἑαυτῶν ἐπιθέντες αὐτοῖς ζυγὸν, ἀποκρίνεται πρὸς τοὺς ἀγγέλους ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ, προτρέπων αὐτοὺς ἐπὶ τὸ μιμήσασθαι αὐτὸν ῥηγνύντα τοὺς δεσμοὺς τῶν ἁμαρτωλῶν, καὶ ἀποῤῥιπτοῦντα τὸν ζυγὸν αὐτῶν. Διαῤῥήξωμεν καὶ ἡμεῖς τοὺς δεσμοὺς οἷς ἐδέθημεν ἁμαρτάνοντες, ὅτι σειραῖς τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται. Καὶ τάχα κρεῖττον τὸ δια ῤῥῆξαι τοὺς δεσμοὺς, ὡς Σαμψὼν, τοῦ λῦσαι αὐτοὺς, ὡς λέλυται τῆς Ἰερουσαλὴμ ἡ ἁμαρτία· ὅττι ἐδέξατο ἐκ χειρὸς Κυρίου διπλᾶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς. Ὁ δὲ ἀποῤῥίψας ἀφʼ ἑαυτοῦ τὸν προειρημένον ζυγὸν δύναται χρηστὸν Ἰησοῦ ζυγὸν ἆραι, καὶ φέρειν τὸ ἐλαφρὸν αὐτοῦ φορτίον, καὶ γενέσθαι ὑποζύγιον αὐτοῦ· καὶ λύσουσι τὸν δεσμὸν αὐτοῦ οἱ μαθηταί.
2.4O zaman onlara öfkesiyle söyleyecek, thymosuyla onları sarsacak vesaire. Tehdit sözleri, öfkeyle bildirilen sözlerdir. Tanrı, dinleyenler tövbe ederse yapacağını söylediği kötülüklerden vazgeçeceğini vaat eder. Tanrı Yunus aracılığıyla Ninovalılara öfkesiyle söyledi; onlar çul ve külle tövbe edince işittikleri şeylerin hiçbirini çekmediler. Tanrı Yunus'u gönderirken olacak tövbeyi önceden biliyordu; demek onu kurtuluş için gönderdi. Belki burada da günah işleyenlere öfkesiyle kurtuluş için söyleyecektir. Çünkü "tövbe etseler bile onları öfkesiyle cezalandıracak" dememiştir.
Τότε λαλήσει πρός αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐν τῷ θυμῷ αὐτοῦ ταράξει αὐτούς, κ. τ. ἑ. Οἱ λόγοι τῶν ἀπειλῶν (73), λόγοι εἰσὶν ἐν ὀργῇ ἀπαγγελλόμενοι. Ὑπισχνεῖται δὲ ὁ Θεὸς μετανοήσειν ἀπὸ τῶν κακῶν ὧν λαλεῖ τοῦ ποιῆσαι, ἐὰν μετανοήσωσιν οἱ ἀκούοντες. Ἐλάλησε δὲ ἐν ὀργῇ αὐτοῦ διὰ Ἰωνᾶ ὁ Θεὸς τοῖς Νινευΐταις· καὶ ἐπεὶ ἐν σάκκῳ καὶ σποδῷ μετενόησαν, οὐδὲν πεπόνθασιν ὧν ἀκηκόασι. Προεγίνωσκέ τε ὁ Θεὸς, πέμπων τὸν Ἰωνᾶν, τὴν ἐσομένην μετάνοιαν· ἐπὶ σωτηρίᾳ δηλονότι αὐτὸν ἔπεμπε τὸν Ἰωνᾶν. Τάχα δὲ καὶ ἐνθάδε ἐπὶ σωτηρίᾳ λαλήσει πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἁμαρτάνοντας, ἐν ὀργῇ αὐτοῦ. Οὐ γὰρ εἶπε· Κολάσει αὐτοὺς ἐν ὀργῇ αὐτοῦ καὶ μὴν μετανοήσαντας.
2.5Aynı yazardan. Kelimelerde usta olanların dediği gibi thymos öfkeden şöyle ayrılır: Thymos, buharlaşan ve hâlâ yanmakta olan öfkedir; öfke ise misilleme isteğidir. O halde thymos sanki öfkeden daha eksiktir, öfke ise artık bir sonuca yöneliktir. Burada "misilleme" sözünü bizim kullanımımıza göre, işlenen günahlar için ceza; "istek" sözünü ise dileme anlamında anlamak gerekir. İlahî Yazı'ya göre de thymosun öfkeden daha az bir şey olduğu, azarlamanın thymosla, terbiyenin öfkeyle yapıldığının söylenmesinden açıktır: "Rab, thymosunla beni azarlama, öfkenle beni terbiye etme." Azarlanan, hâlâ işkence olmadan, iğneleyici sözle iyileşme umudu olan kimsedir; azarlamadan hiçbir fayda görmeyenin ise kırbaçlarla ve değneklerle terbiyeye ihtiyacı vardır. Çünkü her terbiye o an sevinç değil acı verir gibi görünür; ama sonra onunla eğitilmiş olanlara adaletin barışçıl meyvesini verir.
Şu halde Tanrı, günah işlemiş olanlara, yani hâlâ suçlarının içinde olan, duyarsızlıktan kendi kötülükleriyle iyi şeylerle övünür gibi övünen, kendisinin güldüğü ve alay ettiği kimselere öfkesiyle söyleyecek ve thymosunu göstererek onları sarsacaktır. Çünkü işkence ve cezaları birdenbire getirmez; önceden çevirici, thymos dolu söz, korkuyla onlarda tövbe uyandırabilir. Daha insancıl yollarla iyileşmekten vazgeçmeden önce öyle yapmaz. Mübarek Pavlus da Selaniklilere yazarken Rab'bi çarmıha geren Yahudiler hakkında şöyle der: "Sonunda öfke üzerlerine ulaştı." Peygamberler aracılığıyla önceden bildirilen öfke, Romalılardan her türlü korkunç ve onulmaz acıyı çektiklerinde onlara ulaşmadı mı?
Τοῦ αὐτοῦ. Διαφέρει δὲ θυμὸς ὀργῆς (74), ὥς φασι καὶ οἱ περὶ τὰ ὀνόματα δεινοὶ, τῷ θυμὸν μὲν εἶναι ὀργὴν ἀναθυμιωμένην καὶ ἔτι ἐκκαιομένην, ὀργὴν δὲ ὄρεξιν ἀντιτιμωρήσεως. Οἱονεὶ οὖν ἀτελέστερος τῆς ὀργῆς ἐστιν ὁ θυμὸς, καὶ ἤδη πρὸς τὸ ἀποτέλεσμά τι ἐστὶν ἡ ὀργή. Ἀκουστέον δὲ τῆς ἀντιτιμωρήσεως νῦν ὡς πρὸς τὴν ἡμετέραν χρῆσιν ἀντὶ τῆς κολάσεως τῆς ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις, καὶ τῆς ὀρέξεως ἀντὶ τῆς θελήσεως. Ὅτι μέντοιγε καὶ κατὰ τὴν θείαν Γραφὴν ἔλαττόν τί ἐστιν ὁ θυμὸς τῆς ὀργῆς, δῆλον ἐκ τοῦ λέγεσθαι ἔλεγχον μὲν θυμῷ γίνεσθαι, παίδευσιν δὲ ὀργῇ. « Κύριε » γὰρ, φησὶ, « μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύσῃς με. » Ἐλέγχεται δὲ ὁ ἔτι ἐλπίδα ἔχων θεραπείας τῆς χωρὶς βασάνων διὰ λόγου καθαπτομένου· ὁ δὲ μηδὲν ἀπʼ ἐλέγχου ὠφεληθεὶς χρῄζει παιδεύσεως τῆς διὰ μαστίγων καὶ ῥάβδων. Πᾶσα γὰρ παιδεία πρὸς τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι, ἀλλὰ λύπης· ὕστερον δὲ καρπὸν εἰρηνικὸν τοῖς διʼ αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσι δικαιοσύνης. Λαλήσει τοίνυν ὁ Θεὸς πρὸς τοὺς ἡμαρτηκότας οὓς ἐκγελᾷ καὶ μυκτηρίζει ἔτι ὄντας ἐν τοῖς παραπτώμασι, καὶ διʼ ἀναισθησίαν μέγα φρονοῦντας ὡς ἐπὶ ἀγαθοῖς τοῖς ἰδίοις κακοῖς, ἐν τῇ ὀργῇ αὐτοῦ, καὶ ἐμφήνας τὸ θυμοῦσθαι, ταράξει αὐτούς. Οὐ γὰρ ἀθρόως ἐπάγει, προεπιστρεπτικοῦ λόγου τεθυμωμένου φόβῳ μετάνοιαν αὐτοῖς ἐμποιῆσαι δυναμένου, βασάνους καὶ κολάσεις πρὶν ἀπειπεῖν αὐτοὺς τὴν διὰ τῶν φιλανθρωποτέρων θεραπείαν· Θεσσαλονικεῦσι γοῦν γράφων ὁ μακάριος Παῦλος περὶ Ἰουδαίων τῶν σταυρωσάντων τὸν Κύριον, φησίν· « Ἔφθασεν ἐπʼ αὐτοὺς ἡ ὀργὴ εἰς τέλος. » Ἢ οὐκ ἔφθασεν ἐπ᾿ αὐτοὺς διὰ προφήτας ἡ προαναφωνηθεῖσα ὀργὴ παθόντας ὑπὸ Ῥωμαίων πάντα δεινὰ καὶ ἀνήκεστα;
2.6Benden iste, sana ulusları miras, yeryüzünün uçlarını mülk olarak vereyim vesaire. İnsan olarak, tanrısal tasarrufla her şeyin mirasçısı kılınmıştır; böylece Şeytan ve onunla birlikte kötü güçler tarafından dinsizce dağıtılmış olan yeryüzündekileri, artık kendisine ait, kendi payı olarak kurtarsın. Bu sona erdirildiğinde, Baba'sına bizim hakkımızda şöyle der: "Dünyadan bana verdiklerin senindi, onları bana verdin." Bak, tabiatça sahip olduğu zenginliğe et ile birlikte de nasıl yükseliyor. Dünyadakiler Baba'nın idiyse, bir anlamda O'na danışman olan Logos'un da sayılabilirler; bu yüzden şöyle diyordu: "Benim olan her şey senindir, senin olan da benimdir; onlarda yüceltildim."
Peki istemesi nasıl emredilir, ulusları nasıl miras alır, yeryüzünün uçlarını nasıl mülk edinir? İnsan Tanrı'ya kulluktan tamamen ayrılıp kaçınca, Yaratıcı ve Baba onu kurtarmak isteyerek biricik Logos'u bu şimdiki dünyaya gönderdi. O, et olup içimize sığarak ve tabiatça değişmeksizin kalarak tutsaklara özgürlüğü, körlere görmeyi ilan etsin diye. Şu halde onun aldığı ve insan yanından ötürü mirasçı kılındığı söylense bile, bu tasarrufu göz ardı etmeyelim.
Αἴτησαι παρʼ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου, καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς, κ. τ. ἑ. Τέθειται γὰρ ὡς ἄνθρωπος κληρονόμος πάντων οἰκονομικῶς, ἵνα λοιπὸν ὡς αὐτῷ προσήκοντά τε καὶ ἴδιον ἀνασώσῃ κλῆρον τοὺς ἐπὶ τῆς γῆς ἀνοσίως διεσπαρμένους ὑπό τε τοῦ διαβόλου καὶ τῶν σὺν αὐτῷ δυνάμεων πονηρῶν· οὐ καὶ εἰς πέρας ἐνηνεγμένου, πρὸς τὸν ἑαυτοῦ Πατέρα φησὶ περὶ ἡμῶν· « Οὓς δέδωκάς μοι ἐκ τοῦ κόσμου, σοὶ ἦσαν, καὶ ἐμοὶ αὐτοὺς δέδωκας. » Ἄθρει δὴ οὖν ὅπως εἰς τὸν ὑπάρχοντα αὐτῷ πλοῦτον κατὰ φύσιν ἅνεισι καὶ μετὰ σαρκός. Εἰ γὰρ ἦσαν οἱ ἐν κόσμῳ τοῦ Πατρὸς, κατά τινα τρόπον νοηθεῖεν ἂν τοῦ συμβουλεύοντος αὐτῷ Λόγου· τοιγάρτοι καὶ ἔφασκε· « Πάντα τὰ ἐμὰ σά ἐστι, καὶ τὰ σὰ ἐμά· καὶ δεδόξασμαι ἐν αὐτοῖς.» Πῶς οὖν αἰτεῖν προστάττεται. καὶ δέχεται μὲν εἰς κληρονομίαν ἔθνη, κατάσχεσιν δὲ ποιεῖται τὰ πέρατα τῆς γῆς; Ἀποσκιρτήσαντα γὰρ ἐξιτήλως τὸν ἄνθρωπον δουλείας τῆς ὑπὸ Θεοῦ, διασῶσαι θέλων τοῦτον Γενεσιουργὸς καὶ Πατὴρ πέπομφεν εἰς τόνδε τὸν ἐνεστηκότα κόσμον τὸν μονογενῆ Λόγον, ἵνα γενόμενος σὰρξ, καὶ χωρηθεὶς, καὶ φύσει ἀστραφὴς, κηρύξῃ αἰχμαλώτοις ἄφεσιν, καὶ τυφλοῖς ἀνάβλεψιν. Οὐκοῦν κἂν εἰ λέγοιτο λαβεῖν, καὶ τεθεῖσθαι κληρονόμος διὰ τὸ ἀνθρώπινον, οὐκ ἀγνοήσωμεν τὴν οἰκονομίαν.
2.7Aynı yazardan. "Miras" ile akıllı tabiatı kasteder; o da bilgeliği, bilgiyi, hakikati ve adaleti miras alır. Akıllı tabiatın mirası, cisimli olanların, cisimsiz olanların ve bütün bunların sebebi olan Tanrı'nın temaşasıdır.
Τοῦ αὐτοῦ. Τὴν κληρονομίαν (75) λέγει τὴν λογικὴν φύσιν, ἣ καὶ αὐτὴ κληρονομεῖ ὡς σοφίαν, οὕτω καὶ γνῶσιν, καὶ ἀλήθειαν, καὶ δικαιοσύνην. Ἔστι δὲ ἡ κληρονομία τῆς λογικῆς φύσεως θεωρία τῶν σωματικῶν καὶ τῶν ἀσωμάτων, καὶ τούτων ἀπάντων αἰτίου Θεοῦ.
2.8Onları demir değnekle güdeceksin, çömlekçi kapları gibi kıracaksın vesaire. Havari'de de günah işleyenlerin ve inanmış sayılanların daha zayıf olanlarının ihtiyaç duyduğu daha ürkütücü terbiyeye "değnek" denir: "Ne istersiniz? Yanınıza değnekle mi geleyim, yoksa sevgiyle ve yumuşaklık ruhuyla mı?" Daha önce Peygamber'de de ilahî söz, günah işleyenleri değnek ve kırbaçla tehdit eder; bununla birlikte Babaları olan Mesih'ten merhameti uzak tutmaz, çünkü böyle bir tedaviye ihtiyaçları vardır: "Suçlarını değnekle, günahlarını kırbaçla cezalandıracağım; merhametimi ondan esirgemeyeceğim." Bu yüzden Yeşaya'da Mesih'in kendisine de değnek denir. Ama bazıları Logos'un temaşalarının tatlılığına layık olduklarını gösterdikleri için sert terbiyeye ihtiyaç duymazlar; bu yüzden aynı peygamberde "çiçek" diye de adlandırılır: "Yesse'nin kökünden bir değnek çıkacak, kökünden bir çiçek yükselecek; üzerine Tanrı'nın Ruhu konacak: bilgelik ve anlayış ruhu, öğüt ve güç ruhu, bilgi ve dindarlık ruhu; onu Tanrı korkusu ruhu dolduracak." Şu halde Tanrı'ya Mesih aracılığıyla yaklaşanların daha hayvansı olanları, güden bir değneğe muhtaçtırlar.
Bunun ardından, ulusları miras, yeryüzünün uçlarını mülk olarak Oğul'a veren Baba'nın ona nasıl "Onları çömlekçi kabı gibi kıracaksın" dediğini açıklamak gerekir. Kim, mirasçı kırsın diye miras verir? O halde Yazılar'dan, bazılarının kırılmasının onların yararına olduğu gösterilmelidir. Ellinci mezmurda şunu bulduk: "Tanrı'ya sunulan kurban kırılmış bir ruhtur; Tanrı kırılmış ve alçaltılmış yüreği küçümsemez." Başka bir peygamberde de buyruk olarak denir: "Ruhunuzun kırıklığından feryat edin." Demek ki içimizde kırılması gereken bir ruh vardır; kırılınca Tanrı'ya kurban olsun diye. Bu, daha kötü olandan başka ne olabilir? O, faaliyet gösterdiğinde sağlam görünür; Tanrı'nın sözüyle güçlerini kırdığımızda ise kırılmış olur. İçimizde bir yürek de vardır; bazen zararlı bir dizi hâlinde bir bütüne dönüşmüş sefil öğretilerle övünürken bütün ve yüce sanılır. Onu kırmak ve alçaltmak gerekir; öyle ki Tanrı'nın küçümsemesine layık olmaktan çıkıp, kendinin farkına varanlara, kötü durumlarını kınayanlara ve kendilerine iyilik edebilecek tek varlık olan Tanrı'nın iyiliğine sığınanlara karşılık verenin katına sunulabilsin. "Ruhunuzun kırıklığından feryat edin" sözü de söylenenlerden anlaşılır.
Nasıl ki kırılmış ruh Tanrı'ya kurban olarak sunulacaksa, kırılmış ve alçaltılmış yüreği Tanrı, bunlarda güzel bir hâlde olduğu için küçümsemiyorsa, ruhun kırıklığından yükselen feryadı kabul ediyorsa, Mesih'in de ulusları miras ve yeryüzünün uçlarını mülk olarak veren kişiye itaat ederek yaptığı kırmayı böyle anlayacağız: Hâllerden ve kötülüğün özelliklerinden psykhēye eklenen topraksı ve maddi olanı, yani putperest ve zinakâr olmalarını sağlayan şeyi kırar. Yetmiş yedinci mezmurda da şöyle denir: "Onları öldürdüğünde O'nu arıyorlardı, dönüyorlardı, sabahın erken saatlerinde Tanrı'ya koşuyorlardı; Tanrı'nın yardımcıları, Yüce Tanrı'nın kurtarıcıları olduğunu hatırladılar." O halde böyle öldürülmek ya da çömlekçi kabı gibi kırılmak yersiz değildir. Çünkü günahkârlar, günahkâr oldukları ölçüde, peygamber Yeremya'nın dediği gibi, çömlekçinin elinden çıkma toprak kaplar sayılmışlardır.
Ποιμανεῖς αὐτοὺς ἐν ῥάβδῳ σιδηρᾷ· ὡς σκεύη κεραμέως συντρίψεις αὐτούς, κ. τ. ἑ. Καὶ παρὰ τῷ Ἀποστόλῳ (76) ἡ ἐκπληκτικωτέρα ἀγωγὴ, ἦς δέονται οἱ ἁμαρτάνοντες καὶ οἱ ἀσθενέστεροι τῶν πεπιστευκέναι νομιζομένων, ῥάβδος ὀνομάζεται, λέγοντι· Τί θέλετε; ἐν ῥάβδῳ ἕλθω πρὸς ὑμᾶς, ἢ ἐν ἀγάπῃ, πνεύματί τε πραότητος; » Καὶ ἔτι πρότερον παρὰ τῷ Προφήτῃ τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὁ θεῖος λόγος ἀπειλεῖ ῥάβδον καὶ μάστιγας, ἐπὶ τῷ τὸν ἔλεον μὴ ἀποστῆσαι ἀπὸ τοῦ Πατρὸς αὐτῶν, τουτέστι τοὺ Χριστοῦ, τοιαύτης θεραπείας δεομένων. « Ἐπισκέψομαι » γὰρ, φησὶν, «ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν· τὸ δὲ ἔλεός μου οὐ μὴ διασκεδάσω ἀπʼ αὐτοῦ. » Διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ῥάβδος εἶναι παρὰ τῷ Ἡσαῒᾳ λέγεται. Ἀλλʼ ἐπεί τινες οὐ δέονται τῆς ἐν σκληρότητι ἀγωγῆς ἑαυτοὺς παρέχοντες ἀξίους τῆς χρηστότητος τῶν θεωρημάτων τοῦ λόγου, καὶ ἄνθος ταρὰ τῷ αὐτῷ προφήτῃ ὀνομάζεται· « Ἐξελεύσεται γὰρ, φησὶ, ῥάβδος ἐκ τῆς ῥίζης Ἰεσσαῖ, καὶ ἄνθος ἐκ τῆς ῥίζης ἀναβήσεται, καὶ ἀναπαύσεται ἐπʼ αὐτὸν Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ, πνεῦμα σοφίας καὶ συνέσεως, πνεῦμα βουλῆς καὶ ἰσχύος, πνεῦμα γνώσεως καὶ εὐσεβείας, καὶ ἐμπλήσει αὐτὸν πνεῦμα φόβου Θεοῦ. » 'Ράβδου τοίνυν δέονται ποιμαινούσης οἱ κτηνωδέστεροι τῶν τῷ Θεῷ διὰ Χριστοῦ προσερχομένων. Ἀναγκαῖον δὲ ἀκολούθως σῶσαι πῶς ὁ Πατὴρ τῷ Υἱῷ φησιν ὁ δοὺς αὐτῷ κληρονομίαν τὰ ἔθνη, καὶ κατάσχεσιν τὰ πέρατα τῆς γῆς· « Ὡς σκεῦος κεραμέως συντρίψεις αὐτούς.» Τίς γὰρ δίδωσι κληρονομίαν ἐπὶ τῷ συντριβῆναι αὐτὴν ὑπὸ τοῦ κληρονομοῦντος; Δεικτέον οὖν ἀπὸ τῶν Γραφῶν τὴν συντριβήν τινων κεῖσθαι ἐπʼ ὠφελείᾳ. Εὕρομεν δὴ ἐν τῷ πεντηκοστῷ ψαλμῷ τὸ, « Θυσία τῷ Θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον· καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ Θεὸς οὐκ ἐξουδενώσει· » καὶ ἐν ἑτέρῳ προφήτῃ προστακτικῶς λεγόμενον τὸ, « Ἀπὸ συντριβῆς πνεύματος ὑμῶν ὀλολύξετε. » Οὖκοῦν πνεῦμά ἐστιν ἐν ἧμῖν ὁ συντρίψαι δεῖ, ἵνα συντριβὲν γένηται θυσία τῷ Θεῷ. Καὶ τί ἂν ἄλλο τοῦτο εἴη ἢ τὸ χεῖρον, ὅπερ ὑγιὲς μὲν εἶναι δοκεῖ ὅτε ἐνεργεῖ· συντέτριπται δὲ, ὅτε λόγῳ Θεοῦ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ συνεθραύσαμεν. Ἀλλὰ καὶ καρδία τις ἐν ἡμῖν ὑπάρχει ποτὲ μέγα φρονοῦσιν ἐπὶ μοχθηροῖς δόγμασι σεσωματοποιημένοις εἰς ἑνότητα εἱρμοῦ ἐπιβλάβη ὁλόκληρος νομιζομένη καὶ μετέωρος, ἣν ἀναγκαῖον συντρίψαι καὶ ταπεινῶσαι, ἵνʼ, οὕτως ἀποθεμένη τὸ τοῦ ἐξουθενεῖσθαι ὑπὸ Θεοῦ εἶναι ἀξία, γένηται ἐν προσαγωγῇ παρὰ τῷ ἀμειβομένῳ τοὺς αἰσθομένους ἑαυτῶν, καὶ κακίζοντας μὲν τὴν πονηρὰν αὐτῶν διάθεσιν, προσφεύγοντας δὲ τῇ χρηστότητι τοῦ μόνου εὐεργετῆσαι αὐτοὺς δυναμένου Θεοῦ. Σαφὲς δὲ καὶ ἐκ τῶν προειρημένων ναὶ τὸ, « Ἀπὸ συντριβῆς πνεύματος ὑμῶν ὀλολύξετε. » Ὅνπερ οὖν τρόπον πνεῦμα καρδίαν συντετριμμένη θυσία προσακτέον τῷ Θεῷ, καὶ καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην τῷ καλῶς αὐτὴν ἐν τούτοις γεγονέναι οὐκ ἐξουθενεῖ ὁ Θεὸς, καὶ ὀλολυγμὸν ἀπὸ συντριβῆς πνεύματος ἀναπεμπόμενον προσίεται· οὕτως συντριβήν τινα νοήσομεν ἣν ἐργάζεται ὁ Χριστὸς πειθόμενος τῷ δόντι αὐτῷ τὰ ἔθνη κληρονομίαν, καὶ τὴν κατάσχεσιν τὰ πέρατα τῆς γῆς, τὸ γεῶδες καὶ ὑλικὸν ἀπὸ τῶν παθῶν καὶ τῶν τῆς κακίας ἰδιωμάτων προσγενόμενον τῇ ψυχῇ συνθραύων, καθʼ ὃ εἰδωλολάτραι ἦσαν καὶ πόρνοι. Καὶ γὰρ λέγεται ἐν ἑβδομηκοστῷ ἑβδόμῳ ψαλμῷ· « Ὅτε ἀπέκτεινεν αὐτοὺς, τότε ἐζήτουν αὐτὸν, καὶ ἐπέστρεφον καὶ ὤρθριζον πρὸς τὸν Θεὸν, καὶ ἐμνήσθησαν, ὅτι ὁ Θεὸς βοηθὸς αὐτῶν ἐστι, καὶ ὁ Θεὸς ὁ ὕψιστος λυτρωτὴς αὐτῶν ἐστιν. » Οὐκ ἅτοπον τοίνυν τὸ οὕτως ἀποκτίννυσθαι, ἢ ὡς σκεῦος κεραμέως συντρίβεσθαι· καὶ γὰρ οἱ ἁμαρτωλοὶ, ὅσον εἰσὶν ἀμαρτωλοἰ, ἐλογίσθησαν, ὥς φησιν ὁ προφήτης Ἱερεμίας, εἰς ἀγγεῖα ὀστράκινα, ἔργα χειρῶν κεραμέως.
2.9Aynı yazardan. Tanrı'nın vaadine göre güdüyorsa, Mesih çobandır. Demir değnekle güden de çobandır, iyi çoban da.
Τοῦ αὐτοῦ. Εἰ ποιμαίνει (77) κατʼ ἐπαγγελίαν Θεοῦ, ποιμὴν οὖν ὁ Χριστός. Ποιμὴν δέ ἐστι ποιμαίνων ἐν ῥάβδῳ σιδηρᾷ, καὶ ποιμὴν καλός.
2.10Aynı yazardan. Tanrı'nın değneği, yetkisidir; itaat etmeyenlere verilen cezadır, yani çarmıhtadır. Çünkü maddesi tahtadır, gücü ise demirdir.
Τοῦ αὐτοῦ. Ῥάβδος Θεοῦ ἡ ἐξουσία, ἡ κατὰ τῶν ἀπειθούντων τιμωρία, τουτέστιν ἐν τῷ σταυρῷ· ἡ μὲν γὰρ ὕλη ξύλου, ἡ δὲ ἰσχὺς σιδηρᾶ.
2.11Ey krallar, şimdi anlayın; ey yeryüzünü yargılayanlar, terbiye olun vesaire. Ona karşı toplanan yöneticilerle birlikte dikilen yeryüzünün krallarına "Ey krallar, şimdi anlayın" demek Kurtarıcı'nın iyiliğine yabancı değildir: Önceden bilmeden tuzak kurduysanız bile, şimdi anlayıp tövbe edin. Ama "yeryüzünün" sözü eklenmediğine göre, "krallar" ile kutsalları kastediyor olabilir. Çünkü asıl kral, hesap vermeksizin yönetmeyi bilendir. Göklerin krallığını miras alan ve Tanrı'nın krallığında bulunacak olan nasıl kral olmasın? Kral olmaya çabalayan kutsal kişinin de işe kendisinden ve kendi hareketlerinden başlaması gerekir. Önce bunlara hükmetmeli, ölümlü bedenimizde hükmetmeye alışmış günahın hükmü altında artık kalmamalıdır.
Akylas'ın çevirdiği "bilgi sahibi olun" sözü "anlayın"dan daha güçlü görünüyor; çünkü krallardan başkasına ait olmayan bilgiyi edinmeyi buyuruyor: "Ey yeryüzünü yargılayanlar, terbiye olun." Kralları iki türlü anladığımız gibi, yeryüzünü yargılayanları da iki türlü anlayabiliriz. Ya Rab'be ve O'nun Mesih'ine karşı bir araya toplanan yöneticilere yeryüzünü yargılayanlar denir, çünkü yargılamak yöneticilerin işidir; ya da göstereceğimiz gibi yeryüzünü yargılayanlar kutsallardır. "Terbiye olun" sözü ise ya "kendinizi eğitime ve öğretime teslim edin" ya da böyle ilaçlara ihtiyacı olanları terbiye eden cezalara teslim edin anlamına gelir.
Biri haklı olarak şunu soracaktır: Cezalarla terbiye edilmesi ve kendini isteyerek buna teslim etmesi insana buyurulabilir mi? Bu konuda pek çok aporia olmakla birlikte şöyle cevap verilmelidir: Belki bazıları, çocuk oldukları için böyle bir terbiyeye istemeyerek sürüklenirler. Peygamber'in şu sözü bunlar hakkındadır: "Oğulları kanunumu bırakır, hükümlerime göre yürümezlerse, kurallarımı çiğner, buyruklarımı tutmazlarsa, suçlarını değnekle, günahlarını kırbaçla cezalandıracağım; ama merhametimi ondan esirgemeyeceğim." Belki bazıları da kendi hatalarının farkına vararak, bu bilgiye sahip olana tedavi için muhtaç olanlar gibi, en zahmetli ama kendilerini iyileştirebilecek şeylere kendilerini teslim ederler. Bence Yeşaya'daki "Ateşte yanmış olmayı isteyecekler" diye anılanlar ve Yeremya'daki gibi "Bizi terbiye et ya Rab, ama yargıyla, thymosla değil; yoksa bizi azaltırsın" diye dua edenler bunlardandır. En zahmetli ve daha şiddetli olanları reddetmekle birlikte, söyledikleriyle cezaları tamamen reddetmiyorlar. Şuna da dikkat edelim: "Rab'bin öfkesine katlanacağım, çünkü O'na karşı günah işledim; ta ki davamda bana hak verene dek" sözü de isteyerek cezalandırılanların sesi değil midir? Belki yeryüzünü yargılayanlar da kendilerini terbiyeye teslim etmedikçe terbiye olmayacaklardır.
Anlayışa çağrılan kralların kutsallar olduğu görüşüne daha yatkın olduğumuza göre, yeryüzünü yargılayanlara da benzer şekilde bakalım. Yaptıkları iyiliklerle, benzerine özenmeyenleri yargılamak kutsallara özgüdür. Kurtarıcı şöyle der: "Ninova halkı yargıda kalkıp bu kuşağı yargılayacak; çünkü Yunus'un vaazıyla tövbe ettiler; işte burada Yunus'tan üstünü var." Bir de: "Güney'in kraliçesi yargıda kalkıp bu kuşağın insanlarını yargılayacak; çünkü Süleyman'ın bilgeliğini dinlemek için yeryüzünün uçlarından geldi; işte burada Süleyman'dan üstünü var." Demek Ninovalılar ve Güney'in kraliçesi, Kurtarıcı'yı dinleyip değişmeyenleri ve İsa'nın öğretisini küçümseyenleri yargılayanlardandır. Belki Mesih'in havarileri de Mesih'e inanmayan İsrail'in on iki oymağını böyle yargılayacaktır. Bütün yeryüzünde inanmış olanlar da, her biri kendi bölgesindeki inanmayanları yargılayarak bütün yeryüzünü yargılayacaktır. Şu halde söz, yeryüzünü yargılayanları bilgi aktarımıyla olan terbiyeye çağırıyor; Süleyman'ın da Süleyman'ın Özdeyişleri'nde aynı şeyi söylediği gibi: "Gümüş yerine terbiye alın, denenmiş altın yerine bilgi."
Καὶ νῦν, βασιλεῖς, σύνετε, παιδεύθητε, πάντες οἱ κρίνοντες τὴν γῆν, κ. τ. ἑ. Οὐκ ἀλλότριον μὲν (78) τῆς χρηστότητος τοῦ Σωτῆρος τὸ τοῖς παραστᾶσι βασιλεῦσι τῆς γῆς μετὰ τῶν ἀρχόντων τῶν συναχθέντων κατʼ αὐτοῦ λέγειν τὸ, « Καὶ νῦν, βασιλεῖς, σύνετε· » εἰ γὰρ καὶ πρότερον ἀγνοήσαντες ἐπεβουλεύσατε, ἀλλὰ νῦν συνέντες μετανοήσατε. Τῳ δὲ μὴ προσκεῖσθαι τὸ « τῆς γῆς, » μήποτε « βασιλεῖς » τοὺς ἁγίους φησίν· κυρίως γὰρ βασιλεὺς ὁ ἄρχειν ἐπιστάμενος ἀνυπευθύνως. Πῶς δὲ οὐ βασιλεὺς ὁ κληρονομῶν βασιλείαν οὐρανῶν, καὶ ἐσόμενος ἐν βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ; Καὶ δεῖ γε τὸν ἅγιον, ἀγωνιζόμενον βασιλεύειν, ἄρξασθαι ἀφʼ αὐτοῦ καὶ τῶν ἰδίων κινημάτων. Τούτων γὰρ πρότερον βασιλεῦσαι δεῖ, μηκέτι βασιλευόμενον ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας τῆς μεμελετηκυίας βασιλεύειν ἐν τῷ θνητῷ ἡμῶν σώματι. Δοκεῖ δὲ τὸ, « ἐπιστημώθητε,» ὡς Ἀκύλας ἐκδέδωκεν, ἐμφατικώτερον εἶναι τοῦ « σύνετε, » προστάσσον ἐπεστήμην ἀναλαβεῖν οἰκείαν οὗσαν οὐκ ἄλλῳ τῳ ἢ τοῖς βασιλεῦσι· « Παιδεύθητε, πάντες οἱ κρίνοντες τὴν γῆν. » Ὃν τρόπον διχῶς ἐξεδεξάμεθα τοὺς βασιλεῖς, οὕτως καὶ τοὺς κρίνοντας τὴν γῆν νοῆσαι ἡμᾶς δυνατόν. Ἢ γὰρ οἱ ἄρχοντες οἱ συναχθέντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ Κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ κρίνοντες λέγοιντο ἂν τὴν γῆν, οἰκείου τοῖς ἄρχουσιν ἔργου τυγχάνοντος τοῦ κρίνειν· ἢ κρίνοντες τὴν γῆν οἱ ἅγιοι, ὡς δείξομεν. Τὸ δὲ, « παιδεύθητε, » ἤτοι δηλοῖ τὸ, τῇ παιδείᾳ καὶ διδασκαλίᾳ ἑαυτοὺς παράδοτε, ἢ τοῖς κολαστηρίοις τοῖς παιδεύουσι τοὺς τοιούτων φαρμάκων δεδεημένους. Εἰκὸς δὲ, ζητήσει τις εἰ κατὰ τὴν ἐν κολάσεσι παιδείαν προστάσσεταί τις παιδευθῆναι, καὶ ἑκουσίως ἑαυτὸν ταύτῃ παραδοῦναι. Ἀποκριτέον δὲ πρὸς τὴν ζήτησιν πλειόνων κατὰ τὸν τόπον ἀπορουμένων, ὅτι τάχα μέν τινες, τῷ εἶναι νήπιοι, καὶ ἄκοντες ἐπὶ τὴν τοιαύτην παίδευσιν ἕλκονται· καὶ οὗτοί γε περὶ ὧν ὁ Προφήτης φησίν· « Ἐὰν ἐγκαταλείπωσιν οἱ υἱοὶ αὐτοῦ τὸν νόμον μου, καὶ ἐν τοῖς κρίμασί μου μὴ πορευθῶσιν· ἐὰν τὰ δικαιώματά μου βεβηλώσωσιν, καὶ τὰς ἐντολάς μου μὴ φυλάξωσιν, ἐπισκέψομαι ἐν ῥάβδῳ τὰς ἀνομίας αὐτῶν, καὶ ἐν μάστιξι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν, τὸ δὲ ἔλεός μου μὴ διασκεδάσω ἀπʼ αὐτοῦ. » Τάχα δὲ καὶ εἰς συναίσθησιν ἐλθόντες τῶν ἰδίων πταισμάτων τινὲς παραδιδόασιν ἑαυτοὺς, ὡς ἐπὶ θεραπείᾳ δεόμενοι τοῦ τὴν ἐπιστήμην ταύτην ἔχοντος, τοῖς ἐπιπονωτάτοις καὶ βελτιῶσαι δυναμένοις. Οἶμαι δὲ τούτων εἶναι τοὺς παρὰ τῷ Ἡσαῒᾳ λεγομένους· « Θελήσουσιν, εἰ ἐγένοντο πυρίκαυστοι· » καὶ τοὺς εὐχομένους κατὰ τὸν Ἰερεμίαν, καὶ λέγοντας· « Παίδευσον ἡμᾶς, Κύριε, πλὴν ἐν κρίσει, καὶ μὴ ἐν θυμῷ, ἵνα μὴ ὀλίγους ἡμᾶς ποιήσῃς. » Τὰ γὰρ ἐπίπονα καὶ τὰ σφοδρότερα παραιτούμενοι, τὰς κολάσεις οὐ πάντη παραιτοῦνται διʼ ὧν λέγουσιν. Ἐπιστήσωμεν δὲ εἰ μὴ τῶν ἑκουσίως κολαζομένων ἐστὶν ἡ λέγουσα φωνή· « Ὀργὴν Κυρίου ὑποίσω, ὅτι ἥμαρτον αὐτῷ, ἕως τοῦ δικαιῶσαι αὐτὸν τὴν δίκην μου. » Τάχα οὖν καὶ οἱ κρίνοντες τὴν γῆν οὐ παιδευθήσονται, ἐὰν μὴ ἑαυτοὺς τῷ παιδεύεσθαι παραδῶσιν. Ἐπειδὴ δὲ μᾶλλον προσετιθέμεθα τῷ βασιλεῖς εἶναι τοὺς ἐπὶ τὴν σύνεσιν καλουμένους ἁγίους, φέρε παραπλησίως ἴδωμεν καὶ τοὺς κρίνοντας τὴν γῆν. Ἴδιον δὲ τοῦτο τῶν ἀγίων εὑρίσκομεν, κρίνειν διʼ ὧν εὖ πεποιήκασι, τοὺς μὴ τὰ ὅμοια ἐζηλωκότας. « Ἄνδρες » γὰρ « Νινευῖται ἀναστήσονται ἐν τῇ κρίσει καὶ κατακρινοῦσι τοὺς ἀνθρώπους τῆς γενεᾶς ταύτης, ὅτι μετενόησαν εἰς τὸ κήρυγμα Ἰωνᾶ, καὶ ἰδοὺ πλεῖον Ἰωνᾶ ὧδε, » φησὶν ὁ Σωτήρ. Ἀλλὰ καὶ « βασίλισσα νότου ἐγερθήσεται ἐν τῇ κρίσει, καὶ κατακρινεῖ τοὺς ἀνθρώπους τῆς γενεᾶς ταύτης, ὅτι ἦλθεν ἀπὸ τῶν περάτων τῆς γῆς ἀκοῦσαι τῆς σοφίας Σολομῶντος, καὶ ἰδοὺ πλεῖον Σολομῶντος ὧδε. » Οὐκοῦν Νινευῖται καὶ ἡ βασίλισσα νότου τῶν κρινόντων εἰσὶ τοὺς τοῦ Σωτῆρος ἀκούσαντας, καὶ μὴ μεταβαλόντας, καὶ τοὺς καταφρονήσαντας τῆς διδασκαλίας Ἰησοῦ. Τάχα δὲ οὕτως καὶ οἱ τοῦ Χριστοῦ ἀπόστολοι κρινοῦσι τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραὴλ μὴ πιστευούσας εἰς τὸν Χριστόν. Καὶ πᾶσαν δὲ τὴν γῆν οἱ ἐν πάσῃ τῇ γῇ πεπιστευκότες κρινοῦσιν ἕκαστοι τῶν ἐν μέρει τοὺς ἐκεῖ ἀπίστους. Παρακαλεῖ τοίνυν ὁ λόγος τοὺς κρίνοντας τὴν γῆν ἐπὶ τὴν παίδευσιν τὴν κατὰ παράδοσιν ἐπιστήμης, ὡς καὶ ὁ Σολομῶν ἐν ταῖς Παροιμίαις ἐπὶ τὸ αὐτὸ λέγων· «Λάβετε παιδείαν, καὶ μὴ ἀργύριον, καὶ γνῶσιν ὑπὲρ χρυσίον δεδοκιμασμένον. »
2.12Aynı yazardan. Ya da onları tövbeye çağırıyor ve sahip oldukları makama dönmeye ikna ederek onlara krallar diyor. Ey krallar, ulusların neden bana miras verildiğini anlayın.
Τοῦ αὐτοῦ. Ἢ καλεῖ αὐτοὺς εἰς μετάνοιαν, καὶ βασιλεῖς καλεῖ, εἰς ὅπερ εἶχον ἀξίωμα ἀνατρέχειν πείθων. Σύνετε οὖν, ὦ βασιλεῖς, διὰ τί μοι δέδοται τὰ ἔθνη κληρονομία.
2.13Rab'be korkuyla kulluk edin, O'nunla titreyerek sevinin vesaire. Bazılarına göre kulluk eden mutlaka köledir; özellikle burada "korkuyla" diye eklendiği için, çünkü kölelik ruhunu almış olan "korku içindedir". Bu görüş yanlış da değildir. Ama oğul da kulluk edebilir. Kulluğun tek sebebi korku değildir, sevgi de öyledir. Nitekim Havari sevgi yoluyla birbirimize kulluk etmemizi öğretir. Kurtarıcımız ve Rabbimiz de öğrencilerinin arasında sofrada oturan biri olarak değil, hizmet eden biri olarak bulunmuş, kulluk etmiş ve ayaklarını yıkamıştır. Bunları korkuyla yaptığını söylemek caiz değildir; yetkin bir sevgiyle yaptığı açıktır.
Şimdi "krallar" denenler, önceki ayetlerde "yeryüzünün kralları" diye adlandırılanlarsa, onlara Rab'be korkuyla kulluk etmeleri emredilebilir; çünkü onlar başlangıçta evlatlık ruhunu alamayan köleler gibidirler. Onlar için "korkuyla" sözü korunmalıdır; bu, korkanın cezası olan, yetkinliğe ermemiş korkudur. "O'nunla titreyerek sevinin" sözünün de buna göre anlaşılması gerekir. Krallar kutsallarsa ve yeryüzünü yargılayanlar açıklamada anlatıldığı gibiyse, oğullar da Rab'be kulluk edebileceğine göre, korkuyu bazılarının "saygı" dediği, hiçbir ceza içermeyen şeye çevirmek gerekir. Yazı'da yetkin kişinin başarısı olan, cezasız bir korkudan söz edildiği "Ondan korkanların eksikliği olmaz" sözünden açıktır.
"Titreyerek" sözü eklendiği için metni zorluyoruz gibi görünebiliriz. Ama belki yetkin olanlar krallardır; korkuyla eğitilenler ise yeryüzünün yargıçlarıdır. Kurtarıcı onlara gevşekçe ve başıboş değil, boş bir gurura ve kibre düşmesinler diye "titreyerek", yani kendini tutarak sevinmelerini buyurur; övünmeye gerçekten değer bir durumda bulunan kişi, gözetim onu terk ederse düşebileceğini de gözetmelidir. "Sevinmek" Yazı'nın alışılmış deyimlerindendir. Kanaatimizce bu, psykhēye Kutsal Ruh'un ortaklığını getiren, kutsal kişiyle birlikte sevinen düşüncedeki sevinçtir.
Δουλεύσατε τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ, καὶ ἀγαλλιᾶσθε αὐτῷ ἐν τρόμῳ, κ. τ. ἑ. Δόξει μέν τισιν (79) ὁ δουλεύων πάντως δοῦλος εἶναι, καὶ μάλιστα ἐνθάδε ἐπεὶ πρόσκειται τὸ, « ἐν φόβῳ, » τοῦ εἰληφότος πνεῦμα δουλείας ὄντος « ἐν φόβῳ. » Καὶ οὐ ψευδῶς γε δόξει. Δύναται δὲ καὶ ὁ υἱὸς δουλεύειν. Καὶ οὐ μόνος ὁ φόβος αἴτιος τοῦ δουλεύειν τυγχάνει, ἀλλὰ καὶ ἀγάπη. Διὰ τῆς ἀγάπης γοῦν ὁ Ἀπόστολος διδάσκει δουλεύειν ἡμᾶς ἀλλήλοις. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ Σωτὴρ καὶ Κύριος ἡμῶν γέγονεν ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ οὐχ ὡς ἀνακείμενος, ἀλλʼ ὡς ὁ διακονῶν, δουλεύων καὶ νίπτων τοὺς πόδας αὐτῶν. Καὶ οὐδέπου ταῦτα φόβῳ θεμιτὸν αὐτὸν πεποιηκέναι· σαφὲς γὰρ, ὅτι ἀγάπῃ τελεία ταῦτα αὐτῷ πέπρακται. Εἰ μὲν οὖν βασιλεῖς οἱ ἐν τοῖς πρὸ τούτων βασιλεῖς γῆς ὠνομασμένοι καὶ νῦν λέγονται, αὐτοῖς προστάττεσθαι δύναται τὸ δουλεῦσαι τῷ Κυρίῳ ἐν φόβῳ, ὡς δούλοις ἀρχῆθεν οὐ δυναμένοις χωρῆσαι τὸ πνεῦμα τῆς υἱοθεσίας. Καὶ τηρητέον ἐπʼ αὐτῶν τὸ, « ἐν φόβῳ, » ὃν ὁ φοβούμενος κόλασιν οὐκ ἔχει, καὶ οὐ τετελείωται. Καὶ τὰ ἀκόλουθα δὲ περὶ τοῦ, « Ἀγαλλιᾶσθε αὐτῷ ἐν τρόμῳ, » νοητέον. Εἰ δὲ βασιλεῖς οἱ ἅγιοι καὶ κρίνοντες τὴν γῆν οἱ κατὰ τὴν διήγησιν ἑρμηνευθέντες, δυναμένων δουλεύειν καὶ τῶν υἱῶν τῷ Κυρίῳ, τὸν φόβον μεταληπτέον εἰς τὴν παρά τισιν εὐλάβειαν ὠνομασμένην, ἥτις οὐδαμῶς κόλασιν ἔχει. Ὅτι δὲ φόβος ὁ μὴ κόλασιν ἔχων ὠνόμασται ἐν τῇ Γραφῇ τελείου κατέρθωμα τυγχάνων, σαφὲς ἐκ τοῦ· « Οὐκ ἔστιν ὑστέρημα τοῖς φοβουμένοις αὐτόν. » Δόξομεν δὲ βιάζεσθαι, διὰ τὸ ἐπιφέρεσθαι τὸ « ἐν τρόμῳ. » Ἀλλὰ μήποτε οἱ μὲν τέλειοι βασιλεῖς τυγχάνουσιν, οἱ δὲ κἂν τῷ φόβῳ παιδαγωγούμενοι κριταὶ γῆς, ἐν οἷς προστάσσει ὁ Σωτὴρ ἀγαλλιᾷν μὴ ἀνειμένως, μηδὲ ἀπολελυμένως, ἵνα μὴ ἐκπέσωσιν εἰς χαύνωσιν καὶ οἴησιν, ἀλλʼ « ἐν τρόμῳ, » καὶ οἱονεὶ συνεσταλμένως, μετὰ τοῦ σκοπεῖν τὸ δύνασθαι πεσεῖν, εἰ καταλείποι ἡ ἐπισκοπὴ τὸν γενόμενον ἔν τινι ἀξίῳ τοῦ εὐλόγως ἐπαίρεσθαι. Τὸ δὲ « ἀγαλλιᾶσθαι » ἀπὸ τῆς συνηθείας ἐστὶ τὴς Γραφῆς· ὅπερ οἰόμεθα εἷναι χαρὰν ἐν τῇ ἐπινοίᾳ, ἔχουσαν τὴν τοῦ ἁγίου Πνεύματος εἰς τὴν ψυχὴν κοινωνίαν συγχαίροντος τῷ ἁγίῳ.
2.14Terbiyeye sarılın ki Rab öfkelenmesin de doğru yoldan helak olmayasınız vesaire. İlerlemeyi "terbiye olun", yetkinliği ise "terbiyeye sarılın" sözüyle gösterir. Dikkatle bakan için açıktır ki terbiyede eksik olan ve henüz ilerlemeyen, Rab'bin öfkesinden pay alabilir; yetkin olanın ise bundan pay alması imkânsızdır. Rab ona öfkelenmesin diye terbiyeye sarılması emrediliyorsa, terbiyeye sarılmadığı takdirde öfkeden pay alabilir; terbiyede ilerlemekte olsa bile. Çünkü öfkeden gelen acılardan bütünüyle kurtaran, terbiyeye sarılmaktır; terbiyeye giriş ve başlangıç değil. Hâlâ terbiye edilmekte olan kimse her halükârda eksiktir; eksik olduğu için de Tanrı'nın öfkesini tadabilir.
"Doğru" kelimesi ne İbranicede ne de öteki çevirilerde bulunduğu için, ya bir tasarrufla eklendiğinden ya da nüshaların bozuk olduğundan şüpheleniyoruz. Tasarruf için şöyle anlayabiliriz: Terbiyeye sarılmazsanız, Rab size öfkelendiğinde doğru yoldan helak olacak ve ondan düşeceksiniz. Ama tam olarak bakılırsa, Tanrı'nın öfkesi terbiye ediciyse, Rab öfkelendiği için biri doğru yoldan nasıl helak olur? Doğru yoldan mutlaka öfke yüzünden helak olmayacaksınız; bu, günahlarınızın sonucu olacaktır. "Doğru" kelimesi metinde yoksa, terbiyeye sarılmayanlar her halükârda iyi olmayan bir yolda bulunduklarından, örtülü olarak şu söylenmiş olabilir: Terbiyeye sarılmazsanız Rab öfkelenecektir, sonuçta bulunduğunuz yoldan helak olursunuz, artık o yolda kalmazsınız.
Δράξασθε παιδείας, μήποτε ὀργισθῇ κύριος, καὶ ἀπολεῖσθε ἐξ ὀδοῦ δικαίας, κ. τ. ἑ. Τὴν μὲν προκοπὴν (80) διὰ τοῦ, « παιδεύθητε, ,» παριστᾷ, τὴν δὲ τελείωσιν διὰ τοῦ, « δράξασθε παιδείας. » Τῷ δὲ ἐπιμελῶς παρατηροῦντι σαφές ἐστιν, ὅτι ἐνδέχεται τὸν ἀτελῆ ἐν παιδείᾳ καὶ μὴ προκόπτοντα ἔτι ὀργῆς Κυρίου μεταλαμβάνειν, τὸν δὲ τέλειον ἀδύνατον ταύτης μετέχειν. Εἰ γὰρ δράξασθαί τις παιδείας κελεύεται ὑπὲρ τοῦ μὴ ὀργισθῆναι αὐτῷ τὸν Κύριον, κἂν μετάσχοι τῆς ὀργῆς μὴ δραξάμενος τῆς παιδείας· ἐν προκοπῇ μέντοιγε τῆς παιδείας ὢν, τέλεον ἐλευθερούσης ἀπὸ τῶν ἐκ τῆς ὀργῆς ἐπερχομένων παθημάτων τῆς περιδράξεως τῆς παιδείας, οὐχὶ δὲ τῆς ἐπαγωγῆς καὶ τῆς ἀρχῆς τῆς κατὰ τὴν παιδείαν· πάντως γὰρ ὁ ἔτι παιδευόμενος ἀτελής ἐστιν, ἀτελὴς δὲ ὢν ὀργῆς δύναται πεῖραν λαβεῖν Θεοῦ. Ἀλλʼ ἐπεὶ οὕτε ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ πρόσκειται, οὕτε ἐν ταῖς λοιπαῖς ἑρμηνείαις τὸ, « δικαίας, » ὑποπτεύομεν μήποτε ἢ κατʼ οἰκονομίαν προσέθηκαν τοῦτο, ἢ τὰ ἀντίγραφα ἡμάρτηται. Κατʼ οἰκονομίαν μὲν, ἵνʼ οὕτως νοήσωμεν· Ἐὰν μὴ δράξησθε παιδείας, ἀπολεῖσθε ἐξ ὁδοῦ δικαίας, καὶ ἐκπεσεῖσθε αὐτῆς, ὀργισθέντος ὑμῖν τοῦ Κυρίου· ἀλλʼ ὡς πρὸς τὸ ἀκριβὲς, εἰ παιδευτική ἐστιν ἡ ὀργὴ τοῦ Θεοῦ, πῶς, διὰ τὸ ὠργίσθαι Κύριον, ἀπολεῖταί τις ἐξ ὁδοῦ δικαίας; Οὐ πάντως δὲ διὰ τὴν ὀργὴν ἀπολεῖσθε ἐξ ὁδοῦ δικαίας, ἀλλὰ τοῦτο ἕψεται ὑμῖν διὰ τὰ ἁμαρτήματα. Ἐὰν μὴ ᾗ κείμενον τὸ, « δικαίας, » ἐπεὶ οἱ μὴ δραξάμενοι παιδείας πάντως εἰσὶν ἐν ὁδῷ οὐκ ἀγαθῇ, δύναται λεληθότως λέγεσθαι, ὅτι μὴ δρασσομένων ὑμῶν παιδείας ὀργισθήσεται Κύριος, ἐκ τοῦ ἀπολέσθαι ὑμᾶς ἐκ τῆς ὀδοῦ ἐν ᾗ διατρίβετε, ἵνα μηκέτι ὑπάρχητε ἐν αὐτῇ.
2.15Thymosu tez alevlendiğinde, O'na güvenenlerin hepsine ne mutlu vesaire. Thymos ikinci sırada söylense de Yazı'nın ifadesini gözeten için önce thymosun alevlendiği, Tanrı öfkelenince de birinin yoldan helak olduğu açıktır. Thymosun tez alevlenmesi ya da az sonra, kısa sürede dinmesi, hayattan çıkıştan sonraki cezayı öğretir.
Ὅταν ἐκκαυθῇ ἐν τάχει ὁ θυμὸς αὐτοῦ, μακάριοι πάντες οἱ πεποιθότες ἐπʼ αὐτῷ, κ. τ. ἑ. Εἰ καὶ δεύτερον (81) λέγεται ὁ θυμὸς τῆς ὀργῆς. ἀλλὰ τῷ τηροῦντι τὴν σύμφρασιν τῆς Γραφῆς, φανερὸν ὅτι ἐκκαίεται πρῶτον ὁ θυμὸς, καὶ ὀργισθέντος τοῦ Θεοῦ ἀπόλλυταί τις ἀπὸ τῆς ὁδοῦ. Τὸ δὲ ἐν τάχει καίεσθαι τὸν θυμὸν, ἢ μετʼ ὀλίγον, ἢ μετὰ βραχὺ ἀναπαύεσθαι αὐτὸν, διδάσκει τὴν μετὰ τὴν ἔξοδον τοῦ βίου κόλασιν.
2.16O'na güvenenlerin hepsine ne mutlu vesaire. "Güvenenler" sözüne kulak vermek gerekir. Bu söz, şüphesiz bir umutla birlikte en sağlam, oturaklı ve sarsılmaz imanı gösterir: Güvenen kimse, en çetin görünen zamanlarda bile Rab'bin kendisine geleceğinden umudunu kesmez, hiçbir şey onu ayartmaz.
Μακάριοι πάντες οἱ πεποιθότες ἐπʼ αὐτῷ, κ. τ. ἑ. Κατακουστέον τοῦ, « πεποιθότες, » πίστιν ἐμφαίνοντος μετʼ ἐλτίδος ἀνυπόπτου βεβαιοτάτην, καὶ ἑδραίαν, καὶ ἄσειστον, οὐδὲ ἐν τοῖς δοκοῦσι χαλεπωτάτοις καιροῖς τοῦ πεποιθότος ἀπογινώσκοντος τὴν τοῦ Κυρίου εἰς αὐτὸν παρουσίαν, οὐδενὸς παρέλκοντος αὐτόν.