İçeriğe geç
Matta İncili Şerhi, 12–17. Kitaplar

Origenes · Matta İncili Şerhi, 12–17. Kitaplar

15. Kitap

15.praefOrigenes'in Matta İncili Şerhi'nin on beşinci cildi.

15.praef

Τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον Εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν ὨριΓένους τόμος ιε΄.

15.1“Çünkü anasının karnından öyle doğmuş hadımlar vardır” sözünden “Kavrayabilen kavrasın” sözüne kadar (19, 12).

Bu yer hakkında çıkabilecek iki yanlış yorumu, bize doğru görünen açıklamadan önce ortaya koyup gücümüz yettiğince çürüteceğiz. Böylece söylenecekler bakımından her hatadan sakınmış olalım ve bu yerin gerçek maksadını kavrayabilirsek daha iyi yaşayalım diye konuya ancak ondan sonra geçeceğiz.

Bazıları, bedende görülen iki hadımlaştırmanın işleyişine bakıp üçüncüsünün de bedensel olması gerektiğini düşünmüş, Tanrı korkusuyla ama bilgisizce, kendilerini önceki ikisiyle aynı türden bir hadımlaştırmaya teslim etmeye cüret etmişlerdir. Böylece kendilerini kınanmaya, belki de utanca maruz bırakmışlardır. Üstelik bu kınama yalnız inanca yabancı olanlardan gelmez; insana özgü her şeyi hoş görmeye yatkın olanlar bile, Tanrı korkusu ve itidal görünümü altındaki ölçüsüz bir aşkla acılara, bedenin sakatlanmasına ve böyle bir işe girişenin başına gelebilecek daha başka şeylere yol açan kişiyi hoş görmezler.

Başkaları ise, ki çoğunluk bunlardır, sözlerin akışını sınamadan şöyle anlamıştır: İlk ikisinin, Kurtarıcı duyulur olanlardan fazlasını göstermiyormuş gibi, doğrudan ve bedensel olarak söylendiğini kabul etmişler, üçüncüsünün ise artık lafzıyla söylenmediğini düşünmüşlerdir. Üçüncüde logos ile yapılan hadımlaştırmanın kastedildiğini sanmışlardır: Göklerin krallığı amacıyla bu tür şeylere olan arzuyu en keskin logosla kesip atanlar, bedenin azgınlıklarını küçümsemişlerdir; çünkü bu azgınlıklar arzuyu logosla kesip atmış ruhu artık yenemez.

Şunu bilmek gerekir: Öncekiler İncil'in lafzına dost kesilmiş, İsa'nın bunları da meseller halinde söylediğine ve sözün ruhla söylendiğine dikkat etmemişlerdir. Ama ilk iki hadımlaştırmanın bedensel söylendiğini kabul edenlere göre bu yeri daha tutarlı anlamışlardır, çünkü üçüncüyü ilk ikisiyle eşit tutmuşlardır. Üçü arasındaki tutarlılık bakımından yanılmamışlar, fakat bu yerin başlangıcını gözden kaçırdıkları için kaçınılmaz olarak yanılmışlardır; zira ikisinin bedensel söylendiği kabul edilirse üçüncünün de bedensel olması gerekir.

İkinciler ise üçüncüyü doğru kavramış, bununla tutkusal yanın logosla ruhtan kesilip atılmasının kastedildiğini düşünmüşlerdir. Ama böyle bir yorum için ilk iki hadımlaştırmayı da üçüncü gibi alegoriyle açıklamak ya da üçüncüyü de ilk ikisiyle eşit tutmak gerektiğini görmemişlerdir.

Yalnız Eski Ahit'in değil, Yeni Ahit'in de bazı sözleri için “Harf öldürür, ruh diriltir” demek uygunsa, bunu bu yer için de kabul etmek gerekir. Çünkü iki hadımlaştırmanın harfine bağlı kalınınca, denebilir ki bu harf, üçüncüyü öncekilere uygun biçimde anlayıp, Rabbin sözüne göre bunu kavrayabildiklerini sanarak, göklerin krallığı için kendilerini önceki hadımlar gibi hadım etmeye cüret edenleri öldürmüştür.

15.1

Εἰσὶ γὰρ εὐνοῦχοι οἵτιΝες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτως ἕως τοῦ ὁ δυνάμενος χωρεῖν χωρείτω (19, 12). Δύο ἐσομένας περὶ τὸν τόπον Τοῦταν παρεκδοχὰς πρὸ τῆς φαινοΜένης ἡμῖν ἀληθοῦς εἰς τὸν τόπον διηγήσεως ἐκθέμενοι Καὶ μετὰ τοῦτο ὡς δυνατὸν ἡμῖν ἀναΤρέψαντες αὐτάς, ἵν’ ὅσον ἐπὶ τοῖς Λεχθησομένοις πᾶν σφάλμα φυλαξάΜενοι τὸ ἀληθὲς βούλημα τῶν κατὰ τὸν τόπον ἐὰν χωρῶμεν, τό<τε> Κρεῖττον βιώσωμεν, οὕτως ἤκωμεν ἐπὶ τὸ προκείμενον. Τινὲς μὲν γάρ, ὡς ἀκόλουθον τῇ ἐνεργείᾳ τῶν κατὰ τὸ σωματικὸν ὁρωμένων δύο εὐνουχισμῶν καὶ τὸν τρίτον σωμτικὸν νομίσαντες, ἐπόλμησαν ἑαυτοὺς παρασχεῖν απὸ φόβου μὲν τοῦ πρὸς θεόν, ἀνεπιστημόνως δέ, εὐνουχισμῷ ὁμογενεῖ τοῖς δύο προτέροις καὶ ἑαυτοῦς ὑποβεβλήκασιν ὀνειΔισμῷ, τάχα δὲ καὶ αἰσχύνῃ οὐ Παρὰ μόνοις τοῖς ἀλλοτρίοις τῆς Πίστεως, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς πᾶσι Μᾶλλον τοῖς ἀνθρωπίνοις πράγμασι συγγινώσκουσιν ἤ τῷ (φανταςίᾳ φόβου δεοῦ καὶ σωφροςύνης ἀμέτρῳ ἔρωτι) γεννήσαντι πόνους καὶ σώματος ἀκρωτηριασμὸν καὶ εἴ τι ἔτερον πάθοι ἂν ὁ τηλικούτῳ ἑαυτ[ον παρασχὼν Πράγματι. ἕτεροι δὲ καὶ οἱ πολλοὶ οὕτω νενοήκασι, μὴ βασανίσαντες τρόπον ἀκολουθίας λόγων· τοὺς μὲν προτέρους δύο Αὐτόθεν καὶ Σωματικῶς ἐξειλήφασιν εἰρῆσθαι Τῷ σωτῆρι ὡς οὐδὲν πλέον τῶν Αἰσθητῶν ἐμφαίνοντι, τὸν δὲ τρίτον οὐκέτι κατὰ τὴν λέξιν λελέχθαι Νενομίκασιν, ἀλλ’ εὐνουχισμὸν ἡγήσαντο τὸν ἀπὸ λόγου ἐν τῷ τρίτῳ σημαίνεσθαι, ὅτε προθέσει τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας τῷ τμητικωτάτῳλόγῳ ἐκτεμόντες τὸ τῶν τοιούτων ἐπιθυΜητικὸν Καταπεφρονήκασι τῶν ὕβρεων τοῦ Σώματος, μὴ δυναμένων ἔτι νικῆσαι Ψυχὴν τῷ λόγῳ ἐκτετμηκυῖαν τὴν ἐπιθυμίαν. Χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι Οἱ μὲν πρότεροι τοῦ εὐαγγελικοῦ Γενόμενοι φίλοι γράμματος καὶ μὴ ἐπιστήσαντες ὅτι καὶ ταῦτα ἐν παραβολαῖς ἐλάλησεν ὁ Ἰησοῦς καὶ πνεύματι εἴρηται, ἀκολουθότερον μὲν νενοήκασι τὰ κατὰ τὸν τόπον τοῖς ὁμολογοῦσι τοὺς προτέρους δύο εὐνουχισμοὺς σωματικῶς λελέχθαι, ἐξωμάλισαν γὰρ ἀκολούθως τοῖς Προτέροις δύο Τὸν τρίτον, οὐ πταίοντες μὲν ὡς πρὸς Τὸ ἀκόλουθον τοῖς τριςίν, ἀναγκαίως Δὲ πταίσαντες τῷ τὴν ἀρχὴν Τῶν κατὰ τὸν τόπον παρεωρακέναι· Τῷ γὰρ σωματικῶς λελέχθαι τοὺς δύο ἕπεται καὶ τὸν τρίτον εἶναι σωΜατικόν. ὁ δὲ δεύτεροι τῷ μὲν τρίτῳ ὑγιῶς ἐπιβεβλήκασι τὴν ἀπὸ λόγου νομίσαντες δηλοῦΣθαι ἐκτομὴν Τοῦ παθητικοῦ ἀπὸ τῆς ψυχῆς. Οὐκέτι δὲ τεεωρήκασιν ὅτι ἁρμόζον ἦν τῇ τοιαύτῃ ἐκδοχῇ καὶ τοὺς προτέρους δύο εὐνουχισμοὺς ὁμοίως τῷ τρίτῳ ἀλληγορῆσαι, ἢ ἐξομαλίασι παραπληςίως τοῖς προτέροις δυςὶ καὶ τὸν τρίτον. Εἴπερ οὖν ἐπ’ ἄλλων τινῶν οὐ μόνον τῆς διαθήκης τῆς παλαιᾶς ῥητῶν ἀλλὰ καὶ τῆς καινῆς ἁρμόζει λέγειν· »τὸ γράμμα ἀποκτείνει, τὸ δὲ πνεῦμα ζωοποιεῖ«, τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τὸν προκείμενον τόπον ὁμολογητέον· τηρηθὲν γὰρ τὸ γράμΜα τῶν δύο εὐνουχισμῶν εἴποι τις ἂν ὅτι ἀπέκτεινε τοὺς ἀκολούθως τοῖς προτέροις τὸν τρίτον νοήσαντας καὶ τολμήσαντας εἰπεῖν (ὡς κατὰ τὸν λόγον τοῦ κυρίου χωροῦντας Αὐτὸ νοεῖν) ἐπὶ τῷ διὰ τὴν βασιΛείαν τῶν οὐρανῶν ὁμοίως τοῖς Προτέροις εὐνυχισθεῖσιν εὐνουΧίσαι ἑαυτούς.

15.2Yeni Ahit'in de öldürücü bir harfi olduğuna dair başka örnekler isteyen varsa, Kurtarıcı'nın elçilere ne dediğini dinlesin: “Sizi kesesiz, torbasız, çarıksız gönderdiğimde bir şeyiniz eksik kaldı mı?” Ardından şöyle eklenir: “Onlar: Hiçbir şey, dediler. İsa onlara dedi ki: Ama şimdi kesesi olan alsın, torbası olan da; olmayan da abasını satıp kılıç alsın.” Biri, İsa böyle dedi diye, söylenenlerin maksadına nüfuz etmeden duyulur abasını satıp adam öldürecek bir kılıç alırsa, böyle bir “kılıç” alıp İsa'nın maksadına aykırı davrandığı için, sözünü yanlış anlamış olarak helak olacak, belki de “kılıçla” helak olacaktır. Bu kılıcın nasıl bir kılıç olduğunu anlatmanın sırası değil.

“Yolda kimseye selam vermeyin” sözünde de biri, İsa'nın bu buyrukla ne demek istediğini araştırmadan, elçilerin hayatına özenip “yolda kimseye” selam vermezse, onu böyle görenlere insanlıktan uzak ve ahmak görünecektir. Bunlar, adamın böyle davranmasının sebebini onu buna götüren söze bağladıklarında, Tanrı'nın sözünden, ona bağlı olanları vahşi ve insanlıktan uzak kıldığı için nefret etmeye sürüklenebilirler. Buna sebep olan, “yolda kimseye” selam vermeyen kişi de harf yüzünden ölüme uğrar; onu öldüren harftir.

Biri de kötü görmesine sebep olduğu için sağ gözünü oyar ya da bedeninin sağ elini veya sağ ayağını keserse, harf yüzünden öldürülenlerle aynı akıbete uğrar; çünkü o da, sözün ruhuna yükselmesi gerekirken harfte kalmıştır.

Bizden öncekilerden bazıları da kendi yazılarında, birilerinin göklerin krallığı bahanesiyle ilk ikisine benzeyen üçüncü hadımlaştırmaya uğramaya cüret etmesine zemin hazırlamaktan çekinmemişlerdir.

15.2

Εἰ δὲ βούλεταί τις καὶ ἄλλα Παραδείγματα λαβεῖν τῆς καινῆς Διαθήκης ἐχούσης γράμμα ἀποΚτεῖνον, ἀκουέτω παραδείγματος Χάριν τίνα τρόπον ὁ σωτὴρ πρὸς τοὺς ἀποστόλους εἶπεν· »ὅτε ἀπέστειλα ὑμᾶς ἔτερ βαλαντίου καὶ πήρας καὶ ὑποδημάτων, μή τινος ὐστερήσατε;« οἷς ἐπιφέρεται τὸ »οἱ δὲ εἶπον· οὐδενός. εἶπεν οὖν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· ἀλλὰ νῦν ὁ ἔχων βαλάντιον ἀράτω, ὁμοίως καὶ πήραν, καὶ ὁ μὴ ἔχων πωληςάτω τὸ ἱμάτιον αὐτοῦ καὶ ἀγοραςάτω μάχαιραν«. εἴ τις γὰρ διὰ τὸ ταῦτα εἰρηκέναι τὸν Ἰησοῦν μὴ ἐνιδὼν τῷ βουλήματι τῶν λελεγμένων πωλήσαι τὸ αἰσθητὸν ἑαυτοῦ ἱμάτιον καὶ ἀγοράσαι μάχαιραν ἀνδροφόνον, ὡς λαβὼν »μάχαιραν« τοιαύτην καὶ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ Ἰησοῦ ποιήσας, παρεκδεξάμενος αὐτοῦ τὸν λόγον ἀπολεῖται μέν, τάχα δὲ καὶ »ἐν μαχαίρᾳ« ἀπολεῖται. ποδαπὴ δὲ ἡ μάχαιρα, οὐ τοῦ παρόντος ἐστὶ καιροῦ διηγήσασθαι. ἀλλὰ καὶ τὸ »μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν ἀσπάσησθε« εἴ τις μὴ ἐξετάσας, τί βουλόμενος ὁ Ἰησοῦς τοῦτο προςέταξεν, ὡς ζηλῶν ἀποστολικὸν βίον »μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν« ἀσπάσοιτο, ἀπάνθρωπος <καὶ μωρὸς> ἂν εἶναι δόξαι τοῖς θεωροῦσιν αὐτὸν τοιοῦτον· οἵτινες τὴν αἰτίαν τοῦ οὕτως νοήσαντος ἐπὰν ἀναφέρωσιν ἐπὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἐκεῖνος ἔδοξε τοῦτο πράττειν, ἐναχθεῖεν ἂν πρὸς τὸ μισεῖν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ, ὡς ἀγρίους καὶ ἀπανθρώπους κατασκευάζοντα τοὺς ἐν αὐτῷ. καὶ τούτου τὴν αἰτίαν λαβὼν ὁ »μηδένα κατὰ τὴν ὁδὸν« ἀσπαζόμενος πάθοι ἂν προφάσει τοῦ γράμματος θάνατον, τοῦ γράμματος αὐτὸν ἀποκτείνατος. εἰ δὲ καὶ τὸν δεξιὸν ὀφθαλμόν τις ἐκκόπτοι ὡς αἴτιον τοῦ κακῶν βλέπειν, ἢ τὴν δεξιὰν τοῦ σώματος χεῖρα ἢ τὸν δεξιὸν κατὰ σάρκα πόδα, πάθοι ἂν μετὰ *** τῶν ἀποκτιννυμένων διὰ τὸ γράμμα, ὡς καὶ αὐτὸς μείνας ἐπὶ τοῦ γράμματος, δέον ἀναβαίνειν αὐτὸν ἐπὶ τὸ πνεῦμα τοῦ λεγομένου. Ἄλλοι μὲν οὖν τῶν πρὸ ἡμῶν οὐκ ὤκνησαν ἰδίοις συγγράμμασιν ἀφορμὰς παρασχεῖν τοῦ τὸν τρίτον εὐνουχισμὸν τολ\μῆσαί τινας παθεῖν προφάσει βασιλείας οὐρανῶν, παραπλήσιον ὄντα τοῖς ποοτροις δυσίν.

15.3Biz ise Mesih'i, yani Tanrı'nın logosunu, bir zamanlar “bedene göre” ve harfe göre anlamış olsak da “artık böyle” tanımıyoruz; üçüncü hadımlaştırmayı da göklerin krallığı bahanesiyle kendilerine uygulayanların doğru anladığını kabul etmiyoruz. Üçüncüsünü ilk ikisi gibi bedensel almak isteyen kişiyi çürütmeye daha fazla zaman ayırmazdık; ama buna cüret edenleri gördük, hararetli ve inançlı ama aklını kullanmayan bir ruhu böyle bir cürete itebilecek yazılara da rastladık. Sextus, birçoklarının muteber saydığı Hikmetler kitabında şöyle der: “Bedeninin, sana itidalli olmamayı telkin eden her parçasını at; o parça olmadan itidalle yaşamak, onunla helak olmaktan iyidir.” Aynı kitapta ilerleyince yine buna benzer bir fikre zemin hazırlayarak der ki: “İnsanların, bedenlerinin geri kalanı sağlam kalsın diye uzuvlarını kesip attıklarını görürsün; bunu itidal için yapmak ne kadar daha iyidir!” Musa'nın kanunu üzerine yazdığı birçok eserle anlayışlı insanlar arasında bile saygınlık kazanmış Philon da “Kötünün İyiye Saldırmayı Sevmesi Üzerine” adını verdiği kitapta “kanunsuz birleşmelere azmaktansa hadım edilmek daha iyidir” der.

Ama kutsal yazıların bu konudaki maksadını kavrayamamış bu kişilere inanmamak gerekir. “Ruhun” meyveleri arasında sevgi, sevinç, sabır ve diğerleriyle birlikte kendine hâkim olma da sayılmışsa, başka bir şeye cüret etmektense kendine hâkim olmayı meyve olarak vermek ve Tanrı'nın verdiği erkek bedeni korumak gerekir. Aksi halde insan, lafzıyla da yararlı olan “Sakalının şeklini bozmayacaksın” sözünü çiğnemiş olur. Bu söz, inançta hararetli ama henüz toy olanları vazgeçirmek için yararlıdır; bunların itidal aşkı taşıdığını, fakat bu aşkın “bilgiye dayanmadığını” kabul etmek gerekir. “İki adam, bir adam ve kardeşi, kavga ederse” diye başlayıp “Gözün ona acımayacak” sözüne kadar giden yer de öyledir. Çünkü adamın tenasül uzvunu tutan el kesiliyorsa, itidale götüren yolu bilmediği için kendini böyle bir duruma teslim eden de nasıl aynı akıbeti hak etmesin?

Buna cüret etmek üzere olan kişi, “Hayaları ezik ve tenasül uzvu kesik olan Rabbin cemaatine girmeyecek” sözünü kullanıp onu kesilmiş erkeklerle bir sayacak kınayıcıların elinden çekeceklerini düşünsün. Başına gelebilecek başka şeyleri henüz söylemiyorum: Hekimlerin dediğine göre tohum baştan erkeklik yerlerine iner; inerken de yanaklardaki bazı damarlardan geçerek, tabii sıcaklığıyla erkeklerin çenesinde kıl bitirir. Bu iniş vakitsiz engellenince göklerin krallığı için kendilerini bedence hadım etmek gerektiğini düşünenler bu kıllardan da yoksun kalır. Böyleleri neler çekmez ki: Baş ağırlıkları, göz kararmaları; bunlar bazen ruhun yönetici kısmına kadar ulaşır, böyle bir maddeden garip hayaller üreten tahayyül gücünü sarsar.

Bu yerin açıklamasına geçmeden önce şunu söylemek gerekir: Marcion, Yazı'yı alegoriyle yorumlamamak gerektiğini ileri sürmesinde tutarlı davrandıysa, bu yerleri de Kurtarıcı'nın sözü değil diye reddetmiştir. Çünkü ona göre iki yoldan biri seçilmelidir: Ya bunları Kurtarıcı'nın söylediği kabul edilir ve iman edenin böyle şeylere cüret edeceğine razı olunur; ya da, logosu kötüleyecek bu denli büyük işlere cüret edilmeyeceği makul görülüyorsa, alegoriyle yorumlanmadıkları sürece bu sözlerin Kurtarıcı'ya ait olduğuna inanılmaz.

15.3

ἡμεῖς δὲ Χριστὸν (τὸν λόγον τοῦ θεοῦ) »κατὰ σάρκα« καὶ κατὰ τὸ γράμμα ποτὲ νοήσαντες, »<ἀλλὰ> νῦν οὐκέτι« γινώσκοντες, οὐκ εὐδοκοῦμεν ὡς καλῶς ἐξειληφόσι τοῖς καὶ τὸν τρίτον εὐνουχισμὸν ἑαυτοῖς προφάσει τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν ἐπάγουσι. καὶ οὐκ ἂν ἐπὶ πλεῖον προσδιετρίψαμεν τῇ ἀνατροπῇ τοῦ τὸν τρίτον παραπλησίως τοῖς προτέροις δυσὶ σωματικῶς ἐκλαβεῖν θέλοντος, εἰ μὴ καὶ ἑωράκειμεν τοὺς τολμήσαντας καὶ ἐντετεύχειμεν τοῖς δυναμένοις θερμοτέραν κινῆσαι ψυχὴν (καὶ πιστὴν μὲν οὐ λογικὴν δὲ) πρὸς τὸ τοιοῦτον τόλμημα. φηςὶ δὴ Σέξτος ἐν ταῖς Γνώμαις, βιβλίῳ φερομένῳ παρὰ πολλοῖς ὡς δοκίμῳ· »πᾶν μέρος τοῦ σώματος τὸ ἀναπεῖθόν σε μὴ σωφρονεῖν ῥῖψον· ἄμεινον γὰρ χωρὶς τοῦ μέρους ζῆν σωφρόνως ἢ μετὰ τοῦ μέρους ὀλεθρίως«. καὶ πάλιν προβὰς ἐν τῷ αὐτῷ βιβλίῳ ἀφορμὴν διδοὺς ἐπὶ τὸ παραπλήσιον λέγει· »ἀνθρώπους ἴδοις ἂν ὑπὲρ τοῦ τὸ λοιπὸν τοῦ σώματος ἔχειν ἐρρωμένον ἀποκόπτοντας αὐτῶν καὶ ῥίπτοντας μέρη· πόσῳ βέλτιον ὑπὲρ τοῦ σωφρονεῖν;« καὶ Φίλων δέ, ἐν πολλοῖς τῶν εἰς τὸν Μωςέως νόμον συντάξεων αὐτοῦ εὐδοκιμῶν καὶ παρὰ συνετοῖς ἀνδράσι, φηςὶν ἐν βιβλίῳ ᾧ οὕτως ἐπέγραψεν· Περὶ τοῦ τὸ χεῖρον τῷ κρείττονι φιλεῖν ἐπιτίθεσθαι, ὅτι »ἐξευνουχισθῆναι μὲν ἄμεινον ἢ πρὸς συνουςίας ἐκνόμους λυττᾶν«. Ἀλλ’ οὐ πιστευτέον αὐτοῖς μὴ τὸ βούλημα τῶν ἱερῶν γραμμάτων περὶ τούτων ἐξειληφόσιν. εἰ γὰρ ἐν τοῖς καρποῖς »τοῦ πνεύματος« κατείλεκται μετὰ ἀγάπης καὶ χαρᾶς καὶ μακροθυμίας καὶ τῶν λοιπῶν καὶ ἡ ἐγκράτεια, καρποφορητέον μᾶλλον τὴν ἐγκράτειαν καὶ τὸ δεδομένον ἀπὸ θεοῦ σῶμα ἄρρεν τηρητέον, ἤπερ ἄλλο τι τολμητέον, ἵνα καὶ παραβαίνῃ τις τὸ καὶ ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν χρηςίμως λέγον· »οὐ φθερεῖς τὴν ὄψιν τοῦ πώγωνός σου«. χρήσιμον εἰς ἀποτροπὴν θερμῶν μὲν τῇ <δὲ> πίστει νεωτέρων, οἷς ὁμολογεῖν χρὴ ὅτι ἔρωτα σωφροςύνης ἔχουσιν »ἀλλ’ οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν«, καὶ τὸ »ἐὰν δὲ μάχωνται ἄνθρωποι ἐπὶ τὸ αὐτό, ἄνθρωπος μετὰ τοῦ ἀδεκφοῦ ἑαυτοῦ« καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ »οὐ φείσεται ὁ ὀφθαλμός σου ἐπ’ αὐτῇ«. εἰ γὰρ ἀποκόπτεται χεὶρ ἐπιλαβομένη διδύμων ἀνδρός, πῶς οὐχὶ καὶ ὁ ἑαυτὸν δι’ ἄγνοιαν ὁδοῦ φερούσης ἐπὶ σωφροσύνην τοιαύτῃ περιστάσει ἐπιδεδωκώς; ἐπιλογισάσθω οὖν ὁ μέλ- λων τὸ τοιοῦτον τολμᾶν, ἃ πείσεται ὑπὸ τῶν ὀνειδιζόντων καὶ συγχρωμένων τῷ »οὐκ εἰσελεύσεται θλαδίας καὶ ἀποκεκομμένος εἰς ἐκκλησίαν κυρίου«, συναριθμούντων αὐτὸν τοῖς ἀποκεκομμένοις τὸν ἄνδρα. οὔπω λέγω καὶ ἃ πάθοι ἄν τις παρὰ καιρὸν ἐμποδισθέντων τῶν (ὡς ἰατρῶν παῖδές φασιν) ἀπὸ κεφαλῆς καταβαινόντων ἐπὶ τοὺς ἄρρενας τόπους σπερμάτων καὶ ἐν τῷ καταβαίνειν διά τινων περὶ τὰς παρειὰς φλεβῶν τῇ φυσικῇ τῶν καταβαινόντων θερμότητι τρίχας ποιούντων φύειν τοὺς ἄνδρας περὶ τὰ γένεια· ὧν τριχῶν στέρονται καὶ οἱ νομίζοντες ἑαυτοὺς δεῖν σωματικῶς εὐνουχίζειν διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. τίνα δ’ ἂν πάθοιεν, ἢ καρηβαρίας ἢ σκοτώσεις ἔσθ’ ὅτε φθανούσας καὶ ἐπὶ τὸ ἡγεμονικὸν καὶ ταραττούσας τὸ φανταστικὸν ἀλλόκοτα φαντασιούμενον άπὸ τῆς τοιᾶσδε ὕλης; πρὶν δὲ ἔλθω ἐπὶ τὴν διήγησιν τῶν κατὰ τὸν τόπον, λεκτέον ὅτι, εἴπερ τι ἀκόλουθον ἑαυτῷ ὁ Μαρκίων πεποίηκε φάσκων μὴ δεῖν ἀλληγορεῖν τὴν γραφήν, καὶ τοὺς τόπους τούτους ἠθέτησεν ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένους, νομίσας δεῖν ἤτιο παραδέξασθαι (μετὰ τοῦ φάσκειν τὸν σωτῆρα ταῦτα εἰρηκέναι) τὸ καὶ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα τολμᾶν ἑαυτὸν παραδιδόναι πεισόμενον τὸν παπιστευκότα, ἢ μὴ ἂν εὐλόγως τολμήσαντα τὰ τηλικαῦτα, ἐσόμενα εἰς δυσφημίαν τὴν κατὰ τοῦ λόγου, μηδὲ πιστεύειν εἶναι τοῦ σωτῆρος τοὺς λόγους, εἴ γε μὴ ἀλληροροῦνται.

15.4Üç hadımlaştırma arasındaki tutarlılığı korumak isteyen ve üçüncünün mecazi yorumunu benimseyen bizler, ilk ikisi hakkında da şöyle diyeceğiz: Burada mecazen hadım, cinsel ilişki konusunda hareketsiz kalanlara, kendilerini bu alandaki azgınlık ve pisliklere ya da benzerlerine kaptırmayanlara denebilir. Bu konuda hareketsiz kalanlar arasında, sanırım, üç fark vardır. Bazıları yaratılıştan böyledir; bunlar hakkında “Anasının karnından öyle doğmuş hadımlar vardır” denebilir. Başkaları ise insan sözlerinin teşvikiyle cinsel ilişkiden ve bu alandaki her türlü taşkınlıktan uzak durmaya çalışır. Ama onlarda bu kararı, bu çileyi ve tabir caizse bu başarıyı doğuran Tanrı'nın logosu değil, insan sözleridir: Yunanlar arasında felsefe yapmış kimselerin ya da sapkın mezheplerde “evlenmeyi yasaklayıp yiyeceklerden uzak durmayı buyuranların” sözleri. Bana öyle geliyor ki “İnsanlar tarafından hadım edilmiş hadımlar vardır” sözü bunları gösterir.

Takdire değer olan ise şudur: İnsan canlı ve etkin olan, “her iki ağızlı kılıçtan” daha keskin logosu, Elçi'nin deyimiyle “ruhun kılıcını” alır, bedene dokunmadan ruhun tutkusal yanını kesip atar ve bunu göklerin krallığını kavrayarak, ruhunun tutkusal yanını logosla kesip atmanın göklerin krallığını miras almaya en büyük katkı olduğunu anlayarak yapar. “Göklerin krallığı için kendilerini hadım eden hadımlar vardır” sözü de, bu yeri bedensel alanların sandığı gibi değil, işte böylelerine uyar.

15.4

Ἡμεῖς δὲ οἱ βουλόμενοι τὴν ἀκολουθίαν σῲζειν τῶν τριῶν εὐνουχισμῶν καὶ εὐδοκοῦντες τῇ τροπολογίᾳ τοῦ τρίτου. τοιαῦτα φήσομεν καὶ περὶ τῶν προτέρων δύο. εὐνοῦχοι τροπικῶς νῦν οἹ ἀργοὶ πρὸς ἀφροδίδια λέγοιντ’ ἂν καὶ μὴ ἐπιδιδόντες ἑαυτοὺς ταῖς κατὰ ταῦτα ἀσελγείαις καὶ ἀκαθαρσίαις ἢ τοῖς παραπλησίοις αὐταὶς. εἰσὶ δὲ τῶν πρὸς ταῦτα ἀργούντων διαφοραὶ (οἶμα) τρεῖς. οἱ μὲν γὰρ ἐκ κατασκευῆς εἰσι τοιοῦτοι. περὶ ὧν λέγοιτ’ ἂν τὸ εἰσὶν εὐνοῦχοι οἴτινες ἐκ κοιλίας μητρὸς ἐγεννήθησαν οὕτως. οἱ δὲ ἐκ λόγων μὲν <ἀνθρωπίνων> ἀσκοῦσι προτραπέντες τὴν τῶν ἀφροδισίων ἀποχὴν καὶ πάσης τῆς περὶ τὸν τόπον ἀκολασίας· οὐ μὴν τὸ γεννῆσαν αὐτοῖς τὴν τοιαύτην πρόθεσιν καὶ ἄσκησιν καὶ τὴν (Ἵν’ οὕτως ὁνομάσω) κατόρθωσιν λόγος γέγονε θεοῦ, ἀλλ]\α ἀνθρώπινοι λόγοι εἴτε τῶν φιλοσοφησάντων παρ’ Ἕλλησιν εἴτε »τῶν κωλυόντων γαμεῖν, ἀπέχεσθαι βρωμάτων« ἐν ταῖς αἱρέσεσιν· οὗτοι δή μοι δοκοῦσι δηλοῦσθαι ἐν τῷ εἰδὶν εὐνοῦχοι οἽτινες εὐνουχίσθησαν ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων. τὸ δ’ ἀποδοχῆς ἄξιον, εί τὸν λόγον τις ἀναλαβὼν τὸν εἰ τὸν λόγον τις ἀναλαβὼν τὸν ζῶντα καὶ ἐνεργῆ καὶ τομώτερον »ὑπὲρ πᾶσαν μάχαιραν δίστομον« καὶ »τὴν« (ὡς ὠνόμασεν ὁ ἀπόστολος) »μάχαιραν τοῦ πνεύματος« ἐκτέμνοι τὸ τῆς ψυχῆς παθητικὸν μὴ ἁπτόμενος τοῦ σώματος, καὶ τοῦτο ποιοῖ * * * καὶ νοήσας βασιλείαν οὐρανῶν καὶ μέγιστον συμβαλλόμενον πρὸς τὸ κληρονομῆσαι βασιλείαν οὐρανῶν τὸ ἐκτεμεῖν λόγῳ τὸ παθητικὸν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. τοῖς δὲ τοιούτοις ἀρμόζοι ἄν, καὶ οὐχ ὠς οἵονται οἱ σωματικῶς τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐξειληφότες. τὸ εἰσίν εὐνοῦχοι οἵτινες εὐνούχισαν ἑαυτοὺς διὰ τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.

15.5Ruhun logosla hadım edilmesini kavramak büyük bir kuvvettir; bunu herkes kavrayamaz, ancak kendilerine verilenler kavrar. Bu da, Tanrı'dan akli kılıcı dileyen ve onu gerektiği gibi kullanan herkese, göklerin krallığı için kendilerini hadım etsinler diye verilmiştir.

Yazılardaki hikâyelere de, bize görünen yüksek anlamlarıyla birlikte değinmek gerekirse, diyeceğiz ki Firavun'un, her iyi şeyden yoksun kısır hadımları vardır; [başka hadımlar da vardır ki] yıkılmış Yeruşalim'i yeniden kursunlar diye böyledirler. Birincilerden Yaratılış'ta söz edilir. İkincilere örnek ise şöyle diyen kişidir: “Ben krala hadımdım. Kral Artahşasta'nın yirminci yılının Nisan ayında...” ve devamı, “Kralın gözünde iyi karşılandı ve beni gönderdi” sözüne kadar. Sen de İkinci Ezra'yı okursan bu konudaki her şeyi bulacak, hadım olan birinin Tanrı'nın tapınağının yeniden kurulmasına neden önder olmaya layık olduğunu düşüneceksin. İbranilerin çocukları, Daniel ile yanındaki üç kişinin, Hananya, Azarya ve Mişael'in Babil'de hadım edildiğini söyler; böylece Yeşaya'nın Hizkiya'ya söylediği “Soyundan alacaklar ve Babil kralının sarayında hadım yapacaklar” peygamberliği gerçekleşmiştir. Yine derler ki Yeşaya bunlar hakkında şöyle peygamberlikte bulunmuştur: “Rabbe katılan yabancı demesin: Rab beni kavminden ayıracak” ve devamı, “oğullardan ve kızlardan daha iyi” sözüne kadar. Şu halde, gizli anlamıyla, Babil'de doğurmamak, Daniel gibi Babil'e karşı kısır olmak iyidir; böylece ilahi ruhtan gebe kalarak, o ve yanındakiler gibi, görümler ve peygamberlikler doğuralım.

Şunu da bilmek gerekir: Üç hadımlaştırmanın da bedensel olduğunu göstermek isteyen, bu görüşü savunmak, yukarıda söylenenlere ve bunu yazılarıyla öğretenlere arka çıkmak isteyen kişi, ikna edici hayli gerekçe bulabilir. Biz bunları sergilemek istemedik; sırf alıştırma için bu sözleri koyup her birinin çözümünü versek bile, hadımlık sözünü İsa'nın istediği gibi kavramayanlara, kavramayı gerekenden başka bir anlamda almaları ve bedensel anlamaları için bahane olmayalım. Oysa “ruhla” yaşayan ve “ruhla” yürüyen kişinin üç hadımlaştırmanın da ruhani anlamda söylendiğine ikna olması gerekir.

15.5

Μεγάλη δὲ δύναμις τὸ χωρῆσαι τὸν ἀπὸ λόγου τῆς ψυχῆς εὐνουχισμόν, ὃν οὐ πάντες χωροῦσιν, ἀλλ’ οἷς δέδοται· δέδοται· δὲ πὰσι τοῖς αἰτήσασιν ἀπὸ θεοῦ τὴν λογικὴν μάχαιραν ακὶ δεόντως αὐτῇ χρησαμένοις. ἵν’ εὐνουχίσωσιν ἑαυτοὺς διὰ τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν. εἰ δὲ χρὴ καὶ ἱστοριῶν ἐφάψασθαι τῶν κατὰ τὰς γραφὰς μετὰ τῆς ὑποφαινομένης ἡμῖν εἰς αὐτὰς ἀναγωγῆς, φήσομεν ὅτι εἰσί τινες εὐνοῦχοι τοῦ Φαραὼ ἄγονοι παντὸς καλοῦ, ἵν’ οἰκοδομήσωσι πεσοῦσαν τὴν Ἱερουσαλήμ. περὶ μὲν οὗν τῶν προτέρων ἐν τῇ Γενέσει γέγραπται· τῶν δὲ δευτέρων παράδειγμα ὁ ὅς φησι· »καὶ ἐγὼ ἤμην εὐνοῦχος τῷ βασιλεῖ. καὶ ἐγένετο ἐν μηνὶ Νισὰν ἔτους εἰκοστοῦ ἀρσαθερθᾷ βασιλεῖ« καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ »καὶ ἠγαθύνθη ἐνώπιον τοῦ βασιλέως, καὶ ἀπέστειλέ με«. καὶ σὺ δὲ ἐντυγχάνων τῷ δευτέρῳ Ἔζρα εὑραήσεις ὅλα τὰ κατὰ τὸν τόπον καὶ ἐπιστήσεις διὰ τί ἄξιός ἐστιν εὐνοῦχος γενόμενος ἀρχηγὸς τοῦ ἀνοικοδομηθῆναι τὸν ναὸν τοῦ θεοῦ. φασὶ γὰρ Ἑβραίων παῖδεσ τὸν Δανιὴλ καὶ τοὺς τρεῖς σὺν αὐτῷ (Ἀνανίαν, Ἀζαρίαν, Μισαὴλ) ἐν Βαβυλῶνι εὐνουχίσθαι, πληρουμένης τῆς πρὸς τὸν Ἐζεκίαν εἰρημένης προφητείας ὑπὸ ἡσαΐου ἐν τῷ »ἀπὸ τοῦ σπέρματός σου λήψονται, καὶ ποιήσουσι σπάδοντας ἐν τῷ οἴκῳ τοῦ βασιλέως Βαβυλῶνος«. φασὶ δὲ ὅτι περὶ τούτων καὶ Ἡσαΐας προεφήτευσε φάσκων· »μὴ λεγέτω ὁ ἀλλογενὴς ὁ προσκείμενος κυρίῳ· ἀφοριεῖ με ἄρα κύριος ἀπὸ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »κρείττονα υἱῶν καὶ θυγατέρων«. καλὸν οὖν, ὡς πρὸς τὸν μυστικὸν τόπον. τὸ μὴ γεννᾶν ἐν Βαβυλῶνι, ἀλλὰ ἄγονον εἶναι πρὸς τὴν Βαβυλῶνα ὡς ὁ Δανιήλ, ἵνα γεννή- σωμεν συλλαβόντες ἀπὸ τοῦυ θείον πνεύματος (ὡς ἐκεῖνος καὶ οἹ σὺν αὐτῷ) ὁράματα καὶ προφηττείας. δεῖ δὲ εἰδέναι ὅτι οὐκ ὀλίγας εὕροι ἂν πιθανότητας εἰς κατασκευὴν τοῦ τοὺς τρεῖς σωματικοὺς εἶναι εὐνουχισμοὺς ὁ βουλόμενος παραστῆναι τῷ λόγῳ καὶ συναγορεῦσαι καὶ τοῖς προειρημένοις καὶ <τοῖς> διὰ τῶν συγγραμμάτων τοῦτο διδάξασιν. οὐκ ἐβουλήθημεν δὲ ἐκθέσθαι αὐτάς, μὴ γυμνασίας εἴνεκεν τιθέντες τοὺς λόγους καὶ τὴν λύσιν ἑκάστου ἐκθέμενοι, πρόφασις γενώμεθα τοῖς μὴ ὡς βούλεται ὁ Ἰησοῦς χωροῦσι τὸν περὶ εὐνουχίας λόγον πρὸς τὸ ἐν ἑτέρῳ <ἢ> δεῖ <νοΐ> νοεῖν τὸ χωρεῖν, καὶ σωματικῶς αὐτὸ ὑπολαμβάνειν, δέον »πνεύματι« ζῶντα »καὶ πνεύματι« στοιχοῦντα καὶ τοὺς τρεῖς εὐνουχισμοὺς πνευματικῶς πεπεῖσθαι λελέχθαι.

15.6“O sırada ona küçük çocuklar getirildi” sözünden “Ellerini üzerlerine koyup oradan ayrıldı” sözüne kadar (19, 13–15).

Küçük çocukların İsa'ya getirilmesi, getirenlerin onlara ellerini koyup dua etmesini istemeleri, yazılan hikâye olarak o zaman olmuştur. Ama şunu bilmek gerekir: Ruhça küçük olanların İsa'ya getirilmediği bir zaman yoktur. Onları Tanrı'dan emanet olarak alan İsa, bu çocuklar için “İşte ben ve Tanrı'nın bana verdiği çocuklar” diyebilir. Bu çocuklardan bazılarına bebek, bebeklerden de aşağı olan bazılarına emzikte denilsin; Rabbimiz de her ikisinin “ağzından” “övgü” hazırlasın ki onun bize olan böyle bir [iyiliğini] hissedip “Bebeklerin ve emziktekilerin ağzından övgü hazırladın” diyelim. Küçük çocuk demek, Mesih'te bedensel ve bebek olanlar demektir; elçi Pavlos Korintlileri böyle bildiği için şöyle demiştir: “Ben de size ruhani insanlara konuşur gibi değil, bedensel insanlara, Mesih'te bebeklere konuşur gibi konuşabildim.” İşte böyle çocuklar o zaman İsa'ya getirilmiştir, hâlâ da getirilmektedir. Bebeklerin getirilmesinin işareti, kilisedeki çoğunluğun Mesih'te bebek ve emzikte olmasıdır; bunların “katı yiyeceğe değil süte ihtiyacı” vardır. Pavlos “kendi çocuklarını besleyip ısıtan bir sütanne gibi” onları ısıtarak onlara şöyle diyebilir: “Size süt içirdim, yiyecek değil; çünkü henüz yiyemiyordunuz, şimdi de yiyemiyorsunuz.”

Bu olayı anan müjdeciler, Matta'nın dediği gibi “küçük çocukların İsa'ya getirildiğini”, Markos'un dediği gibi “ona küçük çocuklar getirildiğini”, Luka'nın dediği gibi “ona bebekler de getirildiğini” yazmış, ama hepsi birden kimin getirdiğini ya da kimlerin getirdiğini söylememiş, bu eksikliği araştırmayı bize bırakmıştır. Şuna bakmaya değer: Üçü de bunu tesadüfen mi atlamıştır? Oysa “Ona ana babaları tarafından getirildi” ya da “Anneleri ona bebeklerini” veya “küçük çocuklarını getirdi” diye yazabilirlerdi. Yoksa bunu bilinçli bir düşünce ve hikmetle mi yapmışlardır? Şunu göstermek için belki: İsa'ya yaklaşıp hizmet eden melekler, küçük çocuklar ve bebekler arasındaki farkları daha ilahi bir akılla görür; kimlerin İsa'ya getirilip onun eli altına girmesi gerektiğini ve ne zaman getirileceğini bilirler, kimlerin getirilmemesi gerektiğini ya da bir süre getirilmemesi gerektiğini de bilirler. Çünkü böyle çocukların İsa'ya meleklerin idaresi olmadan yaklaştığını sanmıyorum.

Küçük çocukları getirenlerin maksadı, Matta'ya göre İsa'nın ellerini üzerlerine koyması ve dua etmesidir; Markos'a göre “onlara dokunması”, onların “bebek” olduğunu söyleyen Luka'ya göre de “onlara dokunmasıdır”. Çünkü ruhani olanların duyduklarını duyamayan küçük çocuklar ve bebekler için İsa'nın duası ve dokunuşu, yardım olarak ve alabilecekleri fayda olarak yeterlidir. İsa, gözetiminin ellerini üzerlerine koyduğu anda kuvveti onlara dokunur ve artık kötü şeylerden hiçbiri onlara dokunmaz. Belki lafzi anlamda da, bebekleri ve küçük çocukları ona getirenlerin niyeti böyleydi: İsa bebeklere ya da küçük çocuklara dokunup dokunuşuyla onlara kuvvet verirse, İsa'nın daha önce dokunduğu kimseye hiçbir hastalık ya da cinin dokunamayacağını düşünüyorlardı.

15.6

Τότε προσηνέχθησαν αὐτῷ παιδία καὶ τὰ ἑξῆς ἔως τοῦ καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπορεύθη ἐκεῖθεν (19, 13—15). Τότε μὲν ἡ ἀναγεγραμμένη ἱστορία γέγονε τοῦ καὶ προσενηνέχθαι παιδία τῷ Ἰησοῦ; βουλομένων τῶν προσφερόντων ἐπιθεῖναι αὐτὸν τὰς χεῖτας αὐτοῖς καὶ προσεύξασθαι. ἰστέον δὲ ὄτι οὐκ ἔστιν ὄτε οὐ προσφέρεται παιδία τὴν ψυχὴν τῷ Ἰησοῦ, ἐφ' οἶς λέγοι ἄν (ὡς παρακαταθήκην αὐτὰ ἀπὸ θεοῦ λαβὼν) τὸ »ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδίαα ἄ μοι ἔδωκεν ὁ θεός«. καὶ ἀπὸ τῶν πα ιδίων γε τούτων τινὰ μὲν χρηματιζέτω νήπια ἄλλα δὲ λεγέσθω θηλάζοντα ὡς τῶν νηπίων ὑποδεέστερα, καὶ ὁ κύριος ἡμῶν »ἐνκ στόματος« ἀμφοτέρων καταρτιζέτω »αἶνον«, ἴνα ᾐσθημένοι τῆς τοιαύτης αὐτοῦ εἰς ᾐσθημένοι τῆς τοιαύτης γωμεν τὸ »ἐκ στόματος νηπίων καὶ θηλαζόντων κατηρτίσω αἶνον«. παισία δὲ λεκτέον τοὺς ἐν Χριστῷ σαρκίνους καὶ νηπίους, ὁποίους Κορινθίους ἐπιστάμενος ὁ ἀπόστολος Παῦλος .ἔλεγε· »κἀγὼ οὐκ ἠδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς ἀλλ' ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ«. τὰ τοιαῦτα δὴ παιδία προσηνέχθη χθη <καὶ> τότε καὶ ἀεὶ προσάγεται τῷ Ἰησοῦ. σημεῖον τῆς τῶν νηπίων προσαγωγῆς οἱ πολλοὶ τῆς ἐκκλησίας ἐν Χριστῷ νἠπιοι καὶ θηλάζοντες, »χρείαν ἔχοντες γάλακτος. οὐ στερεᾶς τροφῆς«, πρὸς οὔς λεγοι ἄν <ὁ λέγων> (»ὡς ἄν τροφὸς θάλπουσα τὰ ἑαυτῆς τέκνα« θάλπων αὐτοὺς) τὸ »γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα· οὔπω γὰρ ἠδύνασθε, <ἀλλ' οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε«>. Εἶτ' ἐπεὶ οἱ μνησθέντετς εὐαγγελισταὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον, ὄτι μὲν (ὡς ὁ Ματθαῖός φησι) προσηνἐχθη παιδία τῷ Ἰησοῦ ἤ (ὠς ὁ Μᾶρκος) »προσέφερον αὐτῷ <παιδία« ἤ (ὡς ὁ Λουκᾶς) »προσέφερον δὲ αὐτῷ> καὶ βρέφη« ἀνέγραψαν, ὑπὸ τίνος δὲ προσηνέχθη ἤ τίνες προσέφερον, ἄμα <πάντες>παραλελοίπασιν, ἡμῖν καταλιπόντες ἐξετάζειν τὸ παραλελειμμένον, ἄξιον ἰδεῖν πότερον κατὰ συντυχίαν ὑπὸ τῶν τριῶν τὸ τοιοῦτον παραλέλειπται (δυναμένων ἀναγράψαι· προσηνέχθη αὐτῷ ἀπὸ τῶν γονένων ἤ ἀπὸ τῶν μητέρων, ἤ· »προσέφερον αὐτῷ βρέφη« ἤ »παιδία« αἱ μητέρες ἂὐτῶν), ἤ γνώσεως λογισμῷ καὶ σοφίᾳ τὸ τοιοῦτον πεποιήκασιν εἰς παράστασιν τοῦ ὅτι προσελθόντες ἄγγελοι τῷ Ἰησοῦ καὶ διακονοῦντες αὐτῷ, αὐτοὶ νῷ θειοτέρῳ τὰς τῶν παιδίων ὁρῶντες διαφορὰς ἢ βρεφῶν οἴδασι τίνας προσφέρειν δεῖ τῷ Ἰησοῦ, ἴνα προσενεχθέντες αὐτῷ χειροθετηθῶσιν ὑπ' αὐτοῦ, καὶ πότε· οἴδασι δὲ καὶ τίνας οὐ χρὴ ἤ ὅτι ἐπί τινα χρόνον οὐ χρή· οὐ γὰρ ἄτερ ἡγοῦμαι ἀγγελικῆς οἰκονομίας τὰ τοιαῦτα παιδία παροσέρχεσθαι τῷ Ἰησοῦ. τὸ δὲ βούλημα τῶν προσφερόντων τὰ παιδία ἐστὶ κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον ἵνα τὰς χεῖρας ἐπιθῇ αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς καὶ προοσεύξηται, κατὰ δὲ τὸν Μᾶρκον »ἵνα ἅψηται αὐτῶν«, κατὰ δὲ τὸν εἰπόντα »βρέφη« αὐτὰ εἶναι Λουκᾶν »ἵνα αὐτῶν« ἅπτηται«. τῇ γὰρ προσευχῇ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῇ ἁφῇ αὐτοῦ τὰ παιδία καὶ τὰ βρίεφη, οὐ δυνάμενα ἀκούειν ἄπερ ἀκούουσιν οἱ ἤδη πνευματικοί, ἀρκεῖται εἰς βοήθειαν καὶ ἣν χωρεῖ ὠφέλειαν· ἅπτεται γὰρ αὐτῶν ἡ δύναμις Ἰησοῦ, μόνον χεῖρας ἐπιθέντος τὰς τῆς ἑαυτοῦ ἐπισκοπῆς αὐτοῖς, καὶ οὐκέτι αὐτῶν ἅπτεταί τι τῶν χειρόνων. τάχα δὲ καὶ (ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν) τὸ βούλημα τῶν προσφερόντων αὐτῷ βρέφη καὶ παιδία τοιοῦτον ἦν, διαλαβόντων ὅτι οὐχ οἷόν τε ἦν, ἁψαμένου Ἰησοῦ βρεφῶν ἤ παιδίων καὶ δύναμιν διὰ τῆς ἁφῆς ἐναφιέτος αὐτοῖς, σύμπτωμα ἤ δαιμόνιόν [ἤ] τι ἅψασθαι οὖ φθάσας ὁ Ἰησοῦς ἥψατο.

15.7Sanırım ayrıca, birçok kötü kuvvet başlangıçtan beri insan ruhuyla uğraşıp ona türlü tuzaklar kurduğu için, İsa'nın kuvvetini daha önceden öğrenmiş olan kimseler küçük çocukları ve bebekleri Kurtarıcı'ya bunun için getiriyordu. Ellerini koyması, çocuklar ve bebekler için dua etmesi ve dokunuşuyla kötü şeyler kovulsun, onlarda oluşan üstün kuvvet de, düşmanların dokunmasına engel olarak ileride de kalıcı olsun istiyorlardı. Kurtarıcı da bunun basit ve yersiz bir şey değil, eliyle dokunduklarının kurtuluşuna yarayan bir şey olduğunu bildiği için, azarlayarak çocukların ona getirilmesini engelleyen öğrencilere “Küçük çocukları bırakın, bana gelmelerine engel olmayın” der.

Çocukların kimler tarafından getirildiği, kimlerin getirdiği hakkında verdiğimiz açıklama makulse, buna uygun olarak burada İsa'nın seçkin öğrencileri, Tanrı'nın Oğlu'nun öğrencisi olmuş kutsal kuvvetler olarak anlaşılabilir. İsa'nın öğrencileri adının böyle varlıklara da uzanması makuldür; öyle ki yalnız insanlar değil, kendilerine göründüğü melekler de, “yalnız bu çağda değil gelecek çağda da anılan her isimden” ona inanmak isteyenler de öğrencisi olsun. Biri bunu zorlama bulur ve öğrenci adının insanlardan başkasına verilmesini istemezse, İsa'ya bebekleri ve küçük çocukları getirenleri azarlayan öğrenciler şöyle anlaşılabilir: Bebekleri ve küçük çocukları getirenler, logosu öğretmeye girişenlerin daha sade olanlarıdır; sözleri çocuklara uygundur, süte muhtaç olanlara süt gibi bir şey içirirler. Çünkü bu kimselerin durumunun üstünde, daha ruhani bir sözle ikna edemezler. “Yunanlara da barbarlara da, bilgelere de akılsızlara da borçluyum” diyebilen kişi gibi... Bunlar İsa'ya böyle bebekleri ve küçük çocukları, yani inançta bebek olanları ve henüz pek öğrenci olmamış kimseleri getirince, öğretenler arasında daha akıllı sayılıp bu yüzden İsa'nın öğrencileri diye anılanlar, bu tür bebekler ve küçük çocuklar hakkındaki gerçeği öğrenmeden, daha sade öğreten ve İsa'ya küçük çocuklar ve bebekler getirenleri azarlarlar.

Bunu şu söze dikkat edersen açıkça anlarsın: “Kardeşler, çağrılışınıza bakın; beden bakımından çoğunuz bilge değilsiniz, çoğunuz güçlü değilsiniz, çoğunuz soylu değilsiniz; ama Tanrı dünyanın akılsızlarını”, “zayıflarını” ve “soysuzlarını” ve “var olanları hükümsüz kılmak için var olmayanları seçti.” O halde, kilise eğitimi ve öğretimi yaptığını söyleyen birinin “dünyanın akılsızlarını”, “hor görülenlerini” ve “soysuzlarını” getirdiğini gören kimse, bu yüzden küçük çocuk ve bebek denebilecek kimseleri böyle Kurtarıcı'ya ve öğretmene getiren adamı, ayrım yapmadan hareket ediyor diye azarlasın. Şimdi incelediğimiz şeyi buna bağlamanın yerinde olup olmadığına bak: Kimileri küçük çocukları, İsa ellerini üzerlerine koysun ve dua etsin diye getiriyor, öğrenciler ise onları azarlıyor. İsa'ya çocuklar getirilmesini azarlayanlara, öğretmen, Kurtarıcı ve Rab olan zat “Küçük çocukları bırakın, bana gelmelerine engel olmayın” diyebilir.

Sonra, artık erkek olmuş öğrencilerini çocukların faydası için onların seviyesine inmeye, çocukları kazanmak için çocuklara çocuk olmaya teşvik ederek Kurtarıcı şöyle desin: “Çünkü göklerin krallığı böylelerinindir.” Çünkü kendisi de “Tanrı suretinde olduğu halde Tanrı'ya eşit olmayı sıkı tutulacak bir şey saymayarak” küçük çocuk oldu. Öyle ki Hirodes müneccimlere onun için “Gidip çocuğu dikkatle araştırın” dedi, Matta da “Doğuda gördükleri yıldız önlerinden gitti, çocuğun bulunduğu yere gelip durdu” diye yazdı; biraz sonra da “Eve girince çocuğu annesi Meryem ile birlikte gördüler” der. Yusuf'a görünen melek de böylesine yüce Kurtarıcımıza çocuk adını vererek “Kalk, çocuğu ve annesini alıp Mısır'a kaç” demiştir. Hirodes öldükten sonra Rabbin meleği Mısır'da Yusuf'a rüyasında görünüp yine “Kalk, çocuğu ve annesini al” der.

Demek ki İsa yalnız hikâyeye göre değil, yüksek anlama göre de “kendini küçük çocuk gibi” alçaltmıştır. Bu yüzden, “Benden öğrenin, çünkü ben yumuşak huylu ve alçak gönüllüyüm” denebildiği gibi, küçük çocuk gibi olmuş olana bakarak “Benden öğrenin” de denebilir: “Çünkü göklerin krallığı böylelerinindir” sözünü nasıl söylediğimi. Yani öğrencilerin onları getirenleri azarlamasına izin vermediği küçük çocuklar gibi olanlarındır. Pavlos da “Çünkü göklerin krallığı böylelerinindir” sözünü bildiği için, Mesih'in elçisi olarak “ağırlık gösterebilecekken” bebek oldu; kendi çocuğunu besleyip ısıtan ve çocuğu için çocuk gibi konuşan bir sütanneye benzedi.

15.7

Οἶμαι δ' ὅτι καὶ ἐπεὶ πολλαὶ πονηραὶ δυνάμεις περὶ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν ἀρχῆθεν ἀσχολοῦνται ποικίλως αὐτῇ ἐπιβουλεύουσαι, διὰ τοῦτο ὡς ἤδη ἐκ τῶν προτέρων τὴν δύναμιν αὐτοῦ μαθόντες οἱ προσφέροντες τῷ σωτῆρι τὰ <παιδία ἤ τὰ> βρέφη τοῦτ' ἐποίουν, ἴνα διὰ τῆς ἐπιθέσεως τῶν χειρῶν αὐτοῦ καὶ τῆς περὶ τῶν παιδίων καὶ τῶν βρεφῶν εὐχῆς <καὶ> διὰ τῆς ἀφῆσ ἀπελαύνηται μὲν τὰ χείρονα, δύναμις δὲ ἐγγινομένη διαφέρουσα καὶ πρὸς τὰ ἑξῆς διαρκῇ ὡς κωλυτικὴ τυγχάνουσα ἐπαφῆς τῶν ἐναντίων. καὶ ὁ σωτὴρ οὖν οὐχ <ὡς> ἁπλοῦν τι καὶ ἄκαιρον ἐπιστάμενος τὸ τοιοῦτον, ἀλλὰ σωτήριον τοῖς ὑπ' αὐτοῦ χειροθετουμένοις ὧν ἤπτετο, φησὶ τοῖς ἐπιτιμῶσι μαθηταῖς καὶ διὰ τοῦ ἐπιτιμᾶν κωλύουσιν αὐτῷ προσφέρεσθαι τὰ παιδία <ἤ τὰ βρέφη> τὸ ἄφετε τὰ παιδία καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρός με. εἰ μὲν οὖν ἔχει λόγον τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ ὑπὸ τίνων προσηνέχθη ἤ τίνες προσέφερον, ἀκολούθως ἄν ἐκείνοις μαθηταί τινες ἐξαίρετοι νοοῖντο τοῦ Ἰησοῦ δυνάμεις ἄγιαι μεμαθητευμέναι τῷ υἱῷ τοῦ· φθάνειν γὰρ καὶ ἐπὶ τοιαύτας τὸ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ ὄνομα εὔλογον, ἴνα μὴ μόνον οἱ ἄνθρωποι αὐτῷ μαθητεύωνται, ἀλλὰ καὶ ἄγγελοι, οἴς ὤφθη, καὶ εἴτις αὐτῷ πιστεύειν βούλεται ἀπὸ »παντὸς ὀνόματος ὀνομαζομένου οὐ μόνον ἐν τῷ αἰῶνι τούτῳ ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι«. εἰ μέντοι τὸ τοιοῦτόν τις βίαιον νομίζοι, θέλων μὴ ἐπ' ἄλλων τάσσεσθαι ἤ ἀνθρώπων τὸ τῶν μαθητῶν ὄνομα, ἐπιτιμώντων τοῖς προσφέρουσι τῷ Ἰησοῦ τὰ βρέφη καὶ τὰ παιδία, εἶεν ἄν οἱ τῶν διδάσκειν τὸν λόγον ἐπιχειρούντων ἁπλούστεροι καὶ μέχρι παισδίων λόγον ἔχοντες, γάλακτι ἐοικότα ποτίζοντι τοὺ γάλακτος χρῄζοντας, προσφέροντες τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παιδία· οὐ γὰρ δύνανται λόγῳ πνευματικωτέρῳ τῆς τούτων καταστάσεως *** πείθεν *** ὡς ὁ δυνάμενος λέγειν· »Ἕλληςί τε καὶ βαρβάροις, σοφοῖς τε καὶ ἀνοήτοις ὀφειλέτης εἰμέ«. τούτων δὴ προσφερόντων τῷ Ἰησοῦ βρέφη καὶ παιδία <τοιαῦτα, τουτέστι νηπίους πίστεως καὶ ἧττον ἔτι μεμαθητευμένους, οἱ> λογικώτεροι νομιζόμενοι εἶναι τῶν διδασκόντων <ἐκείνων τῶν ἁπλουστέρων> καὶ διὰ τοῦτο μαθηταὶ χρηματίζοντες Ἰησοῦ, πρὶν μάθωσι τὰ περὶ τῶν βρεφῶν καὶ τῶν παιδίων <τοιούτων>, ἐπιτιμῶσι τοῖς ἁπλούστερον διδάσκουσι καὶ παιδία <καὶ βρέφη τῷ Ἰησοῦ> προσφέρουσι. Σαφῶς δὲ τὸ τοιοῦτον νοήσεις, ἐπιστήσας τῷ »βλέπετε γὰρ τὴν κλῆσιν ὑμπων, ἀδελφοί, ὅτι οὐπολλοὶ σοφοὶ κατὰ σάρκα, οὐ πολλοὶ δυνατοί, οὐ πολλοὶ εὐγενεὶς· ἀλλὰ τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου ἐξελέξατο9 ὁ θεὸς « <«τὰ ἀσθενῆ« καὶ »τὰ ἀγενῆ« καὶ> »τὰ μὴ ὄντα, ἵνα τὰ ὄντι καταργήσῃ«. βλεπέτω τις οὗν τινα τῶν ἐπαγγελλομένων κατήχησιν ἐκκλησιαστικὴν καὶ διδασκαλίαν προσφέροντα »τὰ μωρὰ τοῦ κόσμου«, καὶ »τὰ ἐξουδενωμένα« »καὶ τὰ ἀγενῆ«*** καὶδιὰ τοῦτο λεχθηςόμενα ἂν καὶ παιδία <καὶ βρέφη>, καὶ βλέπων ἐπιτιμάτω (ὡς ἀκρίτως ποιοῦντι) τῷ προσφέροντι τηλικαῦτα τῷ σωτῆρι καὶ διδασκάλῳ βρέφηυ καὶ παιδία. καὶ πρόσχες εἰ μὴ ἁρμόζει ἀναφέρειν τὰ νῦν ἐξεταζόμενα ἐπὶ τὰ τοιαῦτα, τῶν μὲν προσφερόντων παιδία, ἵνα τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ Ἰησοῦς καὶ προσεύξηται, τῶν δὲ μαθητῶν ἐπιτιμώντων αὐτοῖς. εἴποι δ’ἂν πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας ἐπὶ παιδίοις προσαγομένοις τῷ Ἰησοῦ <ὁ> διδάσκαλος καὶ σωτὴρ καὶ κύριος· ἄφετε τὰ παιδία καὶ μὴ κωλύετε αὐτὰ ἐλθεῖν πρός με. εἶτα προτρέπων τοὺς μαθητὰς <αὐτοῦ ἤδη> ὄντας ἄνδρας συγκαταβαίνειν τῇ ὠφελείᾳ τῶν παιδίων (ὅπως γένωνται τοῖς παιδίοις <ὡς> παιδία, ἵνα τὰ παιδία κερδήσωσι) λεγέτω ὁ σωτὴρ τὸ τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν· καὶ γὰρ αὐτὸς »ἐν μορφῇ θεοῦ ὑπάρχων οὐχ ἁρπαγμὸν ἡγή- σατο τὸ εἶναι ἴσα θεῷ«, γέγονε παιδίον, ὥστε λελέχθαι τοῖς μάγοις ὑπὸ τοῦ Ἡρώδου περὶ αὐτοῦ· »πορευθέντες ἀκριβῶς ἐξετάσατε περὶ τοῦ παιδίου«, καὶ ὑπὶ τοῦ Ματθαίου ὅτι »ὁ ἀστήρ, ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ, προῆγεν αὐτοὺς ἕως οὗ ἐλθὼν ἐστάθη οὗ ἦν τὸ παιδίον«· καὶ μετ’ ὀλίγα »ἐλθόντες (φηςίν) εἰς τὴν οἰκίαν εἶδον τὸ παιδίον μετὰ Μαρίας τῆς μητρὸς αὐτοῦ«. καὶ ὁ φανεὶς δὲ τῷ Ἰωσὴφ ἄγγελος παιδίον ἐκάλεσε τὸν <τοιοῦτον καὶ> τηλικοῦτον ἡμῶν σωτῆρα εἰπών· »ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ, καὶ φεῦγε εἰς Αἴγυπτον«. πάλιν τε αὖ τελευτήσαντος τοῦ Ἡρώδου ἄγγελος κυρίου κατ’ ὄναρ φαίνεται τῷ Ἰωςὴφ ἐν Αἰγύπτῳ λέων · ἐγερθεὶς παράλαβε τὸ παιδίον καὶ τὴν μητέρα αὐτοῦ«. καὶ ὁ Ἰησοῦς οὖν οὐ μόνον κατὰ τὴν ἱστορίαν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἀναγωγὴν ἐταπείνωσεν »ἑαυτὸν ὡς παιδίον«, ὥστ’ ἂν εἰπεῖν ὡς τὸ »μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ, ὅτι πρᾷός εἱμι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ«, οὕτῶς καὶ τὸ »μάθετε ἀπ’ ἐμοῦ« γενομένου ὡς παιδίον, πῶς λέγω τὸ *** τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, τοιού- των ὁποῖά ἐστι τὰ παιδία, περὶ ὧν οὐκ ἐπιτρέπει τοὺς μαθητὰς ἐπιτιμᾶν τοῖς προσφέρουσιν αὐτά. καὶ Παῦλος δὲ ὡς ἐπιστάμενος τὸ τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, δυνάμενος »ἐν βάρει εἶναι ὡς Χριστοῦ« ἀπόστολος, ἐγένετο νήπιος καὶ παραπλήσιος τροφῷ θαλπούσῃ τὸ ἑαυτῆς παιδίον καὶ λαλούσῃ λόγους ὡς παιδίον διὰ τὸ παιδίον.

15.8Bunları dikkatle dinlemek gerekir ki, hikmet ve ilerlemiş olma vehmiyle büyükler gibi kilisedeki küçükleri küçümsemeyelim; “Çünkü göklerin krallığı böylelerinindir” sözünün nasıl söylendiğini bilerek böyle olalım ki çocuklar bizim aracılığımızla da kurtulsun. Yalnız çocukların İsa'ya getirilmesine izin vermekle, yalnız onların ona getirilmesine engel olmamakla kalmayalım; kendimiz de çocuklarla birlikte alçak gönüllülükte çocuk olarak Kurtarıcı'nın maksadını yerine getirelim. Böylece çocuklar bizim böyle oluşumuzla da kurtulur, biz de kendimizi alçaltmış olanlar olarak Tanrı tarafından yükseltiliriz. “Kendini alçaltan herkes yükseltilecektir” sözünden böyle bir şey anlaşılabilir, özellikle de yukarıda “Kim kendini bu çocuk gibi alçaltırsa, göklerin krallığında en büyük odur” yazılmış olduğu için.

İsa'ya çocuklar getirilirken getirenleri azarlayan öğrencilere karşı bunlar yararlı olsun. Çocuklar ise, çocuk oldukları için söylenenlerin hepsini izleyemeseler bile şunu bilsinler: İsa ellerini çocukların üzerine koydu ve koyduktan sonra oradan ayrıldı. Dokunuşuyla çocuklara kuvvet verdi ve onlardan ayrıldı, çünkü onlar öğrenciler gibi İsa'nın ardından gidemezlerdi.

İncil'deki sözler de “Rabbin sözleri”, “saf sözler”, “ateşten geçmiş gümüş”, “sınanmış”, “toprakta” ve “yedi kez” iyice “arındırılmış” ise, Matta'nın bu yeri anlatırken küçük çocukların İsa'ya getirilmesi için iki maksat söyleyip devamında bu ikisine denk düşecek şekilde sürdürmemesinin makul bir sebebi olmalıdır. Çocuklar yalnız İsa ellerini koysun diye değil, bunun yanında dua etsin diye de getirilmişti.

15.8

Τόυτων δὲ ἐπιμελῶς ἀκουστέον, ἵνα μὴ φανταςίᾳ σοφίας καὶ τοῦ διαβεβηκέναι καταφρονῶμεν ὡς μεγάλοι τῶν ἐν τῇ ἐκκληςίᾳ μικρῶν ἀλλ’ εἰδότες πῶς εἴρηται τὸ τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν τοιοῦτοι γενώμεθα, ἵνακαὶ δι’ ἡμῶν σώζηται τὰ παιδία. οὐ μόνον δὲ [οὐκ] ἀφιέντες τὰ παιδία προσφέρεσθαι τῷ Ἰησοῦ οὐδὲ μόνον μὴ κωλύοντες αὐτὰ προσφέρεσθαι αὐτῷ, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ μετὰ τῶν παιδίων γενόμενοι παιδία <ἐν ταπεινότητι> τὸ βούλημα τοῦ σωτῆρος ποιήσωμεν, ἵνα σῳζομένων καὶ δι’ ἡμᾶς τοιούτους γενομένους τῶν παιδίων, ὡς ταπεινώσαντες ἑαυτοὺς ὑπὸ τοῦ θεοῦ ὑψωθῶμεν· καὶ τοιοῦτον γάρ τι δύναται νοεῖσθαι εἰς τὸ »πᾶς ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν ὑψωθήσεται«, μάλιστα ἐπεὶ ἐν τοῖς ἀνωτέρω γέγραπται τὸ »ὅστις οὖν ταπεινώσει ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον τοῦτο, οὑτός ἐστιν ὁ μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν«. καὶ ταῦτα μὲν ἔστω χρήσιμα πρὸς τοὺς ἐπιτιμῶντας μαθητὰς παιδίων προσφεομένων τῷ Ἰησοῦ τοῖς προσφέρουσιν. ἴστω δὲ τὰ παιδία, κἂν μὴ πᾶσιν (ὡς παιδία) παρακολουθεῖν δύνηται τοῖς λεγομένοις, ὅτι ἐπέθηκε μὲν τοῖς παιδίοις ὁ Ἰησοῦς τὰς χεῖρας, ἐπιθεὶς δὲ ἐπορεύθη ἐκεῖθεν. καὶ δύναμιν ἐναφεὶς τοῖς παιδίοις διὰ τῆς ἁφῆς ἐπορεύθη ἀπὸ τῶν παιδίων, *** μὴ δυνηθέντων ὁμοίως τοῖς *** μαθηταῖς ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ. Εἴπερ δὲ »λόγια κυρίου« ἐστὶ καὶ τὰ εὐαγγελικά, καὶ »λόγια ἀγινὰ« καὶ »ἀργύριον πεπυρωμένον«, »δοκίμιον«, ἀπεσταλμένον «τῇ γῇ« καὶ ἀκριβῶς »κεκαθαρμένον« καὶ »ἑπταπλαςίως«, ὀφείλει τις εἶναι εὔλογος αἰτία, δι’ ἣν ἐκτιθέμενος τὰ κατὰ τὸν τόπον ὁ Ματθαῖος δύο μὲν εἶπε τὰ βουλήματα τοῦ προσενη- νέχθαι τῷ Ἰησοῦ τὰ παιδία, οὐκέτι δὲ πρὸς τὰ δύο τὰ ἑξῆς ἐπιφέρει. προσηνέχθη μὲν γὰρ τὰ παιδία, οὐκέτι ἵνα μόνον τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπιθῇ ὁ Ἰησοῦς, ἀλλὰ πρὸς τούτῳ ἵνα καὶ προσεύξηται.

15.9Ama bundan sonra “Ellerini üzerlerine koyup oradan ayrıldı” diye yazılmıştır; “ve dua edip” diye eklenmemiştir. Oysa “Ellerini üzerlerine koyup dua ettikten sonra oradan ayrıldı” denebilirdi. Bak bakalım şunu söyleyebilir misin: İsa'nın duası, hem elinin üzerlerine konmasını hem Baba'ya onlar için edilen duayı kavrayabilecek, çocuklardan daha büyük olanlara saklanmıştır; daha küçük çocuklara ise elinin konması yeter.

“Çünkü göklerin krallığı böylelerinindir” sözü hakkında verdiğimiz, en bilge kişiyi bile kilisedeki küçüklere büyüklük taslamaktan ve Mesih'teki çocukları ve bebekleri küçümsemekten vazgeçirmeye yönelik açıklamalara Luka İncili'nden şu sözü de eklemek yararlıdır: “Doğrusu size derim ki, Tanrı'nın krallığını küçük bir çocuk gibi kabul etmeyen...” Bunu kabul eden kişi, çocuk değil, “çocukça şeyleri” geride bırakmış bir erkektir, ama çocuklara “çocuk gibi” olur ve onlara şöyle der: “Size ruhani insanlara değil, bedensel insanlara, Mesih'te bebeklere konuşur gibi konuşabildim. Size süt içirdim, yiyecek değil.” Luka'daki yerin bütün ifadesi şöyledir: “Ona bebekler de getiriyorlardı ki onlara dokunsun” ve devamı, “Tanrı'nın krallığını küçük bir çocuk gibi kabul etmeyen, oraya asla girmez” sözüne kadar. Markos da aşağı yukarı aynı sözlerle, hele son kısmı tıpatıp aynı biçimde anlatmıştır.

15.9

γέγραπται δὲ <μετὰ τοῦτο> ὅτι καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς ἐπορεύθη ἐκεῖθεν, οὐ γὰρ προσέθηκε· καὶ προσευξάμενος (ἠδύνατο γὰρ λελέχθαι· καὶ ἐπιθεὶς τὰς χεῖρας αὐτοῖς καὶ προσευξάμενος ἐπορεύθη ἐκεῖθεν). ὄρα οὖν εἰ δύνασαι μείζοσι μὲν τῶν παιδίων τηρε<ῖσθαι λέγε> ιν τὴν προσευχὴν τοῦ Ἰησοῦ, δυναμένοις χωρῆσαι καὶ τὴν ἐπίθεσιν τῶν χειρῶν αὐτοῦ αὐτοῦ ἐπ’αὐτοῦς, καὶ τὴν περὶ αὐτῶν πρὸς τὸν πατέρα εὐχήν, μικροτέροις δὲ παιδίοις ἀρκεῖν λέγειν τὴν ἐπίθεσιν τῶν χειρῶν αὐτοῦ. εἰς δὲ τὰ ἀποδεδομένα περὶ τοῦ τῶν γὰρ τοιούτων ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν, προτρεόμενα καὶ τὸν σοφώτατον μὴ ὑπερηφανεῖν τοὺς ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ μικροὺς μηδὲ καταφρονεῖν τῶν παιδίων καὶ νηπίων ἐν Χριστῷ, χρήσιμον παραλαβεῖν ἀπὸ τοῦ κατὰ Λουκᾶν τὸ »ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ὡς παιδίον«, ὁ οὐ παιδίον μὲν ὤν ἀλλὰ ἀνὴρ »τὰ τοῦ νηπίου« καταργήσας, γινόμενος δὲ τοῖς παιδίοις <»ὡς> παιδίον«, καὶ λέγων αὐτοῖς· »οὐκ ἠδυνήθην ὑμῖν λαλῆσαι ὡς πνευματικοῖς ἀλλ’ ὡς σαρκίνοις, ὡς νηπίις ἐν Χριστῷ. γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα«. ὅλη γοῦν ἠ σύμφρασις τοῦ κατὰ Λουκᾶν τοιαύτη ἐστίν· »προσέφερον δὲ αὐτῷ καὶ βρέφη, ἵνα αὐτῶν ἅπτηται» καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ »ὅς ἐὰν μὴ δέξηται τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλῃ εἰς αὐτήν«. σχεδὸν δὲ ταῖς αὐταῖς λέξεσι καὶ ὁ Μᾶρκος μάλιστα τὰ τελευταῖα ὡσαύτως ἐξέθετο.

15.10“Ve işte biri yaklaşıp ona dedi ki: Öğretmen, sonsuz hayata sahip olmak için ne iyilik yapayım?” sözünden “Ama birçok ilk son, birçok son da ilk olacaktır” sözüne kadar (19, 16–30).

Mezmurlar'da, insan iyi olanı yapabilirmiş gibi şöyle yazılmıştır: “Hayatı isteyen, iyi günler görmeyi seven kimdir? Dilini kötülükten, dudaklarını hile söylemekten alıkoy; kötülükten sapıp iyilik yap.” Burada ise Kurtarıcı, “Sonsuz hayatı miras almak için ne iyilik yapayım?” diyene, gerçek anlamda iyinin Tanrı'dan başkasına atfedilmeyeceğini göstererek “Bana iyi olan hakkında niçin soruyorsun? İyi olan birdir” diye cevap verir. Şunu bilmek gerekir: Burada “iyi” gerçek anlamıyla yalnız Tanrı için kullanılmıştır; başka yerlerde ise mecazen iyi işler, iyi insan ve iyi ağaç için kullanılır, sen de “iyi” kelimesinin daha birçok şey için kullanıldığını bulabilirsin. O halde “İyilik yap” sözünün, “Öğretmen, ne iyilik yapayım?” diye soran adama söylenen “Bana iyi olan hakkında niçin soruyorsun? İyi olan birdir” sözüyle çeliştiğini düşünmemek gerekir.

Matta, “Ne iyilik yapayım?” sözünde Kurtarıcı'ya iyi bir iş hakkında sorulmuş gibi yazmıştır. Markos ve Luka ise Kurtarıcı'nın “Bana niçin iyi diyorsun? Tanrı'dan başka iyi yoktur” dediğini söyler; sanki Tanrı için kullanılan “iyi” adı bir başkası için kullanılamazmış gibi. Oysa bu, Tanrı'nın iyi olduğu anlamda söylenmiş değildir. “Yüreğinin iyi hazinesinden iyi şeyler çıkaran iyi insan” sözü bu anlamda söylenebilir. Kurtarıcı da nasıl “görünmez Tanrı'nın sureti” ise, “iyiliğinin de suretidir”. Kendisinden aşağıda olan ve “iyi” sözü kendisine uyan her varlıkta, kendisi için söylenen bu kelimenin anlamı başkadır; çünkü Kurtarıcı Baba'ya göre “iyiliğin suretidir”, diğerlerine göre ise, Baba'nın iyiliği ona ne ise odur.

Ya da daha çok şöyle: Tanrı'nın iyiliği ile “iyiliğinin sureti” olan Kurtarıcı arasında, Kurtarıcı ile iyi insan, iyi iş ve iyi ağaç arasındaki orandan daha yakın bir oran görülebilir. Çünkü Kurtarıcı, “Tanrı'nın sureti” olması bakımından aşağıdaki iyi şeylerden, iyi olan Tanrı'nın “Beni gönderen Baba benden büyüktür” diyen Kurtarıcı'dan üstün olduğundan daha fazla üstündür; Kurtarıcı başkalarına göre Tanrı'nın “iyiliğinin suretidir”.

Belki “Ne iyilik yapayım?” sorusuna verilen “Bana iyi olan hakkında niçin soruyorsun? İyi olan birdir” cevabının maksadına şu söz yakındır: “Size buyrulan her şeyi yaptığınızda ‘Biz işe yaramaz kullarız, yapmamız gerekeni yaptık’ demelisiniz.” Çünkü buyrulan her şeyi yapsak bile, buradaki sözlere göre, iyi bir şey yapmış olmayız; yaptıklarımız iyi olsaydı, buyrulanları yaptıktan sonra “Biz işe yaramaz kullarız” dememiz gerektiği söylenmezdi. Ama bunlara, “Kötülükten sapıp iyilik yap” sözündeki gibi, mecazen iyi denebilir. Sanırım “Kötülükten sapıp iyilik yap” buyruğunu yerine getiren kişi, diğer insanların yaptıklarına göre iyilik yapmış olur; ama gerçekten iyi olana göre değil. “Hiçbir canlı Tanrı'nın önünde aklanmayacak”, çünkü Tanrı'nın adaleti görüldüğünde bütün insani adaletin adalet olmadığı ortaya çıkar; aynı şekilde, kendisinden aşağıdakilerle karşılaştırıldığında iyi denebilecek hiç kimse iyi olan Tanrı'nın önünde iyi sayılmayacaktır.

15.10

Καὶ ἰδοὺ εἷς προσελθὼν εἶπεν αὐτῷ· διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω ἵνα σχῶ ζωὴν αἰώνιον; καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι, καὶ ἔσχατοι πρῶτοι (19, 16–30). Ἐν μὲν Ψαλμοῖς γέγραπται, ὡς δυναμένου τοῦ ἀνθρώπου ποιεῖν ἀγαθόν, ὅτι »ὁ θέλων ζωήν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς; παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον· ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν«. ἐνταῦθα δὲ ὁ σωτὴρ πρὸς τὸν εἰπόντα· τί ἀγαθὸν ποιήσω, ἵνα ζωὴν αἰώνιον καληρονομήσω; εἶπεν, ὡς τοῦ κυρίως ἀγαθοῦ ἐπὶ μηδὲνα ἀναφερομένου ἤ τὸν θεόν, τὸ τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθός. χρή δὲ εἰδέναι, ὅτι ἐνταῦθα μὲν κυρίως τὸ ἀγαθὸν ἐπὶ τοῦ θεοῦ τέτακται μόνου, ἐν ἄλλοις δὲ καταχρηστικῶς καὶ ἐπὶ ἔργων ἀγαθῶν καὶ ἐπὶ ἀνθρώπου ἀγαθοῦ καὶ ἐπὶ δένδρου ἀγαθοῦ, καὶ σὺ δ’ ἄν εὕροις καὶ ἐπ’ ἄλλων πλειόνων τασσόμενον τὸ ἀγαθόν· οὐ νομιστέον οὖν μάχεσθαι τὸ »ποίησον ἀγαθὸν« πρὸς τὸ τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς λελεγμένον πρὸς τὸν πυθόμενον καὶ εἰπόντα διδάσκαλε, τί ἀγαθὸν ποιήσω; ὁ μὲν οὖν Ματθαῖος, ὡς περὶ ἀγαθοῦ ἔργου ἐρωτηθέντος τοῦ σωτῆρος ἔν τῷ τί ἀγαθὸν ποιήσω; ἀνέγραψεν. ὁ δὲ Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς φασι τὸν σωτῆρα εἰρηκέναι· »τί με λέγεις ἀγαθόν; οὐλεὶς ἀγαθός, εἰ μὴ εἶς, ὁ θεός«, ὡς τὸ τεταγμένον »ἁγαθὸς« ὄνομα ἐπὶ τοῦ θεοῦ μὴ ἄν ταχθῆναι καὶ ἐφ’ ἑτέρου τινός· οὐ γὰρ ᾖ ἀγαθὸς ὁ θεός. ταύτῃ λέγοιτ’ ἄν »ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ <τῆς καρδίας αὐτοῦ>« προφέρων τὰ ἀγαθά. Καὶ ὁ σωτὴρ δὲ ὡς ἔστιν »εἰκὼν τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου«, οὕτως καὶ »τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ εἰκών«· καὶ <ἐπὶ> παντὸς δὲ τοῦ ὑποδεεστέρου, ᾧ ἐφαρμόζεται ἡ »ἀγαθὸς« φωνή, ἄλλο σημαινόμενον ἔχει τὸ ἐφ’ αὑτοῦ λεγόμενον, εἴπερ ὠς μὲν πρὸς τὸν πατέρα »εἰκών« ἐστιν »ἀγαθότητος«, ὡς δὲ πρὸς τὰ λοιπὰ ὄπερ ἡ τοῦ πατρὸς ἀγαθότης πρὸς αὐτόν. ἤ καὶ μᾶλλον ἔστι τινὰ ἀναλογίαν προσεχῆ ἰδεῖν ἐπὶ τὴς ἀγαθότητος τοῦ θεοῦ πρὸς τὸν σωτῆρα ὄντα εἰκόνα »τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ«, ἤπερ ἐπὶ τοῦ σωτῆρος ρπὸς ἀγαθὸν ἄνθρωπον καὶ ἀγαθὸν ἔργον καὶ ἀγαθὸν δένδρον. πλείων γὰρ ἡ ὑπεροχὴ πρὸς τὰ ὑποδεέσερα ἀγαθὰ ἐν τῷ σωτῆρι, καθό ἐστιν »εἰκὼν ἐν τῷ σωτῆρι, αὐτοῦ τοῦ θεοῦ, ἤπερ ἡ ὑπεροχὴ τοῦ θεοὺ ὄντος ἀγαθοῦ πρὸς τὸν εἰπόντα σωτῆρα· »ὁ πρατὴο ὁ πέμψας με μείζων μού ἐστιν«, ὄντα πρὸς ἑτέρους καὶ εἰκόνα »τῆς ἀγαθότητος« τοῦ θεοῦ. τάχα δὲ τοῦ βουλήματος ἔχεται τῶν λελεγμένων πρὸς τὸ τί ἀγαθὸν ποιήσω; (λέλεκται δὲ πρὸς αὐτό· τί με ἐρωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; εἷς ἐστιν ὁ ἀγαθὸς) τὸ »ὅταν παιήσητε πάντα τὰ διαταχθέντα ὑμῖν, ὀφείλετε λέγειν, ὅτι δοῦλοι ἀχρεῖοί ἐσμεν. ὅ ὠφείλομεν ποιῆσαι πεποιήκαμεν«, ἐὰν γὰρ ποιήσωμεν πάντα τὰ διαταχθέντα, οὐδ’ οὕτως (ὡς πρὸς τὰς ἐνθάδε λέξεις) ἀγαθόν τι πεποιήκαμεν· οὐκ ἄν γάρ, ἀγαθῶν ὄντων ὧν ποιοῦμεν, ἐλέλεκτο δεὶν λέγειν ἐπὶ τῷ πεποιηκέναι τὰ διαταχθέντα τὸ »δοῦλοι ἀχρεῖοί ἐσμεν«. ἔστι δὲ καταχρηστικῶς αὐτὰ εἰπεῖν εἶναι ἀγαθὰ ὁμοίως τῷ »ἔκκλινον ἐπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν«. οἶμαι δ’ ὅτι ὁ ποιῶν τὸ προστεταγμένον ἐν τῷ »ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθὸν« ὡς μὲν πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν λοιπῶν ἀνθρώπων ἐπιτελούμενα ποιεῖ ἀγαθόν, ὡς δὲ πρὸς τὸ ἀληθῶς *** ἀγαθόν. ὥσπερ <δ’> »οὐ δικαιωθήσεται ἐνώπιον τοῦ θεοῦ πᾶς ζῶν«, πάσης ἀνθρωπίνης δικαιοσύνης ἀλεγχομένης ὡς οὐ δικαιοσύνης, ἐπὰν θεωρηθῇ ἡ τοῦ θεοῦ δικαιοσύνη, οὕτως οὐδὲ ἀγαθὸς χρηματίσει[εν] ἐνώπιον τοῦ ἀγαθοῦ θεοῦ πᾶς, ὅς πρὸς τὰ ὑποδεέστερα συγκρίσει ἐκείνων ἀγαθὸς ἄν λεχθείη.

15.11Biri şöyle diyebilir: Kurtarıcı, soran adamın melekesinin ve prohairesis'inin insanların erişebileceği iyiliği yapmaktan çok uzak olduğunu biliyordu; bu yüzden “Ne iyilik yapayım?” diye soran adama “Bana iyi olan hakkında niçin soruyorsun?” dedi. Sanki şöyle demiş oldu: İyi hakkında söyleneceklere hazır olmadığın halde, hangi iyiliği yaparak sonsuz hayatı miras alacağını soruyorsun. Sonra gerçekten iyi olanın bir olduğunu öğretir; kanun da onun için “Dinle İsrail, Tanrımız Rab bir olan Rab'dir” der. Çünkü gerçek anlamda kurtarıcı, gerçek anlamda Rab ve gerçek anlamda iyi olan odur ki, her şeyi iyi olarak yaptığına inanıyorum.

Kanunun Tanrısını kendi paylarına düştüğünce karalayan, hakkında insan için bile söylenmesi kolay olmayan suçlamalarda bulunanların anlamadığı şeylerin de onun iyiliğinden nasıl soluduğunu araştıracaksın. “Ben öldüreceğim” sözünün de “yaşatacağım” sözünden aşağı kalmayacak biçimde Tanrı'nın iyiliğinden soluduğuna inanıyorum; aynı şekilde “vuracağım” sözü de “iyileştireceğim” sözünden aşağı kalmaz. “Acı veren de kendisidir” deniyorsa, hekimin de çoğu kez acı verdiğini bilmek gerekir; Tanrı acı verdikten sonra “yine eski haline getirir”. Vurduklarını da iyiliğinden “vurmuştur”; çünkü terbiye edilenlere “oğullar gibi” davranır: “Babasının terbiye etmediği oğul var mı?” Üstelik “Her terbiye o an için sevindirici değil, acı görünür; ama sonradan onunla alıştırılmış olanlara adaletin barış dolu meyvesini verir.” Bu yüzden Tanrı nasıl vurduysa öyle de iyileştirmiştir; “Vurdu, elleri de iyileştirdi” sözü doğrudur.

Söyleyeceğim şey garip olsa da söylenecek: Tanrı'nın gazabı diye anılan şey de iyi olan Tanrı'ya aittir, azarlayarak kurtarıcı bir iş görür; onun öfkesi denilen şey de, iyi Tanrı'ya ait olduğu için, düzeltmek üzere terbiye eder. Tanrı'nın iyiliği ve “tatlılığının çokluğu” hakkında, zarar görmeyecek olanlara daha çok şey söylenebilirdi. Bu tatlılığı “kendisinden korkanlar” için haklı olarak gizlemiştir. Böylece “tatlılığının, tahammülünün ve sabrının zenginliğini” küçümseyip “katılıkları ve tövbe etmez yürekleri” yüzünden kendilerine daha çok “öfke” biriktirmesinler. Oysa Tanrı'nın “tatlılığının çokluğu” onlardan gizlendiğinde bu öfkeyi biriktirmezlerdi. “İyi olan kimdir” konusu ve “Ne iyilik yapayım?” sorusu hakkında bu yerde görebildiklerimiz bu kadar olsun.

15.11

Λέγοιτο δ’ ἄν ὑπό τινος, ὡς ἄρα γινώσκων ὁ σωτὴρ τὴν τοῦ πυνθανομένου ἕξιν καὶ προαίρεσιν πάνυ ἀποδέουσαν τοῦ ποιεῖν τὸ ἐφικτὸν ἀνθρώποις ἀγαθὸν εἶπεν αὐτῷ (πυνθανομένῳ· τί ἀγαθὸν ποιήσω;) τὸ τί με ἐπερωτᾷς περὶ τοῦ ἀγαθοῦ; ὡσεὶ ἔλεγε· μὴ παρεσκευασμένος ὤν πρὸς τὰ λεχθησόμενα ἄν περὶ τοῦ ἀγαθοῦ πυνθάνῃ τί ἀγαθὸν ποιήσας ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσεις; εἶτα διδάσκει ὅτι ἀληθῶς ἀγαθὸς εἷς ἐστι, περὶ οὗ καὶ ὁ νόμος λέγει τὸ »ἄκουε, Ἰσραήλ· κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν κύριος <εἷς> ἐστι«· κυρίως γὰρ [ὁ] σωτὴρ καὶ κυρίως κύριος καὶ κυρίως ἀγαθὸς οὗτός ἐστιν, ὅν πείθομαι πάντα ὡς ἀγαθὸν ποιεῖν. ζητήσεις δὲ πῶς τῆς ἀγαθότητος αὐτοῦ πνεῖ καὶ τὰ μὴ νοούμενα ὑπὸ τῶν ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς συκοφαντούντων τὸν τοῦ νόμου θεὸν καὶ κατηγορύνταων αὐτοῦ ἅ οὐδὲ περὶ ἀνθρώπου τάχα λέγειν εὔκοόν ἐστι· πείθομαι γὰρ θεοῦ ἀγαθότητος πωεῖν καὶ τὸ »ἐγὼ ἀποκτενῶ« οὐκ ἔλαταον τοῦ »καὶ ζῆν ποιήσω«, ὁμοίως δὲ καὶ τὸ »πατάξω« οὐχ ἧττον τοῦ »κἀγὼ ἰάσομαι«. εἰ δὲ καὶ »αὐτὸς ἀλγεῖν ποιεῖ«, ἰστέον ὅτι πολλάκις καὶ ἀτρὸς ἀλγεῖν ποιεῖ, ποιήσας δὲ ἀλγεῖν ὁ θεὸς »πάλιν ἀπκαθάστησιν«. οὕτω δὲ καὶ ἀπὸ ἀγαθότητος oὕς ἔπαισεν »ἔπαισεν«· »ὡς« γὰρ »υἱοῖς« τοῖς παιδευομένοις »προσφέρεται ὁ θεός· τίς γὰρ υἱὸς ὅν οὐ παιδεύει πατήρ«; ἀλλὰ καὶ »πᾶσα παιδεία πρὸς <μὲν> τὸ παρὸν οὐ δοκεῖ χαρᾶς εἶναι ἀλλὰ λύπης, ὕστερον δὲ καρπὸν εἰρηνικὸν τοῖς δἰ αὐτῆς γεγυμνασμένοις ἀποδίδωσι δικαιοσύνης«. διόπερ ὡς ἔπαισεν ὁ θεὸς οὕτως καὶ ἰάσατο· ἀληθὲς γὰρ τὸ »ἔπαισε, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο«. εἰ καὶ παράδοξον δὲ τὸ λεχθησόμενον, ὅμως λεχθήσεται· ἀγαθοῦ θεοῦ <ἐστιν καὶ ἀυτὸς ὁ> ἀνομαζόμενος θυμὸς (<αὐτοῦ, ὅς> ἔργον σωτήριον ποιεῖ ἐλέγχων) καὶ ἡ λεγομένη ὀργὴ αὐτοῦ (ἐπεί ἐστιν ἁγαθοῦ θεοῦ) παιδεύει, <ἵνα διορθοῖ>. πολλὰ δ’ ἄν λέγοιτο πρὸς τοὺς δυναμένους μὴ βλάπτεσθαι περὶ ἀγαθότητος θεοῦ καὶ »τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος αὐτοῦ«, ἥν εὐλόγως ἔχρυψε »τοῖς φοβουμένοις« αὐτόν, ἵνα μὴ »τοῦ πλούτου τῆς χρηστότητος αὐτοῦ καὶ τῆς ἀνοχῆς καὶ τῆς μακροθυμίας« καταφρονήσαντες, κατὰ τὴν ἑαυτῶν »σκληρότητα καὶ ἀμετανόηταον καρδίαν« θησαυρίσωσιν ἑαυτοῖς »ὀργὴν« πλεί- ονα, ἥν οὐκ ἄν ἐθησαύριζον κρυπτομένου »τοῦ πλήθους τῆς χρηστότητος« τοῦ θεοῦ αὐτοῖς. περὶ μὲν οὖν τοῦ τίς ὁ ἀγαθὸς καὶ πρὸς τὸ τί ἀγαθὸν ποιήσω; λελέχθω ἅ δεδυνήμεθα εἰς τὸν τόπον ἰδεῖν.

15.12Sırada “Hayata girmek istiyorsan buyrukları tut” sözünün nasıl söylendiğine bakmak var. Dikkat et: İyi olan hakkında soran adama, hâlâ hayatın dışındaymış gibi “Hayata girmek istiyorsan” diyor. Burada soruyorum: Hayatın dışında olmak ve hayata girmek kaç türlü anlaşılabilir? Belki bir anlamda, “Hayat benim” diyenin dışında olan ve ona yabancı kalan kişi hayatın dışındadır. Başka bir anlamda ise yeryüzündeki herkes, en adil olanı bile, hayatın gölgesinde olabilir. Böyle biri “Yüzümüzün soluğu Rab Mesih'tir, onun gölgesinde uluslar arasında yaşayacağız dediğimiz odur” der; ama ölüm bedenini taşıdığı ve “Beni bu ölüm bedeninden kim kurtaracak?” dediği, “ölümün ülkesinde ve gölgesinde oturduğu”, henüz yaşayanlar diyarına varmadığı için hayatın kendisinde değildir. Hayat, yalnız kötülerden değil, henüz yeryüzünde olan Pavlos'tan ve elçilerden de Tanrı'da gizliydi. Nitekim şöyle der: “Hayatınız Mesih'le birlikte Tanrı'da saklıdır; hayatımız olan Mesih göründüğünde siz de onunla birlikte görkem içinde görüneceksiniz.”

“İçeri” ve “dışarı” hakkındaki bütün yerleri gözden geçirirsen “Hayata girmek istiyorsan” sözüne uygun olanları toplayabilirsin. Mesela: “Hasadın Rabbine yalvarın ki hasadına işçiler çıkarsın.” Burada “Nereden çıkarsın?” diye soracaksın. İşçiler buradan Rabbin hasadına çıkarılmışsa, çıkarıldıkları yerin dışındadır; hasat işlerini iyi yapınca da hayata gireceklerdir. “Ölü işlerden” arınmış, bunun zıddı olan canlı işler yapmış, artık ölü sözler söylemeyip “Tanrı'nın” canlı ve etkin “sözüne” göre canlı sözler söylemiş olacaklardır. Böylece ölü sözlerle sonsuz hayat sözleri arasında bir oran vardır; [aynı şey] suçlayan düşünceler [ile savunanlar için de geçerlidir]: Yargı gününde “düşünceler suçlayıp ya da savunurken” düşünceleri savunan kurtulacak, düşünceleri suçlayıcı olan helak olacaktır.

Öyleyse biz de “Hayata girmek istiyorsan buyrukları tut” diyen İsa'yı dinleyelim; buyrukları tutmamız ölçüsünde hayata gireceğiz. Ya onun en iç ve en bahtiyar yerlerine ya orta kısımlarına ya da daha az ve daha sönük buyrukları tutmanın bizi götüreceği yerlerine varacağız.

15.12

Ἑξῆς δὲ ἔστι θεωρῆσαι πῶς εἴρηται τὸ εἰ δὲ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἐντολάς. ἐν ᾧ πρόσχες ὅτι ὡς ἔξω τῆς ζωῆς ἔτι τυγχάνοντι τῷ πυνθανομένῳ περὶ τοῦ ἀγαθοῦ φησι τὸ εἰ εέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν. ἔνθα δὴ ζητῶ ποσαχῶς ἔστι νοῦσαι τὸ ἔξω τῆς ζωῆς εἶναι καὶ τὸ εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωήν. μήποτε οὖν καθ’ ἕνα μὲν τρόπον ἔξω τῆς ζωῆς ἐστιν ὁ ἔξω τυγχάνων τοῦ εἰπότος· »ἐγώ εἰμι ἡ ζωή«, καὶ ἀλλότριος ὤν αὐτοῦ· καθ’ ἕτερον δὲ πᾶς ὁ ἐπὶ γῆς (κἄν δικαιότατος ᾖ) δύναται μὲν εἶναι ἐν τῇ σκιᾷ τῆς ζωῆς λέγων· »πνεῦμα προσώπου ἡμῶν Χριστὸς κύριος, οὗ εἴπομεν ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα ἐν τοῖς ἔθνεσιν«, οὐ μὴν ἐν αὐτῇ τῇ ζωῇ, ἅτε σῶμα θανότου περικείμενος καὶ λέγων· »τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανότου τούτου;« καί· »καθήμενος ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανά- του« καὶ μηδέπω ἐλθῶν ἐπὶ τὴν τῶν ζώτων γῆν. καὶ γὰρ ἡ ζωὴ οὐ μόνον τῶν φαύλων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἔτι ἐπὶ γῆς Παύλου καὶ τῶν ἀποστόλων κεκρυμμένη ἦν ἐν τῷ θεῷ. φηςὶ γοῦν· »ἡ ζωὴ ὑμῶν κέκρυπται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ θεῷ· ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε καὶ ἡμεῖς σὺν αὐτῷ φανερωθήσεσθε ἐν δόξῃ«. τηρήσεις δὲ πάντα τὰ περὶ τοῦ »ἔσω« καὶ τοῦ »ἔξω«, ἵνα ἀναλέξῃ τὰ κατάλληλα τῷ εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν οἷον· »δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβόλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ«· ζητήσεις γάρ· »ἐκβάλῃ« πόθεν; καὶ εἴπερ ἐνδάδε εἰσὶν οἱ ἐργάται ἐκβεβλημένοι εἰς τὸν θερισμὸν τοῦ κυρίου, ἔξω εἰσὶν οὗ ἐξεβλήθησαν χωρίου, καὶ τὰ τοῦ θερισμοῦ καλῶς ποιήσαντες ἔργα εἰσελεύσονται εἰς τὴν ζωήν, καθαρισθέντες μὲν »ἀπὸ νεχρῶν ἔργων« τὰ δὲ ἐναντία ἐκείνοις πράττοντες ἔργα ζῶντα, καὶ μηκέτι μὲν νεκρὰ λαλοῦντες λέγοντες δὲ κατὰ τὸν ζῶντα λόγον »τοῦ θεοῦ« <ζῶντα> καὶ ἐνεργῆ. οὕτω δέ ἐστιν ἀνάλογον ῥήμασι <νεκροῖς καὶ ῥήμασι> ζωῆς αἰνωίου ἐναντία*** λογισμοῖς τοῖς κατηγοροῦσιν, ὅτε »τῶν λογισμῶν κατηγορούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων« ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως, σωθήσεται μὲν ἐκεῖνος οὗ οἱ λογισμοὶ ἀπολογοῦνται, ἀπολεῖται δὲ οὗ οἱ λογισμοὶ γίνονται κατήγοροι. εἰ τοίνυν καὶ ἠμεῖς, ἀκούσωμεν τοῦ λέγοντος Ἰησοῦ· εἰ θέλεις εἰς τὴν ζωὴν εἰσελθεῖν, τήρησον τὰς ἐντολάς καὶ κατὰ τὴν ἀναλογίαν γε τῆς τῶν ἐντολῶν τηρήσεως εἰς τὴν ζωὴν εἰσελευσόμεθα, γινόμενοι αὐτῆς ἤτοι εἰς τὰ ἐνδότατα καὶ μακαριώτατα ἢ <εἰς τὰ μέσα ἢ> ὅπου ποθ᾿ ἡμᾶς φέρει τῆς ζωῆς ἡ ἐλαττόνων καὶ ἀμυδροτέρων τῶν ἐντολῶν τήρησις.

15.13“Buyrukları tut” sözünü duyan adam “Hangilerini?” diye sorar; böylece İsa'nın özellikle hangi buyrukları tutmamızı istediğini öğrenelim diye. “Hangilerini?” sorusuna şöyle cevap verdi: “Zina etmeyeceksin, öldürmeyeceksin, çalmayacaksın, yalan yere tanıklık etmeyeceksin, babana ve annene saygı göstereceksin” ve “Komşunu kendin gibi seveceksin.” Belki bunlar hayatın, tabir caizse, bir başlangıcına girmeye yeter; ama bunlar ve benzerleri insanı olgunluğa götürmeye yetmez. Öte yandan bu buyruklardan birini çiğneyen kişi hayatın başlangıcına bile giremez.

Öyleyse hayatın başlangıcına olsun gelmek isteyen, zinadan, cinayetten ve her türlü hırsızlıktan arınmalıdır. Zina eden ve katil hayata girmeyeceği gibi hırsız da girmeyecektir. Mesih'e inandığı söylenen birçok kişi bu günahı işlemektedir; hayatın işlerinde, kendilerine emanet edilen paralarda ve yaptıkları sıradan zanaatlarda hırsızlıktan temiz olmadıkları ortaya çıkar. Yalnız hırsız değil, ortağı ve onunla birlikte koşan kişi de hayata girmeyecektir. Yeşaya'da “rüşvet seven, hırsızların ortakları” diye yazılmıştır. Kırk Dokuzuncu Mezmur'da da “hırsız görünce onunla birlikte koşuyordun” ve “zina edenlerle payını birleştiriyordun” sözleriyle azarlanan kişinin, Tanrı'nın “hükümlerini” anlatması ve “ahdini” ağzına alması yasaklanmıştır. Bak, ona ne hırsız ne de zina eden demiştir; hırsızla birlikte koşan ve payını “zina edenlerle” birleştiren demiştir.

Hayata girecek kişi yalan yere tanıklık da etmemelidir. “Babana ve annene saygı göster” buyruğunu yerine getirmeyen de hayattan kovulur. Ama bu buyrukları tutmak belki pek zor değildir. Herkes için zor olan, önceki buyruklarla hayata getirilenler için daha büyük ve yararlı olan, “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunu yerine getirmektir. Çünkü Elçi'ye göre de “Öldürmeyeceksin, zina etmeyeceksin, çalmayacaksın ve başka ne buyruk varsa bu sözde, ‘Komşunu kendin gibi seveceksin’ sözünde özetlenir.” Her buyruk “bu sözde, ‘Komşunu kendin gibi seveceksin’ sözünde özetleniyorsa” ve her buyruğu yerine getiren olgun ise, “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunu yerine getiren kişi de olgun demektir.

15.13

Ὁ δὲ ἀκούσας τήρησον τὰς ἐντολὰς λέγει· ποίας; ἵνα μάθωμεν ποίας μάλιστα τηρεῖν ἡμᾶς ἐντολὰς ὁ Ἰησοῦς βούλεται· εἶπε γὰρ πρὸς τὸ ποίας; τὸ οὐ μοιχεύσεις, οὐ φονεύσεις, οὐ κλέψεις, οὐ ψευδομαρτυρήσεις, τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα καί· ἀγαπήσεις πὸν πλησίον σου ὠς ἑαυτόν. καὶ τάχα <ταῦτ᾿> ἀρχεῖπρὸς τὸ (ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω) εἰς τὴν ἀρδήν τινα τῆς ζωῆς εἰσελθεῖν, οὐκ ἀρκοῦντα πρὸς <τὸ εἰσάγειντινὰ εἰς>τελιότητα ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια, ὠς τὸν ἔνοχον [παραπλήσια] μιᾶς τούτων τῶν ἐντολῶν μηδὲ εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ζωῆς εἰσελθεῖν δύνασθαι. καθαρευτέον οὖν τῷ κἂν ἐλθεῖν βουλομένῳ εἰς τὴν <ἀρχὴν τῆς> ζωῆς ἀπὸ μοιχείας καὶ φόνου καὶ πάσης κλοπῆς. ὠς γὰρ μοιχὸς καὶ φονεὺς οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωήν, οὕτως οὐδὲ ὁ κλέπτων· τῇ τοιαύτῃ δὲ ἁμαρτίᾳ πολλοὶ τῶν λεγομένων πιστεύειν τῷ Χριστῷ ἔνοχοί εἰσειν ἐλεγχόμενοι ἐν ταῖς πραγματείαις τοῦ βίου καὶ οἷς πιστεύνοται χρηματικοῖς καὶ ταῖς μέσαις τέχναις τέχναις ἃς ἐργάζονται, ὡς οὐ καθαροὶ κλοπῆς. οὐ μόνος δὲ ὁ κλέπτης οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν ζωήν, ἀλλὰ καὶ ὀ κοινωνὸς αὐτοῦ καὶ ὁ συντρέχων αὐτῷ· ἐν μὲν γὰρ τῷ Ἡσαΐᾳ γέγραπται· »κοινωνοὶ κλεπτῶν ἀγαπῶντες δῶρα«, ἐν δὲ τεσσαρακοστῷ ἐννάτῳ Ψαλμῷ κωλύεται διηγεῖσθαι »τὰ δικαιώματα« τοῦ δεοῦ« καὶ ἀναλαμβάνειν ἐπὶ χειλέων ἑαυτοῦ »τὴν διαθήκην« αὐτοῦ ὁ ἐλεγχόμενος ἐν τῷ »εἰ ἐθεώρεις κλέπτην, συνέτρεχες αὐτῷ« (ὥσπερ πρῶτον εἴρηται) καὶ τῷ »μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις«. καὶ <ὅρα ὅτι> οὔτε κλέπτην οὕτε μοιχὸν εἶπε τὸν τοιοῦτον, ἀλλὰ συντρέχοντα μὲν κλέπτῃ »μετὰ μοιχῶν« δὲ τιθέντα ἑαυτοῦ »τὴν μερίδας«. τὸν δὲ ἐλευ σόμενον εἰς τὴν ζωὴν οὐδὲ ψευδομαρτυρεῖν δεῖ, ἐκβάλλεται δὲ τῆς ζωῆς καὶ ὁ μὴ πληρῶν τὴν λέγουσαν ἐντολήν· τίμα τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα, ἀλλὰ τούτων μὲν ἴσως κρατῆαι τῶν ἐντολῶν οὐ πάνυ χαλεπόν· ἔργον δέ ἐστιν <πᾶσαιν> ὡς μεῖζον καὶ χρήσιμον τοῖς διὰ τῶν προτέρων <ἐντολῶν> εἰσαχθεῖσιν ἐν αὐτὴν τὸ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν πληρῶαι, ἐπειδὴ καὶ κατὰ τὸν ἀπόστολον τὸ »οὐ ψονεύσεις, οὐ μοιχεύσεις, οὐ κλέψεις, καὶ εἴ τις ἑτέρα ἐντολή, ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀνακεφαλαιοῦτια, ἐν τῷ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἐαυτόν«. <καὶ εἰ πᾶσα ἐντολὴ »ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀνακεφαλαιοῦται, ἐν τῷ ἀγα- πήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν«> , τέλειος δὲ ὁ πᾶσαν πληρώσας ἐντολήν, δηλονότι τέλειος ἄν εἴη ὁ πληρώσας <καὶ> τὴν ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὠς ἑαυτὸν ἐντολήν.

15.14Bu kişi olgunsa, şu sorulabilir: Genç adam “Bunların hepsini yaptım; daha neyim eksik?” deyince Kurtarıcı, hepsini yapan kişi henüz olgun değilmiş gibi ve “Hepsini yaptım” sözünü onaylar gibi nasıl “Olgun olmak istiyorsan git, malını sat, yoksullara ver, göklerde hazinen olur; sonra gel, ardımdan yürü” diye cevap verdi?

Bu soruyu şöyle karşılayıp karşılayamayacağımıza bak: “Komşunu kendin gibi seveceksin” sözünün burada Kurtarıcı tarafından söylenmediği, söylenenlerin inceliğini anlamayan biri tarafından eklendiğinden şüphelenilebilir. Bu şüpheyi Markos ve Luka'daki benzer anlatımlar destekler: İkisi de İsa'nın burada aktardığı buyruklara “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunu eklememiştir. Bu buyruğun yersiz yere araya sokulduğunu savunan kişi şöyle diyecektir: Üçünde aynı olay farklı sözlerle yazılmışsa, İsa “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunu yerine getirdiğini söyleyen adama “Bir eksiğin var” ya da “Bir şeyin daha eksik” demezdi; özellikle de Elçi'ye göre “Öldürmeyeceksin” ve devamı “ve başka ne buyruk varsa bu sözde, ‘Komşunu kendin gibi seveceksin’ sözünde özetleniyorsa.” Ama Markos'a göre de İsa, “Bunların hepsini gençliğimden beri tuttum” diyen bu zengine “bakıp onu sevdi”; yerine getirdiğini söylediği şeyi yaptığını onaylamış görünür. Çünkü onun düşüncesine bakınca, önündeki buyrukları yerine getirdiğini temiz bir vicdanla söyleyen bir adam görmüştür. Diğer buyrukların yanında “Komşunu kendin gibi seveceksin” de söylenmiş olsaydı, Markos ve Luka bu en kapsamlı ve üstün buyruğu atlamazlardı. Meğer biri, yazılanların benzer olduğunu ama aynı olay hakkında söylenmediğini ileri sürsün. Üstelik diğerlerinin yanında “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunu da yerine getirmiş birine, henüz olgun değilmiş gibi, İsa nasıl “Olgun olmak istiyorsan git, malını sat, yoksullara ver” ve devamını söylemiş olabilir?

Başka birçok konuda da nüshalar arasında uyuşmazlık olmasaydı, Matta İncili'nin ve diğer İncillerin nüshaları birbirini tutmaz halde olmasaydı, “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunun Kurtarıcı tarafından zengine söylenmediği halde buraya sokulduğunu düşünen kişi dinsiz sayılabilirdi. Ama nüshalar arasında büyük farklar olduğu ortadadır; bu farklar kimi kâtiplerin ihmalinden, kimilerinin kötü cesaretinden, yazılanların düzeltilmesini önemsemeyenlerden, ya da düzeltme yaparken kendilerine doğru gelen şeyleri ekleyip çıkaranlardan doğmuştur.

Eski Ahit nüshalarındaki uyuşmazlığı, Tanrı'nın yardımıyla, diğer çevirileri ölçü olarak kullanıp gidermenin yolunu bulduk. Yetmişler'de nüsha uyuşmazlığı yüzünden şüpheli olan yerleri diğer çevirilerle karşılaştırıp onlarla uyuşanı koruduk. Bazı yerleri, İbranice metinde bulunmadığı için, büsbütün çıkarmaya cesaret edemeyip şişle işaretledik; bazılarını da, Yetmişler'de bulunmayıp diğer çevirilerden İbranice ile uyumlu olarak eklediğimiz belli olsun diye yıldızla ekledik. İsteyen bunları kabul eder; buna takılan da kabul etme ya da etmeme konusunda dilediğini yapar.

Öte yandan “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunun buraya sokulmadığını, gerçekten Rab tarafından önceki buyruklardan sonra o zaman söylendiğini savunan kişi şöyle diyecektir: Kurtarıcımız, “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunu da tuttuğunu söylerken doğruyu söylemeyen o zengini yavaşça ve nefret etmeden azarlamak istediği için ona “Olgun olmak istiyorsan git, malını sat, yoksullara ver” demiştir. Yani: Böylece “Komşunu kendin gibi seveceksin” buyruğunu tuttuğun konusunda doğru söylediğin ortaya çıkar.

15.14

Εἰ δὲ τέλειιος οὗτος, ζητήσαι τις ἂν πῶς τοῦ νεανίσκοθ εἰπόντος ταῦτα πάντα μου· τί ἔτι ὑστερῶ; ἀπεκρίνατο ὁ σωτὴρ ὡς μή- <πω> τελείου ὄντος τοῦ ταῦτα πάντα πεποιηκότος, καὶ ὡς συγκαταιθέμενος τῷ ταῦτα πάντα ἐποίησα, τὸ εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἕχεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι. πρόσχες οὖν, εἰ δυνάμεθα πρὸς τὴν τρόπον οὕτως ἀπαντῆσαι, ὅτι μήποτε τὸ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν ὑπονοεῖσθαι δύναται ὡς οὐχ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐνταῦθα παρειλῆφθαι, ἀλλ᾿ ὑπό τινος τὴν ἀκρίβειαν μὴ νοήσαντος τῶν λεγομένων προστεθεῖσθαι. συναγορεύσει δὲ τῇ ὑπονοήσει τοῦ προστεθεῖσθαι ἐνταῦθα τὸ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν ἡ τῶν ὁμοίων παρὶ τῷ Μάρκῳ καὶ τῷ Λουκᾷ ἔκθεσις, ὧν οὐδέτερος προστέθεικε ταῖς κατὰ τὸν τόπον ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ παραληθείαις ἐντολαῖς τὸ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν. καὶ φήσει γε ὁ κρατύνων τὸ περὶ τοῦ προσερρίφθαι ἀκαίρως τὴν ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὠς ἑαυτὸν ἐντολὴν ὅτι, εἰ τὰ αὐτὰ διαφόροις λέξεσι παρὰ τοῖς τρισὶν ἀναγέγραπται, οὐκ ἂν τὸ »ἕν σοι ὑστερεῖ« ἢ «ἔτι ἕν σοι λείπει« εἰρήκει ὁ Ἰησοῦς τῷ ἐπαγγειλαμένῳ πεπληρωκέναι τὴν ἀγαπήεις τὸν πλησίον σου ὠς ἑαυτὸν ἐντολήν· μάλιστα εἰ κατὰ τὸν ἀπόστολον τὸ »οὐ φονεύσεις« καὶ τὰ <ἑξῆς »καὶ> εἴ τις ἑτέρα ἐντολή, ἐν τῷ λόγῳ τούτῳ ἀνακεφαλαιοῦται, τῷ· ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτόν«. ἀλλ᾿ ἐπεὶ καὶ κατὰ τὸν Μᾶρκον »ἐμβλέιψας« τῷ πλουσίῳ τούτῳ (εἰπόντι· »πάντα ταῦτα ἐφύλαξα ἐκ νεότητός μου«) »ἠγάπησεν αὐτόν«, ἔοικεν συγκατεθεῖσθαι τῷ <ἐπαγγειλαμένῳx003E; πεπεοιηκέναι ἃ ἐπηγγείλατο πεπληρωκέναι. ἐνατενίσας γὰρ αὐτοῦ τῇ διανοίῳ, εἶδεν ἄνθρωπον εὐσυνειδήτως ἐπαγγειλάμενον πεπληρωκέναι τὰς προκειμένας ἐντολάς, οὐκ ἂν δὲ εἰρημένου πρὸς ταῖς ἑτέραις ἐντολαῖς καὶ τοῦ ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν τὴν κεφαλαιωδεστέραν καὶ διαφέρουσαν παρέλιπον ἐντολὴν ὁ Μᾶρκος καὶ ὁ Λουκᾶς, ἐὰν μὴ ἄρα τις ὅμοια μὲν φήσῃ εἶναι τὰ γεγραμμένα, οὐ περὶ τοῦ αὐτοῦ δὲ λελέχθαι. πῶς δὲ κἂν ὡς οὐδέπω τελείῳ τῷ πρὸς ἑτέροις [ἐπαγγειλαμένῳ] καὶ τὴν ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν ἐντολὴν πεπληρωκότι ἔφη ὁ Ἰησοῦς τὸ εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς καὶ τὰ ἑξῆς; Καὶ εἰ μὲν μὴ καὶ περὶ ἄλλων πολλῶν διαφωνία ἦν πρὸς ἄλληλα τῶν ἀντιγράφων, ὥστε πάντα τὰ κατὰ Ματθαῖον μὴ συνᾀδειν ἀλλήλοις, ὁμοίως δὲ καὶ τὰ λοιπὰ εὐαγγέλια, κἂν ἀσεβής τις ἔδοξεν εἶναι ὁ ὑπονοῶν ἐνταῦθα προσερρίφθαι οὐκ εἰρημένην ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τὸν πλούσιον τὴν ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν ἐντολήν. νυνὶ δὲ δῆλον ὅτι πολλὴ γέγονεν ἡ τῶν ἀντιγράφων διαφορά, εἴτε ἀπὸ ῥᾳθυμίας τινῶν γραφέων, εἴτε ἀπὸ τόλμης τινῶν μοχθηρᾶς <εἴτε ἀπὸ ἀμελούντων> τῆς διορθώσεως τῶν γραφομένων, εἴτε καὶ ἀπὸ τῶν τὰ ἑαυτοῖς δοκοῦντα ἐν τῇ διορθώσει <ἢ> προστιθέντων ἢ ἀφαιρούντων. τὴν μὲν οὖν ἐν τοῖς ἀντιγράφοις τῆς παλαιᾶς διδαθήκης διαφωνίαν θεοῦ διδόντος εὕρομεν ἰάσασθαι, κριτηρίῳ χρησάμενοι ταῖς λοιπαῖς ἐκδόσεσιν· τῶν γὰρ ἀμφιβαλλομένων παρὰ | τοῖς Ἑβδομήκοντα διὰ τὴν τῶν ἀντιγράφων διαφωνίαν τὴν κρίσιν ποιησάμενοι ἀπὸ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων τὸ συνᾷδον ἐκείναις ἐφυλάξαμεν, καὶ τινὰ μὲν ὠβελίσαμεν <ὡς> ἐν τῷ Ἑβραϊκῷ μὴ κείμενα (οὐ τολμήσαντες αὐτὰ πάντη περιελεῖν), τινὰ δὲ μετ' ἀστερίσκων προσεθήκαμεν, ἵνα δῆλον ᾖ ὅτι μὴ κείμενα παρὰ τοῖς Ἑβδομήκοντα ἐκ τῶν λοιπῶν ἐκδόσεων συμφώνως τῷ Ἑβραϊκῷ προσεθήκαμεν, καὶ ὁ μὲν βουλόμενος προ<σ>ῆται αὐτά, ᾦ δὲ προσκόπτει τὸ τοιοῦτον ὃ βούλεται (περὶ τῆς παραδοχῆς αὐτῶν ἢ μὴ) ποιήσῃ. ὁ τοίνυν θέλων μὴ παρερρῖφθαι ἐνταῦθα τὴν ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν ἐντολήν, ἀλλ' ἀληθῶς ὑπὸ τοῦ κυρίου μετὰ τὰς προτέρας εἰρῆσθαι τότε, ἐρεῖ ὅτι ἠρέμα καὶ ἀμισῶς ἐλέγξαι βουλόμενος ὁ σωτὴρ ἡμῶν τὸν πλούσιον ἐκεῖνον ὠς οὐκ ἀληθεύοντα ἐν τῷ εἰρηκέναι καὶ τὴν ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν ἐντολὴν τετηρηκέναι, ἔφη αὐτῷ τὸ εἰ θέλεις τέλειος εἶναι, ὕπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς· οὕτως γὰρ φανήσῃ ἀληθεύων περὶ τοῦ τὴν ἀγαπήσεις τὸν πλησίον σου ὡς ἑαυτὸν ἐντολὴν τετηρηκέναι.

15.15Biri insanın zayıflığına ve Tanrı'daki olgunluk için böyle bir işin ne kadar güç yapılacağına bakıp lafzı küçümser ve alegoriye yönelirse, bazı Yunan hikâyelerinden utanacaktır. Bu hikâyelerde Yunanlar arasındaki bilgelik uğruna bazılarının Kurtarıcı'nın burada zengine söylediği şeyi yaptıkları anlatılır. Thebaili Krates, ruhunun özgürlüğünü seçip, sade hayatın örneği olmak ve kendini, kendi sandığı gibi, “bu dünyadan” hiçbir şeye muhtaç olmayan bahtiyar biri olarak Yunanlara göstermek istediği için bütün mal varlığını satıp Thebai halkına bağışlamış ve “Bugün Krates Krates'i özgür kılıyor” demiş. Biri bunu Yunan bilgeliği ve insanın ruhunu özgür kılan öğretiler uğruna yaptıysa, Mesih'in olgunluğunu kendinde kabul etmeyi arzulayan birinin böyle bir şey yapması daha da mümkün değil midir?

Bu işin mümkün olduğuna ilahi Yazı'dan da ikna olmak isteyen varsa, Luka'nın Elçilerin İşleri'nde, elçilerdeki kuvvetin teşvikiyle İsa'nın sözüne göre iman edip olgunca yaşayanlar hakkında anlattıklarını dinlesin. Sözler şöyledir: “İman edenlerin hepsi bir aradaydı ve her şeyleri ortaktı” ve devamı, “Tanrı'yı övüyorlar ve bütün halkın sevgisini kazanıyorlardı” sözüne kadar. Az sonra yine aynı kitapta “İman edenler topluluğunun yüreği ve ruhu birdi” diye yazılmıştır ve devamı, “parayı getirip elçilerin önüne koydu” sözüne kadar.

Bunlardan sonra Hananya ve Safira hakkındakiler gelir: Mülklerini satmış, “bedelinden” bir kısmını saklayıp hepsini değil bir bölümünü “elçilerin” ayaklarının önüne koymuş ve bu günah yüzünden yazılanlara uğramışlardır. Saklama yüzünden işledikleri günahın karşılığını ilahi gözetimden burada almayı hak ediyorlardı; böylece iman etmiş ve “bir kısmını elçilerin ayaklarının önüne” koymuş oldukları için, ölüm gibi sıradan bir olayda karşılaştıkları terbiyeyle temizlenip bu hayattan daha arınmış olarak ayrılsınlar diye.

Bana öyle geliyor ki “Hananya bu sözleri duyunca”, sözler ruhuna saplandığı için öylesine bir işkenceyle cezalandırıldı ki ruhunu teslim etti. Burada Hananya'yı Petrus'un öldürdüğünü düşünmemek gerekir; o, Petrus'un “Şeytan neden yüreğini doldurdu?” diye başlayıp “ve bunu duyan herkesi büyük bir korku sardı” sözüne kadar söylediklerinin şiddetine dayanamamıştır. Petrus'u savunduğumuz bu Hananya açıklamasına Safira yüzünden itiraz edilmesi muhtemeldir. Çünkü Safira “olanı bilmeden içeri girdi. Petrus ona: Tarlayı bu kadara mı sattınız? dedi. O ‘Bu kadara’ deyince Petrus ona dedi ki: Rabbin ruhunu [denemek için neden sözleştiniz?] İşte kocanı gömenlerin ayakları kapıda, seni de çıkaracaklar.” “Hemen onun ayaklarının dibine düşüp ruhunu teslim etti.” Ama şöyle denebilir: O da azarlanınca, ruhu bir yandan günahının ortaya çıkmasıyla, bir yandan kocasının başına gelen felaketle, bir yandan da Tanrı'ya yönelik acıyla ağırlaşıp ruhunu teslim etmiştir; başına geleceği de Petrus ruhla önceden görmüştür.

Bütün bunları, olgun olmak isteyen birinin “Git, malını sat” diyen İsa'ya uymasının mümkün olduğunu göstermek için söyledik. Sanırım piskoposu belirleyen bütün vasıflara sahip olanların işi, buna gücü yeten ve teşvike uyan kimseleri teşvik etmek ve ortak kasadan onlara yol azığı sağlayarak başkalarını da buna çağırmak olurdu. Böylece elçiler devrinde inananların uyum içindeki hayatının bir sureti ortaya çıkardı.

15.15

Ἐὰν δέ τις τῇ ἀνθρωπίνῃ ἐνορῶν ἀσθενείᾳ καὶ τῷ δυσκόλως ἄν τινα τὸν τοιοῦτον ὑπὲρ τῆς ἐν θεῷ τελειότητος ποιῆσαι καταφρονῇ μὲν τῆς λέξεως τράπηται δὲ ἐπ' ἀλληγορίας, δυσωπηθήσεται ἔκ τινων καὶ Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν, ἐν αἶς διὰ τὴν παρ' Ἕλλησι σοφίαν ἱστοροῦνταί τινες τὸ ἐνταῦθα τῷ πλουσίῳ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον πεποιηκέναι. Κράτητα γὰρ τὸν Θηβαῖον ἑλόμενον δι' ἐλευθερίαν <τῆς ψυχῆς αὐτοῦ> καὶ παράδειγμα εὐτελοῦς βίου καὶ (ὡς ᾤετο) μακάριον ἑαυτὸν παραστῆσαι βουλόμενον τοῖς ιΕλλησι μηδενὸς <»τοῦ κόσμου τούτου«> χρᾐζοντα, φασὶν ἀποδόμενον πᾶσαν τὴν οὐσίαν τῷ Θηβαίων δήμῳ δεδωρῆσθαι, μετὰ τοῦ εἰρηκέναι ὅτι »σήμερον ὁ Κράτης Κράτητα ἐλευθεροῖ«. εἴπερ δὲ δι' Ἑλληνικὴν σοφίαν καὶ δόγματα ἐλευθεροῦντα τὴν ψυχὴν τοῦ ἀνθρώπου τὸ τοιοῦτόν τις πεποίηκε, πῶς οὐχὶ μᾶλλον δυνατὸν τὸ τοιοῦτον πρᾶξαί τινα μνώμενον <δέχεσθαι Χριστοῦ ἐν> ἑαυτῷ τὴν τελειότητα; εἰ δὲ καὶ ἀπὸ τῆς θείας γραφῆς πεισθῆναί τις βούλεται περὶ τοῦ πρᾶγμα δυνατὸν εἶναι τὸ τοιοῦτον, ἀκουςάτω τῶν ἰστορουμένων ὑπὸ τοῦ Λουκᾶ ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων Πράφεσι περὶ τῶν προτραπέντων ὑπὸ τῆς ἐν τοῖς ἀποστόλοις δυνάμεως πιστεύειν καὶ βιοῦν τελέιως κατὰ τὸν Ἰησοῦ λόγον. οὕτως δ´ ἔχειν τὰ ῥήματα· »πάντες δὲ οἱ πιστεύσαντες ἐπὶ τὸ αὐτὸ εἶχον ἅπαντα κοινὰ« καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ »αἰνοῦντες τὸν θεὸν καὶ ἔχοντες χάριν πρὸς ὅλον τὸν λαόν«. καὶ μετ’ ὀλίγα πάλιν ἐν τῇ αὐτῇ γέγραπται βίβλῳ ὅτι »τοῦ πλήθους τῶν πιστευόντων ἦν καρδία καὶ ψυχὴ μία« καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως του »ἤγαγε τὸ χρῆμα καὶ ἔθηκε παρὰ τοὺς ἀποστόλους«. εἶτα ἐπιφέρεται τούτοις τὰ περὶ τοῦ Ἀνανίου καὶ τῆς Σπαφείρας, ἀποδομένων μὲν »κτῆμα« ἑαυτῶν, νοσφισαμένων δὲ »ἀπὸ τῆς τιμῆς« καὶ οὐχ ὅλον ἀλλὰ μέρος ἀποθεμέ- νων παρὰ τοῖς »τῶν ἀποστόλων« ποςί, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ ἁμαρτίᾳ παθόντων τὰ ἀναγεγραμμένα. ἄξιοι γὰρ ἦσαν τοῦ ἐκ θείας ἐπισκοπῆς ἀπολαβεῖν ἐνταῦθα τὸ ἡμαρτημένον διὰ τὸν νοσφισμόν, ἵνα καθαρώτεροι ἀπαλλαγῶσιν ἀπὸ τοῦ βίου τούτου, καθρθέντες τῇ ἀπαντηςάσῃ αὐτοῖς παιδεύσει ἐν κοινῷ θανάτῳ, διὰ τὸ καὶ πεπιστευκέναι καὶ »μέρος τι παρὰ τοὺς πόδας τῶν ἀποστόλων« τεθεικέναι. Δοκεῖ δέ μοι ὅτι »ἀκούων Ἀνανίας τοὺς λόγους τούτους« διὰ βασανιζόμενς τοσοῦτον ἐκολάσθη ὡς καὶ ἐκψῦξαι, καθικομένων τῶν λόγων Πέτρου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. καὶ οὐ Πέτρον γε νομιστέον ἐνταῦθα ἀνῃρηκέναι τὸν Ἀνανίαν, ἀλλ’ ἐκεῖνον μὴ ὑπομεμενηκέναι τὴν σφοδρότητα τοῦ εἰπόντος πρὸς αὐτὸν Πέτρου· »διὰ τί ἐπλήρωσεν ὁ σατανᾶς τὴν καρδίαν σου;« καὶ τὰ ἑξῆς, ἕως τοῦ »καὶ ἐγένετο φόβος μέγας ἐπὶ πάντας τοὺς ἀκούοντας«. εἰκὸς δὲ πρὸς τὴν τοῦ Ἀνανίου ἀπόδοσιν, ἐν ᾗ περὶ τοῦ Πέτρου ἀπελογηςάμεθα, ἐνστήσεσθαί τινα διὰ τὴν Σάπφειραν, ἐπεὶ αὕτη »μὴ εἰδυῖα τὸ γεγονὸς εἰσῆλθε. καὶ ἀπεκρίθη πρὸς αὐτὴν ὁ Πέτρος λέγων· εἰ τοσούτου τὸ χωρίον ἀπέδοσθε; εἰπούσης αὐτῆς· τοσούτου, ὁ Πέτρος πρὸς αὐτήν φησι· πνεῦμα κυρίου; ἰδοὺ οἱ πόδες τῶν θαψάντων τὸν ἄνδρα σου ἐπὶ τῇ θύρᾳ καὶ ἐξοίσουςί σε«. »πρὸς τοὺς πόδας αὐτοῦ καὶ ἐξέψυξεν«. ἀλλὰ λεχθείη ἂν ὅτι κἀκείνη, ἐπιπλησσομένη καὶ βαρηθεῖσα τὴν ψυχὴν (πῆ μὲν ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῇ ἁμαρτίᾳ ἐλέγχου, πῆ δὲ ἐπὶ τῇ τοῦ ἀνδρὸς συμφορᾷ καὶ δὲ ἐπὶ τῇ περὶ αὐτοῦ, πῆ δὲ ἐπὶ τῇ κατὰ τὸν θεὸν λύπῃ) ἐξέψυξε, προεωρακότος τοῦ Πέτρου τῷ πνεύματι τὸ ἀπαντηςόμενον αὐτῇ. ταῦτα δὲ ἡμῖν ὅλα εἴρηται βουλομένοις κατασκευάσαι τὸ δυνατὸν εἶναι, βουληθέντα τινὰ τέλειον γενέσθαι πεισθῆναι τῷ Ἰησοῦ λέγοντι· ὕπαγε πώληςόν σου τὰ ὑπά ρχοντα δ´ οἶμαι καὶ ἐχόντων τὰ χαρακτηρίζοντα τὸν ἐπίσκοπον πάντα ἔργον ἦν προτρέψασθαι τοὺς καὶ δυναμένους καὶ πειθομένους τῇ προτροπῇ καὶ διὰ τοῦ παρέχειν ἐκ τοῦ κοινοῦ αὐτοῖς τὰ ἐφόδια καὶ ἄλλους ἐπὶ τοῦτο παρακαλεῖν· ἐγένετο γὰρ ἂν εἰκών τις τοῦ κατὰ τοὺς ἀποστόλους] τῆς συμφωνίας τῶν πιστευόντων βίου.

15.16Bunun ardından şu sorulabilir: Olgun olan, bütün aretēlere sahip olan ve artık kötülükten gelen hiçbir şey yapmayan kişiyse, malını satıp yoksullara veren kişi nasıl olgun olur? Diyelim ki biri bunu yaptı; öfkeye kolay kapılan biriyse birdenbire nasıl öfkesiz olacak? Nasıl acısız olacak, acıyı doğurabilecek her olayın üstüne çıkacak? Ağrılardan, ölümden ve henüz olgunlaşmamış ruhu korkutabilecek şeylerden nasıl büsbütün korkusuz olacak? Malını satıp yoksullara dağıtan kişi nasıl her türlü arzunun dışında kalacak? Biri şöyle diyebilir: Malının tamamını sattığı anda, yoksulluk yüzünden insani bir şey hissedip yaptığı işe pişman olması ve benzer bir mülke tekrar arzu duyması mümkündür. Haz denilen şey, ruhun akıldışı bir kabarması olarak bir hâlse, insan bütün malını satıp yoksullara dağıttığı anda akıldışı kabarmadan nasıl kurtulabilir?

Bu soruya şu da eklenebilir: Malını satıp yoksullara dağıttığı için kişi nasıl bilge olabilir ve Tanrı'nın bilgeliğini alabilir; öyle ki inandıklarımız ve kutsal yazılarda gizli söylenenler hakkında kendisine soran herkese hesap verebilsin? Bak, bu soru genel, yani esaslı ve çözülmesi kolay olmayan bir sorudur. Çünkü bir insanın, sıraladığımız şeyleri kazanmadığı halde yalnız bu sebeple olgun olduğunu söylersek, birinin hem olgun hem günahkâr olduğunu söylemek gibi saçma bir duruma düşeriz. Öfkeli kişi, dünyanın acısıyla acı çeken, ağrılardan veya ölümden korkan, yanında olmayan şeyleri arzulayan ve iyi olmayan şeylere iyi gibi sevinip ruhça akıldışı kabaran kişi günahkârdır. Eğer biri mal varlığını satıp yoksullara dağıtır dağıtmaz, sanki Tanrı tarafından ele geçirilmiş gibi, bütün aretēleri kazandığını ve bütün kötülükleri bıraktığını söylersek, daha yaygın bir tabirle, imanlıca konuşmuş oluruz, ama doğru konuşmuş mu oluruz, bilmiyorum. Belki de bu soruya böyle bir çözüm getirildiğini duyanlar, makul konuşmadığımız için bize gülecektir.

15.16

Ζητήσαι δ´ ἄν τις ἀκολούθως ὅτι, εἴπερ τέλειός ἐστιν ὁ πάσας ἔχων τὰς ἀρετὰς καὶ μηκέτι τι ἀπὸ κακίας πράττων, πῶς τέλειος γένοιτ’ ἂν ὁ πωλήσας ἑαυτοῦ τὰ ὑπάροντα καὶ δοὺς τοῖς πτωχοῖς. ἔστω γάρ τινα τοῦτο πεποιηκέναι, πῶς δ’ αὖ καὶ ἀόργητος γένοιτ’ ἂν ἀθρόως, εἰ τύχοι εὐέμπτωτος ὢν εἰς ὀργήν; πῶς δὲ καὶ ἄλυπος καὶ κρείττων παντὸς οὑτινοσοῦ συμβῆναι δυναμένου τοῦ τὴν λύπην προκαλουμένου; πῶς δὲ καὶ ἔξω φόβου πάντη ἔσται τοῦ περὶ πόνων ἢ θανάτου ἢ τῶν ὅσα δύναται τὴν ἔτι ἐτελεστέραν ψυχὴν φοβῆσαι; τίνα δὲ τρόπον ὁ ἀποδόμενος τὰ ὑπάρχοντα καὶ διαδοὺς πτωχοῖς ἐκτὸς ἔσται πάσης ἐπιθυμίας; λέγοι γὰρ ἄν τις ὅτι δυνατόν, παρ’ αὐτὸ τὸ ἀποδίδοσθαι πάντα τὰ ὑτάρχοντα παθόντα τι ἀνθρώπινον ὑπὸ τῆς πενίας, μετανοῆσαι μὲν ἐπὶ τῷ τετολμημένῳ ἐπιθυμῆσαι δὲ τῆς παραπλησίου κτήσεως. εἰ δὲ καὶ ἡ λεγομένη ἡδονή, ἄλογος οὖσα ἔπαρσις τῆς ψυχῆς, πάθος ἐστί, πῶς ἄν τις ἅμα τε ἀπολοῖτο πάντα τὰ ὑπάρχοντα χοντα καὶ διαδοίη πτωχοῖς, ἅμα δὲ ἀπαλλαγείη τοῦ ἀλόγως ἐπαίρεσθαι; προσθείη δ’ ἄν τις τῇ ἐπαπορήσει ὅτι πῶς δύναται παρὰ τὸ ἀποδεδόσθαι τὰ ὑπάρχοντα καὶ πτωχοῖς [τις] διαδεδωκέναι σοφὸς γενέσθαι καὶ δέχεσθαι τὴν τοῦ θεοῦ σοφίαν, ὥστε λόγον διδόναι παντὶ τῷ ἐρωτῶντι αὐτὸν περὶ τῆς ἐν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς κεκρυμμέως τῶν πεπιστευμένων καὶ περὶ τῶν ἐν ταῖς ἱεραῖς γραφαῖς κεκρυμέν ως εἰρημένων; ὅρα δὲ ὅτι γενική ἐστιν ἡ ἐπαπόρησις, ἤτοι γενναία καὶ οὐκ εὔλυτος. εἲτε γὰρ παρ’ αὐτὸ τοῦτο μόνον φήσομέν τινα τέλειον γεγονέναι, κἂν μὴ ἀναλαβὼν ᾖ ἃ ἐξεθέμεθα, άτόπῳ περιπεσούμεθα λέγοντες εἶναί τινα καὶ τέλειον ἅμα καὶ ἁμαρτωλόν (ἁμαρτωλὸς γὰρ ὁ ὀργίλος καὶ ὁ τὴν τοῦ κόσμου λύπην λυπούμενος καὶ ὁ τὰ ἐπίπονα ἢ θάνατον φοβούμενος καὶ ὁ ἐπιθυμῶν τῶν ἀπόντων καὶ ὁ ἀλόγως ἐπαιρόμενος τὴν ψυχὴν ὡς ἐπ’ ἀγαθοῖς τοῖς οὐκ ἀγαθοῖς). εἴτε ἅμα τῷ ἀποδόσθαι τινὰ τὴν οὐσίαν καὶ διαδοῦναι πτωχοῖς φήσομεν αὐτὸν ὡσπερεὶ θεόληπτον γενόμενον πάσας τὰς ἀρετὰς ἀνειληφέναι καὶ πᾶσαν κακίαν ἀποτεθεῖσθαι, πιστῶς μὲν (ἵνα κοινότερον ὀνομάσω) ἐποῦμεν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ ἀληθῶς· καὶ τάχα καταγελάσονται ἡμῶν, ὡς οὐ φρόνιμα λεγόντων, οἱ ἀκούσαντες τοιαὐτης λύσεως προσαγομένης τῷ ἐπηπορημένῳ.

15.17Lafza bağlı kalıp hiçbir şekilde mecaza başvurmayan biri, şöyle cevap vererek daha akıllıca konuşmuş görünebilir; bu inanan bir kişinin cevabı olur, ama bu yerin söylediklerini layıkıyla anlayıp anlamadığına sen karar verirsin. Şöyle diyecektir: Elçi'nin Korintlilere İkinci Mektup'ta gösterdiği gibi, yoksullarla paylaşan kişi, bedensel şeylere muhtaç olanlardaki ruhani bolluğu kendi ruhani eksikliği için alarak, onların dualarıyla kendi kurtuluşu yolunda yardım görüyorsa, Tanrı bu kadar çok rahata erdirilmiş yoksulun duasını dinlediğinde kim bundan daha çok faydalanacak, daha büyük yardım görecektir? Bu yoksullar arasında belki elçilere benzeyen ya da onlardan biraz aşağı, onlar gibi bedence yoksul, ruhça zengin olanlar bulunur. İsa'nın sözlerine uyarak olgun olmak için zenginliği yoksullukla değiştiren bu kişi, Mesih'in elçileri gibi, Mesih'te bilge, cesur, adil, itidalli ve her hâlin dışında olmak için toptan yardım görebilir.

Böyle savunan kişi şunu da söyleyecektir: Bunun, malını satıp yoksullara dağıtan kişinin başına aynı gün geleceğini anlamak gerekmez. Belki ilahi gözetim onu o günden başlayarak buna, yani övülen apatheia'ya ve bütün aretēye götürmeye başlar. Mesih'te Tanrı'dan gelen yardımla İshak gibi “ilerleyerek daha da büyür”, öyle ki büyüyerek bütün aretēde “pek çok büyük” olur, bütün kötülük ruhundan silinir. Bu açıklamayı yapan kişi, insanın malını yoksullara verdiği için, başka konularda günah işlediği halde, olgun olduğunu söylemek zorunda kalmayacaktır.

15.17

Φρονιμώτερον οὖν τις δόξαι ἂν <λέγειν>, τηρῶν τὰ τῆς λέξεως καὶ μηδαμῶς τροπολογῶν τὰ κατ’ αὐτήν, οὕτως ἀπαντῶν, ὡς πιστὸς μέν, εἰ δὲ καὶ ἀξίως τῶν κατὰ τὸν τόπον νοῶν τὰ λεγόμενα ἢ μή, καὶ αὐτὸς κρινεῖς. φήσει οὖν ὅτι, εἴπερ βοηθεῖται ὁ τοῖς πένησι μεταδιδοὺς ὑπὸ τῆς ἐκείνων εὐχῆς πρὸς τὴν ἑαυτοῦ σωτηρίαν, λαμβάνων τὸ ἐν τοῖς δεομένοις τῶν σωματικῶν ἐν πνευματικοῖς περίσσευμα εἰς τὸ ἑαυτοῦ <ἐνπνευματικοῖς> ὑστέρημα (ὡς ὑπέφηνεν ὁ ἀπόστολος ἐν τῇ πρὸς Κορινθίους δευτέρᾳ), τίς ἂν ἄλλος τοῦτο πάθοι καὶ με- γάλην βοήθειαν βοηθηθείη, ἐπακούοντος τοῦ θεοῦ ταῖς τῶν τοσούτων πενήτων ἀναπεπαυμένων εὐχαῖς, ἐν οἷς τάχα ἂν εἶέν τινες παραπλήσιοι τοῖς ἀποστόλοις ἢ ὀλίγῳ ὑποδεέστεροι αὐτῶν, πένητες μὲν ἐν τοῖς σωματικοῖς ὡς ἐκεῖνοι, πλουτοῦντες δὲ ἐν τοῖς πνευματικοῖς; οὗτος δὲ ὁ ἀνθυπαλλασςόμενος ἀντὶ πλούτου πενίαν ὑπὲρ τοῦ τέλειος γενέσθαι (πεισθεὶς τοῖς Ἰησοῦ λόγοις) ἀθρόως ἂν βοηθηθείη ὡς καὶ οἱ ἀπόστολοι τοῦ Χριστοῦ, πρὸς τὸ γενέσθαι σοφὸς ἐν Χριστῷ καὶ ἀνδρεῖος καὶ δίκαιος καὶ σώωρων καὶ ἐκτὸς παντὸς πάθους. φήσει δὲ ὁ οὕτως ἀπολογούμενος ὅτι οὐκ ἀνάγκη τοῦτο νοηθῆναι αὐτῆς ἡμέρας ἀπαντῆσαι τῷ ἀποδομένῳ τὰ ὑπάρχοντα καὶ διαδόντι πτωχοῖς, ἀλλ’ ἴσως ἀπ’ ἐκείνης μὲν τῆς ἡμέρας ἄρξεται ἡ θεία ἐπισκοπὴ ἐπὶ τὰ τοιαῦτα αὐτὸν ἄγειν, λέγω δὲ τὴν ἐπαινετὴν ἀπάθειαν καὶ πᾶσαν τὴν ἀρετήν. »προβαίνων« δὲ ὡς ὁ Ἰσαὰκ διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ θεοῦ εἰς αὐτὸν ἐν Χριστῷ βοήθειαν »μείζων« ἔσται, »ἕως οὗ« αὐξάνων »μέγας« γένηται »σφόδρα σφόδρα« ἐν πάσῃ ἀρετῇ, πάσης ἐξαφανισθείσης τῆς κακίας ἀπὸ τῆς ψυχῆς αὐτοῦ. καὶ οὐκ ἀναγκασθήσεταί γε ὁ ταύτην ἀποδεδωκὼς τὴν διήγησιν εἰπεῖν τέλειον παρ’ αὐτὸ τοῦτο γενέσθαι ἄνθρωπον <, ὅτι παρέδωκε τὰ ὑπάρχοντα τοῖς πτωχοῖς,> τὰ ἄλλα ἁμρτάνοντα.

15.18Bir başkası ise, inançta mı olgun ve phronēsis'e geçtiği vehmine mi kapılmıştır, yoksa bu yerler için Tanrı'ya layık büyük anlamlar mı aramış ve bulmuştur, bilmiyorum, lafzı bırakıp mecaza yükselecek ve şöyle diyecektir: Her insanın malı, ölümünden sonra ardından gidecek olan şeylerdir; adillerin iyi, kötülerin ise zıt nitelikte bir mülkü vardır. Burada çok malı olan zengin, çok kötü şey edinmiş kişinin sembolüdür. Bunlar arasında mal sevgisi, şan sevgisi ve ruhunu ayıplanan bir zenginlikle doldurmuş başka dünyevi şeyler olabilir. Böyle bir zengin bazen zina, cinayet, hırsızlık, yalancı tanıklık gibi bazı kötülüklerden uzak durabilir, ana babasına karşı saygıyla görevlerini yerine getirebilir, komşusuna karşı da insancıl olabilir; ama olgun değildir. Bu yüzden Kurtarıcı böyle birine sembolik olarak kötü mallarının hepsini satmasını, onları adeta kendisinde bu işleri yapan kuvvetlere vermesini buyurur; çünkü bu kuvvetler her güzel şeyden yoksundur ve bu yüzden tehdide dayanamaz, yazıldığı gibi: “Yoksul tehdide dayanamaz.”

Ama iyi biliyorum ki böyle bir açıklama çok zorlama görünecektir. Olgunluk hakkındaki sorunu kötü çözmüyor, ama kötülüğü bırakmayı, kötülükten gelen mülkü satıp yoksullara vermek diye anlamaya pek ikna edemiyor. Bu tür yere daha önce kapılmış biri olarak söyleyeyim: Bu görüşü savunan, günahkârın günahları oranında ruhlarla dolu olduğunu söyleyecektir. Fuhuş yapan, peygamberlerde sözü geçen fuhuş ruhuyla; öfkeli, öfke ruhuyla; iftiracı da iftira ruhuyla doludur. Kötü olan kişi, kötü ruhlara ortak olarak Typhon'dan daha karmaşık hale gelince bu malları edinmiş demektir. Bunları kötü şeylere boyun eğen prohairesis'iyle satın alarak edindiği gibi, İsa'ya uyarak satıp bu sözün kastettiği yoksullara da verebilir. “Size selam” sözünü duyan “selam oğlu” değilse elçilerin “selamı” kendilerine döner; aynı şekilde fuhuş ve bütün günahlar da, günahların sebebi olan yoksullara döner. Satılan bütün malları böyle satıp yoksullara verenin hemen olgun olacağından şüphe edilmeyebilir. Mallar uzun zamanda satılıyor, bunları sözünü ettiğimiz yoksullara vermek için uzun zaman gerekiyorsa, buna engel yoktur; bu söz, yapılanın yoksullara verilen oranında, kişiye zamanla olgunlaşma imkânı tanır.

Bunu yapan kişi, kendisi de semavi olarak gökte hazineye sahip olacaktır, bu açıktır. Çünkü “Topraktan olan (yani kötü) nasılsa toprak olanlar da öyledir; semavi olan (yani Mesih) nasılsa semavi olanlar da öyledir.” Olgun olmak isteyen, her şeyini satıp yoksullara veren kişi, kendi göğünde hazineye sahip olacaktır.

Ama böyle birinin, hayat işlerinde zengin olanlar arasında bulunabileceğini sanma. Onlardan kim mal sevgisini ve tabir caizse dünya sevgisini bırakmıştır? Kim boş şan ruhunu büsbütün bırakmıştır ki kendi göğünde Tanrı'nın görkeminin ve bütün söz ve bütün bilgelikteki zenginliğin hazinesini barındırabilsin? Kim arzu, korku, haz ve öfke ruhunu bırakmıştır? Gerçeği seven bir araştırmacı için, böyle bir şeyi elçiler ve onlara benzeyenler hakkında söylemek bile kârdır. Söylediğimiz anlamda her şeyini satan ve gökte hazinesi olan kişi İsa'nın ardından da gidebilir; çünkü kötü hiçbir mülk onu İsa'nın ardından gitmekten alıkoyacak şekilde sürüklemez.

15.18

Ἕτερος δὲ (οὐκ οἶδα μὲν εἰ ἀκμάζων τῇ πίστει <καὶ> φαντασίᾳ τοῦ διαβαίνειν ἐπὶ τὴν φρόνησιν, οὐκ οἶδα δὲ εἰ καὶ μέγεθός τε ζητήσας καὶ εὑρὼν εἰς τοὺς τόπους νοημάτων ἀξίων τοῦ θεοῦ) καταλιπὼν τὴν λέξιν ἐπὶ τροπολογίαν ἀναβήσεται καὶ ἐρεῖ ὑπάρχοντα ἑκάστῶ | εἶναι τὰ ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν ἔξοδον, ὡς ἑπόμενα αὐτῷ μετὰ τὴν δικαίοις μὲν ἀγαθὴν ὕπαρξιν, φαύλοις δὲ τὴν ἐναντίαν. ἐνταῦθα οὖν φήσει τὸν πολλὰ ἔχοντα κτήματα πλούσιον σύμβολον εἶναι τοῦ πολλὰ κεκτημένου φαῦλα, ἐν οἷς εἶναι δύναται καὶ ἡ φιλοπλουτία καὶ ἡ φιλοδοξία καὶ ἄλλα γήϊν πράγματα πεπληρωκότα ὐτοῦ τὴν ψυχὴν ψεκτοῦ πλούτου. ἐπεὶ οὖν δύναταί ποτε ὁ οὕτως πλούσιος ἀπέχεσθαι μέν τινων φαύλων, ὡς μοιχείας καὶ φόνου καὶ κλοπῆς καὶ ψευδομαρτυρίας, καὶ καθήκοντα δὲ ἀποδιδόναι πρὸς γονεῖς μετά τινος τιμῆς, εἶναι δέ τις καὶ φιλάνθρωπος πρὸς τὸν πληςίον οὐ μὴν καὶ τέλειος, συμβολικῶς τῷ τοιούτῳ προστάσσει ὁ σωτὴρ ἀποδόσθαι τὰ μοχθηρὰ ὑπάρχοντα <πάντα> καὶ ὡσπερεὶ παραδοῦναι αὐτὰ ταῖς ἐνεργηκυίαις αὐτὰ δυνάμεσι πτωχευούσαις παντὸς καλοῦ καὶ διὰ τοῦτο μὴ ὑφισταμέναις τὴν ἀπειλήν, κατὰ τὸ γεγραμμένον· »πτωχὸς δὲ οὐχ ὑφίσταται ἀπειλήν«. ἀλλ’ εὖ οἶδ’ ὅτι σφόδρα βίαιος εἶναι δόξει ἡ τοιαύτη ἀπόδοσις, λύουσα μὲν οὐκ ἀγεννῶς τὰ περὶ τελειότητος ἠπορημένα, οὐ πάνυ δὲ πείθουςά πως τὸ ἀποθέ<μενόν τινα νοεῖ>σθαι τὴν κακίαν καὶ τὴν ἀπὸ κακίας ἀποδόσθαι ὕπαρξιν καὶ δοῦναι πτωχοῖς. <Ἐρῶ δ’ὡς> ἐν τοιούτῳ προκατειλημμένος τόπῳ· ὁ ταύτῃ παριστάμενος τῇ δόξῃ φήσει πεπληρῶσθαι τὸν ἁμαρτωλὸν πνευμάτων κατὰ τὴν ἁναλογίαν τῶν ἁμαρτημάτων· οἷον εἰ πόρνος εἴη τοῦ λεγομένου ἐν τοῖς προφήταις πνεύματος πορνείας, εἰ δὲ θυμικὸς πνεύματος θυμοῦ, οὕτω δὲ καὶ εἰ κατάλαλος πνεύματος καταλαλιᾶς. ταῦτα οὖν τις ἐκτήσατο τὰ ὑπάρχοντα φαῦλος ὢν καὶ γενόμενος τῇ μετοχῇ τῶν χειρόνων πνευμάτων Τυφῶνος πολυπλοκώτερος. ὥσπερ δ’ ἐκτήσατο αὐτὰ ὠνηςάμενος κπροαιρέσει εἰκούσῃ τοῖς φαύλοις, οὕτως ἀποδοῖτο ἂν <αὐτὰ καὶ δοίη ἂν> οἷς θέλει ὁ λόγος οὗτος πτωχοῖς διὰ τοῦ πείθεσθαι τῷ Ἰησοῦ· ὡς γὰρ »ἡ εἰρήνη« τῶν ἀποστόλων πρὸς αὐτοὺς ἀνακάμπτει, ἐὰν μὴ »υἱὸς εἰρήνης« τύχοι εἶναι ὁ ἀκούων τὸ »εἰρήνη« ὑμῖν, οὕτως ἡ πορνεία καὶ πάντα τὰ ἁμαρτήματα [πάντα] ἀνακάμψαι ἂν πρὸς τοὺς αἰτίους τῶν ἁμαρτημάτων πτωχούς, καὶ ἔστι μὴ διστάσαι περὶ τοῦ <εὐθέως> τέλειον γίνεσθαι τὸν οὕτω πωλήσαντα πάντα τὰ ἀποδεδομένα ὑπάρχοντα καὶ δόντα πτωχοῖς. εἰ δὲ χρόνῳ πολλῷ ἀποδίδοται τὰ ὑπάρχοντα καὶ πολλοῦ δεῖται χρόνου πρὸς τὸ δοῦναι αὐτὰ οἶς εἴπομεν πτωχοῖς, οὐδὲν ἂν κωλύοιτο ὁ λόγος χρόνῳ διδοὺς (κατ᾿ ἀναλογίαν ὦν ἀποδέδοται τοῖς πτωχοῖς) τέλειον γίνεσθαι τὸν ταῦτα ποιοῦντα. σαφῶς δὲ ὁ ταῦτα πράξας ἕξει θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ καὶ αὐτὸς γινόμενος ἐπουράνιος· »οἶος« μὲν γὰρ »ὁ χοϊκὸς (ὁ πονηρὸς δηλαδή), τοιοῦτοι καὶ οἱ χοϊκοί, καὶ οἶος ὁ ἐπουράνιος (τουτέστιν ὁ Χριστός), τοιοῦτοι καὶ οἱ ἐπουράνιοι«. ἐν τῷ οὖν αὐτοῦ μέρει οὐρανοῦ ἕξει θησαυρὸν ὁ βουληθεὶς τέλειος γενέσθαι καὶ πωλήσας πάντα τὰ ὑπάρχοντα καὶ δοὺς τοῖς πτωχοῖς. ἀλλὰ μὴ ὑπολάβῃς τὸν τηλικοῦτον δύνασθαι ἐν τοῖς κατὰ τὰ βιωτικὰ πλουσίοις εὑρεθῆναι. τίς γὰρ αὐτῶν ἀπέθετο τὴν φιλοπλουτίαν καὶ τὴν (ἵν᾿ οὕτως ὀνομάσω) φιλοκοσμίαν; τίς δὲ πάντη ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς κενοδοξίας, ἵνα χωρήσῃ ἐν τῷ ἑαυτοῦ οὐρανῷ θησαυρὸν δόξης θεοῦ καὶ πλούτου τοῦ ἐν παντὶ λόγῳ καὶ πάσῃ σοφίᾳ θεοῦ; τίς δὲ ἀπέθετο τὸ πνεῦμα τῆς ἐπιθυμίας καὶ τοῦ φόβου καὶ τῆς ἡδονῆς καὶ τῆς ὀργῆς; ἀγαπητὸν γὰρ ἐπὶ τῶν ἀποστόλων τὸ τοιοῦτον <καὶ τῶν ἐκείνοις ὁμοίων τὸν> φιλαλήθως ἐξετάχοντα τὰ πράγματα ἀποφήνασθαι. οὗτος δὲ καὶ δύναται ἀκο- λουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ, ὁ (ὡς ἀποδεδώκαμεν) πάντα ἀποδόμενος καὶ ἔχων θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ· οὐ γὰρ περιέλκεται ὑπό τινος μοχθηροῦ κτήματος, ἵνα μὴ ἀκολουθῇ τῷ Ἰησοῦ.

15.19Bunlardan sonra şöyle denir: “Genç adam bu sözü duyunca kederlenerek gitti; çünkü çok malı vardı.” Yüksek anlam bakımından görürsün ki zenginliği ya da aşağıdaki şanı iyi saymaktan kolay kolay kopamayız. Arzuyu sevdiğimiz için, arzudan kurtulmaktansa kötü bir biçimde arzulanan şeyleri elde etmeyi tercih ederiz; korkunç diye hayal ettiğimiz şeylerle karşılaşmamayı, düşman olan korkuyu Tanrı korkusuyla bırakmaya yeğleriz. Bu sözü duyup kederlenerek giden kişi, olgun bir yaşlı ya da “çocukça şeyleri” geride bırakmış bir erkek olarak değil, genç adam olarak gösterilmiştir. Çünkü ruhu böyleydi; bu yüzden İsa'yı bırakıp gitti (“gitti” sözü kınama için söylenmiştir) ve “ölüm” getiren “dünya” acısıyla kederlenerek gitti. Çünkü çok malı vardı ve bunları seviyordu; öfkeyi ve kederi (bu yüzden kederlenerek gitti) ve kötülükten doğup ruhuna hâkim olan her şeyi seviyordu.

Daha önce verilen açıklamalardan birine göre hikâyede kalırsan, bu genç adamı yarı övgüye, yarı kınamaya değer bulabilirsin. Zina etmemesi, öldürmemesi, çalmaması, yalan yere tanıklık etmemesi, üstelik daha gençken ana babasına saygı göstermesi ve malını satarsa olgunluğu öneren ve vaat eden İsa'nın sözlerine üzülmesi bakımından onda zarif bir şey vardı. Ama yerine gökte hazine bulacağına ve İsa'nın ardından giderek Tanrı'nın Oğlu'nun izinden yürüyeceğine sevinmesi gerekirken, malları yüzünden kederlenerek İsa'dan ayrılması bakımından kınanacak durumdaydı.

15.19

Ἑξῆς δὲ τούτοις λέγεται ὅτι ἀκούσας <δὲ> τὸν λόγον ὁ νεανίσκος ἀπῆλθε λυπούμενος· ἧν γὰρ ἔχων κτήματα πολλά. καὶ ὄψει γε (ὡς πρὸς τὴν ἀναγωγήν), τίνα τρόπον δυσαποσπάστως ἔχομεν τοῦ φρονεῖν τὸν πλοῦτον ἀγαθὸν εἶναι ἢ τὴν κάτω δόξαν, ἀλλὰ καὶ μᾶλλον θέλομεν, ἐπεὶ ἀγαπῶμεν τὴν ἐπιθυμίαν, τυχεῖν τῶν καὶ φαύλως ἐπιθυμουμένων ἢ ἀπαλλαγῆναι τῆς ἐπιθυμίας, καὶ μᾶλλον μὴ περιπεσεῖν οἶς φανταζόμεθα φοβεροῖς ἤπερ ἀποθέσθαι τὸν ἐχθρὸν τῷ φόβῳ τοῦ θεοῦ φόβον. ἀλλ᾿ οὐδὲ πρεσβύτερός τις εἰσῆκται καθεστηκὼς οὐδὲ ἀνὴρ καταργήσας »τ]ατοῦ νηπίου«, ἀλλὰ νεανίσκος ὁ τὸν λόγον ἀκούσας καὶ ἀπελθὼν λυπούμενος. τοιοῦτος γὰρ ἦν τὴν ψυχήν, διὸ καὶ καταλιπὼν τὸν Ἰησοῦν ἀπῆλθεν (ἐπὶ ψόγῳ γὰρ εἴρηται τὸ ἀπῆλθε), καὶ ἀπῆλθε λυπούμενος λύπην τὴν »τοῦ κόσμου«, τὴν »θάνατον« κατεργαζομένην. ἦν γὰρ ἔχων κτήματα πολλὰ ἅπερ ἠγάπα, ἀγαπῶν τὸ ὀργίζεσθαι καὶ τὸ λυπεῖσθαι (διὸ ἀπῆλθε λυπούμενος) καὶ ὅσα ἀπὸ κακίας ἦν <αὐτῷ γεγεννημένα> κεκρατηκότα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, εἰ μέντοι ἐπὶ τῆς ἱστορίας μένοις κατά τινα τῶν προαποδεδομένων διήγησιν ἐξ ἡμισείας εὕροις ἂν ἐπαινετὸν καὶ ἐξ ἡμισείας ψεκτὸν τὸν νεανίσκον τοῦτον. ᾗ μὲν γὰρ οὐκ ἐμοίχευσεν οὐδὲ ἐφόνευσεν οὐδὲ ἔκλεψεν οὐδὲ ἐψευδομαρτύρησεν, ἀλλὰ καὶ ἤδη νεανίσκος ὢν ἐτίμησε τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα καὶ ἐλυπήθη ἐπὶ τοῖς τὴν τελειότητα ὑποτιθεμένοις λόγοις τοῦ Ἰησοῦ καὶ ἐπαγγελλομένοις αὐτήν, εἰ ἀποδοῖτο τὰ ὑπάρχοντα, ἀστεῖόν τι ἦν ἐν αὐτῷ. ᾗ δὲ ἀπῆλθεν ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ λυπούμενος διὰ τὰ κτήματα, δέον αὐτὸν χαίρειν, ὅτι ἀντ᾿ ἐκείνων ἔμελλεν ἔχειν θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ ἀκολουθῶν τῷ Ἰησοῦ κατ᾿ ἴχνη βαίνειν υἱοῦ θεοῦ, ψεκτὸς ἦν.

15.20O gidince İsa öğrencilerine dedi ki: “Doğrusu size derim ki, zengin göklerin krallığına güçlükle girecektir.” Bunda, Kurtarıcı'nın söylediği yazılan sözün ne kadar titiz olduğunu gözlemek gerekir. “Zengin göklerin krallığına girmeyecektir” dememiştir; öyle deseydi, zengini göklerin krallığından büsbütün dışlamış olurdu. “Zengin güçlükle girecektir” der; zenginin kurtuluşunun zor olduğunu gösterir, imkânsız olduğunu değil. Bu lafzi anlamda açıkça makuldür, çünkü zenginler güçlükle de olsa hâllere ve günahlara direnebilir, onlara büsbütün yenik düşmeyebilir. Zengin mecazi anlamda alınırsa, nasıl güçlükle de olsa göklerin krallığına gireceğini araştıracaksın.

Her iki anlamda alınan zenginin kurtuluşa girmesinin güçlüğünü şu mesel gösterir: “Devenin iğne deliğinden geçmesi, zenginin göklerin krallığına girmesinden daha kolaydır.” Bu meselde zengin, yalnız kanunun öğrettiği gibi hayvanın murdar olması yüzünden değil, bütün eğriliği yüzünden de deveye benzetilmiştir. Göklerin krallığı da iğne deliğine benzetilmiştir; her iki tür zengin için göklerin krallığına girişin son derece dar ve sıkışık olduğunu göstermek için. Bu şunu gösterir: Deve kendi başına iğne deliğinden giremez, ama Tanrı için mümkündür; aynı şekilde zengin de kendi başına göklerin krallığına giremez. Tanrı için her şey mümkün olduğundan bu da onun için mümkündür; kötünün kalınlığını anlatılmaz kuvvetiyle inceltir ya da girişin darlığını ona elverişli hale getirir.

İsa'nın iğne deliği ile deveyi, zenginin göklerin krallığına güçlükle girmesinin örneği olarak aldığı, imkânsızlığının değil, “Öyleyse kim kurtulabilir?” diyen öğrencilere söylediği şu sözden açıktır: “Bu insanlar için imkânsızdır, Tanrı için her şey mümkündür.” Şu halde devenin iğne deliğinden girmesi de insanlar için değil, Tanrı için mümkündür; zenginin Tanrı'nın krallığına girmesi de öyle. Tanrı'nın böyle şeyleri nasıl mümkün kıldığının yollarını ise kendisi, Mesih'i ve Oğlu'nun bildirdiği kişi bilir.

Bilgelikte ve sözde ilerlemiş olan, iğne ve deliği hakkında daha ileri bir açıklamaya cesaret edebilir. Biz şu kadarını ekleyelim: Kanunda, iğneye muhtaç olan iğneci sanatıyla yapılan şeyler vardır; öyle ki insan edindiği sanatın işlerini Tanrı'nın bilgeliğine göre yapsın. İğnecinin işleri ve o iğne nasıl anlaşılırsa, burada söylenenler de öyle anlaşılacaktır. Bunları şimdi söyleyip açıklamak belki bizi aşar, bilene de uzun ve yersiz bir sapma gerektirir.

Devenin iğne deliğinden girmesi ve zenginin Tanrı'nın krallığına girmesi, bu iki şey önümüze konulmuş, Kurtarıcı birincisinin daha kolay olduğunu söylüyor. İnsanlar arasında, deve haline gelip iğne deliğinden giren biri ile zengin olup Tanrı'nın krallığına giren başka biri araştıracaksın; bu insanlar için imkânsız, Tanrı için mümkündür. Deve ve iğne deliği için de öyledir: Deve kim bulunursa bulunsun, iğne deliği ne anlaşılırsa anlaşılsın, ondan girecektir; bu insanlar için imkânsız, Tanrı için ise mümkündür. Bunların bazı son sırları gösterip göstermediğini, Tanrı'ya özgü bazı yollarla bir sona götürüp götürmediğini gücü yeten araştırsın.

15.20

Ἀπελθόντος δὲ αὐτοῦ, εἶπεν ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ὅτι πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. ἐφ᾿ ᾦ παρατηρητέον ὡς τοῦ σωτῆρος ἀκριβῆ λόγον τὸν ἀναγεγραμμένον. οὐκ εἶπε μὲν γὰρ ὅτι πλούσιος οὐκ εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ἐπείπερ εἰ τὸ τοιοῦτον εἰρήκει, ἀποκεκλείκει ἄν <πάντως> τὸν πλούσιον ἀπὸ τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας. φησὶ δὲ ὅτι πλούσιος δυσκόλως εἰσελεύσεται· τὸ χαλεπὸν μὲν πρὸς σωτηρίαν τοῦ πλουσίου παριστὰς οὐ μὴν <τὸ> ἀδύνατον ***, ὄπερ ἐπὶ μὲν τοῦ ῥητοῦ αὐτόθεν λόγον ἔχειν φαίνεται, δυναμένων πλουσίων μετὰ δυσκολίας ἀντιστῆναι τοῖς πάθεσι καὶ ταῖς ἁμαρτίαις καὶ μὴ πάντη ὑπ᾿ αὐτῶν ἁλῶναι. εἰ δὲ τροπολογούμενος <ὁ πλούσιος> παραλαμβάνοιτο, ζητήσεις πῶς κἂν δυσκόλως εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. τὴν δὲ δυσκολίαν τῆς εἰσόδου τοῦ ἑκατέρως νοουμένου <πλουσίου εἰς σωτηρίαν> ἐμφαίνει ἡ παραβολὴ τῷ εὐκοπώτερόν ἐστι κάμηλον διὰ τρύπης ῥαφίδος διελθεῖν ἢ πλούσιον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. ἐν ᾖ παραβολῇ ὁ μὲν πλούσιος παραβάλλεται καμήλῳ, οὐ διὰ τὸ ἀκάθαρτον τοῦ ζῴου μόνον ὡς ὁ νόμος ἐδίδαξεν, ἀλλὰ καὶ <διὰ> τὴν ὅλην αὐτοῦ σκολιότητα, ἡ δὲ τῶν οὐρανῶν βασιλεία τρυμαλιᾷ ῥαφίδος, εἰς παράστασιν τοῦ πάνυ στενὴν εἶναι καὶ εἰς ὑπερβολὴν τεθλιμμένην τὴν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν εἴσοδον τῷ ἑκατέρῳ πλουσίῳ. δηλοῖ δ᾿ ὅ <ὡς> αὐτόθεν μὲν ἀδύνατον τὴν κάμηλον διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος εἰσελθεῖν. <δυνατὸν δὲ ὅσον πρὸς τὸν θεόν, οὕτως καὶ τὸν πλούσιον ὅσον πρὸς αὐτὸν ἀδύνατον εἰς τὴν βασι- λείαν τῶν οὐρανῶν εἰσελθεῖν>. τῷ δὲ δυνατὰ εἶναι τῷ θεῷ πάντα καὶ τὸ τοιοῦτον αὐτῷ δυνατόν ἐστιν, ἀφάτῳ δυνάμνει <ἤ> τὴν παχύτητα τοῦ φαύλου λεπτύνοντι ἤ τὴν στενότητα τῆς εἰσόδου χωρητὴν αὐτῷ ποιοῦντι. ὅτι γὰρ τοῦ δυσκόλως εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν τὸν πλούσιον παράδειγμα ἔλαβε τὴν τρυμαλιὰν καὶ τὴν κάμηλον ἀλλ' οὐ τοῦ ἀδυνάτου, δῆλον ἐκ τοῦ πρὸς τοὺς μαθητὰς εἰρῆσθαι (φήσαντας· τίς ἄρα δύναται σωθῆναι;) τὸ παρὰ ἀνθρώποις τοῦτο ἀδύνατόν ἐστι, παρὰ δὲ θεῷ πάντα δυνατά. οὐκοῦν δυνατὸν καὶ τὴν κάμηλον εἰσελθεῖν διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος. ἀλλ' οὐ παρὰ ἀν θρώποις δυνατόν. <παρὰ δὲ θεῷ>· οὕτως δὲ καὶ τὸν πλούσιον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ. τὰς δὲ ἐφόδους τοῦ πῶς ἄν τὰ τοιαῦτα ποιήσαι ὁ θεὸς δυνατά, αὐτὸς ἄν εἰδείη καὶ ὁ Χριστὸς αὐτοῦ καὶ ᾧ ἄν ἀποκαλύψῃ ὁ υἱὸς αὐτοῦ. Ὁ μὲν οὖν διαβεβηκὼς ἐν σοφίᾳ καὶ λόγῳ ἐπιτολμήσαι ἄν ἐπὶ πλεῖον καὶ τῇ περὶ τῆς ῥαφίδος καὶ τῆς τρυμαιᾶς αὐτῆς σδιηγήσει. ἡμεῖς δὲ τοσοῦτον παραθησόμεθα ὅτι ἐστί τινα ἐν τῷ νόμῳ γινόμενα τέχνῃ ῥαφιδευτοῦ χρῄζοντος ῥαφίδος, ἵνα κατὰ σοφίαν θεοῦ ποιήσῃ τὰ ἔργα <τις> ἧς ἀνείληφε τέχνης. ὡς οὖν νοηθείη τὰ τοῦ ῥαφιδευτοῦ ἔργα κἀκείνη ἡ ῥαφίας, νοηθήσεται καὶ τὰ νοηθήσεται καὶ τὰ τῇδε λελεγμένα· ἅπερ νῦν λέγειν καὶ σαφηνίζειν τάχα μὲν καὶ ὑπὲρ ἡμᾶς ἐστι, τάχα δὲ καὶ τῷ εἰδότι πολλῆς ἄν καὶ ἀκαίρου /ρχοιτο παρεκβάσεως. δύο τὲ προκειμένων, τοῦ κάμηλον διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος εἰσελθεῖν καὶ τοῦ πλούσιον εἰς τὴνβασιλείαν τοῦ θεοῦ, εὐκοπώτερον εἶναι;φησι τὸ πρότερον. καὶ ζητήσεις γε ἐν τοῖς ἀνθρώποις ἄλλον μὲν τὸν κάμηλον <γενόμενον> εἰσερχόμενον διὰ τρυμαλιᾶς ῥαφίδος, ἄλλον δὲ τὸν πλούσιον (ἀδυνάτως <μὲν> ἀμνθρώποις δυνατῶς δὲ τῷ θεῷ) εἰσερχόμενον εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ· οὕτως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς καμήλου καὶ ἐπὶ τῆς τρυμαλιᾶς τῆς ῥαφίδος, ὁστισποτοῦν ἐᾶν εὑρεθῇ κάμηλος καὶ ἡτισοῦν ἐᾶν νοηθῇ [κάμηλος] τρυμαλιὰ ῥαφίδος, [ἥ] εἰσελεύσεται δι' ἐκείνης· ὅτι ἀδύνατον μὲν ἀνθρώποις, παρὰ δὲ θεῷ καὶ τοῦτο δυνατόν. εἰ δὲ ἐμφαίνει ταῦτα καὶ παρίστησι τελικά τινα μυστήρια καὶ ἐπί <τινατ> τέλος ἄγοντα διά τινων ὁδῶν θεῷ μόνῳ δυνατῶν ἤ μή, ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω.

15.21Sırada şu söz var: “O zaman Petrus ona cevap verip dedi ki: İşte biz her şeyi bırakıp ardından geldik; bize ne olacak?” Bir kişi bunu lafzıyla korur, bir başkası lafzı yeterince yüce bulmayıp çürütür ve mecazi yorumlar.

Lafzı savunan şöyle der: Tanrı bağışta verilen şeyi değil, verenin prohairesis'ini kabul eder; daha olgun bir prohairesis'le az vereni, çoktan çok verenden ve daha aşağı bir tutumla verenden daha adil sayar ve daha çok kabul eder. Bu, zenginlerin büyük bağışı ile dul kadının yoksullar adına hazineye attığı iki lepton hakkında yazılanlardan bellidir. Aynı şekilde, Tanrı sevgisi uğruna, zihinleri dağılmadan Tanrı'nın Mesih'inin ardından gidip her şeyi onun sözüne göre yapmak için malını bırakanlar arasında da, çok bırakan az bırakandan her zaman daha makbul değildir; hele biri azı bütün ruhuyla bırakmışsa, çok şeyi küçümsemiş görünenden daha makbuldür.

Petrus ve kardeşi Andreas'ın bıraktıkları küçük ve değersiz şeyler olsa da, ikisi “Ardımdan gelin, sizi insan avcısı yapacağım” sözünü duyunca “hemen ağları bırakıp onun ardından gittiler”. Bu, Tanrı katında küçük sayılmamıştır; çünkü Tanrı onların bunu öyle bir melekeyle yaptığını bilir ki, çok mülkleri ve çok malları olsaydı bile bunlar İsa'nın ardından gitmek isteyenlerin atılımını tutamaz ve engelleyemezdi. Sanırım Petrus, bıraktığı şeylerin maddesinden çok prohairesis'ine güvenerek cesaretle İsa'ya “İşte biz her şeyi bırakıp ardından geldik; bize ne olacak?” demiştir. Petrus'un yalnız ağları değil, evini ve karısını da bıraktığını düşünmek makuldür; karısının annesini İsa gelince ateşten kurtarmıştı. Çocuklarını bıraktığını ve küçük bir mülkü olduğunu da tahmin etmek imkânsız değildir.

Petrus ve kardeşi hakkında büyük bir şey gösterilmektedir: “Ardımdan gelin, sizi insan avcısı yapacağım” sözünü duyunca hiç oyalanmadan “hemen ağları bırakıp onun ardından gittiler”. “Önce evime gidip evimdekilerle vedalaşmama izin ver” diyen kişiye öykünmediler, “Önce gidip babamı gömmeme izin ver” diyen gibi bir şey de yapmadılar. Dikkat et: İsa'nın buyruğu ve vaadi onları derinden sarsmıştı. Küçük bir balıkçılığı bırakıp insanları kurtuluş için avlayacaklarına inanmışlardı; İsa sevgisiyle ve vaat ettiği insanlık hizmetiyle sanki yaralanmışlardı. Bu yüzden “hemen ağları bırakıp” evdekileri adeta unutarak “onun ardından gittiler”; öyle ki Petrus'un bu atılımla övünmesi ve yukarıdaki sözü söylemesi yerindeydi.

Şunu da gözlemek gerekir: Petrus bunu, İsa'nın “Olgun olmak istiyorsan git, malını sat, yoksullara ver, göklerde hazinen olur; sonra gel, ardımdan yürü” sözünü düşünerek, bunu duyan genç adamın yeryüzündeki çok malı Tanrı'da olgun olmaya tercih ettiği için kederle gittiğini görerek, zenginin göklerin krallığına girmesinin güç olduğunu anlayarak söylemiştir. Kendisi de her şeyi bırakıp Kurtarıcı'nın ardından gitmekle kolay bir iş yapmamış gibi bu sözleri söylemiştir. Bu yüzden Kurtarıcı cesaretle konuşan Petrus'a, onun İsrail'in yargıçlarından biri olacağına dair büyük vaadi cevap olarak verir.

15.21

Ἑξῆς ἔστιν ἰδεῖν τὰ περὶ τοῦ τότε ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπεν αὐτῷ· ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν; καὶ ταῦτα δὲ ὁ μέν τις τηρήσει κατὰ τὴν λέξιν, ὁ δέ τις ἀνασκευάσας τὸ τῆς λέξεως ὡς οὐ μεγαλοφυὲς τροπολογήσει. ὁ μὲν οὖν τῇ λέξει παριστάμενος τοιαῦτα ἐρεῖ· ὥσπερ ἐπὶ τῆς δόσεως οὐ τὸ διδόμενον, ἀλλὰ τὴν <τοῦ διδόντος> προαίρεσιν ἀποδεχόμενος ὁ θεὸς δικαιοῖ καὶ <μᾶλλον> ἀποδέχεται τὸν τὸ ἔλαττον προαιρέσει τελειοτέρᾳ δεδωκότα παρὰ τὸν τὸ πλεῖον ἐκ πλειόων καὶ διαθέσει ὑποδεεστέρᾳ (ὡς δῆλόν ἐστιν ἐκ τῶν ἀναγεγραμμένων περὶ τῆς <μεγάλης> δόσεως τῶν πλουσίων καὶ τῶν δύο πεπτῶν, ἅτινα ἡ χήρα εἰς λόγον πενήτων ἔβαλεν εἰς τὸγαζοφυλάκιον). οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν διὰ τὴν πρὸς τὸ θεῖον ἀγάπην καταλιπόντων ἅ κέκτηνται, ἵνα ἀπερισπάστως ἀκολουθῶσι τῷ Χριστῷ τοῦ θεοῦ πάντα πράττοντες κατὰ τὸν λόγον αὐτοῦ, οὐ πάντως μᾶλλον ἀπόδεκτος ὁ τὰ πλείονα καταλιπὼν τοῦ τὰ ἐλάττονα, καὶ μάλιστα ὅτε τύχοι ὅλῃ ψυχῇ τις καταλιπὼν τὰ ἐλάττονα, παρὰ τὸν δοκοῦντα καταπεφρονηκέναι τῶν πλειόνων. εἰ καὶ μικρὰ οὖν καὶ εὐτελῆ ὁ Πέτρος καταλέλοιπεν ἅμα τῷ ἀδελφῷ αὐτοῦ Ἀνδρέᾳ, ἡνίκα ἀκούσαντες ἀμφότεροι τὸ »δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων«, »εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολού- θησαν αὐτῷ«, ἀλλ' οὐ μικρὰ λελόγισται παρὰ τῷ θεῷ κατανοήσαντι ὅτι ἀπὸ ἕξεως αὐτὸ τοιαύτης πεποιήκασιν, ὡς εἰ καὶ ἐκέκτηντο πολλὰ κτήματα καὶ πλεῖστα ὑπάρχοντα, μὴ ἄν ὑπ' αὐτῶν κατασχεθῆναι μηδὲ ἐμποδισθῆναι τὴν ὁρμὴν βουλομένων ἀκολουθῆσαι τῷ Ἰησοῦ. καὶ θαρρῶν (οἶμαι) ἐπὶ τῇ προαιρέσειμᾶλλον ἤ τῷ ὕλῃ ὧν καταλέλοιπενὁ Πέτρος παρρησιασάμενος εἶπε τῷ Ἰησοῦ τὸ ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι· τί ἄρα ἔσται ἡμῖν;εἰκὸς δὲ νοεῖν μὴ δίκτυα μόνον αὐτὸν καταλελοιπέναι | ἀλλὰ καὶ οἶκον καὶ γυναῖκα, ἧς ἡ μήτηρ ἐπιστάντος τοῦ Ἰησοῦ ἀπήλλακται τοῦ πυρετοῦ· στοχάσαιτο δ' ἄν τις ὅτι δυνατὸν καὶ τέκνα αὐτὸν καταλελοιπέναι, οὐκ ἀδύνατον δὲ καὶ κτῆσίν τινα βραχεῖαν. Μέγα οὖν δηλοῦται περὶ τοῦ Πέτρου καὶ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ, ἐπείπερ ἀκούσαντες τὸ »δεῦτε ἀκολουθεῖτέ μοι, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων« μηδὲν ἀναβαλλόμενοι »εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα ἠκολούθησαν αὐτῷ«, οὐ μιμησάμενοι τὸν εἰπόντα· »ἀλλὰ πρῶτον ἐπίτρεψόν μοι εἰς τὸν οἶκόν μου ἀπεελθεῖν καὶ ἀποτάξασθαι τοῖς εἰς τὸν οἶκόν μου«, οὐδὲ παραττλήσιόν τι ποιήσαντες τῷ λέγοντι· »ἐπίτρεψόν μοι πρῶτον ἀπελθεὶν καὶ θάψαι τὸν πατέρα μου«. καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς ὅτι ἀξιολ ἀξιολόγως πληγέντες ὐπὸ τῆς προστάξεως τοῦ’ Ἰησοῦ καὶ τῆς ἐπαγγελίας αὐτοῦ, καὶ πιστεύσαντες ὄτι ὀλίγην ἀλισυτικ]ν καταλιπ΄ντες τὴν ἰχθώων ἀνθρώπους ἔμελλον ἀγρεύειν πρὸς σωτηρίαν, καὶ οίονεὶ τρωθέντες ὐπότε τῆς εἰς τὸν Ἰησοῦν κὰι ἦς ἐπηγγεείλατο αὐτοῖς διακονίας φιλανθρώπου μέλλουσιν ἀνδδρώπους θηρεύειν, »εὐθέως ἀφέντες τὰ δίκτυα« καὶ ὠσπερεὶ ἐπιλαθόμενοι τῶν οἴκοι »ἠκολούθησαν αὐτῷ«, ὠς ἄξιον γεγονέανι <ἐπὶ ἐκείνῃ>ἐπ’ ἐκείηῃ τῇ ὁρμῇ τὸν Πέτρον σεμνύνασθαι καὶ εἰρηκέναι τὸ προειρημένον. ἄμα δὲ παρατηρητέον ὄτι τοῦτο εἴρηχεν ὁ Πέτρος κατανοήσας μὲν τὴν εἰρημένην ὐπὸ τοῦ Ἰησοῦ φωνήν. εἰ θέλεις τέλειος εἶναι ὔπαγε πώλησόν σου τὰ ὑπάρχοντα καὶ δὸς πτωχοῖς, καὶ ἔξεις θησαυρὸν ἐν οὐρανῷ, καὶ δεῦρο ἀκολούθει μοι, θεασάμενος δὲ καὶ τὸν ἀκούσαντα νεανίσκον καὶ μετὰ λύπης ἀπεληλυθότα, ἐπείπερ πρροκεκρρίκει τὰ πολλὰ ἐπὶ τῆς γὴς κτήματα τοῦ τέλειος ἐν θεῷ γενέσθαι, νοήσας δὲ καὶ τὸ δύσκολον περὶ τοῦ εἰσελθεὶν ἐἰς τὴν τῶν οὐραῦνων βασιλείαν τοῦ πλουσίου, ὡσπερεὶ καὶ αὐτὸς οὐκ εὐχερὲς πρᾶγμα ποιῶν ἐν τῷ πάντα καταλελοιπέναι καὶ ἡκολουθηκέενοι τῷ σωτῆρι, εἶπε τὰ προκείμενα. διὰ καὶ παρρησισαμένῳ τῷ Πέτρῳ ἀποκρίνεται τὰ τῆς ἐπιφερομένης μεγάλης ἐπαγγελίας ὀ σωτὴρ πεερὶ τοῦ μέλλειν ἔνα τῶν κριτῶν τοῦ Ἰσραὺλ ἔσεσθαι τὸν πέτρον.

15.22Lafzı, yüce ruhlu dinleyiciyi ikna etmeye yetmez bulup küçümseyen, Yazı'nın başka sözlerinin de ululuğunun yüksek anlamda olduğunu düşünen kişi ise şöyle diyecektir: Küçük bir ağ, yoksul bir ev ve yoksulluk içinde zahmetli bir hayat bırakılmışsa, “Biz her şeyi bırakıp ardından geldik” sözü pek büyük bir şey değildir. Bu, “Mesih, yaşayan Tanrı'nın Oğlu” olduğunu kendisine “ete ve kanın değil, göklerdeki Babası'nın” gösterdiği, “Sen Petrus'sun, kilisemi bu kayanın üzerine kuracağım, ölüler diyarının kapıları ona karşı duramayacak” denilen böylesine büyük bir öğrenciye yakışmaz. Oysa “Git, malını sat” ve devamı için daha önce verilen açıklama bu sözlere de yararlı ve doğru olarak uygulanabilir. Çünkü Petrus, kendisini günahkâr kılan ve “Benden uzaklaş Rabbim, ben günahkâr bir adamım” demesine yol açan her şeyi bırakmıştır. Artık günah işlememeye güvenerek “Her şeyi bıraktık” demesi, onun için büyük bir övgüydü. Üstelik yalnız kötü şeyleri bırakmadık, ardından da geldik demiştir.

“Ardından geldik” şuna denk olabilir: Baba, Petrus'a olduğu gibi bize de her bakımdan senin kim olduğunu ve adalet olduğunu açıkladığı için, adalet olman bakımından ardından geldik; aynı şekilde kutsallık, bilgelik, barış, hakikat, Tanrı'ya götüren yol ve gerçek hayat olman bakımından da. Bu yüzden, galip gelmiş bir atlet yarıştan sonra yarıştaki ödülleri bilmiyorsa yarış başkanına sorduğu gibi, Petrus da yiğitliklerinin verdiği cesaretle Kurtarıcı'ya “Bize ne olacak?” diye sorar.

Petrus'un sorusu üzerine söylenenleri biz de almak istiyorsak, onun gibi her şeyi bırakalım, artık kötülüğe ve onun yaptırdıklarına tutunmayalım, Tanrı'nın logosunun ardından gidelim ki bize ve ardından gelenlerin hepsine de şu sözleri söylesin: “İsa onlara dedi ki: Doğrusu size derim ki ardımdan gelen sizler...” ve devamı. Bu sözlerin de biri daha sade, malını bırakmaya teşvik eden, öteki bundan derin bir anlamı vardır. İncil'in bu yerini lafzıyla yorumlayan şöyle diyecektir: Söz, herkesin İsa'nın ardından gittiğini söylemiyor; o zamanki elçileri ve onlar gibi sürekli ardından gidenleri “ardımdan gelenler” diye adlandırmıştır. Sonrakileri ise “ve kardeşlerini ya da kız kardeşlerini bırakan herkes” ve devamıyla göstermiştir. Ama biri, bu kişinin “ardından gitmek” sözünü zorlama yorumladığını söyleyip şu sözle çürütecektir: “Çarmıhını alıp ardımdan gelmeyen benim öğrencim olmaya layık değildir”; burada “ardından gitmek” herkes için söylenmiştir.

Şu halde Kurtarıcı'nın ardından gelenler on iki tahtta oturup İsrail'in on iki kabilesini yargılayacaktır. Bu yetkiyi ölülerin dirilişinde alacaklardır; çünkü yeniden doğuş budur, yeni bir doğuştur. O zaman kendilerini yenileyenlere yeni bir gök ve yeni bir yer kurulur, yeni ahit ve onun kâsesi verilir.

15.22

Ὁ δὲ τῆς λέζεως <ὠς> οὐχ ἰκανῆς πεῖσαι μεγαλοφυῆ ἀκροατὴν καταφρονήσας, ὠς καὶ ἄλλων λέζεων τῆς γραφῆς τὸ σεεμνὸν ἐν τῇ ἀναγωγῆ ἐχουσῶν, τοιαῦτα φήσει ὅτι αὐτό τὸ τὸ ἡμεῖς ἀφήκαμεν πάντα καὶ ἠκολουθήσαμέν σοι, δικτυδίου καταλειφθέντος καὶ πενιχρᾶς οἰκίας καὶ ἐπιπόνου ἐν πενίᾳ βίου, οὐ πάνυ τι <μέγα ἐστὶν οὐδὲ> ἀξίως λέλεεκται τοῦ τηλικούτου μαθητοῦ, ᾦ »σὰρξ καὶ αἶμα οὐκ ἀπεκάλυψεν« ὅτι Ἰησοῦς εἴη »ὁ Χρι στὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζπωντος«, »ἀλλ’ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατὴρ« αὐτροῦ, καὶ ᾦ λέλεκται τὸ »σὺ εἶ ὁ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾄλου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς«. ἀλλὰ οὐποτε τὰ <προ-> αποδελομένα εἰς τὴν διήγησιν τοῦ· ὔπαγε πύλησόν σου τὰ ὐπάρχοντα καὶ τὰ ἐξῆς χρήσιμα <καὶ ἀληθινὰ> εἰς τὰ προκείμενά ἐστι. πέτρος γὰρ ἀφῆκε πάντα, ἐφ’ οἶς ἀμαρτωλὸς ἦν καὶ δἰ ἄ εἶπεν· »ἔξελθε ἀπ’ ἐμοῦ, κύριε, ὄτι ἀνὴρ ἀμαρτωλὸς ἐγώ εἰμι«, καὶ μέγας αἰτοῦ ἔπαινος ἦν τεθαρρηκότος ἐπὶ τῷ μηκέτι ἀμαφτάνειν λέγειν· ἀφήκαμεν πάντα, καὶ οὐ μόνον τὰ χείρονα καταλοίπαμεν ἀλλὰ καὶ ἠ κολουθήσαμέν σοι. τὸ δὲ σοὶ ἠκολουθήσαμεν ἴσον δύναται εἶναι τῷ· ἀπολαύψαντος ἡμῖν <κατὰ πάντα, ὡς Πέτρῳ, τοῦ> πατρὸς ὅστις εἶ, καὶ ὄτι δικαιοσύνη τρὸς ὄστις εὶ, καὶ ὄτι δικαιοσύνη εἶ, ἠκολουήσαμέν σοι καθὸ δικαιοσύνη τυγχάνεις, οὔτω δὲ καὶ καθὸ ἁγιασμὸς καὶ καθὸ σοφία καὶ καθὸ εἰρήνη καὶ καθὸ ἀλήθεια καὶ καθὸ ὁδὸς ἡ φέρουσα πρὸς θεὸν καὶ καθὸ ζωὴ ἀληθινή διάπερ ὡς ἀθλη- <τὴς νικη> τὴς μετὰ τὸν ἀγῶνα πυνθανόμενος τοῦ ἀγωνοθέτου, εἰ τύχοι μὴ ἐπιστάμενος τὰ ἐπὶ τῷ ἀγῶνι ἆθλα, πυνθάνεται τοῦ σωτῆρος λέγων μετὰ τῆς ἐπὶ τοῖς ἀνδραγαθήμασι παρρησίας τὸ τί ἄρα ἐσται ἡμῖν; καὶ ἔἴπερ βουλόμεθα τὰ πρὸς Πέτρον εἰρημένα τὰ κατὰ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ καὶ αὐτὶ λαβεῖν, ἀφῶ| μεν ὁμοίως πάντα, μηκέτι περιεχόμενοι τῆς καίας καὶ τῆς κατ' αὐτὴν ἐνεργείας, καὶ ἀκολουθήσωμεν τῷ τοῦ θεοῦ λίγῶ, ἴνα ἡμῖν εἴπῃ καὶ πᾶσι τοῖς ἀκολουθήσασιν αὐτῷ τὰ ἐπιφερόμενα οἴτως ἔχοντα· ὀ δὲ Ἰησοῦς εἶπεν αὐτοῖς· ἀμὴν λέγω ὐμῖν ὄτι ἡμεῖς οἱ ἀκολουθήσαντές μοι καὶ τὰ ἐξῆς. ἄπερ καὶ αὐτὰ καὶ ἀπλούστερον ἔχει τινὰ προτρεπτικὸν ἐπὶ τὸ καταλιπεῖν πεῖν τὰ ὐπάρχοντα νοῦν, καὶ ἔτερον παρὰ τοῦτον βαθύτερον. ὁ μὲν οὖν κατὰ τὴν λέξιν ἐρμηνεύων τὸν τόπον τοῦ εὐαγγελίου τοιαῦτα ἐρεῖ· <οὐ>πάντας εἶπεν ἀκολουθεῖν τῷ Ἰησοῦ ὁ λόγος, ἀλλὰ τοὺς μὲν τότε ἀποστόλους καὶ <τοὺς> ὁμοίως ἐκείνοις ἐπιμόνως αὐτῷ ἀκολουθήσαντας <ἀκολουθήσαντας ἑαυτῷ> ὠνόμασεν· τοὺς δὲ μεταγενεστέρους ἐδήλωσε <τῷ> καὶ πᾶς ὄστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἤ ἀδελφὰς καὶ τὰ ἐξῆς. ἀλλ’ ὠς βιαίως διηγγησάμενον τὸ ἀκολουθεὶν ἀνατρέψει τις λέγων περὶ πάντων εἰρῆςσθαι τὸ ἀκολου θεῖν ἐν τῷ »ὅς ἄν μὴ ἄρῃ τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθήσῃ ὀπίσω μου, οὐκ ἐστι μου ἄξιος εἶναι μαθητής«. Οἰ τοίνυν ἀκολουθήσαντες τῷ σωτῆρι καθεδοῦνται ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. καὶ ταύτην λήψονται τὴν ἐξουσίαν ἐν τῇ ἀνα στάσει τῶν νεκρῶν· αὕτη γάρ ἐστιν ἡ παλιγγενεσία καινή τις γένεσις οὖσα, ὄτε οὐρανὸς καινή τις γένεσις οὖσα, ὄτε οὐρανὸς καινὸς καὶ [ἡ] γῆ καινὴ τοῖς ἐαυτοῦς ἀνακαινώσασι κατίζεται καὶ καινὴ διαθήκη παραδίδοται καὶ τὸ ποτήριον αὐτῆς.

15.23O yeniden doğuşun başlangıcı, Pavlos'un “yeniden doğuş banyosu” dediği şeydir; o yeniliğin sırrı da yeniden doğuş banyosuna eklenen “ruhun yenilenmesi” sözündedir. Belki doğum bakımından “hiç kimse kirden temiz değildir, ömrü bir gün bile olsa”; bu, doğumla ilgili sırdan dolayıdır. Davud'un Ellinci Mezmur'da söylediği sözü doğuma gelen herkes söyleyebilir: “Suçlar içinde hamile kalındım, annem günah içinde beni rahminde taşıdı.” Banyodan gelen yeniden doğuşa göre ise “yukarıdan”, “sudan ve ruhtan” doğan herkes “kirden temizdir”; cesaret edip söyleyeyim, “ayna ile” ve “bilmece içinde” temizdir. Öteki yeniden doğuşa göre, İnsanoğlu görkemli tahtına oturduğunda, Mesih'teki o yeniden doğuşa varan herkes “kirden” tamamen temizdir ve “yüz yüze” görür; kendisi de “yeniden doğuş banyosu” yoluyla oraya varmıştır. Suda “tövbe için” vaftiz eden Yahya'nın Kurtarıcı hakkında “O sizi Kutsal Ruh'la ve ateşle vaftiz edecek” demesini anla.

Banyo yoluyla olan yeniden doğuşta Mesih'le birlikte gömüldük: Elçi'nin dediği gibi “Vaftizle onunla birlikte gömüldük.” Ateş ve ruh banyosunun yeniden doğuşunda ise, görkemli tahtına oturan Mesih'in “görkem bedenine” benzer oluruz; biz de her şeyi bırakıp, [iki anlamdan] herhangi birine göre, daha çok ikincisine göre Mesih'in ardından geldiysek, on iki tahta otururuz.

İnsanoğlu görkemli tahtına oturduğunda şu peygamberlik yerine gelir: “Rab Rabbime dedi ki: Ben düşmanlarını ayaklarının altına serene dek sağımda otur.” O zaman “bütün düşmanlarını ayaklarının altına serene dek krallık yapması gerekir”; “son düşman olan ölüm” ortadan kaldırılana dek. Ölüm ortadan kalkınca kurtulanların önünde artık ölüm olmayacak, yalnız inanılan hayat olacaktır. Ölüm insanların önünde durduğu sürece, onun yüzünden, ölümün hâkimiyetindekiler hayata inanmaz; ölüm ortadan kalkınca hayata herkes inanır. Kanunda şunu da bulursun: “Hayatı ve ölümü önüne koydum”, “Hayatın gözlerinin önünde asılı duracak” ve “Hayatına inanmayacaksın.”

İnsanoğlu görkemli tahtına oturur, çünkü Tanrı'da onun krallığındakilerden hiçbiri artık şerefsiz ve görkemsiz değildir. O zaman “insanlardan görkem” almayan, “insanlar tarafından” yüceltilmek için bir şey yapmayan, görkemi “tek olandan” arayan herkes, görkemli tahtına oturanın krallığında olacaktır. O zaman Kurtarıcı'nın “Baba, dünya var olmadan önce sende sahip olduğum görkemle beni yücelt” diye yaptığı dua da karşılığını bulur.

15.23

ἐκείνης δὲ τῆς παλιγγενεσίας παλιγγενεσίας προοίμιόν ἐστι τὸ καλούμενον παρὰ τῷ Παύλῳ λουτρὸν παλιγγενεσίας, καὶ ἐκείνης τῆς καινότητος <μυστήριόν ἐστι> τὸ ἐπιφερόμενον τῷ λουτρῷ τῆς παλιγγενεσίας ἐν τῷ »ἀνακαινώσεως πανεύματος«. τάχα δὲ καὶ κατὰ μὲν τὴν γένεσιν »οὐδείς ἐστι καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὑδ' εἰ μία ἡμέρα εἴη ἡ ζωὴ αὐτοῦ« διὰ τὸ περὶ τῆς γενέσεως μυστήριον, ἐφ'ᾖ τὸ ὑπὸ τοῦ Δαυΐδ ἐν πεντηκοστῷ ψαλμῷ λελεγμένον ἕκαστος ἂν τῶν εἰς γένεσιν ἐληλυθότων λέγοι, ἔχον οὕτως ὅτι »ἐν ἀνομίαις συνελήφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέ με ἡ μήτηρ μου«. κατὰ δὲ τὴν ἐκ λουτροῦ παλιγγενεσίαν πᾶς μὲν »καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου« ὁ γεννηθεὶς »ἄνωθεν« »ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος«, ἵνα <δὲ> τολμήσας εἴπω καθαρὸς »δἰ ἐσόπτρου« καὶ »ἐν αἰνίγματι. κατὰ δὲ τὴν ἄλλην παλιγγενεσίαν, ὅταν καθίσῃ ὁ υἱὺς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, πᾶς ὁ εἰς τὴν ἐν Χριστῷ παλιγγενεσίαν ἐκείνης φθάσας καθαρώτατός ἐστιν »ἀπὸ ῥ΄φπον« <καὶβλέπει>»πρόσωπον πρὸς πρόσωπον«, καὶ αὐτὸς »διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας« φθάνων ἐπ' σύνες πῶς Ἰωάννης, ὁ »ἐν ὅδατι« βαπίζων »εἰς μετάνοιαν« λέγει περὶ τοῦ σωτῆρος τὸ »αὐτὸς ὑμᾶς βαπτίσει ἐν πνεύματι ἁγίῳ καὶ πυρί«. Ἐν μὲν οὖν τῇ διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίᾳ συνετάφημεν τῷ Χριστῷ. »συνετάφημεν γὰρ αὐτῷ (κατὰ τὸν ἀπόστολον) διὰ τοῦ βαπτίσματος«. ἐν δὲ τῇ τοῦ διὰ πυρὸς καὶ πνεύματος λουτροῦ παλιγγενεσίᾳ σύμμορφοι γινόμεθα »τῷ σώματι τῆς δόξης« τοῦ Χριστοῦ καθεφμένου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ καὶ αὐτοὶ καθεζόμενοι ἐπὶ δώδεκα θρόνους, εἰ καὶ ἀφέντες πάντα (ὁποτερωσοῦν *** μᾶλλον δὲ κατὰ τὸ δεύτερον) ἠκολουθήσαμεν Χριστῷ. τότε δὲ ὅταν καθίςῃ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, πληροῦται ἡ λέγουσα προφητεία.»εἶπεν ὁ κύριος τῷ κυρίῳ μου. κάθου.ἐκ δεξιῶν μου ἕως ἂν θῶτοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου«. καὶ τό<τε> »δεῖ αὐτὸν βασιλεύειν, ἄχρις οὖ ἂν θῇ πάντας τοὺς ἐχθροὺς ὑπὸ τοὺς πόδας αὐτοῦ«, ἕως οὗ »ὁ ἔσχατος ἔχθρὸς θάνατος« καταργηθῇ, οὗ καταργηθέντος Οὑκέτι ἔσται πρὸ προσώπου τῶν σωζομένων θάνταος ἀλλὰ μόνη ζωὴ ἡ πιστευομένη. θανάτου μὲν γὰρ ὄντος πρὸ προσώπου <ἀνθρώπων> δἰ ἐκεῖνον ἀπιστεῖται ὐπὸ τῶν κρατουμένων ὑπ'αὐτοῦ ζωή· καταργηθέντος δὲ θανάτου πιστεύεται ὑπὸ πάντων ἡ ζωή. ἐν δὲ τῷ νόμῳ εὑρήσεις καὶ τὸ »τέθεικα τὴν ζωήν καὶ τὸν θάνατον πρὸ προσώπου σου« καὶ τὸ »ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη ἀπέναντι τῶν ὀφθαλκρεμαμένη ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν ὑμῶν« καί. »οὐ μὴ πιστεύσητε τῇ ζωῇ ὑμῶν«. καθέζεται δὲ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ, οὑδενὸς ἀτίμου καὶ ἀδόξου ἐνν θεῷ βασιλευομένου ὑπ'αὐτοῦ. πάντες γὰρ τότε οἱ μὴ »δόξαν παρὰ ἀνθρώπων« λαμβάνοντες μηδέ <τι> ποιοῦντες πρὸς τὸ δοξασθῆναι »ὐπὸ τῶν ἀνθρώπων«, ἀλλὰ τὴν δόξαν τὴν ἀπὸ »τοῦ μόνου« ζητοῦντες, βασιλευθήσονται ὑπὸ τοῦ καθημένου ἐπὶ θρόνου δόξης αὐτοῦ. τότε δὲ καὶ ἀποδίδοται τὰ τῆς εὐχῆς τῷ σωτῆρι εὐξαμένῳ καὶ εἰπόντι. »πάτερ, δόξασόν με τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον παρὰ σοὶ πρὸ τοῦ κόσμον εἶναι«.

15.24Logosun, beden olduktan ve doğmuş varlıklar için her biri neye muhtaçsa o olduktan sonra, herkesi kazanmak için, eski haline döndüğünü, “başlangıçta Tanrı ile” Tanrı logosu olarak nasılsa öyle olmak üzere kendi görkemine, böyle bir logosa yaraşan görkeme kavuştuğunu anlayabilirsen, onu görkemli tahtında otururken görürsün. İnsanoğlu da, İsa'daki insan olarak anlaşılan, ondan başkası değildir; çünkü “Rabbe bağlanıp” onunla “tek ruh” olanlardan çok daha fazla, bu insan logosla bir olur.

Kurtarıcı'nın eski haline dönüşünde bunlar gerçekleştiğinde, her şeyi bırakıp ardından gelenler de Mesih'in görkem “bedenine” ve tahtına benzer olarak on iki tahta oturacak ve İsrail'in on iki kabilesini yargılayacaktır. Çünkü adillerin bütün hayatı, iman etmeyen on iki kabileyi yargılayacaktır. Elçiler ve elçilerin hayatına özenip bunu başaranlar, İsrailli oldukları için soylu olan ama soylarına layık işler yapmamış olanları yargılayacaktır.

Belki de Korintlilere söylenen “Dünya sizde yargılanır” sözü uluslardan gelenlere yöneliktir; “Siz de on iki tahta oturup İsrail'in on iki kabilesini yargılayacaksınız” sözü ise elçilere ve elçilerin hayatına özenenlere yöneliktir; bunlar bütün dünyadan daha soylu olan İsrail'i yargılayacaktır. Ama burada İsrail'i İncil'in yüceliğine layık biçimde anla: Soylu, tabiatça üstün, ama iman etmemiş. İsrail'in ardından on iki kabile hakkındaki sözü de yüksek anlama çıkarmak, yani daha soylu ruhların genel olarak on iki bölüğü olduğunu, bunların üstün bir kısmının önde, geri kalan on birin ikinci sırada dizildiğini söylemek bizi aşar. Çünkü bu kadar yüce şeyleri göremeyiz ki Yusuf'un peygamberlik rüyası denebilecek rüyanın gösterdiği gibi, İsrail'in on iki kabilesinin babalarının nasıl on iki yıldız olduğunu ortaya koyabilelim. Yargılanan her İsrailli de, adeta, adaşı olan bir yıldız tarafından ya da yıldıza benzeyen bir elçi ve elçi hayatı yaşamış biri tarafından yargılanacaktır.

15.24

Εἰ δὲ δύνασαι νοῆσαι τὸν λόγον ἀποκαταστάντα μὲν μετὰ τὸ γεγονέναι αὐτὸν σάρκα καὶ ὅσα γέγονε τοῖς γεννητοῖς, γινόμενος αὐτοῖς ὅπερ ἕκαστος αὐτὸν <ἐαυτῷ> ἔχρῃζε γενέσθαι, ἵνα τοὺς πάντας κερδήσῃ, καὶ ἀποκαταστάντα, ἵνα γένηται ὁποῖος »ἦν ἐν ἀρχῇ τὸν θεόν«, (θεὸς λόγος ὢν) ἐν τῇ ἰδίᾳ δόξῃ, ὡς λόγου τοιούτου δόξῃ. ὅψει αὐτὸν καθεζόμενον ἐπὶ θρονου νου δόξης αυτοῦ, καὶ οὐχ ἔτερον αὐτοῦ τὸν υἰὸν τοῦφ ἀνθρώπου, τὸν κατὰ τὸν Ἰησοῦν ἄνθρωπον νοούμενον· ἓν γὰρ οὖτος τῷ λόγῳ γίνεται, παντὸς μᾶλλον τῶν διὰ τὸ κολλᾶσθαι »τῷ κυρίῳ« γινομένων »ἓν πνεῦμα« πρὸς αὐτόν. τότε δέ, ἡνίκα ἂν ταῦτα ἐν τῇ ἀποκαταστάσει τοῦ σωτῆρος γένηται, καὶ οἱ ἀφέντες πάντα καὶ ἀκολουθήσαντες αὐτῷ καθεδοῦνται, ὡς σύμμορφοι γενόμενοι »τῷ σώματι« καὶ τῷ θρόνῳ τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ, ἐπὶ θρόνους δώδεκα κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ. ὁ γὰρ ὅλος βίος τῶν δικαίων κρινεῖ τὰς μὴ πεπιστευκυίας δώδεκα φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ, καὶ κρινοῦσί γε οἱ ἀπόστολοι καὶ οἱ τὸν ἀποστολικὸν ἐζηλωκότες βίον καὶ κατωρθωκότες τοὺς εὐγενεῖς μὲν (διὰ τὸ εἶναι αὐτοὺς Ἰσραηλίτας) οὐ τὰ ἄξια δὲ τῆς εὐγενείας πεποιηκότας. τάχα δὲ τὸ μὲν »ἐν ὑμῖν κρίνεται ὁ κόσμος« πρὸς Κορινθίους λελεγμένον λέγεται πρὸς τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, τὸ δὲ καθίσεσθε καὶ αὐτοὶ ἐπὶ δώδεκα θρόνους κρίνοντες τὰς δώδεκα φυλὰς τοὺ Ἰσραὴλ πρὸς τοὺς ἀποστόλους καὶ τοὺς τὸν ἀποστολικὸν βίον ἐζηλωκότας, κρινοῦντας τοὺς εὐγενεστέρους τοὺ ὅλου κόσμου ὄντας τὸν Ἰσραήλ. ἀλλὰ νόησον ἐν τούτοις ἀξίως τῆς μεγαλονοίας τοῦ εὐαγγελίου τὸν Ἰσραὴλ εὐγενῆ μὲν καὶ πεφυκότα κρειττόνως, οὐ πεπιστευκότα δέ. ἀνάγειν δὲ μετὰ τὸν περὶ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ τὸν περὶ τῶν δώδεκα φυλῶν λόγον (ὥστε δώδεκα τάγματα εἰπεῖν γενικὰ ψυχῶν καὶ εὐγενεστέρων, ὧν αἱ μὲν διαφέρουσαι ἐν ὑπεροχῇ εἰσιν αἱ δὲ καθ᾿ ἕνδεκα μοίρας τεταγμέναι λοιπαὶ <ἐν> τάξει δευτέρᾳ), ὑπὲρ ἧμᾶς ἐστι μὴ τηλικαῦτα θεωροῦντας, ὡς δυνηθῆναι παραστῆσαι πῶς δώδεκά εἰσιν αστέρες οἱ πατέρες τῶν δώδεκα φυλῶν τοῦ Ἰσραήλ, ὥσπερ ἐδήλου τὸ προφητικὸν (ἵν’ οὕτως ονομάσω) ὄναρ τοῦ Ἰωσήφ. οἱονεὶ δὲ καὶ ἕκαστος τῶν κρινομένων Ἰσραηλιτῶν ὑπό τινος ἢ συνωνύμου ἄστρου ἢ ἄστρῳ παραπλησίου ἀποστόλου καὶ τοῦ τὸν ἀποστολικὸν βίον βιώσαντος κριθήσεται.

15.25Şu halde her şeyi bırakıp İsa'nın ardından giden kişi, Petrus'un sorusu üzerine ona söylenenlere erişecektir. Her şeyi değil de ardından sayılanları bırakan kişi ise kat kat fazlasını alacak ve sonsuz hayatı miras alacaktır. Hepsi değil, özellikle söylenenlerin neler olduğu “Ve kardeşlerini ya da kız kardeşlerini bırakan herkes” ve devamından anlaşılmalıdır. Bunun, sade anlamıyla da küçümsenemeyecek bir değeri olduğunu ve bedensel akrabalığın ve her türlü mülkün küçümsenmesine teşvik ettiğini kim olsa kabul eder. Buna yüksek bir anlam verilip verilemeyeceğinden kimisi şüphe edecek, kimisi de düşündüğünü söyleyecektir.

Lafzi anlamda açıktır ki Kurtarıcımıza iman edenlerin birçoğu akrabalarının nefretine uğramış, onları ve bütün mülklerini bırakmayı seçmiştir. Çünkü bedence kardeşlerini, yalnız bedenle akraba olan kız kardeşlerini, bedenlerin ana babasını, bedenin çocuklarını, lanetli topraktaki tarlaları ve evleri başka bir şey için değil, İsa'nın adı uğruna bırakan herkesin kat kat fazlasını alacağına ikna olmuşlardır. Geçici hayatta değil, sonsuz hayatta kat kat, tabir caizse sonsuz kat fazlasını miras alacaktır. Tanrı'nın sözü için bırakılan kardeşlerin ve kız kardeşlerin kat kat fazlasını anlatmak kolaydır; bu dünyada bile imandaki kardeşler, iman edenlerin imansızlık yüzünden bıraktıklarından kat kat fazladır. Aynı şekilde insan bıraktığı ana babanın yerine bütün kusursuz piskoposları ve suçsuz presbiterleri alır; çocuk yaşındaki herkesi de çocuk olarak alır. Ama bıraktığı tarlaların ve evlerin kat kat fazlasını nasıl miras aldığını aynı şekilde açıklayamaz; meğer zorlayıp bunu birkaç kişi için göstersin ki bu makul değildir. Tarlaları ve evleri bir kez alegoriyle yorumlayan, tutarlı olmak için bunlardan yukarıdakileri de öyle açıklamak zorunda kalır.

Sanırım kutsal ve bahtiyar kuvvetler arasında, “Mesih'in boyunun ölçüsünü” kavramış olanlardan “olgun erkekliğe” erişenler kardeştir; Mesih'e yalnız insanlardan değil, sanırım diğer kuvvetlerden de “temiz bir bakire” olarak sunulan herkes kız kardeştir. Bu türden ana babalar, İbrahim'e “Sen babalarına esenlikle gideceksin, güzel bir yaşlılıkta bakılacaksın” sözüyle kastedilenlerden başka kim olabilir? Bunlar da o babalar gibi başkalarının babası olurlarsa İbrahim gibi kat kat çocuk alacaklardır.

Bırakılanların kat kat fazlası olan tarlaları ve evleri de bana ilahi cennetin rahatlığında ve Tanrı'nın şehrinde anla. O şehir hakkında “görkemli şeyler söylendi”, “Tanrı onu koruduğunda burçlarında tanınır”. Oradaki evleri miras alanlara “Duyduğumuz gibi gördük, kuvvetlerin Rabbinin şehrinde, Tanrımızın şehrinde” denir, onun hakkında “Burçlarını paylaşın” denir. Bunlar üzerine sonsuz hayatı miras almak bahtiyarlıktır; miras olarak bu kadar tarlaya, Tanrı'nın işlediği bu kadar ağaca ve kardeşlerini ya da kız kardeşlerini ve diğerlerini bırakan herkesin rahata ereceği, seçme canlı taşlardan yapılmış evlere sahip olmak...

15.25

Εἰ μὲν οὖν τις πάντα ἀφῆκε καὶ ἠκολούθησε τῷ Ἰησοῦ, τῶν εἰρημένων πρὸς τὸν Πέτρον κατὰ τὴν πεῦσιν αὐτοῦ τεύξεται· εἰ δὲ οὐ πάντα μὲν τὰ δὲ ἐπιφερόμεαν, ὁ τοιοῦτος πολλαπλασίονα λήψεται καὶ ζωὴν αἰώνιον κληρονομήσει. τίνα δὲ οὐ πάντα ἀλλ’ εἰδικῶς λελεγμένα, κατανοητέον ἐκ τοῦ καὶ πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺς ἢ ἀδελφὰς καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ τοῦτο δὲ ὅτι μὲν ἔχει οὐκ εὐκαταφρόνητον λόγον καὶ κατὰ τὸ ἁπλοῦν τῆς ἐκδοχῆς καὶ προτρεπτικὸν τῆς ἐκδοχῆς καὶ προτρεπτικὸν ἐπὶ τὸ πάσης σαρκικῆς συγγενείας καταφρονεῖν καὶ πάσης τῆς κτήσεως. πᾶς ὁστισοῦν ὁμολογήσει. εἰ δὲ καὶ τοῦτο ἐκιδέχεται ἀναγωγήν, ὁ μέν τις διστάσει ὁ δὲ καὶ ἀποφανεῖται ὅ τι ἔχει. καὶ σαφές γε κατὰ τὸ ῥητὸν ὅτι πολλοὶ τῶν πιστευσάντων εἰς τὸν σωτῆρα ἡμῶν ἑμισήθησαν ὑπὸ συγγενῶν καὶ εἵλαντο τούτους καὶ πᾶσαν κτῆσιν καταλιπεῖν ὑπὲρ τοῦ πεισθέντες ὅτι πᾶς ὅστις ἀφῆκε τοὺς κατὰ σάρκα ἀδελφοὺς καὶ τὰς συγγενεῖς μόνῳ τῷ σώματι ἀδελφὰς καὶ γονεῖς τῶν σωμάτων καὶ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς καὶ τοὺς ἐν τῇ ἐπικαταράτῳ γῇ ἀγροὺς καὶ τὰς ἐν αὐτῇ οἰκίας, ἄλλο τι ἀλλ’ ἕνεκεν τοῦ ὀνόματος Ἰησοῦ, πολλαπλασίονα λήψεται· πολλαπλασίονα γὰρ καὶ (εἰ δεῖ οὕτως ὀνομάσαι) ἀπειροπλασίονα οὐκ ἐν προσκαίρῳ ζωῇ, ἀλλ’ ἐν αἰωνίῳ γενόμενος, κληρονομήσει αὐτά. πολλαπλασίονας μὲν γὰρ ἀδελφοὺς καὶ ἀδελφὰς ὧν τις ἀφῆκε διὰ τὸν τοῦ θεοῦ λόγον, εὐχερὲς διηγήσασθαι· καὶ γὰρ ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ πολλαπλασίους οἱ κατὰ τὴν πίστιν ἀδελφοὶ τῶν δι’ ἀπιστίαν καταλελειμμένων ὑπὸ τῶν πιστευσάντων. οὕτω δὲ καὶ γονεῖς πάντας τοὺς ἀνεπιλήπτους ἐπισκόπους καὶ τοὺς ἀνεγκλήτους πρεσβυτέρους λαμβάνει τις, ἀνθ’ ὧν καταλέλοιπε δού· ὁμοίως δὲ καὶ τέκνα πάντας τοὺς ἡλικίαν ἔχοντας τέκνων. πῶς δὲ πολλαπλασίονας ἀγροὺς ἢ οἰκίας ὧν τις καταλέλοιπε κλγρονομεῖ, οὐκέτι ὁμοίως ἀποδοῦναι δύναται, ἂν μὴ ἄρα τις βιασάμενος ἐπ’ ὀλίγων τὸ τοιοῦτον παραστήσῃ, ὅπερ οὐκ εὔλογον· ἅπαξ δὲ ἀλληγορῶν τοὺς ἀγροὺς καὶ τὰς οἰκίας ἀναγκασθήσεται κατὰ τὸ ἀκόλουθον καὶ τὰ ἀνωτέρω τούτων ἀπόδοῦναι. Εἰσὶν οὖν (οἶμαι) ἐν ταῖςμακαρίαις ἁγίαις καὶ μακαρίαις δυνάμεσιν ἀδελφοὶ οἱ »εἰς ἄνδρα τέλειον« κατηντηκότες τῶν τὸ »μέτρον τῆς ἡλικίας τοῦ χριστοῦ« κεχωρηκότων καὶ ἀδελφαὶ πάντες οἱ παρθένος ἀγνὴ παραστησάμενοι Χριστῷ οὐκ ἀπˆ’ ἀνθρώπων (οἶμαι) μόνον, ἀλλὰ καὶ τῶν λοιῶν δυνάμεων. γονεῖς δὲ τοιοῦτοι εἶεν ὰν τίνες ἢ περὶ ὧν εἴρηται πρὸς τὸν Ἀβράμ· »σὺ δὲ ἀπελεύσῃ πρὸς τοὺς πατέρας σου μετ’ εἰρήνης, τραφεὶς ἐν γήρᾳ καλῷ«; εἰ δὲ γίνονταί ποτε οὗτοι (ἀνάλογον ἐκείνοις τοῖς πατράσιν) ἑτέρων πατέρες, τοῖς πατράσιν) ἑτέρων πατέρες,, πολλοαπλάσιον καὶ τέκνα λήψονται ὁμοίως τῷ Ἀβραάμ. καὶ τοὺς ἀγροὺς δὲ καὶ τὰς οἰκίας πολλαπλασίονας τῶν καταλειπομένων νόει μοι ἐν τῇ ἀναπαύσει τοῦ θείου παραδείσου καὶ τῇ πόλει τοῦ θεοῦ, περὶ ἧς »δεδοξασμένα ἐλαλήθη«. ἧς »ὁ θεὸς ἐν ταῖς βάρεσι γινώσκεται, ὅταν ἀντιλαμβάνηται λαμβάνηταί αὐτῆς«, ἧς »ὁ θεὸς ἐν πρὸς τοὺς τὰς ἐκεῖ οἰκίας κληρονομοῦντας· »κααθάπερ ἠκούσαμεν, οὕτως εἴδομεν ἐν πόλει κυρίου τῶν δυνάμεων, ἐν πόλει τοῦ θεοῦ ἡμῶν«, περὶ ἧς λέγεται· »καταδιέλεσθε τὰς βάρεις αὐτῆς«. ἐπὶ τοιούτοις δὴ κληρονομεῖν τὴν αἰώνιον ζωὴν μακάριον, τοσούτους ἔχοντας κληρονομ <ίαν αγρ>οὺς καὶ τοσαῦτα δένδρα ὑπὰθεοῦ γεωργούμενα καὶ οἰκίας ἐκ θεοῦ γεωργούμενα καὶ οὐκίας ἐκδοχῆς λίθων ζώντων, ἐν αἷς ἀναπαύσεται πᾶς ὅστις ἀφῆκεν ἀδελφοὺςἢ ἀδελφὰς καὶ τὰ λοιπά.

15.26Bundan sonra “Ama birçok ilk son, birçok son da ilk olacaktır” sözü gelir. Bu sözün daha sade anlamıyla da, Tanrı'nın logosuna yeni yaklaşanları, inançta yaşlandığı sanılan birçok kişinin ötesine geçip onlardan üstün bir hayata ve söze yükselmeye teşvik edebilecek bir yanı vardır. Çünkü ne zaman, sonradan iman edenlere engel olur ne de kötü ana babalar, kendilerini kusursuz mücadele edenler olarak ortaya koyanlara engel olur. Hıristiyan babalardan Hıristiyanlık içinde yetişmekle övünen kibri yıkmak da bir mücadeledir; hele kişi babalarıyla ve kilisede başköşeye layık görülmüş, piskoposluk tahtına, presbiterlik şerefine ya da Tanrı'nın halkına diyakonluğa yükselmiş atalarıyla övünüyorsa. Her ikisi de “Birçok ilk son, birçok son da ilk olacaktır” sözünü öğrenince, ne ilk olduğunu sanıp büyüklük taslayacak ne de Hıristiyanlığın öğretilerini öncekilerden sonra aldığı için daha az bir şeye sahipmiş gibi yılıp alçalacaktır.

Sanırım bu sözün başka bir anlamı da var; bizi bir anda şu duruma dikkat çektirebilir: Bizden önce ilk diye anılan, İsrail'den gelenlerin çoğu İsa'ya inanmayıp ona ihanet ettikleri için son olmuştur. Son olan biz ise, inançta sebat eder, “gururlanmayıp alçak gönüllülerle birlikte olur”, ataların köküne ve babaların sözündeki yağlılığa ortak olarak ruhani kanunun ve onunla orantılı anlaşılan peygamberlerin maksadıyla birleşirsek ilk olabiliriz. Biz sonlar ilk olacağız; o ilkler ise imansızlık yüzünden iyi zeytinden kesilip son olmuşlardır. Çünkü Mesih dünyaya “yargı için” geldi; uluslar olan “görmeyenler görsün” ve İsrail olan “görenler” imansızlıkları yüzünden “kör olsun” diye. Böylece son olanlar ilk oldu, bizden önceki ilk İsrail ise son ve “aşağının aşağısı” oldu.

“Bir kimse ilk olmak isterse herkesin sonuncusu olacaktır” sözü de şöyle anlaşılabilir: Sanki şöyle demiştir: İsrail'de son sayılan, uluslardan bana inananlar şimdi ilkliği alıyor; İsrail'de inanmayanların bütün halkı ise, “zaman bakımından” ilk sayılsalar da Tanrı katında son sayılmaktadır. Hakiki ilkliği elde etmek isteyen, şimdiki İsrail'in son saydıkları arasına katılsın. Çünkü kendilerini ilk sananlar arasında olmak isteyen, ilklik uluslara geçtiğine göre ondan düşecek, sonlar arasında sayılacaktır. Uluslardan gelenler iman sayesinde baş, imansız İsrail ise imansızlığı yüzünden kuyruk olmaktadır.

Bu yoruma göre birçokları, ama hepsi değil, ilklerden son olacak; yine sonlardan birçokları ilk olacaktır. Ama son gelen ve uluslardan iman edenlerle birlikte sayılıyor görünen herkes ilkler arasında sayılmaz. Çünkü ilk olup yine de ilk kalanlar vardır; İsrailli ve İbrahim'in soyundan olan Mesih'in elçileri gibi. Son olup yine son kalanlar da vardır; kilisedenim diyenlerden çok daha aşağı bir hayat sürenler gibi...

15.26

Μετὰ τοῦτό ἐστι τὸ πολλοὶ δὲ ἔσονται πρῶτοι 30 ἔσχατοι καὶ ἔσχατοι πρῶτοι. καὶ τοῦτο δὲ ἔχει μέν τινα καὶ κατὰ τὸν ἁπλούστερον νοῦν προτρέψα- σθαι δυνάμενα τοὺς ἄρτι προσερχομένους τῷ θείῳ λόγῳ ἐπὶ τὸ ἀναβῆναι παρὰ πολλοὺς τῶν νομιζομένων ἐγγεγηρακέναι τῇ πίστει ἐπὶ τὸν ὑπὲρ αὐτοὺς βίον καἲ λόγον, ὡς οὐκ ἐμποδίζοντος οὔτε χρόνου τοῖς ὕστερον πιστεύουσιν οὔτε γονέων μοχθηρῶν τοῖς αὑτοὺς ἀνεγκλήτως ἀγωνιζομένους παραστήσασιν. ἀγὼν δέ ἐστι καὶ καθελεῖν οἴημα διὰ τὸ ἐκ πατέρων <Χριστιανῶν> ἀνατετράφθαι ἐν Χριστιανισμῷ μέγα φρονούντων, καὶ μάλιστα ἐπὰν τύχῃ πατράσιν ἐπαυχεῖν καὶ προγόνοις προεδρίας ἠξιωμένοις ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ, ἐπισκοπικοῦ θρόνου ἢ πρεσβυτερίου τιμῆς ἢ διακονίας εἰς τὸν λαὸν τοῦ θεοῦ· ἀμφότεροι γὰρ διδαχθέντες τὸ πολλοὶ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι καὶ ἔσχατοι πρῶτοι ὡπομνησθήσονται μέτε ἐπὶ τῷ νομίζειν εἶναι πρῶτοι μέγα φρονεῖν μήτε συστέλλεσθαι καὶ ταπεινοῦσθαι, ὡς ἔλαττόν <τι> ἔχοντες τῶν προτέρων διὰ τὸ ἔσχατοι ἐκείνων τὰ τοῦ Χριστιανισμοῦ παρειληφέναι δόγματα. Ἔχει δ’ οἶμαι τὸ ῥητὸν <καὶ ἕτερον> λόγον ἀθρόως ἡμᾶς ἐπιστῆσαι δυνάμενον τοῖς πολλοῖς πρὸ ἡμῶν πρώτοις χρηματίσασιν ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ γενομένοις διὰ τὴν εἰς τὸν Ἰησοῦν ἀπιστίαν καὶ προδοςίαν ἐσχάτοις, καὶ ἠμῖν τοῖς ἐσχάτοις τὰ πρωτεῖα δυναμέηοις λαβεῖν, ἐὰν ἐπιμένωμεν τῇ πάστει »μὴ ὑμηλοΦρονοῦντες ἀλλὰ τοῖς ταπεινοῖς συνΣαντες τῇ ῥίζῃ τῶν πατριαρχῶν Καὶ τῇ ἀπὸ τοῦ λόγου τῶν πατέρων 15 πιότητι συμφυεῖς γενώμεθα τῷ βουΛήματι τοῦ πνευματικοῦ νόμου καὶ Τῶν ἀνάλογον αὐτῷ νοουμένων προΦητῶν, ἡμεῖς οἱ ἔσχατοι ἐσόμεθα πρῶτοι, Κἀκεῖνοι οἱ πρῶτοι, διὰ τὴν ἀπιΣτίαν ἐκκοπέντες ἀπὸ τῆς καλλιεΛαίου Λεγόνασιν ἔσχατοι· καὶ γὰρ διὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν »εἰς κρίμα« τῷ κόσμῳ ἐπιδημήΣαντος, ἵνα (τὰ ἔθνη) »οἱ μὴ βλέΠοντες βλψωσι καὶ οἱ βλέποντες (Ἰσραὴλ) τυφλοὶ μένωνται« διὰ τὴν ἀπιστίαν, »ὁ«μὲν» πρῶτοι, ὁ δὲ πρὸ ἡμῶν Ἰσραὴλ ὁ πρῶτος γέγονεν ἔσχατος καὶ »κάτω κάτω«. Οὕτω δὲ δύναται νοεῖσθαι καὶ τὸ »εἴ τις δέλει πρῶτος Εἶναι, ἔσται πάντων ἔσχατος«, ὡς Εἰ ἔλεγεν· ἐπεὶ νῦν τὰ πρωτεῖα Λαμβάνουσιν οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν εἰς ἐμὲ πιστεύοντες ἔσχατοι νομιζόμενοι ἐν τῷ Ἰσραήλ, ἔσχατοι δὲ κρίνονται Παρὰ τῷ θεῷ ὅλος ὁ λαὸς Τῶν ἀπιστηςάντων ἐν Ἰσραήλ, Κἂν νομίζωνται »διὰ τὸν χρόνον« εἶναι πρῶτοι. Εἴ τις <οὖν> βούλεται τὸ ἀληθινὸν πρῶτον ἀναλαβεῖν, γενέσθω ἐν τοῖς ὑπὸ τοῦ νῦν Ἰσραὴλ ἐσχάτοις εἶναι νενομισμένοις· ὃς ἂν γὰρ θέλῃ ἐν τοῖς οἰομένοις εἶναι πρώτοις, τῶν μὲν πρωτείων ἐπὶ τὰ ἔθην μεταβεΒηκότων ἀποπεσεῖται, ἐν δὲ ἐσχάτοις ἀριθμηθήσεται· καὶ γὰρ οἱ μὲν ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κεφαλὴ διὰ τὴν πίστιν γίνονται, ὁ Δὲ ἄπιστος Ἰσραὴλ διὰ τὴν ἀπιστίαν Οὐρά. Κατὰ τοῦτον τὸν λόγον πολλοὶ μὲν (οὐ πάντες δὲ) ἔσονται ἐκ πρώΤων ἔσχατοι καὶ πάλιν πολλοὶ Μὲν τῶν ἐσχάτων ἔσονται πρῶτοι. Οὐ μὴν εἴ τις ἔσχατος προσελήλυθε, Τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν πιστέύουσι Συναριθμεῖσθαι δοκῶν, οὗτος ἐν Πρώτοις λογισθήσεται. Εἰσὶ γὰρ καὶ πρῶτοι < γενόμενοι καὶ Οὐδὲν ἧττον διαμένοντες> πρῶτοι, ὡς οἱ τοῦ Χριστοῦ ἀπόστο-| Λοι, Ἰσραηλῖται τυγχάνοντες καὶ ἀκ σπέρματος Ἀβραάμ. Καὶ εἰσὶν ἔσχατοι <οὐδὲν ἧττον διαμένοντες> ἔσχατοι, οἱ πολλῷ ὑποδεέστερον βιοῦντες τῶν ἀπὸ τῆς ἐκκληςίας χρηματιζόντων ***.

15.27Bundan sonra şuna dikkat et: Melekler soyunun, son sayılan insan soyundan daha değerli olduğu için ilk olduğunu söyleyebilir misin? Eyüp'te yazıldığı gibi “Yıldızlar yaratıldığında bütün melekleri Tanrı'yı övdü”; çünkü yalnız insandan değil, kendilerinden sonraki bütün yaratılıştan daha eski ve daha değerlidirler. Böylece biri şunu söylemeye cüret edebilir: İlk olan birçok melek bazı insanların sonuncusu olur; birçok insan da,

15.27

Μετὰ ταῦτα ἐπίστησον εἰ δύνασαι τὸ τῶν ἀγγέλων γένος πρῶΤον ὡς τιμι <ώτερ> ον λέγειν εἶναι Τοῦ τῶν ἀνθρώπων γένο <υς νομιΣο> μένων ἐσχάτων. καὶ γὰρ ὡς ἐν τῷ Ἰὼβ γέγραπται· »ὅτε ἐγεννήθησαν ἄστρα, ᾔνεσαν Τὸν θεὸν πάντες οἱ ἅγγελοι αὐτοῦ«, ὡς πρεσβύτεροι καὶ τιμιώτεροι οὐ μόνον τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ καὶ πάσης τῆς μετ’ αὐτοὺς κοσμοποιίας. <καὶ οὕτως ἄν τις> τολμήσαι ἀποφήνασθαι ὄτι πολλοὶ μὲν ἀγγέλων οἳ πρῶτοι ἦσαν ἀν30θρώπων γίνονταί τινων ἀνθρώπων ἔσχατοι, πολλοὶ δὲ καὶ τῶν ἀν-

sv.10.p.430meleklere göre tabiatça son oldukları halde, hayatları ve Tanrı'nın logosu sayesinde, ilkler arasında yer alıp bazı sebeplerle son olan bazı meleklerden önce gelirler. Petrus'un Birinci Mektubu'ndan ve Pavlos'un Korintlilere Birinci Mektubu'ndan bunun için sözler alırsan, bu görüşün sağlam olduğuna ikna olursun. Petrus şöyle der: “Şimdi görmeseniz de (yani İsa Mesih'i) ona iman ederek sevinirsiniz” ve devamı, “meleklerin görmeyi arzuladığı şeyler” sözüne kadar. Pavlos da şöyle der: “Melekleri yargılayacağımızı bilmiyor musunuz? Hele bu hayatın işlerini...” Şunu düşün: Bu melekler “kendi yönetimlerini” korudukları ve “kendi meskenlerini” bırakmadıkları sürece, “ruhları toza kadar alçalmış” insanlardan çok üstündü ve onların ilkiydi; çünkü o insanlar

sv.10.p.430

Θρώπων οἳ ἔσχατοι τῇ φύσει τυγχάνουσι τῶν ἀγγέλων γίνονται διὰ τὸν βίον καὶ τὸν τοῦ θεοῦ λόγον τινῶν ἀγγέλων (ἐν πρώτοις μὲν τεταγμένων, γενομένων δὲ ἔκ τινων αἰτιῶν ἐσχάτων) πρῶτοι. παραλαβὼν δὲ εἰς τοῦτο ἀπό τε τῆς <Πέτρου> πρώτης ἐπιστολῆς καὶ τῆς Παύλου πρὸς Κορινθίους προτέρας ῥητὰ προσαχθήσῃ ὡς ὑγιῶς εἰρημένῳ τῷ λόγῳ. λέγει γὰρ ὁ μὲν Πέτρος· »εἰς ὃν ἄρτι μὴ ὁρῶντες (δηλονότι Ἰησοῦν Χριστὸν) πιστεύοντες δὲ ἀγαλλιᾶτε« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ »εἰς ἃ ἐπιθυμοῦσιν ἄγγελοι παρακύψαι«· ὁ δὲ Παῦλος· »ἢ οὐκ οἴδατε ὅτι ἀγγέλους κρινοῦμεν, μήτι γε βιωτικά«; ὄρα οὖν εἰ μὴ οὗτοι μέν, ὅσον ἐτήρουν »τὴν ἑαυτῶν ἀρχὴν« καὶ οὐκ ἀπέλιπον »τὸ ἴδιον οἰκητήριον«, πολλῷ ἀνθρώπων διέφερον καὶ ἦσαν αὐτῶν πρῶτοι, ὧν ἀνθρώπων »ἐταπεινώθη εἰς χοῦν ἡ ψυχὴ« γενομέ-

sv.10.p.431alçalmışlık bedeni içindedir ve güç bela “Ben ne zavallı bir insanım! Beni bu ölüm bedeninden kim kurtaracak?” der. İnsanlar ise, meleklerle karşılaştırıldığında son oldukları halde, “kendi yönetimlerini” korumayıp “kendi meskenlerini” bırakan meleklerin ilki olurlar; “On şehir üzerinde yetki sahibi ol” ya da “Beş şehir üzerinde yetki sahibi ol” sözüne göre yönetimi alırlar. Meleklerin meskeninde olanlardan bazıları oradan ayrılmıştır, insanlar ise, göklerin krallığına götüren şeyleri yaptıklarında ilk olurlar. Çünkü yeryüzündekiler göktekilerin sonuncusu, göktekiler yeryüzündekilerin ilkidir. Göktekilerden ve ilklerden birçoğu son olur, “büyük günün yargısına kadar karanlıkta sonsuz bağlarla” tutulur; yeryüzünde doğmuş sonlardan birçoğu ise

sv.10.p.431

νων εν τῳ τῆς ταπεινωσεως σωματι καὶ μόγις ποτέ λεγόντων τὸ »ταλαίπωρος ἐγὼ ἐγὼ ἄνθωπος· τίς με ῥύσεται ἐκ τοῦ σώματος τοῦ θανάτου τούτου« οἱ δέ ἄνθρωποι, ὅσον εἰς σύγκρισιν ἀγγέλων ἔσχατοι τυγχάνοντες, γίνονται ἀγγέλων πρῶτοι τῶν μὴ τηρησάντων »τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν« ἀλλὰ ἀπολιπόντων »τὸ ἴδιον οἰκητήριον«, λαμβάνοντες τὴν ἀρχὴν κατὰ τὸ »ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνων δέκα πόλεων« ἣ »ἴσθι ἐξουσίαν ἔχων ἐπάνω πέντε πόλεων«. γενόμενοι δὲ ἐν οἰκητηρίῳ ἀγγέλων τινὲς ἀπολελοίπασιν ποσιν 〈οὐτό, γίνονται δέ πρῶτοι ἄνθρωποι,> ἐπὰν ποιήσωσι αὐτοῖς τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας τὰ ἀνάγοντα αὐτοὺς ἐπ αὐτήν · καὶ γὰρ οἱ μέν ἐν γῇ τῶν οὐρανίων ἔσχατοι, οἱ δέ ἐν οὐρανῷ τῶν ἐν γῇ πρῶτοι. καὶ γίνονται πολλοὶ μὲν τῶν οὐρανίων καὶ πρώτων ἔσχατοι, »εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς ἀϊδίοις ἐν ζόφῳ« τηρούμενοι· πολλοὶ δὲ τῶν ἐσχάτων καὶ ἐπὶ γῆς γένεσιν ἀνειληφότων

sv.10.p.432yükselerek ilk olur; öyle ki cesaretle “Bizim yurttaşlığımız göklerdedir” der. “Gökten” şimşek gibi düşen kişi de ilkti; “bütün yollarında” kusursuz yürüdüğü sürece. Sonunda onda suç bulundu ve ölüler diyarına inerek son oldu; öyle ki onu görenler şaşırıp şöyle dedi: “Sen de bizim gibi tutuldun, aramızda sayıldın. Görkemin, büyük sevincin ölüler diyarına indi.” Aynı şekilde akılsız ve söz dinlemeyen, “türlü arzulara ve hazlara kul olan, kötülük ve kıskançlık içinde yaşayan”, nefret edilen ve nefret eden herkes son idi; ama “Kurtarıcımız Tanrı'nın tatlılığı ve insan sevgisi göründüğünde”, “yeniden doğuş banyosu ve Kutsal Ruh'un yenilemesiyle” ilk oldu ve “Beni kabul eden, beni göndereni kabul eder” diyeni kabul etti.

Buna göre kurtulacak olanları ilk, böyle bir kurtulanlar sırasına layık olmayıp cezaya ve terk edilmeye layık olanları son saydık; “ulusların tamamı girene” kadar ya da

sv.10.p.432

ἀναβαίνοντες, ὥστε τεθαρρηκότως λέγειν· ἡμῶν δέ τὸ πολίτευμα ἐν ουρανοις υπαρχει«, 〈πρῶτοι γίνονται〉. καὶ αὐτός γε ό ὡς ἀστραπὴ »ἐκ τοῦ οὐρανοῦ« πεσὼν πρῶτος ἦν, ἡνίκα περιεπάτει »ἐν πάσαις ταῖς ὁδοῖς αὐτοῦ« ἄμωμος, ἕως εὑρέθη ἀνομία ἐν αὐτῷ καὶ γέγονεν ἔσχατος εἰς ᾄδου καταβάς, ὡς τοὺς ἰδόνοτας αὐτὸν θαυμάζειν ἐπ' αὐτῷ, καὶ λέγειν· »καὶ σὺ ἑάλως ὥσπερ καὶ ἡμεῖς, ἐν ἡμῖν δὲ κατελογίσθης. κατέβη εἰς ᾅδου ἡ δόξα σου, ἡ πολλὴ εὐφροσύνη σου«. οὕτω δέ καὶ ἔσχατος ἦν πᾶς καὶ ἀνόητος καὶ ἀπειθής, δουλεύων »ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς ποικίλαις, ἐν κακίᾳ καὶ φθόνῳ« διάγων, στυγητὸς καὶ μισῶν, ἀλλὰ γέγονε πρῶτος, »ὅτε ἡ χρηστότης καὶ ἡ φιλανθρωπία ἐπεφάνη τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ« »διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας κοὶ ἀνακαινώσεως πνεύματος ἁγίου«, κοὶ ἐδέξατο τὸν εἰπόντα· »ὁ δεχόμενος ἐμὲ δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με«. Ἀλλὰ κατὰ μὲν ταῦτα πρώτους ἀποδεδώκαμεν τοὺς σωθησομένους, ἐσχάτους δέ τοὺς μὴ ἀξίους τῆς τοιαύτης τῶν σωθησομένων τάξεως ἀλλὰ κολάσεως καὶ τοῦ ἐγκαταλειφθῆναι, | ἤτοι ἔως »τὸ πλήρωμα τῶν Μνῶν εἰσέλθῃ« ἢ ἕως ἐκπληρώσωσι

sv.10.p.433kendi günahlarının cezasını doldurana kadar. Ama “Birçok ilk son, birçok son da ilk olacaktır” sözünün ardından gelen mesel, meseldeki “sonların” da kurtulacağını vaat eder: Bunlar çalışmaya ilk başlamış, ücreti ise en son almışlardır; bu yüzden ilk olup son sayılmışlardır. Mesel bunlardan, işe son çağrılıp ücreti ilk alanları ayırır; bunlar, ev sahibine söylenerek “Bu sonuncular bir saat çalıştı, onları günün yükünü ve sıcağını çeken bizlere eşit tuttun” diyenlerle aynı ücreti alanlardır. İşe son çağrılanlara, ücreti ilk aldıkları için ilk denir.

Tanrı'ya dua edip “Rabbimiz İsa Mesih'in adını” çağırarak meseli ortaya koyalım ve bakalım, onun hakkında neyi incelemek, söylemek ya da yazdırmak bize verilecek. Mesel şöyledir: “Göklerin krallığı, sabah erkenden

sv.10.p.433

τὰ περὶ τῶν ἰδίων ἁμαρτημάτων. ἡ μέντοι ἐπιφερομένη τῷ πολλοὶ δέ ἔσονται πρῶτοι ἔσχατοι καὶ ἔσχατοι πρῶτοι παραβολὴ σῴζεσθαι μέν ἐπαγγέλλεται καὶ τοὺς <ἐσχάτους> τῆς παραβολῆς, μέν ἐργασαμένους, ἐσχάτους δὲ λαμβάνοντας τὸν μισθὸν κοὶ διὰ τοῦτο πρώτους ὄντας καὶ εἰς ἐσχάτους λελογισμένους. διαφέρειν δὲ αὐτῶν λέγει τοὺς ἐσχάτους μέν ἐπὶ τὰ ἔργα κεκλημένους, ἀπολάβόντας δὲ τὸν μισθὸν οὐ μόνον πρώτους ἀλλὰ καὶ ἴσον τοῖς γογγύσασι κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου καί εἰρηκόσιν· οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν, καὶ ἴσους αὐτοὺς ἐποίησας ἡμῖν τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα« καὶ πρῶτοί γε οἱ ἔσχατοι κληθέντες ἐπὶ τὸ ἔργον λέγονται παρὰ τὸ πρώτους αὐτοὺς εἰληφέναι τὸν μισθόν. θεῷ δὲ εὐξάμενοι καὶ ἀπικαλεσάμενοι »τὸ ὄνομα τοῦ κυρίου ἠμῶν Ἰησοῦ <Χριστοῦ> « ἐκθώμεθα τὴν παραβολὴν καὶ ἴδωμεν, τίνα ἡμῖν ἐξετάσαι καὶ εἰπεῖν εἰς αὐτὴν ἢ καὶ ὑπαγορεῦσαι δοθήσεται· ἔχει δέ οὕτω. Ὁμοία ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν ἀνθρώπῳ οἰκο-

sv.10.p.434işçi tutmak için çıkan ev sahibi bir adama benzer” ve devamı,

sv.10.p.434

δεσπότη, ὅστις ἐξῆλθεν ἅμα μισθώσασθαι ἐργάτας καὶ τὰ ἐξῆς ἔως τοῦ

sv.10.p.435“Çünkü çağrılanlar çok, seçilenler azdır” sözüne kadar (20, 1–16).

Bütün mesel, sonradan işe gelenlerin ilk çağrılmış gibi ücreti nasıl ilk aldığını, ilk çağrılanların ev sahibi katında nasıl son sıraya kondukları için ücretlerini en son aldıklarını öğrenmemiz için aktarılmış olabilir. Şunu bilmek gerekir: “Hikmet ve bilgi hazineleri kendisinde gizli olan” İsa'nın meseli olarak incelendiğinde, sırda saklı hikmetin öyle çok öğretisine işaret ettiği, bunları bulabilenlerce görülecektir ki, Kurtarıcı'nın özellikle bu mesel için “Ağzımı meseller için açacağım, başlangıçtan beri olan muammaları söyleyeceğim” ve “dünyanın kuruluşundan beri gizli olanları dile getireceğim” demesi yerindedir. Meseli anlayacak kişinin,

sv.10.p.435

πολλοὶ γάρ εἰσι κλητοὶ ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί. (20, 1—16) Δύναται μέν οὖν ἡ πᾶσα παραβολὴ διὰ τοῦτο παρειλῆφθαι, εἰς τὸ μαθεῖν ἡμᾶς πῶς οἱ ἔσχατοι ἐλθόντες εἰς τὸ ἔργον ὡσεὶ πρῶτοι κληθέντες θέντες τὸν μισθὸν ἔλαβον πρῶτοι, καὶ τίνα τρόπον οἱ πρῶτοι κληθέντες ἐν ἐσχάτῃ χώρᾳ παρὰ τῷ οἰκοδεσπότῃ ἐτάχθησαν, διὸ καὶ τελευταῖοι τὸν μισθὸν ἀπειλήφασι. χρὴ δὲ εἰδέναι ὅτι, ὡς Ἰησοῦ παραβολὴ »ἐν ᾧ οἱ θησαυροὶ τῆς σοφίας καὶ γνώσεώς εἰσιν ἀπόκρυφοι«) ἐξεταζομένη, τοσαῦτα δόγματα τῆς ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένης σοφίας εὑρεθήσεται τοῖς τὰ τοιαῦτα εὑρίσκειν δυναμένοις αἰνισσομένη, ὥστε εὐλόγως ἃν ἐπὶ ταύτῃ μάλιστα εἰπεῖν τῇ παραβολῇ τὸν σωτῆρα τὸ »ἀνοίξω ἐν παραβολαῖς τὸ στόμα μου, φθέγξομαι προβλήματα ἀπ᾿ ἀρχῆς« κοὶ »ἐρεύξομαι κεκρυμμένα ἀπὸ καταβολῆς«. ἀναγκαῖον γὰρ ἰδεῖν τὸν

sv.10.p.436onda gösterilen günü ve o günün saatlerini görmesi gereklidir; ev sahibinin bağın işlerini beş işçi bölüğüne kur'ayla vermediğini de bilmesi gerekir. Gücü yeten, şunun sebebini araştıracaktır: Ev sahibi sabah erkenden bazı işçileri bağa tuttu, sonra ikinci saatte değil üçüncü saatte başkalarını, ardından dördüncü ya da beşinci saatte değil altıncı saatte, sonra yedinci ya da sekizinci değil dokuzuncu saatte, en sonunda da onuncu değil on birinci saatte. İsa'ya layık bir sebep olmalıdır ki sabah vaktinden sonra üçüncü, altıncı ve dokuzuncu saatlerle üç eşit aralık vardır; ardından sabah ile üçüncü saat arasındaki aralıktan daha kısa bir aralıkla on birinci saatte duranlar gelir. Şuna da dikkat etmek gerekir: Ev sahibi

sv.10.p.436

μέλλοντα νοῆσαι τὴν παραβολὴν τὴν ἐν οὐτῇ δηλουμένην ἡμέραν καὶ τὰς ἐν αὐτῇ ὥρας, καὶ ὅτι οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ό οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος, ἐξετάσει δέ ὁ δυνάμενος τὴν αἰτίαν τοῦ πρω ῒ μισθώσασθαί τινας ἀργάτας εἰς τὸν αμπελῶνα, καὶ μετὰ τοῦτο οὐ περὶ δευτέραν μέν περὶ τρίτην δέ ὥραν ἄλλους, καὶ ἑξῆς ταύτῃ οὐ περὶ τετάρτην ἢ πέμπτην ἀλλὰ περὶ ἔκτην, εἶτα μετὰ τοῦτο 〈οὐ περὶ ἑβδόμην ἢ ὀγδόην, ἀλλὰ περὶ ἐννάτην, την, εἶτα ἐπὶ τέλει οὐ περὶ δεκάτην, ἀλλὰ> περὶ τὴν ἐνδεκάτην. ὀφείλει γάρ τις λόγος εἶναι ἄξιος Ἰησοῦ <τοῦ> τὸν μετὰ τὸν ἐωθινὸν καιρὸν τρία ἴσα διαστήματα τρίτης καὶ ἕκτης καὶ ἐννάτης ὥρας, καὶ μετ’ αὐτὸν ἔλαττον διάστημα τῶν περὶ τὴν ἑνδεκάτην ἑστώτων, ὁπόσον ἦν διάστημα ἀπὸ τοῦ ἅμα πρω ῒ ἐπὶ τὴν τρίτην. οὐ παρέργως δὲ προσεκτέον καὶ τῷ συμπεφωνηκέναι μέν τὸν

sv.10.p.437şafakta tuttuğu ve bağına gönderdiği işçilerle birer dinara anlaşmış, üçüncü saatte çağrılanlara ise belirli bir ücret söylememiş, “Hakkınız neyse vereceğim” demiştir. Altıncı ve dokuzuncu saatte çağrılanlara da aynı şeyi yaptığına dikkat etmek gerekir. Bütün gün boş durduklarını söyleyerek kendilerini savunan on birinci saattekilere “Siz de bağa gidin” demiştir. Üstelik, işçileri bulunca ilkleri bağa göndermiş, ikincilere “Siz de bağa gidin” demiş, on birinci saatte çağrılanlara da aynı sözle “Siz de bağa gidin” demiştir. Gücü yeten, ev sahibinin çıkınca ikincileri boş dururken bulduğu çarşının ne olduğunu düşünsün. Aynı şekilde on birinci

sv.10.p.437

οἰκοδεσπότην τοῖς ἅμα τῇ ἕῳ παραληφθεῖσι τὸ ἀνὰ δηνάριον, οὓς ἀπέστειλεν εἰς τὸν ἀμπελῶνα αὐτοῦ, τοῖς δὲ περὶ τὴν τρίτην κληθεῖσιν οὐ τεταγμένως τὸν μισθὸν ὠνομακέναι, ἀλλὰ τό ὃ ἂν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν. προσεκτέον δὲ ὅτι ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἔκτην καὶ ἐννάτην ὥραν κληθεῖσι, κοὶ ὅτι τοῖς περὶ τὴν ἐνδεκάτην εἶπεν ἀπολογησαμένοις περὶ τῆς δι’ ὅλης ἡμέρας ἀργίας τὸ ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ἀλλὰ καὶ <ὅτι> ὡς τοῦ ἀμπελῶνος γενόμενος καὶ εὑρὼν ἐκεῖ τοὺς ἐργάτας; τοὺς μὲν πρώτους ἀποστέλλει εἰς τὸν ἀμπελῶνα, τοῖς δέ δευτέροις φησίν· ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, ὁμοίως δὲ τὴν αὐτὴν λέξιν καὶ τοῖς <περὶ> ἑνδεκάτην κεκλημένοις· ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα. ὁ δὲ δυνάμενος κατανοησάτω τίς ἡ ἀγορά, ἐν ᾖ ἑστῶτας τοὺς ἀργοὺς εὗρε τοὺς δευτέρους ἐξελθὼν ὁ οἰκοδεσπότης. οὕτω δἐ καὶ ἐξετασθήτω τίνες οἱ εὐρεθέντες ἑστῶτες περὶ τὴν ἐν -

sv.10.p.438saatte durur halde bulunanların kim olduğu da araştırılsın; ev sahibi onlara “Neden bütün gün burada boş duruyorsunuz?” der. Bütün gün boş duranların savunmasına ve durmanın zahmetine de dikkat edilsin: Bütün gün boş durmak onlar için zahmetti; cesaretle, çalışmaya hevesli olduklarını, ama kimsenin onları tutmadığını söylerler. Sanki onları tutabilecek ama tutmayan çok kişi varmış gibi.

sv.10.p.438

δεκάτην, οἶς λέγει ὁ οἰκοδεσπότης τὸ τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; ἐπιστησάτω <δέ> τις καὶ τῇ ἀπολογίᾳ τῶν ὅλην τὴν ἡμέραν ἑστώτων ἀργῶν καὶ τὸν πόνον τοῦ ἑστηκέναι τῶν τὸ ἀργοὶ ἐστηκέναι> δι' ὅλης ἡμέρας μετὰ παρρησίας εἰπόντων ὅτι πρόθυμοι μέν ἧσαν τοῦ ἐργάσασθαι, οὐδεὶς δὲ αὐτοὺς ἐμισθώσατο, ὡς πολλῶν ὄντων τῶν μισθωσαμένων μέν ἂν οὐ μισθωσαμένων δέ.

15.29Akşam olunca bağ sahibinin kâhyasına “İşçileri çağır, sonuncudan başlayıp ilkine kadar ücretlerini ver” demesine de üstünkörü bakılmasın. Bağ sahibini ne harekete geçirdi de kâhyasına işçileri çağırıp sonuncudan başlayarak ücretlerini vermesini ve böylece ilklere kadar yükselmesini buyurdu; öyle ki ilk önce on birinci saattekiler, ikinci olarak dokuzuncu saattekiler, üçüncü olarak altıncı saattekiler, dördüncü olarak üçüncü saattekiler, en son da sabahkiler alsın? Çünkü “Sonuncudan başlayıp ilkine kadar ücretlerini ver” sözünden bu açıkça anlaşılır. Bağ sahibinden başka olup onun buyruğuna göre ücreti veren bu kâhya kimdir?

Üstelik dokuzuncu saatte çağrılanlar günün yükünü ve sıcağını çekmediyse, “Bu sonuncular bir saat çalıştı, onları günün yükünü ve sıcağını çeken bizlere eşit tuttun” diyerek ev sahibine söylenen onlar değildir. Altıncı saatte çağrılanlar da günün yükünü değil, olsa olsa yarısını çekmiştir. Üçüncü saatte çağrılanlar da bütün günün yükünü değil, tam söylemek gerekirse günün yarısının ve dörtte birinin yükünü çekmiştir. Günün yükünü ve sıcağını bütünüyle yalnız şafakta tutulanlar çekmiştir; sonuncular hariç diğerleri ise bağda çalıştıkları vakit oranında çekmiştir.

15.29

Μὴ παρέργως δὲ ἐπιστησάτω τις καὶ τῷ ὀνίας <γενομένης> λέγειν τὸν τοῦ ἀμπελῶνος κυριον τῳ επιτροπῳ αυτου· κάλεσον τοὺς ἐργάτας καὶ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀθξάμενος μενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων. τί δέ κεκίνηκε τὸν κύριον τοῦ ἀμπελῶνος, ὥστε κελεῦσαι τῷ ἐπιτρόπῳ καλέσαι τοὺς ἐργάτας καὶ ἀποδοῦναι τὸν μισθὸν ἀρξάμενον ἀπὸ τῶν ἐσχάτων, καὶ οὕτως ἀναβαβίνειν ἕως τῶν πρώτων, ἵνα πρῶτοι μὲν ἀπολάβωσιν οἱ τὴν ἐνδεκάτην, δεύτεροι δέ οἱ τὴν ἐννάτην καὶ τρίτοι οἱ τὴν ἕκτην καὶ μετὰ τούτους <τέταρτοι> οἱ τὴν τρίτην, καὶ τελευταῖοι οἱ πρωΐ; τοῦτο γὰρ σαφῶς δηλοῦται ἀπὸ τοῦ ἀπόδος τὸν μισθόν, ἀρξάμενος ἀπὸ τῶν ἐσχάτων ἕως τῶν πρώτων. τίς δὲ παρὰ τὸν κύριον τοῦ ἀμπλῶνος ὁ τοῦ κυρίου ἐπίτροπος, διδοὺς τὸν μισθὸν κατὰ τὸ τοῦ κυρίου πρόσταγμα; ἀλλὰ καὶ εἴπερ οἱ ἐν τῇ ἐννάτῃ κληθέντες ὥρᾳ οὐκ ἐβάστασαν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα, δηλονότι οὐκ οὗτοι ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου λέγοντες ὅτι οὗτοι οἱ ἔσχατοι μίαν ὥραν ἐποίησαν, καὶ ἴσους ἡμῖν αὐτοὺς ἐποίησας τοῖς βαστάσασι τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα. ἀλλ᾿ οὐδὲ οἱ τῇ ἕκτῃ κληθέντες τὸ βάρος ἐβάστασαν τῆς ἡμέρας, ἀλλ᾿ εἰ ἄρα τοῦ ἡμίσους τῆς ἡμέρας. καὶ οἱ τῇ τρίτῃ δὲ κληθέντες οὐ τῆς ὅλης ἐβάστασαν ἡμέρας τὸ βάρος, ἀλλ᾿ (εἰ δεῖ ἀκριβῶς ἰνομάσαι) τοῦ ἡμίσους καὶ τοῦ τετάρτου τῆς ἡμέρας. μόνοι δὲ οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι τὸ βάρος ἐβάστασαν τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα ὅλον μὲν [οἱ ἀπὸ τῆς ἕω μεμισθωμένοι], οἱ δὲ λοιποὶ παρὰ τοὺς τελευταίους ἀνάλογον τῷ καιρῷ ᾧ ἐν τῷ ἀμ- πελῶνι πεποιήκασιν <ἐβάστασαν>

15.30Bağdan söz eden çeşitli meseller olduğu için, bağın her birinde ayrı bir şey için mi yoksa aynı şey için mi kullanıldığı sorulabilir. Bence şunu da araştırmak gerekir: Ev sahibi, ilk gelen, daha çok alacağını sanan ve ona söylenenlerin hepsine değil, neden yalnız birine “Dostum, sana haksızlık etmiyorum; benimle bir dinara anlaşmadın mı?” ve “Bu sonuncuya da sana verdiğim kadar vermek istiyorum” diye cevap verdi? Bu mesel üzerine sorulabilecek bu ve benzeri soruları kabul ettiğini kesinlikle söyleyebilirim. Bu mesel hakkında layıkıyla konuşmanın, ancak doğruluğuyla “Bizde ise Mesih'in aklı vardır” diyebilecek kişiye mahsus olduğunu da cesaretle söyleyeceğim.

Peki bu meselde “Mesih'in aklına sahip” olan, Kurtarıcı'nın hakkında “O size her şeyi öğretecek ve söylediğim her şeyi hatırlatacak” dediği Tesellici'ye kendini teslim edenden başka kim olabilir? Çünkü Tesellici İsa'nın söylediği her şeyi, bu meseli de öğretmezse, İsa'ya layık bir şey söylenemez. Yuhanna İncili'ni okuyanların hepsi, İsa'nın sözüne göre böyle şeyleri Tesellici'den arasaydı, bazıları Tesellici diye “yalancıların ikiyüzlülüğü içinde saptırıcı ruhlara ve cinlerin öğretilerine, vicdanları dağlanmış kimselere” kulak vermezdi; öyle ki saptırıcı ruhlara ve cinlere, Kurtarıcı'nın elçilere ve elçilere benzeyenlere vaat ettiği Tesellici'nin büyük adını versinler.

Şuna inanıyorum: Matta bu meseldeki sırları, tohum meseli ve buğdayın üstüne ekilen deliceler meselindeki gibi biliyordu; ama onlardaki açıklamalar gibi bunun açıklamasını yazmayı makul bulmadı. Onların açıklamasını bütünüyle yazmasına karşılık, bu meselin az da olsa açıklanmasını yazıya emanet etmedi. Matta bu meselin açıklaması hakkında yerinde olarak sustuysa, onu kısmen anlayabilen kişi de görünen açıklamadan bir şeye işaret edebilir belki; ama kendisine açılan her şeyi açıklayıp yazıya emanet ederse, sırları ortaya koymanın tehlikesinden kurtulamaz.

15.30

Ἐπεὶ δὲ διάφοροί εἰσι παραβολαὶ ὀνομάζουσαι ἀμπελῶνα, ζητηθείη ἃν πότερον κατὰ διαφόρων πραγμάτων καθ’ ἕκαστον ὁ ἀμπελῶν παραλαμβάνεται ἢ κατὰ τοῦ αὐτοῦ Πράγματος. ἐγὼ νομί(ω δεῖν ἐξετάσαι <καὶ> διὰ τί οὐ πρὸς πάντας τοὺς ἐλθόντος πρώτους καὶ νομίζοντας ὅτι πλέον λήψονται καὶ γογγ;σαντας κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότου ἀπεκρίνατο ὁ οἰκοδεσπότης, ἀλλ᾿ ἑνὶ μόνῳ εἶπεν αὐτῶν τὸ ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησάς μοί; καί· θέλω τούτῳ τῷ ἐσχάτῳ δοῦναι ὡς καὶ σοί. ὅτι μέν οὖν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια ἐπιδέχεταί ἡ ἐκκειμένη παραβολὴ ἃ ζητήσαι τις ἃν εἰς αὐτήν, διαβεβαιωσαίμην ἄν· ὅτι δὲ οὐκ ἔστιν κατ’ ἀξίαν εἰπεῖν εἰς τὴν παραβολὴν ἄλλον ἢ τὸν φήσαντα ἃν μετὰ τοῦ ἀληθεύειν τὸ ἡμεῖς δὲ νοῦν Χριστοῦ ἔχομεν«, καὶ τοῦτο θαρρῶν ἀποφανοῦμαι. »τίς« οὖν ἄρα »ἔγων« τὸν ἐν τῇ παραβολῇ ταύτῃ »νοῦν Χριστοῦ« ἢ ὁ ἐμπαρασχὼν ἑαυτὸν τῷ παρακλήτῳ, περὶ οὗ φησιν ὁ σωτὴρ ὅτι »ἐκεῖνος ὑμᾶς διδάξει πάντα καὶ ὑπομνήσει ὐμᾶς πάντα ὅσα εἶπον ὑμῖν«; μὴ διδάσκοντος γὰρ τοῦ παρακλήτου πάντα ἃ εἶπεν ὁ Ἱησοῦς κοὶ ταύτην τὴν παραβολήν, οὐκ ἃν λέγοιτό τι ἄξιον Ἰησοῦ εἰς αὐτήν. καὶ εἰ τοιαῦτά γε ἐζήτουν κατὰ τὴν Ἰησοῦ φωνὴν ἀπὸ τοῦ παρακλήτου πάντες οἱ τὸ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιον ἀναγινώσκοντες, οὐκ ἂν προσέσχον τινέ·ς ὡς παρακλήτῳ »πνεύμασι πλάνης καὶ διδασκαλίαις δαιμονίων, ἐν ὑποκρίσει φευδολόγων, κεκαυτηριασμένων τὴν ἰδίαν συνείδησιν«, ὥστε τὰ τῆς πλάνης πνεύματα καὶ τὰ δαιμόνια ἀναγορεῦσαι τῷ μεγάλῳ τοῦ παρακλήτου ὀνόματι, ὅπερ ὁ σωτὴρ τοῖς ἀποστόλοις κοὶ εἴ τις τοῖς ἀποστόλοις παραπλήσιός ἐστιν ἐπηγγείλατο. καὶ πείθομαί γε ὅτι ὁ Ματθαῖος ᾔδει μέν τὰ κατὰ τὴν παραβολὴν ταύτην μυστήρια, ὡς καὶ τὰ κατὰ τὴν τοῦ σπόρου καὶ τῶν ἐπεσπαρμένων τῷ σίτῳ ζιζανίων, οὐκ ἔκρινε δὲ εὔλογον εἶναι ὁμοίως ταῖς περὶ ἐκείνων διηγήσεσι καὶ τὴν περὶ ταύτης ἀναγράψαι, μὴ πιστεύσας γράμμασι κἂν τὴν ἐπὶ ποσὸν τῆς παραβολῆς ταύτης σαφήνειαν, ὥσπερ ἐκείνων ἐξ ὅλων τὴν διήγησιν ἀνέγραψεν. εἰ δὲ εὐλόγως ὁ ματθαῖος τὴν περὶ τῆς παραβολῆς διήγησιν ἀπεσιώπησε, δηλονότι κἂν ἐκ μέρους τις αὐτὴν νοῆσαι δυνηθῇ, τάχα μὲν εὐλόγως ἂν αἰνίξαιτό <τι> τῆς φαινομένης διηγήσεως, οὐ μὴν πάντα τὰ ἀποκαλυπτόμενα αὐτῷ σαφηνίζων καὶ γραφῇ πιστεύων ἔξω κινδύνου τοῦ περὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν μυστηριων εσται.

15.31Öyleyse gelin, meseldeki hakikatlerin derinliğinin çok gerisinde kalan ve onun hakkında pek az şey tasavvur edebilen bizler, dua ederek bazı noktaları kısmen açıklayalım, bazılarının da yalnız görünen yüzünü biraz gösterip geçelim; böylece mesel hakkında gerekeni söyledikten sonra devamına ilerleyelim.

Önce, ele aldığımız meseldeki “gün” üzerinde duralım. Bakın, içinde bulunduğumuz bu çağın bütününe bir gün diyebilir miyiz: bize göre büyük, ama Tanrı'nın, Mesih'in ve Kutsal Ruh'un hayatına göre küçük ve kısa süreli bir gün? Belki ilk Üçlü'nün altındaki varlıklardan olup çoğunluğa göre daha yükseğe çıkmış bazı mübarek güçlerin hayatına göre de öyledir. Çünkü şimdiki çağın bütününün onların hayatına oranı, insanların bir gününün, bir insanın yaşayabileceği bütün zamana oranı gibidir. Böyle bir sırrın Tesniye'de, “Çağın günlerini hatırlayın” diye yazılan ezgide açıklanıp açıklanmadığını, gücü yeten araştırsın. Çağın günleri bunlarsa, şu sözü de benzer şekilde anlamak gerekir: “Çağların yıllarını hatırladım, üzerlerinde düşündüm; gece yüreğimle söyleştim, ruhum içimi eşeledi. Dedim ki: Rab çağlar boyunca mı reddedecek?” Belki de, daha cesurca söyleyeyim, Rab “çağlar boyunca” reddetmeyecektir, çünkü bir tek çağ boyunca reddetmesi bile çoktur; ama ikinci bir çağa kadar reddedebilir: böyle bir günahın “ne bu çağda ne gelecek çağda” bağışlanmadığı durumda olduğu gibi.

Kim o altı günü ve yedinci dinlenme gününü böyle günlere çıkarabilir? Kim Sebtlerden sonra yeni ayları, birinci ayın bayramlarını, ayın on dördüncü günündeki Fısıh'ı ve onu izleyen Mayasız Ekmek günlerini böyle anlayabilir? Geri kalan bayramları da böyle günlerde tasavvur eden, hatta bütün yedinci yılı, yani toprak işlenmezken önceki ekimden biten ürünleri Tanrı'nın yoksullara, yabancılara ve yerin hayvanlarına bağışladığı yılı da böyle düşünen kişi, bir düşünceler uçurumuna düşer. Ellinci yıldaki uçurumun günlerinin sayısına kim çıkabilir (uçurum diyorum, çünkü öğretiler pek derindir), öyle ki ellinci yılı ve orada buyrulanların yerine gelişini görebilsin? Ama işte, önümüzdeki meseldeki tek günü araştırıp onu şimdiki çağın bütünü sayarken, farkına varmadan Tanrı'nın derinliklerine girdik; oysa bunun için “her şeyi, Tanrı'nın derinliklerini bile araştıran” Ruh'a muhtacız.

Bana kalırsa, nasıl yılın bitiminde bazı şeylerin yapılması gerektiği söylenmişse, aynı şekilde bir yılı tamamlayan (ya da her ne tamamlıyorlarsa) birçok “çağın sonunda” da İsa'mız “günahı ortadan kaldırmak için göründü”; öyle ki çağların sonu, bir yılın günlerinin sonu gibi geldikten sonra onun yerini yeniden başka bir başlangıç alsın ve Tanrı “gelecek çağlarda lütfunun sınırsız zenginliğini”, kimlere göstermesi gerektiğini bildiği kimselere göstersin. Meseldeki gün hakkında bu kadarı söylenmiş olsun. Bunu Yuhanna'nın mektubundan da temellendirebilirsin, çünkü o şöyle diyor: “Çocuklar, son saattir. Mesih karşıtının geleceğini duyduğunuz gibi, şimdi de birçok Mesih karşıtı ortaya çıkmıştır; son saat olduğunu bundan biliyoruz.” Son saat, bu meseldeki on birinci saatten sonrasıdır; çünkü meselde ev sahibi on birinci saat sularında çıkınca başkalarının durduğunu buldu ve onlara dedi: Niçin bütün gün burada boş duruyorsunuz?

15.31

Φέρε οὖν ἡμεῖς, οἱ σφόδρα ἀπολειπόμενοι τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν βάθους τῶν πραγμάτων καὶ σφόδρα ὀλίγα εἰς αὐτὴν φανταζόμενοι, πῆ μέν μετ' εὐχῆς τινα ἐκ μέρους ἀποδῶμεν, τινὰ δὲ ἐπ' ὀλίγον καὶ τῶν φαινομένων δείξαντες οὕτω παρέλθωμεν μετὰ τὸ εἰπεῖν καθηκόντως εἰς τὴν παραβολὴν καὶ ἐπὶ τὰ ἐξῆς αὐτῆς. <καὶ> πρῶτον τοίνυν ἴδωμεν περὶ τῆς ἐν τῇ ζητουμένῃ παραβολῇ ἡμέρας. καὶ ὅρα εἰ δυνάμεθα τὸν ὅλον ἐνεστῶτα αἰῶνα ἡμέραν τινὰ εἰΠεῖν, μεγάλην μὲν ὡς Πρὸς ἡμᾶς, μικρὰν δέ τινα καὶ ἀλιγοχρόνιον ὡς πρὸς τὴν τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ Χριστοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος ζωήν. ταχα γαρ και τινων τῶν μακαρίων δυνάμεων καὶ ἐπαναβεβηκυιῶν, συγκρίσει τῶν πολλῶν γένους τῶν ὐποκάτω τῆς ἀρχικῆς τριάδος. <τοῦτον γὰρ τὸν> ἔχει ὅλος ὁ ἐνεστὼς αἰὼν ὡς πρὸς τὴν ζωὴν αὐτῶν, ὅν λόγον ἔχει ἡ παρ’ ἀνθρώποις ἡμέρα πρὸς ὅλον τὸν δυνατὸν ἀνθρώπῳ ζῆν χρόνον. εἰ δὲ τοιοῦτόν τι μυστήριον ἐν Δευτερονομίῳ δηλοῦται κατὰ τὴν ᾠδὴν ἐν ᾗ γέγραπται · »μνήσθητε ἡμέρας αἰῶνος« ἢ μή ζητήσει ὁ δυνάμενος. εἶτα εἰ τοιαῦται αἱ ἡμέραι αἰῶνός εἰσιν, ἀκόλουθον ἂν εἴη τὴν παραπλήσιον ἐκδοχὴν ἐννοεῖν εἰς τὸ »ἔτη αἰώνια ἐμνήσθην καὶ ἐμελέτησα · νυκτὸς μετὰ τῆς καρδίας μου ἠδοδέσχουν, καὶ ἔσκαλλεν τὸ πνεῦμά μου. κοὶ εἶπα· μὴ εἰς τοὺς αἰῶνας ἀπώσεται κύριος;« καὶ τάχα ἵνα τολμηρότερον εἴπω) εἰς μὲν »τοὺς αἰῶνας« οὐκ »ἀπώσεται κύριος« πολὺ γὰρ καὶ εἰς ἕνα αἰῶνα ἀπώσασθαι κύριον), ἀπώσεται δὲ τάχα καὶ εἰς δεύτερον αἰῶνα, ὅτε οὐκ ἀφίεται ἡ τοιάδε ἁμαρτία »οὔτε ἐν τῷ νῦν αἰῶνι οὔτε ἐν τῷ μέλλοντι«. Τίς οὖν ἄρα ἱκανὸς τὰς ἔξ ἡμέρας καὶ τὴν τῆς ἀναπαύσεως ἐβδόμην ἐπὶ τοιαύτας ἀναγαγεῖν ἡμέρας καὶ μετὰ τὰ σάββατα τὰς νουμηνίας καὶ τὰς ἐν τῷ πρὡτῳ μηνὶ ἑορτὰς καὶ <τὸν ἐν> τῇ τεσσαρεσκαιδεκάτῃ τοῦ μηνὸς ἡμέρᾳ πάσχα καὶ ταῖς ἐξῆς τῶν ἀξύμων; οὕτω δέ ἀνάλογον εἰς ἔβυσσόν τις ἐμπεσεῖται νοημάτων καὶ τὰς λοιπὰς ἐορτὰς ἐν τοιαύταις φανταζόμενος ἡμέροις καὶ ὅλον τὸν ἐβδομαδικὸν ἐνιαυτόν, ἐν ἐν ᾦ πτωχοῖς καὶ προσηλύτοις καὶ τοῖς θηρίοις τῆς γῆς χαρίζεται ὁ θεὸς τοὺς ἐκ προτέρας γεωργίας ἀνατέλλοντας καρποὺς ἐν καιρῷ μὴ γεωργουμένης τῆς <τῆς γῆς>. τις δἐ δύναται ἀναβῆναι ἐπὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν τῆς ἀβύσσου ἐν τῇ πεντηκονταετηρίδι ἡμερῶν ἀβύσσου δέ λέγω διὰ τὸ βάθος τῶν δογμάτων), ἔνα τις ἀναβῇ καὶ ἵδῃ τὸν πεντηκοστὸν ἐνιαυτὸν καὶ τὰ ἐν αὐτῷ νενομοθετημένα πληρούμενα ; ἀλλὰ γὰρ ζητοῦντες τὴν μίαν τῆς ἐκκειμένης παραβολῆς ἠμέραν καὶ νομίσαντες αὐτὴν ὅλον τὸν ἐνεστῶτα αἰῶνα, ἐλάθομεν ἐμβάντες εἰς βάθη θεοῦ, δεόμενοι πνεύματος τοῦ »πάντα« ἐρευνῶντος, »καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ«. ἐγὼ δ’ οἶμαι ὅτι, ὥσπερ ἐπ ἐξόδῳ συντελείας τοῦ ἐνιαυτοῦ εἴρηταί τινα δεῖν γίνεσθαι, οὕτως οἱονεὶ) <καὶ> »ἐπὶ« πλειόνων »αἰώνων εἴτε ἐνιαυτόν τινα συμπληρούντων εἴτε ὅ τι δήποτε, »εἰς ἀθέτησιν ἁμαρτίας ἐφανερώθη« ὁ Ἰησοῦς ἡμῶν, ἵνα μετὰ τὴν ὡς <ἑνὸς> ἐνιαυτοῦ ἡμερῶν συντέλειαν τῶν αἰώνων πόλιν ἄλλη ἀρχὴ διαδέξηται, καὶ »ἀνδείξηται ὁ θεὸς έν τοῖς αἰῶσι τοῖς ἐπερχομένοις τὸν ὑπερβάλλοντα πλοῦτον τῆς χρηστότητος αὐτοῦ« εἰς οὒς αὐτὸς οἶδε δεῖν ἐνδείξασθαι. κοὶ ταῦτα μέν διὰ τὴν ἐν τῇ <ἐκκειμένῃ> παραβολῇ λελέχθω ἡμέραν, ἅτινα δύνασαι κατασκευάσαι καὶ ἐκ τῆς Ἰωάννου ἐπιστολῆς φάσκοντος· παιδία, ἐσχάτη ὥρα ἐστί, καὶ καθὼς ἠκούσατε ὅτι ἀντέχριστος ἔρχεται, καὶ νῦν ἀντίχριστοι πολλοὶ γεγόνασιν· ὅθεν γινώσκομεν ὅτι ἐσχάτη ὥρα ἐστίν«. ἐσχάτη γὰρ ὥρα μετὰ τὴν έν - δεκάτην τῆς προκειμένης παραβολῆς, ἐπεὶ περὶ τὴν ἑνδεκάτην ὁ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότης ἄνθρωπος ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, κοὶ λέγει αὐτοῖς· τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;

15.32Bundan sonra şunu soruyoruz: Ev sahibi bağın işlerini beş işçi takımına kura ile değil de nasıl veriyor? Birincisine, işçi kiralamak için sabah erkenden çıktığında; ikincisine, üçüncü saat sularında çıkıp çarşıda boş duran başkalarını gördüğünde; üçüncüsüne ve dördüncüsüne, altıncı ve dokuzuncu saat sularında yeniden çıkıp aynı şekilde davrandığında; beşincisine de on birinci saat sularında çıkıp orada duran başkalarını bulduğunda ve onlara “Niçin bütün gün burada boş duruyorsunuz?” dediğinde. Bir bak: Birinci takıma, dünyanın yaratılışıyla birlikte gelen Âdem takımı diyebilir misin? Çünkü ev sahibi sabah erkenden çıktı ve, böyle adlandıralım, Âdem ile Havva'yı Tanrı'ya saygı bağında çalışsınlar diye kiraladı. İkinci takım Nuh'un ve onunla yapılan ahdin takımıdır; üçüncüsü, Musa'ya kadarki ataları da içine aldığı anlaşılan İbrahim'in takımıdır; dördüncüsü Musa'nın takımıdır, Mısır'daki bütün tertip ve çöldeki yasa verilişi ile birlikte. Sonuncu takım ise on birinci saat sularındaki, Mesih İsa'nın gelişinin takımıdır. Bununla birlikte önümüzdeki metne göre bir tek ev sahibi insan beş kez dışarı çıkmış ve buradaki işlere gelmiştir; amacı, “hakikat sözünü doğru biçimde” işleyen, utanacak bir şeyi olmayan işçileri bağda onun işlerini görmek üzere göndermektir. Çünkü insanların arasına defalarca inen bir tek Mesih, işçilerin çağrılmasını daima o düzenlemiştir.

15.32

Μετὰ δὲ τοῦτο ζητοῦμεν, πῶς οὐ κατὰ ἀποκλήρωσιν ὁ οἰκοδεσπότης πέντε τάγμασιν ἐργατῶν παραδίδωσι τὰ ἔργa τοῦ ἀμπελῶνος· πρώτῳ μέν ὅτε ἐξῆλθεν ἅμα ποωῒ μισθώσασθαι ἐργάτας εἰς τὸν ἀμπελῶνα, δευτέρῳ δέ ὅτε ἐξελθῶν περὶ τρίτην ὥραν εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς, τρίτῳ δἐ καὶ τετάρτῳ ὅτε Πάλιν ἐξελθὼν περὶ ἕκτην καὶ ἐν - νάτην ὥραν ἐποίησεν ὡσαύτως, πέμπτῳ δὲ τῷ περὶ τὴν ἑνδεκάτην, ἡνίκα ἐξελθὼν εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας, καὶ λέγει αὐτοῖς· τί ὧδε εστηκατε ολην την ημεραν ἀργοί; καὶ ὅρα εἰ δύνασαι πρῶτον μέν τάγμα εἰπεῖν τὸ κατὰ τὸν Ἀδὰμ ἅμα τῇ κασμοποιίᾳ· ἐξῆλθε γὰρ ἅμα πρωῒ ὁ οἰκοδεσπότης καὶ ἵν' οὕτως ὀνομάσω) τὸν Ἀδὰμ καὶ τὴν Εὔαν ἐμισθώσατο, ἵν’ ἐργάσωνται τὸν ἀμπελῶνα τῆς θεοσεβείας βείας · δεύτερον δὲ τάγμα τὸ κατὰ τὸν Νῶε καὶ τὴν πρὸς αὐτὸν διαθήκην, κοὶ τρίτον τὸ κατὰ τὸν Ἀβραὰμ ᾦ συνεξακούεται τὰ κατὰ τοὺς πατέρας μέχρι Μωσέως συμπαρειλῆφθαι, τέταρτον δέ τὸ κατὰ τὸν Μωσέα κοὶ πᾶσαν τὴν Αἰγύπτου οἰκονομίαν κοὶ τὴν ἐν τῇ ἐρήμῳ νομοθεσίαν, τελευταῖον δέ τάγμα τὸ κατὰ τὴν παρουσίαν ἐστὶ Χριστοῦ Ἰησοῦ τὸ περὶ τὴν ἑνδεκάτην. πλὴν εἷς ἄνθρωπος οἰκοδεσπότης (ὅσον ἐπὶ τῇ προκειμένῃ πεντάκις ἐξελήλυθε καὶ ἐπὶ τὰ τῇδε ἐλήλυθε πράγματα, ἵν ἐργάτας ἀνεπαισχύντους, ὀρθοτομοῦντας »τὸν λόγον τῆς ἀληθείας« ἐξαποστείλῃ ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα, τους εργασομενους αυτου τα εργα. εἷς γὰρ Κριστὸς ὁ ἀνθρώποις συγκαταβὰς πλεονάκις) τὰ τῆς κλήσεως τῶν ἐργατῶν ἀεὶ ᾠκονόμησεν.

15.33Beş işçi alınışının, duyulur âlemle ve işlerini histen başlayarak yapanlarla ilgili bir simgesi olup olmadığını da gücü yeten düşünsün. Söyleyeceklerimi öğreti olarak kabul etmek istemeyen, hiç olmazsa onlarla zihnini çalıştırsın. Şöyle denebilir: Birinci çağrıda dokunma vardır; bunun için “kadın yılana” dedi: “Tanrı, ondan yemeyin, ona dokunmayın dedi.” İkincisinde koku vardır; bunun için Nuh hakkında “Rab hoş kokuyu kokladı” deniyor. İbrahim'de tat vardır; bunun için melekleri ağırlarken önlerine ince undan küle gömülmüş çörekler ve körpe buzağı koyar. Musa'da işitme vardır; çünkü Tanrı'nın sesi gökten duyuldu. Bütün hislerin en değerlisi olan görme ise Mesih'in gelişine aittir; çünkü o zaman Mesih'i o mübarek gözlerle gördüler. Bunlar da, ister mantık alıştırması sayılsın ister biri öğreti olarak almak istesin, beş çağrı dolayısıyla söylenmiş olsun.

15.33

Εἐ δέ καὶ ἀπὸ τοῦ αἰσθητοῦ κόσμου καὶ ἀπὸ τῶν ἀπὸ αἰσθήσεως ἀρξαμένων τὰ ἔργα ποιεῖν σύμβολόν τι ἔχουσιν αἱ πέντε τῶν ἐρυ<ατ> ῶν παραλήψεις, ὁ δυνάμενος ἐπιστησάτω. γεγυμνάσθω δὲ κἂν μὴ βούληταί τις εἰς δόγματα παραδέξασθαι καὶ τὰ λεχθησόμενα. ἐρεῖ γάρ τις ὅτι ἁφὴ μέν ἐστι κατὰ τὴν πρώτην κλῆσιν—διὸ »εἶπεν ἡ γυνὴ τῷ ὄφει« <τι> »εἶπεν ὁ θεός οὐ φάγητε ἀπ' αὐτοῦ οὐδ’ οὐ μὴ ἄψησθε αὐτοῦ«, ὄσφρησις δέ κατὰ τὴν δευτέραν — ὅθεν ἐπὶ τοῦ Νῶε »καὶ ὡσφράνθη κύριος ὀσμὴν εὐωδίας«, γεῦσις δέ κατὰ τὸν Ἀβραάμ —διὸ καὶ ἑστιῶν τοὺς ἀγγέλους παρατίθησιν αὐτοῖς ἐγκρυφίας ἀπὸ σεμιδάλεως καὶ τὸν ἁπαλὸν μόσχον, ἀκοὴ δέ ἐπὶ Μωσέως —ὅτε ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἀκουστὴ γέγονεν ἡ φωνὴ τοῦ θεοῦ, ὅρασις δέ ἡ πασῶν τῶν αἰσθήσεων τιμιωτέρα κατὰ τὴν Χριστοῦ ἐπιδημίαν — ὅτε ἑωράκασι τὸν Χριστὸν τοῖς μακαρίοις ἀφθαλμοῖς. λελέχθω δέ καὶ ταῦτα, εἴτε γυμνασίας χάριν λογικῆς εἴτε βού- λεταί τις καὶ δογματικῆς, διὰ τὰς πέντε κλήσεις.

15.34Sanırım bağın her saat için ayrı işçi isteyen işleri de vardı. Çünkü şafakla birlikte bağda yapılması gereken işler vardı ve çağıran ev sahibi, işçilerden kimlerin şafaktan başlayan işlere uygun olduğunu gördü. Üçüncü saat sularında ise başka bir iş vardı: Tanrı'nın Nuh'la ahit kurduğu zamanki iş. Sonra Nuh'tan İbrahim'e uzanan on nesil, başka ve üstün bir çağrının başlangıcı olan İbrahim'de son bulur; bağın işçisi İbrahim o zaman işe başladı. Ondan sonra Musa ve yanındakiler bağa alındı. Bağda son bir iş eksik kalmıştı; bu iş, eksiği kısa zamanda, canlı ve toplu bir biçimde tamamlayacak taze ve yeni bir çağrı istiyordu: Yeni Ahit'in işiydi bu. Üçüncü, altıncı ve dokuzuncu saatlerde çağrılanların aralıkları eşittir; başlangıçtan üçüncü saate kadarki aralığa ise, Musa'nın dokuzuncu saatinden Mesih İsa'nın bedende gelişinin on birinci saatine kadarki aralık karşılık gelir.

Ev sahibi şafakla birlikte aldıklarıyla bir dinara anlaştı. Bu dinar bence kurtuluşun parasıdır; izzetle ilgili şeyler onunla birlikte hesaba katılmıyor. Dinar kurtuluşun adıdır, dinarın üstünde olan ise izzetin adıdır; nitekim kendisine verilen minayı beş katına ya da on katına çıkaran kişinin paraları anılmıştır. Üçüncü saat sularında aldıklarına “Hak olanı size veririm” diyen, üçüncü saatin işçilerini ellerinden gelen her şeyi yapmaya özendirdi; yapılan işe karşılık hak edilen ücreti belirlemeyi de kendine sakladı. Altıncı ve dokuzuncu saat sularında çağırdıklarına da aynı şekilde davrandığına göre, belli ki onlara da “Hak olanı size veririm” demiştir. Daha az zamanda çalışıp işe gücünü ve çabasını yoğunlaştırmak isteyenler, şafakta çağrılanların başına geldiği gibi önceden yorulmadıklarından, şafakla işe başlayanlarla bağda eşit iş görmüş olabilirler.

Ama biri şunu soracaktır: Ev sahibi on birinci saat sularında çıkıp, yalnız boş olan değil, bütün gün, yani on birinci saatten önceki bütün zaman boyunca duran kimselere nasıl “Niçin bütün gün burada boş duruyorsunuz?” diyor? Ben burada da psykhē hakkındaki gizli öğretinin saklı olduğunu sanıyorum. Çünkü onlar, çalışmak istedikleri hâlde bağa alınmadıkları için on birinci saate kadar bütün gün boş durmuşlardı; bunun için de cesurca kendilerini savunarak “Kimse bizi kiralamadı” diyorlar. Biz, hem birçok yazıdan hem de bu meselden ilhamla, on birinci saat sularında çağrılanların kimse onları kiralamadığı için bütün gün boş durduğunu temellendirmek üzere böyle şeyler söylemeye cesaret ettik.

15.34

Οἶμαι δ’ ὅτι καὶ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος ἦν δεόμενα καθ' ὥραν ἐργατῶν. ἔδει γὰρ ἅμa τῇ ἕῳ ἔργα γίνεσθαι ἐν τῷ ἀμπελῶνι, καὶ εἶδεν ὁ καλῶν οἰκοδεσπότης τοὺς ἐργάτας, γάτας, τίνες ἦσαν ἐπιτήδειοι πρὸς τὰ ἀπὸ τῆς ἔω ἔργα. ἄλλο δὲ ἔργον περὶ τὴν τρίτην ὥραν ἦν τὸ ἐπὶ τοῦ Νῶε, ὅτε ἔστησεν αὐτῷ ὁ θεὸς διαθήκην. εἶτα οἱ δέκα ἀπὸ τοῦ Νῶε ἐπὶ τὸν Ἀβραὰμ γενεαὶ καταλήγουσαι ἐπὶ τὸν Ἀβραάμ, ἀρχὴν ἄλλης ὑπερβαλλούσης κλήσεως · καὶ ἦν ἐργάτης τοῦ ἀμπελῶνος τότε ἀρξάμενος ὁ Ἀβραάμ. καὶ μετ’ αὐτὸν Μωσῆς μετὰ τῶν σὺν αὐτῷ παρελήφθη εἰς τὸν ἀμπελῶνα. ἔλειπε δέ τι τελευταῖον ἔργον τῷ ἀμπελῶνι, ὅπερ ἔχρῃζε νεαρᾶς κλήσεως καὶ καινῆς, ἀκμαίως κοὶ ἀθρόως ἐν βραχεῖτὸ λεῖπον ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἐργαζομένης· τοῦτο δὲ ἦν τὸ τῆς καινῆς διαθήκης. ἴσa μὲν οὖν διαστήματα τῶν περὶ τρίτην καὶ ἕκτην καὶ ἐννάτην κληθέντων· ἀνάλογον δέ τῷ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς ἐπὶ τὴν τρίτην ὥραν τὸ ἀπὸ τῆς ἀννάτης Μωσέως ὥρας ἐπὶ τὴν ἑνδεκάτην τῆς Χριστοῦ Ἰησοῦ ἐν σαρκὶ ἐπιδημίας <διάστημα> . συμπεφώνηκε δὲ ὁ οἰκοδεσπότης τοῖς ἅμα τῇ ἔῳ παραληφθεῖσι — δηνάριον· τοῦτο δ’ οἶμαι) ἐστὶ τὸ τῆς σωτηρίας νόμισμα, οὐ συνεξεταζομένων αὐτῇ τῶν κατὰ τὴν δόξαν. σωτηρίας γὰρ ὅνομα οἶμαι) τὸ δηνάριον, δόξης δέ τὸ ὐπὲρ τὸ δηνάριον, εἴ που ὠνομάσθη νομίσματα τοῦ πενταπλασιάσαντος τὴν δεδομένην μνᾶν ἢ δεκαπλασιάσαντος. ὁ δὲ λέγων τοῖς περὶ τὴν τρίτην παραληφθεῖσιν· ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν, προετρέψατο μέν τοὺς τῆς τρίτης ὥρας ἐργάτας ἐπὶ τὸ πᾶν ὅ τί ποτε δύνανται ἐργάσασθαι· ἑαυτῷ δὲ τετήρηκε τὸ κρίναι τὸν δίκαιον Πρὸς τὸ γενόμενον ἔργον μισθόν. ἐπεὶ δὲ ὡσαύτως ἐποίησε τοῖς περὶ τὴν ἕκτην καὶ ἐννάτην ὥραν, δηλονότι καὶ αὐτοῖς εἶπεν· ὁ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν. καὶ δύνανταί γε <ἴσον> ἔργον τῷ ἀμπελῶνι πεποιηκέναι τοῖς ἅμα τῇ ἕῳ ἐργασαμένοις οἱ ἐν ὀλιγωτέρῳ χρόνῳ ἐπιτείνειν βουλόμενοι τὴν εἰς τὸ ἔργον δύναμιν κοὶ ἐνέργειαν οὐ προκαμόντες, ὅπερ συμβέβηκε τοῖς ἅμα τῇ ἕῳ κεκλημένοις. ἀλλὰ ζητήσει τις, πῶς οὐ μόνον ἀργοῖς ὐπάρχουσιν ἀλλὰ καὶ ἑστηκόσιν ὅλην τὴν ἠμέραν, τουτέστι παρὰ πάντα τὸν πρὸ τῆς ἐνδεκάτης ὥρας καιρόν, φησὶν ὁ οἰκοδεσπότης ἐξελθὼν περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν· τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; ἐγὼ δέ ὐπονοῶ τὸν περὶ ψυχῆς ἀπόρρητον κοὶ ἐν τούτοις κεκρύφθαι λόγον, ὅτε ἤργουν ὅλην τὴν ἡμέραν μέχρι τῆς ἑνδεκάτης ὥρας, θέλοντες μέν ἐργάσασθαι, οὐ παραλαμβανόμενοι δέ εἰς τὸν ἀμπελῶνα οἱ τεθαρρηκότως ἀπολογούμενοι καὶ λέγοντες· οὐδεὶς ἠμᾶς ἐμισθώσατο. ἠμεῖς μέν οὖν ἐπολμήσαμεν τοιαῦτά τινα, καὶ ἐκ πολλῶν μὲν φαντασθέντες γραφῶν καὶ ἐκ τῆς προκειμένης δέ παραβολῆς, εἰπεῖν εἰς τὸ καταστῆσαι πῶς ὅλην τὴν ἡμέραν ἐστήκασιν ἀργοὶ παρὰ τὸ μηδένα αὐτοὺς μεμισθῶσθαι οἱ περὶ τὴν ἐνδεκάτην ὥραν κεκλημένοι.

15.35Bu tür öğretileri beğenmeyenler bize “bütün gün”ün ne olduğunu söylesinler; çalışmak isteyip de bağa alınmayan, “Kimse bizi kiralamadı” diyerek açıkça kendini savunan, bütün gün boş duranların kim olduğunu da söylesinler. Psykhē bedenle birlikte ekildiyse, bunlar bütün gün nasıl boş durmuştu? Ya da bize “bütün gün”ün ne olduğunu ve işçilerin farklı saatlerdeki farklı çağrılarının ne anlama geldiğini söylesinler. Meseldeki ev sahibinin kiraladıkları mı mübarektir de başkalarının ya da aynı kişinin kiraladığı başka işçiler ya mübarek değildir ya da o kadar mübarek değildir? Bunu layıkıyla anlamak, yahut anladığımızı yazıya emanet etmek bizim gücümüzü aşar.

Ben bağın dışını, işçilerin onları kiralamaya çıkan kişi tarafından bulundukları yeri de araştırıyorum ve şunu düşünüyorum: Bağın dışındaki yer, bedenden önceki psykhēlerin yurdu olmasın? Bağ ise yalnız buradaki âlem değil, bedenin dışındaki şeylerdir de; işçiler bence orada da çalışırlar. Çünkü ev sahibinin arazisine işçi olarak alınmış ve bedenden kurtulmuş psykhēler boş durmazlar. Nitekim Samuel bedenin dışında peygamberlik ederek, Yeremya da “halk için” dua ederek çalıştı. Öyleyse gayret edelim ve “ister yurtta olalım ister yurttan uzakta” bağda çalışalım; hak olanı alacağız. Mesele göre, bağın işlerini görmeyecek hiç kimse oraya gönderilmez. Çünkü ev sahibi kimseyi işi eksik yaptı diye kınamadı; kınadığı, daha çok ve daha büyük ücret ummalarıydı. Bağın dışındaki yer belki de boş duranların bulunduğu çarşıdır. “Kimse bizi kiralamadı” diyenler, bütün günün ücretine layık olmak için büyük bir savunma yapmış oldular. Bu yüzden onları kiraladı ve, deyim yerindeyse, bütün gün sabırla durdukları ve akşama kadar kendilerini kiralayacak kişiyi bekledikleri için ücretlerini verdi.

Bundan sonra akşam olunca, yani çağın ve meseldeki günün sonu gelince, efendi kâhyasına söylüyor. Bu kâhya ya ücretlerin başındaki bir melektir ya da kâhyalık etmiş birçok kişiden biridir; nitekim mirasçının “küçükken” “kâhyaların ve vekilharçların elinde” olduğu söylenmiştir. Ev sahibinin emriyle kâhya işçileri çağırır ki ücret önce sonunculara verilsin. Çünkü daha önceki işçiler, “imanları sayesinde tanıklık edilmiş olsalar da Tanrı'nın vaadine kavuşmadılar; çünkü” ev sahibi “bizim için”, on birinci saatte çağrılanlar için, “daha iyi bir şey öngörmüştü; öyle ki onlar bizsiz yetkinleşmesinler.” Biz, bütün gün durduğumuz ve bizi kiralayacak kişinin gelmesini istediğimiz için, boş kalmış olsak da kendimizi savunarak işe layık görüldüğümüz için merhamet gördük. Merhamet görmüş olan biz Mesih'in tanıdıkları, ücreti ilk olarak almayı bekliyoruz. Sonra yukarıya doğru çıkarak bizden önce çalışanlara, sonra onlardan öncekilere ve böylece ilklere kadar ücreti verecektir.

Samuel'in kaldığı yeri görüp on birinci saatten önce çağrılan işçileri de buna göre düşünen kişi, öncekilerin günün yükünü ve sıcağını nasıl çektiğini görür. On birinci saat sularında çağrılan bizler ise günün yükünü ve sıcağını onlar gibi çekmedik; ama ev sahibinin bize gelişinden önce boş durmanın yükünü çektik. O bize şöyle dedi: “Ey bütün yorgunlar ve yükü ağır olanlar, bana gelin; ben size rahat veririm.” Yük, boş durmanın kendisi ve bağın işlerine henüz layık görülmemiş olmaktı. On birinci saatten önce çağrılanlar da her biri çağrısına göre sıcağa katlandılar. Ama ilkler ev sahibinin değerini ve ona karşı söylenmemek gerektiğini bilmedikleri için, sonuncuların aldığı kurtuluştan daha fazlasını alacaklarını sandılar. Bu yüzden ev sahibine karşı söylendiler ve son saate kadar yalnız bir saat çalışmış, başlangıçtan beri ilahî bağa çağrılmış olanlarla eşit olmuş olan biz sonunculara imrendiler.

Ama ev sahibi onlardan birine, belki Âdem'e, şöyle dedi: “Dostum, sana haksızlık etmiyorum; seninle bir dinara anlaşmadık mı? Kendi hakkını al, git (senin olan, kurtuluştur: dinar budur). Bu sonuncuya da sana verdiğim kadar vermek istiyorum.” “Bu sonunculara” demedi, seçkin bir kişiyi gösterdi. Kim olduğunu söylemek pek cesurca olur; ama bir saat çalışan, belki de kendinden öncekilerin hepsinden çok çalışan bu kişinin elçi Paulos olduğu inandırıcı bir tahmin olarak söylenebilir.

Bağ hakkında da bir şey söylemek gerekirse ve başka bir meselde bağı yorumlayan kişiden hareket edersek, bağın Tanrı'nın krallığı olduğunu söyleriz. Çünkü o şöyle demiştir: “Tanrı'nın krallığı sizden alınacak ve meyvesini veren bir millete verilecektir.” Öyleyse bağın işlerini görenlerin hepsi, yani Tanrı'nın krallığının işlerini kurtuluşa layık biçimde yerine getirenler, dinarı alacaklardır.

15.35

Οἱ δέ μὴ ἀρεσκόμενοι τοῖς τοιούτοις δόγμασι λεγέτωσαν ἡμῖν τὴν ὅλην ἠμέραν καὶ τοὺς ἑστῶτας ὅλην τὴν ἠμέραν ἀργοὺς θέλοντας <μὲν> ἐργάσασθαι, μὴ <δὲ> εἰς τὸν ἀμπελῶνα παρρησιαζομένους ἐν τῷ οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο. εἰ γὰρ συνεσπάρη ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, πῶς ὅλην τὴν ἠμέραν εἰστήκεισαν ἀργοί; ἢ λεγέτωσαν ἠμῖν, τίς ἡ ὅλη ἡμέρα καὶ αἱ ἐν αὐτῇ διάφοροι κατὰ τὰς διαφόρους ὥρας κλήσεις τῶν ἐργατῶν. πότερον δέ μακάριοι μὲν οἱ ὑπὸ τοῦ κατὰ τὴν παραβολὴν οἰκοδεσπότυ μεμισθωμένοι ἦσαν δὲ καὶ ἄλλοι μεμισθωμένοι ἐργάται ἤτοι ὑπὸ ἐτέρων οἰκοδεσποτῶν ἢ τοῦ αὐτοῦ) καὶ ἤτοι οὐ μακάριοι ἢ οὐχ οὕτως μακάριοι, ὑπέρ ἡμᾶς ἐστι κατ ἀξίαν τὸ τοιοῦτον νοῆσαι ἢ καὶ ὡς νοοῦμεν γραφῇ τὰ νοούμενα παστεῦσαι. ἐγὼ ζητῶ καὶ τὰ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος, ὅπου <καὶ> οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐξελθόντος αὐτοὺς μισθώσασθαι, καὶ ἐπισκοπῶ μήποτε ἡ χώρα τῶν πρὸ τοῦ σώματος φυχῶν ἐστιν ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος, ἀμπελὼν δέ οὐ μόνον τὰ τῇδε, ἀλλὰ καὶ τὰ ἔξω τοῦ σώματος, ἔνθα οἶμαι) ἐργάζονται οἱ ἐργάται· οὐ γὰρ ἐν ἀργίᾳ εἰσὶν αἱ ἀπαλλαγεῖσαι τοῦ σώματος ἐργατῶν παραληφθέντων εἰς τὸ χωρίον τοῦ οἰκοδεσπότου ψυχαί. καὶ Σαμουὴλ γοῦν ἔξω σώματος εἰργάσατο προφητεύων καὶ Ἰερεμίας εὐχόμενος »ὑπὲρ τοῦ λαοῦ«. φιλοτιμώμεθα οὖν καὶ ἐργαζώμεθα τὸν ἀμπελῶνα »εἴτε ἐνδημοῦντες εἴτε ἐκδημοῦντες« ληψόμενοι ὁ ἐὰν ᾖ δίκαιον. καὶ οὐδείς γε ὅσον ἐπὶ τῇ παραβολῇ) μὴ ἐργασόμενος τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα ἐξαποστέλλεται εἰς αὐτόν· οὐδένα γὰρ ὡς ἐλλιπέστερον τὸ ἔργον πεποιηκότα ὁ οἰκοδεσπότης ἐμέμψατο, εἰ καὶ ἐπὶ τῷ πλείονα καὶ μείζονα ἐλπίσαι μισθὸν ἐμέμψατο. καὶ τάχα ὁ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τόπος ἐστὶν ἡ ἀγορά, ἔνθα ἦσαν οἱ ἑστῶτες ἀργοί. μεγάλη δὴ ἀπολογία πρὸς τὸ ἀξίους αὐτοὺς γενέσθαι τοῦ τῆς ὅλης ἡμέρας μισθοῦ τοῖς εἰποῦσι λέλεκται ὅτι οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο· διόπερ αὐτοῦς ἐμισθώσατο καὶ (ἵν᾿ οὕτως εἴπω) ἀποδέδωκεν αὐτοῖς μισθὸν τοῦ μακροθύμως ἑστηκέναι ὅλην τὴν ἡμέραν καὶ περιμένειν μέχρι ἑσπέρας τὸν μισθωσόμενον. Μετὰ ταῦτα ὀψίας γενομένης, τουτέστι τῆς συντελείας τῆς τοῦ αἰπωνος καὶ τῆς κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέρας, λέγει τῷ ἐπιτρόπῳ ἑαυτοῦ ὁ κύριος, εἴτε τινὶ ἀγγέλῳ τῷ ἐπὶ τῶν μισθῶν εἴτε καὶ ἑνὶ ἐκ πολλῶν ἐπιτροπευσάντων ἐπιτρόπῳ, καθὸ λέλεκται »ὑπὸ ἐπιτρόπους καὶ οἰκονόμους« εἶναι τὸν κληρονόμον παρὰ τὸν χρόνον ὃν »νήπιός ἐστι«. κατὰ τὸ πρόσταγμα τοίνυν τοῦ οἰκοδεσπότου καλοῦνται οἱ ἐργάται ὑπὸ τοῦ ἐπιτρόπου, ἵνα ὁ μισθὸς τοῖς ἐσχότοις πρώτοις δοθῇ· οἱ γὰρ πρότεροι ἐργάται »μαρτυρηθέντες διὰ τῆς πίστεως οὐκ ἐκομίσαντο τὴν ἐπαγγελίαν τοῦ θεοῦ, περὶ ἡμῶν κρεῖττόν τι προβλεψαμένου« <τοῦ οἰκοδεσπότου> (τῶν ἐν τῇ ἑνδεκάτῃ ὥρᾳ κεκλημένων), »ἵνα μὴ χωρὶς ἡμῶν τελειωθῶσι«. καὶ ἐλεήθημέν γε ἐπὶ τῷ ὅλην τὴν ἡμέραν στῆναι καὶ βεβουλῆσθαι ἥκειν ἡμῖν τὸν μισθωσόμενον, ἠργηκέναι δὲ καὶ μετὰ ἀπολογίας ἠξιῶσθαι τοῦ ἔργου, καὶ ἐλεηθέντες πρῶτοι τὸν μισθὸν ἀπολήψεσθαι προσδοκῶμεν οἱ Χριστοῦ γνώριμοι. εἶτ᾿ ἐπαναβαίνων δώσει τὸν μισθὸν τοῖς πρὸ ἡμῶν ἐργασαμένοις, εἶτα τοῖς πρὸ ἐκείνων καὶ οὕτως μέχρι τῶν πρώτων. ἰδὼν δέ τις τὸν τόπον ἔνθα διέτρβε Σαμουὴλ καὶ ἀκολούθως σκοπήσας περὶ τῶν <πρὸ> τῆς ἑνδεκάτης κληθέντων ἐργατῶν ὄψεται, τίνα τρόπον ἐβάστασαν τὸ βάρος καὶ τὸν καύσωνα τῆς ἡμέρας οἱ πρότεροι· οἱ δὲ περὶ τὴν ἑνδεκάτην κληθέντες <ἡμεῖς> ὡς ἐκεῖνοι μὲν οὐκ ἐβαστάσα<με>ν τὸ βάρος τῆς ἡμέρας καὶ τὸν καύσωνα, ἐβαστάσα<με>ν δὲ τὸ βάρος τοῦ ἑστηκέναι ἀργοὶ πρὸ τῆς ἐφ᾿ ἡμᾶς [οὖν] παρουσίας τοῦ <οἰκο<- δεσπότου, ὃς εἶπεν ἡμῖν· »δεῦτε πρός με πάντες οἱ κοπιῶντες καὶ πεφορτισμενοι, κάγὼ ἀναπαύσω ὐμᾶς«· φορτίον γὰρ ἦν <αὐτὴ> ἡ ἀργία καὶ τὸ μὴ ἀξίους πω κριθῆναι τῶν ἐν τῷ ἀμπελῶνι ἔργων. καὶ καύσωνά γε ἐβάστασαν οἱ πρὸ τῆς ἑνδεκάτης <κληθέντες> ἕκαστος κατ᾿ ἀναλογίαν τῆς κλήσεως. μὴ εἰδότες <δὲ> τὸ τοῦ οἰκοδεσπότου ἀξίωμα οἱ πρῶτοι καὶ ὅτι οὐ χρὴ γογγύζειν κατὰ τούτου, πλεῖόν τι σωτηρίας ἧς λαμβάνουσιν οἱ τελευταῖοι ᾠήθησαν λήψεσθαι καὶ ἐγόγγυζον κατὰ τοῦ οἰκοδεσπότους, φθονοῦντες ἠμῖν τοῖς ἐσχάτοις μίαν ὥραν τὴν μέχρι τῆς συντελείας πεποιηκόσι καὶ ἴσοις γεγονόσι τοῖς ἀρχῆθεν κεκλημένοις ἐπὶ τὸν θεῖον ἀμπελῶνα. ἀλλ' ὁ οἰκοδεσπότης ἐνὶ αὐτῶν εἶπε (τάχα τῷ Ἀδάμ)· ἑταῖρε, οὐκ ἀδικῶ σε· οὐχὶ δηναρίου συνεφώνησά σοι; ἆρον τὸ σὸν καὶ ὕπαγε (σὸν γὰρ ἡ σωτηρία τὸ δηνά- ριον)· δέλω γὰρ καὶ τούτῳ > ἐρχάτῳ> φησὶ) δοῦναι ὡς σοί. καὶ οὐκ εἶπε· τούτοις <τοῖς ἀλλ' ἔδειξέ τινα κατ’ ἐξοχὴν ἕνα· ὃν τολμηρότερον μέν εἰΠεῖν ὅστις ἐστίν, οὐκ ἀπιθάνως δ’ ἄν τις στοχάσαιτο Παῦλον μὲν εἶναι τὸν ἀπόστολον μίαν ὥραν ἐργασάμενον <καὶ> τάχα ὑπέρ πάντας τοὺς αὐτοῦ. εἰ δέ δεῖ καὶ περὶ τοῦ ἀμπελῶνός τι εἰπεῖν λαβόντα ἀφορμὴν ἀπ’ οὐτοῦ τοῦ ἑρμηνεύσαντος ἐν τοῖς περὶ ἄλλης παραβολῆς τὸν ἀμπελῶνα, φήσομεν ὅτι ἀμπελών ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ. οὕτως γὰρ αὐτὸς εἶπεν ἐν τῷ· »ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶγ ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς«. Πάντες οὖν οἱ τὰ ἔργα τοῦ ἀμπελῶνος ἐργαζόμενοι, τὰ ἔργα τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ἀξίως σωτηρίας ἐπιτελοῦντες, τὸ δηνάριον λήφονται.

15.36Bu meseli böylece yazdırdıktan sonra aklıma şunlar da geldi; daha derin ve daha gizli yorumda tökezleyenlere yararlı olabilirler. Biri, meseldeki günün insanların bütün hayatı olduğunu söyleyebilir. Buna göre, çocukluktan ve ilk yaştan itibaren Tanrı'nın krallığının işlerini görmeye çağrılanlar, ev sahibinin şafakta kiraladıklarıdır. Delikanlılıktan sonra Tanrı'ya saygıya gelenler, üçüncü saatten gelenlerdir. Olgunluk çağına ermiş olanlar, altıncı saat sularında bağa gönderilenlerdir. Yaşlanmış olarak Tanrı'ya saygıya yönelenler, gençliğin sıcağından ve yaşlılığa kadarki işlerin yükünden sonra Tanrı'nın sözüne alınan dokuzuncu saat çağrılılarıdır. Ölümün eşiğindeki ihtiyarlar ise bağın işlerine on birinci saat sularında çağrılanlardır. İmanda geçirilen zaman değil de tercih (prohairesis) sorguya çekildiğinden, çağrıldıkları andan itibaren üzerlerine düşeni yapmış olanların hepsine eşit kurtuluş ücreti verilir. Çocukluktan beri iman edip emek vermiş ve gençliklerini zorlamış olanlar ise, gençlikten yaşlılığa kadar Tanrı'ya saygı konusunda boş kalmış, imansızlıkla oyalanmış ve imana ve onun işlerine kısa bir süre önce gelmiş olanlarla eşit kurtuluşa sahip olacaklarına öfkelenirler.

15.36

Μετὰ τὸ ὑπαγορεῦσαι ταῦτα εἰς τὴν ἐκκειμένην 〈ταύτην〉 παρα- βολὴν καὶ ταῦτα ὑπέπεσεν ἡμῖν εἰς αὐτήν, χρήσιμα εἶναι δυνάμενα τοῖς προ[σ]κόπτουσι <ν ἐν> τῇ βαθυτέρᾳ καὶ ἀπορρητοτέρᾳ διηγήσει. φήσει γοῦν τις τὸν πάντα τῶν ἀνθρώπων βίον εἶναι τὴν κατὰ τὴν παραβολὴν ἡμέραν. δηλοῦσθαι οὖν τοὺς μὲν ἐκ παίδων καὶ πρώτης ἡλικίας κληθέντας ἐπὶ τὸ ἐργάζεσθαι τὰ τῆς βασιλείας τοῦ θεοῦ ἔργα εἶναι τοὺς ἅμα τῇ ἕω̣ μισθωθέντας ὑπὸ τοῦ οἰκοδεσπότου, τοὺς δέ μετὰ τό μειράκιον ἐρχομένους ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν τοὺς ἀπὸ τρίτης ὥρας παραγενομένους, τοὺς δέ ἤδη ἄνδρας τοὺς περὶ τὴν ἕγτην ἐξαποστελλομένους ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα· τοὺς δέ πρεσβύτας ἐπὶ τὴν θεοσέβειαν ἀγομένους εἶναι 〈τοὺς περὶ〉 τὴν ἐννάτην ὥραν μετὰ τόν ἐν νεότητι καύσωνα καὶ τὸ βάρος τῶν μέχρι τῆς πρεσβυτικῆς ἠλικίας πράξεων παραληφθέντας ἐπὶ τὸν λόγον τοῦ θεοῦ, τοὺς δέ πρὸ( αὐτῇ τῇ ἐξόδῳ γέροντας > δηλοῦσθαι τοὺς <περὶ> ἑ νδεκάτην ὥραν κεκλημένους εἰς τὰ τοῦ ἀμπελῶνος ἔργα. επει τοινυν προαιρεσις και ου χρονος ἐξετάζεται, ὃν ἐν πίστει πεποίηκέ τις, διὰ τοῦτο τοῖς ἐξ οὗ κέκληνται τὰ ἐπιβάλλοντα Πεποιηκόσι πᾶσι δίδοται ὁ ἴσος τῆς σωτηρίας μισθός. ἐφ’ ᾦ ἀγαακτοῦσιν οἱ ἐκ παίδων πιστοὶ καὶ καμόντες κοὶ βιασόμενοι τὴν νεότητα, εἰ μέλλουσιν ἔχειν ἴσην σωτηρίαν τοῖς ἀργοῖς ἀπὸ 〈νεότητος περὶ〉 θεοσεβείας μέχρι γήρως γεγενημένοις καὶ <ἀργοῦσιν ἐν ἀπιστίᾳ κατ᾿> ὀλίγον καιρὸν ἐπὶ τὴν καὶ τὰ ἔργα τῆς πίστεως ἐληλυθόσιν.

15.37Bu yoruma göre bağ, Tanrı'nın kilisesi olabilir; çarşı ve bağın dışındaki yerler de kilisenin dışıdır. Logos çağrılanları oradan alıp bağa, yani kiliseye gönderir. Bu yoruma göre, önce Tanrı'ya saygıya çağrılmış olup da imanın gereklerini korumayan ve tutkulara yenilerek dışarı çıkanlar bağın işçilerinden sayılmazlar. Çünkü günahlardaki hazlara doyduktan sonra tövbe ederek bağda yeniden çalışmak isteseler de ev sahibine “Kimse bizi kiralamadı” diyemezler; zira önceden iman etmeye çağrıldıkları zaman kiralanmışlardır. Onlara “Niçin bütün gün burada boş duruyorsunuz?” de denmez; hele “ruhla başlayıp” sonra “bedenle tamamlayan”, sonra da başlangıçtaki gibi ruhla yaşamak isteyerek geri dönenlere. Bunları, düşenleri kalkmaktan alıkoymak, yoldan çıkanların önünü kesmek ya da İncil öğretisinin mal varlığını saçıp savuran hovarda oğulları baba evine dönmekten vazgeçirmek için söylemiyoruz. Onlar tövbeleri ve yeniden doğru yola dönmüş bir hayat içinde bulunmaları sayesinde, günahlar içinde yakalananlardan daha iyi bir kurtuluş tesellisine sahip olsunlar. Yine de onların, gençliklerinde günah işlemelerinin sebebi imanın gereklerini hiç öğrenmemiş olmak olanlarla bir tutulmaması gerekir.

Ev sahibi sonunculara da ilklere verdiği gibi dinarı, yani kurtuluşu vermek istiyor; çünkü kendi malı üzerinde dilediğini yapmaya hakkı vardır. Ev sahibinin iyi olmasına kötü gözle bakanı da azarlıyor. Sonunculardan birçoğu ilk olacak, ilk çağrılanlardan bazıları da son olacaktır; çünkü çağrılanlar çok, seçilenler azdır.

Bizden daha bilge olan ve Tanrı'nın Ruhu aracılığıyla bilgelik sözünün daha parlak lütfuna, Ruh'a göre bilgi sözünün de daha zengin armağanına layık görülmüş biri, elbette bu mesel hakkında daha yüce ve daha büyük şeyleri tam bir kavrayışla bulacak, onlara daha görkemli ayetleri katarak ispatlarda da bolluk içinde olacaktır. Biz ise, meselin anlamını gücümüz yettiğince ortaya koyduktan sonra, burada yazılanların amacına layıkıyla erişemediysek okuyanlardan bağışlanma diliyoruz. Belki gayretimiz ve çekinip geri durmamış olmamız sebebiyle bir takdiri hak etmiş sayılırız.

15.37

Ἀμπελὼν δέ κατὰ ταύτην τὴν διήγησιν εἵη ἂν ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ, ἀγορὰ δέ καὶ τὰ ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος τὰ ἔξω τῆς ἐκκλησίας, ὅθεν ὁ λόγος παραλαμβάνει τοὺς καλουμένους καὶ πέμπει ἐπὶ τὸν ἀμπελῶνα, τὴν ἐκκλησίαν. οὐκ ἀριθμηθεῖεν δ’ <ἄν> κατὰ διήγησιν ταύτην) εἰς τοὺς ἐργάτας τοῦ ἀμπελῶνος, ὅσοι ἀκλήθησαν μὲν εἰς τὴν θεοσέβειαν πρότερον, μὴ τηρήσαντες δέ τὰ τῆς πίστεως νικηθέντες ὑπὸ παθῶν ἐξῆλθον· κἂν γὰρ μετὰ τὸ ἐμφορηθῆναι τῶν ἐν ἁμαρτίαις ἡδονῶν θέλωσιν ὡς μετανοοῦντες 〈πόλιν ἀπ’ > ἐργάσασθαι τὸν ἀμπελῶνα, οὐ δύνανται λέγειν τῷ οἰκοδεσπότῃ· οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο· ἐμισθώθησαν γὰρ καθ’ ὃν καιρὸν πρότερον ἐπὶ τὸ πιστεύειν ἐκλήθησαν. ἀλλ’ οὐδὲ λελέξεται αὐτοῖς· τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί; μάλιστα εἰ»ἀρξάμενοι πνεύματι«καὶ ὕστερον »σαρκὶ« ἐπιτελούμενοι πόλιν ἐπανέρχεσθαι βούλοιντο ἐπὶ τὸ ἐξ ὑπαρχῆς πνεύματι θέλειν ζῆν. καὶ οὔ φαμεν ταῦτα ἀποτερπόμενοι ἀνίστασθαι τοὺς πεπτωκότας ἢ <ἐμποδίζοντες> τοὺς πεπλανημένους ἢ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὸνπατρῷον οἷκοντοὺς ἀσελγεῖς υἱοὺς τοὺς〉 κατασωτευσαμένους τὴν τῆς εὐαγγελικῆς διδασκαλίας οὐσίαν. ἐχέτωσαν μέν γὰρ διὰ τὴν μετάνοιαν καὶ τὸ καταλαμβάνεσθαι ἐν ἐπεστραμμένῳ βίῳ κρείττονα τῶν καταλαμβανομένων ἐν ταῖς ἁμαρτίαις <παραμυθίαν σωτηρίας>. οὐ μὴν χρὴ ὑπολαμβάνειν περὶ αὐτῶν ὅτι ὅμοιοί εἰσι τοῖς παρὰ τοῦτο ἡμαρτηκόσιν ἐν τῇ νεότητι, παρὰ τὸ μηδὲ τὴν ἀρχὴν τὰ τῆς πίστεως μεμαθηκέναι. θέλλει οὖν ὁ οἰκοδεσπότης καὶ τοῖς ἐσχάτοις δοῦναι ὡς καὶ τοῖς πρώτοις τὸ δηνάριον, τὴν σωτηρίαν, ἐπεὶ ἔξεστι<ν αὐτῷ> ποιεῖν ὃ θέλει ἐν τοῖς ἑαυτοῦ, καὶ ἐλέγχει τὸν ἔχοντα πονηρὸν ὀφθαλμὸν ἐπὶ τῷ τὸν οἰκοδεσπότην εἶναι ἀγαθόν. ἔσονται οὖν πολλοὶ τῶν ἐσχάτων πρῶτοι καὶ τινες τῶν πρώτων κληθέντων ἔσχατοι· καὶ γὰρ οἱ κλητοὶ μὲν πολλοί, οἱ δὲ ἐκλεκτοί εἰσιν ὀλίγΟι. Εἐκὸς μὲν οὖν, τὸν ἡμῶν σοφώτερον καὶ κριθέντα παρὰ θεῷ ἄξιον τρανοτέρου τοῦ ἐν λόγῳ σοφίας διὰ πνεύματος θεοῦ χαρίσματος καὶ πλουσιωτέρου καὶ δωρεᾶς τῆς ἐν λόγφ γνώσεως κατὰ τὸ πνεῦμα, ὑψηλότερα καὶ μείζονα [καὶ] μετὰ πάσης καταλήψεως εὑρήσειν εἰς τὴν παραβολὴν καὶ ἀποδείξεων εὐπορήσειν παραλαμβάνοντα εἰς αὐτὰς ῥητὰ μεγαλοφυέστερα. καὶ ἡμεῖς δέ, ὡς ἐχωρήσαμεν ἐκθέμενοι τὸν νοῦν τῆς παραβολῆς, αἰτοῦμεν ἀπὸ τῶν ἐντυγχανόντων συγγνώμην, εἰ καὶ μὴ κατ' ἀξίαν καθικέσθαι τοῦ βουλήματος τῶν ἐνταῦθα γεγραμμένων δεδυνήμεθα· τάχα γὰρ τῆς προθυμίας καὶ τοῦ μὴ ἀπωκνηκέναι χάριν δόξομεν ἔχειν ἀποδοχῆς τι ἄξιον. # Kitap 16 ### <Ὡριγένους> τῶν εἰς τὸ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν τόμος ιζ΄.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…