İçeriğe geç
Matta İncili Şerhi, 12–17. Kitaplar

Origenes · Matta İncili Şerhi, 12–17. Kitaplar

16. Kitap

16.1İsa Kudüs'e çıkmak üzereyken on ikileri yolda bir kenara aldı ve onlara söyledi, “Ve üçüncü gün dirilecek” sözüne kadar (20,17–19). Buna denk olan sözler Markos'ta da şöyle yazılıdır: “Kudüs'e çıkan yoldaydılar, İsa önlerinde gidiyordu” ve devamı, “Ve üçüncü gün dirilecek” sözüne kadar. Luka da bunlarla uyumlu görünen şunu yazar: “On ikileri yanına alıp onlara dedi” ve devamı, “Söylenenleri anlamadılar” sözüne kadar.

Mesih'i örnek aldığı gibi kendisini de örnek almamızı öğütleyen ve “Ben Mesih'i örnek aldığım gibi siz de beni örnek alın” diyen Paulos, Mesih'in göz önündeki tehlikelerin üzerine yürüdüğünü, başkâhinlere ve yazıcılara teslim edileceğini, ölüme mahkûm edileceğini ve sonrasını önceden bilerek Kudüs'e gayretle çıktığını görünce benzerini yaptı. Agabos onun “kuşağını” alıp kendi ellerini ve ayaklarını bağlayarak şöyle demişti: “Kutsal Ruh şöyle diyor: Bu kuşağın sahibini” “Kudüs'e” gidince “böyle bağlayacaklar.” Paulos bunu öğrenince, öğretmenini örnek alarak Kudüs'e gayretle çıktı. Kendisine duydukları sevgiden ağlayan ve “Kudüs'e çıkmasına” engel olmak isteyenler karşısında insanca bir duyguya kapılarak şöyle dedi: “Ne yapıyorsunuz, ağlayıp yüreğimi parçalıyorsunuz? Ben Kudüs'te yalnız bağlanmaya değil, Rabbim İsa'nın adı uğruna ölmeye de hazırım.”

Biz de bunları düşünerek, üzerimize zorlu sınavların geleceğini bazen bildiğimiz hâlde, gücümüz yettiğince onların üzerine yürüyelim; böyle işlerde önce Kurtarıcı'yı, ondan sonra da onun elçisini örnek alalım. Bu sözlerin ve bunlar üzerine söylediklerimizin, “Sizi bu şehirden kovarlarsa öbürüne kaçın” sözüne ve devamına, İsa'nın “Yahya'nın” hapse “teslim edildiğini” duyunca çekilmesine aykırı olduğunu sanma. Çünkü diyoruz ki, ne tehlikelerden her zaman kaçınmak yerindedir ne de üzerlerine her zaman yürümek. Hangi zamanın çekilmeyi, hangisinin de çekilmeden, hele kaçmadan mücadeleye gayreti gerektirdiğini sınamak için Mesih'te bilge bir kişi gerekir. Önümüzdeki metnin amacına uygun olarak, ölüm tehlikelerini bir gün göze almaya teşvik etmek üzere bu kadarı söylenmiş olsun.

16.1

Μέλλων δὲ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ ἰδίαν ἐν τῇ ὁδῷ καὶ εἶπεν αὐτοῖς καὶ τὰ ἑξῆς εως του· καὶ τῇ τρίτη ἡμέρᾳ ἀναστήσεται (20, 17 — 19). τὰ δὲ ἰσοδυναμοῦντα τούτοις καὶ παρὰ τῷ Μάρκῳ ἀναγέγραπται τοῦτον τὸν τρόπον· »ἦσαν δὲ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς ‘Ιεροσόλυμα, καὶ ἦν προάγων αὐτοὺς ὁ Ἰησοῦς« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται«. καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ δόξει τούτοις συνᾴδειν γράψας· »παραλαβὼν δὲ τοὺς δεκαδύο εἶπε πρὸς αὐτοὺς« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »καὶ οὐκ ἐγίνωσκον τὰ λεγόμενα«. Ὁ προτρεπόμενος ἡμᾶς Παῦλος μιμεῖσθαι αὐτόν, ὡς καὶ αὐτὸς Χριστὸν ἐμιμήσατο, καὶ εἰπών· »μιμηταί μου γίνεσθε, καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ«, ἰδὼν Χριστὸν ὁμόσε τοῖς προφανέσι κινδύνοις χωροῦντα καὶ 〈προθύμως〉 ἀναβαίνοντα εἰς Ἱεροσόλυμα μετὰ τοῦ προεγνωκέναι ὅτι παραδοθήσεται τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσι καὶ κατακριθήσεται θανάτῳ καὶ τὰ ἑξῆς, τὸ παραπλήσιον πεποίηκεν. ὁ μὲν γὰρ Ἄγαβος λαβὼν αὐτοῦ »τὴν ζώνην«, δήσας ἑαυτὸν χειρῶν καὶ ποδῶν ἔλεγε· »τάδε λέγει τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· τὸν ἄωδρα οὗ ἐστιν ἡ ζώνη αὕτη οὕτω δήσουσιν« ἀπελθόντα εἰς »Ἱεροσόλυμα«. μαθὼν δὲ ταῦτα ὁ Παῦλος, ὡς τὸν διδάσκαλον μιμούμενος ἀνέβαινε προθύμως εἰς τὰ Ἱεροσόλυμα. παθὸ)ν δέ τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῶν διὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀγάπην κλαιόντων καὶ κωλυόντων »αὐτὸν ἀναβαίνειν εἰς ‘Ιεροσόλυμα« εἶπε· »τί ποιεῖτε κλαίοντες καὶ συνθρύπτοντές μου τὴν καρδίαν; ἐγὼ γὰρ οὐ μόνον δεθῆναι εἰς ‘Ιεροσόλυμα γενόμενος ἑτοίμως ἔχω, ἀλλὰ καὶ ἀποθανεῖν ὑπέρ τοῦ ὀνόματος τοῦ κυρίου μου Ἰησοῦ«. ταῦτ’ οὖν κατανοοῦντες, ἔστιν ὅτε καὶ γινώσκοντες ἐπικειμενους επιπονους πειρασμους, ομοσε αὐτοῖς 〈ἡμεῖς αὐτοὶ> κατὰ τὸ χωρήσωμεν, λαβόντες παράδειγμα τῶν τοιούτων προηγουμένως μέν τὸν σωτῆρα, μετὰ δέ τοῦτον καὶ τὸν ἀπόστολον αὐτοῦ. μὴ νομίσῃς δὲ ἐναντιοῦσθαι ταῦτα καὶ τὰ ἐπ αὐτοῖς ὑφ’ ἡμῶν εἰρημένα τῷ »ἐὰν διώκωσιν ὑμᾶς ἐκ τῆς πόλεως ταύτης, φεύγετε εἰς τὴν ἑτέραν« καὶ τοῖς ἑξῆς, καὶ τῷ τὸν Ἰησοῦν ἀκούσαντα »ὅτι Ἰωάννης παρεδόθη« εἰς φυλακὴν ἀνακεχωρηκέναι. φαμὲν γὰρ ὅτι οὔτε πάντοτε καθήκει ἐκκλίνειν τοὺς κινδύνους οὔτε ἀεὶ ὁμόσε χωρεῖν πρὸς αὐτούς · σοφοῦ δέ τινος ἐν Χριστῷ Χρεία εἰς τὸ δοκιμάζειν, ποῖος μὲν ἀπαιτεῖ καιρὸς ἀναχώρησιν, ποῖος δέ τὴν εἰς τὸν ἀγῶνα προθυμίαν χωρὶς ἀναχωρήσεως καὶ πολλῷ πλέον χωρὶς φυγῆς. καὶ ταῦτα μὲν κατὰ τὸ βούλημα τῆς ἐκκειμένης γραφῆς λελέχθω εἰς προτροπὴν τὴν περὶ τοῦ <ποτε> θανάτου κινδύνων καταφρονεῖν.

16.2Ardından şuna dikkat etmek gerekir: İsa Kudüs'e çıkmak üzereyken on ikileri bir kenara aldıysa ve Yahuda hâlâ on ikilerden biriyse, Yahuda'yı da bir kenara almıştır. Çünkü muhtemelen o hâlâ diğer on bir kişiyle birlikte bir kenara alınmaya layıktı. Yolda onlara “İşte Kudüs'e çıkıyoruz” ve devamını söylediğinde, öğretmenin çekeceklerini işitenlerden biri olarak onu da görmüştür; çünkü Yahuda'nın ne yapacağını henüz, her birimiz gibi, kendisinin de bilmediğini biliyordu. Hepimize söylenmiştir: “Yarınla övünme, çünkü ertesi günün ne doğuracağını bilmezsin.” Sanırım şeytan henüz “Simon İskariyot'un oğlu Yahuda'nın yüreğine”, İsa'yı “ele vermeyi” koymamıştı.

Şimdi Matta'yı incelemekte olduğumuz için, gücü yeten, İncil'in başından buraya kadarki yerleri daha dikkatle gözden geçirip araştırsın: Acaba Matta Yahuda'yı henüz hiç suçlamış mıdır, yoksa yalnız on ikilerin listesinde “Simon İskariyot'un oğlu Yahuda, onu ele veren” mi demiştir? Yahuda'nın önceleri diğer elçilere benzer olduğunu göstermek için daha çok şeyi, “İsa bu on ikileri şöyle buyurarak gönderdi” sözünü ve orada yazılanları incelerken söylemiştik.

Burada söylenenleri, yukarıda benzer biçimde yazılmış olanlarla karşılaştırmak gerekir. Orada Kurtarıcı böyle sözlerle önceden bildirince Petrus onu bir kenara alıp azarlamaya başlamış ve “Allah korusun, ya Rab! Bu senin başına gelmesin” demişti. Burada ise müritlerin, başına gelecek acı olaylar bildirildiğinde hiçbir şey söyledikleri ya da yaptıkları yazılmamıştır. Sanırım müritler şimdi bu yüzden sustular: Yukarıda “Petrus” İsa'yı “bir kenara alıp azarlamaya başlayıp ‘Allah korusun, ya Rab! Bu senin başına gelmesin’ dediğinde”, İsa “dönüp Petrus'a demişti ki: Çekil karşımdan, şeytan! Bana engel oluyorsun; çünkü Tanrı'nın değil, insanların düşündüklerini düşünüyorsun.” Demek ki Petrus'a söylenenleri hatırladıkları için öğretmenden aynı sözleri, hatta daha kötüsünü işitmekten sakınmış olmaları muhtemeldir.

16.2

Ἐξῆς δέ παρατηρητέον ὅτι μέλλων ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα, εἴπερ παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ' ἰδίαν, εἷς δὲ τῶν δώδεκα ἔτι ὁ Ἰούδας ἦν, καὶ τὸν Ἰούδαν παρέλαβε κατ᾿ ἰδίαν· ἔτι γὰρ γὰρ εἰκὸς) ἄξιος ἦν τοῦ μετὰ τῶν λοιπῶν ἕνδεκα παραλαμβάνεσθαι κοτ’ ἰδίαν. καὶ ὅτε ἐν τῇ ὁδῷ εἶπεν αὐτοῖς τὸ ἰδοὺ ἀναβαίνομεν εἰς Ἰεροσόλυμα καὶ τὰ ἑξῆς, δηλονότι καὶ τοῦτον ἔκρινεν ἕνα εἶναι τῶν ἀκουόντων ἃ πείσεται ὁ διδάσκαλος, οὐκ ἀπογινώσκων ὅτι ἔτι Ἰούδας ἠγνόει ἃ ποιήσει, ὡς ἕκαστος ἡμῶν καὶ γὰρ πᾶσιν ἡμῖν λέλεκται· »μὴ καυχῶ τὰ εἰς αὔριον, οὐ γὰρ οἶδας τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα«) · οὔπω γὰρ οἶμοι) βεβλήκει ὁ διάβολος »εἰς τὴν καρδίαν Ἰούδα Σίμωνος Ἰσκαριώτου, ἶνα παραδῷ« τὸν Ἰησοῦν. καὶ ἐπεὶ τὸ κατὰ Ματθαῖον πρόκειται νῦν ἐξετάζειν, ἐπιμελέστερον ὁ δυνάμενος ἀρχῆθεν τοῦ εὐαγγελίου ἐπιστῆσαι τοῖς μέχρι τῶν προκειμένων ζητησάτω μήποτε οὐδέπω Ἰούδας κατηγόρηται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου, ἀλλὰ μόνον ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν δώδεκα εἶπε τὸ > Ἰούδας Σίμωνος Ἰσκαριώτου, ὃς καὶ παρέδωκεν αὐτόν«. πλείονα δὲ εἰς κατασκευὴν τοῦ καὶ Ἰούδαν ὅμοιον τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις πρότερον γεγονέναι λέλεκται ἡμῖν, ἡνίκα ἐξητάζομεν τὸ τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς παραγγείλας αὐτοῖς λέγων« τὰ ἀναγεγραμμένα. συγκριτέον δὴ τὰ ἐνταῦθα λελεγμένα τοῖς ἀνωτέρω παραπλησίως ἀναγεγραμμένοις · ἐπείπερ ἐκεῖ μέν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις λόγοις προφητευομένοις ὑπὸ τοῦ σωτῆρος προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ λέγων · ἴλεώς σοι, κυριε· ου μη εσται σοι τουτο«, ἐνταῦθα δὲ οὐδὲν ἀνεγράφησαν οἱ μαθηταὶ εἰρηκότες ἢ πεποιηκότες ἐπὶ τοῖς περὶ τῶν ἀπαντησομένων σκυθρωποτέρων ἀπηγγελμένοις. καὶ οἶμαι ὅτι διὰ τοῦτο ἐσιώπησαν νῦν οἱ μαθηταί, ἐπείπερ ἐν τοῖς ἀνωτέρω, ὅτε »προσλαβόμενος« τὸν Ἰησοῦν »ὁ Πέτρος ἤρξατο αὐτῷ ἐπιτιμᾶν λέγων· ἵλεώς σοι, κύρις· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο«, »στραφεὶς« ὁ Ἰησοῦς »εἶπε τῷ Πέτρῳ· ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ· σκάνδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων«. εἰκὸς οὖν αὐτοὺς μεμνημένους τῶν πρὸς τὸν Πέτρον λελεγμένων πεφυλάχθαι ταὐτὰ ἢ καὶ χείρονα ἀκοῦσαι ἀπὸ τοῦ διδασκάλου.

16.3Önümüzdeki sözlere benzeyen önceki ifadeyi aktarmanın bir zararı yok; o şöyledir: “O zaman müritlerine, kendisinin Mesih olduğunu kimseye söylememelerini tembihledi” ve devamı, “üçüncü gün dirilmesi” sözüne kadar. Bunlar üzerine “Petrus onu bir kenara alıp” ve devamı söylenmiştir. Ayrıca yukarıda Kurtarıcı'nın “öldürüleceği” söylenmişti; burada ise ölümünün şekli de, çarmıha gerilmek de yazılmıştır.

İsa Kudüs'te başkâhinlere ve yazıcılara teslim edilmediği, ölüme mahkûm edilmediği, alay edilmediği, kırbaçlanmadığı ve çarmıha gerilmediği sürece Kudüs ayakta duruyordu ve kutsal denen yer yıkılmamıştı. Ama İsa'ya bunları yapmaya cüret ettikleri zaman, onu teslim edenler terk edildi. Başkâhinler de başkâhin olmaktan çıktılar, öyle ki onlardan sonra başkâhin olmadı. İsa'yı ölüme mahkûm eden yazıcıların zihni o zaman katılaştı, akılları kör oldu, kutsal yazıların amacını göremez oldular. İsa'yı ölüme [mahkûm edenlerin] hepsi Mesih'in düşmanı olan ölüme teslim edildi. İsa'yla alay edenler de Kudüs “ordularca” kuşatıldığında ve “yıkımı yaklaştığında” alay konusu oldular. İsa'yı kırbaçlayanlar ise kendileri kırbaçlandılar ve “milletlerin tamamı içeri girinceye” kadar kırbaçlanacaklar; çünkü “taşı yukarı atan, başına atar.” Bütün bunlar, gözetimin onlardan ayrılıp “seçim gereğince” kalan artakalanla birlikte kurtulan milletlere geçmesi için oldu. Çünkü “orduların Rabbi” onlara “bir tohum bırakmasaydı, Sodom gibi” olurlar, “Gomorra'ya” benzerlerdi.

Bana kalırsa, eskiden yapılan ve “göksel şeylerin örneği ve gölgesi” olan ibadet, göksel şeyler sebebiyle nasıl ortadan kalktıysa, gerçek başkâhin gelince simgesel başkâhin nasıl sona erdiyse, günahlar için gerçek kurbanlar sunulunca simgesel kurbanlar nasıl yok edildiyse, aynı şekilde gerçek Kudüs, kendi yük hayvanına, yani kendi bedenine binmiş İsa'yı kabul ettiği zaman (buna Siyon kızı çok sevinmiş, yukarıdaki Kudüs'ün kızı da haykırmıştı), gölge olan Kudüs yıkıldı. Yaşayan taşlardan yükselecek tapınak yüzünden ölü taşlardan olan tapınak yıkıldı. Aşağıdaki sunak da yerle bir edildi; çünkü İsa gerçek ibadette onun açılışını yapınca göksel sunak ortaya çıktı.

“Şehir” sözünün anlamlarından birine göre şehir insanlarsa, İsa bugün de Kudüs'te (böylece yeryüzündeki yere umut bağlayanları anlıyorum) Tanrı'ya kulluk ettiğini söyleyen Yahudilere teslim edilir. Sanki başkâhinmiş gibi olanlar ve kutsal yazıları açıklamakla övünen yazıcılar, ona söyledikleri kötü sözlerle İsa'yı ölüme mahkûm ederler. Onu ve öğretisini kendi aralarında alaya alarak İsa'yı milletlere teslim etmedikleri bir an yoktur. İsa Mesih aracılığıyla gelen Tanrı'ya saygıyı dilleriyle sürekli kırbaçlarlar. Lanetleyerek ve öğretisini yok etmek isteyerek onu çarmıha gererler. Ama hepsinden güçlü olan o, az bir süre geçince dirilir ve görmeyi bilen milletlere yaşayan olarak görünür.

Şimdi, Yeşaya'nın Tanrı ağzından dediği gibi, “kullarımdan başka kör kim, onlara efendilik edenlerden başka sağır kim?” Çünkü büyük ve peygamberce bir karakter ve ruhla şöyle der: “Sağırlar, işitin; körler, gözünüzü açıp görün. Kullarımdan başka kör kim, onlara efendilik edenlerden başka sağır kim? Tanrı'nın kulları kör oldu.” Çünkü İsa “yargı için bu dünyaya geldi; görmeyenler (bunlar milletlerdir) görsün, görenler (İsrail) kör olsun diye.” Böyle büyük bir gerçek ışık doğup kendisini gösterdiğinde ve Logos “İşte, adı Doğuş olan adam” dediğinde, ışığı görmediler; “çünkü kötülükleri onları kör etti ve Tanrı'nın sırlarını bilmediler.” O halk ile milletler için şaşılacak bir şey oldu. Halk, kandil olan her bir peygamberi görüyordu; ama adalet güneşi doğunca onu tanımadılar. Bu yüzden kandil sandıkları ne varsa elinden alındı. Milletlerden “karanlıkta oturan halk” ise “ışık gördü”; İsrail'inki gibi küçük bir ışık değil (her peygamber küçük bir ışıktı), “karanlıkta oturan halk büyük bir ışık gördü”, Rabbimiz ve Kurtarıcımız İsa Mesih'i. Onun büyüklüğü, “yerin bir ucundan öbür ucuna kudretle” uzanmasında ve kiliseleri “iyilikle yönetmesinde” görünür. Çünkü onun ruhu, “son günlerde Tanrı'nın dağının görünür olacağını” söyleyen peygamberlik gerçekleşince yeryüzünü doldurmuştur. Şimdi “bütün milletler ona doğru gidiyor”; bu dağ Mesih İsa'dır.

16.3

Οὐδὲν λυπεῖ ἐκθέσθαι τὴν προτέραν καὶ παραπλησίαν τοῖς ἐκκειμένοις λέξιν οὕτως ἔχουσαν· »τότε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι«. ἐπὶ τούτοις γὰρ εἴρηται τὸ »καὶ προσλαβόμενος αὐτὸν ὁ Πέτρος« καὶ τὰ ἑξῆς. ἔτι δὲ ἀνωτέρω μὲν εἴρηται »ἀποκτανθῆναι« μέλλειν τὸν σωτῆρα· ἐνταῦθα δὲ <καὶ> τὸ εἶδος τῆς ἀναιρέσεως γέγραπται, τὸ σταυρωθῆναι. ἕως μὲν οὖν Ἰησοῦς οὐ παρεδίδοτο ἐν Ἱεροσολύμοις τοῖς ἀρχιερεῦσι καὶ γραμματεῦσιν οὐδέ κατεκρίνετο θανάτῳ οὐδὲ ἐνεπαίζετο ἢ ἐμαστιγοῦτο ἢ ἐσταυροῦτο, Ἱεροσόλυμα συνειστήκει καὶ τό καλούμενον ἁγίασμα οὐ κατεβάλλετο. ὅτε δέ ταῦτα τῷ Ἰησοῦ ποιῆσαι τετολμήκασι, τότε οἱ παραδόντες αὐτὸν ἐγκατελείφθησαν καὶ οἱ ἀρΧιερεῖς τοῦ εἶναι ἀρχιερεῖς ἐπαύσαντο ὡς μηδὲ μετ’ αὐτοὺς εἶναι ἀρχιερεῖς, τότε δὲ καὶ οἱ κατακρίναντες τὸν Ἰησοῦν θανάτῳ γραμματεῖς πωρωθέντες τὴν διάνοιαν καὶ τυφλωθέντες τὸν λογισμὸν οὐκ ἔβλεπον τὸ βούλημα τῶν ἁγίων γραμμάτων. καὶ πάντες ἐκεῖνοι <οἱ> τὸν Ἰησοῦν θανάτῳ παρεδόθησαν τῷ ἐχθρῷ Χριστοῦ θανάτῳ, καὶ ἀμπαίξαντες τῷ Ἰησοῦ εἰς ἐμπαιγμὸν γεγόνασι κυκλωθείσης »ὑπὸ στρατοπέδων Ἱερουσαλὴμ« ὅτε καὶ »ἤγγισεν ἡ ἐφήμωσις αὐτῆς«, ἀλλὰ καὶ τὸν Ἰησοῦν μαστιγώσαντες αὐτοὶ ἐμαστιγώθησαν καὶ μαστιγοῦνται ἕως »τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ«· ὁ γὰρ »βάλλων λίθον εἰς ὕφος ἐπὶ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ βάλλει«. καὶ πάντα ταῦτα γεγένηται, ἵν' ἐκείνων μὲν ἀποστῇ ἡ ἐπισκοπή, ἐπὶ δέ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν μεταστῇ, σῳζομένους ἅμα τῷ »κατ' ἀκλογὴν« λείμματι· »εἰ μὴ« γὰρ »κύριος Σαβαὼθ ἐγκατέλιπεν« αὐτοῖς »σπέρμα, ὡς Σόδομα ἄν« ἐγενήθησαν, »καὶ ὡς Γόμορρα ἂν« ὡμοιώθησαν. ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι ὥσπερ <ἡ> »ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ« λατρεία πάλαι ἐπιτελουμένη »τῶν ἐπουρανίων« κατελύθη διὰ τὰ ἐπουράνια καὶ ἐλθόντος <τοῦ> ἀληθινοῦ ἀρχιερέως ὁ συμβολικὸς ἀρχιερεὺς ἐπαύσατο καὶ τῶν ἀληθινῶν ὑπέρ ἁμαρτιῶν θυσιῶν ἐπιτελουμένων αἱ συμβολικαὶ <θυσίαι> καθῃρέθησαν, οὕτως ὅτε ἡ ἀληθινὴ Ἱερουσαλὴμ τὸν Ἰησοῦν ἐδέξατο ἀναβάντα ἐπὶ τὸ ὑποζύγιον ἑαυτοῦ σῶμα (ἐφ’ ᾧ καὶ ἔχαιρε σφόδρα θυγάτηρ Σιὼν καὶ ἐκήρυσσεν ἡ θυγάτηρ τῆς ἄνω Ἱερουσαλήμ), τότε καθῃρέθη Ἱερουσαλὴμ ἡ σκιὰ καὶ καταπέπτωκεν ὁ ναὸς ὁ ἐκ νεκρῶν λίθων διὰ τὸν ἐκ ζώντων λίθων ναὸν <ἐγερθησόμενον> κατεσκάφη δὲ καὶ τὸ κάτω θυσιαστήριον, ἐπείπερ ἐχρημάτισε τὸ ἐπουράνιον, τὰ ἐγκαίνια αὐτοῦ Ἰησοῦ ἐν τῇ ἀληθινῇ λατρείᾳ ποιήσαντος. Εἰ δὲ κατά τι τῶν σημαινομένων οἱ ἄνθρωποι ἡ πόλις εἰσί, καὶ νῦν ἐν Ἰεροσολύμοις (οὕτω δὲ τοὺς ἔχοντας τὰς ἀλπίδας ἐπὶ τὸν ἐπὶ γῆς τόπον) Παραδίδοται ὁ Ἰησοῦς τοῖς ἐπαγγελλομένοις τὴν τοῦ θεοῦ θεραπείαν Ἰουδαίοις, καὶ > ὡσπερεὶ ἀρχιερεῖς τυγχάνοντες καὶ οἱ τὰ θεῖα γράμματα αὐχοῦντες διηγεῖσθαι γραμματεῖς κατακρίνουσι δανάτῳ τὸν Ἰησοῦν δι’ ὧν κακῶς λέγουσιν γουσιν αὐτόν, καὶ οὐκ ἔστιν ὅτε οὐ παραδιδόασι τοῖς ἔθνεσιν Ἰησοῦν ἐμπαίζοντες αὑτῷ καὶ τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ παρ’ αὐτοῖς, καὶ ἀεὶ ταῖς γλώσσαις αὐτῶν μαστιγοῦσι τὴν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ θεοσέβειαν. καὶ αὐτοὶ μὲν αὐτὸν σταυροῦσι δι ὧν ἀναθεματίζουσι καὶ ἀναιρεῖν θέλουσι τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ. ὁ δὲ κρείττων αὐτῶν <πάντων> ἀλίγον διαλιπὼν ἐγείρεται καὶ ζῶν τοῖς 〈ἔθνεσι τοῖς> εἰδηφόσι βλέπειν φαίνεται. νῦν γὰρ »τίς τυφλὸς ὡς ‘Ησαΐας ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ φησιν) <ἀλλ᾿> ἢ οἱ παῖδές μου, κοὶ τίνες κωφοὶ ἀλλ’ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν«; φησὶ γὰρ μετὰ μεγάλου καὶ προφητικοῦ ἤθους καὶ πνεύματος· »οἱ κωφοί, ἀκούσατε, καὶ οἱ τυφλοί, ἀναβλέματε ἰδεῖν. καὶ τίς τυφλὸς ἀλλ' ἢ οἱ παῖδές μου, καὶ τίνες κωφοὶ ἀλλ’ ἢ οἱ κυριεύοντες αὐτῶν; καὶ ἐτυφλώθησαν οἱ δοῦλοι τοῦ θεοῦ«· ἦλθε γὰρ Ἰησοῦς »εἰς κρίμα εἰς τὸν κόσμον τοῦτον, ἵνα οἱ μὴ βλέποντες εἰσὶ δ’ οὗτοι τὰ ἔθνη) βλέπωσι καὶ οἱ βλέποντες ὁ Ἰσραὴλ) ἐκεῖνοι τυφλοὶ γένωνται«. τηλικούτου γοῦν φωτὸς ἀληθινοῦ ἀνατείλαντος καὶ δεικνύντος τοῦ λόγου αὑτὸν καὶ φάσκοντος · »ἰδοὺ ἀνήρ, Ἀνατολὴ ὄνομα αὐτῷ«, οὐκ εἶδον τὸ φῶς, ἐπεὶ ἐτύφλωσεν αὐτοὺς ἡ κακία αὐτῶν, καὶ οὐκ ἔγνωσαν μυστήρια θεοῦ«, καὶ παράδοξον γεγένηται τῷ λαῷ ἐκείνῳ καὶ τοῖς ἔθνεσι. λύχνον μέν γὰρ ἕκαστον τῶν προφητῶν τυγχάνοντα ἐώρα ὁ λαός, ἀνατείλαντα δὲ τὸν τῆς δικαιοσύνης ἥλιον οὐκ ἔγνωσαν· διὸ καὶ εἴ τινα ἐδόκουν ἔχειν λύχνον, ἀφῃρέθη ἀπ’ αὐτῶν. »λαὸς« δέ ὁ τῶν ἐθνῶν »ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶν«, οὐχ ὁποῖον ὁ Ἰσραὴλ μικρόν μικρὸν γὰρ φῶς ἕκαστος ἦν τῶν προφητῶν), ἀλλὰ »λαὸς ὁ καθήμενος ἐν σκότει εἶδε φῶς μέγα«, τὸν κύριον καὶ σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, οὗ τὸ μέγεθος φαίνεται διατείνοντος »ἀπὸ πέρατος γῆς εἰς τὸ πέρας αὐτῆς εὐρώστως, κοὶ διοικοῦντος« τὰς ἐκκλησίας »χρηστῶς«, ὅτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ πεπλήρωκε τὴν οἰκουμένην, πληρωθείσης τῆς λεγούσης προφητείας, »ἐν ταῖς ἐσχάταις ἡμέραις ἐμφανὲς« ἔσεσθαι »τὸ ὄρος τοῦ θεοῦ«· καὶ νῦν »πορεύονται ἐπ᾿ αὐτὸ πάντα τὰ ἔθνη«, καὶ ἔστι τοῦτο Χριστὸς Ἰησοῦς.

16.4“O zaman Zebedi oğullarının annesi oğullarıyla birlikte ona geldi” ve devamı, “Bunu duyan on kişi

16.4

Τότε προσῆλθεν αὐτῷ ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου μετὰ τῶν υἱῶν αὐτῆς κοὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ | ἀκούσαντες δὲ οἱ δέκα ἠγα

sv.10.p.472 iki kardeşe öfkelendiler” sözüne kadar (20,20–24). Markos da bunun benzerini şöyle yazmıştır: “Zebedi oğulları Yakup ve Yuhanna ona gelip dediler” ve devamı, “Yakup ile Yuhanna'ya öfkelenmeye başladılar” sözüne kadar.

Önümüzdeki sözlerde, küçümsenmeyecek ve gerçekten İsa Mesih'in İncil'ine yaraşır bir anlam aramaya değer. Bunu önceden söylüyoruz, çünkü bu ifade, daha saf ve tamamen masum olanlara, Tanrı'nın ve yazılarının derinliklerini aramayı bilmeyenlere, sade bir rica ve İsa'nın ona verdiği cevap gibi görünür. Ama sorunları az da olsa sınayabilenler için hemen görünen anlam dar ve değersizdir, büyük bir şey içermez; hele ki İsa

sv.10.p.472

νάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν (20, 20 — 24). τὸ δ᾿ ὅμοιον αὐτῷ καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραφε τοῦτον τὸν τρόπον· »καὶ προσπορεύονται αὐτῷ Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης οἱ υἱοὶ Ζεβεδαίου καὶ λέγουσιν αὐτῷ« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »ἤρξαντο ἀγανακτεῖν περὶ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου«. Ἄξιον ἐν τοῖς προκειμένοις ζητῆσαι νοῦν οὐκ εὐκαταφρόνητον καὶ ἀληθῶς εὐαγγελίῳ πρέποντα Ἰησοῦ Χριστοῦ. <προπαρεθέμεθα δὲ τοῦτο,> ἐπεὶ τὸ ῥητὸν τοῖς μέν ἁπλουστέροις καὶ πάντη ἀκεραίοις καὶ βάθη θεοῦ καὶ τῶν γραφῶν αὐτοῦ μὴ ἐπισταμένοις ζητεῖν ἐμφαίνει ἁπλότητα ἀξιώσεώς 〈τινος〉 καὶ τῆς πρὸς αὐτὴν τοῦ Ἰησοῦ ἀποκρίσεως. τοῖς δὲ κἂν ἐπὶ ποσὸν δυναμένοις βασανίζειν προβλήματα ὁ αὐτόθεν ἐμφαινόμενος νοῦς βραχύς ἐστι καὶ εὐτελὴς καὶ οὐδὲν ἔχων <μέγα>, μάλιστα ὅτε Ἰησοῦς ἀποκρίνεται

sv.10.p.473 kendi yüce düşüncesine yaraşır bir cevap veriyorsa.

Dünyevi krallıkta, kral giysisiyle oturup krallık işlerinden herhangi birini yürüten kralın yanında oturanlar nasıl yüksek mevkide sayılırsa, lafza göre Zebedi oğullarının annesi de (ya da Markos'un yazdığı gibi Yakup ile Yuhanna) böyle tasavvur ederek, Kurtarıcı krallığındayken birinin onun sağına, öbürünün soluna oturmasını istemiş görünecektir. Bir kadının, kadınca sadeliğiyle ve cahilliğiyle böyle şeyler istemek gerektiğini düşünmesi hiç şaşılacak şey değildir. İki elçinin de, henüz yetkinleşmemiş ve Mesih'in krallığı hakkında derin bir şey düşünemeyen insanlar olarak İsa'nın yanında oturanlar hakkında böyle sandıklarını kabul edelim. Ama İsa da birinin sağına ya da soluna oturmasını büyük bir şey sayıyormuş gibi bu ricayı yüceltip “Ne istediğinizi bilmiyorsunuz” ve “Bunu vermek bana düşmez; Babam'ın kimler için hazırladıysa onlarındır” dediğine göre, Yazı'yı anlayarak dinlediğini düşünen biri, krallığında İsa'nın sağında ya da solunda oturmanın

sv.10.p.473

ἁρμόζον αὐτοῦ τῇ μεγαλονοίᾳ. ὥσπερ γὰρ ἐπὶ κοσμικῆς βασιλείας έν προαγωγῇ δοκοῦσιν εἶναι οἱ συγκαθεζόμενοι τῷ βασιλεῖ ἐν τῇ βασιλικῇ ἐσθῆτι καθεζομένῳ καὶ ὁτιποτοῦν τῶν τῆς βασιλικῆς πραγμάτων διέποντι οὕτω δόξει κατὰ τὴν λέξιν) φανταζομένη ἡ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου ἢ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης) ἐξιοῦν ἀπὸ τοῦ σωτῆρος τὸ καθεσθῆναι τὸν μἐν ἕτερον ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ τυγχάνοντος, τὸν δέ λοιπὸν ἐξ ἀριστερῶν. καὶ οὐδέν μέν ἦν παράδοξον, γυναῖκα <γυναικείας> ἀπὸ καὶ ἰδιωτείας τοιαῦτα νομίζειν <δεῖν> ἀξιοῦν. δεδόσθω δέ ὅτι καὶ οἱ δύο ἀπόστολοι, ὡς ἄνθρωποι ἔτι ἀτελεῖς κοὶ μηδὲν νοοῦντες βαθύτερον περὶ τῆς βασιλείας Χριστοῦ, τοιαῦτα ὑπελάμβανον περὶ τῶν συγκαθεζομένων τῷ Ἰησοῦ· ἐπὰν δὲ κοὶ ὁ Ἰησοῦς ὡς συγκατατιθέμενος τῷ μέγα εἶναι τὸ καθεσθῆναί τινα ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐπαίρῃ τὴν ἀξίωσιν κοὶ λέγη· οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε καὶ οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρός μου, ζητήσοι τις ἃν συνετὸς δοκῶν εἶναι ἀκροατὴς τῆς γραφῆς, τί βούλεται τὸ

sv.10.p.474 ne anlama geldiğini araştıracaktır.

Bunları gereksiz bir merakla araştırdığımızı sananlara karşı, Tanrı'nın ya da Mesih'in oturuşu hakkında yazılanları toplamak gerekir; böylece bu konuda bir araya getirilenlerin sınanması ve birbirleriyle karşılaştırılmasıyla, daha basit bir örnekten yola çıkılarak bir öğretinin büyüklüğü doğabilsin. Örneğin Krallar'ın üçüncüsünde şöyle yazılıdır: “Mikaya dedi ki: İsrail'in Tanrısı'nı tahtında oturur gördüm; göğün bütün ordusu sağında ve solunda çevresinde duruyordu” ve devamı. Tarihler'in ikincisinde aynı Mikaya bunlara benzer şeyler söyler: “Rabbin sözünü işitin. Rabbi izzet tahtında oturur gördüm; göğün bütün kuvveti sağında ve solunda duruyordu” ve devamı. Yeşaya'da da şöyle yazılıdır: “Kral Uzziya'nın öldüğü yıl Rabbi yüksek ve yüce bir tahtta oturur gördüm” ve devamı. Daniel'de de şöyle yazılıdır: “Tahtlar kurulana kadar baktım, Günlerin Eskisi

sv.10.p.474

καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων Ἰησοῦ ἐν τῇ βασιλεία αὐτοῦ. Καὶ πρὸς τοὺς ὐπολαμβάνοντάς γε περιεργότερον ἠμᾶς ταῦτα ζητεῖν συνακτέον τὰ περὶ καθίσεων ἀναγεγραμμένα θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ, ἵνα τῇ βασάνῳ τῶν εἰς τοῦτο συνγομένων καὶ παραθέσει αὐτῶν πρὸς ἄλληλα ἀνατεῖλαι δυνηθῇ μέγεθός τι δόγματος ἀπὸ ἁπλουστέρου παραδείγματος ληφθέντος. οἷον ἐν μὲν τῇ τρίτη τῶν Βασιλειῶν γέγραπται ὅτι »εἶπε Μιχαίας«· »εἶδον θεὸν Ἰσραὴλ καθήμενον ἐπὶ θρόνου αὐτοῦ, κοὶ πᾶσα ἡ στρατιὰ τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει περὶ αὐτὸν ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ εὐωνύμων αῦτοῦ« καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δέ τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων ό αὐτὸς Μιχαίας φησὶ παραπλήσια τούτοις ἐν τῷ· »ἀκούσατε λόγον κυρίου. εἶδον κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, καὶ πᾶσα δύναμις τοῦ οὐρανοῦ εἱστήκει ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ καὶ ἐξ ἀριστερῶν αὐτοῦ« καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν ‘Ησαΐᾳ δέ γέγραπται· »καὶ ἐγένετο τοῦ ἐνιαυτοῦ οὗ ἀπέθανεν Ὀζίος ὁ βοσιλεὺς εἶδον τὸν κύριον καθήμενον ἐπὶ θρόνου ὑφηλοῦ καὶ ἐπηρμένου« καὶ τὰ έξῆς. ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ τοιαῦτα γέγραπται· »ἐθεώρουν ἕως οὗ θρόνοι ἐτέθησαν, καὶ παλαιὸς ἡμερῶν ἐκά-

sv.10.p.475 oturdu” ve devamı.

Hezekiel'de de, peygamberliğinin başında, bunlara benzer şeyler bulunabilir: “Başlarının üzerindeki kubbenin üstünde (bunlar Kerubimlerdir) safir taşı görünümünde, üzerinde bir taht benzeri vardı; taht benzerinin üstünde de yukarıda insan görünümünde bir benzerlik.” Yüz dokuzuncu Mezmur'daki “Rab Rabbime dedi: Sağımda otur” sözü Baba'nın bir oturuşunu, sağında oturan Kurtarıcı'nın da ayrı bir oturuşunu gösterir. Peygamber başka bir mezmurda da dua ederek “Kerubimlerin üzerinde oturan, görün” der, yine “Tanrı kutsal tahtında oturur” der. İnciller'den de örnek almak istersen, Matta'nın, İsa'nın müritlerine neler dediğini yazışını dinle: “Doğrusu size derim ki, beni izleyen sizler, yeniden doğuşta İnsanoğlu izzet tahtına oturduğunda” ve devamı; ayrıca “Bundan sonra İnsanoğlu'nu Kudret'in sağında oturur göreceksiniz.” Matta şunu da söyler: “İnsanoğlu izzeti içinde

sv.10.p.475

θητο« καὶ τὰ ἑξῆς. παραπλήσια τούτοις ἔστιν εὐρεῖν καὶ ἐν τῷ Ἰεζεκιὴλ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς προφητείας αὐτοῦ, ὅτε φησίν · »ὑπεράνω τοῦ στερεώματος τοῦ ὑπέρ κεφαλῆς αὐτῶν δῆλον δ’ ὅτι τῶν χερουβὶμ) ὡς ὅρασις λίθου σαπφείρου, ὁμοίωμα Πρόνου ἐπ' αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁμοιώματος τοῦ θρόνου ὁμοίωμα ὡς εἶδος ἀνθρώπου ἄνωθεν«. ἐν δὲ τῶ ἑκατοστῶ ἐννάτω ψαλμῷ τὸ »εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου · κάθου ἐκ δεξιῶν μου« ἐμφαίνει κάθισιν τοῦ πατρὸς καὶ ἄλλην τοῦ σωτῆρος καθεζομενου ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ. καὶ πόλιν ἐν ἄλλῳ ψαλμῷ εὐχόμενος ὁ προφήτης φησίν· ὁ καθήμενος ἐπὶ τῶν ερουβὶμ ἐμφάνηθι«, κοὶ πάλιν · ὁ θεὸς κάθηται ἐπὶ θρόνου ἀγίου αὐτοῦ« εἰ δέ κοὶ ἀπὸ τῶν εὐαγγελίων παράδειγμα βούλει λαβεῖν, ἄκουε Ματδαίου ἀναγράφοντος τίνα τρόπον ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς μαθηταῖς· »ἀμήν λέγω ὑμῖν ὅτι ὑμεῖς οἱ ἀλοκουθήσαντές μοι, ἐν τῇ παλιγγενεσίᾳ, ὂταν καθίσῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ« καὶ τᾶ ἑξῆς καί· »ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως«]. καὶ ὁ Ματθαῖος <καὶ> ταῦτάφησιν· »ὂταν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξη

sv.10.p.476 ve bütün melekler onunla birlikte [geldiğinde], o zaman izzet tahtına oturacak” ve devamı, ayrıca “Bundan sonra İnsanoğlu'nu Kudret'in sağında oturur göreceksiniz.” Markos da buna denk olanı şöyle yazar: “İnsanoğlu'nu Kudret'in sağında oturur ve göğün bulutlarıyla gelir göreceksiniz.” Luka da benzerini söyler: “Bundan sonra İnsanoğlu, Tanrı'nın Kudreti'nin sağında oturacak.”

Bunları daha fazla toplamaya ne gerek? Mesih'in krallıktaki oturuşu ve sağında ya da solunda oturacak olanlar hakkındaki değersiz, daha basit ve daha aşağı anlayıştan sonra daha gizemli bir anlayış da ortaya koymak istiyorum; öyle ki bu anlayış, ilahî düşüncelere çıkabilenlerce makul biçimde sınansın ve “her şeyi” yargılayıp “hiç kimse” tarafından yargılanmayan ruhanî insana layık bir şey bulunsun. O ruhanî insan, Paulos'un ruhanî şeyler hakkındaki sözlerine benzer şekilde İncil'deki şeyler hakkında da konuşacaktır. Çünkü Paulos, ruhanî Yasa'ya uygun olarak mannayı, kayayı

sv.10.p.476

αὐτοῦ κοὶ πάντες οἱ ἄγγελοι μετ’ αὐτοῦ, τότε καθίσει ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ« κοὶ τὰ ἑξῆς, καὶ ἀπάρτι ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου καθήμενον ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως«. τὸ δὲ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραψεν ἐν τῷ καὶ ὄψεσθε τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐκ δεξιῶν καθήμενον τῆς δυνάμεως καὶ ἐρχόμενον μετὰ τῶν νεφελῶν τοῦ οὐρανοῦ«, καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τὸ ὅμοιόν φησιν ἐν τῷ »ἀπὸ γὰρ τοῦ νῦν ἔσται ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου καθήμενος ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως τοῦ θεοῦ«. Καὶ τέ με δεῖ ἐπὶ πλεῖον τὰ τοιαῦτα συνάγειν, βουλόμενον <μετὰ> τὴν εὐτελῆ καὶ ἁπλουστέραν καὶ ταπεινοτέραν ἐκδοχὴν περὶ τῆς ἐν τῇ βασιλείᾳ καθίσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῶν ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ καθεδουμένων παραστῆσαι <καὶ> μυστικωτέραν ἲν' ἵν’ εὐλόγως ὑπὸ τῶν ἐπὶ rd θεῖα νοήματα ἀναβαίνειν οἴων τε ὄντων ἐξετασθῆναι καὶ εὐρεθῆναί τι ἄξιον τοῦ ἀνακρίνοντος »πάντα« πνευματικοῦ καὶ »ὑπ' οὐδενὸς« ἀνακρινομένου, ἀνάλογον τοῖς τοῦ Παύλου περὶ πνευματικῶν φωναῖς 〈καὶ περὶ> εὐαγγελικῶν ἐροῦντος. ὡς γὰρ Παῦλος κατὰ τὸν πενυματικὸν ἐκλαβὼν νόμον τὰ περὶ τοῦ μάννα καὶ τῆς

sv.10.p.477 ve ondan çıkan suyu anlayıp şöyle der: “Hepsi aynı ruhanî yiyeceği yedi, hepsi aynı ruhanî içeceği içti; çünkü kendilerini izleyen ruhanî kayadan içiyorlardı, o kaya Mesih'ti.” Aynı şekilde bu kayanın üzerinde duran ve buna şükrederek kendisi için “Ayaklarımı kaya üzerine koydu, adımlarımı doğrulttu” diyen ruhanî kişi de şöyle diyebilir: Tanrı'nın ruhanî taht üzerindeki oturuşu ruhanîdir, Mesih'inki de aynı şekilde; Mesih'in “Kudret'in sağında” oturması da ruhanîdir. Çünkü bu sözler, bedensel oturuşu hiç bildirmez; onlar bedensel oturuşu, kalçaların bir oturağa yerleştirilmesi diye tarif etmişlerdir. Bunlar bedensel adlarla anıldı diye, Tanrı'nın ya da Mesih'in ya da Baba'nın böyle bir yer hazırladığı Mesih'in sağında ve solunda oturacakların oturmasına elverişli, ne maddeden olduğunu bilmediğim

sv.10.p.477

πέτρος καὶ τοῦ ἀπ' αύτῆς ὕδατός φησι · καὶ πάντες τὸ αὐτὸ βρῶμα πνευματικὸν ἔφαγον, καὶ πάντες τὸ αὐτὸ πόμα πνευματικὸν ἔπιον· ἔπινον γὰρ ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρος, ἡ δὲ Πέτρα ἦν ὁ Χριστός«, οὕτως εἴποι ἄν ὁ ἐπὶ τὴν πέτραν ταύτην ἑστὼς πνευματικος καὶ ἐπὶ τούτῳ εύχαριστῶν τῷ θεῷ καὶ λέγων καὶ περὶ ἑαυτοῦ· »ἔστησεν ἐπὶ πέτραν τοὺς πόδας μου, καὶ κατεύθυνε t]a διαβήματά μου«, ὅτι πνευματική ἐστιν ἡ κάθισις θεοῦ ἐπὶ πνευματικοῦ θρόνου καὶ ἡ Χριστοῦ ὁμοίως, καὶ τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως« καθέζεσθαι τὸν Χριστὸν πνευματικόν ἐστιν. οὐδὲν γὰρ κατὰ ταῦτα δηλοῦται περὶ σωματικῆς καθίσεως, ἢν ὡρίσαντο ἑδρασμὸν εἶναι ἐπὶ τῶν ἰσχίων ἑδραζομένων ἐπί τινος ἒδρας)· καὶ γὰρ γελοῖον διὰ τὸ σωματικῶς ταῦτα ὠνομάσθαι νομίζειν θρόνους τινὰς <σωματικῶς> εἶναι δεδημιουρ-

sv.10.p.478 bedensel tahtlar yapıldığını düşünmek gülünçtür. “Göğün ordusunun” Tanrı'nın “sağında ve solunda” bedensel olarak durduğunu düşünmek ya da kurtulan ve övülenlerin Kralımız İsa Mesih'in bedensel sağında, kınanan ve mahvolacak olanların da ona karşılık gelen bedensel solunda bulunduğunu sanmak, bilmem dine uygun düşer mi.

sv.10.p.478

γημένους, οὐκ οἶδα ἐκ ποίας ὕλης, δεκτικοὺς τῆς καθίσεως τοῦ θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ ἢ τῶν καθεζομένων ἐκ δεξιῶν ἢ ἐξ εὐωνύμων Χριστοῦ, οἶς ἡτοίμασε τὸ τοιοῦτον ὁ πατήρ. οὐκ οἶδα δὲ εἰ εὐαγές ἐστι σωματικὸν νομίζειν εἶναι τὸ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων« τοῦ θεοῦ ἑστηκέναι τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ« σωματικῶς, ἢ πόλιν οἴεσθαι τοὺς μέν σῳζομένους καὶ ἐπαινουμένους ἐν τοῖς σωματικοῖς εἰναι δεξιοῖς τοῦ βασιλέο)ς ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, τοὺς δέ ψεκτοῦς καὶ ἀπολουμένους ἐν τοῖς ἀνάλογον τούτοις σωματικοις ευωνυμοις.

16.5Ama belki şöyledir: İnsanların ölümlü bedenlerinde hüküm süren günah ile kötülere hükmeden bütün egemenlik, otorite ve kuvvet ortadan kaldırılınca Mesih'in kendi egemenliğini geri alıp krallığa dönmesi, işte “izzet tahtına oturması” budur. Her şeyin Tanrı için sağ yapılması, ona göre artık sol olan hiçbir şeyin kalmaması ise “Kudret'in sağında” bulunacaklarda gerçekleşecektir; bunlar, Mesih'in, yani Logos'un krallığında onun sağında ve solunda oturmak için “Kudret'in sağındaki” oturuşu örnek alarak ona bakacaklardır. Tanrı onlara yardım edip Mesih'in üstünlüğüne yaklaşmayı onlar için hazırlayarak onları bu yerlerine koyar; öyle ki Mesih'in dışındakilerin başında gelen, sanki ona dokunan ve Logos'un sağına yapışan biri olarak onun sağında, daha aşağıda olan da solunun yanında bulunsun. Mesih'in sağını görünmeyen denen yaratıklar, solunu da görünen ve bedensel olanlar diye anlayıp anlayamayacağına bak. Mesih her şeye krallık eder; ama ona yaklaşanlardan kimine sağ ve düşünülür olanlar, kimine sol ve duyulur olanlar düşmüştür.

Belki de Kurtarıcı'nın Boanerges, yani “gök gürültüsü oğulları” adını verdiği Zebedi oğullarının gerçek annesi, gök gürültüsünün kendisidir. O, oğulları Yakup ile Yuhanna hakkında büyük düşünmüş (onlar gerçekten büyüktü), kendi yüksek sesini kavrayacakları için doğmuş her tabiattan önce ilk yerlere sahip olabileceklerini sanmış ve gelip Rabden birini sağına, öbürünü soluna oturtmasını istemiştir. Kurtarıcı ise Yakup ile Yuhanna'nın sesi böyle yüksek annesini de, üstün olanların kimler olduğunu ve böyle büyük bir armağanın yalnız her şeyin üzerindeki Tanrı'nın lütfu olduğunu bilmediği için azarladı; çünkü uygun gördüklerine yardım eden, onlarla birlikte soluk alan ve onları böyle bir üstünlüğe yerleştiren O'dur. Bu yüzden “Ne istediğinizi bilmiyorsunuz” ve “Sağımda ya da solumda oturmayı vermek bana düşmez; Babam'ın kimler için hazırladıysa onlarındır” dedi.

Gücü yeten, Kurtarıcı'nın neleri verdiğini, Baba'nın neleri verdiğini düşünecek ve Oğul'un vermeyeceği, ancak Baba'nın kendisinin vereceği şeyler olduğunu görecektir. İnciller de böyle bir şey gösteriyorsa, bir yerde Kurtarıcı'yı bazı güçlerin kendisine verilmesini Baba'dan dilerken, başka yerde dua etmeden, dilediği şeylere zaten sahipmiş gibi davranırken anlatıyorsa, bunu araştırmak cesurca bir iş olsa da, gücü yeten bunları da saygıyla incelesin. Sanırım Zebedi oğullarının annesine ve onlara, insanlara mümkün olanları tamamlamak için hiç de sıradan olmayan şeylerin eksik olduğunu göstermek istediği için, “Ne istediğinizi bilmiyorsunuz” sözünden sonra cevap olarak dedi ki: “Benim içeceğim kâseyi içebilir misiniz?” Ya da Markos'un yazdığı gibi: “Benim içtiğim kâseyi içebilir, benim vaftiz olduğum vaftizle vaftiz olabilir misiniz?”

16.5

Ἀλλὰ μήποτε τὸ μὲν ἀποκαταστῆναι ἐΠὶ τὴν βασιλείαν ἀπολαβόντα τὴν ἑαυτοῦ ἀρχὴν Χριστόν, καταργηθείσης τῆς βασιλευούσης ἐν τοῖς θνητοῖς σώμασι τῶν ἀνθρώπων ἁμαρτίας καὶ πόσης τῆς ἀρχούσης τῶν πονηρῶν ἀρχῆς καὶ ἐξουσίας καὶ δυνάμεως, τοῦτ' ἔστι τὸ καθεσθῆναι αὐτὸν ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ«· τὸ δὲ καὶ δεξιὰ <καὶ εὐώνυμα> ποιῆσαι ποιῆσαι πάντα τῷ θεῷ, ἴνα μηκέτι ᾖ σκαιόν τι πρὸς αυτον, τοῦτ' ἔστι τὸ ἐσόμενον ἐν τοῖς ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως« ἐσομένοις, πρὸς παράδειγμα μέλλουσι βλέπειν τὸ ἐκ δεξιῶν τῆς δυνάμεως« καθέζεσθαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ Χριστοῦ τοῦ λόγου· οὓς άποκαθίστησιν ὁ θεὸς συνεργήσας αὐτοῖς καὶ ἑτοιμάσας τὸ ἐγγίζειν τῇ Χριστοῦ ὑπεροχῇ, ἵν’ ὁ μὲν προηγούμενος τῶν ἄλλων τῶν Χριστῷ> ᾖ ἐκ δεξιῶν καὶ οἶον ἁπτόμενος αὐτοῦ καὶ κολλώμενος τοῖς τοῦ λόγου δεξιοῖς, ὁ δὲ ὑποδεέστερος ἐγγὺς τῶν ἀριστερῶν αὐτοῦ. δεξιὰ δὲ ὅρα εἰ δύνασαι νοῆσαι Χριστοῦ τὰ ἀόρατα ὀνομαζόμενα κτίσματα, ἀριστερὰ δὲ τὰ ὁρατὰ κοὶ σωματικά. ἀλλὰ Χριστὸς μὲν πόντων βασιλεύει· ἤδη δέ τῶν ἐγγιζόντων αὐτῷ οἱ μέν κεκλήρωνται τὰ δεξιὰ καὶ νοητά, οἱ δέ τὰ ἀριστερὰ καὶ αἰσθητά. καὶ μήποτε ἡ ἀληθινὴ μήτηρ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου οὓς ἐκάλεσε Βοανεργὲς ὁ σωτήρ, ὅ ἐστιν υἱοὺ βροντῆς«), ἡ βροντὴ <αὐτή>, μεγάλα κρίνασα περὶ τῶν υἱῶν αὑτῆς Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου καὶ γὰρ ἦσαν μεγάλοι) καὶ ὑπολαβοῦσα αὐτοὺς τὰ πρωτεῖα δύνασθαι ἔχειν πορὰ πᾶσαν γεννητὴν φύσιν ὡς χωρήσοντας τὴν μεγαλοφωνίαν αὐτῆς , προσελθοῦσα ἠξίου τὸν κύριον, ἶνα ἱδρύσῃ τὸν μὲν ἕτερον αὐτῶν ἐκ δεξιῶν, τὸν δ’ ἄλλον ἐξ εὐωνύ- μων. ὁ δὲ σωτὴρ διελέγχο)ν καὶ τὴν τηλιγαύτην μεγαλόφωνον μητέρα τοῦ Ἰακώβου καὶ Ἰωάννου ὡς ἀγνοοῦσαν, τίνες οἱ ὑπερέχοντες καὶ ὅτι ἡ τηλικαύτη δωρεὰ χάρις ἐστὶ <μόνου> τοῦ ἐπὶ πᾶσι θεοῦ συμπνέον τος κοὶ συνεργοῦντος καὶ ἱδρύοντος ἐν τῇ τοιαύτῃ ὑπεροχῇ, οὓς εἶδεν ἐπιτηδείους, εἶπε τὸ οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε καὶ· τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν μου ἢ ἐξ εὐωνύμων οὐκ ἔστιν ἐμὸν δοῦναι, ἀλλ’ οἷς ἡτοίμασται ὑπὸ τοῦ πατρος μου. ἐπιστήσει δὲ ὁ δυνάμενος τίνα μέν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος δίδοται, τίνα δὲ ὑπὸ τοῦ πατρός, ὁρῶν ὅτι ἔστι τινὰ ἃ οὐ δοίη ἂν ὁ υἱός. ἀλλ’ αὐτὸς ὁ ποτήρ. εἰ δὲ τοιοῦτόν τι παρίστησι καὶ τὰ εὐαγγέλια, ὅπου μὲν εἰσάγοντα τὸν σωτῆρα εὐχόμενον περί τινων δυνάμεων ἵνα αὐτῷ ὑπαρχθῇ τὰ αἰτήματα ἀπὸ τοῦ πατρός, ὅπου δὲ χωρὶς εὐχῆς ποιοῦντα ὡς ἤδη ἔχοντα ἐκεῖνα περὶ ὧν ἠξίωτο, τολμηρὸν μὲν ζητῆσαι, ὅμως δέ ὁ δυνάμενος μετὰ εὐλαβείας καὶ ταῦτα ἐξεταζέτω. παραστῆσαι δ’ οἶμαι βουλόμενος τῇ μητρὶ τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου καὶ αὐτοῖς, ὅτι καὶ ἔλειπεν αὐτοῖς πρὸς τὸ τελειοῦσαι τὰ ἐν ἀνθρώποις ἐφικτὰ οὐ τὰ τυχόντα, ἀποκριθεὶς εἶπε μετὰ τὸ οὐκ οἴδατε τί αἰτεῖσθε τὸ δύνασθε πιεῖν τὸ ποτήριον ὃ ἐγὼ μέλλω πίνειν ἢ ὡς ὁ Μᾶρκος ἀνέγραφε · »δύνασθε τὸ ποτήριον πιεῖν ὃ ἐγὼ πίνω ἢ τὸ βάπτισμα ὃ ἐγὼ βαπτίζομαι βαπτισθῆναι; «)

16.6Burada da biri kâsenin ne olduğunu ve vaftizin ne olduğunu soracaktır; çünkü ikisi birbirinden farklıdır, ayrı adlarla anılmışlardır ve içecek olanda da vaftiz olacak olanda da sıradan olmayan bir güç gerektirirler. Üstelik içilecek olan, İsa'nın içeceğinden başka bir kâse değildir; vaftiz de aynı şekilde Rabbin kendisinin olacağı vaftizdir. Çoğunluk ikisini de şehitlik tertibine bağlar; ama ne tek bir gerçekliğin iki adla bildirilen iki anlamı olup olmadığını gösterirler ne de burada iki ayrı şeyin bildirilip bildirilemeyeceğini. Biz bu anlayışı reddetmiyoruz; ama bu iki adın bundan başka bir şeyi de bildirip bildiremeyeceğini soruyoruz. Şimdi bunları tam olarak ele almak uzun süreceğinden, bu yer hakkında aklımıza gelenleri sağlamlaştırmak için birkaç şey söyleyeceğiz.

Bu sözlerin şehitliği bildirdiğini göstermek için yalnız şu söz kullanılmaz: “Baba, mümkünse bu kâseyi benden uzaklaştır.” Bu kâse, şehitlikteki mücadeleleri üstlenen kişi tarafından, şehitlik sınavında başına gelen her şeye dayanıp onu sonuna kadar içinceye dek güçlükle içilir. Yüz on beşinci Mezmur'da söylenen de kullanılabilir: “Bana yaptığı bütün iyilikler için Rabbe ne karşılık vereyim? Kurtuluş kâsesini alacağım ve Rabbin adını çağıracağım. Bütün halkının önünde adaklarımı Rabbe ödeyeceğim. Kutsallarının ölümü Rabbin önünde değerlidir.” Gördüğümüz iyilikler için Rabbe, kurtuluş kâsesini gayretle almaktan ve onu içmek için Rabbin adını çağırmaktan daha fazla bir karşılık veremeyiz. Bu kâse sonuna kadar içilince insan “bütün halkının önünde” bütün adaklarını Rabbe ödemiş olur. Kâsenin ardından “Kutsallarının ölümü Rabbin önünde değerlidir” diyen, kâsenin şehitlik olduğunu açıkça öğretmiştir.

Şehitlik anlam bakımından ikidir: biri “kurtuluş kâsesi” diye anılır, öbürü vaftiz. Kişi acılara dayandığı ölçüde o bir kâsedir; başına geleni kendi içine alan, sancıları adeta boğan, onları dışarı itmeyen, atmayan, kusmayan kişi tarafından sonuna kadar içilir. Dayanan kişi günahlarının bağışlanmasını aldığı ölçüde ise vaftizdir. Çünkü vaftiz günahların bağışlanmasını vaat ediyorsa, su ve Ruh'la vaftiz hakkında öğrendiğimiz gibi, şehitlik vaftizine dayanan da günahlarının bağışlanmasını alıyorsa, şehitliğe makul olarak vaftiz denebilir.

Şehitliğe dayanan herkesin günahlarının bağışlandığı şu sözden bellidir: “Beni insanlar önünde kim açıkça kabul ederse, ben de onu göklerdeki Babamın önünde kabul edeceğim.” Kurtarıcı, açıkça kabul eden herkesi, bundan önce ne günah işlemiş olursa olsun, göklerdeki Baba'nın önünde kabul eder. Çünkü herhangi bir günah işlemiş olup açıkça kabul edenleri kabul etmeyecekse, “Kim beni açıkça kabul ederse” ve devamı doğru olmaz. Ama Kurtarıcı'nın herhangi bir günahla yükümlü birini göklerdeki Baba'nın önünde kabul edeceğini sanmıyorum. Çünkü bu kabul, Oğul'un Baba'nın önünde, kabul edilen kişi Mesih'in tanıklığına layıkmış gibi açıkça konuşmasıdır.

Kurtarıcı'nın Markos'ta hem kâseyi içmesi hem de vaftizle vaftiz olması bizi sarsmasın. Çünkü Yahya “Şeria'nın bütün çevresine günahların bağışlanması için tövbe vaftizini vaaz ederek” geldiğinde, İsa da “Yahya'nın yanına ondan vaftiz olmak için geldi”; sanki bizim günahlarımızı yıkıyordu, biz onun yıkanmasıyla temizlenelim diye. Daha çok, bizim onun şehitliğiyle temizlendiğimiz görülür; çünkü o, günahlarımızı üzerine alarak vaftiz oldu ki onları hem bizden hem kendisinden çözsün. Bu yüzden “ölümüyle bizim günahımıza karşı öldü”; zira bu ölüm kendi günahına karşı değil, bizim günahımıza karşıydı. Tabii bu bazılarına akla yatkın görünürse.

Bana öyle geliyor ki, Zebedi oğulları da buna göre kâseyi içmiş ve vaftizle vaftiz olmuşlardır. Çünkü Hirodes “Yuhanna'nın kardeşi Yakup'u kılıçla” öldürdü; Roma kralı da, geleneğin öğrettiğine göre, hakikat sözüne tanıklık eden Yuhanna'yı Patmos adasına sürgüne mahkûm etti. Yuhanna kendi şehitliği hakkındaki şeyleri, kendisini kimin mahkûm ettiğini söylemeden Vahiy'de şöyle öğretir: “Ben Yuhanna, kardeşiniz, İsa'da sıkıntıya, krallığa ve sabra ortağınız, Tanrı'nın sözü yüzünden Patmos denen adadaydım” ve devamı. Vahyi de adada görmüş olduğu anlaşılıyor.

16.6

Κοὶ ἐν τούτοις δέ ζητήσει τις τί τὸ ποτήριον καὶ τί τὸ βάπ- τισμα, ὡς ἕτερα ἀλλήλων <ὅντα ἀμφότερα καὶ οὕτως ὠνομασμένα> κοὶ δεόμενα οὐ τῆς τυχούσης δυνάμεως τῆς τοῦ πιομένου ἢ τοῦ βαπτισθησομένου, κοὶ πιομένου οὐκλλο ποτήριον ἢ ὁ ἔμελλε πίνειν ὁ Ἰησοῦς βαπτισθησομένου τε παραπλησίως βάπτισμα, ὃ αὐτὸς ἔμελλε βαπτίζεσθαι ὁ κύριος. οἱ πολλοὶ μέν οὖν τὰ ἀμφότερα ἄγουσιν εἰς τὴν κατὰ τὸ μαρτύριον οἰκονομίαν, οὐ παριστάντες οὔτε εἰ δύο ἐπινοίας ἔχει δηλουμένας διὰ τῶν δύο ὀνομάτων ἔν τῇ ὑποστάσει τυγχανόντων, οὔτ’ εἰ δύναται καὶ δύο δηλοῦσθαι ἐν τούτοις πράγματα. ἡμεῖς δὲ οὑκ ἀποδοκιμάζομεν μέν καὶ ταύτην τὴν ἐκδοχήν, ἐφίσταμεν δέ εἰ δύναται καὶ ἄλλο τι δηλοῦν παρὰ ταῦτα τὰ δύο ὀνόματα. κοὶ ἐπεὶ πολύ ἐστι τὸ νῦν ἀκριβῶς διαλαβεῖν περὶ αὐτῶν, ὀλίγα εἰς τὸ στῆναι τὰ ἐμφαινόμενα ἡμῖν παραστήσομεν εἰς τὸν τόπον. καὶ εἰς μὲν τὸ δηλοῦσθαι ἐν τούτοις τὸ μαρτύριον οὐ μόνῳ χρήσεταί τις τῷ »πάτερ, εἰ δυνατόν, παρένεγκε τοῦτο τὸ ποτηριον απ εμου«, ως ἐπιπόνως πινόμενον ὑπὸ τοῦ ἀναδεχομένου τοὺς ἐν τῷ μαρτυρίῳ ἀγῶνας, ἕως τις ἐκπίῃ ὑπομείνας τὰ κατὰ τὸν ἐν τῷ μαρτυρίῳ πειρασμὸν πάντα τὰ προσαγόμενα αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ τῷ ἐν ἑκατοστῷ πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ εἰρημένω̣ · τί ἀνταποδώσω τῷ κυρίῳ περὶ πόντων ὧν ἀνταπέδωκέ μοι; ποτήριον σωτηρίου λήψομαι, καὶ τὸ ὄνομα κυρίου ἐπικαλέσομαι«. τὰς εὐχάς μου τῷ κυρίῳ ἀποδώσω ἐναντίον παντὸς του λαου αυτου. «τιμιος εναντιον γυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ«. οὐδὲν γὰρ δυνάμεθα πλεῖον ἀποδοῦναι τῷ κυρίῳ ἐφ’ οἶς εὐηργετήθημεν ἢ τὸ τοῦ σωτηρίου ποτήριον προθύμως λαβεῖν καὶ ἐπικαλέσασθαι τὸ τοῦ κυρίου ὄνομα εἰς τὸ πιεῖν αὐτό · ἐν ᾧ ἐκπινομένῳ ἀπᾴδωσί τις τὰς εὐχὰς αὑτοῦ πάσας τῷ κυρίῳ ἐναντίον πιστὸς τοῦ λαοῦ αὐτοῦ«. σαφῶς δὲ ἐδίδαξεν ἐν τούτοις ὅτι τὸ ποτήριον <τὸ μαρτύριόν> ἐστιν ὁ ἐπαγαγὼν κατὰ τὸ ποτήριον τὸ τίμιος ἐναντίον κυρίου ὁ θάνατος τῶν ὁσίων αὐτοῦ«. τῇ δέ ἐπινοίᾳ τὸ μαρτύριον δύο ἐστίν, ὧν τὸ μὲν ἔν καλεῖται ποτήριον σωτηρίου«, τὸ δὲ λοιπὸν βάπτισμα. καὶ καθὸ μὲν ὑπομένει τις τους πονους, ποτη- ριόν ἐστιν εκπινομενον υπο του φέροντος πάντα τὰ Προσαγόμενα εἰς εουτον, ἀναλαμβάνοντος καὶ οἱονεὶ πνίγοντος τὰς ἀλγηδόνος καὶ μὴ ἀνωθουμένου αὐτὰς μηδέ ἀποβάλλοντος ἢ ἐμοῦντος. καθὸ δέ ἄφεσιν λαμβάνει ἁμαρτημάτων ὁ ὑπομείνας, βάπτισμα ἐστιν· εἰ γὰρ τὸ βάπτισμά ἄφεσιν ἁμαρτημάτων ἐπαγγέλλεται, καθὼς παρειλήφαμεν περὶ τοῦ ἐν ὕδατι καὶ πνεύματι βαπτίσματος, ἄφεσιν δὲ λαμβάνει ἁμαρτημάτων καὶ ὁ τὸ Ι τοῦ μαρτυρίου ὑπομείνας βάπτισμα, βάπτισμα τὸ μαρτύριον εὐ- λόγως λέγοιτ’ ἂν. Ὅτι δὲ ἄφεσις ἁμαρτημάτων γίνεται <παντὶ> τῷ τὸ μαρτύριον ὑπομείναντι, δῆλον ἐκ τοῦ »πᾶς ὃς ἐὰν ὁμολογήση έν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς«. ὁμολογεῖ δὴ ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς Πατρὸς ὁ σωτὴρ πάντα τὸν ὁμολογήσαντα, κἂν τύχῃ πρὸ τῆς ὁμολογίας ὁτιποτοῦν ἁμαρτών· εἰ γὰρ τοὺς ὁτιποτοῦν ἁμαρτ<όντας ὁμολου> ήσαντας οὐχ ὁμολογήσει, οὐκ ἔσται ἀληθές τὸ »πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ« κοὶ τὰ ἑξῆς. οὐκ οἶμοι δ’ ὅτι ἔμπροσθεν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρὸς ὁμολογήσει ὁ σωτὴρ τὸν ὁποιῳποτοῦν ἔνοχον ἁμαρτήματι· παρρησιαζομένουγὰρ <υἱοῦ> ἐνώπιον πατρός ἐστιν ἡ ὁμολογία ἐπὶ τῷ ὁμολογουμένῳ ὡς ἀξίῳ τῆς <Χριστοῦ> ἐπὶ τοῦ πατρὸς μὴ σαινέτω δέ ἡμᾶς εἰ ὁ σωτὴρ πορὰ τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ ποτήριον πίνει, καὶ τὸ βάπτισμα βαπτίζεται· κοὶ γὰρ ἡνίκα ὁ Ἰωάννης ἦλθεν εἰς πᾶσαν περίχωρον τοῦ Ἰορδάνου κηρύσσων βάπτισμα μετανοίας εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν«, καὶ Ἰησοῦς »παραγίνεται πρὸς τὸν Ἰωάννην τοῦ βαπτισθῆναι ὑπ’ ἀὐτοῦ« οἱονεὶ ἀπολουόμενος τὰ ἡμέτερα ἁμαρτήματα, ἵν ἡμεῖς τῷ λουτρῷ αὐτοῦ καθαρισθῶμεν. μᾶλλον δὲ ἐμφαίνεται τὸ καθαρίζεσθαι ἡμᾶς ἐπὶ τῷ μαρτυρίῳ αὐτῷ, καθὸ ἐβαπτίζετο ἀναλαβὼν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας, ἵνα αὐτὰς λύσῃ καὶ ἀφ’ ἡμῶν καὶ ἀφ’ ἑαυτοῦ· διόπερ »ὃ <ἀπέθανεν,> ἀπέθανε τῇ ἁμαρτίᾳ« ἡμῶν, ἐπεὶ αὐτὸς ἀπέθανε τῇ ἁμαρτίᾳ« οὐ τῇ ἑαυτοῦ ἀλλὰ τῇ ἡμετέρᾶ, εἴ γε ἔχειν λόγον τὸ τοιοῦτον δόξει τισί. πεπώκασι δέ <κατὰ ταῦτα, ὡς ἐμοὶ δοκεῖν, καὶ τὸ> ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα ἐβαπτιίσθησαν οἱ τοῦ Ζεβεδαίου υἱοί, ἐΠείπερ Ἡρώδης μέν ἀπέκτεινεν »Ἰάκωβον τὸν <ἀδελφὸν> Ἰωάννου μαχαίρᾳ«, ὁ δὲ Ῥωμαίων βασιλεὺς ὡς ἡ παράδοσις διδάσκει) κατεδίκασε τὸν Ἰωάννην μαρτυροῦντα διὰ τὸν τῆς ἀληθείας λόγον εἰς Πότμον τὴν νῆσον. διδάσκει δέ τὰ περὶ τοῦ μαρτυρίου ἑαυτοῦ Ἰωάννης, μὴ λέγων τις αὐτὸν κατεδίκασε, φάσκων ἐν τῇ Ἀποκαλύψει ταῦτα· ἐγὼ Ἰωάννης, ὁ ἁδελφὸς ὑμῶν καὶ συγκοινωνὸς ἐν τῇ θλίψει καὶ βασιλείᾳ καὶ ὑπομονῇ ἐν Ἰησοῦ, ἐγενό- μην ἐν τῇ νήσῳ τῇ καλουμένῃ Πάτμῳ διὰ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ« καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἔοικε τὴν ἀποκάλυψιν ἐν τῇ νήσῳ τεθεωρηκέναι.

16.7Kâse ve vaftiz hakkında verilen açıklamaya ekleme yapan kişi şöyle der: Kurtarıcı'nın “Benim yiyeceğim, beni göndermiş olanın isteğini yapmak ve işini tamamlamaktır” dediği bir yiyecek olduğu gibi, o yiyeceğe karşılık gelen bir kâse de vardır. Bunu yiyecekten ayırıp açıkça ortaya koymak cesaret ister; yine de gücü yeten düşünsün: Yiyecek amelî olan, içecek ise nazarî olan olmasın? Çünkü Mesih'in yemesi, “kendisini göndermiş olanın isteğini yapmakta” ve “onun işini tamamlamaktadır”; içmesi de kendisini gönderenin isteğini anlamakta ve onun bilgisini tamamlamaktadır. “Etim gerçek yiyecek, kanım gerçek içecektir” sözünün de bu farka göre anlaşılıp anlaşılamayacağına sen de karar ver. Biri, gerçek yiyeceğin amel, gerçek içeceğin temaşa olduğunu söyleyebilir. Böyle söyleyen kişi, bunun için önce “ekmeği şükredip” bölerek “müritlere” verdiğini söyleyecektir, çünkü önce gelen ameldir; sonra “kâseyi alıp şükrederek onlara verdi ve dedi: Hepiniz bundan için”, çünkü amelleri düzene sokup amelî olanı başarmış kişi, ancak böylece onlar aracılığıyla temaşaya da yol alabilir. Peygamber de bunun için “Kendiniz için adalete ekin, hayatın meyvesine göre biçin” der; önce gerekeni yapalım diye. Ondan sonra “Kendiniz için bilgi ışığını yakın” der; çünkü kişi şunları temizledikten sonra bir yoldan gider gibi bilgiye doğru ilerleyebilir ve onda aydınlanabilir.

Bunlar, kâsenin daha derin incelenmesi dolayısıyla konudan sapılarak söylendi. Yirmi ikinci Mezmur'da da önce “Düşmanlarımın karşısında önümde sofra hazırladın”, sonra “Kâsen beni sarhoş ediyor, en iyisi gibi” denmiştir.

Bu yazıyı okuyan kişi, Tanrı'nın ya da Mesih'in yazılı oturuşlarının bir şekilde açıklanması gerektiğini ileri sürüyor sanmasın bizi. Kendimizi savunuyoruz: Amacımız yalnız ayetlerden oturuş hakkındakileri göstererek okuru utandırmak ve onu daha aşağı anlayıştan uzaklaştırmaktı. Tanrı'nın ya da Mesih'in oturuşu, duruşu ve yürüyüşü hakkında esaslı bir inceleme başka bir zamana kalmalıdır; şimdiki açıklama bunu gerektirmiyor, çünkü böyle bir sapma çok uzun ve yersiz olurdu.

16.7

Ὁ δὲ προστιθεὶς μετὰ τὴν ἀποδεδομένην διήγησιν εἰς τὸ Ποτήριον καὶ τὸ βάπτισμα τοιαῦτά φησιν· ὥσπερ ἔστι τι βρῶμα τοῦ σωτῆρος, περὶ οὗ λέγει· »ἐμὸν βρῶμά βστιν ἐστιν ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με κοὶ τελειώσω αὐτοῦ τὸ ἔργον«, οὕτως ἀνάλογόν ἐστι ποτήριον ἐκείνῳ τῷ βρώματι. ὁ τολμηρὸν μὲν διορίσαι ἀπὸ τοῦ βρώματος καὶ παραστῆσαι πραγματικῶς, ὅμως δὲ ὁ δυνάμενος ἐπιστησάτω μήποτε τὸ μὲν προετικόν ἐστι τὸ βρῶμα τὸ δέ θεωρητικὸν τὸ πόμα. κατὰ γὰρ τὸ ἐσυίειν τὸν Χριστόν, ἐν τῷ ποιεῖν τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντος« αὐτὸν καὶ τελειοῦν ἐκείνου τὸ ἔργον«, τὸ κοὶ πίνειν αὐτόν ἐστι , ἐν τῷ νοεῖν> θέλημα τοῦ πέμψαντος« αὐτὸν καὶ τελειῶσαι αὐτοῦ τὴν γνῶσιν. εἰ δὲ δύναται ἢ μὴ εἰς ταύτην τὴν διαφορὰν ἀναφέρεσθαι <καὶ> τὸ ἡ σάξ ἀληθῶς ἐστι βρῶσις, καὶ τὸ αἷμά μου ἀληθῶς ἐστι πόσις«, καὶ σὺ κρινεῖς. λέγοι γὰρ ἄν τις ὅτι ἀληθῶς μέν βρῶσις ἡ πρᾶξις, ἀληθῶς δὲ πόσις ἡ θεωρία, καὶ ὁ τοῦτο φάσκων ἐρεῖ ὅτι διὰ τοῦτο πρῶτον δίδωσι τὸν »ἄρτον εὐλογήσας« καὶ κλάσας »τοῖς μαθηταῖς« — ἐπεὶ πρώτη ἐστὶν ἡ πρᾶξις, καὶ μετὰ τοῦτο »λαβὼν ποτήριον, εὐχαριστήσας ἔδωκεν αὐτοῖς λέγων· πίετε ἐξ αὐτοῦ πάντες« — ἐπεὶ δεῖ τὰ τῶν πράξεων ῥυθμίσαντα καὶ τὸ πρακτικὸν κατορθώσαντα οὕτως ὁδεύειν διὰ τῶν προγνόντων καὶ ἐπὶ θεωρίαν αὐτῶν. καὶ γὰρ κατὰ τὸν προφήτην λέγεται τὸ »σπείρατε ἐαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζο)ῆς«, ἶνα πρῶτον πράξωμεν τὸ δέον· καὶ μετὰ τοῦτό φησι· »φωτίσατε ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως«, <ὡς> ὁδῷ γὰρ τις μετὰ τὸ τὰ καθᾶραι ὁδεύοι ἂν ἐπὶ τὴν γνῶσιν καὶ φωτίζοιτο ἐν αὐτῇ. Καὶ ταῦτα δὲ παρεκβατικῶς λέλεκται διὰ τὴν περὶ τοῦ ποτηρίου βαθυτέραν ἐξέτασιν. κοὶ ἐν εἰκοστῷ δευτέρῳ Ψαλμῷ λέλεκται πρῶτον μέν τὸ »ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με«, ἑξῆς δὲ καὶ τό· ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεὶ κράτιστον«. μὴ ὑπολαμβανέτω δ’ ἡμᾶς ὁ ἐντυγχάνων τῇδε τῇ γραφῇ κροτεῖν ὅτι ἐχρῆν Πως διηγήσασθαι τὰ περὶ τῶν ἀναγεγραμμένων καθίσεων τοῦ θεοῦ ἢ τοῦ Χριστοῦ. ἀπολογούμεθα γὰρ ὅτι δυσωπῆσαι μόνον ἀπὸ τῶν ῥητῶν προέκειτο Ta περὶ καθίσεως καὶ αποστησαι του εντυγχανοντα απο τῆς ταπεινοτέρας ἐκδοχῆς. ἄλλῳ γὰρ καιρῷ ἐχρῆν Προηγουμένην τινὰ σκέψιν ποιήσασθαι περὶ καθίσεως Λ·αὶ στάσεως καὶ περιπάτου θεοῦ ἢ τοῦ Χριοτοῦ, ὅπερ οὐκ ἀπαιτεῖ ἡ ποροῦσα διήγησις· μεγίστη γὰρ ἂν καὶ ἄκαιρος ἐγένετο ἡ παρέκβασις.

16.8Kurtarıcı, Yuhanna ile Yakup'un annesinin ya da Zebedi oğullarının kendilerinin ricası üzerine bunları söyledikten sonra, “Bunu duyan on kişi,” diyor, “iki kardeşe öfkelendi”; çünkü onlar diğerlerinden üstün tutulmayı istemişlerdi. Dikkat et: Öfkelenenler arasında Yahuda da vardı (Markos da bunu yazmıştır). Yahuda diğer dokuz kişiyle birlikte öfkelenenler arasındaysa, şeytan belki hâlâ onun “yüreğine” Rabbimizi “ele vermeyi koymamıştı”; çünkü Yahuda, prohairesis bakımından hâlâ elçilerden biriydi. Daha önce onun hakkında çok şey söylemiştik; Yahuda'nın diğerleriyle aynı prohairesise sahipken düştüğünü, kötünün tuzağına yakalandığını, para sevgisine kapılıp Kurtarıcı'yı ele verdiğini göstermek için şimdi bunları tekrarlamıyoruz.

16.8

πλὴν τούτων λεχθέντων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς μητρὸς Ἰωάννου καὶ Ἰακώβου ἢ αὐτῶν τῶν υἱῶν Ζεβεδαίου ἀκούσαντες (φησὶν) οἱ δέκα ἠγανάκτησαν περὶ τῶν δύο ἀδελφῶν ὡς ἀξιωσάντων προτιμηθῆναι τῶν λοιῶν. παρατήρει δ’ ὅτι καὶ Ἰούδας ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἠν (καὶ ανέγραψε τοῦτο καὶ ὁ Μᾶρκος). εἰ δὲ ἐν τοῖς ἀγανακτοῦσιν ἦν μετὰ τῶν λοιπῶν ἐννέα, μήποτε ἔτι οὐδέ- πω βεβλήκει ὁ διόβολος εἰς τὴν καρδίαν« αὐτοῦ, ἵνα αὐτὸν« τὸν κύριον ἡμῶν »παρδῷ«, ’ ἔτι γΑ τῇ προαιρέσει εἷς τοῖν ποστόλων ὁ Ἰούδος ἦν. πολλὰ δέ περὶ αὐτοῦ ἐν τοῖς πρὸ τού- των εἰπόντες, νῦν οὐκ ἐποναλαμβό- νομεν περὶ τοῦ κατασκευάοοι ὅτι Ἰούδας προαιρέσεως έὸν ὁποίας Λ́αὶ οἱ λοιποὶ πέπτωκε κοὶ ἐνέπεσεν εἰς τὴν παγίδα τοῦ πονηροῦ, γΑ φιλαργυρήσας καὶ προδοὺς τὸν σο)τῆρα.

sv.10.p.490İsa onları yanına çağırıp dedi: “Bilirsiniz ki milletlerin yöneticileri onlara efendilik taslar” ve devamı, “canını birçokları için fidye olarak vermeye” sözüne kadar (20,25–28). Markos da bunlara denk olanları yazmıştır. Başka birçok yerde olduğu gibi burada da, ister iyileştirmeler ister sözler olsun, Matta ile Markos'un yazılanların sırasını koruduğunu gözlemledik. Çünkü “İsa Kudüs'e çıkmak üzereyken on ikileri bir kenara aldı” sözünden “Hemen onları gönderir” sözüne kadar her şeyi sırayla korumuştur; Markos da “Kudüs'e çıkan yoldaydılar” sözünden “Hemen onu buraya geri gönderir” sözüne kadar aynı şekilde. Sen bu yerlerde İncilleri gezip birbiriyle karşılaştırınca söylenenin doğru olduğunu göreceksin. Luka da benzerini kısmen yazmıştır; önlerine “Aralarında, hangisinin daha büyük olduğu konusunda bir tartışma çıktı” sözünü koyar.

sv.10.p.490

Ὁ δὲ Ἰησοῦς προδκαλεσάμενος αὐτοὺς εἶπεν· οἴδατε ὅτι οἱ ἄρχοντες τῶν ἐθνῶν κατακυριεύουσιν αὐτῶν καὶ <τὰ> ἔως τοῦ καὶ δοῦναι τὴν Ψυχὴν αὑτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν (20, – 28). τούτοις τὰ ἰσοδυναμοῦντα καὶ ὁ Μᾶρκος ἀνέγραφεν. ἐτηρήσαμεν δὲ ὥνπερ ἐπ’ ἄλλων πλεόνων καὶ τὴν τάξιν τῶν ἀναγεγραμμένο)ν τηροῦντας Ματθαῖον καὶ Μάρκον, ἕτε θεραπειῶν ἕτε λόγων, οὕτο)ς καὶ ἐνταῦθα. ἑξῆς γὰρ τὰ ἀπὸ τοῦ »μέλλων δέ ὁ Ἰησοῦς ἀναβαίνειν εἰς Ἱεροσόλυμα κοὶ] παρέλαβε τοὺς δώδεκα κατ’ ἰδαν« μέχρι τοῦ »εὐθέως δέ ἀποστέλλει αὐτοὺς« πάντα τῇ τάξει τετήρηκε καὶ ὁ Μάρκος ἀπὸ τοῦ ἦσαν δέ ἐν τῇ ὁδῷ ἀναβαίνοντες εἰς Ἱεροσόλυμα« μέχρι τοῦ »εὐθέως αὐτὸν ἀποστέλλει πάλιν ὧδε«. σὺ δέ πορευθεὶς τὰ εὐαγγέλια ἀλλήλοις κατὰ τοὺς τόπους τούτους καὶ συγκρίνων αὐτοὺς εὑρήσεις τὸ λεγόμενοι·. καὶ ὁ Λουκᾶς μέντοι ἐκ μέρους τὸ ὅμοιον ἀνέγραφε προτάξας αὐτῶν τὸ ἐγένετο δέ φιλονεικία αὐτῶν, τὸ

sv.10.p.491 Ardından şöyle der: “Onlara dedi ki: Milletlerin kralları onlara efendilik eder, onlara hükmedenler de velinimet diye anılır. Siz öyle olmayın” ve devamı. Bunlar, Matta'da ve Markos'ta, kısmen Luka'da bu yerde korunan denkliği gözden kaçırmayalım diye söylenmiş olsun.

Şimdi söylenenlerin anlamını incelemek gerekir. Daha önce söylendi: Yakup ile Yuhanna İsa'nın yanındaki ilk yerleri talep ediyor, krallığında onun sağında ve solunda oturmayı istiyorlardı (ya da anneleri bunu onlar için istiyordu). Söylendiğine göre bunun üzerine, onlar da İsa'nın yanındaki ilk yerleri talep ettikleri için “geri kalan on kişi öfkelendi”; çünkü Yakup ile Yuhanna, diğer ondan üstünmüş gibi, İsa'ya izzet bakımından yakınlığı kapmak istiyorlardı. Bunlar söylendikten sonra İsa, makul olarak, ya öfkelenen on kişiyi ya da onlarla birlikte diğer ikisini yanına çağırır ve kişinin Tanrı katında nasıl büyük ve birinci olacağının yolunu öğretir.

sv.10.p.491

τίς αὐτῶν <ὰν εἴ> η μείζων«. ἐν τούτοις γὰρ ἐπιφέρει· »ὁ δέ εἷπεν αὐτοῖς· οἱ βασιλεῖς τῶν ἐθνῶν κυριεύουσιν αὐτῶν, καὶ οἱ ἐξουσιάζοντες αὐτῶν εὐεργέται καλοῦνται. ὑμεῖς δέ οὐχ οὕτως« καὶ τὰ ἑξῆς. ταῦτα μέν οὖν λελέχθω, ἵν’ ἡμᾶς μὴ λανθάνῃ τὰ περὶ τῆς ἰσοδυναμίας τῶν κατὰ τὸν τόπον τετηρημένης Ματθαίῳ καὶ Μάρκῳ, καὶ ἐκ μέρους τῷ Λουκᾷ. ἤδη δὲ καὶ τὴν διάνοιαν τῶν λεγομένων ἡμῖν ἐξεταστέον. Προείρηται ὅτι τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπεδικάζοντο Ἰάκωβος καὶ Ἰωάννης, καὶ ἠξίουν λαβεῖν τὸ καθίσαι ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων αὐτοῦ ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἢ ἡ μήτηρ αὐτῶν τοῦτο ᾔτει περὶ αὐτῶν), καὶ λέλεκται ὅτι ἐπὶ τούτοις, ὡς καὶ αὐτοὶ τῶν παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρωτείων ἐπιδικαζόμενοι, οἱ λοιποὶ »ἠγανάκτησαν δέκα«, εἰ ὑφαρπάζειν βούλονται Ἰάκωβος κα Ἰωάννης, ὡς ὑπὲρ τοὺς λοιποὺς δέκα ὄντες, τὴν πρὸς τὸν Ἰησοῦν κατὰ τὴν δόξαν ἐγγύτητα. τούτων δὲ προειρημένων κατὰ τὸ εὔλογον ὁ Ἰησοῦς προσκαλεπιται ἤτοι τοὺς ἀγανακτήσαντας δέκα, ἢ καὶ μετὰ τῶν λοιπῶν δύο, κοὶ διδάσκει τὴν ὁδὸν καθ’ ἣν μέγας καὶ πρῶτός τις ἔσται παρὰ τῷ θεῶ.

sv.10.p.492 Söylediği şudur: Milletlerin yöneticileri (ya da “yönetici sayılanlar”) kendilerine bağlı olanlara efendilik etmekle yetinmez, onları daha zorbaca elde tutmak isteyerek üzerlerinde efendilik taslarlar. Aynı şekilde, bu hayattaki mevkie göre milletler arasında büyük sayılanlar da uyruklarına hükmetmekle kalmaz, onlara karşı kalkıp üzerlerinde zorbalık ederler. Siz benim tanıdıklarım arasında bunlar olmasın. Bana iman edenler üzerinde bir yönetim yetkisi almış olanlar ya da Babamın ve Tanrımın kilisesinde otorite sahibi sayılanlar, kardeşlerinin üzerinde efendilik taslamasın, benim aracılığımla Tanrı'ya saygıya sığınmış olanlara zorbalık etmesin. Biri Babamın yanında büyük sayılmak ve kardeşlerine kıyasla üstün olmak istiyorsa, kendinden küçük olmalarını istediği herkese

sv.10.p.492

τὸ δὲ λεγόμενον τοιοῦτον ἦν ὅτι οἱ μέν τῶν ἐθνῶν ἄρχοντες ἢ δοκοῦντες« αὐτῶν »ἄρχειν«) οὐκ ἀρκούμενοι τῷ κυριεύειν τῶν ὑποτεταγμένων, βιαιότερον αὐτῶν κρατεῖν θέλοντες καὶ κατακυριεύουσιν αὐτῶν. ὁμοίως δὲ καὶ οἱ ὡς κατὰ τὴν ἐν τῷ βίῳ τούτῳ ἀξίαν ἐν τοῖς ἔθνεσι μεγάλοι οὐχ ἵστανται ἐπὶ τοῦ ἐξουσιάζειν τῶν ὑπηκόων, ἀλλὰ κατεξανιστάμενοι αὐτῶν κατεξουσιάζουσιν αὐτῶν. ἐν ὑμῖν δὲ τοῖς ἐμοῖς γνωρίμοις μὴ ἔστω ταῦτα, μηδὲ οἱ ἀρχήν τινα ἐγκεχειρισμένοι τῶν εἰς ἐμέ πιστευόντων ἢ ἐξουσίαν ἐν ἐκκλησίᾳ τοῦ πατρός μου καὶ θεοῦ ἔχειν νενομισμένοι κατακυριευέτωσαν τῶν ἰδίων ἀδελφῶν ἢ κατεξουσιαζέτωσαν τῶν ἐπὶ τὴν δι’ ἐμοῦ θεοσέβειαν καταπεφευγότων. ἀλλ’ εἴπερ βούλεταί τις παρὰ τῷ πατρί μου κριθῆναι μέγας καὶ συγκρίσει τῶν ἑαυτοῦ ἀδελφῶν ὑπερέχων, πᾶσι διακονείτω ὧν βούλεται

sv.10.p.493 hizmet etsin. Yanımdaki ilk yerleri arzulayan da bilsin ki, kulluk edebileceği hâlde kulluk etmediği kimsenin önüne geçemeyecektir. Bu, ölçülülük ve övgüye değer alçakgönüllülük içinde, hem kulluk edene yarar sağlayan hem kulluk edilene fayda ve huzur veren bir kulluktur.

Luka ise krallardan ve milletlere hükmedenlerden söz eder. Kardeşler arasında büyük olmak isteyeni, kralların otoritesini ya da hükmedenlerin dalkavukluk arzusunu taklit etmekten vazgeçirir. Bize de şunu öğretir: Aramızda gerçekten “büyük olan”, sadelik ve eşitlik uğruna “en genç gibi”, yani çocuk gibi olsun; “önder” de (sanırım kiliselerde piskopos denene böyle diyor) hizmet edilenlere hizmet eden gibi olsun.

Tanrı'nın Logos'u bize bunları öğretiyor. Biz ise ya İsa'nın buradaki öğretisinin amacını anlamıyoruz ya da Kurtarıcı'nın böyle büyük öğütlerini küçümsüyoruz. Öyle ki bazen milletler arasında kötü yönetenlerin kibrini aşıyor, nerdeyse krallar gibi muhafız arıyoruz; kendimizi özellikle yoksullara karşı korkunç ve yaklaşılmaz yapıyoruz. Bize başvuran ve bir şeyler rica edenlere karşı öyle davranıyoruz ki

sv.10.p.493

εἶναι μεί(ων. εἰ δὲ καὶ τῶν παρ’ ἐμοὶ πρωτείων τις ὀρέγεται, ἴστω μηδενὸς ἔσεσθαι πρῶτος, ᾧ πορὸν δουλεύειν μὴ ἐδούλευσε δουλείαν τὴν κοὶ ἐν μετριότητι καὶ τῇ ἐπαιντῇ ταπεινότητι, τόν τε δουλεύοντα ὠφελπῆσαι δυναμένην ὀνῆσαι δὲ ἢ ἀναπαῦσαι καὶ τοὺς δουλευομένους. ὁ δὲ Λουκᾶς βασιλεῖς καὶ ἐξουσιάζοντας ἐθνῶν προλαμβάνει εἰς τὸν λόγον, ἀποτρέπον τόν βουλόμενον εἶναι ἐν τοῖς ἀδελφοῖς μείζονα μιμεῖσθαι τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ἢ τὴν τῶν ἐξουσιαζόντων τῆς κολακείας ἐπιθυμίαν, διδάσκων <δ᾿ > ἡμᾶς ἵν ὁ μὲν ἀληθῶς ἐν ἡμῖν »μείζων« γένηται ὡς ὁ νεώτερος« τουτέστιν ὡς παιδίον) ἁπλότητος κοὶ ἰσότητος χάριν, ὁ δὲ »ἠγούμενος οὕτω δὲ οἶμαι ὀνομάζειν τὸν καλούμενον ἐν τοῖς ἐκκλησίαις ἐπίσκοπον) ὡς ὁ« τοῖς ὑπηρετουμένοις διακονούμενος. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ τοῦ θεοῦ διδάσκει ἡμᾶς λόγος. ἡμεῖς δὲ ἤτοι μὴ νοοῦντες τό βούλημα τῆς διδασκαλίας ἐν τούτοις Ἰησοῦ ἢ καταφρονοῦντες τῶν τηλικούτων ὑποθηκῶν τοῦ σωτῆρος, τοιοῦτοί ἐσμεν ὡς ἐνίοτε κοὶ τὸν τῶν κακῶς ἀρχόντων ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὑπερβάλλειν τῶφον καὶ μονονουχὶ ζητεῖν ὅς οἱ βασιλεῖς δορυφόρους, κοὶ φοβεροὺς ἑαυτοὺς καὶ δυσπροσίτους μάλιστα τοῖς πένησι κατασκευάζοντες, τοιοῦτοί

sv.10.p.494 zorbalar ve yöneticilerin en acımasızları bile yalvaranlara böyle davranmaz. Kilise sayılan pek çok yerde, özellikle küçük şehirlerdekilerde, Tanrı halkının önderlerinin kendileriyle eşit konuşmaya izin vermediklerini, hatta bazen İsa'nın en seçkin müritlerine bile … görmek mümkündür. Elçi, köleler hakkında efendilere şu buyruğu verir: “Efendiler, kölelerinize adalet ve eşitlikle davranın; bilin ki sizin de gökte bir Efendiniz var.” Efendilere, kölelerine karşı tehdidi bırakmayı da öğretir. Ama kimi piskoposların acımasızca tehdit ettiğini görmek mümkündür; bazen günahı bahane ederek, bazen de yoksulları küçümseyerek. Bu, elçinin şu sözüne aykırıdır: “Bana ve Barnabas'a ortaklık elini uzattılar; biz milletlere, onlar sünnetlilere gidelim diye. Yalnız yoksulları hatırlamamızı istediler.” Üstelik elleri altındakilere karşı eşitliği düşünmüyorlar, Hıristiyanların, hele kilisede üstün bir ada sahip olanların

sv.10.p.494

εσμεν προς αυτους, ἐντυγχάνοντας ἡμῖν καὶ περί τινων ἀξιοῦντας, ὡς οὐδὲ οἱ τύραννοι καὶ ώμότεροι τῶν ἀρχόντων πρὸς τοὺς ἱκέτας. καὶ ἔστι γε ἰδεῖν ἐν πολλαῖς νομιζομέναις ἐκλησίαις, καὶ μάλιστα ταῖς τῶν μει(όνων πόλεων, τοὺς ἡγουμένους τοῦ λαοῦ τοῦ θεοῦ μηδεμίαν ἰσολογίαν Ι <ἔχοντας ἢ πρὸς αὑτοὺς ἔχειν> ἐπιτρέποντος, ἔσθ’ ὅτε κοὶ τοῖς καλλίστοις τῶν Ἰησοῦ μαθητῶν * * * εἶναι πρὸς αὐτούς. κοὶ ὁ μὲν ἀπόστολος τοῖς κυρίοις περὶ τῶν οἰκετῶν ἐντολὴν δίδωσι λέγων· »οἱ κύριοι, τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἰσότητα τοῖς δούλοις παρέχεσθε, εἰδότες ὅτι καὶ ὑμεῖς ἔχετε κύριον ἐν οὐρανῷ«· διδάσκει δέ καὶ ἀνιέναι τὴν ἀπειλὴν τοὺς δεσπότας κατὰ τῶν οἰκετῶν. ἔστι δέ τινας ἰδεῖν <ἐπισκόπου> ὠμῶς ἀπειλοῦντας, ὁτέ μέν προφάσει ἁμαρτίας, ὁτέ δὲ τῷ καταφρονεῖν τῶν πτωχῶν, παρὰ τὸν ἀποστολικὸν λόγον ἐν ᾦλέλεκται· »δεξιὰς ἔδωκαν ἐμοὶ καὶ Βαρνάβᾳ κοινωνίας, ἵνα. ἡμεῖς εἰς τὰ ἔθνην, αὐτοὶ δὲ εἰς τὴν περιτομήν· μόνον τῶν πτωχῶν ἵνα μνημονεύωμεν«, καὶ πόλιν τὴν πρὸς τοὺς ὑποχερίους ἰσότητα μήτε ἐννοοῦντας μήτε φανταζομένους ὅτι καθήκει

sv.10.p.495 kibirsiz ve eşit yaşaması gerektiğini akıllarına getirmiyorlar. Çünkü şöyle yazılıdır: “Ne kadar büyüksen o kadar alçakgönüllü ol, Rabbin önünde lütuf bulursun.” Süleyman'ın Meselleri'nde şöyle söylenenleri de bilmemiz gerekirdi: “Yıkımdan önce insanın yüreği yükselir, izzetten önce alçalır.” “Kendisini haklı çıkarmak isteyen” kişinin “Komşunu kendin gibi seveceksin” diye öğreten İsa'ya söylediği sözden de, ona düşmekten de kaçınmalıyız; o, Kurtarıcı'ya “Benim komşum kim?” demekten utanmadı. Paulos'un şu sözünü de okumuş olmalıydık: “Mesih'in elçileri olarak ağırlığımızı koyabilecekken, çocuklarını besleyip bağrına basan bir sütnine gibi aranızda yumuşak davrandık.” Şu sözü de örnek almalıydık: “Yoksa siz yükselesiniz diye kendimi alçaltmakla günah mı işledim?”

Öyleyse milletlerin yöneticileri onlara efendilik taslasın; kilisenin yöneticileri ise ona kulluk etsin. Milletlerin büyükleri de onlara hükmetsin; müminlerin büyükleri ise şu sözü

sv.10.p.495

ἀτυφίαν Λ·οὶ ἰσότητα μάλιστα Χριστιανοῖς ἐμπολιτεύεσθαι, κοὶ ἐξαιρέτως ἐν τοῖς ὑπεροχήν τινα ὀνόματος ἐκκλησιαστικοῦ φοροῦσι· γέγραπται γάρ· »ὅσῳ μέγας εἶ, τοσούτῳ ταπείνου σεαυτόν, κοὶ ἔνοντι κυρίου εὑρήσεις χάριν«. ἐχρῆν δ’ ἡμᾶς εἰδέναι καὶ τὸ ἐν Παροιμίαις οὕτως εἰρημένον· πρὸ συντριβῆς ὑψοῦται καρδία ἀνδρός, καὶ πρὸ δόξης ταπεινοῦται«, ἐκκλίνειν δέ καὶ τὸ περιπεσεῖν τῷ <μέγα> φρονῆσαι ἢ εἰπεῖν λόγον, ὃν εἶπεν ὁ »θέλων ἑαυτὸν δικαιῶσαι« πρὸς τὸν Ἰησοῦν διδάξαντα τὸ »ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν«, ὃς οὐκ ᾐδέσθη τῷ σωτῆρι εἰπεῖν· »καὶ τίς ἐντί μου πλησίον;« ἔδει δὲ καὶ ἀπὸ Παύλου ἀνεγνωκέναι τὸ »δυνάμενοι ἐν βάρει εἶναι ὡς Χριστοῦ ἀπόστολοι, ἐγενήθημεν ἤπιοι ἐν μέσῳ ὑμῶν, ὡς ἐὰν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα«. ἐχρῆν μιμήσασθαι καὶ τὸ »ἢ ἁμαρτίαν ἐποίησα ἐμαυτὸν ταπεινῶν ἵνα ὑμεῖς ὑψωθῆτε«; Οἱ ἄρχοντες οὖν τῶν μὲν Μνῶν κατακυριευέτωσαν αὐτῶν, τῆς δὲ ἐκκλησίας δουλευέτωσαν αὐτῇ. ἀλλὰ καὶ οἱ μεγάλοι μέν τῶν ἐθνῶν κατεξουσιαζέτωσαν αὐτῶν, τῶν δὲ πιστῶν ἀκουέτωσαν τοῦ

sv.10.p.496 dinlesin: “Benden öğrenin, çünkü ben yumuşak huyluyum ve yüreğim alçakgönüllüdür; canlarınız rahat bulur.” Dalkavukluğu kabul etmemeyi, birilerine iyilik etmiş göründüğümüz şeyler için insanlar tarafından “velinimet” diye anılmaktan hoşlanmamayı da öğrenelim. Bunları, bilgisizce söylemiyoruz; kendimizi Tanrı'nın “kudretli eli altında” alçaltmak, onun sözüne göre kilise hizmetinin altında olmak istiyoruz. Bazen elçinin sözüne göre “günah işleyenleri herkesin önünde” azarlamak gerekir, “ki diğerleri de korksun.” Bazen de yetkiyi kullanarak birini “bedenin mahvı için şeytana teslim etmek” gerekir, “ruh Rabbin gününde kurtulsun” diye. Ama bu nadiren yapılmalıdır. Çünkü “düzensizlere öğüt verilmeli, yüreksizlere teselli verilmeli, zayıflara destek olunmalı, herkese karşı sabırlı olunmalı, kimseye kötülüğe karşılık kötülük edilmemelidir.” Günah işleyeni düşman da saymamalı, elçinin şu sözünü dinlemeli: “Onu düşman saymayın, kardeş olarak uyarın.” Bütün bunları, [Mesih'in]

sv.10.p.496

»μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ. ὅτι πραΰς εἰμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ, καὶ εὑρήσετε ἀνάπαυσιν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν«. παιδευώμεθα δέ καὶ πρὸς τὸ μὴ ἀποδέχεσθαι κολακείας μηδὲ ἡδέο)ς καλεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων, ἐφ’ οἶς ἂν δόξωμεν εὖ τινας πεποιηκέναι, »ευεργεται«. οὐ ταῦτα δέ φαμεν ἀνεπιστημόνως, ταπεινοῦν ἑαυτοὺς θέλοντες ὑΠὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ« καὶ κατὰ τόν λόγον αὐτοῦ ὑπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴν διακονίαν · ἔστι δ’ ὅτε χρὴ (κατὰ τὴν ἀποστολικὴν φ(ονὴν) τοὺς ἁμαρτάνοντος ἐνώπιον πάντων« ἐλέγχειν, ἴνα καὶ οἱ λοιποὶ φόβον ἔχωσιν«. ἔστι δ’ ὅτε δεῖ χρησόμενον τῇ ἐξουσίᾳ »παραδοῦναί« τινα »τῷ σατανᾷ εἰς ὄλεθρον τῆς σαρκός, ἵνα τὸ πνεῦμα σωθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ τοῦ κυρίου«. σπανίως δὲ τὸ τοιοῦτο ποιητέον· νουθετητέον γὰρ τοὺς ἀτάκτους« καὶ παραμυθητέον »τοὺς ὀλιγοψύχους« καὶ ἀνθεκτέον »τῶν ἀσθενῶν« καὶ πρὸς πάντας« δέ μακροθυμητέον καὶ οὐδενὶ κακὸν ἀντὶ κακοῦ« ἀποδοτέον. καὶ οὐ χρὴ ἡγεῖσθαι ἐχθρὸν εἶναι τὸν ἁμαρτάνοντα, ἀλλ’ ἀκουστέον τοῦ ἀποστόλου λέγοντος· μὴ ὡς ἐχθρὸν ἡγεῖσθε, ἀλλὰ νουθετεῖτε ὡς ἀδελφόν«. κοὶ ταῦτα πάντα μοι λέλεκται βουλομέ-

sv.10.p.497 sözü uyarınca, kilisenin yöneticisinin milletlerin yöneticisini taklit etmemesi, efendilik taslayanlara, zorbalık edenlere ve krallara özenmemesi gerektiğini göstermek için söyledim. Tersine, bunda da elden geldiğince Mesih'i örnek almak gerekir: yaklaşılması en kolay olan, kadınlarla konuşan, çocukların üzerine el koyan Mesih'i.

İsa'nın “leğene su koyup” “müritlerin ayaklarını” yıkamasının daha gizemli bir anlamı olsa da, bu konudaki sözünü lafzına göre de dinlemek gerekir: “Siz bana Öğretmen ve Rab diyorsunuz ve doğru söylüyorsunuz, çünkü öyleyim” ve devamı. Bunlarla müritlerine, övgüye değer alçakgönüllülüğünde kendisini örnek almayı öğretiyor. Belki de Rab olduğu hâlde insanların kurtuluşu için soyumuza kulluk ettiğinden “kul biçimini” aldığı ve “ölüme kadar itaat ederek kendini alçalttığı” söylenir. “Tanrı onu” bu yüzden “yücelttiyse”, yücelmek isteyen, birinin bu yüzden yüceltildiğini bilerek benzer şeyler yapsın.

Çünkü “İnsanoğlu

sv.10.p.497

νῳ κατὰ τὸν λόγον προστῆσαι ὅτι οὐ μιμητέον τῷ ἄρχοντι τῆς ἐκκλησίας τὸν ἄρχοντα τῶν Μνῶν, οὐδὲ ζηλωτέον τοὺς κατακυριεύοντας κοὶ κατεξουσιάζοντος κοὶ βασιλεῖς· ἀλλ’ ὅση δύναμις καὶ ἐν τούτοις Χριστὸν μιμητέον τὸν εὐεντευκτοτατον κοὶ γυναιξὶν ὁμιλοῦντα καὶ παιδίοις ἐπιτιθέντα χεῖρας. εἰ κοὶ μείονα δὲ ἔχει λόγον τὸ Ἰησοῦν βεβληκέναι ὕδωρ εἰς νιπτῆρα« καὶ »τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν« κεκαθαρκέναι, οὐδὲν ἧττον κοὶ κατὰ τὴν λέξιν ἀκουστέον αὐτοῦ περὶ τούτων λέγοντος· ὑμεῖς φωνεῖτέ με· ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ κύριος, καὶ καλῶς λέγετε· εἰμὶ γὰρ« καὶ τὰ ἐξῆς· διὰ τούτων γὰρ διδάσκει μιμητὰς αὐτοῦ τῆς ἐπαινετῆς ταπεινότητος γίνεσθαι τοὺς μαθητάς. τάχα δὲ καὶ ἐπεὶ κύριος ὢν ἐδούλευσεν ὑπὲρ ἀνθρώπων σωτηρίας τῷ γένει ἡμῶν, κατὰ τοῦτο λέγεται μορφὴν δούλου« ἀνειληφέναι καὶ τεταπεινωκέναι ἑαυτὸν γενόμενον ὑπήκοον μέχρι θανάτου«. καὶ εἴπερ διὰ τοῦτο ’ὁ θεὸς αὐτὸν ὑπερύψωσεν«, ὁ βουλόμενος ὑψοῦσθαι τὰ παραπλήσια ποιησάτω τῷ διὰ τόδε τινὰ ὑπερυψοῦσθαι. Καὶ γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώ-

sv.10.p.498 hizmet edilmeye değil, hizmet etmeye geldi.” Gerçi “melekler gelip ona hizmet ettiklerinde” ona hizmet edilmişti, Marta da ona hizmet etmişti; ama hizmet edilmek için gelmedi. İnsan soyunun arasına hizmet etmek için geldi ve kurtuluşumuza hizmet ederek öyle bir noktaya vardı ki, canını kendisine iman edecek birçokları için fidye olarak verdi. Varsayalım ki herkes ona iman etseydi, canını herkes için fidye olarak verirdi.

Peki canını birçokları için fidye olarak kime verdi? Tanrı'ya değil elbette. Yoksa Kötü'ye mi? Çünkü bizim için fidye olan İsa'nın canı kendisine verilinceye kadar bizi o tutuyordu; ama o aldanmış, can üzerinde efendilik edebileceğini sanmış, onu tutmanın azabına dayanamayacağını görememişti. Bu yüzden efendilik ettiğini sanan “ölüm”, “artık ona efendilik etmiyor”; çünkü o, “ölüler arasında” yalnız o özgür ve ölümün

sv.10.p.498

που <οὺκ ἦλθεν διακονηθῆναι, ἀλλὰ διακονῆσαι· ἐπεὶ> εἰ κοὶ διηκονήθη, ἡνίκα »ἄγγελοι προσῆλθον καὶ διηκόνουν αὐτῷ« καὶ πόλιν διηκονήθη ὑΠὸ τῆς Μάρθας, ἀλλ’ οὐ διὰ τοῦτο ἐλήλυθε τὸ διακονηθῆναι· ἐπεδήμησε γὰρ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπω ἶνα διακονήση̣ καὶ ἐπὶ τοσοῦτον ὀδεύσῃ διακονῶν ἡμῶν τῇ σωτηρίᾳ, ὡς δοῦναι τὴν ἑαυτοῦ Ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν τῶν πιστευσόντων εἰς αὐτόν. κοὶ εἰ καθ’ ὑπόθεσιν πάντες ἐπίστευον εἰς αὐτόν, δεδώκει ἂν τὴν Ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πόντων. τίνι δέ ἔδωκε τὴν Ψυχὴν αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν; οὐ γὰρ δὴ τῷ θεῷ· μήτι οὖν τῷ πονηρῷ; οὗτος γὰρ ἐκρότει ἡμῶν, ἕως δοθῇ τὸ ὑπέρ ἡμῶν αὐτῷ λύτρον ἡ τοῦ Ἰησοῦ ψυχή, ἀπατηθέντι <δηλονότι καὶ φαντασθέντι> ὡς δυναμένῳ αὐτῆς κυριεῦσαι καὶ οὐχ ὁρῶντι ὅτι οὐ φέρει τὴν ἐπὶ τῷ κατέχειν αὐτὴν βάσανον. διὸ καὶ »θάνατος αὐτοῦ« δόξας κεκυριευκεναι »ουκετι κυριευει« γενομενου <μόνου> ἐν νεκροῖς« ἐλυθέρου καὶ ἰσχυροτέρου τῆς τοῦ θανάτου ἐξου-

sv.10.p.499 otoritesinden daha güçlü olmuştur. Hem de öyle güçlü ki, ölümün elinde tuttuklarından onu izlemek isteyen herkesi özgürlüğe kavuşturabilir; ölüm artık onlara hiçbir şey yapamaz. Çünkü İsa'yla birlikte olan herkes ölümün ele geçiremeyeceği kişidir.

İncil'in incelediğimiz sözlerinde Kurtarıcımızın canını birçokları için fidye olarak verdiği yazılıdır. Petrus ise “atalarınızdan kalma boş yaşayıştan, altın ve gümüş gibi çürüyen şeylerle değil, değerli kanla fidye ile kurtarıldık” der. Elçi de şöyle der: “Bir bedelle satın alındınız, insanlara kul olmayın.” Demek ki İsa'nın değerli kanıyla satın alındık, Tanrı'nın Oğlu'nun canı bizim için fidye olarak verildi. Ama ne ruhu verildi (çünkü onu daha önce Baba'ya emanet edip “Baba, ruhumu ellerine bırakıyorum” dedi) ne de bedeni (çünkü onun hakkında böyle bir şey yazılı bulamadık). Canı birçokları için fidye olarak verildiği hâlde, kendisine verildiği kişinin yanında kalmadığı için on beşinci Mezmur'da “Canımı cehennemde bırakmayacaksın” diyor.

sv.10.p.499

σίος, καὶ επὶ τοσουτον ἰσχυροτέρου ὥστε καὶ πάντας τοὺς βουλομένους αὐτῷ ἀκολουθεῖν τῶν κρατουμένων ὑπὸ τοῦ θανάτου δύνασθαι ἐλευθεροῦν, οὐδὲν ἰσχύοντος κατ’ αὐτῶν ἔτι τοῦ θανάτου. πᾶς γὰρ ὁ μετὰ τοῦ Ἰησοῦ <ὤν> ἀνεπίληπτός ἐστι θανάτω. ἐν μὲν οὖν τοῖς ἐξεταζομένοις τοῦ εὐαγγελίου ῥητοῖς γέγραπται ὁ σωτὴρ ἡμῶν δεδωκέναι τὴν ἑαυτοῦ Ψυχὴν λύτρον ἀντὶ πολλῶν. παρὰ δὲ τῷ Πέτρῳ εἴρηται ὅτι οὐ φθαρτοῖς, ἀργυρίῳ καὶ χρυσίῳ, ἐλυτρώθημεν ἐκ τῆς ματαίας ἡμῶν ἀναστροφῆς πατροπαραδότου, ἀλλὰ τιμίῳ αἵματι«· καὶ ὁ ἀπόστολος δέ φησι· »τιμῆς ἠγοράσθητε· μὴ γίνεσθε δοῦλοι ἀνθρώπων«. οὐκοῦν ἠγοράσθημεν μὲν τῷ τιμίῳ τοῦ Ἰησοῦ αἵματι, δέδοται δέ λύτρον ὑπέρ ἡμῶν ἡ Ψυχὴ τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ, καὶ οὔτε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ πρότερον γὰρ αὐτὸ παρέθετο τῷ πατρὶ λέγων· »πάτερ, εἰς χεῖράς σου προτίθεμαι τὸ πνεῦμα μου«) οὔτε τὸ σῶμα οὐδὲν γὰρ εὕρομέν πω τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ γεγραμμένον). καὶ ἐπεὶ δέδοται ἡ Ψυχὴ αὐτοῦ λύτρον ἀντὶ πολλῶν, οὐκ ἔμενε δὲ παρ’ ἐκείνῳ ᾧ ἐδέδοτο λύτρον ἀντὶ πολλῶν, διὰ τοῦτό φησιν ἐν πεντεκαιδεκάτῳ Ψαλμῷ τὸ οὐκ ἐγκαταλείψεις τὴν Ψυχήν μου εἰς ᾅδην«.

sv.10.p.500Bu yere gelmişken, Mesih'i yücelttiklerini sanarak, bütün yaratılışın ilk doğanı hakkındaki şeyleri İsa'nın canı ve bedeni, belki de ruhu hakkındakilerle karıştıranlara, görülüp hayata gelenin tamamen bileşiksiz bir tek şey olduğunu sananlara, doğru söylemediklerini hatırlatmak isterim. Onlara soralım: “Görünmez Tanrı'nın sureti” olanın tanrılığı ve “bütün yaratılışın ilk doğanının” üstünlüğü, “göklerde ve yeryüzünde olan her şeyin, görünen görünmeyen, tahtlar, egemenlikler, başlangıçlar, otoriteler, hepsinin kendisinde yaratıldığı” o varlık, birçokları için fidye olarak mı verildi? O fidye kime verildi: fidyeyi alıncaya kadar bizi tutsak tutan düşmana mı? O düşman, tutsaklar için bu kadar büyük bir fidyeyi kavrayabilir miydi?

Bunları İsa'nın canını küçümseyerek ya da değersiz göstererek söylemiyorum. Demek istiyorum ki, can, mümkün olduğu üzere bütün Kurtarıcı tarafından fidye olarak verilmiştir; ama o üstünlük ve tanrılık fidye olarak verilemezdi. Bununla birlikte bugün İsa'yı Mesih'ten ayırmıyorum. Tersine, “Rabbe bağlanan onunla tek ruh olur” sözünden çok daha fazla, İsa'nın Mesih ile, canının “bütün yaratılışın ilk doğanı”

sv.10.p.500

Γενόμενος δέ ἅπαξ κατὰ τὸν τόπον ὑπομνήσαιμ’ ἂν τοὺς φαντασίᾳ δοξολογίας τῆς Περὶ τοῦ Χριστοῦ συγχέοντας τὰ Περὶ τοῦ πρωτοτόκου πάσης κτίσεως τοῖς περὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος Ἰησοῦ, τάχα δέ κοὶ τοῦ πνεύματος αὐτοῦ, κοὶ ἔν πάντη ἀσύνθετον οἰομένους εἶναι τὸ ὀφθέν καὶ ἐπιδημῆσαν τῷ βίῳ, ὅτι μὴ ὑγιῶς λέγουσι. πυθώμεθα γὰρ αὑτῶν εἰ ἡ θειότης τῆς εἰκόνος τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου« καὶ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ πρωτοτόκου πόσης κτίσεως«, εἰ ἐκεῖνος ἐν ᾧ »ἔκτισται τὰ πάντα τὰ ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς, εἴτε ὁρατὰ εἴτε ἀόρατα, εἴτε θρόνοι εἴτε κυριότητες εἴτε ἀρχαὶ εἴτε ἐξουσίαι« λύτρον ἐδόθη ἀντὶ πολλῶν· καὶ τίνι ἐδόθη ἐκείνη λύτρον πολεμίῳ κατέχοντι ἡμᾶς αἰχμαλώτους ἕως λάβῃ τὸ λύτρον , καὶ εἰ ἐχώρει τὸ τηλικοῦτον κοὶ τοσοῦτον ἐκεῖνος λύτρον ἀντὶ τῶν αἰχμαλώτων λαβεῖν. κοὶ οὐ ταῦτά φημι ὡς καταφρονῶν τῆς Ψυχῆς Ἰησοῦ κοὶ σμικρύνων αὐτήν, ἀλλὰ βουλόμενος τάυτην μὲν κατὰ τὸ ἐνδεχόμενον λύτρον δεδόσθαι ὑπὸ τοῦ ὅλου σωτῆρος, τὴν δέ ὑπεροχὴν καὶ τὴν θεότητα ἐκείνην μηδ’ ἂν δεδυνῆσθαι λύτρον δοθῆναι. πλὴν σήμερον οὐ λύω τὸν Ἰησοῦν ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ πολλῷ πλέον οἶδα ἔν εἶναι Ἰησοῦν τὸν Χριστὸν καὶ τὴν Ψυχὴν αὐτοῦ πρὸς τὸν πρωτότοκον »πάσης

sv.10.p.501 ile, hatta bedeninin de bu bütünle tek olduğunu biliyorum; böyle adlandırmak gerekirse.

sv.10.p.501

κτίσεως« ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα αὐτοῦ, ὡς πλέον εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι) εἶναι ἐν ὅλον τοῦτο, ἤπερ ὁ κολλώμενος τῷ κυρίῳ ἔν πνεῦμά ἐστιν«.

16.9“Onlar Eriha'dan çıkarken büyük bir kalabalık onun ardından gitti. İşte, yol kenarında oturan iki kör” ve devamı (20,29–34).

Bu yerdeki olayların tarihsel olarak doğru olduğunu kabul edelim: İsa müritleriyle Eriha'dan çıkarken ardından büyük bir kalabalık gitmiş olsun. Eriha'dan çıkış yolunun kenarında oturan iki kör, İsa'nın oradan geçtiğini duyunca bağırarak, anlaşarak yazılan sözü söylemiş olsunlar: “Bize acı, Rab, Davut oğlu.” Merhamet dileyen körler için İsa durup onları çağırmış olsun; geçip giderken değil, durarak çağırsın, soru sorarak onlara “Sizin için ne yapmamı istiyorsunuz?” desin. Körler de isteklerini daha açıkça ortaya koyup İsa'dan gözlerinin açılmasını istediklerini söylesinler. İnsanları seven ve merhametli Kurtarıcımız körlere acıdı; bence, İsa'nın merhametini, böyle adlandırayım, onlar önceden davet ettikleri için acıdı. Bu davet, “Bize acı, Rab, Davut oğlu” diye bağırmaları ve iman ederek gözlerinin açılmasını istemeleriydi. O da onların gözlerine dokundu ve dokunuşuyla gözlerine şifa gücü vererek körleri gören kıldı; onlar da şükranla İsa'nın ardından gittiler.

Biri bunlara iman etsin ve “İman etmezseniz anlamazsınız” sözünü bilerek, “imanın ölçüsüne göre” imandan anlayışı alsın. Aldıktan sonra, bunlar hakkındaki iman temeline göre yorumlayarak bunlar üzerine konuşsun; “İman ettim, bu yüzden konuştum” sözü uyarınca. Böyle biri yalnız İsa'ya ve bu yerde yazılanlara iman eden değil, bunların anlamını da bilen olsun. Çünkü imanın hakikatinde kalan ve Logos'un işleriyle “Logos'ta” duran kişi, İsa'nın vaadine göre “hakikati bilir” ve onun sayesinde özgür olur.

İman etmedikçe söylenenlerin amacını anlamadığımıza, anladığımızda ise imandan anladığımıza göre, gelin biz de bu yer hakkında aklımıza gelenleri, “İncil'in üzerimizde örtülü kalmasından” bizi kurtarana dua ederek, gücümüz yettiğince ortaya koyalım. Önce şunu düşünelim: İsa'nın müritleri Kurtarıcı ile birlikte Eriha'dan çıkarken ardından büyük kalabalığın gitmesi ne demektir? Luka'ya göre İncil'deki “Bir adam Kudüs'ten Eriha'ya iniyordu, haydutların eline düştü” meseli hakkında yazdırdıklarımızı hatırlayıp, burada da Eriha'nın, Yazı'nın alışılmış olarak dünya dediği yeryüzündeki yerin simgesi olup olmadığını düşünerek söyleyebilir misin, bir bak. “Kudüs'ten Eriha'ya” inen Âdem, yani insan “haydutların eline” düştü. Eriha'daki çoklar için (çünkü Eriha'da büyük kalabalık vardır) İsa'mız müritleriyle birlikte oraya gelip çıksın; çünkü Eriha'ya girmesinin amacı, izlemek isteyenlere yol göstermekti. Eriha'dakiler, Tanrı vergisi lütufla, yalnız İsa'nın değil, müritlerinin de Eriha'dan çıktığını görmedikçe dünyevî düşünceden çıkmayı bilmezler. Bunu görünce büyük bir kalabalık onun ardından gider. Logos'a göre yaşamak ve dünyayı ve yeryüzündeki bütün şeyleri küçümsemek isteyenlerin, Eriha'dan çıkan İsa'yı ve müritlerini izleyip onların izinden gittiğini düşünen kişi bu yerin anlamını görebilir. Büyük kalabalık İsa'nın ardından gider ki, onun arkasında yürüyerek ve onu kılavuz edinerek Kudüs'e çıksınlar …

16.9

Καὶ ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχὼ ἠκολούθησεν αὐτῳ ὄχλος πολύς. κοὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν« κοὶ <τὰ> ἑΞῆς (20, 2930 [34]). Ἔστω μέν κοὶ τὰ τῆς ἱστορίας τῶν κατὰ τὸν τόπον ἀληθῆ, καὶ ἐκπορευομένῳ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ τῷ Ἰησοῦ μετὰ τῶν μαθητῶν ἡκολουθηκέναι αὐτῷ ὄχλον πολύν. καὶ τυφλοὶ δύο παρὰ τὴν ὁδὸν καθεζόμενοι τῆς ἀπὸ Ἱεριχὼ ἐξόδου ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παρέρχεται τὸν τόπον ἐκεῖνον, κοὶ αὐτοὶ κράξαντες εἰρηκέτωσαν· ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυΐδ« καὶ συμπεφωνηκότων ἐν τῷ κεκραγότας τὸ ἀναγεγραμμένον εἰρηκέναι. καὶ διὰ τοὺς τυφλοὺς ἀξιώσαντας ἐλεηθῆναι στὰς ὁ Ἰησοῦς πεφωνηκέτω αὐτούς, ἵνα μὴ παράγων καὶ παρερχόμενος αὐτοὺς καλῇ ἀλλὰ καὶ ἑστηκώς, καὶ πυνθανόμενος εἰρηκέτω αὐτοῖς· τέ θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν; τήν τε ἀξίωσιν ἰδικώτερον ἤδη παριστάντες οἱ τυφλοὶ εἰρηκέτωσαν αὐτῶ θέλειν ἶνα ἀνοι- γῶσιν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν. καὶ ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν καὶ συμπαθὴς σωτὴρ σπλαγχνισθεὶς ἐπὶ τοῖς τυφλοῖς, σπλαγχνισθεὶς δ’ οἶμαι) τῷ προειληφέναι ἐκείνους τὸ Προκαλούμενον τὸν ἴν’ οὕτως ὀνομάσω) ἔλεον τοῦ Ἰησοῦ, ὅπερ ἦν τὸ κεκραγότας εἰρηκέναι· ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱέ Δαυΐδ καὶ πεπιστευκότας ἠξιωκέναι ἴνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν, ἁψάμενος αὐτά τῶν τῶν ὀφθαλμῶν <καὶ> δύναμιν διὰ τῆς ἰατικὴν ἐνιεὶς τοῖς ὀφθαλμοῖς πεποιηκέτω τοὺς τυφλοὺς ἀναβλέπειν, κἀκεῖνοι εὐχαρίστως ἠκολουθηκέτωσαν τῷ Ἰησοῦ. καὶ πιστεύσας τις τούτοις καὶ γινώσκων δὲ τὸ »ἐὰν μὴ πιστεύσητε, οὐ μὴ συνῆτε«, ἐκ τοῦ πεπιστευκέναι »κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς πίστεως« τὸ συνιέναι εἰληφέτω, καὶ εἰληφὼς λεγέτω τὰ περὶ τούτων κατὰ τὸν περὶ αὐτῶν τῆς πίστεως θεμέλιον περὶ αὐτῶν ἑρμηνεύων κατὰ τὸ ἐπίστευσα, διὸ ἐλάλησα«, καὶ ἔστω ὁ τοιοῦτος οὐ μόνον πιστεύων τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς κατὰ τὸν τόπον τοῦτον ἀναγεγραμμένοις, ἀλλὰ καὶ γινώσκων τὸν περὶ αὐτῶν νοῦν. ὁ γὰρ μένων ἐν τῇ τῆς πίστεως ἀληθείᾳ κοὶ διὰ τῶν ἔργο)ν τοῦ λόγου ἐμμένων »τῷ λόγῳ« κατὰ τὴν Ἰησοῦ ἐπαγγελίαν γινώσκει τὴν ἀλήθειαν« καὶ ὑπ’ αὐτῆς ἐλευθεροῦται. Καὶ ἡμεῖς δέ, ἐπεὶ μὴ πιστεύοντες μὲν οὐ συνίεμεν τοῦ βουλήματος τῶν λεγομένων συνιέντες δέ ἐκ τοῦ πιστευειν ουνιεμεν, φέρε τὰ ὑποπίπτοντα ἡμῖν εἰς τὸν τόπου. εὐξάμενοι τῷ ῥυομένῳ ἡμᾶς ἀπὸτοῦ κεκαλύφθαι ἡμῖν τὸ εὐαγγέλιον«, καθὸ χωροῦμεν παραστήσωμεν. καὶ πρῶτόν γε κατανοήσωμεν τί τὸ ἐκπορευομένων ἀπὸ Ἱεριχὼ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ μετὰ τοῦ σωτῆρος ἠκολουθηκέναι αὐτῷ πολὺν ὄχλον. ὅρα τοίνυν εἰ δύνασαι, μεμνημένος τῶν ἡμῖν ὑπαγορευθέντων εἰς τὴν ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν εὐαγγελίῳ παραβολὴν τὴν »ἄνθρωπός τις κατέβαινεν ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχώ, καὶ περιέπεσε λῃσταῖς«, ἐπιστήσας λέγειν μήποτε κοὶ ἐνταῦθα Ἱεριχὼ σύμβολόν ἐστι τοῦ περιγείου τόπου συνήθως καλουμένου κατὰ τὴν γραφὴν κόσμου. ὁ μὲν οὖν καταβαίνων »ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ εἰς Ἱεριχὼ« Ἀδὰμ (τουτέστιν ἄνθρωπος) περιπέπτωκε »λῆσταῖς«. διὰ δὲ τοὺς ἐν Ἱεριχὼ πολλοὺς πολὺς γὰρ ὄχλος ἐν Ἱεριχὼ) ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν ἅμα τοῖς μαθηταῖς γενόμενος ἐν αὑτῇ ἐκπορευέσθω πραγματευόμενος (διὰ δὴ τοῦ εἰς τὴν Ἱεριχὼ εἰσεληλυθέναι) τὸ τοὺς βου- λομένους ἕπεσθαι ὁδηγεῖν. οὐ γὰρ οἴδασιν οἱ ἐν Ἰεριχῶ ἐξελθεῖν ἀπὸ τοῦ κοσμικοῦ φρονήματος, ἐὰν μὴ θεόσδοτα οὐ μόνον τὸν Ἰησοῦν ἐκπορευόμενον ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἀλλὰ κοὶ ἰοὺς μαθητὰς αὐτοῦ. ταῦτα δέ θεωρήσαντες ἀκολουθοῦσιν αὐτῷ ὄχλος Πολύς. καὶ ἔστι κατανοοῦντα τοὺς κατὰ τὸν λόγον βιοῦν θέλοντας καὶ τοῦ κόσμου καὶτῶν περιγείων <ὅλων> καταφρονεῖν ἀκολουθοῦντας τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ καὶ κατ’ ἴχνη βαίνοντας αὐτοῖς ἐκπορευομένοις ἀπὸ Ἱεριχώ, βλέΠειν τὰ κατὰ τὸν τόπον. ἀκολουθοῦσι μέντοι ὁ πολὺς ὄχλος τῷ Ἰησοῦ, ἵν’ ὀπίσω αὐτοῦ βαδίζοντες καὶ αὐτῷ ὁδηγῷ χρώμενοι ἀναβῶσιν εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ * * * .

16.10(Biraz sonra, Kudüs'e yaklaşıp Zeytin Dağı'ndaki Beytfaci'ye geldiklerinde İsa'nın iki mürit gönderdiği ve devamı ekleniyor.)

Sonra, Logos sanki şifa bulmak üzere olan körleri gösteriyormuş gibi şöyle yazılıdır: “İşte, yol kenarında oturan iki kör, İsa'nın geçtiğini duyunca bağırıp dediler: Bize acı, Rab, Davut oğlu.” Burada “İşte iki kör” sözüne dikkat et: “işte” gösterme içermiyor mu? Öyleyse iki körü gösteren Logos'u izleyip onları görebiliyorsak, şöyle deriz: İsa gelmeden önce İsrail ve Yahuda körlerdi, ama Yasa'yla ve peygamberlerle meşgul oldukları için yol kenarında oturuyorlardı. Kördüler, çünkü İsa psykhēlerine gelmeden önce Yasa'daki ve peygamberlerdeki gerçek logosu görmüyorlardı. “Bize acı, Rab, Davut oğlu” diye bağırıyorlardı, çünkü kendilerinin kör olduğunun, yazıların amacını göremediklerinin farkına varmışlardı; gözlerini açıp onlardaki izzeti görmek istiyorlardı. Hâlâ kör oldukları, İsa hakkında büyük bir şey tasavvur edemeyip yalnız bedene göre olanı düşündükleri için, “bedence Davut'un soyundan gelene”, bundan fazlasını anlamadıkları için Davut oğlu diyorlar. Tanrı'ya saygıları sebebiyle gür sanılan sesleri de Kurtarıcı hakkında onun Davut oğlu olduğundan fazlasını söyleyemiyordu.

İki körden, İsa psykhēlerine gelmeden önceki İsrail ile Yahuda'yı kastettiğimde, kendini iki krallığa götür ve Rehabeam zamanında İsrail ile Yahuda olarak bölünen halkı düşün. Ardından peygamberlere bak: Bazen İsrail'e, bazen Yahuda'ya, bazen de ikisine birden peygamberlik ediyorlar. Peygamberleri dikkatle okursan, her birine ayrı ayrı nasıl peygamberlik ettiklerini bulursun. İkisine birden peygamberlik ettikleri ise, Tanrı'nın İsa aracılığıyla İsrail evi ve Yahuda evi ile ortak bir ahit yapacağını vaat ettiği yerdedir; bu ahit, Tanrı'nın Mısır'dan çıkan “atalarla yaptığı ahit gibi” değildir.

Kör olan İsrail (onu bedene göre İsrail'den ayırarak sık sık açıkladığımız İsrail) ve aynı şekilde Yahuda, “İsa'nın geçtiğini duyunca” bağırdılar. Sanırım İsa'nın gelişini vaaz edenlerden ve onun, geçip gidecek Eriha'dan geçtiğini (orada kalıyor, ama oradan çıkacak) duyunca, kendilerine acımadan geçip gitmemesi için tedirgin oldular. Bu yüzden ona bağırdılar: “Bize acı, Rab, Davut oğlu.” Kurtarıcı iyilik ederken geçip gitmez, durur; öyle ki durduğu için iyiliği akıp gitmesin, ama durgun bir pınardan gelir gibi iyilik görenlere ulaşsın.

16.10

(μετ᾿ ὀλίγα ἐπιφέρεται ὅτι ὅτε ἤγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ ἦλθον εἰς Βηθφαγὴν εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν, τότε ὁ Ἰησοῦς ἀπέστειλε δύο μαθητὰς καὶ τὰ ἑξῆς). Εἶθ’ ἑξῆς γέγραπται, οἱονεὶ δεικνύντος τοῦ λόγου τοὺς ὅσον οὐδέπω θεραπευθησομένους τυφλοὺς το καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοὶ καθήμενοι Παρὰ τὴν ὁδόν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν λέγοντες· ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὲ Δαυΐδ. καὶ πρόσχες ἐν τούτοις τῷ καὶ ἰδοὺ δύο τυφλοί, εἰ μὴ δεῖξιν περιέχει τὸ ἰδού. εἴπερ οὖν δεικνύντι τῷ λόγῳ τοὺς δύο τυφλοὺς παρακολουθεῖν δυνάμεθα καὶ βλέπειν αὐτούς, φήσομεν ὅτι Ἰσραὴλ κοὶ Ἰούδας οἱ πρὸ τῆς Ἰησοῦ ἐπιδημίας τυφλοὶ ἦσαν, πλὴν καθεζόμενοι παρὰ τὴν ὁδὸν τῷ ἐν νόμῳ καὶ προφήταις ποιεῖσθαι τὰς διατριβὰς · τυ φλοὶ μὲν τῷ μὴ βλέΠεσθαι αὐτοῖς πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὰς ψυχὰς αὐτῶν ἐπιδημίας τὸν ἐν νόμῳ καὶ τοῖς προφήταις ἀληθῆ λόγον· κεκραγότες δὲ τὸ ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱέ Δαυΐδ παρὰ τὸ συναισθέσθαι ἑαυτῶν <τυφλῶν>, μὴ βλεπόντων τὸ βούλημα τῶν γραμμάτων καὶ βουλομένων ἀναβλέπει καὶ ἰδεῖν τὴν ἐν αὐτοῖς δόξαν. ὡς ἔτι δὲ τυφλοὶ καὶ μηδέν μέγα περὶ τοῦ Ἰησοῦ φανταζόμενοι, ἀλλὰ τὸ κατὰ σάρκα αὐτοῦ μόνον νοοῦντες, καλοῦσι τὸν γενόμενον ἐκ σπέρματος Δαυΐδ κατὰ σάρκα«, ἐπεὶ μηδέν τούτου πλέον συνιεσαν, υἱὸν Δαυΐδ καὶ πᾶσα αὐτῶν ἡ δοκοῦσα διὰ τὴν θεοσέβειαν μεγαλοφωνία οὐδὲν πλέον ἤδει λέγειν περὶ τοῦ σωτῆρος ἢ ὅτι υἱὸς ἦν τοῦ Δαυΐδ. ἐὰν δέ λέγω δύο τυφλοὺς | τὸν πρὸ τῆς Ἰησοῦ εἰς τὴν ψυχὴν αὐτῶν ἐπιδημίος Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν, ἄναγε σαυτὸν ἐπὶ τὰς <δύο> βα- σιλείας, καὶ κατανόησον κατὰ τοὺς χρόνους Ῥοβοὰμ διαιρούμενον τὸν λαὸν Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν · καὶ ἑξῆς ὅρa τοὺς προφήτας. ὁτέ μὲν τῷ Ἰσραὴλ ὁτέ δὲ Ἰούδᾳ Ἰούδᾳ προφητεύοντας, ὅΠου δέ ἅμα ἀμφοτέροις. ἰδίᾳ μὲν οὖν πῶς ἑκατέρῳ προφητεύουσιν εὕροις ἂν προσέχων τῇ ἀναγεννήσει τῶν προφητῶν, ἅμα δὲ Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδᾳ, ἡνίκα διὰ τοῦ Ἰησοῦ ἐπαγγέλλεται ὀ θεὸς συντελέσειν ἐΠὶ τὸν οἶκον <Ἰσραὴλ καὶ ἐπὶ τὸν οἶκον> Ἰούδα διαθήκην κοινήν, οὐ κατὰ τὴν διαθήκην ἣν ἐποίησεν« ὁ θεὸς τοῖς πατράσιν« ἐπιπορευομένοις ἐκ γῆς Αἰγύπτου. καὶ τυφλοὶ γε ὄντες ὁ Ἰσραὴλ Περὶ οὗ πολλάκις ἀποδεδώκαμεν ἀντιδιαστελλόμενοι αὐτὸν πρὸς τὸν κατὰ σάρκα Ἰσραὴλ) κοὶ Ἰούδα ὁμοίως ἀκούσαντες φησὶν) ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν· ἀκούσοντες φησὶν ὅτι] γὰρ (οἶμαι) τῶν κηρυσσόντων τὰ περὶ τῆς Ἰησοῦ ἐΠιδημίας καὶ ὅτι παράγει τὴν παρελευσομένην Ἱεριχὼ ἐπιδημῶν μέν <ἐν> αὐτῇ. ἐξελευσόμενος δέ ἀπ’ αὐτῆς), εὐλογοῦνται μὴ Παρέλθῃ αὐτοὺς μὴ ἐλεηθέντας · διὸ κεκράγασι πρὸς αὐτὸν λέγοντες · ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, υἱὸς Δα- υΐδ. εὐεργετῶν δέ ὁ σωτὴρ οὐ παράγει, ἀλλ’ ἵπταται, ἵνα στάντος αὐτοῦ μὴ παραρρέῃ ἡ εὐεργεσία καὶ παρέρχηται, ἀλλ’ ὡς ἀπὸ πηγῆς ἑστώσης ἐγγένηται τοῖς εὐεργετουμενοις.

16.11Böylece İsa durur, onların çığlığından ve ricasından etkilenir ve onları yanına çağırır. Onları çağırmakla iyiliğe başlamış olur; çünkü boş yere, çağırdıklarında hiçbir şey gerçekleştirmeyecekse çağırmazdı. Keşke biz de ona “Bize acı, Rab” diye bağırdığımızda, “Davut oğlu”ndan yola çıkan bizi o da çağırsa, durup bizim ricamıza dikkat edenin çağrısıyla çağırsa!

Onlara “Sizin için ne yapmamı istiyorsunuz?” dedi. Sanırım bu şu demektir: Ne istediğinizi ortaya koyun, açıkça söyleyin ki Eriha'dan çıkıp beni izleyenlerin hepsi duysun ve olacak olanı görsün. Onlar da “Rab, gözlerimiz açılsın” diye cevap verdiler. Bu cevabı, soylu olan (çünkü İsrail ve Yahuda'dırlar), ama bilgisizlikle körleşen ve bunun farkına varan, Kurtarıcı hakkında söyleyenleri duyup ona bağıran ve gözlerinin açılmasını isteyenler verir. Bunu en çok, kutsal Yazı'yı okurken onun anlamına kör olduklarının farkında olanlar söyler. Çünkü “Bize acı” ve “Gözlerimiz açılsın istiyoruz” diyenler bunlardır. Keşke biz de hangi konularda kör olduğumuzu ve göremediğimizi hissedebilsek, Yazıların yolunun tam kenarında oturup İsa'nın geçtiğini anlasak, ricamızla onu durdurup gözlerimizin açılmasını istediğimizi söylesek! Bunu, İsa'nın psykhēnin gözlerine dokunarak görmeyi lütfettiği şeyleri görmeyi arzulayan bir eğilimle söylersek, Kurtarıcımız bize acıyacaktır. O, kuvvet, logos, bilgelik ve kendisi hakkında yazılan her şey olduğu için, kendisinden önce görmeyen gözlerimize dokunacaktır. O dokununca karanlık ve bilgisizlik kaçacak; biz de hemen hem görmeye başlayacak hem de onu izleyeceğiz. Kendisinden aldığımız görme, görmemizi sağlayanı izlemekten başka bir şey yapmamamıza yardım edecektir; öyle ki onu daima izleyerek onun tarafından Tanrı'ya götürülelim ve onun sayesinde görmeye başlayan gözlerimizle, “yürekleri temiz” olduğu için mübarek sayılanlarla birlikte Tanrı'yı görelim.

Demek ki Eriha'dan çıkıp İsa'yı izleyen büyük kalabalık, ne İsrail ne de Yahuda olanlardır. İsa'nın geçtiğini duyup Davut oğlu olduğunu öğrenen, körlüklerinin farkına varan ve gözlerinin açılmasını isteyen iki kör ise, açıkladığımız İsrail ve Yahuda'dır; kapalı ve yumulu gözleri İsa'nın dokunuşuyla görmeye başlar. Matta'ya göre olan bunlardır.

16.11

Στὰς οἶν ὁ Ἰησοῦς καὶ πληγεὶς ἀπὸ τῆς κραυγῆς αὐτῶν καὶ τῆς ἀξιώσεως καλεῖ αὐτοὺς πρὸς ἑαυτόν, τὴν ἀρχὴν τῆς εὐεργεσίας ἤδη ποιούμενος ὅτε ἐφώνησεν αὐτούς· οὐκ ἂν γὰρ κενῶς ἐφώνησε καὶ ἐπὶ τῷ μηδέν ἀνυσθῆναι ἐν τοῖς φωνηθεῖσίν. ὡς εἴθε καὶ ἡμῶν πρὸς αὐτὸν κεκραγότων κοὶ λεγόντων · ἐλέησον ἡμᾶς, κύριε, φωνήσοι ἡμᾶς ἀρχομένους ἀπὸ τοῦ υἱὸς Δαυΐδ καὶ στὰς γε φωνήσαι ἡμᾶς ὡς προσέχων ἡμῶν τῇ ἀξιώσει. εἶπεν οὖν ἐκείνοις· τί θέλετε ἵνα ποιήσω ὑμῖν; ὅπερ τοιοῦτον εἶναι νομίζω· τί θέλετε παραστήσατε, δηλώσατε, ἵνα πάντες οἱ ἐκπορευόμενοι ἀπὸ Ἱεριχὼ καὶ ἀκολουθοῦντές | μοι ἀκούσωσι καὶ θεάσωνται τὸ γινόμενον. aXK ἐκεῖνοι ἀπεκρίναντο · κύριε, ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὁφθαλμοὶ ἡμῶν· ἥντινα ἀπόκρισιν οἱ εὐγενεῖς μέν (τῷ εἶναι Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδα) τυφλωθέντες δέ ὑπὸ τῆς ἀγνοίας καὶ συνῃσθημένοι αὐτῆς) καὶ ἀκούσαντες τῶν λεγόντων περὶ τοῦ σωτῆρος <κεκρά> γασι Πρὸς αὐτόν, καὶ λέγουσι θέλειν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ αὐτῶν. καὶ μάλιστα τοῦτό φασιν οἱ ἐν τῷ ἐντυγχάνειν τῇ ἱερᾷ γραφῇ μὴ ἀναισθητοῦντες ἑαυτῶν τυφλωττόντων πρὸς τὸν ἐν αὐτῇ νοῦν. οὗτοι γὰρ φασι τὸ ἐλέη - σον ἡμᾶς καὶ τὸ θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. ὡς εἴθε καὶ ἡμεῖς αἰσθανόμενοι, ἐν οἷς τυφλώττομεν καὶ οὐ βλέπομεν, παρ’ αὐτὴν καθεζόμενοι τῶν γραφῶν τὴν ὁδὸν <καὶ> ὅτι Ἰησοῦς Παράγει. διὰ τῆς ἡμετέρας ἀξιώσεως στήσαιμεν αὐτὸν καὶ εἴποιμεν ὅτι θέλομεν ἵνα ἀνοιγῶσιν οἱ ὀφθαλμοὶ ἡμῶν. ὅπερ ἐὰν εἴπωμεν ἀπὸ διαθέσεως ὀρεγομένης τοῦ βλέπειν ἃ χαρίζεται βλέπειν ἁλάμενος τῶν τῆς ψυχῆς ὀφθαλμῶν Ἰησοῦς, σπλαγχνισθήσεται ὁ σωτὴρ ἡμῶν, καὶ ὡς δύναμις καὶ λόγος καὶ σοφία κοὶ πάντα ὅσα ἀναγέγραπται περὶ αὐτοῦ τυγχάνων, ἅψεται τῶν πρὸ αὐτοῦ μὴ βλεπόντων ὀφθαλμῶν ἡμῶν. καὶ ἁψαμένου αὐτοῦ φεύξεται μέν τὸ σκότος καὶ ἡ ἄγνοια, εὐθέως δὲ οὐ μόνον ἀναβλέψομεν ἀλλὰ κοὶ ἀκολουθήσομεν αὐτῷ, αὐτοῦ τοῦ ἀναβλέπειν ἡμᾶς παρ’ αὐτὸν συνεργοῦντος πρὸς τὸ μὴ ἄλλο τι πρᾶξαι ἢ ἀκολουθεῖν τῷ ἀναβλέψαι ποιήσοντι, ἵνα ἀεὶ ἑπόμενοι αὐτῷ ὁδηγηθῶμεν ὑπ’ αὐτοῦ πρὸς τὸν θεὸν κοὶ ὁρῶμεν τοῖς ἀναβλέψασι δι’ αὐτὸν ὀφθαλμοῖς ἡμῶν τὸν θεὸν μετὰ τῶν μακαριζομένων ἐπὶ τῷ καθαρὰν ἔχειν τὴν καρδίαν. ἔχομεν οὖν τοὺς ἐκπορευομένους ἀπὸ Ἱεριχὼ καὶ ἀκολουθοῦντας τῷ Ἰησοῦ ὄντας ὄχλον πολύν, τοὺς οὐκ Ἰσραὴλ οὐδὲ Ἰούδαν· τοὺς δέ δύο τυφλοὺς ἀκούσαντας ἅτι Ἰησοῦς παράγει καὶ ἐκδότης ὅτι υἱός ἐστι Δαυΐδ καὶ συναισθομένους τῆς ἑαυτῶν τυφλότητος καὶ ἀξιοῦντας ἀνοιγῆναι τοὺς ὀφθαλμοὺς αὑτῶν, Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδαν ἰοὺς ἀποδεδομένους, ὧν κεκλεισμένοι οἱ ὀφθαλμοὶ κοὶ συμμεμυκότες διὰ τῆς ἁφῆς ἀναβλέπουσιν Ἰησοῦ. ταῦτα μὲν κατὰ τὸν Ματθαῖον.

16.12Markos ve Luka, bazılarına göre aynı olayı, bazılarına göre de benzer başka bir olayı anlattıkları için, onlarınkini de görmek gerekir. Önce Markos'unkine bakalım; o bu yeri şöyle yazıyor: “Eriha'ya geldi. O, müritleri ve epey kalabalık bir topluluk oradan çıkarken, işte Timai'nin oğlu Bartimai, kör” ve devamı, “yolda onun ardından gitti” sözüne kadar. Yalnız tarihî olaya bağlı kalan ve İncil yazarlarının çelişmesini istemeyen kişi, Matta'daki ile Markos'takinin aynı anda olmadığını söyleyecektir: İki körün görmeye başlaması Eriha'ya yapılan bir gelişte, Timai'nin bu tek oğlu Bartimai'nin olayı başka bir gelişte, Luka'daki de bir başkasında olmuştur. Çünkü İncillerin Kutsal Ruh'un yardımıyla tam olarak yazıldığına ve yazanların hatırlamada yanılmadığına inanıyorsak, tek ve aynı gelişte hem iki körün hem de bir körün iyileşmesi doğru olamayacağından, Matta bir gelişi, Markos başka bir gelişi, Luka da daha başka bir gelişi bildirmiştir. Dikkat eden kişi diğerleriyle farktan hareketle bunu cesurca söyleyebilir. Eriha'daki birinin önceki iyileştirmeyi görüp aynı sözle, benzer ricayla ve aynı yerde iyileşmek istemesinde şaşılacak bir şey yoktur. Biri, Luka'daki iyileşen körün de bu şekilde başka biri olduğunu söyleyebilir.

Ama bütün bunların daha derin bir açıklamasını arayan kişi, tek ve aynı olayın farklı ifadelerle anlatıldığını söyleyecektir. Çünkü iki kör, açıkladığımız gibi, İsrail ile Yahuda'dır; bir kör iyileşti denince ise bunların bütün halkı kastedilir. “Epey kalabalık” bir millet topluluğu dünyevî şeylerden İsa ve müritleriyle birlikte çıkarken, “yol kenarında”, yani peygamberî yazıların kenarında oturan, düşüncelerde yoksul kalmış, psykhēnin ihtiyacı olanları dilenen bir İsrail artakalanı “Nasıralı İsa'nın” orada olduğunu duyunca yüksek sesle haykırarak Kurtarıcı'dan, Davut oğlu olarak kendisine merhamet etmesini istemeye başlar. Yahudilerden olup İsa'ya iman edenlerin Kurtarıcı hakkındaki inancını, kimi zaman onun Meryem ile Yusuf'tan doğduğunu, kimi zaman yalnız Meryem'den ve ilahî Ruh'tan doğduğunu sanıp onun tanrılığını kabul etmediklerini gördüğünde, bu körün “Davut oğlu, bana acı” deyişinin nasıl olduğunu görürsün. “Çoklar” onu azarlar; çünkü Eriha'dan çıkanlar çoktur, milletlerdendir ve Yahudilerden olup iman etmek isteyenlerin yoksulluğunu azarlarlar. Bu tür şeylerin, yoksullaşıp dilenciliğe kadar düşmüş soylu psykhē hakkında söylendiğini anlarsan, anlamdan pek uzaklaşmış olmazsın.

Markos körün babasının adını, Timai olduğunu, körün de Bartimai diye anıldığını yazmayı uygun gördüğüne göre, burada daha derin bir şey düşünmüş olup olmadığını araştırıyoruz. Belki adı değiştirmeden tarihten alıp eklemiştir; biri, bunu yararlı olduğu için kendisinin yaptığını da söyleyebilir. Böyle şeyleri incelemeye kadar inmekle soğuk davranmış görünmeyeceksek, “değer” (timē) sözünden adını alan Timai'yi ve onun oğlu, yani Timai'nin oğlu Bartimai'yi araştırıyoruz. Belki de ata Yakup ve İsrail değerli olduğu için, mecazen Timai odur; soyluluğunu ondan alanlar ise Bartimai'dir; söylenen sebeplerle kördür, “yol kenarında” oturur ve dilenir.

“Davut oğlu, bana acı” dediğinde çoklar onu “sussun diye” azarladılar. Şunu söyleyebilir misin, araştırıyorum: Ebionî'yi ve İsa'ya imanda yoksul olanı “sussun diye” azarlayan çoklar, milletlerden olanlardır; onlar, pek azı hariç hepsi, onun bakireden doğduğuna inanırlar ve onun erkek ile kadının tohumundan olduğunu sanıp soyunu Davut'a indireni “sussun diye” azarlarlar. Ama çoklar azarladıkça o “çok daha fazla” bağırdı; İsa'ya iman ediyordu, ama daha insanca bir imanla. Bağırarak “Davut oğlu, bana acı” dedi. İnsanları seven Kurtarıcı durdu; ama Matta'daki gibi onu kendisi çağırmadı, çağrılmasını söyledi. Buyruk alanlar ona “Cesur ol, kalk” dediler (oturup yere çökmüş olduğu için “kalk” diyorlar) ve “Seni çağırıyor” dediler. Bundan sonra Markos şöyle diyor: “Üstündeki giysiyi atıp sıçrayarak İsa'nın yanına geldi.”

Peki giysisini atıp sıçrayarak İsa'ya geldiğini hiçbir şey düşünmeden mi yazdı? Bunlar İncil'e gelişigüzel mi atılmıştır? Ben ilahî öğretilerin bir iota'sının ya da bir tek çentiğinin boş olduğuna inanmıyorum; ama konuların yorumlanması zor olduğu için doğru yorumu bulmanın çok akıl gerektirdiğini düşünüyorum. Belki kör ve dilenci olarak Bartimai'nin büründüğü yamalar ve örtüler kastediliyor. Kör, “Cesur ol, kalk, seni çağırıyor” sözünü duyunca bunları attı; dilenciliğin örtülerini ve sargılarını atıp “sıçradı ve kalktı”; öyle ki İsa'ya gelsin, “Ne yapmamı istiyorsun?” ricasına verilen cevaba kavuşsun ve “Davut oğlu, bana acı”dan daha büyük bir söz söylesin. Çünkü “Rabbuni” diyen ve “Görmeyi isterim” diyerek merhametin türünü ortaya koyan kişi “Davut oğlu”ndan daha büyük bir şey düşünmüştür. Kurtarıcı, “Davut oğlu, bana acı” sözüyle iyiliği vermiyor; o, körlüğün ve dilenciliğin giysisini giyip yol kenarında otururken de vermiyor. “Rabbuni, görmeyi isterim” dediği için ona “Git, imanın seni kurtardı” diyor. Kurtarıcı ona “Git” dedi, o ise bu buyruktan daha iyisini yaptı: Gitmedi, “hemen görmeye başladığı” için “yolda İsa'nın ardından gitti.”

16.12

Ἐπεὶ δέ Μάρκος κοὶ Λουκᾶς κατὰ τινὰς μέν τὴν αὐτὴν ἱστορίαν ἐκτίθενται κατὰ δέ τινὰς ἑτέραν παραπλησίαν, ἄξιόν γε καὶ τὰ τούτων ἰδεῖν. καὶ πρῶτόν γε κατανοητέον τὴν κατὰ τὸν Μᾶρκον, οὕτως ἀναγράφοντα τὰ κατὰ τόν τόπον· καὶ ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ. καὶ ἐκπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ κοὶ ὄχλουἱκανοῦ, ἰδοὺ ὁ υἱὸς Τιμαίου Βαρτιμαῖος τυφλὸς« καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ »καὶ ἠκολούθει αὐτῷ ἐν τῇ ὁδῷ«. ὁ μὲν οὖν τῇ ἱστορίᾳ Ψιλῇ παριστάμενος καὶ μὴ βουλόμενος διαφωνεῖν τοὺς εὐαγγελιστάς, ἐρεῖ οὐχ ὅμα γεγονέναι τὸ κατὰ τόν Ματθαῖον καὶ τὸν Μᾶρκον, ἀλλὰ τινὶ μὲν ἐπιδημίᾳ τῇ ἐν Ἱεριχὼ γεγονέναι τὰ κατὰ τοὺς ἀναβλέψαντας δύο τυφλούς, ἑτέρᾳ δέ τὰ κατὰ τὸν ἔνα τοῦτον υἱὸν Τιμαίου Βαρτιμαῖον, κα]]ι ἄλλῃ τὰ κατὰ τὸν Λουκᾶν. εἴπερ γὰρ ἀκριβῶς πιστεύομεν ἀναγεγράφθαι συνενοῦντος καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος τὰ εὐαγγέλια, καὶ μὴ ἐσφάλησαν ἐν τῷ ἀπομνημονεύειν οἱ γράψαντες αὐτό, δῆλον ὅτι, ἐπεὶ μὴ δυνατὸν ἐν μιᾷ καὶ τῇ οὐτῇ ἐπιδημίᾳ ἀληθὲς εἶναι δύο τυφλοὺς τεθεραπεῦσθαι καὶ ἕνα, ἑτέρα μέν ἐΠιδημία δεδήλωται ὑπὸ τοῦ Ματθαίου ἑτέρα δὲ ὑΠὸ τοῦ Μάρκου, ἤδη δὲ καὶ ἄλλη ὑΠὸ τοῦ Λουκᾶ, ὡς τῷ ἐπιστήσαντι ἐκ τῆς πρὸς τοὺς λοιποὺς διαφορᾶς ἔστι καὶ τοῦτο τεθαρρηκότως ἀποφήνασαι. καὶ οὐδέν θαυμαστὸν ἐπιτηρήσαντά τινα τῶν ἐν Ἱεριχὼ τὴν προτέραν θεραπείαν διὰ τῆς <αὐτῆς> λέξεως καὶ τῆς ὁμοίας ἀξιώσεως καὶ ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ βεβουλῆσθαι θεραπευθῆναι. εἴποι δ’ δ’ τις <ὅτι> οὕτω καὶ ἄλλος ἐστὶν ὁ κατὰ τὸν λουκᾶν τυφλὸς θεραπευθείς. ὁ μέντοιγε ὅλων τούτων ζητῶν βοθυτέραν διήγησιν φήσει ὅτι ἔν καὶ τό αὐτὸ πρᾶγμα διαφόροις λέξεσι παρισταται δύο μέν γὰρ τυφλοὶ εἰσιν ὡς ἀποδέδοται) Ἰσραὴλ καὶ Ἰούδας, εἷς δέ ὁ ὅλος τούτων λαός, ὅτε εἶς δηλοῦται θεραπευόμενος τυφλός. ὄχλου« οὖν »ἱκανοῦ« τοῦ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν συνεκπορευομένου ἀπὸ τῶν κοσμικῶν τῷ Ἰησοῦ καὶ τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ, Ἰσραηλιτικόν τι λεῖμμα »παρὰ τὴν ὁδὸν« καθεζόμενον <τουτέστι παρὰ τὰς προφητικὰς γραφὰς> καὶ πενόμενον τοῖς νοήμασι καὶ ἐπαιτοῦν τὰ εἰς τὴν χρείαν τῆς ψυχῆς, ἀκοῦσαν ὅτι 1 Ἰησοῦς ὀ Ναζαρηνός ἐστιν«, ἄρχεται μέγα βοῶν ἀξιοῦν τὸν σωτῆρα ὡς υἱὸν Δαυΐδ ἔλεον αὐτῷ παρασχεῖν. καὶ ἐπὰν ἴδης τῶν ἀπὸ Ἰουδαίων πιστευόντων εἰς τὸν Ἰησοῦν τὴν περὶ τοῦ σωτῆρος πίστιν, ὁτὲ μὲν ἐκ Μαρίος καὶ τοῦ Ἰωσὴφ οἰομένων αὐτὸν εἶναι ὁτέ δὲ ἐκ Μαρίας μέν μόνης καὶ τοῦ θείου πνεύματος, οὐ μὴν καὶ μετὰ τῆς περὶ αὐτοῦ θεολογίας, ὄψει πῶς οὗτος ὁ τυ- φλὸς λέγει τὸ υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με«, ᾧ ἐπιτιμῶσιν οἶ »πολλοί«· πολλοὶ γὰρ οἱ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἐκπορευόμενοι ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἐπιτιμῶντες τῇ πτωχείᾳ τῶν ἀπὸ τῶν Ἰουδαίων πιστεύειν δολούντων. κοὶ ἀλόγων δὲ ἐπὶ τὴν εὐγενῆ Ψυχὴν τὰ τοιαῦτα πτωχεύσσσαν καὶ μέχρι ἐπαιτήσεως φθάσασαν, οὐ πόνυ τι διαμαρτήσῃ τοῦ λόγου. Ἐπεὶ δέ ἔδοξε τῷ Μάρκῳ καὶ τὸ τοῦ πατρὸς τοῦ τυφλοῦ ὄνομα ἀναγράψαι ὅτι Τίμαιος ἦν, καὶ τὸ τοῦ τυφλοῦ ὅτι Βαρτιμαῖος ἐκαλεῖτο, ζητοῦμεν μή πη ἐνενόησέ τι ὁ Μᾶρκος βαθύτερον κατὰ τὸν τόπον. καὶ ἀναλλοίως τάχα μέν ἀπὸ τῆς ἱστορίας λοβὼν προσέθηκε τό ὄνομα, εἴποι δ’ ἂν τις καὶ ποιήσας αὐτὸ ὡς χρήσιμον. καὶ εἰ μὴ δόξομεν ψυχρεύεσθαι μέχρι τῆς τῶν τοιούτων ἐξετάσεως φθάνοντες. ζητοῦμεν τὸν τῆς τιμῆς ἐπώνυμον Τίμαιον καὶ τὸν υἱὸν αὐτοῦ Βαρτιμαῖον, ὅπερ ἐστὶν υἱὸν Τιμαίου. μήποτε δὲ διὰ τὸ τίμιον τοῦ πατριάρχου Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ τροπικῶς ἐκεῖνός ἐστιν ὁ Τίμαιος · οἱ δὲ τὴν εὐγένειαν ἀπ’ ἐκείνου κεκτημένοι ὁ Βαρτιμαῖος τυφλὸς διὰ τὰ προειρημένα, ὁμοίως δέ καὶ καθεζόμενος »παρὰ τὴν ὁδὸν« καὶ »ἐπαιτῶν. εἶτα ἐπείπερ| λέγοντι αὐτῷ · υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με«, ἐπετίμων οἱ πολλοὶ ἵνασιωπήσῃ«, ζητῶ εἰ δύνασαι πολλοὺς μὲν εἰπεῖν ἐπιτιμῶντος »ἵνα σιωπήσῃ« τῷ Ἐβιωναίῳ καὶ πτωχεύοντι περὶ τὴν εἰς Ἰησοῦν πίστιν τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, οἵτινες παρ᾿ ὀλίγους ἅπαντες πεπιστεύκασιν αὐτὸν ἐκ παρθένου γεγενῆσθαι, καὶ ἐπιτιμῶσιν »ἵνα σιωπήσῃ« τῷ οἰομένῳ αὐτὸν ἐκ σπέρματος ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς εἶναι, κατάγοντα τὸ γένος ἀπὸ τοῦ Δαυΐδ. ἀλλὰ καίτοιγε τῶν πολλῶν ἐπιτιμώντων »πολλῷ μᾶλλον« κέκραγε, πιστεύων μὲν ἐπὶ τὸν Ἰησοῦν ἀνθρωπικώτερον δὲ πιστεύων, καὶ κεκραγὼς λέγει· »υἱὸς Δαυΐδ, ἐλέησόν με«. ἀλλ᾿ ὁ φιλάνθρωπος σωτὴρ στάς, οὐκέτι (κατὰ τὸν Ματθαῖον) αὐτὸς αὐτὸν φωνεῖ, ἀλλ᾿ εἶπεν αὐτὸν φωνηθῆναι· οἱ δὲ προσταχθέντες εἶπον αὐτῷ· »θάρσει, ἔγειραι« (καθεζομένῳ γὰρ αὐτῷ καὶ ἀναπεπτωκότι φασίν· »ἔγειραι«) καὶ λέγουσι· »φωνεῖ σε«. μετὰ ταῦτά φησιν ὁ Μᾶρκος ὅτι »ἀποβαλὼν τὸν Ἰησοῦνα. ἆρ᾿ οὖν οὐδὲν ἐννοήσας ἀνέγραψε περὶ τοῦ ἀποβαλόντα αὐτὸν τὸ ἱμάτιον ἀναπεπηδηκότα ἐληλυθέναι πρὸς τὸν την ταῦτα προσερρῖφθαι τῷ εὐαγγελίῳ; ἐγὼ μὲν οὖν ἰῶτα ἓν ἢ μίαν κεραίαν οὐ πιστεύω κενὴν εἶναι θείων μαθημάτων, τὸ δὲ ἐπιτυγχάνειν ἑρμηνεύοντα ἡγοῦμαι πολλοῦ δεῖσθαι λόγου διὰ τὸ δυσερμήνευτον τῶν πραγμάτων. μήποτ’ οὖν τὰ ὡς τυφλοῦ καὶ ἐπαίτου * * * ἐπιγαμβρεύματα καὶ περιβόλαια, οἷς περιβέβλητο ὁ Βαρτιμαῖος, δηλοῦται· ἅτινα ἀπέβαλεν ὁ τυφλὸς ἀκούσας· »θάρσει, ἔγειραι, φωνεῖ σε« καὶ ἀποβαλὼν τὰ τῆς ἐπαιτήσεως καλύμματα καὶ περιβόλαια »ἀνεπήδησε καὶ ἀνέστη«, ἵνα ἔλθῃ πρὸς τὸν Ἰησοῦν καὶ τυχὼν τῆς παρ’ αὐτοῦ ἀποκρίσεως εἰρημένης πρὸς τὴν ἀξίωσιν τῆς »τί θέλεις ποιήσω;« καὶ αὐτὸς εἴπῃ μείζονα φωνὴν τῆς »υἱὲ Δαυΐδ, ἐλέησόν με« · μεῖζον γὰρ ἐπινενόηται τοῦ »υἱὲ Δαυΐδ« τῷ λέγοντι »Ῥαββουνὶ« καὶ τὸ εἶδος τοῦ ἐλέους παραστήσαντι διὰ τοῦ ἵνα ἀναβλέψω«. καὶ ὁ σωτήρ γε διὰ μὲν τοῦ υἱέ Δαυΐδ, ἐλέησόν με« οὐ δίδωσι τὴν εὐεργεσίαν οὐδ’ ὅτε τὸ ἱμάτιον τῆς <τυφλότητος καὶ τῆς τῆς> ἐπαιτήσεως οὐδ’ ὅτε ἐκαθέζετο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐποικῶν. διὰ δέ τὸ »Ῥαββουνί, ἴνα ἀναβλέψω« εἶπεν αὐτῷ· »ὕπαγε, η πιστις σου σεσωκε σε«. καὶ ὁ μέν σωτὴρ εἰπεν αὐτῷ· »ὕπαγε«, ὁ δὲ τοῦ προστάγματος τούτου κρεῖττον πεποίηκεν· οὐ γὰρ ἀπελήλυθεν, ἀλλὰ »ἠκολούθει« τῷ Ἰησοῦ ἐν τῇ ὁδῷ«, ἐπεὶ »εὐθέως ἀνέβλεψεν«.

16.13Luka'nınkine de bakalım; şöyledir: “Eriha'ya yaklaşırken bir kör yol kenarında oturmuş dileniyordu” ve devamı, “bütün halk bunu görünce Tanrı'ya övgüler etti” sözüne kadar. Bunun da diğerleriyle ortak olan kısmı, bize göründüğü şekilde açıklandığından tekrarlamayacağız; yerinde ve kendine özgü olanları elimizden geldiğince ortaya koyacağız. Önce dikkat et: Matta ve Markos körlerle ya da körle ilgili olayın İsa müritleriyle Eriha'dan çıkarken olduğunu yazıyorlar; Luka ise “Eriha'ya yaklaşırken” diyor. Demek ki Luka'ya göre İsa Eriha'ya girerken ve ona yakınken kör hakkındaki tertibi yerine getiriyor. Gizemli anlama göre biri şöyle diyebilir: Birinci Luka'nınki, ikinci Markos'unki, üçüncü Matta'nınkidir. Çünkü önce Eriha'ya yaklaşmak, sonra oraya girmek, sonra oradan çıkmak gerekir. Luka “Eriha'ya yaklaşırken” diye yazdı; Markos “Eriha'ya geldi ve oradan çıkarken”; Matta ise ne Eriha'ya yaklaşmayı ne de Eriha'ya gelişi yazdı, yalnız “Eriha'dan çıkarken büyük bir kalabalık onun ardından gitti” dedi. Demek ki Luka'daki olayı Eriha'ya yaklaşınca, Markos'takini Eriha'ya gelince, Matta'dakini oradan çıkınca yapmış olabilir.

Şunu da görüyorsun: Luka'daki kör “kalabalığın” (İsa'nın değil) “geçtiğini duyunca bunun ne olduğunu” sordu; Markos'taki “Nasıralı İsa olduğunu duyunca bağırmaya başladı”; Matta'daki yol kenarında oturan iki kör ise “İsa'nın geçtiğini duyunca bağırdılar.” Matta'da körlerin yanındaki İsa Nasıralı değildir; ötekilerde öyledir: Markos'taki kör “Nasıralı İsa olduğunu” duyar, Luka'daki de kalabalığa “bunun ne olduğunu” sorduğunda ona “Nasıralı İsa geçiyor” diye haber verilince öğrenir.

Bundan sonra dikkat et: “Davut oğlu, bana acı” diye haykıran köre önde gidenler “sussun diye” çıkıştılar. Sanki “ilk iman edenler, Davut oğlu diyeni, sussun ve onu daha aşağı bir adla anmasın diye azarladılar, bunun yerine ‘Tanrı'nın Oğlu, bana acı’ desin diye” diyor. Ama o “daha çok bağırdı: Davut oğlu, bana acı.” Sonra “İsa durup onun getirilmesini buyurdu.” Bak, gözlemlediğimiz gibi bu kör daha aşağıda değil mi: İsa onu ne kendisi çağırdı ne de çağrılmasını söyledi; bunları kavrayamayacağı, kendi kendine ona gelemeyeceği için “yanına getirilmesini buyurdu.” Sonra “yaklaşınca ona sordu: Senin için ne yapmamı istiyorsun?” Sorulan kişi kendisine yaklaşmadan önce sormadı; o yaklaşınca sorulduğu için “Rab, görmeyi isterim” dedi. Sonra İsa ona “Gör, imanın seni kurtardı” dedi.

Matta'daki körlerin bir üstünlüğü vardır: Onlar hakkında “İsa acıyarak gözlerine dokundu” diye yazılıdır; ama ne Markos'takine ne de Luka'dakine dokundu. Luka'dakinin de bir üstünlüğü vardır: “Hemen görmeye başlayınca” yalnız onu izlemekle kalmadı, diğerlerinden fazla bir şey yaptı; çünkü “Tanrı'yı yücelterek ardından gitti” diyor. Bunun sonucu, izleyip Tanrı'yı yüceltmesiyle, bütün kalabalığın görüp “Tanrı'ya övgüler etmesi” oldu.

Bu yerler hakkında şimdilik, ister kendimiz bilerek ister başkasından alarak, bunları gördük. Tanrı dilediğine daha zengin bir bilgelik sözü ve bilgi ışığı içinde daha parlak bir söz versin ki, bunlar böyle lütuflarla karşılaştırıldığında güneşin yanında kandil gibi kalsın.

16.13

Ἰδωμεν δὲ καὶ τὸ τοῦ Λουκᾶ οὕτως ἔχον · ἐγένετο δέ ἐν τῷἐγγίαὐτὸν εἰς Ἱεριχὼ καὶ τυφλός τις ἐκάθητο παρὰ τὴν ὁδὸν ἐπαιτῶν« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »καὶ πᾶς ὁ λαὸς ἰδὼν ἔδωκεν αἶνον τῶ θεῶ«. καὶ τούτου δέ τὰ μέν κοινὰ πρὸς τοὺς λοιποὺς ἤδη τῆς κατὰ τὸ φανὲν ἡμῖν διηγήσεως τετευχότα οὐκ ἐπαναληψόμεθα, τὰ δέ καίρια καὶ ἴδια κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν παραστήσομεν. καὶ πρῶτόν γε παρατήρει ὅτι Ματθαῖος μέν καὶ Μᾶρκος ἐκπορευομένου μετὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἀπὸ τῆς Ἱεριχὼ ἀνέγραφεν γεγονέναι τὰ περὶ τοὺς τυφλοὺς ἢ τὸν τυφλόν · ὁ δέ Λουκᾶς φησιν · ἐγένετο δὲ ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ«. οὐκοῦν κατὰ τὸν Λουκᾶν εἰσερχόμενος εἰς τὴν Ἱεριχὼ καὶ ἐγγὺς αὐτῆς γενόμενος ἐπιτελεῖ τὴν κατὰ τὸν τυφλόν οἰκονομίαν. καὶ εἴποι τις ἂν κατὰ τὸν μυστικὸν λόγον ὅτι πρῶτόν ἐστι τὸ τοῦ Λουκᾶ, δεύτερον δέ τὸ τοῦ Μάρ- κου, καὶ τρίτον τὸ τοῦ Ματθαίου. πρῶτον γὰρ δεῖ ἐγγίσαι τῇ Ἱεριχώ εἶτα εἰσελθεῖν εἰς αὐτήν, καὶ <μετὰ ταῦτα δὲ> ἐκπορευθῆναι ἀπ’ ἀνέγραψε τοίνυν ὁ μὲν Λουκᾶς τὸ ἐγένετο ἐν τῷ ἐγγίζειν αὐτὸν εἰς Ἱεριχώ«, ὁ δὲ Μᾶρκος· » καὶ ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, καὶ εἰσπορευομένου αὐτοῦ ἐκεῖθεν«, ὁ δὲ Ματθαῖος οὔτε τὸ ἐγγίζειν τῇ Ἱεριχώ ἀνέγραφεν οὔτε ὅτι ἔρχεται εἰς Ἱεριχώ, ἀλλὰ μόνον ὅτι ἐκπορευομένων αὐτῶν ἀπὸ Ἱεριχώ, ἠκολούθησεν αὐτῷ ὄχλος πολύς. δύναται οἶν τὸ μὲν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἐγγίσας τῇ Ἱεριχώ πεποιηκέναι, τὸ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον ἐλθὼν εἰς Ἱεριχώ, τὸ δέ κατὰ τὸν Ματθαῖον ἐκπορευθεὶς ἀπ’ αὐτῆς. ὁρᾷς δὲ ὅτι κοὶ ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν τυφλὸς »ἀκούσας ὄχλου διαπορευομένου (καὶ οὐ δήπου τοῦ Ἰησοῦ) τὶ ἂν εἴη«, ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον »ἀκούσας ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνός ἐστιν ἤρξατο κράζειν«, οἱ δέ κατὰ τὸν ματθαῖον δύο τυφλοὶ καθήμενοι παρὰ τὴν ὁδόν, ἀκούσαντες ὅτι Ἰησοῦς παράγει, ἔκραξαν. καὶ οὐκ ἔστιν ὁ κατὰ τὸν Ματθαῖον παρὰ τοῖς τυφλοῖς Ἰησοῦς Ναζαρηνός, ἀλλ’ ὁ παρὰ τοῖς λοιποῖς, ὧν ὁ μέν κατὰ τὸν Μᾶρκον <τυφλὸς> ἀκούει ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζορηνός ἐστιν«, ὁ δέ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ὅτε ἐπυνθάνετο παρὰ τοῦ ὄχλου »τί ἂν εἴη τοῦτο«, ἔμαθεν ἀπαγγειλάντων αὐτῷ ὅτι Ἰησοῦς ὁ Ναζαρηνὸς παρέρχεται. Ἑξῆς δέ τούτοις παρατήρει ὅτι τῷ βοήσαντι τυφλῷ <καὶ> λέγοντι · υἱέ Δαυΐδ, ἐλέησόν με« οἱ προάγοντες ἐπετίμων, ἵνα σιωπήσῃ«, ὡσεὶ ἔλεγεν· οἱ πρῶτοι πιστεύσαντες ἐπετίμων τῷ λέγοντι· υἱέ »υἱὲ Δαυΐδ«, ἵνα σιγήσῃ καὶ μὴ ἀναγορεύσῃ αὐτὸν τῷ ἐλάττονι ὀνόματι. ἀλλ’ οἱονεὶ λέγῃ · υἱὲ θεοῦ, ἐλέησόν με. ἀλλ’ ἐκεῖνος »πολλῷ μᾶλλον ἔκρξεν· υἱέ Δαυΐδ, ἐλέησόν με«. εἶτα φησὶ) σταθεὶς ὁ Ἰησοῦς ἐκέλευσεν αὐτὸν ἀχθῆναι πρὸς αὐτόν«. καὶ ὅρα εἰ μὴ ὡς παρατετηρήκαμεν) ὑποδεέστερός ἐστιν οὗτος ὁ τυφλός · οὔτε γὰρ ὁ Ἰησοῦς αὐτὸν ἐφώνησεν οὔτε εἶπεν αὐτὸν φωνηθῆναι, ἀλλ’ ὡς μὴ χωροῦντα ταῦτα »ἐκέλευσεν αὐτὸν« <ὠς> μὴ μὴ δυνάμενον καθ’ αὑτὸν αὑτὸν πρὸς αὐτὸν »ἀχθῆναι πρὸς αὐτόν«. εἶτα (φησίν) »ἐγγίσαντος αὐτοῦ ἐπηρώτησεν αὐτὸν εἰπών· τί σοι θέλεις ποιήσω;« καὶ οὐ πρότερον ἐπηρώτησεν αὐτὸν ἢ ὁ ἐρωτώμενος ἤγγισεν αὐτῷ, ἀλλ’ ἐπεὶ ἤγγισε, διὰ τοῦτο ἐρωτηθεὶς εἶπε τὸ ἶνα ἀναβλέψω, κύριε«. εἶτα φησὶν) ἀποτιθεὶς »εἶπεν αὐτῷ Ἰησοῦς · ἀνάβλεψον · ἡ πίστις σου σέσωκέ σε«. πλεῖον δέ <τι> ἔχουσιν οἱ κατὰ τὸν Ματθαῖον τυφλοί, ἐφ’ ὧν γέγραπται ὅτι σπλαγχνισθεὶς Ἰησοῦς ἥψατο τῶν ὀμμάτων αὐτῶν· οὐχ ἥφατο δέ οὔτε τοῦ κατὰ τὸν Μᾶρκον οὔτε τοῦ κατὰ τὸν Λουκᾶν. ἔχει δέ πόλιν πλεονέκτημά τι ὁ κατὰ τὸν Λουκᾶν, ἐπείπερ ἡνίκα »παραχρῆμα ἀνέβλεψεν«, οὐ μόνον ἠκολούθει αὐτῷ, ἀλλὰ πλεῖόν τι εἶχε παρὰ τοὺς λοιΠούς · »ἠκολούθει« γὰρ φησὶν) »αὐτῷ δοξάζων τὸν θεόν«. καὶ ἦν τὸ τέλος τούτου, ἐν τῷ ἀκολουθεῖν καὶ δοξάζοντος τὸν θεόν, <τὸ> πάντα τὸν ὄχλον ἰδόντα δοῦναι »αἶνον τῷ θεῷ«. ταῦτα μέν ἐπὶ τοῦ πορόντος ἡμεῖς εἰς τοὺς τόπους, <εἴτε γνόντες> εἴτε λαβόντες, εἴδομεν · θεὸς δὲ δοίη ᾧ βούλεται λόγον σοφίας πλουσιώτερον καὶ λόγον ἐν φωτὶ γνώσεως τρανότερον, ἵνα ταῦτα τοῖς ἀπὶ τοιούτων χαρισμάτων συγκρινόμενα εὑρεθῇ ὡς λύχνος παρ’ ἥλιον.

16.14“Kudüs'e yaklaşıp Zeytin Dağı'ndaki Beytfaci'ye geldiklerinde” ve devamı, “eşeğe ve yük hayvanının yavrusu sıpaya binmiş olarak” sözüne kadar (Mt 21,1–5). Markos da bu yeri şöyle yazmıştır: “Kudüs'e, Zeytin Dağı'ndaki Beytanya'ya yaklaştıklarında” ve devamı, “hemen geri gönderecektir” sözüne kadar. Luka ise şöyle: “Bunları söyledikten sonra önden yürüyerek Kudüs'e çıktı” ve devamı, “şöyle diyeceksiniz: Efendisinin ona ihtiyacı var” sözüne kadar.

İncilin bu tür sözlerinde yazanların amacına ve tercihine dikkat etmek özellikle gereklidir: Kurtarıcı'nın yaptığı harika ve şaşırtıcı işlerin yanına, böyle hiçbir şey göstermeyen şeyleri neyi hedefleyerek yazdılar? Körlerin görmesi, felçlilerin iyileşmesi, ölülerin dirilmesi, cüzamlıların temizlenmesi konusunda İncil yazarlarının, yazılarını okuyacakların İsa hakkında bilgilenmesi için çaba harcadıklarını kabul edelim. Peki önümüzdeki şu sözle ne kastediyorlar: İsa müritleriyle Kudüs'e yaklaşıp Zeytin Dağı'nın yakınındaki Beytfaci'ye geldiğinde, iki mürit gönderip bir eşek ile sıpayı çözüp kendisine getirmelerini buyurdu? Oysa o, zaman zaman daha uzun yolu yaya gitmekten çekinmemiş ve yolu kendi ayaklarıyla tamamlamıştı; Kudüs'ten Samiriye üzerinden Celile'ye geçerken yaptığı gibi, “yoldan yorgun düşüp” kuyunun yanına oturmuştu. İsa bağlı eşeğin sıpasıyla birlikte çözülmesini buyururken, karşı çıkana “Efendisinin onlara ihtiyacı var, hemen geri gönderecektir” denmesini emrederken ne amaçlıyor? Çünkü böyle büyük bir Rabbin, çoktan bağlı olan eşek ile sıpaya ihtiyacı olması, onun yüceliğine layık bir şey göstermelidir.

Peygamber Berekya oğlu Zekeriya bu yerdeki araştırmayı daha da zorlaştırıyor; bunlar hakkında dikkate değer bir peygamberlik etmiştir. O peygamberlikte aynen şöyle yazılıdır: “Sevin, Siyon kızı; duyur, Kudüs kızı. İşte kralın sana geliyor; adildir ve kurtarıcıdır; kendisi yumuşak huyludur, yük hayvanına ve genç sıpaya binmiştir.” Siyon kızı için bu peygamberliklerin nasıl büyük sevince layık olduğunu peygamberden öğrenmek istersen şunu dinle: “Efrayim'den savaş arabalarını, Kudüs'ten atı yok edecek; savaş yayı yok edilecek. Milletlerden çokluk ve barış gelecek. Sulara denize kadar, nehirlerin ağızlarına kadar egemen olacak. Sen de ahdin kanıyla tutsaklarını susuz çukurdan gönderdin. Ey cemaatin tutsakları, kalede oturacaksınız; yabancılığının bir günü yerine sana iki kat ödeyeceğim.”

Sözü daha fazla uzatmamak için, peygamberliği İncil'deki olayla karşılaştırmak isteyene, metin önündeyken bu yerlerdeki her şeyi incelemeyi bırakalım. Başka yerlerde olduğu gibi burada da işaret ettik: Matta ve Yuhanna peygamberlik sözünü aynı kelimelerle aktarmamışlardır. Çünkü “Sevin, Siyon kızı, duyur, Kudüs kızı” ile “Siyon kızına söyleyin” ya da “Korkma, Siyon kızı” aynı şey değildir. Ayrıca Matta, “İşte kralın sana geliyor” ile “yumuşak huylu” arasındaki “adil ve kurtarıcı” sözünü aktarmamıştır. Üstelik “yük hayvanına ve genç sıpaya binmiş” yerine “eşeğe ve yük hayvanının yavrusu sıpaya binmiş” (ya da bazı nüshalarda “yük hayvanının sıpasına”) der. Yuhanna ise “yük hayvanına ve genç sıpaya binmiş” yerine “eşek sıpasına oturarak geliyor” der. O, bu yerin bilgi gerektirdiğini göstererek şunu ekler: “Müritleri bunları önce anlamadılar.”

16.14

Κοὶ ὅτε ἤγγισαν εἰς Ἱεροσόλυμα καὶ ἦλθον εἰς Βηθφαγὴ πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου (Matth. 21, – 5). καὶ ὁ Μᾶρος δέ κατὰ τὸν τόπον οὕτο)ς ἀνέγραφε · καὶ ὅτε εγγίζουσιν εἰς Ἱεροσόλυμα κοὶ εἰς Βηθανίαν πρὸς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν« καὶ <τὰ> ἐξῆς ἕως τοῦ καὶ εὐθέως ἀποστελεῖ«· ὁ δὲ Λουκᾶς τοῦτον τὸν τρόπον · καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐπορεύετο ἔμπροσθεν ἀναβαίνων εἰς Ἱεροσόλυμα« καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ οὕτως ἐρεῖτε · ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει«. Ἄξιόν ἐστι μάλιστα ἐπὶ τῶν τοιούτων τοῦ εὐαγγελίου ῥητῶν ἐπιστῆσαι τῷ βουλήματι τῶν ἀναγραφόντων κοὶ τῇ προαιρέσει αὐτῶν, τί σκοποῦντες ἀνέγραψαν πρὸς τοῖς τεραστίοις καὶ παραδόξοις τῶν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος γεγενημένων καὶ τὰ μηδὲν ἐμφαίνοντα τοιοῦτον. ἔστω γὰρ περὶ τυφλῶν ἀναβλέψεως καὶ παρέτων ἰάσεως καὶ νεκρῶν ἀναστάσεως κοὶ λεπρῶν καθαρίσεως πεπραγματεῦσθαι τοὺς εὐαγγελιστὰς εἰς οἰκοδομὴν τὴν περὶ τοῦ Ἰησοῦ τοῖς ἐντευξομένοις αὐτῶν τῇ γροφῇ, τί βούλεται αὐτοῖς τὸ προκείμενον ῥητόν, καθὸ ἡνίκα τοῖς Ἱεροσολύμοις ἤγγισεν ὁ Ἰησοῦς μετὰ τῶν μαθητῶν καὶ ἐλήλυθεν εἰς Βηθφαγὴν πλησίον τοῦ ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, ἀπέστειλε δύο μαθητὰς ἐντελλόμενος αὐτοῖς περὶ ὄνου καὶ πώλου ἴνα λύσαντες ἀγάγωσιν αὑτῷ, τῷ ἔσθ’ ὅτε μὴ ὁκνήσαντι πλείονα ὁδὸν πεζευσαι, καὶ τοῖς ἑαυτοῦ ποσὶ τὴν ὁδοιπορίαν εκτελεσαι, ὡς ὅτε ἀπὸ Ἱεροσολύμων διήρχετο διὰ τῆς Σαμαρείας <εἰς τὴν καὶ> φθάσας ἐπὶ τὸ κοπιάσας ἐκ τῆς ὁδοιπορίας« ἐκαθέσθη παρ’ αὐτῷ; τί δέ καὶ αὐτῷ τῷ Ἰησοῦ πρόκειται ὄνον δεδεμένην μετὰ πώλου λύεσθαι κελεύοντι <καὶ> προστάσσοντι λέγειν τῷ ἐπὶ τούτῳ φάσκοντι ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει· εὐθέως δὲ ἀποστελεῖ αὐτούς; ὁ γὰρ τηλικοῦτος κύριος, χρείαν ἔχων ὄνου κοὶ πώλου τῶν πάλαι δεδεμένων, ἐμφαινέτω * * * τι ἄξιον αὐτοῦ τῆς μεγαλοπρεπείας. Ἐπιτείνει δὲ τὴν κατὰ τὸν τόπον ζήτησιν προφήτης Ζαχαρίας ὁ τοῦ Βαραχίου, προφητεύσας περὶ τούτων προφητείαν ἀξίαν ἐπιστάσεως, ἐν ᾗ αὐταῖς λέξεσι γέγραπται ταῦτα· χοῖρε »χαῖρε θύγατερ Σιών· | κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλήμ· ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχαταί σοι δίκαιος καὶ σῴζων, αὐτὸς πραΰς καὶ ἐπιβεβηκῶς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον«. εἰ δέ βούλει ἀπὸ τοῦ προφήτου μαθεῖν πῶς ἐστι χαῖρε σφόδρα] χαρᾶς ἄξια τῇ θυγατρὶ Σι(ὸν τὰ προφητευόμενα, ἄκουε τοῦ κοὶ ἐξολοθρεύσει ἅρματα ἐξ Ἐφραΐμ καὶ ἵππον ἐξ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐξολοθρευθήσεται τόξον πολεμικόν, καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη ἐξ ἐθνῶν· καὶ κατάρξει ὑδάτων ἕως θαλάσσης καὶ ποταμῶν διεκβολὰς γῆς. καὶ σὺ ἐν αἵματι διαθήκης ἐπαπέστειλας δεσμίους σου ἐκ λάκκου οὐκ ἔχοντος ὕδωρ. καθήσεσθε ἐν ὀχυρώματι δέσμιοι τῆς συναγωγῆς, κοὶ ἀντὶ μιᾶς ἠμερας παροικίας σου διπλᾶ ἀνταποδώσω σοι«. κοὶ ἵνα μὴ μηκύνωμεν τὸν λόγον ἐπὶ πλεῖον, καταλίπωμεν τῷ βουλομένῳ συγκρῖναι τὴν προφητείαν τῇ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον ἱστορίᾳ ὅλα τὰ κατὰ τοὺς τόπους ἐξετάσαι παρακειμένης τῆς λέξεως. ἐσημειωσάμεθα δέ ὥσπερ ἐπ’ ἄλλων ὅτι μὴ αὐτοῖς λέξεσιν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Ἰωόννης ἐξέθεντο τὸ προφητικόν· οὐ γὰρ ταὐτὸν τὸ »χαῖρεσφόδρα, θύγατερ Σιών, <κήρυσσε, θύγατερ Ἱερουσαλὴμ> « τῷ· εἴπατε τῇ θυγατρὶ Σιὼν <ἢ τῷ μὴ φοβοῦ, θυγάτηρ Σιών«>, ἀλλὰ <καὶ τὰ> μετὰ τὸ ἰδοὺ ὁ βασιλεύς σου ἔρχεταί σου) προτεταγμένα τοῦ »πραΰς« οὐκ ἐξέθετο ὁ Ματθαῖος, οὕτως ἔχοντα · δίκαιος καὶ σῲζων αὐτός«. ἔτι δέ ἀντὶ τοῦ καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὑποζυγίου ’ »καὶ ἐιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον> καὶ πῶλον νέον« ἢ ὡς ἔν τισι πῶλον ὑποζυγίου«. ὁ δέ Ἰωάννης ἀντὶ τοῦ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον <καὶ πῶλον νέον>« πεποίηκε· »καθήμενος ἔρχεται ἐπὶ πῶλον ὄνου« · ὅστις ἐμφαίνων ὅτι γνώσεως δεῖται τὸ κατὰ τὸν τόπον, ἐπιφέρει τὸ »ταῦτα δὲ οὐκ ἔγνωσαν οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ τὸ πρότερον«.

16.15Biri şunu sorabilir: Peygambere göre Siyon kızına çok sevinmesi ve Kudüs kızına “yük hayvanına ve genç sıpaya binmiş olan” için duyurması neden buyruluyor? Oysa İsa kısa süre sonra Kudüs'ü görünce onun için ağladı ve “Kudüs, Kudüs, peygamberleri öldüren” ve devamını söyledi. Bak, burada sevinmesi buyurulan Siyon kızını ve duyurması buyurulan Kudüs şehrinin kızını, Rabbi çarmıha geren değil, çarmıha gerileni kabul eden göksel Siyon olarak açıklayabilir misin? Bu Siyon hakkında İbranilere Mektup'ta şöyle yazılıdır: “Siz Siyon Dağı'na, yaşayan Tanrı'nın şehrine, göksel Kudüs'e, on binlerce meleğin bayram topluluğuna yaklaştınız.” Galatyalılara Mektup'ta da: “Yukarıdaki Kudüs özgürdür, o bizim annemizdir.”

Belki de bunlar, Kurtarıcı'nın kendi binitlerini müritleri aracılığıyla bağlardan çözmesinin simgesidir: O zaman o halktan iman edenlerin ve milletlerden iman edenlerin. Çünkü o zamanki sinagog günahlarla bağlıydı; onunla birlikte, sonradan yeni olan, milletlerden iman eden halk olan sıpa da bağlıydı. Kurtarıcı yukarıdaki Kudüs'e çıkışa yaklaşırken, ikisinin de öğretici müritler tarafından çözülmesini buyurdu; onlara Kutsal Ruh'u verdi ve şöyle dedi: “Kutsal Ruh'u alın. Kimin günahlarını bağışlarsanız bağışlanmış olur; kiminkini tutarsanız tutulmuş olur.” Mesih'in “mektubun değil, ruhun yeni ahdinin hizmetkârları” olmaya yeterli kıldığı müritleri daima bağlı eşeği ve sıpayı çözüp İsa'ya götürürler; o da gerçek müritlerince eski günah bağından çözülen binitleri kullanmak ister. Tanrı'nın Oğlu'na, insanları sevdiği için, bağlı eşeğe ve onunla bağlı sıpaya böyle ihtiyaç duymak yaraşır. Onlara ihtiyacı vardır, çünkü üzerlerine oturarak kendisi dinlenmekten çok, üzerine oturduklarını dinlendirir.

16.15

Ζητήσαι δ’ ἂν τις πῶς εὐλόγως προστάσσεται κατὰ τὸν προφήτην χαίρειν σφόδρα θυγάτηρ Σιὼν κοὶ κηρύσσειν θυγάτηρ Ἱε. ρουσολὴμ διὰ τὸν ἐπιβεβηκότα ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον«, ὅτε μετὰ βραχὺ ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ ἔκλαυσεν <ἐπ’ αὐτὴν« ὁ Ἰησοῦς λέγων »Ἱερουσαλὴμ Ἱερουσαλὴμ,> ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας« καὶ τὰ ἑξῆς. πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι Σιὼν νῦν δὴ λεγομένην θυγατέρα τοῦ προστάσσοντος αὐτῇ χαίρειν καὶ Ἱερουσαλὴμ πόλιν θυγατέρα τοῦ κηρύσσειν αὐτῇ κελεύοντος, εἰπεῖν εἶναι <μὴ τὴν τόν κύριον σταυρώσασαν, άλλὰ τὴν δεομένην τὸν ἐσταυρωμένον, Σιὼν> τὴν ἐπουρανίαν, περὶ ἧς ἐν μέν τῇ πρὸς Ἑβραίους γέγραπται τὸ »ἀλλὰ προσεληλύθατε Σιὼν ὄρει κοὶ πόλει θεοῦ ζῶντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ. καὶ μυριάσιν ἀγγέλων. πανηγύρει«, ἐν δὲ τῇ πρὸς Γαλάτας· ἡ δέ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ ἡμῶν«. μήποτε γὰρ σύμβολά ἐστι ταῦτα τοῦ σωτῆρος λύσαντος τῶν δεσμῶν διὰ τῶν μαθητῶν τὰ ἴδια ὀχήματα, τούς τε απὸ τοῦ λαοῦ πιστεύσαντας ἐκείνου τότε καὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. δεδεμένη γὰρ ταῖς ἁμαρτίαις ἦν ἡ τότε συναγωγή, δεδεμένος δὲ καὶ ὁ πῶλος μετ’ ἐκείνης ὁ ὕστερον γενόμενος νέος ἀπὸ τῶν ἐθνῶν <πιστεύων> λαός · καὶ τούτους ἀμφοτέρους εγγίζων τῇ εἰς τὴν ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἀνόδῳ ὁ σωτὴρ ἐκέλευσεν ὑπὸ τῶν μαθητῶν διδασκόντων λυθῆναι, δοὺς αὐτοῖς τὸ ἅγιον πνεῦμα καὶ εἰπών· »λάβετε πνεῦμα ἅγιον. ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται«. καὶ ἀεί γε οἱ μαθηταὶ < στοῦ> οὓς »ἱκάνωσε διακόνους καινῆς διαθήκης, οὐ γράμματος ἀλλὰ πνεύματος«, λύοντες τὴν δεδεμένην ὄνον κοὶ τὸν πῶλον ἄγουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν βουλόμενον ὀχήμασι χρήσασθαι τοῖς ὑπὸ τῶν γνησίων αὑτοῦ μαθητῶν λελυμένοις ἀπὸ τῶν πάλαι <ἁμαρτιῶν δεσμοῦ. καὶ πρέπει γε τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ οὕτω χρείαν ἔχειν φιλάνθρωπος γὰρ ἐστι) τῆς δεδεμένης ὄνου κοὶ τοῦ μετ’ αὐτῆς δεδεμένου πό)λου · χρείαν δ’ αὐτῶν ἔχει, ἶνα αὐτοῖς ἐπικαθίσας ἀναπαύσῃ μᾶλλον ἤπερ ἀναπαύσηται τοὺς οἷς ἐπικαθέζεται.

16.16Ama biri, açıklananların ardından gelen “Hemen onları geri gönderecektir” ya da “Hemen onu buraya geri gönderecektir” sözüyle anlatımın nasıl uyuşacağını soracaktır. Sorunu, Matta'daki iki hayvanın ya da Markos'taki sıpanın gönderilmesinin ne olduğunu araştırarak çözeceksin. Bağlıların Rabbinin, Elçi'nin şöyle dediği kişiden başkası olmadığı açıktır: “Bizim için bir Rab vardır, İsa Mesih; her şey onun aracılığıyladır.” “Sıpayı niye çözüyorsunuz?” diyenlerin ya da onları güdenlerin ona hiç karşı çıkmayacakları da açıktır. Çünkü Kurtarıcı, karşı çıkmayacaklarını bilerek, “Size biri bir şey derse, Efendinin onlara ihtiyacı var deyin” ya da “Size biri ‘Sıpayı niye çözüyorsunuz?’ derse, Efendisinin ona ihtiyacı var deyin” dedi. Luka'ya göre de: “Size biri ‘Niye çözüyorsunuz?’ diye sorarsa, şöyle diyeceksiniz: Efendisinin ona ihtiyacı var.”

Kurtarıcı Kudüs'e girip onlara ya da ona bindikten sonra, oraya yönelik gerekli bir iş için bir gönderme olacak mıydı, araştıracaksın; öyle ki eşek ile sıpa, sessizce geçilen, ima edilen ama açıkça bildirilmeyen bir iş yapsınlar. Bunun fikrini, Matta'daki mutluluk sözlerinin sırasına dikkat ederek alıyorum. Orada “Ne mutlu ruhta yoksul olanlara, göklerin krallığı onlarındır” sözünden sonra “Ne mutlu yumuşak huylulara, onlar yeryüzünü miras alacaklar” yazılıdır. Dikkat et: Mutlu sayılanların önce “göklerin krallığı” vardır; ikinci olarak “yeryüzünü miras alacaklardır”, ama sonsuza kadar orada kalmak üzere değil. Çünkü teselli edilip adalete açlık ve susuzluktan doyduktan, merhamet görüp Tanrı'yı gördükten ve onun oğulları diye anıldıktan sonra yeniden göklerin krallığına dönerler.

Kurtarıcı'nın bindiği eşek ile sıpa açıkladığımız kimselerse, kendisinin bindiği İsa'yı taşıyanları akılsız yük hayvanlarıyla karşılaştıran anlatımdan rahatsız olma. Belki peygamber de böyle bir şey düşünerek, kayıtsız şartsız değil, Tanrı'nın ya da Mesih'in yanında hayvan gibi olduğunu söyledi: “Senin yanında hayvan gibi oldum.” Çünkü Logos'un kendisine ve Tanrı'nın büyüklüğüne göre, yalnız biz değil, bizden çok daha akıllı ve bilge olanlar da hayvan gibiyiz. Aynı şekilde, Çoban'ın aklına göre biz onun koyunlarıyız; çünkü insanlardaki, en yetkinlerdekilerdeki aklın, Logos'un kendisiyle karşılaştırıldığında ondan uzaklığı, eşeğin, sıpanın ya da koyunun canının insana uzaklığından daha fazladır.

Belki Kudüs'e çıkarken, İsa üzerindeyken, yük hayvanı ve sıpa böyledir; ama oraya varınca artık yük hayvanı ve sıpa olarak kalmazlar. Değişmiş, yarar görmüş, Logos'un tanrılığına ve bilginin üstünlüğüne ortak olmuş olarak gönderilirler; öyle ki Tanrı'nın izzeti için, önce çözüldükleri yere gönderilmeye layık olsunlar. Rab onları değiştirmiş, onu taşımalarının ücreti olarak onlara öyle bir değişim vermiştir ki önceki yere gönderilirler, ama artık önceki işlerine değil. Çünkü insanları seven Rabbimiz, onları bağlardan çözmek ve onlara binmekle bir kez onurlandırdıktan sonra, onları yeniden bağlara ya da sırtlarında Tanrı'nın Oğlu'nu taşımalarından daha aşağı işlere göndermeyecekti.

Böyle bir sırdan ve onunla birlikte söylenenlerden dolayı, Tanrı'nın kızı Siyon'un çok sevinmesi ve (Ruh'un “meyvesi” olan) sevinci artırması, onun kızı Kudüs'ün de duyurması uygundu. Çünkü ona “adil ve kurtarıcı kral” geliyordu; yalnız “kurtarıcı” değil, “adil ve kurtarıcı”, yani adil kalarak ve adaletle kurtaran, kurtarılanları kurtuluşa hazırlayan. Açıkladığımız gibi Siyon'a ve Kudüs'e “yumuşak huylu, yük hayvanına ve genç sıpaya binmiş” olarak geliyordu; Firavun'un arabalarına benzeyen “Efrayim'in arabalarını” yok ederek İsrail'i gözetiyordu; “Firavun'un arabalarını ve ordusunu denize attığı” zamanki gibi. Savaş hayvanı “atı” da Kudüs'ten yok ederek geliyordu; kaybolmuş koyunlarını geri döndürerek İsrail'e barış getirmek, düşmüş çocuklarını geri getirerek Kudüs'e de barış getirmek için. “Günahkârlar” artık yay germesin, “yürekleri doğru olanları karanlıkta vurmak için” sadağa ok hazırlamasın diye her “savaş yayının” yok edileceği zamanda, adil, kurtarıcı ve yumuşak huylu kralın Kudüs'e böyle gelişi nasıl büyük sevince layık olmasın? O zaman iman eden ve kurtulan “milletlerden çokluk ve barış” olacaktı; Kurtarıcı “denize kadar sulara” egemen olacak, yeryüzünün “nehir ağızlarına” da egemen olacaktı; bunlar geçitler açıp yeryüzünün büyük kısmını sulayacaktı.

Kurtarıcı'nın Yahudilerin arasına geldiği olay hakkında “Siyon kızı” ve “Kudüs kızı” sözlerini daha basit anlamak isteyen ise şöyle diyecektir: Söz Siyon kızına sevinmeyi, Kudüs kızına duyurmayı buyurur. Bazıları itaat etmediyse, sevince layık davranmadıysa ve duyurma buyruğunu kabul etmediyse, başlarına gelenlere kendileri sebep olmuşlardır. Bu yüzden onlara denildi ki: “Tanrı'nın sözünü önce size duyurmak gerekliydi. Ama siz kendinizi layık görmediğinize göre, işte milletlere dönüyoruz.”

Şunu da bilmek gerekir: Zekeriya'nın beş baskısıyla karşılaştık. Yetmişler'de ve Akylas'ta şunu bulduk: “Kendisi yumuşak huyludur, yük hayvanına ve genç sıpaya binmiştir” ya da “eşeğe ve dişi eşeklerin yavrusu sıpaya.” Theodotion'da: “Kendisi işitir, eşeğe ve eşek yavrusu sıpaya binmiştir.” Symmakhos'ta: “Kendisi yoksuldur, eşeğe ve dişi eşek yavrusu sıpaya binmiştir.” Beşinci baskıda ise: “Kendisi yoksuldur, yük hayvanına ve eşeklerin yavrusu sıpaya binmiştir.” Bunlar, İncil'in incelediğimiz yerindeki olaya uygulanabilir; Kurtarıcı Kudüs'e yumuşak huylu, işiten ve yoksul olarak gelmiştir. Çünkü “zengin olduğu hâlde yoksullaştı”, öyle ki bizi işiten onu işitenler “onun yoksulluğuyla” zenginleşsinler.

16.16

Ἁλλὰ ζητήσει τις πῶς ὁ λόγος τῶν ἑξῆς ἀκόλουθος ἔσται τοῖς ἀποδεδομένοις, οὕτο)ς ἐχόντων· των· εὐθέως δέ ἀποστελεῖ αὐτοὺς« - ἤ »καὶ καὶ εὐθέως αὐτὸν ἀποστελεῖ πόλιν ὧδε«. λύσεις δέ τὸ ἐπηπορημένον ζητήσας τὴν ἀποστολὴν ἢ τῶν κατὰ τὸν Ματθαῖον δύο ἢ τοῦ κατὰ τὸν Μᾶρκον πώλου. ὅτι δὴ κύριος οὐδεὶς ἄλλος ἦν τῶν δεδεμένο)ν <ἢ ἐκεῖνος περὶ οὗ φησιν ὁ ἀπόστολος>· »ἀλλ’ ἡμῖν εἷς κύριος Ἰησοῦς Χριστός, δι’ οὗ τὰ πάντα«, ᾧ <ὅτι> μηδαμῶς ἀντλέγειν ἔμελλε τῶν λεγόντων τις · »εἰς τί λύετε τὸν Πῶλον ;« ἢ ὁτιποτοῦν βοσκόντων, δῆλον · ὡς γὰρ μὴ ἀντερούντων αὐτῷ εἶπεν ὁ σωτὴρ τὸ καὶ ἐάν τις ὑμῖν εἴπῃ τι, ἐρεῖτε ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν χρείαν ἔχει ἤ· »ἐάν ἐόν τις ὑμῖν εἴπῃ· τί λύετε τὸν πῶλον; εἴποτε ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείαν ἔχει« · καὶ κατὰ τὸν Λουκᾶν δέ · ἐόν τις φησὶν) ὑμαῖς ἐρωτᾷ· διὰ τί λύετε ; οὕτως ἐρεῖτε · ὅτι ὁ κύριος αὐτοῦ χρείον ἔχει«. καὶ ζητήσεις εἰ μετὰ <τὸ εἰς > τὴν Ἱερουσαλὴμ καὶ τὸ ἐπιβεβηκέναι τούτοις ἢ τούτῳ τὸν σωτῆρα. ἀποστολή τις ἐπί τι ἔργον ἀναγκαῖον πρὸς τὸν τόπον γίνεσθαι ἔμελλεν, ἶνα τι ποιήσωσιν ἡ ὄνος καὶ ὁ Πῶλος ἔργον κατὰ τὸ σιωπώ- μενον, ἐμφαινόμενον μὲν οὐ τρανῶς δὲ δεδηλωμένον. ἔννοιαν δέ τοῦ τοιούτου λαμβάνω ἐπιστήσας τῇ τάξει τῶν ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον μακαρισμῶν. ἐν οἷς μετὰ τὸ »μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν« ἑξῆς γέγραπται τὸ »μακάριοι οἱ προεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν«. τήρει γὰρ ἐν τούτοις ὅτι πρῶτον μέν τῶν μακαριζομένων ἡ βασιλεία« ἐστὶ τῶν οὐρανῶν«· δεύτερον δὲ »καληρονομήσουσι τὴν γῆν«, οὐχ ὥστε τὸν πάντα αἰῶνα εἶναι ἐπ αὐτῆς · παρακληθέντες γὰρ καὶ διὰ τὸ πεπεινηκέναι καὶ δεδιψηκέναι δικαιοσύνης κορεσθέντες αὐτῆς καὶ ἐλεηθέντες καὶ τὸν θεὸν ἰδόντες καὶ υἱοὶ αὐτοῦ κληθέντες πάλιν ἐπὶ τὴν βασιλείαν ἀποκαθίστανται τῶν οὐρανῶν. Ἐὰν δέ ὄνος καὶ πῶλος, οἷς ὁ σωτὴρ ἐπιβαίνει, οἱ ἀποδεδομένοι τυγχάνωσι, μὴ προσκόψῃς τῷ λόγῳ παραβάλλοντι ἀλόγοις ζῲοις ἀχθοφόροις τοὺς φέροντας τὸν Ἰησοῦν αὐτοῖς ὀχούμενον. τάχα γὰρ τι τοιοῦτον νοήσας καὶ ὁ προφήτης εἶπε τὸ γενονέναι <ὡς> κτηνώδης, οὐχ ἁπαξαπλῶς ἀλλὰ παρὰ τῷ θεῷ ἢ παρὰ τῷ Χριστῷ, κατὰ τὸ »κἀγὼ κτηνώδης ἐγενήθην παρὰ σοί«. ὡς γὰρ πρὸς τὸν αὐτόλογον καὶ πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ μεγαλειότητα κτηνώδεις ἐσμὲν οὐχ ἡμεῖς μόνοι, ἀλλὰ καὶ ἡμῶν πολλῷ λογικώτεροι καὶ σοφώτεροι · οὕτω δέ καὶ ὡς πρὸς τὸ λογικὸν τοῦ ποιμένος πρόβατά ἐσμεν αὐτοῦ, τῷ τὸν ἐν ἀνθρώποις καὶ τοῖς τελειοτάτοις λόγον παραβαλλόμενον τῷ αὐτολόγῳ πλεῖον ἔχειν ἀπόστημα ἀπ’ ἐκείνου, ἢ ὅσον ἔχει ἀπόστημα ὄνου καὶ πώλου Ψυχὴ ἢ προβάτου πρὸς ἄνθρωπον. καὶ τάχα ἀναβαίνοντα μὲν εἰς Ἱεροσόλυμα ἐποχουμένου τοῦ Ἰησοῦ) τὸ ὑποζύγιον ἢ καὶ ὁ πῶλος τοιαῦτά ἐστιν, γενόμενα δὲ ἐκεῖ οὐ μένει ὑποζύγιον οὐδέ πῶλος, ἀλλὰ ἀπ[οστέλλεται μεταβαλόντα καὶ ὠφεληθέντα καὶ μετασχόντα τῆς τοῦ λόγου θειότητος καὶ ὑπεροχῆς τῆς γνώσεως, ὥστε εἰς δόξαν <ἀξιοῦσθαι θεοῦ ἀποστέλλεσθαι αὐτὰ εἰς τὸν τόπον ὅθεν ἐλύθη πρότερον, τοῦ γυρίου μεταποιήσαντος αὐτὰ καὶ μισθὸν αὐτοῖς δεδωκότος τοῦ ἐνηνοχέναι αὐτὸν τὴν τοιαύτην μεταβολήν, ὡς καὶ ἀποσταλῆναι αὐτὰ ἐπὶ τόν πρότερον τόπον, οὐκέτι <δ᾿ > ἐπὶ τοῖς ἔργοις τοῖς πρότερον. οὐ γὰρ ἔμελλεν ὁ φιλάνθρωπος ἡμῶν <ὥν> κύριος, ἅπαξ παραδεξάμενος τιμῆσαι τῇ τε ἀπὸτῶν δεσμῶν λύσει καὶ τῇ ἑαυτοῦ ὀχήσει, πόλιν αὐτὰ πέμπειν ἐπὶ τοὺς δεσμοὺς ἢ ἔργα ἐλάττονα ου πεποιηκεν εργου. δεξάμενα τοῖς νώτοις τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ. πρέπον δέ ἦν ἐπὶ τῷ τοιούτῳ μυστηριω̣ καὶ τοῖς μετ’ αὐτοῦ λεγομένοις σφόδρα χαίρειν καὶ ἐπιτείνειν χαρὰν τὸν καρπὸν» τοῦ πνεύματος«) τὴν θυγατέρα τοῦ βεοῦ Σιὼν καὶ θυγατέρα οὐτοῦ τὴν Ἰερουσαλὴμ κηρύσσειν · ἤρχετο γὰρ ἀυτῇ »ὁ βασιλεὺς δίκαιος καὶ σῴζων«,<καὶ οὐχ ἁπλῶς »σῴζων«> ἀλλὰ <»δίκαιος καὶ σῴζων«, τουτέστι> μετà τοῦ τηρεῖν τὸ δίκαιος εἶναι καὶ σῴζων μετὰ δικαιοσύνης, καὶ εὐτρεπίζων εἰς σωτηρίαν τοὺς σῳζομένους. αὐτὸς δέ ἤρχετο εἰς Σιὼν κοὶ Ἱερουσαλὴμ »πραΰς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον κοὶ πῶλον νέον« ὡς ἀποδεδώκαμεν) ἐπισκοπῶν τὸν Ἰσραὴλ ἐν τῷ ἐξολοθρεύειν »ἃρματα ἐξ Ἐφραΐμ«, παραπλήσια τυγχάνοντα ἃρμασι Φαραώ, ὅτε »ἃρματα Φαραὼ καὶ τὴν δύναμιν αὐτου ἒρριψεν εἰς θάλασσαν«. ἤρχετο δέ καὶ ἵππον« ἐξολοθρεύων τὸ πολεμικὸν ζῷον ἀπὸ τῆς Ἱερουσαλήμ, ἳνα εἰρήνην ποιήσῃ τῷ Ἰσραὴλ ἐπιστρέφων τὰ ἀπολωλότα αὐτοῦ πρόβατα, εἰρήνην δὲ καὶ τῇ Ἱερουσαλὴμ ἐπανάγων αὐτῆς ἐκπεσόντα τὰ τέκνα. πῶς δέ οὐκ ἔμελλε μεγάλης χαρᾶς εἶναι ἂξιον τὸ οὕτως ἒρχεσθαι τὸν δίκαιον βασιλέα καὶ σῴζοντα καὶ πρᾶον εἰς τὴν Ἱερουσαλήμ, ὅτε ἒμελλεν ἐξολοθρεύεσθαι πᾶν »τόξον Πολεμικόν«, ἴνα μηκέτι »οἱ ἁμαρτωλοὶ« ἐκτείνωσι τόξα μηδέ ἑτοιμάζωσι βέλη εἰς φαρέτραν τοῦ κατατοξεῦσαι ἐν σκοτομήνη τοὺς εὐθεῖς τῇ καρδίᾳ«; ἔμελλε δέ τότε καὶ πλῆθος καὶ εἰρήνη« εἶναι ἀπὸ τῶν πιστευόντων καὶσῳζομένων»ἐθνῶν«, κατάρχοντος »ὑδάτων ἓως θαλάσσης« τοῦ σωτῆρος, κατάρχοντος δέ καὶ »ποταμῶν διεκβολὰς διεκβολὰς γῆς« καὶ διεξόδους ποιουμένων καὶ ποτιζόντων τὰ πολλὰ αὐτῆς. Ὁ δέ θέλων ἁπλούστερον ἐπὶ τοῦ <τῶν Ἰουδαίων> ἐπιδεδήμηκεν ὁ σωτὴρ ἀκούειν τὸ θύγατερ Σιὼν« καὶ »θύγατερ Ἰερουσαλὴμ« φήσει ὅτι ὁ λόγος μέν προστάσσει χαίρειν τῇ θυγατρὶ Σιὼν καὶ κηρύσσειν τῇ θυγατρὶ Ἱερουσαλήμ· εἰ δέ τινες ἠπείθησαν οὐ τὰ τοῦ χαίρειν ποιήσαντες ἒξια οὐδέ παραξάμενοι τὸ περὶ τοῦ κηρύσσειν Πρόσταγμα, αὐτοὶ γεγόνασιν ἑαυτῶν αἴτιοι τοῦ παθεῖν ἃ πεπόνθασιν, ὥστε λεχθῆναι αὐτοῖς· »ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον καταγγεῖλαι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐΠεὶ δέ ἀναξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ χρὴ δὲ καὶ τοῦτο εἰδέναι ὅτι πέντε περιτυχόντες ἐδδόσεσι τοῦ Ζαχαρίου παρὰ μὲν τοῖς Ἑβδομήκοντα καὶ τῷ Ἀκύλᾳ εὕρομεν τὸ αὐτὸς πραΰς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον νέον« ἢ ἐπὶ ὄνου καὶ πώλου υἱοῦ ὀνάδων«, παρὰ δὲ θεοδοτίωνι· »αὐτὸς ἐπακούων καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον καὶ πῶλον υἱὸν ὄνου«, παρὰ δὲ Συμμάχῳ· »αὐτὸς πτωχὸς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὄνον Λ·αὶ πῶλον υἱὸν ὀνάδος», ἐν δέ τῇ πέμπτη ἐκδόσει· αὐτὸς πτωχὸς καὶ ἐπιβεβηκὼς ἐπὶ ὑποζύγιον καὶ πῶλον υἱὸν ὂνων«, καὶ δύναταί γέ τις ταῦτα ἐφαρμόζειν τῇ κατὰ τὸν ἐξεταζόμενον τοῦ εὐαγγελίου τόπον ἱστορίᾳ, ὅτε πρᾶος καὶ ἐπακούων καὶ πτωχὸς ἐλήλυθεν εἰς τὴν Ἱερουσαλὴμ ὁ σωτήρ · »ἐπτώχευσε« γὰρ »πλούσιος ὤν, ἳνα« οἱ ἀκούοντες αὐτοῦ τοῦ ἐπακούοντος ἡμῶν »τῇ πτωχείᾳ« αὐτοῦ πλουτήσωσιν.

16.17Matta'ya göre Beytfaci, Markos'a göre Beytanya, Luka'ya göre Beytfaci ve Beytanya hakkında da bakalım. Bunlar “Zeytinlik denen dağın yanındaydı.” Beytfaci'nin “çeneler evi” (kâhinlere ait bir yerdi), Beytanya'nın ise “itaat evi” diye çevrildiğini söylüyoruz. Demek ki çözülenler ya da çözülen, İsa oradan onlara binsin diye itaat evine götürülür; ya da çene evine götürülür. Çene hakkında Hâkimler'den hareketle konuşulabilir; orada Şimşon'un susayınca içtiği, “çene” diye anılan bir pınar vardır. Ya da belki, “yanağına vurana” öbürünü de çevirmek gerektiği için Beytfaci, kurtulanların kötülüğe dayanmasının simgesiydi. İsa oradan, kendi buyruğuyla müritlerince çözülenlerin üzerine oturdu.

Zeytin Dağı da kilisedir; kiliseler verimli ve güzel zeytinlikler olarak meyve verip şöyle derler: “Ben Tanrı'nın evinde meyveli zeytin gibiyim.” İmana yeni başlayanlar ve kabul edilenler de onlarda, Mesih'in “sofrasının çevresinde” zeytin “fidanları” gibidir, onun çocukları ve “oğulları”dır.

İsa'nın bağlı eşeğe ve onunla birlikte sıpaya, onları çözüp getirsinler diye gönderdiği iki mürit üzerinde de durmak gerekirse, belki makul olarak denebilir ki iki mürit Petrus ile Paulos'tur. Birbirlerine “ortaklık” elini uzatıyorlar; öyle ki Petrus sünnetlilere, Yasa'nın boyunduruğu altındaki halk olan yük hayvanına gitsin, Paulos da milletlere, yeni ve evcilleşmemiş sıpaya gitsin. Yük hayvanı ve sıpa, ikisi de İsa'dan önce şehirde değil köyde, bağlı olarak bulunuyordu. Ama İsa'nın müritleri ikisini de çözüp İsa'ya getirirler.

İki müridi anlatımda daha da yükselterek, birinin sünnetlilere, öbürünün milletlere hizmet eden bir takım olduğunu söyleyebilirsin. Yine de işlerinde ortaklık vardır; ikisi de İsa'nın çözülmesini buyurduklarını çözerler. Onlar çözerken biri “Sıpayı niye çözüyorsunuz?” ya da başka bir şey derse, her ikisi için şöyle derler: Efendilerinin, önceden bağlı olanlara ihtiyacı olduğunu duyuruyoruz. Ona onlara binmek için ihtiyacı vardır; günahlardan çözülmüş ve bağışlanmış olarak. Çünkü İsa hâlâ bağlı olanlara, “kendi günahlarının ipleriyle” sıkılanlara oturmaz.

Markos'a ve Luka'ya göre ise sıpa “hiçbir insanın oturmadığı” bir hayvandır. Çünkü milletlerden olan sıpanın üzerinde bir zamanlar akla ve insanca davranışa uygun hiçbir şey oturmamıştı. Üzerine önceden akla uygun hiçbir şey oturmamış olan bu sıpa, Tanrı Logos'un, Tanrı'nın Oğlu'nun kendi üzerine oturması mutluluğuna erdi; öyle ki onun dizginleri altında yönetilerek Tanrı'nın Kudüs'üne varsın. Bu yer hakkında şimdilik bu kadarını gördük. Daha büyük lütfu olan ve kavrayabilen bu yer hakkında daha büyük ve daha iyi şeyler söylesin; İncil'in açıklığına susamış olanlar da onu dinlesin.

16.17

Ἲδωμεν δὲ περὶ τῆς Βηθφαγὴ μὲν κατὰ Ματθαῖον, Βηθανίας δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον, Βηθφαγὴ δὲ καὶ Βηθανίας κατὰ τὸν Λουκᾶν. ταῦτα δέ ἦν πρὸς τὸ ὄρος τὸ καλούμενον Ἐλαιῶν«. ἑρμηνεύεσθαι δέ φαμεν τὴν Βηθφαγὴ μὲν OIKON ΣΙΑΓΟΝΩΝ (ἥτις τῶν ἱερέων ἦν χωρίον), Βηθανία δὲ ΟΙΚΟΣ ΥΠΑΚΟΗΣ. ἐπὲ τὸν οἶκον οὖν τῆς ὑπακοῆς ἄγεται τὰ λυόμενα ἢ τὸ λυόμενον, ἵν᾿ ἐκεῖθεν ἐπιβῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς, ἢ ἐπὶ τὸν οἶκον τῆς σιαγόνος, περὶ ἧς ἔστιν εἰπεῖν λαβόντα ἀφορμὰς καὶ ἀπὸ τῶν Κριτῶν, ἐν οἷς πηγή ἐστιν ἐπίκλητος σιαγόνος. ἀφ᾿ ἧς ἔπιεν ὁ Σαμψὼν διψήσας, ἢ τάχα ἐπεὶ »τῷ τύπτοντι εἰς τὴν σιαγόνα«δεῖ παρέχειν καὶ τὴν ἑτέραν, σύμβλον τῆς τῶν σῳζομένων ἀνεξικακίας ἡ Βηθγαγὴ ἦν, ὅθεν ἐκθέζετο ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τῶν ὑπὸ τῶν μαθητῶν κατὰ τὴν πρόσταξιν τοῦ Ἰησοῦ λυθέντων. Καὶ τὸ ὄρος δὲ τῶν Ἐλαιῶν <ἡ ἐκκλησία> ἐστίν, ἳτινεσ λέγουσι καρποφοροῦσαι καλλιέλαιος οἶσαι · »ἐγὼ δέ ὡσεὶ ἐλαία κατάκαρπος ἐν τῷ οἲκῳ τοῦ θεοῦ« · καὶ οἱ ἀρχόμενοι δὲ καὶ εἰσαγόμενοι ἐν αὐτοῖς εἰσιν ὡσεὶ νεόφυτα ἐλαιῶν κύκλῳ τῆς« Χριστοῦ »τραπέζης«, τεκνία καὶ »υἱοὶ« ὄντες αὐτοῦ. εἰ δὲ δεῖ ἐπιστῆσαι καὶ τοῖς δύο μαθηταῖς, οὓς ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς ἐπὶ τὴν δεδεμένην ὄνον καὶ τὸν μετ’ αὐτῆς πῶλον ἵνa λύσαντες ἀγάγωσιν αὐτῷ, λεκτέον <τάχα οὐκ ἀλόγως> μήποτε δύο μαθηταὶ Πέτρος εἰσὶ καὶ Παῦλος, δεξιὰς διδόντες ἀλλήλοις »κοινωνίας«, ἵνα Πέτροςμέν εἰς τὴν περιτομὴν πρὸς τὸ ὑποζύγιον γένηται, τὸν ὑπὸ τὸν ζυγὸν τοῦ νόμου γεγενημένον 〈λαόν〉, Παῦλος δέ εἰς τὰ ἔθνη, τὸν νέον καὶ ἀδάμαστον πῶλον. καὶ ἦσαν ἀμφότεροι λέγω δέ· τὸ ὑποζύγιον καὶ ὁ πῶλος) πρὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐν κώμη καὶ οὐ πόλει, ἔνθα ἦσαν δεδεμένοι. ἀλλ᾿ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ λύουσι καὶ ἂλουσι πρὸς τὸν Ἰησοῦν ἀμφότερα. Ἒτι δ’ ἐπανάγων τῷ λόγῳ τοὺς δύο μαθητὰς φήσεις ὅτι ἐστὶ μέν ἔν τάγμα τῶν διακονουμένων τοῖς ἐκ περιτομῆς, ἀλλο δὲ τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. πλὴν κοινωνία ἐστὶ τῶν ἔργων αὐτῶν, λυόντων τὰ προστεταγμένα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ λύεσθαι· ὧν λυόντων, ἐόν τις λέγη αὐτοῖς » τί λύετε τὸν πῶλον ;« ὁτιποτοῦν, λέγει περὶ ἀμφοτέρων· κηρύσσομεν ὅτι ὁ κύριος αὐτῶν τῶν πρότερον δεδεμένων χρείαν ἔχει. χρείαν δὲ αὐτῶν ἔχει ἐπιβαίνων αὐτοῖς, λελυμένοις ἀπὸ τῶν ἁμαρτημάτων καὶ ἄφεσιν αὐτῶν εἰληφόσι· δεδεμένοις γὰρ ἔτι καὶ σειροῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν« σφιγγομένοις ὁ Ἰησοῦς οὐκ ἐπικαθέζεται. κατὰ μέντοι τὸν Μᾶρκον καὶ τὸν Λουδᾶν <καὶ> πῶλός δεδεμένος, »ἐφ᾿ ὃν οὐδεὶς ἀνθρώπων ἐκάθισεν«· οὐδέν γὰρ λογικὸν καὶ κατὰ τρόπον <ἀνθρώπινον> ἐπέπρακό <ποτε> καὶ τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πώλῳ. καὶ οὗτος ἐφ’ ᾧ οὐδὲν λογικὸν πρότερον ἐφίδρυτο εὐτύχησε θεὸν αὐτοῷ ἐπικαθεσθῆναι λόγον, τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ, ἳνα ὑπ᾿ αὐτοῦ ἀγόμενος ἡνιοχοῦντος καταντήσῃ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ τοῦ Θεοῦ. τοσαῦτα μέν ἡμεῖς εἰς τὸν τόπον ἐπὶ τοῦ παρόντος εἲδομεν· ὁ δέ δυνάμενος καὶ χο)ρῶν μείζονα εἰς τὸν τόπον χάριν λεγέτω μείζονα καὶ βελτίονα, κἀκεῖνος μᾶλλον ἀκουέσθω ὑπὸ τῶν διψώντων εὐαγγελικῆς σαφηνείας.

16.18“Müritler gidip İsa'nın buyurduğu gibi yaptılar, eşeği ve sıpayı getirdiler” ve devamı, “Celile'nin Nasıra'sından olan” sözüne kadar (Mt 21,6–11). Markos bu yeri şöyle aktarmıştır: “Gidip kapının önünde, sokakta bağlı bir sıpa buldular ve onu çözdüler” ve devamı, “Atamız Davut'un gelen krallığı mübarek olsun, en yücelerde barış” sözüne kadar. Luka da şöyle der: “Gönderilenler gidip söylediği gibi durduğunu buldular” ve devamı, “Bunlar susarsa taşlar bağıracak” sözüne kadar.

Bağlı eşeği ve onunla birlikte sıpayı çözmeye gönderilen iki mürit hakkında açıkladıklarımıza ve bu yer hakkında söylenen her şeye uygun olarak, önümüzdekileri de açıklayacağız. Orada iki müridin gidip Kurtarıcı'nın kendilerine buyurduklarını yaptığı, eşeği ve sıpayı ona getirdikleri söylenmektedir. Onları çıplak bırakmadılar, üzerlerine süs koydular; giysilerle çözülen eşeğe ve onunla birlikte olan sıpaya yakışıklılık kazandırdılar, kendileri de bunlarla süslü ve örtülüydü. Öyle ki Tanrı'nın Logos'u, öğreten müritlerin giysileriyle süslenmiş eşek ile sıpanın üzerine binsin, dinlensin ve otursun; çözülen ve kendisini taşıyanların yukarısında tek başına dizginleri tutan olsun. İsa, öğretenlerin eşeğin ve sıpanın üzerine koyduğu giysilere oturdu; çünkü herkesin yük hayvanına ve genç sıpaya binmiş yumuşak huylu Kral Mesih'e bir şey katması gerekiyordu …

“Çok büyük bir kalabalık giysilerini yola serdi, başkaları da ağaçlardan dallar kesip yola seriyordu.” İsa ile Kudüs'e giren çok büyük bir kalabalık vardı. Bunlar Kurtarıcı'yı kabul etmenin meyvesini gösterdiler; kendi giysilerini, sahip oldukları süsü ve örtüyü, eşeğe ve sıpaya binmiş olanın altına serdiler. Eşek ile sıpayı Kudüs'e götürdüğü yola çok büyük kalabalık giysilerini serdi ki eşek ile sıpa Kudüs'e, yerden ve dünyevî şeylerden temiz, hiç toz taşımayan ayaklarla ayak bassın.

Burada iki müritten ve giysilerini yola seren çok büyük kalabalıktan ayrı üçüncü bir takım daha sayılmıştır. Çünkü başkaları da, İsa'nın sözü edilen binitlerle Kudüs'e gittiği yola bir güzellik katıyordu; bu güzellik, ağaçlardan dalların kesilip serili giysilerin iki yanına serilmesiydi. Belki bu dördüncü bir takımdır: Çözen müritler bir, eşek ile onunla olan sıpa ikinci, çok büyük kalabalık üçüncü, ağaçlardan dal kesip yola serenler dördüncü. Bunlardan sonra, İsa'nın önünde gidenlerin ve ardından gelenlerin de beşinci ve altıncı takım olarak sayıldığını düşün. Önünde gidenlerin, gelişten önceki halktan, belki adiller ve peygamberler olduğunu söyleyebilirsin; ardından gelenlerin ise gelişten sonra Logos'u izleyenler, ister adiller ister Mesih'in elçileri olduğunu. Ama önde gidenler başka, ardından gelenler başka şey söylemiyordu; hep birlikte uyumlu bir koro gibi bağırıyorlardı. “Davut oğluna hosanna” sözüyle Kurtarıcı'nın insan yanını övüyor, “Rabbin adıyla gelen mübarektir” sözüyle ikinci gelişini, “En yücelerde hosanna” sözüyle de kutsal yere dönüşünü dile getiriyorlardı.

16.18

Πορευθέντες δέ οἱ μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες καθὼς προσέταξεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς ἤγαγον τὴν ὂνον καὶ τὸν πῶλον καὶ τὰ ἑξῆς ἓως τοῦ ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας (Matth. 21, — 11). ὁ δέ Μᾶρκος οὕτω κατὰ τὸν τόπον ἐξέθετο· »καὶ ἀπελθόντες εὗρον πῶλον δεδεμένον πρὸς τὴν θύραν ἔξω ἐπὶ τοῦ ἀμφόδου, καὶ λύουσιν αὐτὸν« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »εὐλογημένη ἡ ἐρχομένη βασιλεία τοῦ πατρὸς ἡμῶν Δαθΐδ· εἰρήνη ἐν τοῖς ὑψίστοις«. καὶ ὁ Λουκᾶς δὲ τοιοῦτό φησιν · »ἀπελθόντες δὲ οἱ ἀπεσταλμένοι εὗρον καθὼς εἶπεν αὐτοῖς ἑστῶτα τὸν πῶλον« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »ἐὰν οὗτοι σιωπήσωσιν, οἱ λίθοι κεκράξονται«. Ἀκολούθως τοῖς ἀποδεδομένοις περὶ τῶν ἀποσταλέντων δύο μαθητῶν ἐπὶ τὸ λῦσαι τὴν δεδεμένην ὄνον καὶ τὸν πῶλον τὸν μετ’ αὐτῆς καὶ πᾶσι τοῖς εἰς τὸν τόπον εἰρημένοις, διηγησόμεθα καὶ τὰ ἐκκεί- μενα, ἐν οἷς λέλεκται ὅτι πορευθέντες οἱ δύο μαθηταὶ καὶ ποιήσαντες τὰ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος αὐτοῖς προστεταγμένα ἤγαγον Πρὸς αὐτὸν τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον· οὓς οὐκ ἀφήκασι γυμνοὺς ἀλλὰ κόσμον αὐτοῖς περιέθηκαν ἐν ἱματίοις εὐσχημοσύνην περιποιοῦσι, δοσμήσασι τὴν ὑπ᾿ αὐτῆς λελυμένην ὄνον καὶ τὸν μετ’ αὐτῆς πῶλον οἶς κοὶ αὐτοὶ ἦσαν κεκοσμημένοι καὶ ἐσκεπασμένοι, καὶ] ἵνα κεκοσμημένοις τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ τοῖς ἐνδύμασι τῶν διδαξόντων μαθητῶν βῇ καὶ παύσηται καὶ ἐφιδρυθῇ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος, γινόμενος ἐπάνω μόνος καὶ ἡνίοχος τῶν λελυμένων καὶ βασταζόντων αὐτόν. ἀλλὰ τοῖς μέν ἐκ τῶν διδαξάντων ἱματίοις ἐπιτεθεῖσι τῇ ὄνῳ καὶ τῷ πώλῳ ὁ Ἰησοῦς ἐπικαθέζεται, ἐπειδὴ ἓκαστον ἐχρῆν συμβαλέσθαι τι Χριστῷ πραεῖ βασιλεῖ ἐπιβεβηκότι ὑποζυγίῳ καὶ πώλῳ νέῳ *** <Ὁ δέ πλεῖστος ὄχλος ἒστρωσαν ἑαυτῶν τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ, ἂλλοι δέ ἒκοπτον κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρο)ν καὶ ἐστρώννυον ἐν τῇ ὁδῷ.> ἦν δὴ πλεπιστος ὂχλος ὁ συνεισερχόμενος εἰς Ἱερουσαλὴμ τῷ Ἰησοῦ, καὶ οὗτοι ἒδειξαν καρΠὸν τῆς τοῦ σωτῆρος ἀποδοχῆς ἐν τῷ τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὑποστρῶσαι, καὶ ὃν εἶχον κόσμον καὶ σκέπην, τῷ έπικαθεζομενῳ τῇ ὄνῳ κοὶ τῷ πώλῳ. ἐν τῇ ὁδῷ τοίνυν καθ’ ἣν ἦγε τὴν ὄνον καὶ τὸν πῶλον ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα, ἔστρωσαν τὰ ἑαυτῶν ἱμάτια ὁ πλεῖστος ὄχλος, ἵνα καθαροῖς γῆς καὶ γηΐνων πραγμάτων <ποσὶ> καὶ μηδαμῶς ἔχουσι κονιορτὸν ἡ ὄνος καὶ ὁ πῶλος ἐπιβῇ τῇ Ἱερουσαλήμ. καὶ τρίτον δέ τι τάγμα τὸ παρὰ τοὺς δύο μαθητὰς καὶ τὸν ὑποστρώσαντα Ι πλεῖστον ὄχλον τὰ ἱμάτια ἐν τῇ ὁδῷ νῦν κατείλεκται· ἄλλοι γὰρ ὡραιότητά<τινα> περιεποίουν τῇ ὁδῷ δι᾿ ἧς ὥδευεν ἐπὶ τὰ Ἱεροσόλυμα ὁ Ἰησοῦς ὀχούμενος τοῖς προειρημένοις· ἡ δὲ ὡραιότης ἦν κοπτομένων κλάδων ἀπὸ δένδρων καὶ στρωννυμένων παρ᾿ ἑκάτερα τῶν ἐστρωμένων ἱματίων· εἰ μὴ ἂρα τοῦτο τέταρτον τάγμα ἦν. ἄλλοι γὰρ οἱ λύοντες μαθηταί, <καὶ> ἄλλη ἡ ὄνος καὶ ὁ μετ’ αὐτῆς πῶλος, κοὶ τρίτοι ὁ πλεῖστος ὄχλος, καὶ τέταρτοι οἱ κόπτοντες τοὺς κλάδους ἀπὸ τῶν δένδρων καὶ στρωννύντες ἐν τῇ ὁδῷ. νόει δέ μοι ἀπὸ τούτων καὶ πέμπτον καὶ ἓκτον τάγμα κατειλεγμένον τῶν τόν Ἰησοῦν προαγόντων κοὶ τῶν ἀκολουδούντων αὐτῶ. καὶ προάγοντας μὲν φήσεις ἀπὸ τῶν πρὸ τῆς παρουσίας εἶναι ἐκ τοῦ λαοῦ, δικαίων τάχα καὶ προφητῶν · ἀκολουθοῦντας δέ τοὺς ἀπὸ τῶν μετὰ τὴν παρουσίαν ἑπομένων τῷ λόγῳ κοὶ ἀκολουθούντων αὐτῷ εἲτε δικαίων εἲτε καὶ ἀποστόλων χριστοῦ. πλὴν οὐκ ἂλλα μὲν ἔλεγον οἱ προάγοντες, ἄλλα δὲ οἱ ἀκολουθοῦντες· ἒκραζον γὰρ πάντες ἃμα ὡς χορὸς συνᾴδων καὶ σύμφωνος καὶ ἔλεγον καὶ τὸ ἀνθρώπινον ὑμνοῦντες τοῦ σωτῆρος ἐν τῷ ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ καὶ τὴν δευτέ- ραν αὐτοῦ ἐΠιδημίαν 〈ἐν τῷ> εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου καὶ τὴν εἰς τὰ ἂγια ἀποκατάστασιν ἐν τῷ ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις.

16.19Bu üç haykırış İsa'nın önünde gidenlerin ve ardından gelenlerin uyumlu sesiyle söylenirken, o gerçek Kudüs'e giriyordu. “Bütün şehir” denen göksel güçler şaşırıp “Bu kim?” dediler. Bu, Yirmi üçüncü Mezmur'da Kurtarıcı'nın göğe alınışı ve bedensel taşıtının sıradanlığını görüp şaşıran göksel güçlerin şaşkınlığı hakkında peygamberlik edilenlere karşılık gelir. Mezmur'da şöyledir: “Ey yöneticiler, kapılarınızı kaldırın; ey ebedî kapılar, yükselin; izzet kralı girecek” ve devamı. Yeşaya'da da tertipten sonra Kurtarıcı'nın yukarı çıkışı hakkında benzer şeyler peygamberlik edilir: “Edom'dan, giysileri Bosra'dan kıpkırmızı gelen bu kim? Giysisi içinde güzel olan bu.” Bu yerdeki her şeyi okuyup, Kurtarıcı bedeninin çıkışına şaşıran güçlerin ne dediğini, onlara ne cevap verildiğini sen de anlayabilirsin.

Bunları, Yazı'nın mecazî anlamındaki tutarlılığı göstermek için aldım: “O Kudüs'e girince bütün şehir sarsıldı ve ‘Bu kim?’ dedi.” Bundan sonra çokların şöyle dediği yazılıdır: “Bu, Celile'nin Nasıra'sından peygamber İsa'dır.” Böylece peygamberlikte “Nasıralı diye anılacak” denen ve Tanrı'ya gerçek anlamda daima adanmış olanı kabul ediyorlardı. Ama bu açıklamaya göre bu yerdeki konu burada son bulsun, ardından gelenler başka bir bölümün başlangıcı olsun. Yoksa onun açıklaması öncekilere bağlanırsa, “dua” evini “haydut mağarası” yaptıkları için azarlanıp Tanrı'nın tapınağından kovulanların kim olduğunu aramak gerekirdi. Bilmiyorum, biri zorlasa da “Çok sevin, Siyon kızı” sözüne uygun olarak önümüzdekilerin ardından gelenlerin bütün tutarlılığını koruyabilir mi.

Bundan sonra “Davut oğluna hosanna; Rabbin adıyla gelen mübarektir; en yücelerde hosanna” sözünün ne anlama geldiğini de inceleyelim. “Rabbin adıyla gelen mübarektir” sözü aynen en büyük mezmurdan önceki, bazı nüshalarda yüz on yedinci denen mezmurda yer alır. Bana öyle geliyor ki “Rabbin adıyla gelen mübarektir” sözünden önce gelen “Ey Rab, kurtar” sözü İbranice olarak “Davut oğluna hosanna” sözünde durmaktadır. İbranicesi şöyleydi: Anna Adonai hoşianna, anna Adonai hasliana, baruk habba beşem Adonai. Sanırım İncilleri sürekli olarak dili bilmeyen Yunanlar kopya ettiği için, sözü edilen mezmurdan alınan bu sözler bu yerlerde karışmıştır. Sözün tam hâlini öğrenmek istersen Akylas'ın çevirisini dinle: “Ey Rab, kurtar; ey Rab, yolunu açık et; Rabbin adıyla gelen mübarektir.”

Şimdi bu yerdeki konuları özetleyelim ve şöyle diyelim: Ya Paulos ile Petrus ya da iki tür öğretici, İsa'nın buyruğu üzerine sünnetlileri ve sünnetsizleri bağlardan çözüp süslediler ve Kudüs'e çıkan Logos'un onlara binmesine yakışır kıldılar. Geri kalanı, bir açıklamaya göre olduğu gibidir; başka bir açıklamaya göre ise daima süregelmektedir: İsa'yı kabul edenler kendi giysileriyle önüne yol seriyor, onu dallarla süslüyor, önünde gidip ardından geliyorlar. Başka bir şekilde de, herkes yaptıklarıyla İsa'nın önünde gider, yapacaklarıyla onun ardından gelir ve yazılı olanları söyler. Bu konuda biz bu kadarını gördük; bizden üstün olan daha fazlasını görsün ve öğretsin. Yuhanna'ya göre İncil üzerine yazdıklarımızdan birinde, “Ertesi gün bayrama gelen büyük kalabalık” ve devamını açıklarken bunları da bir ölçüde inceledik.

16.19

Τούτων δὴ τῶν τριῶν ἐκφωνήσεων λεγομένων ὑπὸ τῆς συμφωνίας τῶν προαγόντων καὶ ἀκολουθούντων τῷ Ἰησοῦ, ὁ μὲν εἰσῄει εἰς τὰ αληθινὰ Ἱεροσόλομα· ξενισθεῖσαι δὲ αἱ οὐράνιαι δυνάμεις, αἳτινες λέγονται πᾶσα εἶναι ἡ πόλις, ἒφασκον τίς ἐστιν οὗτος; ἀνάλογον τοῖς προφητευθεῖσιν ἐν εἰκοστῷ τρίτῳ Ψαλμῷ περὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ σωτῆρος καὶ τοῦ ξενισμοῦ τῶν οὐρανίων δυνάμεων ξενιζομένων ἐπὶ τῷ κοινῷ τοῦ σωματικοῦ αὐτοῦ ὁχήματος θεάματι. ἔχει δέ οὕτως ἐν τῷ Ψαλμῷ· »ἂρατε πύλος, οἱ ἂρχοντες, ὑμῶν, κοὶ ἐπάρθητε, Πύλαι αἰώνιοι, καὶ εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης« καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ ἐν Ἡσαΐᾳ δέ παραπλήσια προφητεύεται περὶ τῆς μετὰ τὴν οἰκονομίαν ἀνόδου τοῦ σωτῆρος· γέγραπται γάρ· »τίς οὗτος ὁ παραγενόμενος ἐξ Ἐδώμ, ἐρύθημα ἱματίων αὐτοῦ ἐκ Βοσόρ· οὗτος ὡραῖος ἐν στολῇ;« τὰ δὲ κατὰ τὸν τόπον ὃλα καὶ σὺ δυνήσῃ ἀναλεξάμενος κατανοῆσαι, τί τε λέγουσιν οἱ ξενιζόμεναι δυνάμεις ἐπὶ τῆς τοῦ σωτηρίου σώματος ἀνόδου καὶ τί αὐταῖς ἀποκρινεται. ταῦτα δέ μοι παρείληπται βουλομένῳ σ[σαι τὴν ἀκολουθίαν τῆς κατὰ τὴν γραφὴν τροπολογίας ὅτι εἰσελθόντος αὐτοῦ εἰς Ἱεροσόλυμα ἐσείσθη πᾶσα ἡ πόλις λέγουσα· τίς ἐστιν οὗτος; μετὰ δέ τοῦτο ἑξῆς γέγραΠται ὅτι πολλοὶ ἔλεγον· οὗτός ἐστιν Ἱησοῦς ὁ προφήτης ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ τῆς Γαλιλαίας, ὁμολογοῦντες τὸν προφητευθέντα ὅτι »Ναζωραῖος κληθήσεται« ὁ κυρίως τῷ θεῷ ἀεὶ ἀνκείμενος. ἀλλὰ κατὰ τὴν διήγησιν ταυτην περιγεγράφθω τὰ κατὰ τὸν τόπον ἀρχή ἀρχή τις ἔστω ἑτέρας περικοπῆς τὰ ἐπιγερόμενα, ἳνα μὴ ἀναγκάζηταί τις (συνάπτων καὶ τὴν περὶ ἐκείνων διήγησιν τοῖς προτέροις) ζητεῖν ἐκβαλλομένους ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοῦ θεοῦ τινας τοὺς ἐπιπληττομένους ὡς πεποιηκότας τον »τῆς προσευχῆς« οἶκον »λῃστῶν σπήλαιον«. οὐκ οἶδα δὲ εἰ, κἂν βιάσηταί τις, δύναται < ἀκολούθως τῷ »χαῖρε σφόδρα, θύγατερ Σιὸ)ν« σῶσαι τὴν πᾶσαν καὶ τῶν ἑξῆς τοῖς ἐκκειμένοις ἀκολουθίαν. Μετὰ ταῦτα ἐξετάσωμεν καὶ τὸ ὡσαννὰ τῷ οὑῷ Δαυΐδ· εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου· ὡσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις ποῖον ἔχει νοῦν. σαφῶς μὲν οὖν τὸ εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου αὐταῖς λέξεσι κεῖται ἐν τῷ πρὸ τοῦ μεγίστου ψαλμοῦ ψαλμῷ, λεγομένῳ ἔν τισιν ἀντιγράφοις ἑκαατοστῷ ἑπτακαιδεκάτῳ· δοκεῖ δέ μοι τὰ ἀντὶ τοῦ ὢ κύριε, σῶσον δὴ« προτεταγμένα τοῦ »εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου« ἑβραϊκῶς ἐκκεῖσθαι ἐν τῷ » ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ«· ’ οὕτω δὲ καὶ εἶχεν ἡ ἑβραϊκὴ λέξις· ΑΝΝΑ ΑΔΩΝΑΙ ΩΕΙΑΝΝΑ. ΑΝΝΑ ΑΛΩΝΑΙ ΑΣΛΙΑΝΝΑ, ΒΑΡΟΥΧ ΑΒΒΑ ΒΣΑΙΜ ΑΛΩ- NAI. εἶτα δοκεῖ μοι ὑΠὸ Ἑλλήνων συνεχῶς γραφὀμενα τὰ ευαγγελια μὴ εἰδότων τὴν διάλεκτον, συγκεχύσθαι ἐν τοῖς κατὰ τὸν τόπον ἔχουσι ταῦτα ἀπὸ τοῦ προειρημένου Ψαλμοῦ. εἰ δὲ τὸ ἀκριβὲς βούλει μαθεῖν τῆς λέξεως, ἂκουε Ἀκύλου ἑρμηνεύσαντος ὡδί· ὢ δὴ κύριε, σῶσον δή · ὢ δὴ κύριε, εὐόδωσον δή · εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι κυρίου«. ἀλλὰ γὰρ ἐπανακεφαλαιω σώμεθα τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ λέγωμεν ὅτι ἤτοι Παῦλος καὶ Πέτρος ἢ ἂλλα δύο εἲδη τῶν διδασκόντων, λύσαντες ἀπὸ τῶν δεσμῶν κατὰ τὴν τοῦ Ἰησοῦ πρόσταξιν τοὺς ἀπὸ περιτομῆς καὶ τοὺς ἀπὸ ἀκροβυστίας, ἐκόσμησαν αὐτοὺς καὶ πεποιήκασιν εὑπρεπεις προς το οχησασθαι αὐτοῖς τὸν λόγον ἀνιοόντα εἰς τὴν Ἰερουσαλή. καὶ > τὰ λοιπᾶ κατὰ μέν μίαν ἔσται διήγησιν. κατὰ δὲ ἑτέραν ἀεὶ ἐνέστηκε *** τῶν ἀποδεχομένων τὸν Ἰησοῦν στρωννύντων αὐτῷ διὰ τῶν ἰδίων ἐνδυμάτων τὴν ὁδὸν καὶ κοσμούτων αὐτὴν τοῖς κλάδοις καὶ προαγόντων καὶ ἐπακολουθούντων. καὶ ἂλλως δὲ ἓκαστος διὰ μὲν τῶν ἤδη πεπραγμένων μένων προάγει τὸν Ἰησοῦν, διὰ δὲ τῶν πραχθησομένων ἐπακολουθεῖ αὐτῷ καὶ λέγει τὰ ἀναγε- γραμμένα. καὶ εἰς ταῦτα δὲ ἡμεῖς μέν τοσοῦτα εἲδομεν· ὁ δὲ ἡμῶν διαφέρων πλείονα καὶ βλεπέτω καὶ διδασκέτω. πλὴν ἔν τινι τῶν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον ἐπὶ ποσὸν καὶ ταῦτα ἐξητάσαμεν, ὅτε προέκειτο διηγήσασθαια τὸ »τῇ ἐπαύριον οὖν ὄχλος πολὺς ὁ ἐλθὼν εἰς τὴν ἑορτὴν« καὶ τὰ ἑξῆς.

16.20“İsa Tanrı'nın tapınağına girdi ve tapınakta alıp satanların hepsini kovdu” ve devamı (Mt 21,12–13).

Bu yerdeki olayları diğer üç İncil yazarı da aktarmıştır; aralarındaki farkı anlatmanın şimdi sırası değil. İncelediğimiz İncil'de elimizden geldiğince açıklama yapmak yeterli olacaktır. Dört yazarın da bu yeri yazmış olması üzerine, Yuhanna'ya göre İncil üzerine yazdırırken ve “Tapınakta sığır, koyun, güvercin satanları buldu” ve devamını gücümüz yettiğince açıklarken bunları daha çok inceledik. Orada, bu olayın İsa'nın şaşırtıcı mucizelerinden aşağı olmadığını göstermiştik: Marangozun oğlu sayılan biri, bayram sırasında yazılan kimseleri tapınaktan kovarken öyle bir cesaret ve otorite gösterdi ki, milletin yöneticisi bile böyle davranarak İsa'nın yaptığını kolayca başaramazdı. Lafza bağlı kalarak, gücümüz yettiğince Yuhanna'nın amacını da mecazen yorumlamıştık.

Şimdi ise akış, Matta'nın sözüne göre önümüzdekiler hakkında konuşmamızı gerektirdiğinden, bilgeliğin Babası'nı çağırıp bakalım, İsa'nın bu cesur eylemine layık bir şey söyleyebilecek miyiz. Önce Tanrı'nın tapınağının ne olduğunu söylemek gerekir; Tanrı onu kabul ederek peygamberde şöyle demiştir: “Evim dua evi diye anılacak.” Bedendeki sünnete ve Yasa'nın bedensel bayramlarına ve kurbanlarına karşılık olarak, önce Süleyman'ın yaptığı, sonra Ezra'nın yeniden yaptığı, ama Kurtarıcı'nın tertibinden sonra Romalıların yıktığı cansız taşlardan yapı Tanrı'nın tapınağı sayılıyordu. Dua evi de o sanılıyordu. O yıkılınca Yahudiler, artık dua evleri olmadığından, Tanrı'nın dua evinde dua etmek ve Yasa'ya göre ibadeti yerine getirmek sayesinde sahip olduklarını sandıkları özel gözetimine de artık sahip olmadıklarını söylemek zorundadırlar.

Kendi ruhanî eylemlerini simge olarak da yapan Kurtarıcımız, alıp satanları oradan bedensel olarak kovmuş, sarrafların masalarını ve güvercin satanların tezgâhlarını devirmiş ve o zamanki halkı yola getirmek için önümüzdeki sözleri söylemiş olsun. Çünkü onlar Tanrı adına kutlanan ciddi bir bayram yerine alışverişle uğraşıyorlardı; hem de alım satımın yapılması gereken uygun yerde değil, tapınakta. Oraya dua evinde gibi dua etmek için toplanmaları gerekirken, duanın tersini yapıyorlardı: bir ticaret evindeymiş gibi alıp satıyor, para bozuyor ve güvercin satmak için tezgâhlarda oturuyorlardı. İsa'mız Yahudilerde olup biten bu edepsizliği ortadan kaldırmış, Yasa'ya göre bayram etmek yerine ticaret yapanları ve bedensel zevklere dalanları azarlamış olsun.

16.20

Καὶ εἰσῆλθεν ὁ Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦθεοῦ καὶ ἐξέβαλε πάντας τοὺς πο)λοῦντας κοὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ καὶ τὰ ἑξῆς (Matth. 21,12-13). Tὰ δέ κατὰ τὸν τόπον καὶ οἱ λοιποὶ τρεῖς εὐαγγελισταὶ ἐξέθεντο, ὧν τὴν πρὸς ἀλλήλους διαφορὰν οὐ τοῦ προκειμένου καιροῦ ἐστι διηγήσασθαι· ἀρκέσει γὰρ τὸ ἐν τῷ ἐξεταζομένῳ εὐαγγελίῳ κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν σαφηνίσαι. τῶν τεσσάρων <δὲ> εὐαγγελιστῶν ἀναγραψάντων τὰ κατὰ τὸν τόπον, πλείονα τὰ] κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἐξήτασται ὑπαγορεύουσιν εἰς τὸ κατὰ Ἰωάννην καὶ ὡς οἶόν τε ἦν σαφηνίζουσι τὸ »καὶ εὗρεν ἐν τῷ ἱερῷ τοὺς πωλοῦντας βόας καὶ πρόβατα καὶ περιστε- ρὰς « καὶ τὰ ἑξῆς. ἔνθα κατεσκευάζομεν οὐκ ἐλάττονα τῶν παραδόξων δυνάμεων εἶναι τοῦ Ἰησοῦ καὶ τὴν προκειμένην ὅτι τέκτονος μέν νομιζόμενος εἶναι υἱὸς τοσαύτῃ παρρησίᾳ καὶ ἐξουσίᾳ ἐχρήσατο, ἐκβάλλων ἐν πανηγύρει ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ τοὺς ἀναγεγραμμένους, ὁποίᾳ οὐδ’ ὁ τοῦ ἒθνους ἡγούμενος χρώμενος εὐχερῶς ἂν ἤνυσε τοῦθ᾿ ὅπερ Ἰησοῦς πεποίηκε. καὶ ἐτροπολογήσαμεν γε δουλεύσαντες τῇ λέξει, ὡς ἐχωροῦμεν, τὸ Ἱωάννου βούλημα. ἀλλ᾿ ἐπεὶ καὶ νῦν ὁ εἱρμὸς ἡμᾶς ἀπαιτεῖ εἰπεῖν κατὰ τὴν Ματθαίου λέξινπερὶ τῶν ἐκκειμένων , τὸν πάτέρα τῆς σοφίας ἐπικαλεσάμενοι φέρ’ ἴδωμεν εἰ ἂξιόν τι δυνάμεθα τῆς Ἰησοῦ μετὰ θάρσους πράξεως εἰπεῖν εἰς τόν τόπον. καὶ πρῶτον <μὲν> λεκτέον τί τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ, ὅπερ ὁμολογῶν ὁ θεὸς εἶπεν ἐν τῷ προφήτῃ · ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται. ἀνάλογον μὲν οὖν τῇ κατὰ σάρκα περιτομῇ καὶ ταῖς σωματικαῖς τοῦ νόμου ἑορταῖς καὶ θυσίαις ἱερὸν ἐνομίζετο τοῦ θεοῦ εἶναι τὸ ἐκ λίθων ἀναισθήτων κατασκεύασμα οἰκοδομηθὲν ὑπὸ Σολομῶντος πρῶτον καὶ ἀνοικοδομηθὲν ἔτι ὑπὸ Ἒσδρα, πλὴν μετὰ τὴν τοῦ σωτῆρος οἰκονομίαν ὑπὸ Ῥωμαίων καθαιρε- θέν. καὶ οἶκος ἐκεῖνος ὑπελαμβάνετο εἶναι εὐχῆς, οὗ καθαιρεθέντος ἀναγκαῖον Ἰουδαίους, ὡς μηκέτι ἔχοντας οἶκον προσευχῆς , λέγειν μηκέτι ἔχειν τὸ ἐξαίρετον τῆς ἐπισκοπῆς τοῦ θεοῦ, ὃ ἔχειν ᾢοντο παρὰ τὸ ἐν τῷ οἲκῳ τῆς προσευχῆς εὒχεσθαι, μηδὲ τὸ τὰ τῆς νομικῆς λατρείας ἐπιτελεῖν. καὶ ἐκβεβληκέτω σωματικῶς ἀπ᾿ ἐκείνου ὁ καὶ σύμβολα ποιήσας τῶν ἰδί(ον πενευματικῶν πράξεων σωτὴρ ἡμῶν τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν καταβεβληκέτω καὶ τὰς καθέδρας τῶν πο)λούντων τὰς περιστερὰς καὶ εἰρηκέτω τὰ ἐκκείμενα εἰς ἐπιστροφὴν τοῦ τότε λαοῦ, ἀντὶ σεμνῆς πανηύρεως ἐπιτελουμένης ἐν ὀνόματι θεοῦ σχολαζόντων τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, οὐκ ἐν τῷ καθηκούσῃ χώρᾳ ἐν ᾗ ἔδει πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν, ἀλλ᾿ ἐν τῷ ἱερῷ, ἒνθα ἐχρῆν μέν συνερχομένους εὒχεσθαι ὡς ἐν οἴκῳ προσευχῆς, ἐποίουν δέ τὰ ἐναντία τῇ εὐχῇ ἐν αὐτῷ, ὡς ἐν οἲκῳ ἐπορικῷ πωλοῦντες καὶ ἀγοράσοτες καὶ ἀργύρια κολλυβίζοντες καὶ ἐπὶ καθεδρῶν καθεζόμενοι, ἶνα πωλῶσι περιστεράς. καὶ το ἄσεμνόν τῶν γινομένων πορa Ἰουδαίοις τότε ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν καθῃρηκέτω, ἐλέγξας τοὺς ἀντὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον ἑορτάζειν ἐμπορευομένους καὶ σωματικῶς τρυφῶντας.

16.21Bugün de yaşayan taşlardan yapılmış tapınağın kilise olduğunu düşünüyorum. İçinde, yaşayan Tanrı'nın kilisesindeymiş gibi değil, “bedene göre” savaşanlar da vardır; bunlar kötülükleriyle, yaşayan taşlardan yapılmış dua evini haydut mağarası yaparlar. Bazı kiliselerde, başkalarının “dindarlığını kazanç yolu” sayan bu tür Hıristiyanların işlediği günahları düşün: Yalnız “İncil'den geçinmeleri” gerekirken bunu yapmıyor, zenginlik ve bir sürü mal topluyorlar. Bunu düşünen, kilisenin böyle büyük sırrının haydut mağarası olduğunu söylemez mi? Öyle ki İsa, kendi yaptığı yaşayan tapınakta işlenen günahlar için Mezmurlar'daki şu sözü söyleyebilir: “Kanımda ne yarar var, çürümeye indiğimde?” Ve sanırım Hoşea'daki şu sözü, ki orada İsa'nın canı, günah işleyip tapınakta bulunduğunu sananların hayatından hoşnutsuz olarak şöyle der: “Vay bana! Biçimde sap toplayan, bağ bozumunda artan salkımları toplayan gibi oldum; ilk ürünleri yiyecek başak yok. Vay bana canım! Çünkü dindar olan yeryüzünden yok oldu, insanlar arasında doğru iş yapan kalmadı.”

İsa'nın bunları söylemesine ve sürçmelerimize yas tutarak “Vay bana canım” demesine takılırsan, bunlarla birlikte İncil'deki şu sözü de incele: “Kudüs'ü görünce onun için ağladı ve dedi.” İsa Kudüs için haklı olarak ağladıysa, dua evi olmak üzere yapılmış olup bazılarının (keşke halkın önderleri olmasa) kazanç hırsı ve sefahati yüzünden haydut mağarasına dönen kilise için daha çok haklı olarak ağlayacaktır.

O zaman İsa Tanrı'nın tapınağına girip tapınakta alıp satanların hepsini kovarak, sarrafların masalarını ve güvercin satanların oturduğu tezgâhları devirerek onu temizledi. Şimdi ise, gözetim altında olmadıkları sürece, İsa Mesih adına toplananlar arasında, tapınakta alıp satanlar ve diğerleri vardır; İsa onlara hiçbir yerde görünmüyor ki onları kovup geri kalanları kurtarsın ya da kovulanların günahlarının farkına varmasını, artık alıp satmamak ya da başka şeyleri yapmamak üzere tapınağa girmelerini sağlasın. Ama günahlarımızı gözden geçirdiğinde, bizi sevdiği için, oğullar gibi terbiye edip kırbaçlayarak kabul etmek üzere geldiğinde, biz toplanınca İsa'nın gücü ve Kutsal Ruh girecektir. Girince tapınakta alıp satanların hepsini kovacaktır: İyi bir şeyleri varsa onu satıp elden çıkaranları, yerine kötü şeyleri satın alanları ve bunu Tanrı'nın tapınağında, kilisede yapanları.

Keşke İsa, Baba'nın tapınağına, kiliseye, dua evine girip sarrafların, kazanç düşkünlerinin ve para severlerin masalarını devirse! Bunlar, makbul gümüşü birçok değersiz ve hiçbir şeye yaramaz parçaya bozarlar; böylece para bozdurduklarına zarar verirler, kendileri de parayı gerektiği gibi kullanmazlar. Tapınakta Mesih'in güvercinlerini alıp satan ve güvercin gibi saf olanları, “Bana kim güvercin gibi kanatlar verecek de uçup dinleneceğim?” diye dua edenleri, teslim edip uygun olmayan yöneticilere itaat ettirenler de vardır.

16.21

Καὶ νῦν δἒ νομίζω ἱερὸν ἐκ λίθων ζώντων οἰκοδομηθὲν εἶναι τὴν ἐκκλησίαν, καὶ εἶναι ἐν αὐτῇ τινας οὐχ ὡς ἐν ἐκκλησίᾶ ζῶντος ἀλλ᾿ ὡς »κατὰ σάρκα« στρατευομένους, οἳτινες καὶ ποιοῦσι τὸν τῆς προσευχῆς ἐκ ζώντων λίθων <οἰκοδομηθέντα> οἶκον λῃστῶν διὰ τὴν αὐτῶν κακίαν σπήλαιον. τις γαρ κατανοησας τα ἐν τισιν εκκλησίαις ἁμαρτανόμενα ὑπὸ τῶν <τοιούτων Χριστιανῶν τῶν> νομιζομένων » πορισμὸν εἶναι τὴν« ἑτέρων »εὐσέβειαν«, κοὶ δέον ἐκ τοῦ εὐαγγελίου« μόνον διαζῆν, τοῦτο μέν μὴ ποιούντων, πλοῦτον δὲ καὶ πολλὴν κτῆσιν συναγόντων, οὐκ ἐρεῖ σπήλαιον λῃστῶν γεγονέναι τὸ τηλικοῦτον τῆς ἐκκλησίας μυστήριον; ὣστ᾿ ἂν εἰπεῖν τὸν Ἰησοῦν ἐπὶ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἐν ᾧ ᾠκοδόμησεν ἱερῷ ζῶντι τό τε ἀπὸ τῶν Ψαλμῶν οὕτως ἔχον· »τίς ὠφέλεια ἐν τῷ αἵματί μου, ἐν τῷ καταβῆναί με εἰς διαφθοράν;« καὶ τὸ ἀπὸ τοῦ (ὡς οἶμαι) Ὠσηέ, ἔνθα ἡ τοῦ Ἰησοῦ φυχὴ λέγει δυσαρεστουμένη τῷ βίῳ τῶν ἁμαρτανόντων καὶ ἐν τῷ ἱερῷ εἶναι δοκούντων τὸ »οἴμοι ὅτι ἐγενήθην ὡς συνάγων καλάμην ἐν ἀμητῷ καὶ ὡς ἐπιφυλλίδα ἐν τρυγητῷ, οὐκ ὄντος στάχυος τοῦ φογεῖν τὰ πρωτόγονα. οἴμοι φυχή, ὅτι ἀπόλωλεν εὐλαβὴς ἀπὸ τῆς γῆς, καὶ ὁ κατορθῶν ἐν ἀνθρώποις οὐχ ὑπάρχει«. καὶ ἐὰν προσκόπτῃς γε τῷ ταῦτο λέγειν τὸν Ἰησοῦν καὶ πενθοῦντα ἡμῶν τὰ πταίσματα φάσκειν τὸ »οἴμοι φυχή«, συνεξέτασον τούτοις τὸ ἀπὸ τοῦ εὐαγγελίου, ἔνθα γέγραπται ὅτι ἰδὼν τὴν Ἱερουσαλὴμ »ἔκλαυσεν ἐπ᾿ αὐιῇ, καὶ εἶπε«. καὶ μᾶλλόν γε, εἴπερ εὐλόγως ἔκλαυσεν ἐπὶ Ἱερουσαλήμ, εὐλογώτερον κλαύσεται ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν, οἰκοδομηθεῖσαν μὲν ἵνα οἶκος προσευχῆς ᾖ, γενομένην δὲ διὰ τὴν αἰσχροκέρδειαν δειαν καὶ τρυφήν τινων (ἀλλ᾿ εἴθε μὴ καὶ τῶν ἡγουμένων τοῦ λαοῦ) σπήλαιον λῃστῶν. Ἀλλὰ τότε μὲν εἰσῆλθεν Ἰησοῦς εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ καὶ ἐκάθαρεν αὐτὸ ἐκβα\λὼν Πάντας τοὺς πωλοῦντας καὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν καταστρέψας μετὰ τῶν καθεδρῶν ἐν αἷς ἐκαθέζοντο οἱ πωλοῦντες τὰς περιστερός. νῦν δέ, ὅσον μέν οὐκ ἐπισκοποῦνται, οἱ <ἐν> τῷ Ἰησοῦ Χριστοῦ γινόμενοι ἐπὶ τὸ αὐτὸ« ἐν συναγωγαῖς εἰσιν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες ἐν τῷ ἱερῷ καὶ τὰ λοιπὰ <πάντα> καὶ οὐδαμοῦ Ἰησοῦς αὐτοῖς ἐπιφαίνεται, ἳνα ἐκβαλὼν <αὐτοὺς> σώσῃ τοὺς λοιποὺς ἢ κἀκείνους ἐκβληθέντας ποιήσῃ συναισθηθῆναι τῆς ἁμαρτίας καὶ εἰσελθεῖν εἰς τὸ ἱερόν, οὐκέτι μετὰ τοῦ πωλεῖν κοὶ ἀγοράζειν ἢ τὰ λοιπὰ ποιεῖν· ἐπὰν δὲ ἐπισκέψηται ἐπὶ τὰς ἁμαρτίας τίας ἡμῶν ὡς ἀγαπῶν ἡμᾶς ἐπιδημήσῃ, ἳνα παιδεύσῃ καὶ μαστιγώσῃ ὡς υἱοὺς ὅπως ἡμᾶς παραδέξηται, τότε εἰσελεύσεται ἡ δύναμις Ἰησοῦ συναγομένων ἡμῶν καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου, καὶ εἰσελθοῦσα ἐκβαλεῖ πάντας τοὺς πωλοῦντας κοὶ ἀγοράζοντας ἐν τῷ ἱερῷ· πωλοῦντας μέν καὶ ὡσπερεὶ ἀπεμπολοῦντας εἰ καί τι χρηστὸν εἶχον, ἀγοράζοντας δέ ἀντ᾿ ἐκείνων τὰ φαῦλα, καὶ ταῦτα ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ, τῇ ἐκκλησίᾳ, πράττοντας. ἀλλ᾿ εἲθε εἰσελθὼν εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ πατρός, τὴν ἐκκλησίαν, τὸν οἶκον τῆς προσευχης, καταβάλοι ὁ Ἰησοῦς τὰς τῶν κολλυβιστῶν καὶ <αἰσχροκερδῶν καὶ> φιλαργύρων τραπέζας καὶ εἰς πολλὰ εὐτελῆ καὶ οὐδενὸς λόγου ἂξια κατακερματιζόντων τὰ δόκιμα ἀργύρια, ἶνα βλάψωσι μὲν ἐκείνους οἷς κολλυβίζουσιν, αὐτοὶ δὲ μὴ εἰς δέον χρήσωνται τῷ ἀργυρίῳ. εἰσὶ δὲ καὶ ἂλλοι ἐν τῷ ἱερῷ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες τὰς Χριστοῦ περιστερὰς καὶ παραδιδόντες τοὺς ἀκεραίους ὡς περιστερά, τοὺς εὐξαμένους καὶ εἰπόντας· »τίς τίς δώσει μοι πτέρυγας ὡσεὶ περιστερᾶς, καὶ πετασθήσομαι καὶ καταπαύσω;« καὶ ἐπακουσθέντας ἂρχουσιν οἷς οὐ δεῖ.

16.22Güvercin satanlar hakkındaki sözün, kiliseleri kazanç düşkünü, zorba, bilgisiz ve Tanrı'dan korkmaz piskoposlara, presbiterlere ya da diyakonlara teslim edenlere uyduğu kanaatindeyim. Bu yüzden Matta da Markos da yalnız güvercin satanlardan söz ederken "sıralar"ı anmıştır; bunların İsa tarafından devrildiğini söylerler. Keşke "Musa'nın kürsüsünde" oturmakla övünenler, güvercinlerden oluşan bütün kiliseleri satanlar ve onları başlarına geçen şu tür kimselere teslim edenler, bunları kutsal Yazı'ya yaraşan bir anlayışla dinleselerdi! Çünkü bu kimseler için Rab'bin Yeremya'da söylediği şu söz söylenebilir: "Halkımın önderleri beni tanımadı; akılsız evlatlardır, anlayışsızdırlar; kötülük etmekte bilgedirler, iyilik etmeyi ise bilmediler." Bir de Mika'da, sanırım, şöyle denmiştir: "Halkımın önderleri zevk içindeki evlerinden kovulacak." Eğer dinleselerdi, Mesih'in güvercinlerini satmazlar, onların başına, güvercinleri esirgeyen, kurtuluşlarını gözeten, hangi besili güvercini kesip yiyeceğine göz gezdirmeyen yöneticiler koyarlardı.

Alıcılar ve satıcılar olarak kovulanlara, sarraflara ve güvercin satanlara İsa, Baba'nın ağzından söylenmiş peygamberlikleri hatırlatıp onları utandırarak şöyle der: Yazılmıştır ki, "Evime dua evi denecek." Çünkü Tanrı'nın kilisesinde, Tanrı'nın ilgisini üzerine çeken ve onun katında dua sayılan her kutsal eylemin duası dışında hiçbir şey olmamalıdır; "Durmadan dua edin" sözü de ancak böyle mümkündür. "Siz ise," der, "ey bunlar, kötülüklerinizle dua evini haydut mağarasına çevirdiniz." Kilise sayılan topluluğun işlerinin birçok yerde yavaş yavaş öyle bozulduğu görülebilir ki, Mesih'in adıyla toplanan cemaatin bir haydut mağarasından hiçbir farkı kalmaz; onlara "Sizin yüzünüzden adım uluslar arasında sürekli küfre uğruyor" denebilir.

Burada sayılan bu üç türü, Yazı'nın açıklığı üzerinde biraz daha çabalayarak daha dikkatli anlatmak gerekirse, belki şöyle denebilir: Halkın içinde kalıp dünyevi işlerden başka hiçbir şeye vakit ayırmayan, bütün zamanını alım satımla geçiren, dualara ve Tanrı'nın sözünün istediği işlere seyrek sarılanlar, Tanrı'nın tapınağında alanlar ve satanlardır. Kilisenin parasını iyi yönetmeyen kötü diyakonlar, bu parayı hep ellerinde evirip çevirirken onu doğru kullanmayanlar, yoksullara verilmek üzere gelenden zengin olmak için zenginlik sanılan şeyi ve parayı biriktirenler ise, İsa'nın devirdiği para masalarının sahibi sarraflardır. Halkın en baş koltukları kendilerine emanet edilmiş olan, bütün kiliseleri âdeta olmaması gereken kimselere satan ve olmaması gereken kimseleri yönetici yapan piskopos ve presbiterler de güvercin satanlardır; İsa'nın devirdiği sıralar onlarındır. Öyleyse kilise kürsüsünde oturan ve "havralarda baş koltukları seven" herkes dikkat etsin; kendi kürsüsünde, İsa gelip onu devrilmeye layık bulacağı için devireceği bir biçimde oturuyor olmasın. Diyakonluktan toplayıp yoksulların parasını çalan herkes de önümüzdeki bu Yazı'yı anlayıp artık masalara gümüş yığmasın ki İsa onları devirmesin. Dünya kaygıları ve geçim düşünceleri tarafından alışverişe sürüklenenler de düşünsünler; İsa gelip onları tapınaktan kovmasın, çünkü kovulanın, kovulduğu yere yeniden girme umudu bile kalmaz.

Önümüzdeki Yazı'yı araştırırken, İsa'nın bunları belki ikinci gelişinde ya da beklenen ilahi yargıda da yapacağı aklıma geliyor. Çünkü Tanrı'nın bütün tapınağına, yani kurulduğu andan çağın sonuna kadar Mesih'in adıyla kurulmuş olan bütün kiliseye girince, tapınakta bulunur sanılanlardan alım satıma vakit ayırmış olarak bulacaklarını, Tanrı'nın tapınağına layık olmadıkları için dışarı atacaktır. Masa kurup sarraflık eden kimi bulursa da masalarını devirerek ve sözüyle para konusunda neler günah işlediklerini göstererek onları suçlu çıkaracaktır. O zaman, anlattığımız gibi, güvercin satanların sıralarını da devirecektir. Ama bu üç türden hiçbiri kendisinde olmayan ve Tanrı'nın tapınağında bulunan kişi yüreğini ferah tutsun. Çünkü ne İsa tarafından dışarı atılacak, ne herhangi bir şeyi devrilecek, ne de haydutluğu ve haksızlığıyla dua evini haydut mağarasına çevirenler cezalandırılırken, dua evini haydut mağarasına çevirmiş bir haydut diye ayıplanacaktır.

16.22

Καὶ νομίζω ἁρμόζειν τὸν περὶ τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς στερὰς λόγον τοῖς παραδιδοῦσι τὰς ἐκκλησίας αἰσχροκερδέσι καὶ τυραννικοῖς καὶ ἀνεπιστήμοσι καὶ ἀνευλαβέσιν ἐπισκόποις ἢ πρεσβυτέροις ἢ διακόνοις. διόπερ μόνων τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς καθέδρας ὠνόμασεν ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μᾶρκος, ἃς φασι κατεστράφθαι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ. ὡς εἲθε τούτων ἤκουον μετὰ τοῦ πρέποντος νοῦ τῇ θείᾳ γραφῇ οἱ ἐπὶ τῆς καθδρας Μωσέως« αὐχοῦντεσ καθέζεσθαι καὶ πωλοῦντες ὅλας ἐκκλησίας περιστερῶν καὶ παραδιδόντες αὐτὰς τοιούτοις προεστηκόσι, περὶ ὧν λέγοιτ’ ἂν τὸ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ ὑπὸ τοῦ κυρίου λεγόμενον· » οἱ ἡγούμενοι τοῦ λαοῦ μου ἐμέ οὐκ ᾒδεισαν· υἱοὶ ἂφρονές εἰσι καὶ οὐ συνετοί, σοφοί εἰσι τοῦ κακοποιῆσαι, τὸ δὲ καλῶς ποιῆσαι οὐκ ἔγνωσαν« καὶ τὸ ἐν τῷ Μιχαίᾳ (οἶμαι) οὕτω λελεγμένον · »οἱ ἡγούμενοι τοῦ λαοῦ μου ἐκβληθήσονται ἐξ οἴκου τρυφῆς αὐτῶν«. εἰ γὰρ ἤκουον, οὐκ ἂν ἐπώλησαν τὰς Χριστοῦ περιστεράς, ἀλλὰ κατέστησαν ἂρχοντας αὐτῶν φειδομένους τῶν περιστερῶν καὶ προνοουμένους τῆς σωτηρίας αὐτῶν καὶ οὐ περιβλεπομένους τίνα ὡς παχεῖαν περιστερὰν θύσαντες καταθοινήσονται. λέγει δὲ Ἰησοῦς τοῖς ἐκβαλλομένοις ὡς πωλοῦσι καὶ ἀγοράζουσι καὶ τοῖς κολλυβισταπις καὶ τοῖς πωλοῦσι τὰς περιστεράς, δυσωπῶν αὐτοῦς ἀπὸ τῶν ὡς ἐκ προσώπου τοῦ πατρὸς λεγομένων προφητειῶν, ὅτι τὸ μὲν γεγραμμένον ἐστίν· ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται. οὐδέν γὰρ ἂλλο δεῖ εἶναι ἐν ἐκκλησίᾳ θεοῦ ἢ εὐχὴν πάσης ἁγίας πράξεως καὶ προκαλουμένης τὴν τοῦ θεοῦ ἐπισκοπήν, εἰς εὐχὴν παρὰ θεῷ λογιζομένης, μένης, καὶ τὸ »ἀδιαλείπτως προσετύχεσθε« δυνατόν ἐστιν. ὑμεῖς δέ, ὧ οὗτοι, ταῖς ὑμετέροις κακίαις τὸν τῆς προσευχῆς οἷκον οἶκον σπήλαιον λῃστῶν πεποιήκατε. καὶ εὑρεῖν ἔστι πολλαχοῦ κατὰ βραχὺ οὕτως | εἰς διαστροφὴν ὁδεύσαντα τὰ τῆς νομιζομένης ἐκκλησίς πράγματα, ὡς μηδὲν σπηλαίου λῃστῶν διαφέρειν τὸ ἂθροισμα συναγόμενον ἐν ὀνόματι Χριστοῦ, ὣστ᾿ ἂν λέγεσθαι αὐτοῖς· »δι᾿ ἡμᾶς διὰ παντὸς τὸ ὂνομά μου βλασφημεῖται ἐν τοῖς ἒθνεσιν«. Εἰ δέ δεῖ τὰ εἲδη τρία τυγχάνοντα τῶν ἐνταῦθα κατειλεγμένων προσφιλονεικήσαντα τῇ σαφηνείᾳ τῆς γραφῆς ἐπιμελέστερον διηγήσασθαι, μήποτε οἱ μὲν ἐν τῷ λαῷ μηδενὶ ἐν τῷ κόσμῳ σχολάζοντες ἢ περὶ τὸ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν μόνον τἀς διατριβὰς ἔχοντες καὶ σπανίως ταῖς προσευχαῖς προσκαρτεροῦντες καὶ οἶς ἀπαιτεῖ ἔργοις ὁ θεῖος λόγος, εἰσὶν οἱ πωλοῦντες καὶ ἀγοράζοντες ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ. οἱ δέ μὴ καλῶς διάκονοι διοικοῦντες τὰ τῆς ἐκκλησίας χρήματα, ἀλλ᾿ ἀεὶ μὲν ταῦτα ψηλαφῶντες, οὐ καλῶς δὲ αὐτὰ οἰκονομοῦντες ἀλλὰ σωρεύοντες τὸν νομιζόμενον πλοῦτον καὶ χρήματα, ἳνα πλουτῶσιν ἀπὸ τῶν εἲς λόγον πτωχῶν διδομένων, οὗτοί εἰσιν οἱ κολλυβισταὶ τραπέζας χρημάτων ἒχοντες, ἃς κατέστρεψεν ὁ Ἰησοῦς. οἱ δέ τὰς πρωτοκαθεδρίς πεπιστευμένοι τοῦ λαοῦ ἐπίσκοποι καὶ πρεσβύτεροι καὶ ὡσπερεὶ ὰποδιδόμενοι ὅλας ἐκκλησίς οἷς οὐ χρὴ καὶ καθιστάντες οὓς οὐ δεῖ ἂρχοντας, οὗτοί εἰσινοἱπωλοῦτες τὰς περιστερός, ὧν τὰς καθέδρας κατέστρεψενὁ Ἰησοῦς. ἒκαστος οὖν τῶν ἐπὶ καθέδρας καθεζομένων ἐκκλησιαστικῆς καὶ ἀγαπώντων »τὰς πρωτοκαθεδίας ἐν ταῖς συναγωγαῖς« προσεχέτω, μήποτε οὕτω καθέζεται ἐπὶ τῆς ἑαυτοῦ καθέδρας ὣστε ἑλθόντα τὸν ἱησοῦν καταστρέψαι αὐτὴν ὡς ἀξίαν καταστροφῆς. ἀλλὰ καὶ ἕκαστος τῶν ἀπὸ διακονίας συναγόντων <ἑαυτοῖς πλοῦτον> καὶ ἀποστερούντων πτωχῶν> χρήματα, νοήσας τὴν προκειμένην γραφὴν μηκέτι σωρευέτω εἰς τὰς τραπέζας ἀργύριον, ἵνα μὴ καταστρέψῃ αὐτὰς ὁ Ἰησοῦς. ἀλλὰ καὶ οἱ ὑπὸ μεριμνῶν τε καὶ φροντίδων βιωτικῶν <ἀεὶ> ἀγόμενοι εἰς κοὶ πράσεις φροντιζέτωσαν, μήποτε ἐλθὼν ὁ Ἰησοῦς ἐκβάλῃ αὐτοὺς ἐκ τοῦ ἱεροῦ >, ὅτε ὁ ἐκβεβλημένος οὐδέ ἐλπίδα τοῦ εἰσελθεῖν ἔχει ὃθεν ἐξεβλήθη. καὶ υποφαιεται μοι ἐρευνῶντί την ἐκκειμένην γραφήν, μήποτε ταῦτα ὁ Ἰησοῦς ποιήση καὶ] κατὰ τὴν δευτέραν ἐπιδημίαν ἢ κατὰ τὴν προσδοκωμένην θείαν κρίσιν. εἰσελθὼν γὰρ εἰς τὸ ἱερὸν τοῦ θεοῦ ὅλον, τὴν πᾶσαν ἐκκλησίαν, τὴν (ἐξ οὖ συνέστη ἐκκλησία) ἐν ὀνόματι Χριστοῦ συνεστηκυῖαν μέχρι τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος, οὓς ἄν εὕρῃ τῷ πωλεῖν καὶ ἀγοράζειν σχολάσαντας τῶν νομιζομένων εἶναι ἐν τῷ ἱωερῷ <ὡς ἀναξίους τοῦ ἱεροῦ> τοῦ θεοῦ ἐκβαλεῖ. καὶ οὓς ἂν εὕρῃ τραπέζας πήξαντας καὶ γινομένους κολλυβιστὰς ἐλέγξει καταστρέψας αὐτῶν τὰς τραπέζας καὶ τῷ λόγῳ δείξας οἶα περὶ τὸ ἀργύριον ἡμαρτήκασι. τότε δὲ καὶο τὰς (ὡς διηγησάμεθα) καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστερὰς καταστρέψει. εἰ δέ τις οὑδὲν τῶν τριῶν τούτων εἰδῶν ἔχει καὶ ἐν τῷ ναῷ εὑρίσκεται τοῦ θεοῦ, θαρρείτω. οὔτε γὰρ ἐκβληθήσεται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ οὔτετι τῶν αὐτοῦ καταστραφήσεται οὔθ’ὡς ποιήσας τὸν οἶκον προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν ὁνειδισθήσεται ὡς λῃστής, ὅτε κολασθήσονται οἱ ποιήσαντες τῇ ἑαυτῶν λῃστείᾳ καὶ ἀδικίᾳ τὸν οἶκον τῆς προσευχῆς σπήλαιον λῃστῶν.

16.23Lafız üzerine aklımıza geleni söyledik, kiliseye ilişkin yorumu da iki şekilde verdik; şimdi bu pasajın şöyle de anlaşılıp anlaşılamayacağına bakalım. Tabiatça Tanrı'nın tapınağı olmakta kiliseden geri kalmayan bir şey de, Tanrı'nın izzetini almak üzere yaratılmış olan her akıllı tabiattır; bu izzetin, tapınak yapıldıktan sonra içinde göründüğü, Tarihler'in ikinci, Krallar'ın üçüncü kitabında yazılıdır. İşte biz günah işleyenler, Tanrı'nın tabiatça tapınağı olan psykhēyi satıcı ve alıcı düşüncelerle, her şeyi para gözüyle tartan öteki hesaplarla doldurduk. Günah işleyerek, psykhēmizde kutsal bir kalıntı varsa, ki o güvercindi, onu satıp elden çıkaran başka düşüncelerle de doldurduk. Bu yüzden İsa, günah işleyen ve haydut düşüncelerle dolu olanlara "Yazılmıştır" diyerek şunu söyler: "Evime dua evi denecek, ama siz onu haydut mağarasına çevirdiniz."

İsa, dua evini haydut mağarasına çeviren haydutları tapınaktan kovdu. Ama haydutlarla aynı kafada olanlar İsa için "Çarmıha ger, çarmıha ger onu!", haydut Barabbas için ise "Bize Barabbas'ı salıver!" dediler. Bu yüzden Yahudilerde bugüne dek İsa yoktur, çünkü Tanrı'nın Oğlu'na inanmadılar; yanlarında ise "kötülüğün ruhları"ndan gelen haydut Barabbas vardır. O şimdiden yakalanmış, "zindana" kapatılmıştı; onlar ise kendi aleyhlerine onun salıverilmesini istediler. Bunun için inanmayan Yahudilere haydut Barabbas hükmeder.

16.23

Εἰρημένης τοίνυν εἰς τὸ ῥητὸν τῆς ὑποπεσούσης ἡμῖν καὶ εἰς τὴν ἐκκλησίαν διχῶς ἀποδεδομένης διηγήσεως, φέρε μετὰ ταῦτα ἲδωμεν εἰ δύναται καὶ οὓτω τὰ κατὰ τὸν τόπον νοηθῆναι. οὐκ ἒλαττον τῆς ἐκκλησίας φύσει ἱερόν ἐστι θεοῦ πᾶσα λογικὴ φύσις, κατεσκευασμένη ἶνα χωρήσῃ δόξαν θεοῦ, περὶ ἡς γέγραπται (ἐν τῇ δευτέρᾳ τῶν Παραλειπομένων καὶ τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν) ὀφθείσης μετὰ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ νεὼ ἐν αὐτῷ. τοῦτο δὴ τὸ φύσει ἱερὸν τοῦ θεοῦ, τὴν ψυχήν, πεπληρώκαμεν οἱ ἁμαρτάνοτες πο,λούντων κα]κι ἀγοραζόντων λογισμῶν | καὶ ἂλλων περὶ ἀργυρίου πάντα σκοπούντων διαλογισμῶν· πεπληρώκαμεν δὲ ἁμαρτάνοντες καὶ ἂλλων πωλούντων καὶ ἀπεμπολούντων εἲ τι ἃγιον κατάλειμμα ἐν τῇ ψυχῇ ἡμῶν γεγένηται, ὅπερ ἦν περιστερά. λέγει οὖν τοῖς ἁμαρτάνουσιν ὁ Ἰησοῦς καὶ πεπληρωμένοις λῃστῶν λο- γισμῶν τὸ γέγραπται· ὁ οἰκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται, ὑμεῖς δὲ αὐτὸν πεποιήκατε σπήλαιον λῃστῶν. ὁ μὲν οὖν Ἰησοῦς τοὺς ποιήσαντας σπήλαιον λῃστῶν τὸν οἶκον τῆσπροσευχῆς λῃστὰς ἐξέβαλεν ἐκ τοῦ ἱεροῦ. οἱ δέ τὰ αὐτὰ τοῖς λῃσταῖς φρονοῦντες περὶ μὲν Ἰησοῦ εἰρήκασι· »σταύρου σταύρου αὐτόν«, περὶ δέ τοῦ λῃστοῦ Βαραββᾶ · »άπόλυσον ἡμῖν τὸν Βαραββαᾶν«. διόπερ μέχρι σήμερον Ἰουδαῖοι Ἰησοῦν μὲν οὐκ ἔχουσιν οὐ γὰρ πεπιστεύκασιν εἰς τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ), ἔχουσι δέ μεθ’ ἑαυτῶν τὸν ἀπὸ τῶν πνευματικῶν »τῆς πονηρίας« Βαραββᾶν τὸν λῃστὴν ἤδη κεκρατημένον κοὶ εἰς φυλακὴν« κατακεκλεισμένον, ὃν καθ’ ἑαυτῶν ἠξίωσαν ἀπολυθπηναι. διὰ τοῦτο ἄρχει τῶν ἀπίστων Ἰουδαίων Βαραββᾶς ὁ λῃστής.

16.24Tapınakta körler ve topallar yanına geldi, onları iyileştirdi ve devamı, "Bebeklerin ve emzikteki çocukların ağzından kendine övgü hazırladın" sözüne kadar (21,14–16).

Lafzı açıktır. Daha önce verdiğimiz manevi yorumlara uygun olarak şunu söylemek gerekir: Tanrı'nın tapınağında, dua evinde, kilisede herkes gören ya da, tabir caizse, sağlam yürüyen değildir. Toplananlar arasında kör olanlar da topal olanlar da vardır. Bunlar, kendi körlüklerini ve topallıklarını fark ettikleri ve kendilerini iyileştirmenin yalnız Tanrı'nın ve Tanrı'nın Logos'unun işi olduğunu bildikleri için ona yaklaşır ve iyileşirler.

16.24

Καὶ προσῆλθον αὐτῷ τυφλοὶ καὶ χωλοὶ ἐν τῷ ἱερῷ, καὶ ἐθεράπευσεν αὐτοὺς καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον. (Matth. 21 14-16). Τὰ μὲν τῆς λέξεως δῆλα. ἀκολούθως δὲ ταῖς προαποδεδομέναις ἀναγωγαῖς λεκτέον ὅτι ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ θεοῦ, τῷ οἴκῳ τῆς προσευχῆς, τῇ ἐκκλησίᾳ, οὐ πάντες εἰσὶ βλέποντες οὐδὲ (ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω) εἰσὶ γάρ τινες καὶ τυφλοὶ καὶ ἂλλοι χωλοὶ τῶν ἀθροιζομένων, οἳτινες ἐκ τοῦ συναισθέσθαι τῆς ἑαυιτῶν τυφλότητος καὶ χωλότητος καὶ τοῦ γινώσκειν ὅτι οὐδενὸς ἢ τοῦ θεοῦ ἔργον ἐστὶ καὶ τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ τὸ θεραπεῦσαι αὐτοὺς προσελθόντες αὐτῷ θεραΠεύονται.

16.25Bundan sonra şu yazılıdır: Başkâhinler ve yazıcılar, İsa'nın yaptığı harikaları gördükleri ve çocukların tapınakta, yani kilisede Tanrı'nın Oğlu'nu yücelttiğini duydukları hâlde öfkelendiler, İsa'yı ilahilerle öven çocukları hor gördüler. Öfkeyle Kurtarıcı'ya "Bunların ne dediğini duyuyor musun?" dediler. O da onları utandırarak şu karşılığı verdi: Kutsal Yazılar içinde bu kadar yaşadığınız hâlde, kilisede beni ve göklerdeki Babamı ilahilerle öven küçükleri ve çocukları hor görmeyesiniz diye, "Bebeklerin ve emzikteki çocukların ağzından kendine övgü hazırladın" sözünü bugüne dek okumadınız mı?

Tarihsel anlamda bu başkâhinler ve yazıcılar nasıl kınanacak kimselerse, manevi anlamda da kınanacak bazı başkâhinler vardır belki: Piskoposluk adını yaşayışlarıyla süslemeyen, bilgiyi ve hakikati giyinmemiş kimseler. Bunlar Tanrı'nın harikalarını gördükleri hâlde, kilisedeki küçük ve bebek, ama Tanrı'yı ve Mesih'ini ilahilerle öven kimseleri yine de hor görürler, onların ilerlemesine öfkelenirler ve doğru yolda olmayanlar gibi onları İsa'nın önünde suçlarlar. Sanki duymuyor ve düzeni korumuyormuş gibi ona "Bunların ne dediğini duyuyor musun?" derler.

Bunu, şuna dikkat edersek daha iyi anlarız: Ruhta ateşli olan, inanmayanlara karşı zindanı göze alan, tehlikeyi hor gören, ne büyük bir azimle iffet ve bekâreti yaşayan, ama sözde bilgisiz olan kimseleri, kınanacak başkâhinler çoğu zaman düzensiz diye azarlar ve kendileri, böylesine , gayretli ve iyi çocuklardan daha doğru davranıyormuş gibi İsa'nın önünde onları suçlarlar. Ama İsa çocuklara tanıklık eder, başkâhinleri ise <Yazılardan> habersiz olmakla suçlayıp "Bebeklerin ve emzikteki çocukların ağzından kendine övgü hazırladın sözünü hiç okumadınız mı?" der.

Kilisede, Petrus'un dediği gibi "yeni doğmuş bebekler gibi akla ait saf sütü" özleyenleri, onu emenleri, sütle beslenenleri, üstelik imanlarıyla ve yaşayışlarıyla Tanrı'ya ilahi söyleyenleri gördüğünde, "Bebeklerin ve emzikteki çocukların ağzından kendine övgü hazırladın" sözünün onlarda gerçekleştiğini gör. Çünkü Tanrı böylelerinde kendine övgü hazırlar; Oğul da onlar için Baba'ya şükrederek şöyle der: "Sana şükrederim Baba, göğün ve yerin Rabbi, çünkü bunları bilgelerden ve akıllılardan gizledin, bebeklere açtın. Evet Baba, çünkü böyle oldu" ve devamı.

16.25

μετὰ τοῦτο γέγραπται ὅτι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς, καίτοιγε ἰδόντες τὰ θαυμάσια ἃ ἐποίησεν ὁ Ἰησοῦς, καὶ τῶν παίδων ἀκούοντες δοξαζόντων τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ ἐν τῷ ἱερῷ, τῇ ἐκκλησίᾳ, ἡγανάκτησαν καταφρονοῦντες τῶν ὑμνούντων τὸν Ἰησοῦν παιδίων, καὶ ἀγανακτήσαντές φασι τῷ σωτῆρι· ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσιν; ὁ δὲ δυσωπῶν αὐτοὺς ἀπεδρίνατο ὅτι τοσούτῳ τοσούτῳ ἐν ταῖς θείαις ἀναστρεφόμενοι γραφαῖς μέχρι τοῦ δεῦρο ἀνέγνωτε, ἳνα μὴ καταφρονήσητε τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μικρῶν καὶ παιδίων ὑμνούντων ἐμέ καὶ τὸν ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατέρα μου, ὅτι ἐκ στόματος νηπίων κοὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον; Μήποτε οὖν, ὡς κατὰ τὴν ἱστορίαν ψεκτοί εἰσιν οὗτοι οἱ ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς, οὓτως καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγή εἰσί τινες ψεκτοὶ ἀρχιερεῖς, τὸ ὄνομα τῆς ἐπισκοπῆς οὐ κοσμοῦντες τῷ ἑαυτῶν βίῳοὐδὲ ἐνδεδυμένοι τὴν γνῶσιν καὶ τὴν ἀλήθειαν, οὗτοι οὖν, καίτοιγε βλέποντες τὰ τοῦ θεοῦ θαυμάσια, οὐδὲν ἧττον καταφρονοῦσι τῶν ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μικρῶν μὲν καὶ νηπίων ὑμνούτων δὲ τὸν θεὸν καὶ τὸν Χριστὸν αὐτοῦ, καὶ ἀγανακτοῦσιν ἐπὶ τῇ τούτων προκοπῇ καὶ κατηγοροῦσιν αὐτῶν παρ' <ἀτῷ> τῷ Ἰησοῦ ὡς τῶν μὴ ἁμαρτανότων, καὶ ὡς <μὴ> ἀκουόντι <μηδὲ> τάξιν τηροῦντι λέγουσιν αὐτῷ ἀκούεις τί οὗτοι λέγουσι; καὶ τοῦτο δὲ ἔτι μᾶλλον συνήσομεν ἐπιστήσαντες, τίνα τρόπον πολλάκις τοῖς ζέουσι τῷ πνεύματι καὶ μέχρι φυλακῶν πρὸς τοὺς ἀπίστους παραβαλλομένοις καὶ <παντὸς> κινδύνου καταφρονοῦσι μετὰ πόσης εὐτονίας ἀσκοῦσιν ἁγνείαν καὶ παρθενίαν ἰδιώταις λέξει, ἐπιπλήσσουσιν ὡς ἀτάκτοις οἱ ψεκτοὶ ἀρχιερεῖς καὶ ἐγκαλοῦσιν αὐτοῖς παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ὡς αὐτοὶ δικαιότερον πράττοντες τῶν οὕτως <ἁπλῶν καὶ> σπουδαίων καὶ χρηστῶν παιδίων. ἀλλ᾿ ὁ Ἰησοῦς τοῖς παισίοις μὲν μαρτυρεῖ, τοῖς δέ ἀρχιερεῦσιν ἀμαθίαν <γραφῶν> ἐγκαλεῖ διὰ τοῦ λέγειν· οὐδέποτε ἀνέγνωτε ὅτι ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον; καὶ ἐπὰν ἴδῃς ἐν τῆς ἐκκλησίᾳ τοὺς κατὰ τὸν Πέτρον »ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν ἂδολον γάλα« ἐπιποθοῦντας καὶ θηλάζοντας αὐτό, γάά ποτιζομένους, ἔτι καὶ ὑμνοῦντας τὸν θεὸν τῇ πίστει καὶ τῷ βίῳ, θώρει ὅτι Πληροῦται ἐπ᾿ αὐτῶν τὸ ἐκ στόματος νηπίων καὰ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον. ἑαυτῷ γὰρ ὁ θεὸς αἶνον ἐν τοῖς τοιούτοις καταρτίζεται, ἐφ’ οἶς εὐχαριστῶν τῷ πατρὶ ὁ υἱὸς λέγει· »ἐξομολογοῦμαί σοι, πάτερ, κύριε τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς, ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν, καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις · ναί, ὁ πατήρ, ὅτι οὕτως ἐγένετο« καὶ τὰ ἑξῆς.

16.26Onları bırakıp şehirden çıktı, Beytanya'ya gitti ve devamı, "Duada iman ederek ne dilerseniz alacaksınız" sözüne kadar (21,17–22).

İsa, Kudüs şehrinden ayrılırken kimleri bırakıp gitti, oradan çıkıp Beytanya'ya gitti? Halkın başkâhinlerini ve yazıcılarını: "yaptığı harikaları" ve "tapınakta 'Davut Oğlu'na hosanna!' diye bağıran çocukları" görmüş, yine de Mesih'i övenlere öfkelenmiş, bu yüzden de "Bebeklerin ve emzikteki çocukların ağzından kendine övgü hazırladın" sözünü anlamamış olmakla suçlanmış olanları. O Kudüs'ü bırakıp şehrin dışına çıktığı için Kudüs düştü, "taş taş üstünde" kalmamaya başladı ve her şey yıkılana dek yıkılmaya devam etti.

Beytanya'ya, yani "itaat evi"ne, kiliseye geldi; orada geceledi ve dinlendi. Çünkü Kudüs'te, böyle başkâhinler ve yazıcılar varken, "başını koyacak yeri" yoktu. Kilisenin kuruluşunun başlangıcından ve Mesih'in onda dinlenmesinden sonra, itaat evi Beytanya'da dinlenince, bıraktığı ve dışına çıktığı şehre geri döner. Dönerken acıkır, yol kenarında bir incir ağacı, halkın ağacını görür, yanına gider ve onda yenecek bir şey bulmaz, yalnızca bir hayat görüntüsü bulur: Ağaçta meyvesiz yapraklar vardı. Sonra, bu incir ağacı canlı olduğu için, duyuyormuş gibi ona yaraşan laneti söyler. Sözün anlamı şudur: Bu çağ durdukça sende artık meyve bitmesin! Bu yüzden Yahudi havrası meyvesizdir ve bu durum "çağın sonuna kadar", "ulusların dolgunluğu içeri girene kadar" sürer.

İncir ağacı, İsa hâlâ insanların hayatında ve insan olarak aralarında bulunurken kurudu. Bunu gören müritler hayretle "İncir ağacı nasıl da hemen kurudu?" dediler. Çünkü kurumuş incirin sırrını psykhēlerinin gözleriyle gördüler; hayret ettikleri de ağacın kurumasından çok, hemen kurumasıydı. Kurumuş incir ağacını, yani o İsrail halkını görüyorlardı. Ağacın hemen kuruduğunu görerek hayrete düşen müritlere İsa, sözünü "amin" ile pekiştirerek şöyle karşılık verdi: İmanınız olur ve kuşku duymazsanız, yalnız incire olanı yapmakla kalmazsınız; şu dağa "Kalk, denize atıl" deseniz, olur. Nitekim inanan ve kuşku duymayan müritler incire olanı da yaparlar. Ona "Tanrı'nın sözünün önce size söylenmesi gerekliydi. Ama siz kendinizi layık görmediğiniz için işte uluslara dönüyoruz" derler ve onu bırakıp kuruturlar; öyle ki hayat veren gücü uluslardan gelenlere geçsin, daha önce o halkı bir arada tutan ruh da uluslardan gelenlere göçsün.

Müritler incire olanı yapmakla kalmayacak; Tanrı'nın Oğlu'nun sözü onlara, iman sahibi olur ve kuşku duymazlarsa, gördüğü ve gösterdiği dağa, yani insanlara karşı yükselen düşman güce "Kalk, denize atıl" diyebileceklerini ve bunun olacağını da vaat eder. Çünkü İsa'nın müritlerinden yararlanan herkesten, kötülüğün ağır dağı, Şeytan kaldırılır. Onu yenmiş olan kaldırır ve denize, yani uçuruma, cezasına layık olan yere atar. Bu deniz için Mezmurlar'da şöyle denir: "İşte büyük ve geniş deniz; orada gemiler dolaşır, küçük büyük canlılar; onunla eğlenmek için yarattığın ejderha." Başka bir mezmurda da "Orada ejderhaların başlarını suyun üzerinde ezdin" denir; bu elbette denizdedir. Bir de: "Orada ejderhanın başını ezdin, onu Habeş halklarına yiyecek verdin."

Demek ki Logos'un kurtuluşa hazırladığı her insandan, İsa'nın gördüğü ve gösterdiği dağ kaldırılır. Öğretisinde başarılı olan İsa'nın müridinin sözü uyarınca denize atılır; çünkü mürit, dinleyenlerin her birinin içindeki dağa "Kalk, denize atıl" der. Bunu, söylediğinin gerçekleşmesi için imanla ve kuşku duymadan söyler. Bir de iman sahibi olup kuşku duymayan kimse, duada her ne dilerse, inanarak alacaktır.

16.26

Καὶ καταλιπὼν αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἔξω τῆς πόλεως [ἓως] εἰς Βηθανίαν καὶ τὰ ἑξῆς εως του καὶ πάντα ὅσα ἂν αἰτήσητε ἐν τῇ Προσευχῇ πιστεύοντες λήψεσθε. (Matth. 21, 17—22.) Τινας καταλιπὼν ὁ Ἰησοῦς ἐξῆλθε τῆς τῶν Ἱεροσολύμων πόλεως, λεως, ἀφ᾿ ἧς ἐξελθὼν ἐν Βηθανίᾳ ἦν ἢ τοὺς ἰδόντας μὲν ἀρχιερεῖς καὶ γραμματεῖς τοῦ λαοῦ »τὰ θαυμάσια ἃ ἐποίησε καὶ τοὺς παῖδας κραζοντας ἐν τῷ ἑερῷ καὶ λέγοντος· ὡσαννὰ τῷ υἱῷ Δαυΐδ«. οὐδέν δ’ ἧττον ἀγανακτήσαντας ἐπὶ τοῖς αἰνοῦσι τὸν Χριστόν, καὶ δαὶ τοῦτο ἐλεγχθέντας ὡς μὴ νενοηκότας τὸ ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον; κοὶ ἐπεὶ κατέλιπεν έκεῖνα τὰ Ἰεροσόλυμα κακὶ ἔξω γέγονε τῆς πόλεως, δαὶ τοῦτο πέπτωκε κοὶ »λίθος ἐπὶ λίθον« ἢρξατο μὴ μένειν ἀλλὰ καὶ καθαιρεῖσθαι ἓως πάντα καταλυθῇ. ἦλθε δ’ εἰς Βηθανίαν, τὸν τῆς ΥΠΑΚΟΗΣ ΟΙΚΟΝ, τὴν ἐκκλησίαν, ἔνθα καὶ ηὐλίσθη καὶ ἀνεπαύσατο, ἐπεὶ μὴ εἶχεν έν Ἱεροσολύμοις » ποῦ τὴν κεφαλὴν κλίνῃ«, ἃτε τοιούτων ἀρχιερέων καὶ γραμματεων ὂντων ἐν αὐτοῖς. ὃτε δέ ἀνεπαύσατο ἐν τῇ Βηθανίᾳ, τῷ τῆς YΠΑΚΟΗΣ ΟΙΚΩΙ μετὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ συστῆναι τὴν ἐκκλησίαν καὶ ἀναπαύσασθαι τὸν Χριστὸν ἐν οὐτῇ, τότε ἐπανάγει εἰς τὴν πόλιν ἣν καταλέλοιπε καὶ ἧς ἒξω γέγονε, καὶ ἐπανάγων εἰς αὐτὴν πεινᾷ, καὶ μίαν ἰδὼν συκῆν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, τὸ δένδρον τοῦ λαοῦ, ἦλθεν ἐπ αὐτήν , καὶ οὐδὲν εὗρεν ἐν αὐτῇ βρώσιμον ἀλλὰ μόνον ζωῆς ἒμφασιν· φύλλα γὰρ χωρὶς καρπῶν ἦν ἐν τῇ συκῇ. εἶτ᾿ ἐπεὶ ἒμψυχος ἦν αὓτη ἡ συκῆ, διὰ τοῦτο λέγει ὡς ἀκουούσῃ τὴν πρέπουσαν αὐτῇ ἀράν. τὸ δέ λεγόμενον τοιοῦτον ἠν· ὅσον συνέστηκεν ὁ ἐνεστὼς αἰών, μηκέτι γένοιτο ἔν σοι καρπός. διὰ τοῦτο ἂκαρπός ἐστιν ἡ Ἰουδαίων συναγωγή, καὶ τοῦτο γίνεται αὐτῇ ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος«, ἕως »τὸ πλήρωμα τῶν Μνῶν εἰσέλθῃ«. ἐξηράνθη δὲ ἡ συκῆ, ἔτι ἐπιδημοῦντος τῷ βίῳ τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐν οις ὡς ἀνθρώπου > οῦντος Ἰησοῦ. ἰδόντες δὲ οἱ μαθηταὶ ἐθαύμασαν λέγοντες· πῶς παραχρῆμα ἐξηράνθη ἡ συκῆ; τοῖς γὰρ τῆς ψυχῆς ὀφθαλμοῖς εἶδον τὸ τῆς ξηρανθείσης συκῆς μυστήριον καὶ ἐθαύμασαν οὐχ οὕτως ἐπὶ τῷ ἐξηράνθαι αὐτήν, ὡς ἐπὶ τῷ παραχρῆμα ἐξηράνθαι, ἔβλεπον γὰρ ξηρὰν τὴν συκῆν, τὸν λαὸν τὸν Ἰσραὴλ ἐκεῖνον. καὶ θαυμάζουσι τοῖς μαθηταῖς ἐν τῷ ἑωρακέναι παραχρῆμα τὴν συκῆνκκ ἐξηραμμένην, ἀποκριθεὶς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν ἐμπεδῶν τὸ λεγόμενον τῷ ἀμὴν) ὅτι ἐὰν ἒχητε πίστιν κοὶ μὴ διακριθῆτε , οὐ μόνον τὸ τῆς συκῆς ποιήσετε, ἀλλὰ κἂν τῷ ὄρει τούτῳ εἲπητε· ἂρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, γενήσεται. οὐκοῦν οἱ πιστεύοντες μαθηταὶ καὶ μὴ διακρινόμενοι ποιοῦσι καὶ τὸ τῆς συκῆς λέγοντες αὐτῇ »ὑμῖν ὑμῖν ἦν ἀναγκαῖον τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ δέ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στερφόμεθα εἰς τὰ ἒθνη«, καὶ καταλιπόντες αὐτὴν ξηραίνουσιν αὐτήν, ἵν’ ἡ ζωτικ]κη δύναμις αὐτῆς μεταβῇ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, καὶ τὸ πρότερον συνέχον πνεῦμα τὸν λαὸν ἐκεῖνον μεταστῇ ἐπὶ τοὺς άπὸ τῶν Μνῶν. Πρὸς τῷ δέ ποιεῖν τὸ τῆς συκῆς τοὺς μαθητὰς <ἒτι> ἐπαγγέλλεται αὐτοῖς ὁ τοῦ Μοῦ λόγος, ἐὰν ἔχωσι πίστιν καὶ μὴ διακριθῶσιν, ὅτι <καὶ> τῷ <βλεπομένῳ> τε καὶ> δεικνυμένῳ ὑπ᾿ αὐτοῦ ὄρει, τῇ ἀντικειμένῃ ἐνεργείᾳ ἐΠαιρομένῃ κατὰ τῶν ἀνθρώπων, λέγουσιν· ἂρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ γίνεται. αἲρεται γὰρ ἀφ’ ἑκάστου τῶν ὠφελουμένων ὑπὸ μαθητῶν Ἰησοῦ τὸ βαρὺ τῆς καίας ὄρος, ὁ σατανας, αἲροντος αὐτὸν τοῦ νικήσαντος αὐτον, καὶ βάλλεται εἲς τὴν θάλασσαν, τὴν ἂβυσσον, βάλλοντος αὐτὸν εἲς τὸν ἂξιον αὐτοῦ τόπον τῆς κολάσες. καὶ περὶ ταύτης τῆς θαλάσσης ἐν ψαλμοῖς λέγεται τὸ »αὓτη ἡ θάλασσα ἡ μέγάλη καὶ εὐρύχωρος · ἐκεῖ πλοῖα Ι διαπορεύεται, ζῷα μικρὰ μετὰ μεγάλων, δράκων οὗτος ὃν ἒπλασας ἐμπαίζειν αὐτῷ«. καὶ ἐν ἂλλῳ ψαλμῷ· ἐκεῖ »συνέθλα- σας τὰς κεφαλὰς τῶν δρακόν <των ἐπὶ τοῦ ὓδα>τος«, δῆλον δέ ὅτι ἐν τῇ θαλάσσῃ, κοί· ἐκεῖ »συνέδλασας τὴν κεφαλὴν τοῦ δράκοντος, ἔδωκας αὐτὸν βρῶμα λαοῖς τοῖς Αἰθίοψιν«. αἲρεται οὖν καθ᾿ ἓκαστον τῶν ὑπὸ τοῦ λόγου καταρτιζομένων εἰς σωτηρίαν ὄρος τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ βλεπόμενον καὶ δεικνύμενον, καὶ βάλλεται εἰς τὴν θάλασσαν κατὰ τὸν τοῦ ἐπιτυγχάνοντος μαθητοῦ Ἰησοῦ ἐν διδασκαλίᾳ λόγον, λέγοντος τῷ ἐν τῷ καθ᾿ ἓκαστον τῶν ἀκουόντων ὂρει· ἂρθητι καὶ βλήθητι εἰς τὴν θάλασσαν , λέγοντος δέ μετὰ τοῦ ἒχειν πίστιν καὶ μὴ διακρίνεσθαι, ἶνα καὶ τὸ λεγόμενον γένηται. καὶ τὰ πάντα δὲ ὅσα ἐὰν ὁ ἔχων πίστιν καὶ μὴ διακρινόμενος αἰτήσῃ ἐν τῇ προσευχῇ, πιστεύων λήψεται.

16.27Beytanya, İsa'nın ölümden dirilen dostunun oturduğu yerdir. Tanrı'nın Logos'una itaat eden ve itaat sözünü içinde yerleşik tutan herkes de bir itaat evidir, bir Beytanya'dır; İsa onda geceler ve dinlenir. Söylenenlerden, İncillerin kendisinden yazıldığı Tanrı bilgeliğine layık anlamlar çıkarmak gerektiğine göre, şuna dikkat et: Daha sade anlayanlara göre "onları bırakıp şehirden çıktı" sözü fazlalık sayılmaz mı? Yanında bulunduğu önceki kimseleri bırakmadan nasıl şehrin dışına çıkabilirdi ki? Söylenenleri daha anlayışla dinleyenlere göre ise, o başka kimselerin yanına geçtiğinde öncekileri her zaman bırakmış olmaz. Kötüleri ve günahkârları bırakır, adillerle ise birlikte kalarak onlardan sonra ve onlarla beraber başkalarının yanına geçer. Beytanya'da geceledikten sonra da Beytanya'yı bırakmadan şehre döner; çünkü hem Beytanya'daydı hem şehre dönüyordu.

İsa, her zaman adalette yaşayanlardan, <içlerindeki kutsal> Ruh'un meyvelerini almak isteyerek acıkır. Tabir caizse , acıkınca yediği incirleri şunlardır: "Ruh'un ilk meyvesi" olan ve onu meyve olarak verenin sevgisi, sevinç, esenlik, sabır ve ötekiler. Bu meyveleri verdiğimiz sürece kurumayacağız. Ama o başımıza dikilip yemek için <böyle bir> meyve aradığında sunamazsak, bize "Bundan böyle sende sonsuza dek meyve bitmesin" denecektir. Çünkü incir ağacının halk olduğuna dair daha önce verdiğimiz yorumun yanında, sözü her insana da uygulamak mümkündür: Her insan ya kuruyan bir incir ağacıdır ya da meyve veren, yaşayan ve daha çok meyve versin diye bakılan bir incir ağacı.

Belki de, tohum için söylendiği gibi, yani "ekinci tohum ekmeye çıktı", tohumun "kimi yol kenarına düştü, gökteki kuşlar gelip onları yedi", kimi kayalıklara, kimi "dikenler arasına", kimi de "güzel" ve iyi toprağa düştüğü gibi, incir ağaçları da farklı farklıdır. İncir ağacı güzel ve iyi topraktaysa meyve verir ve acıkan İsa'ya sunar. Ama hakkında "Yol kenarında bir incir ağacı görünce" diye yazılan bu ağaç gibi "yol kenarında"ysa, gelen İsa'ya meyve vermez; çünkü "yol kenarındaki" ağaçta yapraktan başka bir şey bulmaz. Bu yüzden, "yol kenarında" olduğu ve meyveyle değil yalnız yapraklarla bir hayat görüntüsü verdiği için ona "Bundan böyle sende sonsuza dek meyve bitmesin" der.

İsa bir incir ağacına gelmedikçe ve henüz meyvesini aramadıkça, meyve verir mi diye bekleyip sabrettikçe ağaç kurumaz. Ama acıkan biri başımıza dikilip meyvelerimizi , elimizde yalnız imanın vaadinden başka bir şey bulunmazsa, ona eşlik eden meyveler yoksa, hemen kururuz ve inanmış gibi görünmeyi de yitiririz. Uzun süre iman adını taşıyan, yaşıyor görünen, ama <aslında> büsbütün kuru olan bu tür kimseler bulunabilir; meyve vermedikleri için Logos'tan tamamen uzaklaşıp kuruduklarını görmek de mümkündür. Burada acıkan İsa'ya meyve vermeyen incir ağacı kurur; bir başka incir ağacının ise "toprağı" boşa işgal etmesin diye kesilmesi emredilir. Sonra müritler, canlı görünen birinin kuruduğunu görünce hayretle "İncir ağacı nasıl da hemen kurudu?" derler.

Bu pasajı tek tek insanlara uygulayıp sınavlarda İsa'nın meyveleri nasıl istediğine bakarsak daha da iyi anlayacağız: Söz gelimi zulümde iman ikrarını ve şehitliği, bir kadın birine çılgınca âşık olduğunda Yusuf'un kendine hâkimiyetini ve itidalini, her sınavda da ona uygun meyveyi ister. Acıkan ve başına dikilen İsa'ya iman ikrarını ya da kendine hâkimiyeti sunmaya hazırlanmamış kişi hemen kurur. Çünkü imanını inkâr eden de zina eden de kurur; oysa sınavlardan önceki zamanda canlı bir güç gösteriyor, âdeta incirin yapraklarına bürünmüş bulunuyordu. Müritler böylelerine şaşarlar: İsa acıkmış ve meyve arayarak başına dikilmiş, bulamayınca hemen "söyledi" ve "oldu"; meyve vermeye hazırlanmamış incir ağacı hemen kurudu.

Çoğu kez incir ağacı olmuş biri uzun yıllar kurumaz; ama sınav zamanında İsa başına dikilip meyveyi isteyince vermediği için hemen kurur ve o kadar yılı boşa harcamış olur. Bu da Kurtarıcı'nın sözü uyarınca olur: "Sahip olan herkese verilecek ve bolluk içinde olacak; sahip olmayandan ise sahip olduğunu sandığı da alınacak." Bu, sahip olduğu sanılan boşta kalmasın diyedir. Müritlerden her biri, imanı olur ve kuşku duymazsa, incire olanı da, sonra eklenen öteki şeyi de yapar.

16.27

Αὓτη δέ ἐστι Βηθανία, ἔνθα ὁ ἐκ νεκρῶν ἀναστὰς Ἰησοῦ φίλος κατῴκει. καὶ πᾶς δέ ὁ ὑπακούων τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ καὶ τὸν λόγον τῆς ὑπακοῆς ἐνιδρυμένον <καὶ ἐναυλιζόμενον> ἔχων ἑαυτῷ, ΟΙΚΟΣ ἐστιν ΥΠΑΚΟΗΣ καὶ Βηθανία, ἐν ᾗ αὐλίζεται ὁ Ἰησοῦς καὶ ἀναπαύεται. ἐπεὶ δὲ πράγματα δεῖ λαμβάνειν ἀπὸ τῶν λεγομένων ἂξια σοφίας θεοῦ ἀφ᾿ ἧς τὰ εὐαγγέλ·ια γέγραπται. πρόσχες εἰ μὴ κατὰ μέν τοὺς ἁπλούστερον νοοῦντας παρέλκει τὸ καταλιπὼν αὐτοὺς ἐξῆλθεν ἒξω τῆς πόλεως· πῶς γὰρ ἐδύνατο ἒξω τῆς πόλεως γενέσθαι μὴ καταλιπὸ)ν τοὺς προτέρους παρ᾿ οἷς ἦν; κατὰ δὲ τοὺς συνετώτερον ἀκούοντας τῶν λεγομένων <οὐ> πάντως καταλείπει τοὺς προτέρους ὅτε παρ’ ἑτέροις γίνεται, ἀλλὰ φαύλους μέν καὶ ἁμαρτωλοὺς καταλείπει, δικαίοις δὲ συνὼν καὶ παρ᾿ ἑτέροις γίνεται μετ’ ἐκείνους καὶ σὺν ἐκείνοις. ἀλλὰ καὶ εὶς Βηθανίαν θανίαν αὐλισθεὶς οὐ καταλιπὼν τὴν Βαηθανίαν εἰς τὴν πόλιν ἐπανάγει· ἦν γὰρ καὶ ἐν Βηθανίᾳ καὶ ἐπανῆγεν εἰς τὴν πόλιν. ἐπείνα δέ ὁ Ἰησοῦς ἀεὶ τῶν ἐν τῷ δικαίῳ βουλόμενος μεταλααβεῖν καρπῶν τοῦ <ἐν αὐτοῖς ἁγίου> πνεύματος, καὶ ἔστιν αὐτοῦ <βρώματα> ἶν’ οὓτως ὀνομάσω) τὰ σῦκα ὧν πεινῶν ἐσθίει ἡ ἀγάπη τοῦ καρποφοροῦντος αὐτήν, πρῶτος οὖσα »καρπὸς τοῦ πνεύματος«, καὶ ἡ χαρὰ καὶ ἡ εἰρήνη καὶ ἡ μακροθυμία καὶ τὰ λιπά. ἃτινα ὅσον μὲν καρποφοροῦμεν οὐ ξηρανθησόμεθα, ἐπὰν δέ ἐπιστάντι αὐτῷ καὶ ζητοῦντι<τοιοῦτον> καρπὸν ἵνα φάγῃ μὴ παρέχωμεν. λελέξεται πρὸς ἡμᾶς· μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα χωρὶς γὰρ τῆς προαποδεδομένης περὶ συκῆς ὡς τοῦ λαοῦ διηγήσεως ἔστι καὶ ἐπὶ ἓκαστον ἀνάγειν τόν λόγον, συκῆν ὄντα ἤτοι ξηραινομένην ἢ φέρουσαν καρπὸν καὶ ζῶσαν κοὶ γεωργουμένην, ἳνα πλείονα καρπὸν φερῃ. Τάχα δὲ ὥσπερ ἐπὶ τοῦ σπόρου »ἐξῆλθεν ὁ σπείρων τοῦ σπείρειν« καὶ »ἃ μὲν ἔπεσε παρὰ τὴν ὁδὸν καὶ ἧλθε τὰ πετεινὰ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέφαγεν αὐτά«, ἂλλα δὲ εἰς τὰς πέτρας καὶ ἄλλα εἰς »τὰς ἀκάνθας« καὶ ἂλλα εἰς »τὴν καλὴν« καὶ ἀγαθὴν γῆν, οὕτως καὶ συκαῖ εἰσι διάφοροι. καὶ ἐὰν μὲν ᾖ συκῆ ἐπὶ τῆς καλῆς καὶ ἀγαθῆς γῆς, καὶ φέρει »καρπὸν« καὶ πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ παρέχει αὐτόν. ἐπὰν δέ ᾖ »παρὰ τὴν ὁδόν« ὡς αὕτη περὶ ἧς γέγραπται τὸ καὶ ἰδὼν συκῆν μίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, ἐλθόντι τῷ Ἰησοῦ οὐ δίδωσι καρπόν· οὐδέν γὰρ εὑρίσκει ἐν τῇ »παρὰ τὴν ὁδὸν« συκῇ εἰ μὴ φύλλα μόνον. διὸ λέγει αὐτῇ, ἐπεὶ »παρὰ τὴν ὁδὸν« ἦν καὶ φύλλα μόνον εἶχεν ἒμφασιν τοῦ ζῆν ἀλλ᾿ οὐ μετὰ καρποῦ, το μηκετι ἐκ σου καρπος γενοιτο εἰς τὸν αἰῶνα. ὅσον μὲν οὑν ουκ ερχeται επι τινα συκῆν οὐδὲ ἤδη ζητεῖ τὸν καρπὸν αὐτῆς, ἀλλὰ μακροθυμεῖ περιμένων εἴ πως οἴσει καρπὸν ἡ συκῆ, οὐ ξηραίνεται. ραίνεται. ἐπὰν δὲ ἐπιστάντος τοῦ παινῶντος <καὶ ἐπιζητοῦντος> ἡμῶν τοὺς καρποὺς εὑρεθῶμεν οὐδὲν ἔχοντες εἰ μὴ τὴν ἐπαγγελίαν τῆς πίστεως μόνην *** οὐ συνόντων αὐτῇ καρπῶν, παραχρῆμα ξηρανθησόμεθα καὶ τὸ δοκεῖν εἶναι πιστοὶ ἀπολωλεκότες, καὶ ἔστιν εὑρεῖν τοιούτους τινὰς ἐπὶ πολὺν φορέσαντας χρόνον τὸ τῆς πίστεως ὄνομα καὶ ἐμφήναντας ὅτι ζῶσι, καὶ παντελῶς <δ᾿> εἰσὶ ξηροί· οὓς διὰ τὸ μὴ καρποφορεῖν ἔστιν ἰδεῖν καὶ ἀφισταμένους παντελῶς τοῦ λόγου καὶ ξηρανθέντας. ἐνθάδε μὲν οὖν ξηραίνεται ἡ μή δεδωκυῖα πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ καρπόν· ἄλλη δὲ συκῆ ἐκκόπτεσθαι κελεύεται, ἵνα μὴ »τὴν γῆν« καταργῇ. εἶθ᾿ οἱ μαθηταί, ἐπὰν ἴδωσί τινα μετὰ ζωτικὴν ἔμφασιν ζηρανθέντα, θαυμάζουσι λέγοντες· πῶς παραχρῆμα ἐξηράνθη ἡ συκῆ; Ἔτι δὲ μᾶλλον νοήσομεν τοῖς καθ᾿ ἕνα ἐφαρμόζοντες τὰ κατὰ τὸν τόπον, ἐπιστήσαντες τίνα τρόπον ἐν τοῖς πειρασμοῖς ὁ μὲν Ἰησοῦς αἰτεῖ τοὺς καρπούς, φέρ’ εἰπεῖν ἐν διωγμῷ τὴν ὁμολογίαν κοὶ τὸ μαρτύριον, καὶ ἐν τῷ γυναῖκα ἐπιμαίνεσθαί τινι τὴν τοῦ Ἰωσὴφ ἐγκράτειαν καὶ σωφροσυνην, καὶ οὓτως καθ᾿ ἓκαστον πειρασμὸν τὸν ἀκόλουθον αὐτῷ καρπόν. ὁ δέ μὴ παρασκευασάμενος διδόναι πεινῶντι τῷ Ἰησοῦ καὶ ἐφισταμένῳ τὴν ὁμολογίαν ἢ τὴν ἐγκράτειαν, παραχρῆμα ξηραίνεται· ὁ γὰρ ἀρνησάμενος ξηραίνεται, ὁμοίως δέ καὶ ὁ πορνεύσας, καίτοι παρὰ τὸν πρὸ τῶν πειρασμῶν καιρὸν ζωτικὴν ἐμφαίνων δύναμιν καὶ οἱονεὶ τὰ φύλλα τῆς συκῆς περικείμενος. κοὶ θαυμάζουσιν ἐπὶ τῶν τοιούτων οἱ μαθηταί, πῶς ὁ μὲν Ἰησοῦς ἐπέστη πεινῶν καὶ ζητῶν τὸν καρπόν, τῷ δέ μὴ εὑρηκέναι εὐθέως »εἶπε« »καὶ ἐγένετο«, καὶ παραχρῆμα ἐξράνθη mox siccantur. ἡ μὴ παρεσκευασμένη εἰς τὸ φέρειν καρπὸν συκῆ. καὶ πολλάκις τις γενόμενος συκῆ ἔτεσι πλείοσιν οὐ ξηραίνεται, ἐπιστάντος δέ Ἰησοῦ ἐν καιρῳ πειρασμου καὶ απαιτουντος τὸν καρπόν, οὐ δεδωκὼς αὐτῷπαραχρῆμα ἐξηράνθη καὶ τὴν τῶν τοσούτων ἀπολώλεκεν ἐτῶν ἐτῶν καὶ τοῦτο γίνεται ἐπείπερ, κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος λόγον. »παντὶ τῷ ἔχοντι δοθήσεται καὶ περισσευθήσεται· ἀπὸ δέ τοῦ μὴ ἔχοντος, καὶ ὃ δοκεῖ ἔχειν ἀρθήσεται ἀπ᾿ αὐτοῦ«, ἳνα μὴ ἀργὸν ᾖ ὁ δοκεῖ ἒχειν«. ἓκαστος δὲ τῶν μαθητῶν, ἐὰν ἔχη πίστιν καὶ μὴ διακριθῇ, καὶ τὸ τῆς συκῆς ποιεῖ καὶ τὸ ἑξῆς αὐτῷ ἐπιφερόμενον.

16.28Ama İsa'nın müridinin incir ağacında meyve arayıp bulamayınca ona nasıl "Bundan böyle sende sonsuza dek meyve bitmesin" diyeceğini, böylece ağacın onun sözüyle de hemen kuruyacağını göstermek zor bir iştir. Şunu düşün: Biri iman ettiğini söylüyor, İsa'nın adıyla yiyip içtiğini, İsa'nın da psykhēsinin "meydanlarında" öğrettiğini sanıyor. Sonra bir mürit gelsin, tanrısal şeyleri öğreteceği iddiasına göre onda bilgelik ve bilgi meyvesi arasın; arayıp sözle sınayarak hiçbir meyve bulamasın. Bu yüzden onu, seyredenlere Mesih'ten boş olarak göstersin ve kibrin zarar verdiği bu kimseye sonsuza dek artık hiçbir meyve bitemeyeceğini sözle kanıtlasın. Bak, iman sahibi olan ve kuşku duymayan kişi böyle birinde incire olanı İsa'nın yaptığına benzer şekilde yapmış olmuyor mu? Yaşıyor sanılan ama meyve vermeyen aldatıcı incir ağacının, meyvesiz olduğu ortaya çıkarılıp İsa'nın müritlerinin sözleriyle kuru görünmesi, sanılan hayatı ve gösterişiyle "kötülük bilmeyen" ve kolay aldanan "yürekleri" aldatmayı sürdürmesinden daha iyidir. Demek ki kuruyan incirle ilgili iş, hem İsa'nın hem müritlerinin güzel bir işidir.

Sanırım her inançsız ve kanunsuz insanın üzerinde, inançsızlığı ve kanunsuzluğu ölçüsünde bir dağ durur; bu dağ İsa'nın müritlerinin sözüyle kaldırılır ve onun cezasının denizine atılır. İsa'nın müritleri duada inanarak ne dilerlerse alacaklardır. Çünkü mürit olarak uygunsuz hiçbir şey dilemezler, öğretmene uyarak büyük ve göksel olanlardan başka bir şey istemezler. Zira İsa müritlerine şöyle dedi: "Büyük şeyleri dileyin, küçükler de size eklenecek; göksel şeyleri dileyin, yerdekiler de size eklenecek."

16.28

Κοὶ ἔργον ἐστὶ δεῖξαι, πῶς ὁ Ἰησοῦ μαθητὴς ζητήσας καρπὸν ἐν συκῇ κοὶ μὴ εὑρὼν λέγει αὐτῇ· μηκέτι ἐκ σοῦ καρπὸς γένοιτο εἰς τὸν αἰῶνα, ἳνα παραχρῆμα καὶ ἐπ᾿ αὐτῷ ξηρανθῇ ἡ συκῆ. καὶ εἰς εἰς δέ νόησόν τινα τὰ τῆς πίστεως ἐπαγγελλόμενον καὶ οἰόμενον ἐν τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ ἐσθίειν καὶ πίνειν κοὶ τὸν Ἰησοῦν ἐν ταῖς πλατείαις« τῆς ψυχῆς αὐτοῦ δεδιδαχέναι. εἶτα ἡκέτω μαθητὴς ζητῶν καρπὸν σοφίας καὶ λόγου ἐν αὐτῷ κατὰ τὴν περὶ τοῦ διδάσκειν τὰ θεῖα ἐπαγγελίαν, καὶ ζητῶν καὶ ἐρευνῶν τῷ λόγῳ αὐτὸν μηδένα καρπὸν εὑρισκέτω· καὶ διὰ τοῦτο αὐτὸν παριστὰς τοῖς θεωροῦσι κενὸν τοῦ Χριστοῦ, παριστάτω τῷ λόγῳ ὅτι οὐχ οἷόν τε τινὰ καρπὸν ἔτι γενέσθαι αὐτῷ εἰς τὸν αἰῶνα ὑπὸ τῆς οἰήσεως βεβλαμμένῳ. ὅρα οὖν εἰ μὴ ἐν τοιούτῳ ὁ ἔχων πίστιν καὶ μὴ διακριθεὶς τὸ τῆς συκῆς παραπλησίως πως τῷ Ἰησοῦ ποιεῖ. καὶ κρεῖττόνγέ ἐστι, τὴν ἀπατηλὴν συκῆν καὶ νομιζομένην μὲν ζῆν μὴ καρποφοροῦσαν δέ, ἐλεγχθεῖσαν ὅτι ἄκαρπός ἐστι, ξηρὰν τοῖς λόγοις τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ φανῆναι, ἢ ἀπατᾶν ἔτι τῇ νομιζομένῃ ζωῇ καὶ τῇ προσποιήσει <τῆς ἐπαγγελίας> »τὰς τῶν ἀκάκων« καὶ εὐεξαπατήτων »καρδίας«. καλὸν οὖν ἐξάνη καὶ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν μαθητῶν αὐτοῦ ἔργον τὸ κατὰ τὴν ξηραινομένην συκῆν. ἐν ἑκάστῳ δ’ οἶμαι) ἀπίστῳ καὶ ἀνόμῳ ὄρος ἐπίκειται κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῆς ἀπιστίας καὶ τῆς ἀνομίας, τῷ λόγῳ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ αἰρόμενον καὶ βαλλόμενον εἰς τὴν θάλασσαν τῆς κολάσεως αὐτοῦ. καὶ πάντα δὲ ὅσα ἐὰν αἰτῶσιν ἐν τῇ προσευχῇ πιστεύοντες οἱ Ἰησοῦ μαθηταὶ λήψονται, ὡς μαθηταὶ οὐδὲν τῶν μὴ δεόντων αἰτήσοντες, καὶ ὡς πειθόμενοι τῷ διδασκάλῳ, μηδὲν ἂλλο αἰτοῦντες ἢ τὰ μεγάλα καὶ τὰ ἐπουράνια· εἶπε γὰρ ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· »αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ προστεθήσεται ὑμῖν· καὶ αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια προστεθήσεται ὑμῖν«.

16.29Markos ise bu pasajı anlatırken, lafız bakımından tuhaf görünen bir şey eklemiştir: İsa "uzaktan yapraklı bir incir ağacı görüp", onda bir şey bulur umuduyla "geldi", "yanına varınca" yapraktan başka bir şey bulamadı, "çünkü incir mevsimi değildi", "ve ona şöyle dedi: Bundan böyle sonsuza dek kimse senden meyve yemesin." Şöyle denebilir: Eğer "incir mevsimi değildiyse", İsa onda bir şey bulur umuduyla nasıl geldi ve "Bundan böyle sonsuza dek kimse senden meyve yemesin" demesi nasıl adil olabilir? Buna şöyle karşılık verilecektir: Elçinin saydığı Ruh'un meyveleri, yani sevgi, sevinç, esenlik, sabır, iyilik, cömertlik, iman, yumuşaklık, kendine hâkimiyet, bazen kendi mevsiminde verilir. Ama koşullar meyve vermenin tersine kışkırtırken, Logos'tan çok yararlanmış olmanın sayesinde, biri o zaman bile Ruh'un meyvelerini yine de verebilirse daha iyidir.

Demek istediğim şudur: Sevgi Ruh'un meyvelerinden biridir. Onun mevsimi, sevilme karşılığında meyvesini vermenin zor olmadığı zamandır. Seveni sevmek Ruh'un meyvesidir, ama tabir caizse incir mevsimi dışında değildir. Ama biri inanan kişiyi aldatıp ona tuzak kurarak ve ahlakı bozuk olup nefret edilmeye layık görünerek nefrete kışkırttığında, adil kişi böylesinden bile nefret etmez, "güneşi kötülerin ve iyilerin üzerine doğduran"ın oğlu olarak onu o zaman da severse, âdeta incir mevsimi dışında sevginin meyvesini vererek mutlu olur.

Aynısını sevinç için de düşüneceksin. Hiçbir şey üzülmeye ve hoşnutsuzluğa kışkırtmıyorken Ruh'un meyvesi olan sevinci vermek zor değildir. Ama koşullar üzüntüye, cesaretsizliğe ve hoşnutsuzluğa kışkırtırken biri, Logos'tan aldığı yararla öyle ilerler ki hoşnutsuzluk verir görünen şeyde de hoşnut kalır, aşağılandığı ve kırbaçlandığı zamanlarda sevinir, kısacası her zor durumda "Her zaman sevinin" sözünü hatırlarsa, tabir caizse incir mevsimi dışında sevinç meyvesi verdiği için mutlu sayılır.

Ruh'un öteki meyveleri için de benzerini yapmak zor değildir. Çünkü Tanrı, kendi Logos'una yaklaşanın insan tabiatından üstün olmasını ister ve ondan şaşırtıcı, tabir caizse insandan çok Tanrı'ya ait işler bekler. Bu yüzden saadete çağırdığı herkese "Ben dedim ki: Tanrılarsınız ve hepiniz Yüce Olan'ın oğullarısınız" der. Tanrısallaşmak ve Yüce Olan'ın oğulları olmak istemeyenleri ise kınayarak "Siz insanlar gibi öleceksiniz" der. Çünkü her günahta, "bedensel olup insan gibi" yürüdüğümüzde, ölmekten başka bir şey yapmayız. Elçinin öğrettiği gibi, "bedene göre yaşarsak" "ölmek" üzereyiz. Bunlar da "çünkü incir mevsimi değildi" sözü üzerinedir.

Markos'a göre Petrus, incir ağacının "kökünden kuruduğunu görünce" Kurtarıcı'ya "İşte lanetlediğin incir ağacı kurumuş" dedi. Çünkü meyve arayan Logos'a meyve vermeyen ağaç, Logos'tan gelen lanete layıktır. Söz, sonunda inanan kişiyi alacağına dair yüreklendiren bir şey de içerir; çünkü dilemedikçe başka türlü almayız. Öyleyse tutumumuz, dilediğimize ulaşmaya layık olsun; epistēmēyle yükselttiğimiz dua kabul edilmeye layık olsun; dileklerimiz göksel, büyük ve Tanrı'nın vermesine layık olsun.

16.29

Ὁ δὲ Μᾶρκος ἀναγράψας τὰ κατὰ τὸν τόπον ἀπεμφαῖνόν τι ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν) προσέθηκε ποιήσας ὅτι ἰδὼν« ὁ Ἰησοῦς »ἀπὸ μακρόθεν συκῆν ἔχουσαν φύλλα ἦλθεν« ὡς εὑρήσων τι ἐν αὐτῇ«· »ἐλθὼν« δέ »ἐπ᾿ αὐτὴν« καὶ μηδὲν εὑρὼν »εἰ μὴ φύλλα« μόνον »οὐ γὰρ ἦν ὁ καιρὸς σύκων«) »ἀποκριθεὶς εἶπεν αὐτῇ· μηκέτι εἰς τὸν αἰῶνα ἐκ σοῦ μηδεὶς καρπὸν φάγῃ«, εἲποι γὰρ ἂν τις· εἰ μὴ »ὁ καιρὸς σύκων ἧν«, πῶς ἦλθεν ὁ Ἰησοῦς ὡς εὑρήσων τι »ἐν αὐτῇ« καὶ πῶς δικαίως εἶπεν αὐτῇ· »μηκέτι εἰς τὸν αἰῶνα ἐκ σοῦ μηδεὶς καρπὸν φάγῃ»; πρὸς τοῦτο δὲ λελέξεται ὅτι οἱ κατειλεγμένοι παρὰ τῷ ἀποστόλῳ καρποὶ τοῦ πνεύματος, ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτεια, ἔστι μέν ὅτε ἐν οἰκείῳ ἀποδίδονται καιρῷ. βέλτιον δὲ εἰ, τῶν περιεστηκότων ἐπὶ τὸ ἐναντίον τῷ καρποφορεῖν προκαλουμένων, δυνηθείη τις καὶ διὰ τὸ πάνυ ὠφελεῖσθαι ἐκ τοῦ λόγου οὐδέν ἧττον κοὶ τότε διδόναι τοὺς καρποὺς τοῦ πνεύματος. ὃ δέ λέγω τοιοῦτόν ἐστιν· εἷς τῶν καρπῶν τοῦ πνεύματός ἐστιν ἀγάπη. ταύτης δέ καιρὸς μέν ὅτε οὐ χαλεπὸν ἀποδοοῦναι τὸν καρπὸν τοῦ ἀγαπᾶσθαι· καὶ ἔστιν ἀγαπᾶν τὸν ἀγαπωντα καρπος μευ του πνευματος, οὐ μὴν ἐν οὐ καιρῷ ἳν᾿ οὕτως ὀνομάσω) σύκων. ἐπὰν δέ ἐπὶ τὸ μισεῖν προκαλῆταί τις τὸν πιστεύοντα τοιοῦτον ἀπατῶν καὶ ἐπιβουλεύων καὶ τοῖς ἤθεσι βεβλαμμένος ὤν, ὣστε δοκεῖν ἂξιος εἶναι τοῦ μισεῖσθαι, ὁ δέ δίκαιος μηθὲ τὸν τοιοῦτον μισῇ αλλ᾿ ὡς υἱὸς »τοῦ τὸν ἥλιον ἀνατέλλοντος ἐπὶ πονηροὺς καὶ ἀγαθοὺς«) καὶ τότε αὐτὸν ἀγαπᾷ, οἱονεὶ ἐν οὐ καιρῷ σύκων τῆς ἀγάπης διδοὺς τὸν καρπόν, πόν, μακάριός ἐστι. τὸ δ’ ὅμοιον νοήσεις καὶ ἐπὶ τῆς χαρᾶς. φέρειν μέν γὰρ τὸν καρΠὸν τοῦ πνεύματος τὴν χαρὰν μηδενὸς ἐπὶ τὸ λυπεῖσθαι προκαλουμένου καὶ δυσαρεστεῖσθαι, οὐ χαλεπόν· ὃταν δέ τὰ μέν περιεστηκότα ἐπὶ λύπην καὶ ἀθυμίαν καὶ δυσαρέστησιν προκαλῆται, ἀπὸ δέ τῆς κατὰ τὸν λόγον ὡφελείας τις ἐπὶ τοσοῦτον προκόπτῃ, ὡς <καὶ> ἐν τῆς δοκούσης δυσαρεστήσεως εὐαρεστεῖσθαι καὶ ἐν καιροῖς τοῦ ἀτιμάζεσθαι καὶ τοῦ μαστιγοῦσθαι χαίρειν καὶ ἁπλῶς ἐν παντὶ περιστατικῷ καιρῷ μεμνῆσθαι τοῦ »πάντοτε χαίρετε«, μακάριος ἂν ὁ τοιοῦτος εἲη καρπὸν φέρο)ν τὴν χαρὰν καὶ ἐν οὐ καιρῷ ἳν᾿ οὕτως ὀνομάσω) σύκων. Τὸ παραπλήσιον δέ οὐ χαλεπὸν καὶ ἐπὶ τῶν ἂλλων καρπῶν ποιῆσαι τοῦ πνεύματος. βούλεται γὰρ εἶναι κρείττονα τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως τὸν προσιόντα τῷ λόγῳ αὑτοῦ ὁ θεὸς καὶ ἀπαιτεῖ αὐτὸν παράδοξα καὶ (ἳν᾿ οὕτως ὀνομάσω) θεοῦ μᾶλλον ἢ ἀνθρώπου ἒργα. διὸ κοὶ πᾶσι λέγει οὓς καλεῖ ἐπὶ τὴν μακαριότητα· ἐγὼ εἶπα· θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες«, μεμφόμενος δὲ τοῖς μὴ βουλομένοις ἀποθεωθῆναι καὶ υἱοῖς ὑψίστου γενέσθαι λέγει· »ὑμεῖς δὲ ὡς ἂνθρωποι ἀποθνῄσκετε«· κατὰ γὰρ ἑκάστην ἁμαρτίαν, ὅτε ἐσμὲν »σάρκινοι καὶ κατὰ ἂνθρωπον« περιπατοῦντες, οὐδὲν ἂλλο ἐνεργοῦμεν ἢ τὸ ἀποθνῄσκειν, καὶ φανερὸν ὅτι »εἰ κατὰ σάρκα« ζῶμεν, μέλλομεν »ἀποθνῄσκειν«, ὡς ἐδίδαξεν ὁ ἀπόστολος. ταῦτα καὶ διὰ τὸ »οὐ γὰρ ἦν ὁ καιρὸς τῶν σύκων«. ὁ δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον Πέτρος ἰδὼν τὴν συκῆν ἐξηραμμένην ἐκ ῥιζῶν« εἶπε τῷ σωτῆρι· ἰδοὺ ἡ συκῆ ἣν κατηράσω ἐξηράνθη«· κατάρας γὰρ τῆς ἀπὸ τοῦ λόγου ἀξία ἡ μὴ φέρουσα τῷ λόγῳ καρπὸν ζητοῦντι. ἐπὶ τέλει δέ τι ἔχει ὁ λόγος προτρεπτικὸν τοῦ πιστεύοντος λήψεσθαι· οὐχὶ ἄλλως γὰρ ληψόμεθα, εἰ μὴ αἰτήσομεν. ἔστω οὖν καὶ ἡ διάθεσις ἀξία τοῦ τυχεῖν ὧν αἰτοῦμεν καὶ ἡ εὐχὴ μετ᾿ ἐΠιστήμης ἀναπεμπομένη ἀξία τοῦ ἐπιτευχθῆναι, καὶ τὰ αἰτήματα ἒστω ἐπουράνια καὶ μεγάλαλ καὶ ἂξια τοῦ δίδοσθαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ. # Kitap 17 ### Τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Ὠριμένους ἐξηγητικῶν τόμος ιζ΄.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…