Origenes · Matta İncili Şerhi, 12–17. Kitaplar
13. Kitap
13.1Origenes'in Matta İncili şerhinin on üçüncü cildi.
Öğrenciler ona şunu sordu: Peki din bilginleri neden önce İlyas'ın gelmesi gerektiğini söylüyor? (17,10[–13])
İsa ile birlikte dağa çıkan öğrenciler, din bilginlerinin İlyas hakkında aktardıklarını, yani İlyas'ın Mesih'in gelişinden önce gelip onu kabul edeceklerin psykhēlerini onun için hazırlayacağını hatırlıyordu. Dağda İlyas'ın göründüğü görüm ise bu sözlerle uyuşmaz gibi geliyordu; çünkü onlara İlyas İsa'dan önce değil, onunla birlikte gelmiş gibi görünmüştü. Din bilginlerinin yalan söylediğini sanarak bu soruyu sorarlar...
Kurtarıcı buna, İlyas hakkında aktarılanları reddederek değil, İlyas'ın Mesih'ten önce din bilginlerinin fark etmediği başka bir gelişi olduğunu söyleyerek cevap verir; onu tanımayıp Hirodes'in onu zindana atmasına ve öldürmesine ortak olarak ona dilediklerini yaptılar. Sonra, İlyas'a yaptıklarına benzer şeylerin aynı kimselerin elinden kendi başına da geleceğini söyler. Öğrenciler bunu İlyas hakkında sormuş, Kurtarıcı da cevap vermişti; dinleyenler ise “İlyas çoktan geldi” ve devamında Kurtarıcı'nın söylediklerinin vaftizci Yahya'ya işaret ettiğini anladı. Bu kadarı, ele alınan sözün açıklığa kavuşması için söylensin; şimdi elimizden geldiğince içindeki şeyleri de inceleyelim.
Bana öyle geliyor ki burada İlyas denen, İlyas'ın psykhēsi değildir; yoksa Tanrı'nın kilisesine yabancı olan, ne havarilerin aktardığı ne de Kutsal Yazılar'ın herhangi bir yerinde görünen bedenden bedene geçme öğretisine düşerim. Bu öğreti, “görünenlerin geçici” olmasına ve bu çağın sona ereceğine de aykırıdır; “Gök ve yer geçip gidecek”, “Bu dünyanın biçimi geçip gidiyor”, “Gökler yok olacak” ve devamındaki sözlerin yerine gelmesine de aykırıdır.
Varsayalım ki aynı psykhē, dünyanın başından sonuna kadarki düzende, bir sebepten iki kez bedene girebilir. Günah yüzünden iki kez bedene giren psykhē neden üç kez ve daha fazla kez girmesin? Çünkü bu hayat ve burada işlenen günahlar yüzünden cezalar yalnızca bedenden bedene geçmeyle ödenecekse, bu sonucu kabul eden için belki de psykhēnin bedene geçmediği bir zaman olmayacaktır; hep önceki günahlar yüzünden bedene gelecektir. Böylece dünyanın yok oluşuna, “gök ve yerin geçip gideceği” şeye yer kalmaz.
Bu varsayıma göre tamamen günahsız olanın artık doğumla bedene gelmeyeceğini kabul edelim. Tamamen arınmış ve bedene dönmeye muhtaç olmayan tek bir psykhē kaç zamanda bulunur sanırsın? Öyle olsa bile, sınırlı sayıdaki psykhēlerden her seferinde biri ayrılıp bir daha bedene gelmezse, sonsuz gibi uzun zamanlar sonra doğum bir gün tükenecek; dünya bir ya da iki ya da biraz daha fazla kişiye kalacak, onlar da kemale erince dünya, bedene gelecek kimse kalmadığı için yok olacaktır. Bu ise Kutsal Yazılar'a uymaz; çünkü Kutsal Yazılar dünyanın yok oluşu sırasında günahkârların çok olduğunu bilir.
Bu, “Ancak İnsanoğlu geldiğinde yeryüzünde imanı bulacak mı?” sözünü Matta'daki şu sözle birlikte inceleyince açıktır: “Nuh'un günleri nasılsa, İnsanoğlu'nun gelişi de öyle olacak. Çünkü tufandan önceki günlerde olduğu gibi” ve devamı. O zamanki insanlar için günahların bedeli bedenden bedene geçmekle ödenmeyecektir. Çünkü hâlâ günah içindeyken yakalanırlarsa, ya bundan sonra başka bir cezayla cezalandırılacaklardır —bu durumda iki genel ceza türü olacaktır: biri bedenden bedene geçmede, biri bu bedenin dışında; bunların sebeplerini ve farklarını da söylesinler—; ya da cezalandırılmayacaklardır, sonda kalanlar günahlarını birden atmış olacaktır; ya da daha iyisi, bedende günah işleyenler için tek bir ceza türü vardır: bedenin ve bu hayatın düzeninin dışında, işlenen günahların karşılığını görmek. Şeylere bakabilen kişi için bunların her biri bedenden bedene geçmeyi çürütür.
Bedenden bedene geçmeyi savunan Yunanlılar, bunun sonucu olarak dünyanın yok olmasını da kabul etmiyorlarsa, dünyanın yok olacağını açıkça bildiren Yazılar karşısında ya onlara inanmamalı ya da son hakkındaki yorum üzerine laf uydurmalıdır; bunu isteseler de yapamayacaklardır.
Dünyanın yok olmayacağını söylemeye cüret edenlere şunu da diyeceğiz: Dünya yok olmuyor ve sonsuza dek sürecekse, Tanrı “her şeyi oluşmadan önce bilen” olmayacaktır. Olsa olsa her birinin bir kısmını ya da bazılarını “oluşmadan önce” bilir, sonra da başkalarını. Çünkü tabiatça sonsuz olan şeyler, bilinenleri sınırlamaya yatkın bilgi tarafından kavranamaz. Buradan, her şey sonsuz olduğu için, her şey hakkında peygamberlik de olamayacağı sonucu çıkar.
<Ὠριγένους τῶν εἰς τὸ Ματθαῖον εὐαγγέλιον ἐξηγητικῶν> τόμος ιγ΄. <Καὶ> ἐπηρώτησαν οἱ μαθηταὶ λέγοντες· τέ οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον; (17. —13]) οἱ μὲν συναναβάντες τῷ Ἰησοῦ μαθηταὶ τῶν ὑπὸ τῶν γραμματέων περὶ Ἠλίου παραδιδομένων ἐμέμνηντο, ὅτι πρὸ τῆς τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημίας ἐλθὼν Ἠλίας εὐτρεπίσει αὐτῷ τὰς ψυχὰς τῶν παραδεξομένων αὐτόν. ἡ δὲ ἐν τῷ ὄρει ὀπτασία, καθ’ ἣν > ὁ Ἠλίας ἐφόνη, ἐδόκει μὴ συνάδειν τοῖς εἰρημένοις, ἐπεὶ οὐ πρὸ τοῦ Ἰησοῦ ἔδοξεν αὐτοῖς ἐληλυθέναι ὁ Ἠλίας, ἀλλὰ μετ’ αὐτοῦ. διὸ ταῦτά φασιν, οἰόμενοι ψεύδεσθαι τοὺς γραμματεῖς *** πρὸς δέ τοῦτο ὁ σωτὴρ ἀποκρίνεται, οὐκ ἀθετῶν τὰ περὶ τοῦ Ἠλίου παραδιδόμενα, ἀλλὰ ἄλλην τοῦ Ἠλίου Πρὸ τῆς Χριστοῦ ἐπιδημίαν ἀγνοηθεῖσαν ὑπὸ τῶν γραμματέων εἶναι φάσκων, καθ’ ἣν ἀγνοήσαντες αὐτόν, ὡς συναίτιοι γενόμενοι τῷ αὐτὸν εἰς φυλακὴν βληθῆναι ὑπὸ Ἡρώδου καὶ τῷ αὐτὸν ἀναιρεθῆναι ὑπ᾿ αὐτοῦ, πεποιήκασιν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν. εἶτα ἀνάλογον οἶς πεποιήκασιν εἰς τὸν Ἠλίαν φησὶν ὑπὸ τῶν αὐτῶν πείσεσθαι. καὶ ταῦτα μέν ὡς περὶ Ἠλίου οἵ τε μαθηταὶ ἐπηρώτων καὶ ὁ σωτὴρ ἀπεκρίνατο· οἶ δέ ἀκούσαντες συνῆκαν τὸ Ἠλίας ἤδη ἦλθε καὶ τὸ ἑξῆς αὐτῷ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ σωτῆρος τὴν ἀναφορὰν ἐσχηκέναι ἐπὶ τὸν βαπτιστὴν Ἰωάννην. καὶ ταῦτα μὲν εἰρήσθω σαφηνείας ἕνεκεν τοῦ ἐκκειμένου ῥητοῦ· ἤδη δὲ κατὰ δύναμιν καὶ τῶν ἐναποκειμένων αὐτῷ πραγμάτων τὴν ἐξέτασιν ποιησώμεθα. Ἐν τούτοις Ἠλίας οὐχ ἡ ψυχὴ <Ἠλίου> δοκεῖ μοι λέγεσθαι, μὴ ἐμπίπτω εἰς τὸ ἀλλότριον τῆς ἐκκλησίας τοῦ θεοῦ περὶ τῆς μετενσωματώσεως δόγμα, | οὔτε παραδιδόμενον ὑπὸ τῶν ἀποστόλων οὔτε ἐμφαινόμενόν που τῶν γραφων· καὶ γὰρ ἐναντίον ἐστὶ ἐστὶ τῷ »τὰ βλεπόμενα πρόσκαιρα« εἶναι καὶ συντέλειαν πείσεσθαι τὸν αἰῶνα τοῦτον, ἀλλὰ καὶ τῷ πληρωθῆναι <τὸ> »ὁ οὐρανὸς ἡ γῆ παρελεύσονται« καὶ τὸ »παράγει γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ κόσμου τούτου« καὶ τὸ οἱ οὐρανοὶ ἀπολοῦνται« μετὰ καὶ τῶν ἑξῆς αὐτῷ. εἰ γὰρ καθ᾿ ὑπόθεσιν) δὶς δύναται γενέσθαι ἐν τῇ ἀπ᾿ ἀρχῆς μέχρι συντελείας τοῦ κόσμου καταστάσει ἡ αὐτὴ ψυχὴ ἐν τῷ σώματι δι’ αἰτίαν <δι'> ὄν γένοιτο ἐν αὐτῷ), ἡ δι’ ἁμαρτίαν γενομένη δὶς ἐν σώματι διὰ τί οὐχὶ καὶ τρὶς καὶ πλεονάκις ἔσται ἐν αὐτῷ, τῶν διὰ τὸν βίον τοῦτον καὶ τὰ ἡμαρτημένα ἐν αὐτῷ κολάσεων τούτῳ ἀποδοθησομένων μόνῳ τῷ τρόπῳ κατὰ τὴν μετενσωμάτωσιν; ὅπερ ἐὰν ἐξ ἀκολουθίας δοθῇ, οὐκ ἔσται τάχα ὅτε ψυχὴ οὐ μετενσωματωθήσεται· ἀεὶ γὰρ διὰ τὰ πρότερα ἁμαρτήματα ἐπιδημήσει τῷ σώματι, καὶ οὕτως οὐχ ἕξει χώραν ἡ τοῦ κόσμου φθορά, καθ᾿ ἥν ὁ οὐρανὸς καὶ ἡ γῆ παρελεύσονται«. ἵνα δὲ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην διδῶται τὴν πάντη ἀναμάρτητον μηκέτι ἥξειν εἰς τὸ διὰ γενέσεως σῶμα, διὰ πόσων χρόνων οἴει μίαν εὑρήσεσθαι πάντη καθαρεύσασαν ψυχὴν καὶ μὴ δεομένην μετενσωματώσεως; ὅμως δὲ καὶ οὕτως μιᾶς τινος ἀεὶ ἐκ τοῦ ὡρισμένου τῶν ψυχῶν ἀριθμοῦ μεθισταμένης καὶ μηκέτι εἰς σῶμα ἐρχομένης, ἐπιλείψει ποτέ ὡς διό τινων ὡσπερεὶ ἀπείρων χρόνων ἡ γένεσις, καταντήσαντος τοῦ κόσμου ἐπί τινα ἔνα ἢ δεύτερον ἢ ὀλίγῳ πλείους μεθ᾿ οὓς καὶ αὐτοὺς τελειωθέντας ὁ κόσμος φθαρήσεται, ἐπιλειπόντων τῶν εἰς σῶμα ἐρχομένων. Ὅπερ οὐκ ἀρέσκει τῇ γραφῇ· πλῆθος γὰρ οἶδεν ἁμαρτωλῶν ἐν τῷ χρόνῳ τῆς τοῦ κόσμου φθορᾶς. ὅΠερ ἐστὶ δῆλον συνεξεταζομένου τοῦ πλὴν ἐλθὼν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου > εὑρήσει τὴν πίστιν ἐπὶ τῆς ᾧ εὕρομεν παρὰ τῷ Ματθαίῳ οὕτως εἰρημένῳ· ὥσπερ δὲ αἱ ἡμέραι τοῦ Νῶε, οὕτο)ς ἔσται ἡ παρουσία τοῦ υἱοῦ τοῦ ἀνθρώπου. ὡς γὰρ ἦσαν ἐν ταῖς ἡμέραις ταῖς πρὸ〉 τοῦ κατακλυσμοῦ« καὶ τὰ ἑξῆς. ἔσται δέ τοῖς τότε ἡ τῶν ἁμαρτημάτων εἴσπραξις οὐκ ἐν μετενσωματωσει. εἰ γὰρ ἔτι ἁμαρτάνοντες παραλαμβάνονται, ἤτοι ἄλλῳ τρόπῳ κολάσεως μετὰ τοῦτο κολασθήσονται, κοὶ κατὰ τοῦτο ἤτοι δύο τρόποι κολάσεων ἔσονται γενικοί ὁ μέν ἐν μετενσωματώσει, ὁ δὲ ἔξω τοῦ τοιούτου σώματος· καὶ λεγέτωσαν τὰς τούτων αἰτίας καὶ διαφοράς), ἢ οὐ κολασθήσονται, ὡς ἀθρόως ἀποβαλόντες τὰ ἁμαρτήματα οἱ ἐπὶ συντελείᾳ καταλειφθέντες, ἢ ὅπερ βέλτιον) εἷς ἐστι τρόΠος κολάσεως τοῖς ἡμαρτηκόσιν ἐν σώματι τὸ ἔξω αὐτοῦ <καὶ> τῆς καταστάσεως βίου τούτου τὸ κατ’ ἀξίαν τῶν ἡμαρτημένων παθεῖν. ἕκαστον δέ τούτων τῷ ἐνορᾶν δυναμένῳ τοῖς πράγμασιν ἀνατρεπτικόν ἐστι τῆς μετενσωματωσεως. εἰ δέ ἀναγκαίως οἱ τὴν μετενσωμάτωσιν εἰσάγοντες Ἕλληνες, ὡς ἀκόλουθα αὐτοῖς τιθέντες, οὐδὲ φθείρεσθαι βούλονται τὸν κόσμον, ὥρα καὶ τούτους, ἀντιβλέψαντας ταῖς ἐκφαινούσαις γραφαῖς φθαρήσεσθαι τὸν κόσμον, ἢ ἀπιστῆσαι αὐταῖς ἢ εὑρεσιλογεῖν περὶ διηγήσεως τῶν κατὰ τὴν συντέλειαν ὅπερ κἂν βούλωνται) ποιῆσαι οὐ δυνήσονται. ἔτι δέ καὶ τοῦτο τοῖς τολμήσασιν ἂν λέγειν μὴ φθαρήσεσθαι τὸν κόσμον φήσομεν ὅτι, εἰ μὴ φθείρεται ὁ κόσμος ἀλλ᾿ ἐπ᾿ ἄπειρον ἔσται, οὐκ ἔσται ὁ θεὸς »εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν«. ἀλλ᾿ (εἰ ἄρα) μέρος ἤτοι ἕκαστον εἴσεται »πρὶν γενέσεως« αὐτοῦ ἤ τινα. κοὶ μετὰ ταῦτα πόλιν ἕτερα· ἄπειρα γὰρ τῇ φύσει οὐχ οἷόν τε περιλαμβάνεσθαι τῇ περατοῦν πεφυκυίᾳ τὰ γινωσκόμενα γνώσει. τούτῳ δέ ἀκολουθεῖ μηδὲ προφητείας δύνασθαι γενέσθαι Περὶ Πόντων ὡντινωνοῦν, ἅτε ἀπείρων ὄντων τῶν πάντων.
13.2Bedenden bedene geçme konusunu bu kadar incelemek zorunda kaldım sanırım,
Ἀναγκαίως δ’ οἶμαι ἐνδιατετριφέναι τῇ ἐξετάσει τοῦ περὶ ενσωματώσεως λόγου,
sv.10.p.177çünkü bazıları söz konusu psykhēnin İlyas ile Yahya'nın aynı psykhēsi olduğunu, önce İlyas, sonra Yahya diye anıldığını düşünmüştür. Oysa Yahya diye adlandırılması Tanrı'dan bağımsız değildir; bu, Zekeriya'ya görünen meleğin “Korkma Zekeriya, duan kabul edildi; karın Elisabet sana bir oğul doğuracak, adını Yahya koyacaksın” demesinden ve Zekeriya'nın, doğan çocuğun adının Yahya olacağını tablete yazdıktan sonra sesine kavuşmasından anlaşılır. Psykhē İlyas olsaydı, ikinci kez doğduğunda da İlyas diye anılması ya da ad değişikliğinin bir sebebi görünmesi gerekirdi; tıpkı Abram ile İbrahim'de, Saray ile Sara'da, Yakup ile İsrail'de, Simun ile Petrus'ta olduğu gibi. Üstelik onlarda bile bu sebep aynı şekilde geçerli değildir; çünkü bu kişilerin ad değişiklikleri tek ve aynı hayatta gerçekleşmiştir.
Biri şunu sorabilir: Önce Tişbeli'de, sonra Yahya'da olan psykhē İlyas değilse, Kurtarıcı'nın
διὰ τήν τινων ὑπόνοιαν οἰηθέντων ψυχὴν εἶναι (περὶ ἧς ὁ λόγος) αὐτὴν Ἠλίου καὶ Ἰωάννου, πρότερον μὲν κληθεῖσαν Ἠλίαν δεύτερον δὲ Ἰωάννην, καὶ οὐκ ἀθεεί γε κεκλῆσθαι Ἰωάννην αὐτόν, ὡς δῆλον ἐκ τοῦ τὸν ὀφθέντα ἄγγελον τῷ Ζαχαρίᾳ εἰρηκέναι αὐτῷ· μὴ φοβοῦ, Ζαχαρία, διότι εἰσηκούσθη ἡ δέησίς σουκαὶ ἡ γυνή σου Ἐλισάβετ γεννήσει υἱόν σοι, καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰωάννην« καὶ ἐκ τοῦ ἀπειληφέναι τὸν Ζαχαρίαν τὴν φωνὴν μετὰ τὴν ἐν τῇ πινακίδι γραφὴν) περὶ τοῦ Ἱωάννην καλεῖσθαι τὸν γεγεννημένον. εἴπερ δὲ ἡ ψυχὴ Ἠλίας ἦν, ἐχρῆν καὶ δεύτερον αὐτὸν γεννώμενον κληθῆναι Ἠλίαν ἢ αἰτίαν τινὰ φανῆναι τῆς μετωνυμίας, ὡς ἐπὶ τοῦ Ἀβρὰμ καὶ τοῦ Ἀβραὰμ καὶ τῆς Σάρας κοὶ τῆς Σάρρας κοὶ τοῦ Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ καὶ τοῦ Σίμωνος καὶ Πέτρου. καίτοι γε οὐδ’ οὕτως ὁ λόγος ἐν αὐτοῖς ἐσώζετο· ἐν μιᾷ γὰρ καὶ τῇ αὐτῇ ζωῇ τοῖς προειρημένοις γεγόνασιν αἱ μετωνυμίαι. ζητήσαι δ’ ἄν τις, εἰ μὴ ἡ ψυχὴ Ἠλίας ἐστὶ πρότερον ἐν τῷ θεσβίτῃ καὶ δεύτερον ἐν τῷ Ἰωάννῃ, τί ἂν εἴη τὸ κληθέν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν ἀμ-
sv.10.p.178ikisinde de İlyas diye adlandırdığı şey nedir? Şunu söylüyorum: Cebrail, Zekeriya'ya söylediği sözlerde İlyas ile Yahya'daki aynı varlığın ne olduğunu işaret etmiştir. Çünkü şöyle der: “İsrailoğullarından çoğunu Rableri Tanrı'ya döndürecek; kendisi de İlyas'ın ruhu ve gücüyle onun önünden gidecek.” Dikkat et: bedenden bedene geçmeye yer olsun diye “İlyas'ın psykhēsiyle” değil, “İlyas'ın ruhu ve gücüyle” dedi. Kutsal Yazılar ruh ile psykhē arasındaki farkı açıkça bilir: “Tanrı sizi bütünüyle kutsasın; ruhunuz, psykhēniz ve bedeniniz Rabbimiz İsa Mesih'in gelişinde kusursuz korunsun” sözü ve Yetmişler'in Daniel'inde geçen “Ruhlar ve adillerin psykhēleri, Rab'bi övün” sözü bu farkı gösterir. Öyleyse Yahya'ya İlyas denmesi psykhēsi yüzünden değil, ruhu
φοτέροις Ἠλίας; καί φημι τὸν Γοβριὴλ ἐν τοῖς πρὸς Ζαχαρίαν λόγοις ὑποβεβληκέναι τίς ἡ αὐτὴ οὐσία ἐν Ἠλίᾳ καὶ Ἰωάννῃ· φησὶ γάρ· »πολλοὺς τῶν υἱῶι Ἰσραὴλ ἐπιστρέψει ἐπὶ κύριον τὸν θεὸν αὐτῶν· καὶ αὐτὸς προελεύσεται ἐνώπιον αὐτοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου«. πρόσχες γάρ, οὐκ εἶπεν »ἐν« φυχῇ »Ἠλἱου«, ἵν᾿ ἔχοι τόπον ἡ μετενσμάτωσις, ἀλλ᾿ »ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου«. σαφῶς δέ οἶδεν ἡ γραφὴ διαφορὰν πνεύματος πρὸς φυχήν, ὡς τὸ »ὁ δέ θεὸς ἁγιάσαι ὑμᾶς ὁλοτελεῖς, καὶ ὁλόκληρον ὑμῶν τὸ πνεῦμα καὶ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα τηρηθείη ἀμέμπτως ἐν τῇ παρουσίᾳ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ« καὶ τὸ »εὐλογεῖτε, πνεύματα καὶ δικαίων ψυχαί«, ἐν τῷ κατὰ τοὺς Ἑβδομήκοντα Δανιὴλ φερόμενον, παρίστησι τὴν διαφοράν πνεύματος καὶ ψυχῆς. Ἠλίας οὖν ὁ Ἰωάννης οὐ διὰ τὴν ψυχὴν λέλεγται, ἀλλὰ διὰ τὸ πνεῦμα
sv.10.p.179ve gücü yüzündendir. Bunların önce İlyas'ta, sonra Yahya'da bulunması kilisenin öğretisine hiç zarar vermez. “Peygamberlerin ruhları peygamberlere bağlıdır” denir, yoksa peygamberlerin psykhēleri peygamberlere bağlı değildir. Şu söz de vardır:
καὶ τὴν δύναμιν, ἅτινα οὐδέν λυπεῖ τὸν ἐκκλησιαστικὸν λόγον, εἰ πρότερον μέν ἦν ἐν Ἠλίᾳ, ὕστερον δὲ γέγονεν ἐν Ἰωάννῃ· κοὶ πνεύμα τα« δὲ »προφητῶν προφήταις ὑποτάσσεται«, οὐχὶ δέ ψυχαὶ προφητῶν προφήταις ὑποτάσσονται· καὶ τὸ
sv.10.p.180“İlyas'ın ruhu Elişa'nın üzerine kondu.”
Araştırılması gereken şudur: İlyas'ın ruhu, İlyas'taki Tanrı ruhuyla aynı mı, yoksa bunlar birbirinden farklı mı? İlyas'ın kendisindeki ruh, her insanın kendisindeki ruhtan farklı olağanüstü bir şey miydi? Çünkü havari, Tanrı'nın Ruhu içimizde olsa bile her insanın kendisindeki ruhtan farklı olduğunu açıkça göstermiştir. Bir yerde “Ruh'un kendisi, Tanrı'nın çocukları olduğumuza ruhumuzla birlikte tanıklık eder” der; bir yerde de “İnsana ait şeyleri, insanın içindeki ruhtan başka kimse bilmez; Tanrı'ya ait şeyleri de Tanrı'nın Ruhu'ndan başka kimse bilmez” der. İlyas'a, kayda geçen bütün azizlerden farklı olarak “kasırgayla göğe alınmak” gibi yabancı bir şey olduğuna göre, ruhunun da
πνεῦμα Ἠλίου αναπεπαυται επι Ἐλισσαιέ«. Ζητητέον δέ πότερον ταὐτόν ἐστι τό πνεῦμα τοῦ Ἠλίου τῷ ἐν Ἠλίᾳ πνεύματι θεοῦ, ἢ ἕτερα ταῦτ᾿ ἐστὶν ἀλλήλων, καὶ εἰ παράδοξόν τι τὸ πνεῦμα ἦν Ἠλίου τὸ ἐν αὐτῷ παρὰ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου ἑκάστου τὸ ἐν αὐτῷ. καὶ γὰρ σαφῶς ὁ ἀπόστολος παρέστησεν ἕτερον εἶναι τὸ τοῦ θεοῦ πνεῦμα, κἂν ἐν ἡμῖν ᾖ, παρὰ τὸ πνεῦμα ἑκάστου ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ, ὅπου μέν λέγων· »αὐτὸ τὸ πνεῦμα συμμαρτυρεῖ τῷ πνεύματι ἡμῶν ὅτι ἐσμὲν τέκνα θεοῦ«, ὅπου δέ· »οὐδεὶς οἶδεν ἀνθρώπων τὰ τοῦ ἀνθρώπου εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ ἀνθρώπου τὸ ἐν αὐτῷ· οὕτω καὶ τὰ τοῦ θεοῦ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ«. μὴ θαύμαζε δέ τὸ Περὶ τοῦ Ἠλίου, εἰ ὥσπερ ξένον τι ἀπήντησεν αὐτῷ παρὰ τοὺς ἀναγεγραμμένους πόντος ἁγίους διὰ τὸ ἀναληφθῆναι »ἐν συσσεισμῷ εἰς τὸν οὐρανόν«, οὕτως ἐξαίρετόν τι εἶχε τὸ πνεῦμα αὐτοῦ, ὡς οὐ μόνον ἐπαναπαύσασθαι τῷ Ἐλισ-
sv.10.p.181yalnız Elişa'nın üzerine konacak değil, Yahya ile birlikte doğuma inecek kadar seçkin bir şeyi olmasına şaşma. Ayrıca Yahya bir yandan “daha ana rahmindeyken Kutsal Ruh'la dolmuş”, öte yandan Mesih'in önünden “İlyas'ın ruhu ve gücüyle” gitmiştir. Çünkü aynı kişide yalnız kötü değil, iyi ruhların da birden çok olması mümkündür. Davud “önderlik eden ruhla” desteklenmeyi ve “içinde doğru bir ruhun yenilenmesini” ister. Kurtarıcı “bilgelik ve anlayış ruhu”nu, “öğüt ve kudret ruhu”nu, “bilgi ve dindarlık ruhu”nu bize vermek için “Tanrı korkusu ruhu”yla dolduysa, bunların da aynı kişideki daha iyi ruhlar olduğu anlaşılabilir.
Bunu, Yahya'nın Mesih'in önünden “İlyas'ın ruhu ve gücüyle” gittiği için aktardık; öyle ki “İlyas çoktan geldi” sözü, Yahya'daki İlyas ruhuna işaret etsin. Nitekim birlikte dağa çıkan üç öğrenci de ona vaftizci Yahya'dan söz ettiğini anladı.
σαίῳ, ἀλλὰ καὶ τῷ Ἰωάννῃ συγκαταβῆναι εἰς τὴν γένεσιν, καὶ τὸν Ἰωάννην ἰδίᾳ μὲν πνεύματος ἁγίου« πεπληρῶσθαι »ἔτι ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ«, ἰδίᾳ δὲ προεληλυθέναι ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου«. καὶ γὰρ δυνατὸν πλείονα πνεύματα εἶναι ἐν τῷ αὐτῷ, οὐ μόνον χείρονα ἀλλὰ καὶ κρείττονα· αἰτεῖ γοῦν ὁ Δαυῒδ στηριχθῆναι μέν πνεύματι ἡγεμονικῷ«, ἐγκαινισθῆναι δὲ ἐν τοῖς ἐγκάτοις αὐτοῦ πνεῦμα εὐθές«. εἰ δέ, ἶνα μεταδῷ ἡμῖν ὁ σωτὴρ πνεύματος »σοφίας κοὶ συνέσεως«, πνεύματος βουλῆς καὶ ἰσχύος«, πνεύματος γνώσεως καὶ εὐσεβείας«, καὶ ἐνεπλήσθη πνεύματος »φόβου θεοῦ«, δυνατὸν καὶ ταῦτα νοεῖσθαι πλείονα ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι κρείττονα πνεύματα. Καὶ τοῦτο δὲ παρεθέμεθα διὰ τὸ ἐν πνεύματι καὶ δυνάμει Ἠλίου« προεληλυθέναι ἐνώπιον Χριστοῦ τὸν Ἰωάννην, ἔνα τὸ Ἠλίας ἤδη ἦλθεν ἐπὶ τὸ ἐν τῷ Ἰωάννη ἀναφέρηται πνεῦμα τοῦ Ἠλίου, ὡς καὶ συνῆκαν οἱ συναναβάντες τρεῖς μαθηταὶ ὅτι περὶ Ἰωάννου τοῦ βαπτιστοῦ εἰπεν αὐτοῖς.
sv.10.p.182“İlyas'ın ruhu” yalnız Elişa'nın üzerine kondu; Yahya ise Mesih'in önünden yalnız “ruhuyla” değil, “İlyas'ın gücüyle” de gitti. Bu yüzden Elişa'ya İlyas denemezdi, Yahya ise İlyas'ın kendisiydi. Din bilginlerinin önce İlyas'ın gelmesi gerektiğini nereden söylediğini gösteren yazıyı aktarmak gerekirse, Malaki'nin şu sözünü dinle: “İşte size Tişbeli İlyas'ı göndereceğim” ve “gelip yeryüzünü tümüyle vurmayayım” sözüne kadar devamı.
Bu sözler şunu gösteriyor gibidir: İlyas, Mesih'in yüce gelişi için, buna uygun hâle gelenleri, kutsal sözlerle ve psykhēlerde oluşturduğu hâllerle önceden hazırlar. Yeryüzündekiler, İlyas tarafından önceden hazırlanmasalardı, yüceliğinin aşırılığı yüzünden bu gelişe dayanamazdı. Burada da İlyas'tan o peygamberin psykhēsini değil, ruhunu ve gücünü anlıyorum. Her şey bunlarla eski hâline getirilecektir; öyle ki yücelik içinde görünecek olan Tanrı'nın Oğlu, eski hâline dönmüş ve bu dönüşle Mesih'in yüceliğini kavrayabilecek hâle gelmiş olanlara gelsin.
ἐπὶ μέν οὖν τὸν Ἐλισσαῖον μόνον »ἀναπέπαυται τὸ Ηλίου πνεῦμα«, ὁ δὲ Ἰωάννης <ἐνώπιον τοῦ Χριστοῦ> οὐκ ἐν | τῷ »πνεύματι«, ἀλλὰ καὶ ἐν δυνάμει Ἠλίου«, διὸ καὶ Ἐλισσαῖος μὲν οὐκ ἂν Ἠλίας εἴρητο, Ἰωάννης δὲ αὐτὸς ἦν Ἠλίας. εἰ δὲ δεῖ παραθέσθαι τὴν γραφήν, ὅθεν ἔλεγον οἱ γραμματεῖς ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον, ἄκουε τοῦ Μαλαχίου λέγοντος· »καὶ ἰδοὺ ἐγὼ ἀποστελῶ ὑμῖν Ἠλίαν τὸν Θεσβίτην« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ μὴ ἔλθω καὶ πατάξω τὴν γῆν ἄρδην«. καὶ ἔοικέ γε διὰ τούτων δηλοῦσθαι ὅτι προευτρεπίζει ὁ Ἠλίας τῇ ἐνδόξῳ Χριστοῦ ἐπιδημίᾳ διό τινων ἱερῶν λόγο)ν καὶ καταστάσεων ἐν τοῖς ψυχαῖς τοὺς εἰς τοῦτο ἐπιτηδείους γεγενημένους, ἣν οὐκ ἂν ἤνεγκαν οἱ ἐπὶ γῆς διὰ τὸ ὑπερβάλλον τῆς δόξης, εἰ μὴ ὑπὸ τοῦ Ἠλίου ἦσαν προευτρεπισθέντες. Ἠλίαν δὲ καὶ ἐν τούτοις οὐ τὴν ψυχὴν λαμβάνω τοῦ προφήτου ἐκείνου, ἀλλὰ τὸ πνεῦμα καὶ τὴν δύναμιν αὐτοῦ· ταῦτα γάρ ἐστιν οἷς τὰ πάντα ἀποκαταστήσεται, ἵνα ἀποκαταστᾶσι καὶ ἐκ τῆς ἀποκαταστάσεως γενομένοις χωρητικοῖς τῆς δόξης τοῦ Χριστοῦ ἐπιδημήσῃ ὁ ἐν δόξῃ ὀφθησόμενος υἱὸς τοῦ θεοῦ.
sv.10.p.183İlyas, başlangıçta Tanrı'nın yanında olan Tanrı Logos'undan aşağı bir logos ise, o da kendisinin hazırladığı halka bir ön alıştırma gibi gelebilir; öyle ki halk kâmil Logos'u kabule hazırlansın.
Biri şunu sorabilir: “Ona dilediklerini yaptılar” sözüne göre Yahya'dakilere İlyas'ın ruhu ve gücü mü katlandı? Buna daha sade olarak şu söylenecektir: Yardım edenlerin sevgi yüzünden yardım ettikleriyle birlikte acı çekmesinde tuhaf bir şey yoktur; nitekim İsa zayıflar yüzünden “zayıf düştüm”, açlar yüzünden “acıktım”, susayanlar yüzünden “susadım” der. Daha derin olarak ise şu söylenecektir: “Ona dilediklerini yaptılar” denmiyor, “onda dilediklerini yaptılar” deniyor. Acı çeken şeyler “İlyas'ın ruhuna ve gücüne” dayanmıştı; bu ise hiç de İlyas olmayan Yahya'nın psykhēsiydi, belki bedeni de. Çünkü psykhē, ruh ve güç
εἰ δέ καὶ λόγος τις ἐστιν ὁ Ἠλίας, ὑποδεέστερος λόγου τοῦ ἐν ἀρχῇ πρὸς τόν θεὸν« θεοῦ λόγου, καὶ οὗτος ἂν δύνοιτο ὡσπερεὶ προγύμνασμα ἐπιδημεῖν τῷ ἑτοιμαζομένῳ λαῳ υπ αυτου, ινα γενηται κατεσκευασμένος πρὸς ὑποδοχὴν τοῦ τε τελείου λόγου. Ἀπορήσειε δ’ ὄν τις εἰ τὸ πνεῦμα Λ·οὶ ἡ δύναμις Ἠλίου τὰ ἐν Ἰωάννῃ πέπονθε κατὰ τὸ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν. καὶ πρὸς τοῦτο λελέξεται ἁπλούστερον μὲν ὅτι οὐδὲν ἄτοπον, διὰ τὴν ἀγάπην συμπάσχειν τὰ βοηθοῦντα τοῖς βοηθουμένοις καὶ Ἰησοῦς γοῦν φησι διὰ τοὺς ἀσθενοῦτας »ἠσθένουν« καὶ διὰ τοὺς πεινῶντος »ἐπείνων« καὶ διὰ τοὺς διψῶντας »ἐδίψων«), βαθύτερον δὲ ὅτι οὐκ εἴρηται· ἀλλ᾿ ἐποίησαν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν <ἀλλ᾿ ὅσα ἠθέλησαν> αὐτῷ ἦν γὰρ ἐπερηρεισμένα τῷ »πνεύματι καὶ« τῇ »δυνάμει Ἠλίου« τὰ πεπονθότα, ἡ ψυχὴ Ἰωάννου οὐδαμῶς οὖνα Ἠλίας) τάχα δὲ κοὶ τὸ σῶμα. κατ’ ἄλλον γὰρ τρό-
sv.10.p.184bedende bir şekilde bulunur, adil kişinin bedeni ise daha üstün olanlarda başka bir şekilde bulunur; onlara dayanmış, onlara bağlanmış gibidir. “Bedende olanlar Tanrı'yı hoşnut edemez. Siz ise, Tanrı'nın Ruhu sizde yaşıyorsa, bedende değil, ruhtasınız.” Çünkü günahkârın psykhēsi bedende, adilin psykhēsi ruhtadır.
Şu da sorulabilir: “Ama ona dilediklerini yaptılar” sözü kime işaret eder? Öğrencilerin “Peki din bilginleri neden önce İlyas'ın gelmesi gerektiğini söylüyor?” diye sorarken andıkları din bilginlerine mi? Ama Yahya'nın din bilginlerinden pek bir şey çektiği görülmüyor; olsa olsa ona inanmadılar ya da yukarıda dediğimiz gibi Hirodes'in ona yaptıklarına ortak oldular. Bir başkası şöyle diyebilir: “Ama ona dilediklerini yaptılar” sözü din bilginlerine değil, Hirodias'a, kızına ve Hirodes'e işaret eder;
πον ἐν σώματι ψυχη xαὶ πνεῦμα καὶ δύναμις, κατ᾿ ἄλλον δέ τὸ σῶμα τοῦ δικαίου ἐν τοῖς κρείττοσιν, ὥσπερ ἐρηρεισμένον αὐτοῖς καὶ αὐτῶν ἠρτημένον. »οἱ δὲ ἐν σαρκὶ ὄντες θεῷ ἀρέσαι οὐ δύνανται. ὑμεῖς δὲ οὐκ ἐστὲ ἐν σαρκὶ ἀλλ᾿ ἐν πνεύματι, εἴπερ πνεῦμα θεοῦ οἰκεῖ ἐν ὑμῖν«· ἡ γάρ ψυχὴ τοῦ μὲν ἁμαρτωλοῦ ἐν σαρκί ἐατι, τοῦ δὲ δικαίου ἐν πνεύματι. ἔτι δἐ καὶ τοῦτ᾿ ἂν ζητηθείη, τὸ ἀλλ᾿ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσa ἠθέλησαν ἐπὶ τίνα ἀναφέρεται; ἆρα γάρ ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς, περὶ ὧν πυνθανόμενοι οἱ μαθηταὶ ἔλεγον· τί οὖν οἱ γραμματεῖς λέγουσιν ὅτι Ἠλίαν δεῖ ἐλθεῖν πρῶτον; ἀλλ᾿ οὐ πάνυ γε φαίνεται ὑπὸ τῶν γραμμοτέων πεπονθέναι τι Ἰωάννης, εἰ μὴ ὅτι ἄρα οὐκ ἐπίστευσαν αὐτῷ), ἢ ὅτι (ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν) συναίτιοι γεγόνασι τοῖς τετολμημένοις κατ᾿ αὐτοῦ ὑπὸ Ἡρώδου. ἄλλος δ᾿ ἂν εἴποι ὅτι τὸ ἀλλ᾿ ἐποίησαν ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν οὐκ ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς, ἀλλ᾿ ἐπὶ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς καὶ τὸν Ἡρώδην ἀναφέρεται, ποιή-
sv.10.p.185ona dilediklerini yapanlar onlardır. “İnsanoğlu da aynı şekilde onların elinden acı çekecek” sözü de, önceki din bilginlerine işaret ediyorsa din bilginlerine; önceki Hirodes'e, Hirodias'a ve kızına işaret ediyorsa bunlara işaret eder. Çünkü Hirodes İsa'nın ölümüne oy vermiş görünüyor; belki karısı da ona karşı kurulan tuzağa ortaktı.
σαντας ἐν αὐτῷ ὅσα ἠθέλησαν. καὶ τὸ ἑξῆς δέ διὰ τὸ οὕτως ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου μέλλει πάσχειν ὑπ᾿ αὐτῶν ἀναφέροιτ᾿ ἄν, εἰ μὲν τὸ πρότερον ἐπὶ τοὺς γραμματεῖς, <καὶ τοῦτο εἰ δὲ τὸ πρότερον ἐπὶ τὸν Ἡρώδην καὶ τὴν Ἡρωδιάδα καὶ τὴν θυγατέρα αὐτῆς, κοὶ τὸ δεύτερον· καὶ γὰρ ἔοικε σύμψηφος γεγονέναι ὁ Ἡρώδης τῷ τὸν Ἰησοῦν ἀποθανεῖν, τάχα κοινωνούσης αὐτῷ τῆς κατ’ αὐτοῦ ἐπιβουλῆς καὶ τῆς γυναικος.
13.3Kalabalığın yanına geldiklerinde bir adam yanına geldi, önünde diz çökerek şöyle dedi: Rab'bim, oğluma acı (17,14[–20]).
Acı çekenler ya da onların yakınları kalabalıkların arasındadır. Bu yüzden İsa kalabalıkları aşan işleri gördükten sonra onların yanına iner; öyle ki psykhēyi saran hastalıklar yüzünden yukarı çıkamayanlar, Logos'un yüksek yerlerden yanlarına inmesiyle yararlansın.
Hangi hastalıklarda acı çekenlerin kendileri inanıp kendi şifaları için ona ya da “giysisinin eteğine” dokunarak yalvardığı, hangilerinde ise başkalarının onlar için bunu yaptığı incelenmelidir: yüzbaşı uşağı için, saray görevlisi oğlu için, sinagog başkanı kızı için, Kenanlı kadın cin çarpmış kızı için ve şimdi de önünde diz çöken adam ay çarpmış oğlu için. Bunların yanında, Kurtarıcı'nın kendiliğinden, kimse yalvarmadan ne zaman iyileştirdiğini de, Koyun Kapısı'ndaki felçli gibi, inceleyeceksin. Çünkü bu şifalar bir araya getirilip birbiriyle karşılaştırılırsa, Tanrı'nın “sırda gizli” bilgeliğini duyabilen kişiye psykhēlerdeki çeşitli rahatsızlıklar ve onların tedavi yolu hakkında birçok öğreti ortaya koyar.
Κοὶ ἐλθόντων αὐτῶν πρὸς τὸν ὄχλον προσῆλθεν αὐτῷ ἄνθρωπος γονυπετῶν αὐτῷ καὶ λέγων· κύριε, ἐλέησόν μου τὸν υἱόν (17. 14 [—20]). Οἱ πάσχοντες ἢ οἱ τῶν πασχόντων οἰκεῖοι μετὰ τῶν ὄχλων εἰσί· διόπερ, ἐπὰν τὰ ὑπέρ τοὺς ὄχλους ὁ Ἰησοῦς οἰκονομήσηται, καταβαίνει πρὸς αὐτούς, ἵν’ οἱ μὴ δυνάμενοι ἀναβαίνειν διὰ τὰς κατεχούσας τὴν ψυχὴν νόσους ὠφεληθῶσι, καταβάντος πρὸς αὐτοὺς ἀπὸ τῶν ὑψηλοτέρων τοῦ λόγου. ἐξεταστέον δέ ἐπὶ τίνων μὲν νοσημάτων οἱ πάσχοντες πιστεύουσι καὶ ἀξιοῦσι περὶ τῆς ἰδίας θεραπείας <ἢ αὐτοῦ ἢ »τοῦ κρασπέδου ἱματίου« ἁψάμενοι> ***, ἐΠὶ τίνων δέ *** περὶ αὐτῶν ἕτεροι τοῦτοποιοῦσιν, οἷον ὁ ἑκατόνταρχος περὶ παιδὸς καὶ ὁ βασιλικὸς περὶ υἱοῦ καὶ ὁ ἀρχισυνάγωγος περὶ θυγατρὸς καὶ ἡ Χαναναία περὶ δαιμονῶντος τέκονου θήλεος, καὶ νῦν ὁ γονυπετῶν αὐτῷ ἄνθρωπος περὶ υἱοῦ σεληνιαζομένου. τούτοις δὲ συνεξετάσεις, πότε ἀφ᾿ ἑαυτοῦ ὁ σωτὴρ καὶ ὑπὸ μηδενὸς ἀξιωθεὶς ἰᾶται, ὡς τὸ παραλυτικὸν <τὸν ἐπὶ τῇ προβατικῇ>. αὗται γὰρ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συγκριθεῖσαι ἀλλήλαις αἱ θεραπεῖαι καὶ συνεξετασθεῖσαι πολλὰ τῷ ἀκούειν δυναμένῳ τῆς »ἐν μυστηρίῳ« ἀποκεκρυμμένης σοφίας θεοῦ παραστήσουσι δόγματα περί τε τῶν διαφόρων περὶ τὰς ψυχὰς συμπτωμάτων καὶ περὶ τοῦ τρόπου τῆς θεραπείας αὐτῶν.
13.4Ama şimdi hepsini değil, önümüzdeki sözü incelemek durumundayız. O hâlde mecazi yorumla görelim: Ay çarpmış kişiyi ve onun için yalvaran babasını kim olarak söyleyebiliriz? Hastanın her zaman değil, sık sık, bazen ateşe, bazen suya düşmesi nedir? Öğrencilerin onu iyileştirememesi, İsa'nın kendisinin iyileştirmesi nedir?
Kurtarıcımızın o zaman “halk arasında” iyileştirdiği her hastalık ve her zayıflık psykhēlerdeki çeşitli rahatsızlıklara işaret ediyorsa bu makuldür. Felçlilerle psykhēsi felçli olanlar, psykhēsi bedende felçli yatanlar kastedilir; körlerle yalnız psykhēnin görebildiği şeylere kör olanlar kastedilir, ki gerçek körler bunlardır; kötürümlerle kurtarıcı sözü işitmeye kapalı olanlar anlatılır. Ay çarpmışlık da bunlara benzer şekilde incelenmelidir.
Bu rahatsızlık hastalara kayda değer aralıklarla saldırır; arada, nöbetin onu etkilemediği zamanlarda hasta sağlıklı birinden hiç farklı görünmez. Bazı psykhēlerde de buna benzer rahatsızlıklar bulursun: sık sık itidalde ve öteki aretēlerde sağlıklı sayılırlar; sonra ara sıra hâllerden gelen bir tür sara nöbetine yakalanır, ayakta duruyor göründükleri yerden düşer, bu çağın aldatmasına ve öteki arzulara çekilirler. Belki de bu kimselerin —böyle diyeyim— ruhani olarak ay çarpmış olduğunu söylemekle yanılmazsın. “Göksel yerlerdeki kötü ruhlar” onları yere çalar; psykhēlerine yakalanan hâllerin zamanında sık sık fena olurlar. Bazen ateşe, yangınların ateşine düşerler; Hoşea'da söylendiği gibi “zina edenler, alevden yanmaya hazır fırın gibi” olduklarında. Bazen de suya düşerler: “sulardaki her şeyin kralı” olan Ejderha onları özgürce nefes alıyor gibi göründükleri yerden, insan hayatının denizinin dalgalarının derinliklerine attığında.
Ay çarpmışlıkla ilgili böyle bir yoruma, Bilgelik'te adilin tutarlılığı için “Dindarın sözü her zaman bilgeliktir”, öteki durum için “Akılsız ay gibi değişir” diyen söz de katkıda bulunur. Bu kimselerde, dengesizliklerini fark etmeyenleri övgüye sürükleyebilecek atılımlar... görürsün; öyle ki içlerinde sanki dolunay ya da neredeyse dolunay var dersin. Sonra içlerinde ışık sanılan şeyin küçüldüğünü görürsün; bu ışık gece ışığıdır, ay ışığıdır ve ışık sanılan bile içlerinde görünmez olana kadar azalır. Şeylere ilk ad verenlerin sara hastalığına böyle bir sebeple “ay çarpması” deyip demediğini sen de düşüneceksin.
Ἐπεὶ δὲ νῦν οὐ περὶ πάντων, ἀλλὰ τοῦ ἐκκειμένου ῥητοῦ πρόκειται ἐξετάζειν, ἴδωμεν τροπολογοῦντες τίνα δυνάμεθα εἰπεῖν τὸν σεληνιαζόμενον εἶναι καὶ τὸν ἀξιοῦντα περὶ αὐτοῦ πατέρα αὐτοῦ, καὶ τί τὸ πίπτειν τὸ πάσχοντα οὐκ ἀεὶ ἀλλὰ πολλάκις, ὀτὲ μὲν εἰς πῦρ ἐνίοτε δὲ εἰς ὕδωρ, καὶ τί τὸ μὴ δεδυνῆσθαι αὐτὸν ὑπὸ τῶν μαθητῶν θεραπευθῆναι ἀλλ᾿ ὑπ᾿ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ. καὶ γὰρ εὔλογον· εἴπερ πᾶσα νόσος καὶ πᾶσα μαλακία, ἃς ἐθεράπευσεν ὁ σωτὴρ ἡμῶν centurio pro puero suo, regulus pro filio, archisynagogus pro filia, Chananaea pro filia sua vexata, et nunc qui genibus
13.5Ay çarpmış kişinin babası belki de onu payına düşen melektir —her insan psykhēsinin bir baba gibi bir meleğin buyruğuna verilmiş olduğu söylenmeliyse—; öğrencilerdeki aşağı sözle hâlden iyileştirilemeyen oğlunu kurtarması için psykhēlerin hekimine yalvarır. “Dilsiz ve kötürüm” ruhu mecazi olarak yorumlamak gerekirse, Logos'un kovduğu şey, iyi görünene yönelik mantıksız atılımlardır. Böylece kişi, görenlerin iyi saydığı ve şimdiye kadar mantıksız bir sürüklenmeyle yaptığı şeyleri artık mantıksızca değil, İsa'nın öğretisinin logosuna göre yapar.
Bu hâl tedavisi zor ve güçlüdür; iyi olmayanların iyi yapılmış gibi görünmesidir. Böyle kimselerde bu tür bir etki o kadar büyüktür ki dağa benzetilir ve hastadan alınıp kaldırılması için hekimin bütün imanına muhtaçtır. Bütün iman ise hardal tanesine benzetilir. Pavlus da bundan yola çıkarak “Dağları yerinden oynatacak kadar bütün imana sahip olsam” demiştir. Çünkü bütün imana, yani hardal tanesi gibi olana sahip olan kişi yalnız tek bir dağı değil, ona benzeyen birçok dağı yerinden oynatır. İman insanlarca hor görülür, çok küçük ve değersiz görünür; ama iyi toprak bulunca, yani bu tohumu güzelce kabul edebilen bir psykhē bulunca, “büyük bir ağaç olur”; öyle ki kanatsızlar değil, ruhani olarak kanatlanmış “gök kuşları” böyle bir imanın “dallarına” konabilir.
Πατὴρ δὲ τοῦ σεληνιαζομένου τάχα ὁ λαχὼν αὐτὸν ἄγγελος (εἴγε πᾶσαν λεκτέον ἀνθρωπίνην ψυχὴν Χὴν ὑπὸ τινι τετάχθαι ἀγγέλῳ <ὡς ὑπό τινωι πατρί>), ἀξιῶν ὡς περὶ υἱοῦ τὸν ἰατρὸν τῶν ψθχῶν, ἵνα αὐτὸν ῥύσηται μὴ δυνηθέντα μὴ δυνηθέντα ἵνα τοῦ ὑποδεεστέρου λόγου τοῦ ἐν τοῖς Μαθηταῖς θεραπευθῆναι ἀπὸ τοῦ μάθους. Πνεῦμα δὲ »ἄλαλον καὶ κωφόν«<,εἰ> Τροπολογητέον, <λεκτέο> τὰςἀλόγους καὶ πρὸς τὸ δοκοῦν Καλὸν ὁρμάς, ὑπὸ τοῦ λόγου ἐκβαλλόμενον, ἴωα ἃ τέως τις ἐποίει ἀλόγῳ φορᾷ νομιζόμενα ὑπὸ τῶν βλεπόντων καλά, μηκέτι μὲν πράττῃ ἄλόγως κατὰ <τὸ λοιπόν, κατὰ> δὲ τὸν λόγον τῆς τοῦ Ἰησοῦ διδασκαλίας. <δυσίατον δὲ τοῦτο τὸ πάθος καὶ ἰσχυρόν, δοκοῦν καλῶς πεπρᾶχθαι τὰ μὴ καλῶς, καὶ ἔστιν οὕτως ἐν τοῖς Τοιούτοις μεγάλη ἡ τοιαύτη ἐνέργεια, ὥστε ταυτην ὄρει παραβάλλεσθαι, δεομένη ἵνα μετατεθῇ ἀπὸ τοῦ τάσχοντος διὰ πάσης πίστεως τοῦ θεραπεύοντος. ἔστι δὲ ἡ ππασα πίστις παραβαλλομέηνη κόκκῳ σινάπεως.> ἐκ τούτου καὶ ὁ Παῦλος ὡρμημένο εἶπεν· »ἐὰν ἔχω πάσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν«. οὐ γὰρ ἕν μόνον ὄρος, ἀλλὰ καὶ τά ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθίστησιν ὁ ἔχων πάσαν τὴν πίστιν· ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος σινάπεως. ἐπεὶ ἐξουθενεῖται μεν ἡ πίστις ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ βραχύτατόν τι καὶ εὐτελὲς εἶναι φαίνεται, τυχοῦσα δὲ γῆς ἀγαθῆς (τουτέστι ψυκῆς τὸ , τοιοῦτον σπέρμα παραδέξασθαι καλῶς δυναμένης) »γίνεται δένδρον μέγα, ὥστε« οὐδὲν μὲν τῶν ἀπτέρων, τὰ δὲ ἐπτερωμένα πνευματικῶς »πύνασθαι τοῦ οὐρανοῦ« κατασκηνοῦν δύνασθαι »ἐν τοῖς κλάδοις« τῆς τοιαύτης πίστεως.
13.6Şimdi sözün harfî anlamına geçelim ve önce araştıralım: Bir murdar, kötürüm ve dilsiz ruhun gözünü karartıp yere çaldığı kişiye neden ay çarpmış denir? Ay çarpmak neden Tanrı'nın “gecenin başına” koyduğu, gökteki büyük ve güneşten sonra ikinci ışık veren cisimden türetilmiştir?
Hekimler tabiatça açıklasın; onlar burada murdar bir ruh değil, bedensel bir rahatsızlık olduğunu düşünür, başın içindeki sıvıların nemli tabiatlı ay ışığına karşı bir tür etkileşimle hareket ettiğini söylerler. Biz ise İncil'e de inanarak bu hastalığın hastalarda murdar, dilsiz ve kötürüm bir ruhun etkisiyle görüldüğünü kabul ediyoruz. Mısır büyücüleri gibi böylelerini tedavi ettiğini iddia etmeye alışmış kimselerin bazen başarılı göründüğünü de görerek şöyle diyeceğiz: Belki bu murdar ruh, Tanrı'nın yarattıklarını kötülemek için, insanların “ağızlarını göğe kadar” açarak haksızlık söylemesini sağlamak için, ayın belli konumlarını gözetler ve öyle etkide bulunur. Böylece ayın belli konumunda insanların acı çektiğini gözlemlemekten, bu büyük kötülüğün sebebinin “dilsiz ve kötürüm” cin değil, “gecenin başına” konmuş ve insanlardaki böyle bir hastalığın hiçbir başlangıcı olmayan gökteki büyük ışık olduğu sanılır.
Yeryüzündeki her şeyin, küllî ya da cüzî, sebebinin yıldızların durumu olduğunu söyleyenlerin hepsi “yükseklere doğru haksızlık” söyler. Yıldızlardan bazılarına kötülük yapan, bazılarına iyilik yapan diyen bu kimseler gerçekten “ağızlarını göğe kadar” açmıştır. Oysa evrenin Tanrısı hiçbir yıldızı kötülük yapsın diye yaratmamıştır; Ağıtlar'da Yeremya'nın dediği gibi: “Rab'bin ağzından kötülük ve iyilik çıkmaz.”
Sanırım ay çarpması denen şeyi yapan bu murdar ruh, ayın konumlarını gözetip belli sebeplerle kendisine teslim edilen ve melek korumasına layık olmayan kişiye girdiği gibi, başka ruhlar ve cinler de öteki yıldızların belli konumlarını gözetir; öyle ki yalnız ay değil, öteki yıldızlar da “yükseklere doğru haksızlık” söyleyenlerce kötülensin. Nitekim doğum falcılarının, her deliliğin ve cinnetin sebebini ayın konumlarına bağladığını duymak mümkündür.
Ay çarpması denen hastalığa yakalananların bazen suya düştüğü açıktır; ateşe düşmeleri daha nadirdir ama bu da olur. Bu hastalığın tedavisi o kadar zordur ki cin çarpmışları iyileştirme lütfuna sahip olanlar bile bazen pes eder, bazen de oruç, dua ve daha çok emekle başarır.
Şunu araştıracaksın: İnsanlarda olduğu gibi ruhlarda da böyle rahatsızlıklar var mıdır? Bazıları konuşur, bazıları dilsizdir, bazıları duyar, bazıları kötürümdür. Çünkü murdar olmalarının sebebi kendilerinde olduğu gibi, kendi serbest iradeleri yüzünden dilsiz ve kötürüm olmaya mahkûm edildikleri de anlaşılacaktır. Nitekim bazı insanlar da aynı cezayı görecektir; peygamberin Kutsal Ruh'la söylenmiş duası kabul edilirse: bazı günahkârlar için “Hileli dudaklar dilsiz olsun” denmiştir. Belki de kulaklarını kötü kullanan ve boş söz duyanlar da, boş söz duymasınlar diye, “Kim ağır işiten ve kötürüm yaptı?” diyen tarafından kötürüm edilecektir.
Ἤδη οὖν παραστῶμεν καὶ τῇ λέξει καὶ ζητήσωμεν πρότερον. πῶς σεληνιάζεσθαι λέγεται ὁ ὑπό τινος πνεύματος ἀκαθάρτου καὶ κωφοῦ καὶ ἀλάλου σκοτούμενος ακὶ καταβαλλόμενος, καὶ διὰ τί παρώνυμόν ἐστι τὸ σεληνιάζεσθαι ἀπὸ τοῦ μεγάλου ἐν οὐρανῷ καὶ δευτέρου μετὰ τὸν ἥλιν φωστῆρος, ὃν ἔταξεν »ὁ θεὸς« »εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός«. ἰατροί μὲν οὖν φυσιολογείτωσαν. ἅτε μηδὲ ἀκάθαρτον πνεῦμα εἶναι νομίζοντες κατὰ τὸν τόπον ἀλλὰ σωματικόν <τι> σύμπτωμα, καὶ φυσιολογοῦντες τὰ ὑγρὰ λεγέτωσαν κινεῖσθαι τὰ ἐν τῇ κεφαλῇ κατά τινα συμπάθειαν τὴν πρὸς τὸ σεληνιακὸν φῶς, ὑγρὰν ἔχον φύσιν. ἡμεῖς δὲ οἱ καὶ τῷ εὐαγγελίῳ πιστεύοντες ὅτι τὸ νόσημα τοῦτο ἀπὸ πνεύματος ἀκαθάρτου, ἀλάλου καὶ κωφοῦ ἐν τοῖς πάσχουσιν αὐτὸ θεωρεῖται ἐνεργούμενον, ὁρῶντες δὲ ὅτι καὶ οἱ εἰθισμένοι παραπλησίως τοῖς ἐπαοιδοῖς τῶν Αἰγυπτίων ἐπαγγέλλεσθαι τὴν κατὰ τοὺς τοιούτους θεραπείαν δοκοῦσί ποτε ἐπιτυγχάνειν ἐν αὐτοῖς, φήσομεν ὅτι μήποτε ὑπὲρ τοῦ διαβάλλειν τὰ κτίσματα τοῦ θεοῦ, ἵνα καὶ ἀδικία οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν«, τὸ ἀκάθαρτον τοῦτο πνεῦμα ἐπιτηρεῖ τινας σχηματισμοὺς τῆς σελήνης καὶ οὕτως ἐνεργεῖ, ἵν’ ἐκ τῆς τηρήσεως τοῦ κατὰ τὸν τοιόνδε τῆς σελήνης σχηματισμὸν πάσχειν τοὺς ἀνθρώπους τὴν αἰτίαν δόξῃ τοῦ τηλικούτου κακοῦ μὴ »τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν« λαμβάνειν δαιμόνιον, ἀλλὰ ὁ μέγας ἐν ουρανῷ φωστήρ, ὁ τεταγμένος »εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτὸς« καὶ μηδεμίαν ἔχων ἀρχὴν τῆς τοιαύτης ἐν ἀνθρώποις νόσου. καὶ »ἀδικίαν γε εἰς τὸ ὕψος« λαλοῦσι πάντες ὅσοι παρὰ τὴν τῶν ἄστρων σχέσιν φασὶν εἶναι τὴν αἰτίαν πάντων τῶν ἐπὶ γῆς (εἴτε καθολικῶν μάτων· καὶ οἱ τοιοῦτοί γε ἀληθῶς »ἔθεντο εἰς οὐρανὸν τὸ στόμα αὐτῶν«, κακοποιούς τινας λέγοντες εἶναι τῶν ἀστέρων καὶ ἄλλους ἀγθοποιούς, οὐδενὸς ἄστρου γενομένου ἑπὸ τοῦ θεοῦ τῶν ὅλων ἵνα κακοποιῇ, κατά γε τὸν ἱερεμίαν ὡς ἐν Θρήνοις γέγραπται· »ἐκ στόματος κυρίου <οὐκ> ἐξελεύσεται τὰ κακὰ καὶ τὸ ἀγαθόν«. Εἰκὸς δὲ ὅτι, ὡσπερ τοῦτο τὸ ἐνεργοῦν τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν σμὸν πνεῦμαἀκάθαρτονἐπιτηρεῖ τοὺς γήσῃ εἰς τὸν διά τινας αἰτίας παραδιδόμενον αὐτῷ καὶ μὴ ποιήσαντα ἑαυτὸν ἄξιον φρουρᾶς ἀγγελικῆς, οὕτως καὶ ἄλλα πνεύματα καὶ δαιμόνια πρός τινας σχηματισμοὺς τῶν ἄλλων ἀστέρων, ἵνα μὴ μόνον σελήνη ἀλλὰ καὶ οἱ λοιποὶ λοιδορηθῶσιν ἀστέρες ὑπὸ τῶν »ἀδικίαν εἰς τὸ ὕψος« λαλούντων. ἔστι γοῦν ἀκοῦσαι τῶν γεωεθλιαλόγων, τὴν αἰτίαν πάσης μανίας καὶ παντὸς δαιμονισμοῦ ἀναφερόντων ἐπὶ τοὺς τῆς σελήνης σχηματισμούς. ὅτι μὲν οὖν οἱ τὸν καλούμενον σεληνιασμὸν πάσχοντες ἐνίοτε εἰς τὸ ὕδωρ πίπτουσι, δῆλόν ἐστιν· ὅτι δὲ καὶ εἰς τὸ πῦρ, σπανιώτερον μὲν πλὴν καὶ αὐτὸ συμβαῖνόν ἐστι. καὶ οὕτω δυσίατόν ἐστι τὸ νόσημα τοῦτο, ὡς καὶ τοὺς ἔχοντας χάριν θεραπεύειν δαιμονῶντας ὁτὲ μὲν ἀπαυδᾶν πρὸς τοῦτο, ὁτε δὲ μετὰ νηστειῶν καὶ προσευχῶν καὶ πλειόνων καμάτων ἐπιτυγχάνειν. ζητήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρώποις, οὕτω καὶ ἐν τοῖς πνεύμασι τοιαῦτά <ἐστι> συμπτώματα, ὡς τινὰ μὲν αὐτῶν λαλεῖν τινὰ δὲ ἄλαλα εἶναι, καὶ τινὰ μὲν ἀκούειν ἕτερα δὲ κεκωφῶσθαι. εὑρεθήσεται γὰρ ὥσπερ ἐν αὐτοῖς ἡ αἰτία τοῦ εἶναι ἀκάθαρτα, οὕτως καὶ διὰ τὸ αὐτεξοὐσιον αὐτῶν καταδεδικάσθαι αὐτὰ τὸ εἶναι ἄλαλα καὶ κωφά. καί γὰρ ἀνθρώπων τινὲς τὴν τοιαύτην καταδίκην πείσονται, εἴ γε ἡ τοῦ προφήτου εὐχὴ ὡς πνεύματι ἁγίῳ εἰρημένη ἐπακουσθήσεται, ἐν ᾗ λέλεκται ἐπί τινων ἁμαρτωλῶν· »ἄλαλα γενηθήτω τὰ χείλη τὰ δόλια«. οὕτω δὲ τάχα καὶ οἱ κακῶς χρησάμενοι ταῖς ἀκοαῖς καὶ παραδεξάμενοι ἀκοὴν ματαίαν κωφωθήσονται ὑπὸ τοῦ εἰπόντος· »τίς ἐποίησε δύσκωφον καὶ κωφόν;« ἵνα μὴ πλεῖον παραδέχωνται ἀκοὴν ματαίαν.
13.7Kurtarıcı “Ey imansız ve sapkın nesil” demekle, kötülüğün bir sapmadan sızdığını, tabiata aykırı olarak ortaya çıktığını ve bizi saptırdığını gösterir. Kanımca Kurtarıcı, yeryüzündeki bütün insan soyunun kötülüğünden ve onlarla bir arada bulunmaktan yorularak “Ne zamana kadar sizinle olacağım?” demiştir.
“Hardal tanesi kadar imanınız olursa bu dağa” ve devamı hakkında kısmen konuştuk; yine de bana görünene göre bu konuda daha açık şeyler söyleyeceğiz. Kanımca burada dağlar, yayılmış ve büyümüş kötülük içindeki düşman güçlerdir; bunlar insanların psykhēlerine âdeta kök salmıştır. Biri “bütün imana” sahip olup kutsal yazılardaki hiçbir şeye artık güvensizlik duymazsa, imanı da İbrahim'in imanı gibi olursa —İbrahim Tanrı'ya o kadar inandı ki imanı ona “adalet” sayıldı—, hardal tanesi gibi “bütün imana” sahip olur. Böyle biri bu dağa —ay çarpması denen hastalıktaki “dilsiz ve kötürüm” ruhu kastediyorum— “Buradan (yani hasta insandan) oraya (belki uçuruma) geç” der ve dağ geçer.
Kanımca havari buradan yola çıkarak havarilik yetkisiyle “Dağları yerinden oynatacak kadar bütün imana sahip olsam” demiştir. Çünkü hardal tanesi gibi olan “bütün imana” sahip kişi yalnız tek bir dağı değil, ona benzeyen birçok dağı oynatır; bu kadar inanan biri için hiçbir şey imkânsız olmayacaktır.
“Bu tür ancak dua ve oruçla çıkar” sözüne de dikkat edelim; öyle ki bir gün böyle bir rahatsızlığı olan birinin tedavisiyle uğraşmamız gerekirse, murdar ruha yemin ettirmeyelim, soru sormayalım, duyuyormuş gibi konuşmayalım; “dua ve oruca vakit ayırarak” hasta için Tanrı'dan gelen kurtuluşu dua ederek elde edelim ve kendi orucumuzla murdar ruhu ondan kovalım.
Ἐπεὶ δὲ εἶπεν ὁ σωτήρ· ὦ γενεὰ ἄπιστε καὶ διεστραμμένη, ἐμφαίνει ὅτι ἐκ διαστροφῆς ἡ κακία παρεισελήλυθε, παρὰ φύσιν γενομένη καὶ διαστρόφους ἡμᾶς πεποιηκυῖα. ὅλον δὲ (οἶμαι) τὸ τῶν ἐπὶ γῆς ἀνθρώπων γένος διά τὴν κακίαν βαρούμενος καὶ τὴν μετ’ αὐτῶν διατριβὴν ὁ σωτὴρ εἶπε τὸ ἕως πότε μεθ’ ὑμῶν ἔσομαι: προείπομεν οὖν ἀπὸ μέρους εἰς τὸ ἐὰν ἔχητε πίστιν ὠς κόκκον σφινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὄρει τούσινάπεως, ἐρεῖτε τῷ ὅρει τούτῳ καὶ τὰ ἑξῆς. οὐδὲν δ’ ἧττον κατὰ τὸ φαινόμενον ἡμῖν τρανότερον καὶ ταῦτα εἰς τὸν τόπον λελέξεται. ὄρη ἐν τούτοις οἶμαι λέγεσθαι τὰς ἐν κακίᾳ κεχυμένῃ καὶο μεγάλῃ γεγενημένας ἀντικειμένῃ καὶ μεγάλῃ γεγενημένας ἀντικειμένας δυνάμεις, αἵτινες ὡσπερεὶ ἐρηρεισμέναι εἰσὶν ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαῖς. ἐπὰν οὖν ἔχῃ τις »τὴν πᾶσαν πίστιν«, ὥστε μηκέτι περί τινων ἐν τοῖς ἱεροῖς γράμμασι κειμένων ἀπιστεῖν, καὶ τοιαύτην αὐτὴν ἔχῃ, ὁποία ἦν ἡ πίστις τοῦ Ἀβραὰμ πιστεύοντος τῷ θεῷ ἐπὶ τοσοῦτον, ὡστε λογισθῆναι τὴν πίστιν αὐτοῦ »εἰς δικαιοσύνην«. ἔχει »τὴν πᾶσαν πίστιν« ὡς κόκκον σινάπεως. εἶθ’ ὁ τοιοῦτος ἐρεῖ τῷ ὄρει τούτῳ (δείκνυμι δὲ »τὸ ἄλαλον καὶ κωφὸν« ἐν τῷ λεγομένῳ σεληνιάζεσθαι πνεῦ- μα)· μετάβα ἔνθεν (δηλονότι ἀπὸ τοῦ πάσχοντος ἀνθρωπου) <ἐκεῖ> (ἐπὶ τάχα τὴν ἄβυσσον) καὶ μεταβήσεται. ὁ δὲ ἀπόστολος ἐντεῦθεν (οἶμαι) τὴν ἀφορμὴν λαβὼν μετὰ ἀποστολικῆς εἶπεν ἐξουςίας τὸ »καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν ὥστε ὄρη μεθιστάνειν«· οὐ γὰρ ἓν μόνον ὄρος ἀλλὰ καὶ τὰ ἀνάλογον αὐτῷ πλείονα μεθίστησιν ὁ ἔχων »πᾶσαν τὴν πίστιν«, ἥτις ἐστὶν ὡς κόκκος σινάπεως· καὶ οὐδέν γε τούτῳ τῷ ἐπὶ τοσοῦτον πιστεύοντι ἔσται ἀδύνατον. πρόσχωμεν δὲ καὶ τῷ τοῦτο τὸ γένος οὐκ ἐκπορεύεται εἰ μὴ ἐν προσευχῇ καὶ νηστείᾳ, ἵν᾿ εἴ ποτε δέοι περὶ θεραπείαν ἀσχολεῖσθαι ἡμᾶς τοιοῦτόν τι πεπονθότος τινός, μὴ ὁρκίζωμεν μηδὲ ἐπερωτῶμεν μηδὲ λαλῶμεν ὡς ἀκούοντι τῷ ἀκαθάρτῶ πνεύματι, ἀλλὰ »σχολάζοντες προσευχῇ καὶ νηστείᾳ« ἐπιτύχωμεν προσευχόμενοι περὶ τοῦ πεπονθότος <σωτηρίας τῆς ἀπὸ θεοῦ> και τῇ ἑαυτὼν νηστείᾳ ἀπώσωμεν ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸ ἀκάθαρτον πνεῦμα.
13.8Celile'de toplandıklarında İsa onlara şöyle dedi: İnsanoğlu insanların eline teslim edilecek (17,22[23]).
Bu söz, “Öğrencilerine Yeruşalim'e gitmesi ve ihtiyarlardan ve başrahiplerden çok acı çekmesi gerektiğini göstermeye başladı” sözüyle aynı anlamda sanılabilir. Ama öyle değildir. Çünkü “öğrencilerine Yeruşalim'e gitmesi, ihtiyarlardan, başrahiplerden ve din bilginlerinden çok acı çekmesi”, acıdan sonra “öldürülmesi” ve öldürüldükten sonra “üçüncü gün dirilmesi gerektiğini göstermek” başka şeydir; Celile'deyken —bunu yukarıda öğrenmemiştik— İnsanoğlu'nun teslim edileceğinin söylenmesi başka şeydir. Çünkü yukarıda “teslim edilme” söylenmemişti; şimdi ise “insanların eline” diye de ekleniyor.
Bunun üzerine kimin ya da kimlerin onu insanların eline teslim edeceğini araştıralım. Orada kimlerin elinden ve nerede acı çekeceğini öğreniyoruz. Burada ise onun “çok acı çekmesinin” anılan kimselerin elinden olacağını, ama onların bu acıların ilk sebebi olmadığını, onu insanların eline teslim eden kişinin ya da kişilerin sebep olduğunu öğreniyoruz.
Biri, havarinin Tanrı hakkında bunu anlatarak “Öz Oğlunu esirgemedi, hepimiz uğruna onu teslim etti” dediğini, Oğul'un da “kendini bizim için” ölüme verdiğini, dolayısıyla yalnız Baba tarafından değil, kendisi tarafından da teslim edildiğini söyleyecektir. Bir başkası bunu ve ele alınan sözleri bir araya getirerek şöyle diyecektir: Oğul önce Tanrı tarafından, sınanmak, mücadele etmek, insanlar ya da “bütün dünya” için “günahı” kaldırmak üzere acı çekmek için “bu çağın” hâkimine ve onun öteki hâkimlerine teslim edildi; sonra onlar tarafından kendisini öldürecek insanların eline teslim edildi.
Örnek olarak Eyüp'ün durumu alınacaktır: “İşte onun olan her şeyi senin eline veriyorum, ama kendisine dokunma.” Sonra Eyüp'ün malları âdeta iblis tarafından hâkimlerine teslim edildi: esir alanlara, atlılara, gökten iner gibi gelen ateşe, çölden gelip evi yıkan büyük rüzgâra. Şunu düşüneceksin: Eyüp'ün mallarını esir alanlara ve atlılara teslim ettiği gibi, “hava otoritesinin hâkiminin, şimdi itaatsizlik oğullarında etkin olan ruhun” emrindeki bir etkin güce de teslim etmiş olabilir mi? Öyle ki oradan inen ateş, Eyüp'e “Gökten ateş düştü, koyunlarını yaktı, çobanları da aynı şekilde yedi” diye haber veren kişiye, Eyüp'ün koyunlarının üzerine gökten iniyor gibi görünsün. Aynı şekilde, “çölden birden gelen” ve “evin dört köşesine” dokunan “büyük rüzgârın” da iblisin emrindeki şeylerden biri olup olmadığını, iblisin ona Eyüp'ün “oğullarının ve kızlarının” sofrasını teslim edip etmediğini araştıracaksın; öyle ki “ev” adilin “çocuklarının üzerine” yıkılsın ve ölsünler.
Öyleyse, Eyüp'te olduğu gibi, Baba Oğul'u önce düşman güçlere teslim etsin, sonra onlar onu insanların eline teslim etsin. Bu insanlar arasında Yahuda da vardı; “lokmadan sonra şeytan ona girdi” ve Yahuda'dan daha asıl olarak İsa'yı teslim eden şeytan oldu.
Ama dikkat et: Baba'nın Oğul'u düşman güçlere teslim etmesini, onların Kurtarıcı'yı insanların eline teslim etmesiyle karşılaştırırken iki durumda da söylenen “teslim etme”nin eşit olduğunu sanma. Şunu düşün: Baba, yalın olarak değil, insan sevgisinden “hepimiz uğruna onu teslim etti”. Düşman güçler ise Kurtarıcı'yı insanların eline teslim ederken, onu birilerinin kurtuluşu için teslim etmeyi hedeflemiyordu. Kendi paylarına —çünkü hiçbiri “Tanrı'nın sırda gizli bilgeliğini” bilmiyordu— onu ölmesi için teslim ediyorlardı; öyle ki “düşman” olan “ölüm”, “Adem'de” ölenler gibi onu eline alsın. Onu öldüren insanlar da bunu Tanrı'nın dilemesiyle değil, İsa'nın ölümün eline düşmesini isteyen güçlerin dilemesiyle biçimlenerek yapıyordu.
Bunları incelemek bence gerekliydi; çünkü insanların eline teslim edilen İsa, insanlar tarafından değil, Baba'nın “hepimiz uğruna” Oğul'u teslim ettiği güçler tarafından insanların eline teslim edilmiştir. İsa, teslim edilmekle ve teslim edildiklerinin altına girmekle “ölümün gücüne sahip olanı” yıkar. Çünkü “ölüm yoluyla” “ölümün gücüne sahip olanı, yani iblisi” yok etti ve “ölüm korkusuyla bütün hayatları boyunca köleliğe mahkûm olanları” kurtardı.
Σ<υσ> τρεφομένων δὲ αὐτῶνεἰς τὴν Γαλιλαίαν εἶπεν αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· μέλλει ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων (17, 22 [23]). Καὶ δόξει γε ἐκείνοις ταῦτα ἰσοδυναμεῖν ὅτι »ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροςόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων«. τὸ δὲ οὐχ οὕτως ἔχει. οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸ ὑποδείκνυσθαι »τοῖς μαθη ταῖς ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροςόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων« καὶ μετὰ τὸ παθεῖν »ἀποκτανθῆναι καὶ« μετὰ τὸ ἀποκτανθῆναι »τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἐγερθῆναι«, τῷ λελέχθαι αὐτοῖς οὖσιν ἐν τῇ Γαλιλαίᾳ (ὅπερ ἀνωτέρω οὐ μεμαθήκαμεν), ὡς ἄρα μέλλοι ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοσθαι· τὸ γὰρ παραδίδοσθαι ἀνωτέρω μὲν οὐκ εἴρηται, νῦν δὲ καὶ ὅτι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. ἐφ᾿ ᾧ ζητήσωμεν ὑπὸ τίνος μέλλει παραδίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων ἢ τίνων. ἐκεῖ μὲν γὰρ ὑφ᾿ ὧν πείσεται διδασκόμεθα καὶ ἐν ᾧ τόπῳ πείσεται, ἐνταῦθα δὲ ἐπ’ ἐκείνοις μανθάνομεν ὅτι τὸ »πολλὰ παθεῖν« αὐτὸν ὑπὸ τῶν προειρημένων συμβαίνει, οὐκ ἐκείνων πρώτων αἰτίων γινομένων τοῦ »πολλὰ« αὐτὸν παθεῖν, ἀλλ’ ἢ τοῦ παραδιδόντος ἢ τῶν παραδιδόντων αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων. ὁ μὲν οὖν φήσει ὅτι τοῦτο διηγούμενος ὁ ἀπόστολός φησι περὶ τοῦ θεοῦ· »ὅς γε τοῦ ἰδίου υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ’ ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτόν«, ἔδωκε δὲ καὶ ὁ υἱὸς »ὑπὲρ ἡμῶν ἑαυτὸν« εἰς θάνατον, ὥστε οὐ μόνον ὑπὸ τοῦ πατρός, ἀλλὰ καὶ ὑθ’ ἑαυτοῦ παρεδόθη. ἕτερος δὲ οὐ μόνον ἐκεῖνο ἀλλὰ καὶ τὰ ἐκκείμενα ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναγαγὼν φήσει παραδεδόσθαι πρῶτον ὑπὸ τοῦ θεοῦ τὸν υἱὸν εἶτα πειρασθηςόμενον, εἶτα ἀγωνιούμενον, εἶτα ὑπὲρ ἀνθρώπων πεισύμενον ἢ καὶ »ὅλου τοῦ κόσμου«, ἵνα αὐτοῦ ἄρῃ »τὴν ἁμαρτίαν«, τῷ ἄρχοντι »τοῦ αἰῶνος τούτου«καὶ τοῖς ἄλλοις ἄρχουσιν αὐτοῦ, εἶτα ὑπὸ τούτων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων αὐτὸν παραδίδοσθαι τῶν ἀποκτενούντων αὐτόν. παράδειγμα δὲ παραληφθήσεται τὰ τοῦ Ἰώβ. »ἰδοὺ πάντα ὅσα ἐστὶν αὐτῷ δίδωμι ἐν τῇ χειρί σου· ἀλλὰ αὐτοῦ μὴ ἄψῃ«, εἶτα ὡσπερεὶ παραδοθέντος ὑπὸ τοῦ διαβόλου τοῖς ἄρχουσιν αὐτοῦ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι, τοῖς ἱππεῦσι, τῷ καταβαίνοντι ὡς ἐξ οὐρανοῦ πυρί, τῷ ἐκ τῆς ἐρημίας ἐλθόντι μεγάλῳ πνεύματι καὶ τὴν οἰκίαν χαλάσαντι. ἐπιστήσεις δὲ εἰ, ὥσπερ τοῖς αἰχμαλωτεύουσι παραδέδωκε τὰ τοῦ Ἰὼβ καὶ τοῖς ἱππεῦσιν, * * * οὕτως καί τινι ἐνεργεί<τῶν> ὑπὸ »τὸν ἄρχοντα τῆς ἐξουσίας τοῦ ἀέρος, τοῦ πνεύματος τοῦ ἐνεργοῦντος νῦν ἐν τοῖς υἱοῖς τῆς ἀπειθείας«, ἵνα τὸ ἐκεῖθεν καταβαῖνον πῦρ ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ ἐξ οὐρανοῦ οφ θῇ καταβαῖνον τῷ ἀπαγγέλλοντι τῷ Ἰὼβ ὅτι »πῦρ ἔπεσεν ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καὶ κατέκαυσε τὰ πρόβατα αὐτοῦ, καὶ τοὺς ποιμένας κατέφαγεν ὁμοίως«. παραπλησίως δὲ τούτοις ζητήσεις, εἰ καὶ τὸ »ἐξαίφνης μέγα πνεῦμα ἀπὸ τῆς ἐρήμου« ἐλθὸν καὶ ἁφάμενον »τῶν τεσσάρων γωνιῶν τῆς οἰκίας« ἕν τι τῶν ὑπὸ τὸν διάβολον ἦν, ᾦ παρέδωκεν ὁ διάβολος τὸ »τῶν υἱῶν« »καὶ τῶν θυγατέρων« τοῦ Ἰὼβ συμπόσιον, ἵνα συμπέσῃ »ἡ οἰκία ἐπὶ τὰ παιδία« τοῦ δικαίου καὶ τελευτήσωσιν. Ἔστω οὖν (ὡς ἐπὶ τοῦ Ἰὼβ) πρῶτον παραδιδοὺς ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις, εἶθ' αὖται παραδιδότωσαν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ἐν οἶς ἀνθρώποις καὶ Ἰούδας ἦν, εἰς ὃν »μετὰ τὸ ψωμίον εἰσῆλθεν ὁ σατανᾶς«, ἀρχικώτερον τοῦ Ἰούδα παραδιδοὺς αὐτόν. ἀλλ' ὅρα, μήποτε τὸ παραδίδοσθαι ταῖς ἀντικειμέναις ἐνεργείαις ὑπὸ τοῦ πατρὸς τὸν υἱὸν συνεξετάζων τῷ παραδίδοσθαι ὑπ' συνεξετάζων τῷ παραδίδοσθαι ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων τὸν σωτῆρα, νομίσῃς ἴσον εἶναι τὸ ἐπ' ἀμφοτέρων λεγόμενον παραδίδοσθαι. κατανόει γὰρ /?οτι ὁ μὲν πατὴρ <οὐχ ἁπλῶς, ἀλλ'> »ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτὸν« ἀπὸ φιλανθρωπίας· αἱ δὲ ἀντικείμεναι δυνάμεις παραδοῦσαι τὸν σωτῆρα εῖς χεῖρας ἀνθρώπων οὐκ ἐσκόπουν τὸν ὑπέρ τινων σωτηρίας παραδιδόναι αὐτόν, ἀλλἂ (τὸ ὅσον ἐπ' αὐταῖς, ἐπεὶ οὐδεὶς αὐτῶν ἐγίνωνσκε τὴν τοῦ »θεοῦ σοφίαν τὴν ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην«) παρεδίδουν αὐτὸν ἀποθανούμενον, ἵνα ὁ »ἐχθρὸς« αὐτοῦ »θάνατος« ὑποχείριον αὐτὸν λάβῃ ὁμοίως τοῖς »ἐν τῷ Ἀδὰμ« ἀποθνᾐσκουσι. καὶ οἱ ἀπ- κτείναντες δὲ αὐτὸν ἄνθρωποι <οὐχὶ θελήματι τοῦ θεοῦ ἤδη καθεστηκότι, ἀλλὰ δυνάμεων> θελήματι τυπούμενοι τῶν βουλομένων τὸν Ἰησοῦν ὑποχείριον γενέσθαι θανάτῳ τοῦτο ἐποίουν. οἶμαι δὲ ἀναγκαίως ἐξητάσθαι καὶ ταῦτα διὰ τὸ τὸν παραδιδόμενον εἰς χεῖρας ἀνθρώπων Ἰησοῦν μὴ ὑπὸ ἀνθρώπων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παραδίδοσθαι, ἀλλ' ὑπὸ δυνάμεων αἶς »ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν« ὁ πατὴρ τὸν υἱόν, ἐν αὐτῷ τῷ παραδεδόσθαι καὶ γίνεσθαι ὑπὸ τοὺς οἶς παρεδόθη καταλύοντα »τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου«· »διὰ« γὰρ »τοῦ θανάτου« κατήργησε »τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου« (τουτέστι τὸν διάβολον) καὶ« ἀπήλλαξε »τούτους, ὅσοι φόβῳ θανάτου« διὰ παντὸς τοῦ ζῆν ἔνοχοι ἦσαν δουλείας«.
13.9İblisin sahip olduğu “ölüm gücü”, psykhē ile bedenden oluşanların psykhēnin bedenden ayrılmasıyla öldüğü orta ve kayıtsız ölüm değil, “Hayat benim” diyenin zıddı ve düşmanı olan ölümdür; “günah işleyen psykhē ölecektir” sözündeki ölüm budur. Tanrı'nın onu insanların eline teslim etmediğini Kurtarıcı şöyle der: “Krallığım bu dünyadan olsaydı, hizmetkârlarım Yahudilere teslim edilmemem için savaşırdı.” Çünkü Yahudilere teslim edilince insanların eline teslim edildi; bunu kendi hizmetkârları değil, görünmez güçlerde insanlara karşı duran krallıklar için “Yere kapanıp bana tapınırsan bunların hepsini sana vereceğim” diyen “bu çağın” hâkimi yaptı.
Bu yüzden “Yeryüzünün kralları hazır oldu, hâkimler Rab'be ve Mesihi'ne karşı toplandı” sözünün de onlar için söylendiğini düşünmek gerekir. O “krallar” ve “hâkimler” “Rab'be ve Mesihi'ne karşı” “hazır oldu” ve “toplandı”; biz ise onların onu insanların eline teslim etmesinden ve öldürülmesinden yararlanarak “Bağlarını koparalım, boyunduruklarını üzerimizden atalım” deriz... Çünkü Mesih'in ölümüne “benzer” olduğumuzda artık anlattığımız “yeryüzü krallarının” bağları altında, “Rab'be karşı toplanan” “bu çağın hâkimlerinin” boyunduruğu altında değiliz.
Bu yüzden Baba “öz Oğlunu esirgemedi, hepimiz uğruna onu teslim etti”. Öyle ki onu alıp insanların eline teslim eden hâkimler, “göklerde oturan” tarafından gülünç duruma düşürülsün, Rab tarafından alaya alınsın; çünkü onu ansızın kendi krallıklarının ve hâkimiyetlerinin yıkılması için aldılar. O, düşmanı olan ölümü yok ettiği ve bizi yalnız “ölümüne” değil, “dirilişine” de “benzer” kıldığı için dirildi. Bu diriliş sayesinde “yeni bir hayatta” yürürüz, Tanrı'nın “ışığı” üzerimize doğduğu için artık “ölüm ülkesinde ve gölgesinde” oturmuyoruz.
Kurtarıcı “İnsanoğlu insanların eline teslim edilecek, onu öldürecekler, üçüncü gün dirilecek” dediğinde öğrenciler çok üzüldü. Onun insanların eline teslim edileceğine ve öldürüleceğine, üzücü ve kederlenmeye değer şeyler olarak dikkat etmişlerdi; ama “ölümün gücüne sahip olanı ölüm yoluyla yok etmek için” daha fazla zamana bile muhtaç olmadan üçüncü gün dirileceğine dikkat etmemişlerdi.
»Κράτος« δὲ »θανάτου« νομιστέον ἔχειν τὸν διάβολον οὐ τοῦ μέσου καὶ <ἀ> διαφόρου, καθ' ὃν ἀποθνᾐσκουσιν οἱ σύνθετοι ἐκ ψυχῆς καὶ σώματος χωριζομένης αὐτῶν τῆς ψυχῆς ἀπὸ τοῦ σώματος, ἀλλὰ τοῦ ἐναντίου καὶ ἐχθροῦ τοῦ εἰπόντος· »ἐγώ εἰμι ἡ ζωή«, καθ' ὃν »ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα, αὕτη ἀποθανεῖται«. ἐμφαίνει δὲ ὅτι οὐχ ὁ θεὸς εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρέδωκεν αὐτόν, ὁ σωτὴρ λέγων· »εἰ ἦν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἡ βασιλεία ἡ ἐμή, οἱ ὑπηρέται ἂν οἱ ἐμοὶ ἠγωνίζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις«. παραδιδόμενος γὰρ Ἰουδαίοις εἰς χεῖρας ἀνθρώπων παρεδόθη, οὐχ ὑπὸ τῶν ἰδίων ὑπηρετῶν, ἀλλ' ὑπὸ τοῦ ἄρχοντος » τοῦ αἰῶνος τούτου« εἰπόντος περὶ τῶν ἐν ἀοράτοις δυνάμεσι κατὰ ἀνθρώπων ἱσταμένων βασιλειῶν· »ταῦτά σοι πάντα δώσωἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι«. διὸ καὶ περὶ ἐκείνων λελέχθαι νομιστέον τὸ »παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἹ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ το[ου κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ«. κἀκεῖνοι μὲν »οἱ βασιλεῖς« καὶ »οἱ ἄρχοντες« »παρέστησαν« καὶ »συνήχθησαν κατὰ τοῦ κυρίου καὶ ματὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ«· ἡμεῖς δὲ ἐκ τοῦ παραδεδόσθαι αὐτὸν ὑπ' ἐκείνων εἰς χεῖρας ἀνθρώπων καὶ ἀπεκτάνθαι ὠφεληθέντες, φαμὲν τὸ »διαρρήξωμεν τοὺς δεσμοὺς αὐτῶν, καὶ ἀπορρίψωμεν ἀφ' ἡμῶν τὸν ζυγὸν αὐτῶν« ***. ὅτε γὰρ »σύμμορφοι« γινόμεθα τῷ θανάτῳ τοῦ Χριστοῦ, οὐκέτι ἐσμὲν ὑπὸ τοὺς δεσμοὺς τῶν (ὡς ἀποδεδώκαμεν) βασιλέων »τῆς γῆς«, οὐδ' ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν κατὰ τοῦ κυρίους συναχθέντων ἀρχόντων »τοῦ αἰῶνος τούτου«· καὶ καὶ διὰ τοῦτο ὁ πατὴρ »τοῦ ἰδίου υἱοῦ οὐκ ἐφείσατο, ἀλλ' ὑπὲρ ἡμῶν πάντων παρέδωκεν αὐτόν«, ἵν' οἱ <ἄρχοντες οἱ> παραλαβόντες αὐτὸν καὶ παραδόντες αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, ὑπὸ τοῦ κατοικήσαντος »ἐν τοῖς οὐρανοῖς« ἐγγελασθῶσιν καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου ἐκμυκτηρισθῶσιν, εἰς κατάλυσιν τῆς ἰδίας βασιλείας καὶ ἀρχῆς παρὰ προσδοκίαν παραλαβόντες ἀπὸ τοῦ παρᾳ ἠγέρθη τῷ τὸν ἐχθρὸν αὐτοῦ θάντον κατηρηκέναι καὶ ἡμᾶς πεποιηκέναι »συμμόρφους«, οὐ μόνον »τοῦ θανάτου αὐτοῦ« ἀλλὰ καὶ »τῆς ἀναστάσεως«, δι' ὃν »ἐν καινότητι ζωῆς« περιπατοῦμεν, οὐκέτι καθεζόμενοι »ἐν χώρᾳ καὶ σκιᾷ θανάτου«, διὰ τὸ ἀνατεῖλαν ἐφ' ἡμᾶς »φῶς« τοῦ θεοῦ. εἰπόντος δὲ τοῦ σωτῆρος μέλλει ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παρα- δίδοσθαι εἰς χεῖρας ἀνθρώπων, καὶ ἀποκτενοῦσι αὐτόν, καὶ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεται, οἱ μαθηταὶ σφόδρα ἐλυπήθησαν, τῷ μὲν πραραδίδοσθαι μέλλειν αὐτὸν εἰς χεῖρας ἀνθρώπων καὶ τῷ ἀποκτίννυσθαι αὐτόν, ὡς σκυθρωποῖς καὶ ἀξίοις λύπης ἐπιστήσαντες, μὴ προσχόντες δὲ τῷ τῇ τρίτῃ ἡμέρᾳ ἀναστήσεσθαι αὐτὸν δεηθέντα οὐδὲ χρόνου παλείονος, »ἵνα διὰ τοῦ θανάτου καταργήσῃ τὸν τὸ κράτος ἔχοντα τοῦ θανάτου«.
13.10Kefarnahum'a geldiklerinde iki drahmi vergisini toplayanlar Petrus'a geldi (17,24[–27]).
Yeryüzünün bazı kralları ve onların oğulları vergi ya da haraç vermez. Oğullarından başka, yeryüzü krallarına yabancı olan kimseler de vardır; yeryüzünün kralları vergiyi ya da haracı onlardan alır. Oğulları yeryüzü krallarının yanında babalarının yanındaki oğullar gibi özgürdür. Yabancılar ise, onlara hükmeden ve onları köleleştirenler açısından kölelerdir; “Mısırlılar İsrailoğullarına hükmedip hayatlarını acılaştırıyor” ve “onları zorla köleleştiriyordu” sözündeki gibi. Tanrı'nın Oğlu, İbranilerin köleliğine benzer şekilde köle olanlar yüzünden, yalnız “köle biçimini” aldı, ama kil işi ya da köle işi yapmadı.
Öyleyse o “köle biçimine” sahip olduğu için, öğrencisinin verdiğinden başka olmayan bir vergi ve haraç verir; çünkü aynı stater, tek bir sikke, İsa ve öğrencisi için yetiyordu. Bu sikke İsa'nın evinde değil, deniz balığının ağzındaydı. Kanımca o balık da, “insan” avcısı olan Petrus'un oltasına takılıp çıkarılarak iyilik görmüştü; mecazen balık denen şey insanlar arasındaydı. Böylece “Sezar'ın” suretini taşıyan sikke ondan alınacak, o da insan avlamayı öğrenmiş olanların yakaladıkları arasına girecekti.
“Sezar'a ait olana” sahip olan onu “Sezar'a” versin ki sonra “Tanrı'ya ait olanı Tanrı'ya” verebilsin. İsa ise “görünmez Tanrı'nın sureti” olduğundan “Sezar'ın” suretini taşımıyordu; çünkü “bu çağın hâkiminin” onda “hiçbir şeyi” yoktu. Bu yüzden “Sezar'ın” suretini kendisinden değil, onun yeri olan denizden alır; kendisi ve öğrencisi için yeryüzünün krallarına versin diye. Öyle ki iki drahmiyi toplayanlar, İsa'nın kendilerine ve yeryüzünün krallarına borçlu olduğunu sanmasın. Çünkü borcu ödedi, ama onu almadı, edinmedi, kazanmadı, hiç kendi malı yapmadı; öyle ki “Sezar'ın” sureti hiçbir zaman “Tanrı'nın” suretinin yanında olmasın.
Ἐλθόντων δὲ εἰς Καπερναοὺμ προσῆλθον οἱ τὰ δίσραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ (17, 24 [–27]). Εἰσί τινες βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ τούτων υἱοί, μὴ διδόντες τέλη ἤ κήνσους, καὶ ἕτεροι παρὰ τοὺς υἱοὺς αὐτῶν ἀλλότριοι τῶν βασιλών τῆς γῆς, ἀφ’ ὧν λαμβάνουσιν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς γῆς τέλη ἤ κῆνσον. καί εἰσιν οἱ μὲν υἱοὶ αὐτῶν ἐλεύθεροι παρὰ τοῖς βασιλεῦσι τῆς γῆς ὡς παρὰ πατράσιν <υἱοί>· οἱ δὲ ἀλλότριοι αὐτῶν ὡς δὲ κατὰ τοὺς δυναστεύοντας αὐτῶν καὶ καταδουλουμένους (ὡς »κατεδυνάστευον οἱ Αἰγύπτιοι τοὺς υἱοὺς Ἰσραήλ. καὶ κατωδύνων αὐτῶν τὴν ζωήν«, καὶ »κατεδουλοῦντο αὐτοὺς μετὰ βίας») δοῦλοι. δι’ οὕς δουλεύοντας ἀνάλογον τῇ δουλείᾳ τῶν Ἑβραίων μόνον »μορφὴν« τοῦ »δούλου« ἀνείληφεν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, οὐδὲν ἔργον ποιῶν πήλινον καὶ δοῦλον. ὡς οὖν ἔχων τὴν τοῦ »δούλου« ἐκείνου »μορφήν«, τέλος καὶ κῆνσον δίδωσιν οὐχ ἕτερον παρὰ τὸν διδόμενον ὑπὸ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ· ὁ γὰρ αὐτὸς ἤρκει στατὴρ καὶ τὸ ἕν νόμισμα διδόμενον ὑπὲρ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ. τοῦτο δὲ τὸ νόμισμα ἐν μὲν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Ἰησοῦ οὐκ ἦν ἐν τῷ στόματι τοῦ θαλασσίου ἰχθύος, ὅν καὶ αὐτὸν οἶμαι εὐεργετούμενον ἀναβεβκέναι ἐν τῷ Πέτρου ἀγκίστρῳ συνειλημμένον, γενομένου ἁλιέως »ἀνθρώπων«, ἐν οἷς ἦν ὁ τροπικῶς λεγόμε- νος ἰχθύς, ἵνα καὶ ἀπαρθῇ ἀπ’ αὐτοῦ <τὸ> ἔχον τὴν εἰκόνα »Καίσαρος« νόμισμα, καὶ γένηται ἐν οἷς οἱ ἁλιευόμενοι ὑπὸ τῶν μεμαθηκότων ἀνθρώπους ἁλιεύειν. ὁ μὲν οὖν ἔχων »τὰ Καίσαρος« ἀποδιδότω αὐτὰ τῷ »Καίσαρι«, ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποδιδόναι δυνηθῇ »τὰ τοῦ θεοῦ τῷ θεῷ«. ἐπεὶ δὲ Ἰησοῦς, εἰκὼν ὤν »τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου«, οὐκ εἶχε τὴν εἰκόνα τοῦ »Καίσαρος« (ὁ γὰρ »ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου οὐδὲν« εἶχεν ἐν αὐτῷ), διὰ τοὺτο <οὐκ ἀπὸ ἰδίου, ἀλλ’> ἀπὸ οἰκείου τόπου | τῆς θαλάσσης τὴν εἰκόνα »Καίσαρος« λαμβάνει, ἵνα δῷ τοῖς τῆς γῆς βασιλεῦσιν ἀντὶ αὐτοῦ καὶ τοῦ μαθητοῦ αὐτοῦ, ἵνα μηδὲ ὑπολαμβάνωσιν οἱ τὰ διδραχμα λαμβάνοντες ὀφειλέτην αὐτῶν εἶναι καὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς τὸν Ἰησοῦν· ἀπέδωκε γὰρ τὴν ὀφειλήν, οὐκ ἀναλαβὼν αὐτὴν οὐδὲ κεκτημένος οὐδὲ πορίσας οὐδὲ ἴδιόν ποτε ποιήσας αὐτὴν κτῆμα, ἵνα μηδέποτε ἡ »Καίσαρος« εἰκὼν ᾖ πραὰ τῇ εἰκόνι »τοῦ
13.11Şöyle de söylenebilir: Bazıları yeryüzü krallarının oğullarıdır, bazıları onların oğulları değildir ama oğuldur, mutlak anlamda oğuldur. Bu ikinciler, yeryüzü krallarının oğullarına yabancı oldukları için, yeryüzündeki hiç kimsenin oğlu değildir; ama tam olarak oğuldur: ya Tanrı'nın ya Oğlu'nun ya da Tanrı'ya ait birinin oğludur.
Kurtarıcı Petrus'a “Yeryüzünün kralları vergiyi ya da haracı kimden alır? Kendi oğullarından mı, yabancılardan mı?” diye sorduğunda Petrus “Yabancılardan değil” deyince, İsa yeryüzü krallarına yabancı olan ve özgür oldukları için oğul olanlar hakkında şunu söyler: “Demek ki oğullar özgürdür.” Çünkü yeryüzü krallarının oğulları özgür değildir, zira “günah işleyen herkes günahın kölesidir”; özgür olanlar, Tanrı'nın Logos'unun gerçeğinde kalanlar ve bu yüzden gerçeği bilip onunla özgür kılınanlardır. Yalın olarak oğul olan ve yeryüzü krallarının oğlu olmayan kişi özgürdür. Yine de özgür olduğu hâlde, iki drahmi toplayan yeryüzü krallarını tökezletmemeye özen gösterdi. Bu yüzden “Onları tökezletmeyelim; git, ilk çıkan balığı al” ve devamını söyler.
Tabiatlar hakkında masal anlatmaktan hoşlananlara şunu sormak isterdim: Kurtarıcı'nın tökezletmek istemediği yeryüzü kralları, oğulları ya da iki drahmi toplayanlar hangi tabiattaydı? Bu görüşe göre övülecek bir tabiatta olmadıkları açıktır; yine de onların tökezlememesine özen gösterdi, tökez taşı olmasını engelledi. Öyle ki ya daha kötü günah işlemesinler ya da isterlerse, tökezlemesinler diye kendilerini esirgeyeni kabul ederek kurtuluşa gelsinler.
“Teselli köyünden” (Kefarnahum böyle yorumlanır) öğrencisini teselli ederek, onun özgür ve oğul olduğunu bildirerek ona ilk balığı avlama gücü verir; böylece balık çıkınca Petrus çıkan ve avlanan balıkla teselli olur, açılan ağzından stater alınır ve staterin sahiplerine, bu sikkeyi kendilerinin diye isteyenlere verilir.
Καὶ κατ’ ἄλλον δὲ τρόπον λεχθείη <ἄν>· εἰσὶ τινὲς τῶν βασιλέων τῆς γῆς υἱοὶ καὶ <τινὲς> οὐχ υἱοὶ αὐτῶν, πλὴν υἱοὶ καὶ ἀπολελυμένως υἱοί, ἕτεροι δὲ διὰ τὸ εῑναι ἀλλότριοι τῶν υἱῶν τῶν βασιλέων τῆς γῆς, οὐδενὸς μὲν τῶν ἐπὶ γῆς υἱοί, αὐτὸ δὲ τοῦτο υἱοί, ἤτοι δὲ τοῦ θεοῦ ἤ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ ἤ τινος τῶν τοῦ θεοῦ. ἐὰν οὖν ὁ σωτὴρ πυνθάνηται τοῦ Πέτρου λέγων· οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς ἀπὸ τίνων λαμβάνουσι τέλη ἤ κῆνσον; ἀπὸ τῶν ἰδίων υἱῶν ἤ ἀπὸ τὼν ἀλλοτρίων αὐτῶν; εἰπόντος δὲ τοῦ Πέτρου ὅτι οὐκ ἀλλοτρίων αὐτῶν, φησὶν ὁ Ἰησοῦς περὶ τούτων, οἵτινες ἀλλότριοί εἰσιν τῶν βασιλέων τῆς γῆς καὶ διὰ τὸ εἶναι ἐλεύδεροι υἱοὶ τυγχάνοθσι. τὸ ἄρα γε ἐλεύθεροί εἰσιν οἱ υἱοί, οὐκ ἐλεύδεροι γὰρ οἱ υἱοὶ τῶν βασιλέων τῆς γῆς, ἐπεὶ »πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλος τῆς ἁμαρτίας ἐστίν«, ἐλεύθεροι δὲ οἱ μείναιντες <ἐν> τῇ ἀληθείᾳ τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ καὶ διὰ τοῦτο γνόντες τὴν ἀλή- θειαν, ἵνα καὶ ἐλευθερωθῶσιν ἀπ’ αὐτῆς. εἴ τις οὖν ἐστιν υἱὸς ἁπλῶς καὶ μὴ τοῦτο ὅλον υἱὸς τῶν βασιλέων τῆς γῆς, ἐκεῖνός ἐστιν ἐλεύθερος. καὶ ὅμως, ὤν ἐλεύθερος, πεφρόντικε τοῦ μὴ σκανδαλίζειν καὶ τοὺς βασιλεῖς τῆς γῆς διδραχμα λαμβάνοντας· διό φησι· μὴ σκανδαλίσωμεν αὐτούς, ἀλλὰ πορευθεὶς τὸν ἀναβάντα πρῶτον ἰχθὺν ἆρον καὶ τὰ ἑξῆς. πυθοίμην δ’ ἄν τῶν χαιρόντων τῇ περὶ φύσεων μυθοποιίᾳ, ποίας φύσεως ἦσαν εἴτε οἱ τῆς γῆς βασιλεῖς εἴτε οἱ υἱο ὶ αὐτῶν εἴτε οἱ τὰ δίδραχμα λαμβάνοντες, οὕς μὴ βούλεται σκανδαλίζειν ὁ σωτήρ. φαίνεται δὴ (ὡς κατὰ τὴν ὑπόθεσιν) ὅτι οὐκ ἐπαινετῆς εἰσι φύσεως, καὶ ὅμως πεφρόντικε τοῦ μὴ σκανδαλισθῆναι αὐτούς, καὶ ὅμως κωλύει σκόνδαλόν τι αὐτοῖς γενέσθαι, ἵν’ ἤτοι μὴ χεῖρον ἁραρτάνοιεν, ἥ πρὸς τὸ (εἰ βούλονται) σωθῆναι ἥκοιεν ἐκ τοῦ ἀποδέξαθαι τὸν φεισάμενον αὐτῶν ἴνα μὴ σκανδαλισθῶσι. καὶ ὠς ἐκ ΧΨΡΙΨΙ γε ΠΑΡΑΚΛΗΣΕΨΣ (οὔτω γὰρ ἐρμηνεύσταιἡ Καφαρναού) παρακαλῶν <ελασ> τον μαθητὴν καὶ ἐλεύθερον αὐτὸν εἶναι καὶ υἱὸν <ἀπαγγέλων>, δίδωσιν αὐτῷ δύναμιν τοῦ ἀλιεῦσαι ἰχθὴν πρῶτον, ἴνα ἀναβάντος αὐτοῦ παρακληθῇ ὁ Πέτρος ἐπὶ τῷ ἀναβάντι καὶ ἀλιευθέντι, καὶ ἀπὸ τοῦ <ἐξ ἐνοιχθέντος αὐτοῦ τοῦ> στόματος εἰλῆφθαι τὸν στατῆρα ἀποσοθησόμενον τοῖς οἰκείοις τοῦ στατήσρος καὶ ἀπαιτοῦσιν ὡς ἴδιον τὸ τοιοῦτον νόμισμα.
13.12Bu sözü, dilinden gümüşten başka bir şey düşmeyen açgözlü biri için hoş bir şekilde kullanabilirsin; onu bir Petrus'un iyileştirdiğini gördüğünde, bütün para sevgisinin simgesi olan stater yalnız ağzından ve sözlerinden değil, bütün hâlinden çıkmış olur. Çünkü böyle birinin, inançsız ve açgözlüyken denizde, hayatın tuzlu işlerinde, para sevgisinin kaygı ve tasalarının dalgaları arasında, ağzında staterle bulunduğunu söylersin. Sonra akıl oltasına takılıp denizden çıkmış, ona gerçeği öğreten bir Petrus'tan iyilik görerek artık ağzında stateri değil, onun yerine Tanrı'nın suretini taşıyan sözlerini taşır.
Χαριέντως δ’ ἄν ποτε χρήσαιο τῷ ῥητῷ ἐπὶ φιλαφηύρῳ, μηδὲν ἀνὰ στόμα ἔκοντι ἤ τὰ περὶ τοῦ ἀργυρίου, ἐπὰν ἴδηας αὐτὸν ὐπό τινος Πέτρου τεθεραπευμένον, ἀφλόντος αὐτοῦ οὐ μένον ἐκ τοῦ στόματος καὶ τῶν λόγων, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ὄπὸ ὅλως διαθέσεως τὰν στατῆρα, σύμβολον ἄντα πάσης αὐτοῦ φιλαργυρίας. ἐρεῖς γὰρ τὸν τοιοῦτον ἐν θαλάσσῃ μὲν γεγονέναι καὶ τοπῖς ἀλμυροῖς τοῦ βίου πράγμασι καὶ τοῖς κύμασι τῶν τῆς φιλαργυρίας φροντίδδων καὶ μεριμνῶν, ἔχοντα ἐν τῷ στόματι τὸν στατῆρα ὄτε ἄπιστος ην καὶ φιλάργυρος, ἀναβεβηκέναι δὲ ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐν τῷ λογικῷ ἀγκίστρῳ συνειλημένον καὶ κεὐεργετούμενον (ὑπό τινος αὐτὸν διδάξαντος Πἐτρου τἠν ἀλήθειαν) μηκέτι ἔχειν ἔν τῷ στόματι τὸν στατῆρα ἀλλὰ ἀντ’ ἐκείνου τὰ ἔκοντα τὴν εἰκόνα λόγια τοῦ θεοῦ.
13.13“İki drahmi toplayanlar Petrus'a geldi” sözüne Sayılar'dan şunu ekleyeceksin: Tanrı'nın kanununa göre kutsallar için yalın olarak iki drahmi değil, kutsal iki drahmi verilir. Çünkü şöyle yazılmıştır: “Adam başına beş şekel alacaksın, kutsal iki drahmiye göre.” “Bütün İsrailoğulları” için de adam başına kutsal iki drahmi verilir. Tanrı'nın Kutsalı, kutsal iki drahmilerin yanında —böyle diyeyim— bayağı iki drahmilere sahip olamayacağından, kutsal olmayan iki drahmileri toplayanlara, Petrus'a “Öğretmeniniz iki drahmiyi ödemez mi?” diye soranlara, Kurtarıcı içinde iki kez iki drahmi olan bir staterin, ilk çıkan balığın ağzından çıkarılıp verilmesini buyurur; öyle ki öğretmen ve öğrenci için verilsin.
Ἔτι εἰς τὸ προσῆλθον οἰ τὰ δίδρακμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ παραθήσῃ ἀπὸ τῶν Ἀριθμῶν ὅτι ὐπὲρ μὲν τῶν ἁγίων κατὰ τὸν τοῦ θεοῦ νόμον οὐχ ἀπλῶς δίδραχμον δίδοται, ἀλλὰ δίδραχμον ἄγιον. γέγραπται γάρ· »καὶ λήψῃ πέντε σίκλους κλους κατὰ κεφαλήν, κατὰ τὸ δίδραχμον τὸ ἄγιον«. ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ »πάντων τῶν υἱῶν Ἰσραὴλ« κατὰ κεφαλὴν δίδοται δίδραχμον ἄγιον. ἐπεὶ οὖν οὐχ οἶόν τε μετὰ τῶν ἁγίων διδοάχμων ἔχειν καὶ δίδραχμα (ἴν’ οὔτως οὐνομάσω) βέβηλα τὸν ἄγιον τοῦ θεοῦ, διὰ τοῦτο τοῖς λαμβάνουσι τὰ οὐχ ἄγια δίδραχμα καὶ ἐρωτήσασι τὸν πέτρον καὶ εἰποῦσιν· ὁ διδάσκαλος ὑμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδρακμα; προστάσσεει δοθῆναι στατῆρα (ἐν ᾦ ᾖν <δύο> δίδραχμα) ὁ σωτὴρ εὐρισκόμενον ἐν τῷ στόματι τοῦ πρώτου ἀναβάντος ἰχθύος, ἴνα δοθῇ ἀντὶ τοῦ διδασκάλου καὶ τοῦ μαθητοῦ.
13.14O gün öğrenciler İsa'ya gelip şöyle dediler: Göklerin krallığında en büyük kimdir? (18,1[–6])
Matta, öğrencilerin İsa'ya gelip ondan neyi öğrenmek istediklerini ve onun sorularına nasıl cevap verdiğini öğretmek için yalnız bunu anlatabilirdi. Ama bazı nüshalara göre “o saatte öğrenciler İsa'ya geldi”, başkalarına göre “o gün” diye eklemiştir. Müjdecinin maksadını incelemeden bırakmamak gerekir. Bu yüzden “o gün” ya da “saatte” sözünden öncekilere bakıp, oradan bu ekin neden gerekli olduğunu görmenin bir yolunu bulup bulamayacağımıza bakalım.
İsa öğrencileriyle birlikte “Kefarnahum'a” gelmişti; orada “iki drahmi toplayanlar Petrus'a gelip” “Öğretmeniniz iki drahmiyi ödemez mi?” diye sordular. Petrus “Evet” deyince İsa, iki drahminin verilmesi konusunda önce açıklama yapıp Petrus'u oltayla “balık” çıkarmaya gönderdi ve balığın ağzında kendisi ile Petrus için verilecek “stateri” bulacağını söyledi. Bana öyle geliyor ki öğrenciler bunu, İsa'nın Petrus'a gösterdiği en büyük şeref saydılar, onu öteki öğrencilerden büyük tuttuğunu düşündüler. Sandıkları şeyi, ona sorup Petrus'u gerçekten kendilerinden büyük görüp görmediğini duyarak netleştirmek istediler. Aynı zamanda Petrus'un öteki öğrencilere neden tercih edildiğinin sebebini de öğrenmeyi umuyorlardı.
Kanımca Matta bunu göstermek isteyerek “Onu (yani stateri) al, benim ve senin için onlara ver” sözüne “o gün ya da saatte öğrenciler İsa'ya gelip ‘Göklerin krallığında en büyük kimdir?’ dediler” sözünü eklemiştir. Belki de biçim değiştirmede üç kişi seçildiği için kuşkudaydılar ve üçünden hangisinin Rab katında en büyük sayıldığı hakkında tereddüt ediyorlardı. Yuhanna, sevgi yüzünden onun “göğsüne” yaslanmıştı; akşam yemeğinden önce de İsa'nın Yuhanna'ya gösterdiği seçkin bir şerefin birçok işaretini görmüş olmalıdırlar. Petrus ise ikrarda, “Sen Mesih'sin, diri Tanrı'nın Oğlu” sözü yüzünden mutlu diye anılmıştı. Ama “Geri çekil, ardıma geç, Şeytan; sen benim için tökez taşısın, çünkü Tanrı'nın değil insanların şeylerini düşünüyorsun” sözü yüzünden bu kez, büyük olan bu değil, Zebedi'nin oğullarından biri mi diye kararsız kaldılar. “Stater” olayının gerçekleştiği “o gün ya da saatte” sözü için bu kadarı yeter.
Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ λέγοντες· τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν (18, 1 [—6]); Δυνάμενος ὁ Ματθαῖος ὑπ[ερ τοῦ διδαχθῆναι ἡμᾶς, τί τε προσελθόντες οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ ἠξίους οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ ἡμίουν παρ’ αὐτοῦ μαθεῖν πῶς τε ἀπελρίνατο πρὸς τὸ πύσμα αὐτῶν, αὐτὸ τοῦτο μόνον διηγήσασθαι, ὁ δὲ προσέθηκε κατὰ μέν τινα τῶν ἀντιγράφων· ἐν ἐκείνῆ τῇ ὤρᾶ προσῆλθον οἰ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ, κατὰ δὲ ἄλλα· ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ. καὶ ἀναγκαῖον μὴ ἀνεξέταστον ἐᾶσαι τὸ βούλημα τοῦ εὐαγγελιστοῦ. διάπεερ ἐπιστήσαντες τοῖς πρὸ τοῦ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἤ ὥς ρᾳ, σκοπήσωμεν εἰ οἶόν τέ ἐστιν ἀπ’ ἐκείνων ὀδὸν λαβεῖν πρὸς τὸ θεωρῆσαι ὠς ἀναγκίαν τῆν ἐν ἐκείηῃ τῇ ἡμέρᾳ ἤ ὥρᾳ προσθήκην. ἐληλύθεισαν τοίνυν εἰς τὴν »Καφαρναοὺμ« ὁ Ἰησοῦς ἄμα τοῖς μαθηταῖς ἔνθα »οἱ τὰ δίραχμα λαμβάνοντες τῷ Πέτρῳ προσῃλθον καῖ« ἐρωτῶντες »εἶπον« τὸ »ὁ διδάσκαλος ὑμμῶν οὐ τελεῖ τὰ δίδρακμα; «εῖτα ἀποκριναμένου πρὸς αὐτοὺς τοῦ Πέτρου καὶ εἰπόντος »ναί«, ὁ »Ἰησοῦς« προαπολογησάμενος περὶ τῆς δόσες τῶν διδράχμων πέμπει τὸν Πέτρον τῷ ἀγκίστρῳ ἀνασπάσοντα »ἰχθύν«, οὖ ἐν τῷ στόματι ἔφασκεν εὑρεθήσεσθαι »στατῆρ« τὸν δοθησόμενον ὐπὲρ ἑαυτοῦ καὶ Πέτρου. δοκεῖ οἶν μοι ὅτι μεγίστην νομίσαντες ταύτην εἴναι ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ πρὸς τὸν Πέτρον τιμὴν *(**καρίναντος αὐτὸν μείξον τῶν λοιπῶν γνωρρίμων) ἐβούλοντο, ὅπερ ὑπενόουν, ἀκριβῶσαι διὰ τοῦ πυθόμενοι τοῦ Ἰησοῦ ἀκοῦσαι παρ’ αὐτοῦ εἰ (ὡς ὐπελάμβανον) μείξονα κέκρικε τὸν Πέτρον αὐτῶν. ἄμα δὲ ἤλπιζον καὶ τὴν αἰτίαν εἴσεσθαι τοῦ προκεκρίσθαι τὸν Πέτρον τῶν λοιπῶν μαθητῶν. ταῦτ’ οὖν (οἶμαι) δηλῶσαι ὁ Ματθαῖος βουλόμενος ἐπήγαγε τῷ »ἐκεῖνον κα- βῶν (δηλον΄τι τὸν »στατῆρα«) δὸς αὐτοῖς ἀντὶ ἐμοῦ καὶ σοῦ« τὸ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ <ἥ ὥρᾳ> προσῆλθον οἱ μαθηταὶ τῷ Ἰησοῦ λέγοντες· τίς ἄρα μείξων ἐστὶν; τάχα δὲ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν; τάχα δὲ καὶ ἀμφέβαλλον δια τὸ τρεῖς προκεκρίσθαι κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, ἀμφέβαλλον δὲ περὶ τοῦ τίς τῶν τριῶν μείξων εἶναι κέκριται παρὰ τῷ κυρίῳ. ὁ μὲν γὰρ Ἰωάννης ἀνέπεσεν »ἐπὶ τὸ στῆθος« αὐτοῦ δι’ ἀγάπην, καὶ ἀκόλουθον πρὸ τοῦ δείπνου τιμῆς ἐξαιρέτου σύμβολα πολλὰ αὐτοὺς ἐωρακέναι πρὸς τὸν Ἱωάννην ἀπὸ τοῦ Ἰησοῦ. ὁ δὲ Πέτρος ἐν τῇ ὁμολογίᾳ ἤκουσε μακάριος διὰ τὸ »σῦ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος ὁ υἰὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«· πάλιν δὲ διὰ τὸ »ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ· σκάνδαλόν μου εἶ, ὅτι οὐ φρονεῖς τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων« περιεσπῶντο μήποτε οὐχ οὗτος εἴη ὁ μείζων, ἅτερος δὲ τῶν Ζεβεδαίου υἱῶν. τοσαῦτα μὲν διὰ τὸ ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ ἢ ὥρᾳ, ἐν ᾗ γεγόνει τὰ περὶ τὸν »στατῆρα«.
13.15Sonra “öğrenciler ona geldi” sözünü anlamak gerekir: öğrenciler, öğretmenlerine sorunlar sunan ve göklerin krallığında en büyük kimdir diye inceleyen kişiler olarak gelir. Bu konuda İsa'nın öğrencilerini taklit etmeliyiz. Aramızda aranan bir şey bulunamazsa, tam bir uyum içinde, aranan şeyle ilgili olarak, “iki ya da üç kişinin onun adıyla toplandığı” yerde bulunan ve gücüne göre hazır bulunuşuyla, gerçekten öğrencisi olmak isteyenlerin yüreklerini aranan şeyleri kavramak için aydınlatmaya hazır olan İsa'ya gelelim. Kilisede Tanrı'nın görevlendirdiği öğretmenlerden birine gidip “göklerin krallığında en büyük kimdir?” sorusuna benzer bir sorun sunmamız da yersiz değildir.
Bu soruyla ilgili öğrenciler neyi zaten biliyordu? Göklerin krallığına layık görülenler arasında eşitlik olmadığını kavramışlardı; eşitlik yoksa bir en büyük vardır, böylece en küçüğe kadar sıra iner. Ama en büyüğün nasıl biri olduğunu, en küçüğün nasıl yaşadığını, aradakilerin kimler olduğunu hâlâ araştırıyorlardı. Yoksa daha doğrusu şu mu söylenmelidir: En küçüğün kim olduğunu “Bu en küçük buyruklardan birini çiğneyen ve insanlara böyle öğreten, göklerin krallığında en küçük diye anılacak” sözünden biliyorlardı; ama herkesin en büyüğünü bilmiyorlardı. “Kim yapar ve öğretirse göklerin krallığında büyük diye anılacak” sözünü kavramış olsalar da, büyüklerin en büyüğü, insanlar için olduğu gibi, onlar için açık değildi.
Büyüklerin birden çok olduğunu ama büyüklerin aynı derecede büyük olmadığını, “ilerledikçe büyüdü, sonunda çok çok büyük oldu” diye İshak için kullanılan ve Musa, vaftizci Yahya ve Kurtarıcı için de söylenen “büyük” adı gösterir. Kutsal Yazılar'a göre bunların hepsi büyük olsa da, en büyüklerinin Kurtarıcı olduğunu herkes kabul edecektir. Ama sırayla bakarsak, “kadınlardan doğanlar arasında kendisinden büyüğü olmayan” Yahya'nın İshak ile Musa'dan büyük mü olduğu, yoksa büyük değil de ikisine ya da birine eşit mi olduğu konusunda hüküm vermek tehlikesiz değildir. İshak hakkındaki “ilerledikçe büyüdü, sonunda büyük oldu” sözünden, yalın olarak değil iki kez eklenen “çok” ile söylendiğinden, büyükler arasında fark olduğunu öğrenebiliriz: biri büyük, biri çok büyük, öteki çok çok büyüktür.
Öğrenciler İsa'ya gelip “göklerin krallığında en büyük kimdir” diye öğrenmek istiyorlardı. Belki de ondan “Falanca göklerin krallığında en büyüktür” gibi bir söz duymak istiyorlardı. O ise sözü daha küllî bir düzeye taşıyarak keyfiyet bakımından en büyüğün nasıl olduğunu gösterir; onu yazılanlardan gücümüz yettiğince anlayalım. Çünkü İsa bir çocuğu çağırarak ve devamı.
Ἑξῆς δὲ κατανοητέον τὸ προσῆλθον αὐτῷ οἱ μαθηταί, ὡς μαθηταὶ διδασκάλῳ προβλήματα προτείνοντες καὶ ἐξετάζοντες, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. καὶ μιμητέον γε ἐν τούτοις τοὺς τοῦ Ἰησοῦ μαθητάς· εἴ ποτε ζητούμενόν τι ἐν ἡμῖν μὴ εὑρίσκοιτο, μετὰ πάσης ὁμονοίας περὶ τοῦ ζητουμένου προσέλωμεν τῷ Ἰησοῦ, παρόντι ὅπου »δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι« ἐν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, καὶ ἑτοίμῳ ἐν τῇ κατὰ δύναμιν παρουσίᾳ φωτίζειν τὰς καρδίας τῶν γνησίως αὐτῷ μαθητεύεσθαι θελόντων πρὸς κατάληψιν τῶν ζητουμένων. οὐκ ἄτοπον δὲ καί τινι τῶν ὑπὸ τοῦ θεοῦ τεταγμένων ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ διδασκάλων προσελθόντας ἡμᾶς προτείνειν ἀνάλογόν τι πρόβλημα τῷ τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. τί μὲν οὖν ἤδη ἔγνωστο τοῖς μαθηταῖς τῶν κατὰ τὸ πύσμα τοῦτο; τί ἰσότησς τῶν ἀζιουμένων τῆς βασιλείας τῶν οὔρανῶν, κατειλήφεισαν, καὶ ὅτι (μὴ οὔσης ἴσότητος) ἔστι τις ὁ μείζων καὶ οὕτω καθεξῆς μέχρι τοῦ ἐλαχίστου. ὑποδαπὸς δὲ ὁ μείζων, καὶ ὅπως βιώσας ὁ ἐλάχιστος καὶ τίνες οἱ μεταξύ, ἔτι ἐξήτουν. εἰ μὴ ἄρα ἀκριβέστερον ἔστιν εἰπεῖν ὅτι, τίς μὲν ὁ ἐλάχιστος ιᾔδεισαν ἐκ τοῦ »ὃς ἐὰν λύσῃ μίαν τῶν ἐντολῶν τούτων τῶν ἐλαχίστων καὶ διδάξῃ οὕτως τοὺς ἀνθρώπους, ἐλάχιστος κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν«, τίς δὲ ὁ πάντων μείζων οὐκ ἐγίνωσκον, εἰ καὶ κατελάμβανον τὸ »ὃς δ᾿ ἂν ποιήσῃ καὶ διδάξῃ, οὗτος μέγας κληθήσεται ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν«· μεγάλων μείζων (ὡς ἐν ἀνθρώποις) οὐκ ἦν αὐτοῖς σαφές. καὶ ὅτι μεγάλοι μὲν πλείους, οὐκ ἐπίσης δὲ μεγάλοι οἱ μεγάλοι, δηλώσει τὸ μέγας ὄνομα κείμενον ἐπὶ τοῦ Ἰσαάκ, »ὃς προβαίνων μείζων ἐγίνετο < ἕως οὗ μέγας ἐγένετο> σφόδρα σφόδρα«, εἰρημένον δὲ καὶ ἐπὶ Μψσέως καὶ ἐπὶ τοῦ βαπτιστοῦ Ἰωάννου καὶ ἐπὶ τοῦ σωτῆρος. καὶ πᾶε γε ὁμολογήσει ὅτι <εἰ> καὶ πάντες οὗτοι μεγάλοι ἦσαν κατὰ τὴν γραφήν, ἀλλὰ μείζων αὐτῶν ἦν σωτήρ. εἰ δὲ καθεξῆςι Ἰωάννης τοῦ Ἰσαὰκ καὶ τοῦ Μωσέως μείζων ἦν, οὗ »μείζων οὐδεὶς ἐν γεννητοῖς γυναικῶν« ἦν, ἢ οὐ μείζων μὲν ἴσος δὲ ἀμφοτέροις ἤ τινι αὐτῶν, οὐκ ἀκίνδυνον ἀποφήνασθαι. καὶ ἰκ τοῦ Ἰσαὰκ δὲ »προβαίνων μείζων ἐγίνετο, ἕως οὗ μέγας ἐγένετο«, οὐχ ἁπλῶς ἀλλὰ μετὰ προσθήκης τῆς »σφόδρα« δὶς κατειλεγμένης, ἔστι μαθεῖν ὅτι διαφορά ἐστι μεγάλων, τινὸς μὲν ὄντος μεγάλου, ἑτέρου δὲ σφόδρα μεγάλου καὶ ἀλλου σφόδρα σφόδρα μεγάλου. ἐζήτουν τοίνυν οἱ μαθηταὶ προσελθόντες τῲ Ἰησοῦ μαθεῖν, τίς ἄρα μείζων ἐστὶν ἐκ τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. καὶ τάχα ἐκεῖνοι μὲν ἐβούλοντο μαθεῖν ἀκούσαντες ἀπ᾿ αὐτοῦ τὺ τοιοῦτον· ὁ δεῖνα μ είζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν· ὁ δὲ ἐπὶ τὸ καθολικώτερον ἀνάγει τὸν λόγον, δεικνὺς ὀποδαπὸς τῇ ποιίτητιμείζων οὐρανῶν, ὅντινα κατὰ τὰ δύναμιν ἐκ τῶν γεγραμμένων κατανοήσωμεν. <16.> Προσκαλεσάμενος γὰρ ὁ Ἰησοῦς παιδίου καὶ τὰ ἑξῆς.
13.16Önce sade bir açıklama yapmak mümkündür. Sade yoldan açıklayan biri, Kurtarıcı'nın buradaki sözünü şöyle yorumlayabilir: Bir adam erkeğe özgü arzuları öylesine öldürür, “bedenin işlerini Ruh'la öldürür” ve “İsa'nın ölümünü her zaman bedeninde taşır”sa, öyle ki cinsel hazzı tatmamış ve erkeğe özgü kıpırdanışları aklından bile geçirmemiş bir çocuğun durumuna ulaşırsa, böyle biri dönmüş ve çocuklar gibi olmuştur. Bu kıpırdanışlar bakımından çocukların durumuna ne kadar yaklaşmışsa, itidale çalışıp da bu dereceye varamamış başkalarına göre göklerin krallığında o kadar büyüktür. Cinsel konularda çocuklar hakkında söylenenler, ruhun öteki hâlleri, zaafları ve hastalıkları için de söylenebilir; henüz aklı tamamlanmamış çocuklar bunlara tabiatça düşmez. Örneğin insan dönüp yetişkin bir adam olduğu hâlde öfke karşısında küçük bir çocuk neyse o olabilir. Küçük çocuk acı karşısında nasılsa da aynı şekilde: babası, annesi ya da bir yakını öldüğü sırada bile kimi zaman gülüp oynar; işte çocuklar gibi dönen ve akıl yoluyla acıya kapalı bir meleke edinen kişi de acı karşısında küçük bir çocuk gibi olur. Kötülerin akılsızca şımardığı, haz denen şey için de aynısını söyleyeceksin; bu hâl ne çocuklarda bulunur ne de dönüp çocuklar gibi olanlarda.
İşin aslına gelince, aklı henüz tamamlanmamış çocukların hiçbir duyguya düşmediği başkalarınca da ispat edilmiştir. Hiçbirine düşmüyorlarsa, belli ki korkuya da düşmezler; olsa olsa öteki duygulara benzer bir şey bulunur ki o da çocuklarda silik kalır, çabucak dağılır ve geçer. Dolayısıyla çocuklar gibi dönen kişi, duyguların bir nevi izini de çocuklarınki kadar taşımaya varsa, buna şükretmelidir. Korku hakkında da söylenenlere benzer şekilde düşüneceksin: çocuklar kötülerin duyduğu korkuyu duymaz, onların duyduğu başka bir şeydir; ama duygular ve bunların adları konusunda titiz olmayanlar buna korku der. Çocukların kin tutmazlığı da böyledir: ağladıkları anda bile bir anda değişir, kendilerini üzdüğünü ve korkuttuğunu sandıkları, oysa gerçekte böyle bir şey yapmamış olanlarla gülüp oynarlar.
İnsan, İsa'nın çağırdığı çocuk gibi kendini alçaltmayı da aynı şekilde başarır. Çünkü çocukta kibir, soyluluk, zenginlik ya da iyi sanılıp da iyi olmayan başka bir şeyle övünme bulunmaz. Bunun için üç dört yaşına kadarki küçücük çocukların, soylu görünseler bile, soysuzlarla aynı olduğunu; zengin çocukları yoksul çocuklardan daha fazla sevmediklerini görürsün. Şu hâlde çocukların, aptalları şımartan şeyler karşısında yaşları gereği düştükleri durumu İsa'nın öğrencisi akıl yoluyla edinirse, İsa'nın gösterdiği çocuk gibi kendini alçaltmış olur: ufak bir şöhretle şımarmaz, zenginlikle ya da mevkiyle kabarmaz, soylulukla büyüklenmez. Söz'ün, İsa'nın yanına aldığı çocuk gibi dönmüş olarak gösterdiği böyle kişileri ise İsa'nın adıyla kabul edip onurlandırmak gerekir; çünkü Mesih en çok bunlarda bulunur. Bu yüzden şöyle der: *Ve böyle bir çocuğu benim adımla kabul eden beni kabul eder.*
Ἔστι δὲ πρότερον ἁπλῶςφ διηγήσασθαι. εἴποι δ᾿ ἂν ὁ κατὰ τὸ ἁπλοῦν διηγούμενος τὸν τοῦ σωτῆρος ἐν τούτοις λόγον. ὅτι, ἐὰν ἀνήρ τις ὢν ἐπὶ τοσοῦτον γεκρώσῃ τὰς ἀνδρικὰς επιθυμίας, »πνεύματι τὰς πράξεις τοῦ σώματος« θανατῶν καὶ »πάντοτε τὴν νέκρωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἐν τῷ σώματι« περιφέρων, ὥστε παιδίου ἀγεύστου ἀφροδισίων καὶ ἀνεννοήτου ἀνδρικῶν κι νημάτων ἔχειν κατάστασιν, ὁ τοιοῦτος ἐστράφη καὶ γέγονεν ὡς τὰ παιδία. καὶ ὅσον γε προσέθηκε τῇ τῶν παιδίων περὶ τῶν τοιούτων κινημάτων καταστάσει, τοσούτῳ μᾶλλον <ἄλλων> τῶν ἀσκούντων καὶ ἐπὶ ἐπὶ τοσοῦτον <οὐκ> ἐλησακότων σωφροσύηνς [τὸ] μείζων ἐστὶν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. ὅπερ δὲ ἐπὶ τῶν κατὰ τὰ ἀφροδίσια λέγεκται περὶ τῶν παιδίων, τοῦτ᾿ ἂν λεχθείη καὶ περὶ τῶν λοιπῶν παθῶν καὶ ἀρρωστημάτων καὶ νοσημάτων τῆς ψυχῆς, εἰς ἃ μὴ πέφυκε τπαιδία ἐμπίπτειν, ὅσα τὸν λόγον μηδέπω συμπεπλήρωκεν· οἷον ἵνα στραφῇ τις καὶ ὁποῖόν ἐστι τὸ βραχὺ παιδίου πρὸς ἀργὴν τοιοῦτος γένηται ὢν ἀνήρ, καὶ ἁποῖόν ἐστι τὸ παιδίον πρὸς λύπην (ἔνθ᾿ ὅτε παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ τεθνηκότος πατρὸς ἢ μητρὸς ἤ τινος φίλου, ὡς γελᾶν καὶ παίζειν κατ᾿ ἐκεῖνον τὸν χρόνον), τοιοῦτος ἂν γένοιτο ὁ στραφεὶς ὡς παιδία καὶ ἕξιν ἀναλαβὼν ἐκ λόγου τῆς λύπης ἀπαράδεκτον,ὥστε ὁπῖόν ἐστι πρὸς λύπην τὸ βραχὺ παιδίον αὐτὸν γενέσθαι. τὸ δ᾿ ὅνμοιον φήσεις περὶ τῆς καλουμένης ἡδονῆς, καθ᾿ ἣν ἀλόγως ἐπαίρονται οἱ φαῦλοι, ἣν οὐ πάσχει τὰ παιδία οὐδ᾿ οἱ στραφέντες καὶ γενόμενοι | ὡς τὰ παιδία. Ὠς μὲν οὖν πρὸς τὸ ἀκριβές, ἀποδέδεικται καὶ ἄλλοις ὅτι οὐδὲν τῶν παθῶν πίπτει εἰς τὰ μηδέπω συμπεπληρωκότα τὸν λόγον παιδία εἰ δ’ οὐδέν, δηλονότι οὐδὲ φόβος, ἀλλ’ εἰ ἄρα ἀνάλογόν τι τοῖς <ἄλλοις> πάθεσι, καὶ ταῦτα ἀμυδρὰ καὶ τάχιστα ἀνασκευαζόμενα καὶ θεραπευόμενα γίνεται ἐν τοῖς παιδίος, ὡς ἀγαπητὸν εἶναι ἐπὶ τοῦτο φθάσαι τὸν στραφέντα ὡς τὰ παιδία ὅσον ἔχει τῆς οἱονεὶ ὑποβολῆς τῶν παθῶν ὡς τὰ παιδία. καὶ περὶ φόβου τοίνυν τὰ ὅμοια τοῖς ἀποδεδομένοις νοήσεις ὅτι τὰ παιδία τὸν μὲν φόβον τῶν φαύλων οὐ πάσχει, ἄλλο δέ τι ὃ οἱ μὴ ἀκριβοῦντες τὰ τῶν παθῶν καὶ τῶν ὀνομάτων ἐκείνων λέγουσιν εἶναι φόβον, οἷον δὴ καὶ τὸ τῶν παιδίων ἀμνηςίκακον παρ’ αὐτοὺς τοὺς τῶν δακρύων καὶροὺς ἐν ἀκαρεῖ μεταβαλλομένων καὶ γελώντων καὶ συμπαιζόντων τοῖς νομιζομένοις λελυπηκέναι καὶ πεφοβηκέναι, ἀλλ’ οὐ κατὰ <τὴν> ἀλήθειαν ταῦτα ἐνηργηκόσιν. οὕτω δὲ καὶ ταπεινώσει ἑαυτόν τις ὠς ὃ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον· οὐ γὰρ πίπτει ὐψηλοφροςήνη καὶ οἴησις εὐγενείας ἢ πλούτου ἤ τινος τῶν νομιζομένων μὲν οὐκ ὄντων δὲ ἀγαθῶν εἰς παιδίον. διόπερ ἔστιν ἰδεῖν τὰ κομιδῇ νήπια μέχρι τριῶν καὶ τεττάρων ἐτῶν ὅμοια τοῖς ἀγενέσι, κἂν εὐγενῆ εῖναι δοκῇ, καὶ μὴ μᾶλλον πάντως φιλεῖν δοκοῦντα τὰ πλούσια παιδία παρὰ τὰ πενιχρά. ἐὰν οὖν ὅπερ παρὰ τὴν ἡλικίαν πάσχει τὰ παιδία πρὸς τὰ τοὺς ἀνοή τους ἐπαίροντα τοιαῦτα πάθη, ἀπὸ λόγου ὁ τοῦ Ἰησοῦ μαθητὴς <ἀναλάβῃ>, ἐταπείωσεν ἑαυτὸν ὡς ὃ ἔδειξεν ὁ Ἰησοῦς παιδίον, οὐκ ἐπαιρόμενος ἐπὶ δοξαρίῳ οὐδὲ φυσιούμενος ἐπὶ πλούτῳ οὐδ’ ἐπὶ περιβλῇ οὐδὲ ὀγκούμενος ἐπὶ εὐγενείᾳ. μάλιστα δὲ τοὺς <τοιούτους>, οὓς ὁ λόγος ἀπέδειξε στραφέντας ὡς ὃ προσελάβετο ὁ Ἰησοῦς παιδίον, ἀποδεκτέον καὶ τιμητέον ἐπὶ τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι, ἐπεὶ μάλιστα ἐν | τούτοις ἐστὶν ὁ Χριστός. καὶ διὰ τοῦτο λέγει τὸ καὶ ὃς ἂν δέξηται ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται.
13.17Devamını önceki açıklamalarla tutarlı biçimde yorumlamak güçtür. Biri çıkıp şöyle diyebilir: Dönüp çocuklar gibi olan kişi nasıl oluyor da İsa'ya inananların küçüklerinden sayılıyor ve tökezletilmeye açık oluyor? Bunu da tutarlı biçimde açıklamaya çalışalım. İsa'nın Tanrı'nın oğlu olduğunu, onun hakkındaki gerçek rivayete uygun olarak kabul eden ve aretēye uygun yaşamak için İncil'in gösterdiği işler yolunda yürüyen herkes dönmüştür ve çocuklar gibi olmaya doğru yol alır; böyle birinin göklerin krallığına girmemesi imkânsızdır. Çocuklar gibi olmak için dönmeyenin ise göklerin krallığına girmesi imkânsızdır. Böyle dönenler çoktur; ama çocuklar gibi olmak için dönenlerin hepsi çocuklara benzeme noktasına varmış değildir. Herkes, çocukların duygular karşısındaki melekesinden ne kadar uzak kalıyorsa, onlara benzemekten de o kadar uzak kalır. Şu hâlde inananların bütün kalabalığı içinde, çocuklar gibi olmak için âdeta daha yeni dönmüş olanlar da vardır; bunlar, çocuklar gibi olmak için dönmüş olmaları bakımından “küçük” adını alır. Bunlardan, çocuklar gibi olmak için dönmüş ama tam olarak çocuklar gibi olmaktan hâlâ çok uzak bulunanlar küçüktür ve tökezletilebilir; bunlardan her biri, çocukların duygular karşısındaki melekesinden ne kadar uzak kalıyorsa, onlara benzemekten de o kadar uzak kalır.
Böylelerine tökezlemeleri için fırsat vermemek gerekir. Aksi takdirde tökezleten kişi, günahının tedavisi olarak kendi yararına boynuna bir eşek değirmeni taşı asılıp denizin engin sularına batırılmaya muhtaç olur. Böylece “Tanrı'nın onunla eğlenmek için yarattığı ejderha”nın bulunduğu denizde yeterli cezayı çekmiş ve sonunda kendisine yararlı olanı görmüş olarak, cezalandırılan kişi bundan sonra eşek değirmeni taşının aşağı çekmesiyle katlandığı engin deniz acılarından kurtulur.
Değirmen taşları arasında da farklar vardır: biri, tabir caizse, insan değirmeni, öteki eşek değirmenidir. İnsan değirmeni, hakkında “iki kadın bir değirmende öğütüyor olacak; biri alınacak, biri bırakılacak” diye yazılı olandır; eşek değirmeni ise tökezletenin boynuna geçirilecek olandır. Biri şöyle diyebilir, doğru mu yanlış mı söyler bilmem: Eşek değirmeni, kötünün ağır ve aşağı çeken bedenidir; her günahkâr bunu dirilişte yeniden alacak, öyle ki “Tanrı'nın onunla eğlenmek için yarattığı ejderha”nın bulunduğu, deniz engini denen dipsiz uçuruma batırılacaktır. Bir başkası, küçüklerden birini tökezletmeyi insanlara görünmeyen güçlere bağlayacaktır; çünkü İsa'nın gösterdiği küçüklere gelen tökezlemelerin çoğu bunlardan kaynaklanır. Bu güçler, İsa'nın gösterdiği ve ona inanan küçüklerden birini tökezlettiklerinde, eşek değirmeni olarak ruhu ağırlaştıran çürüyen bedeni alacak, bu da kendilerini dünyevi işlere çeken boyunlarından sarkacaktır; öyle ki bunlar aracılığıyla kibirleri yıkılsın ve eşek değirmeni sayesinde cezalarını çekip kendilerine yararlı olana kavuşsunlar.
Τὸ δὲ ἑξῆς ἐργῶδες κατὰ ἀκολουθίαν τῶν προαποδεδομένων διηγήσασθαι. εἴποι γὰρ ἄν τις, πῶς ὁ στραφεὶς καὶ γενόμενος ὡς τὰ παιδία μικρός ἐστι τῶν πιστευότων εἰς τὸν Ἰησοῦν καὶ ἐπιδεκτικὸς τοῦ σκανδαλισθῆναι; πειραςώμεθα δὲ καὶ τοῦτο ἀκολούθως σαφηνίσαι. πᾶς ὁ τῷ Ἰησοῦ ὡς υἱῷ συγκαταθέμενος θεοῦ κατὰ τὴν ἀληθῆς περὶ αὐτοῦ ἱστορίαν καὶ ὁδεύων διὰ τῶν κατὰ τὸ εὐαγγέλιον πράξεων εἰς τὸ βιῶσαι κατ’ ἀρετήν ἐστράφη καὶ ὁδεύει πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, τοῦτον ἀμήχανον μὴ εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν. <ὁ δὲ μὴ στραφεὶς πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία τοῦτον ἀμἠχανον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν.> πολλοὶ οὖν οἰ τοιοῦτοι, ἀλλ’ οὐ πάντες οἱ στραφέντες πρὸς τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, ἐφθάκασιν ὡς ἐπὶ τὸ ἐξομοιωθῆναι τοῖς παιδίοις· ἀλλ’ ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς τὰ παιδία ὁμιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. ἐν παντὶ οὖν τῷ πλήθει τῶν πιστευόντων εἰσὶ καὶ οἱ ὡσπερεὶ ἄρτι στραφέντες περὶ τὸ γενέσθαι ὡς τὰ παιδία, οἵτινες κατ’ αὐτὸ τὸ ἐστράφθαι ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία μικροὶ χρηματίζουσι, καὶ τούτων οἱ στραφέντες μὲν ἵνα γένωνται ὡς τὰ παιδία, πολὺ δὲ ἀπολειπόμενοι τοῦ γενέσθαι ἀκριβῶς ὡς τὰ παιδία, <μικροί εἰσι καὶ> ἐπιδέχονται τὸ σκανδαλισθῆναι· ὧν ἕκαστος τοσοῦτον ἀπολείπεται τῆς πρὸς αὐτὰ ὁμοιώσεως, ὅσον ἀπολείπεται τῆς ἀποδεδομένης τῶν παιδίων πρὸς τὰ πάθη ἕξεως. οἷς οὐ δέον ἀφορμὰς παρέχειν τοῦ σκανδαλισθῆναι· εἰ δὲ μή γε, ὁ σκανσαλίσας δεήσεται ὡς συμφέροντος αὐτῷ ἐπὶ θεραπείᾳ <ὁμαρτίας> τοῦ κρεμασθῆναι μύλον ὀνικὸν περὶ τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῆναι ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης. οὕτω γὰρ τίσας τὴν αὐτάρκη δίκην ἐν τῇ θαλάσσῃ (ὅπου ὁ »δράκων« ὅ »ἔπλασεν ὁ θεὸς ἐμπαίζεις αὐτῷ«) καὶ οὕτω τὸ συμφέρον πρὸς τὸ τέλος ὁ κολασθεὶς παθών, ἐν τοῖς ἑξῆς <ἔξω> ἔσται τῶν κατὰ τὸ πέλαγος τῆς θαλάσσης πόνων, οὕς ὑπέμεινε καθελκόμενος ὑπὸ τοῦ ὀνικοῦ μύλου. εἰσὶ γὰρ καὶ μύλων διαφοραὶ ὡς εἶναι τὸν μέν τινα αὐτῶν (ἵν’ οὕτως ὀνομάσω) ἀνθρωπικόν, ἄλλον δὲ ὀνικόν· καὶ ἀνθρωπικὸς μέν ἐστιν ἐκεῖνος, περὶ οὗ γέγραπται· »δύο« ἔσονται »ἀλήθουσαι ἐν« ἑνὶ »μύλῳ, μία παραλαμβάνεται καὶ μία ἀφίεται«, ὀνικὸς δὲ ὁ περιτεθηςόμενος τῷ σκανδαλίσαντι. εἴποι δ’ ἂν τις, οὐκ οἶδα πότερον ὑγιῶς ἢ ἐσφαλμένως λέγων, ὀνικὸν εἶναι τὸ βαρὺ τοῦ φαύλου σῶμα καὶ κατωφερές , ὅπερ ἀναλήψεται ἐν τῇ ἀναστάσει <πᾶς ἁμαρτωλός>, ἵνα καταποντισθῇ ἐν τῇ ἀβύσσῳ λεγομένῃ πελάγει θαλασσίῳ, ὅπου ὁ »δράκων« ὅν »ἔπλασεν ὁ θεὸς ἐμπαίζειν αὐτῷ«. ἄλλος δὲ τὸ σκανδαλίζειν ἕνα τῶν μικρῶν ἀνοίσει ἐπὶ τὰς ἀοράτους ἀνθρώποις δυνάμεις· πολλὰ γὰρ καὶ ἀπὸ τούτων σκάνδαλα εἰς τοὺς δεικνυμένους ὐπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικροὺς γίνεται. ἐπὰν δὲ σκανδαλίσωσιν τῶν δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρῶν ἕνα πιστευόντων εἰς αὐτόν, ὀνικὸν μύλον τὸ φθαρτὸν σῶμα τὸ βαρῦνον ψυχὴν ἀναλήψεται, κρεμάμενον ἐκ τοῦ καθελκομένου αὐτὸν ἐπὶ τὰ τῇδε πράγματα τραχήλου, ἵνα διὰ τούτων 15 καθαιρεθῇ αὐτῶν τὸ οἴημα καὶ τίσαντες δίκην ἐν τῷ συμφέροντι αὐτοῖς διὰ τοῦ ὀνικοῦ μύλου γένωνται.
13.18Daha sade biçimde söylenenin yanında, ister öğreti olarak ister alıştırma olsun diye, başka bir yorum da söylensin. Araştıralım: İsa nasıl bir çocuğu çağırıp öğrencilerinin ortasına dikti? Bak bakalım, İsa'nın çağırdığı çocuğun, kendini alçaltan Kutsal Ruh olduğunu söyleyebilir misin? Kurtarıcı onu çağırmış ve İsa'nın öğrencilerinin yönetici kısmının ortasına dikmiştir. Yahut bunun anlamı şudur: Bütün öteki şeylerden yüz çevirip Kutsal Ruh'un önümüze koyduğu örneklere dönelim ve böylece çocuklar, yani havariler gibi olalım; onlar da dönüp Kutsal Ruh'a benzemişlerdir. Yeşaya'da söylenene göre Tanrı bu çocukları Kurtarıcı'ya vermiştir: “İşte ben ve Tanrı'nın bana verdiği çocuklar.” Dünya işlerinden dönmeden ve Kutsal Ruh'u taşıyan çocuklara benzemeden göklerin krallığına girmek mümkün değildir. İsa, kendi yetkinliğinden insanlara inmiş olan bu Kutsal Ruh'u çağırarak bir çocuk gibi öğrencilerinin ortasına dikmiştir. Şu hâlde dünyevi arzulardan dönen kişi kendini alçaltmalıdır; yalnızca “çocuk gibi” değil, yazılı olduğu üzere “bu çocuk gibi”. O çocuk gibi kendini alçaltmak, Tanrı uğruna kendini alçaltmak ve insanların kurtuluşu için kendini alçaltan Kutsal Ruh'a öykünmektir.
Kurtarıcı'nın da Kutsal Ruh'un da Baba tarafından insanların kurtuluşu için gönderildiği, Yeşaya'da Kurtarıcı'nın ağzından söylenen şu sözde açıktır: “Şimdi Rab beni ve Ruhunu gönderdi.” Ama bilmek gerekir ki bu ifade iki türlü anlaşılabilir: Ya Tanrı göndermiştir ve Kutsal Ruh da Kurtarıcı'yı göndermiştir; ya da, bizim anladığımız gibi, Baba ikisini, Kurtarıcı'yı ve Kutsal Ruh'u göndermiştir.
Şu hâlde göklerin krallığında, o çocuğa öykünerek kendini alçaltanların hepsinden daha çok kendini alçaltmış olan en büyüktür. O çocuk gibi kendini alçaltmak isteyenler çoktur; ama kendini alçaltan çocuğa her bakımdan benzeyen kişi, göklerin krallığında herkesten büyük diye anılacak olandır. Böyle bir çocuğu İsa'nın adıyla kabul etmek gerekir, çünkü İsa en çok onda bulunur. Böyle bir çocuğu onun adıyla kabul eden İsa'yı kabul ettiği gibi, böyle bir çocuğu İsa'nın adıyla kabul etmek istemeyen de İsa'yı reddedip dışarı atar. Kutsal Ruh'a lâyık görülenler arasında da fark varsa, inananlar Kutsal Ruh'tan kimi çok kimi az alıyorsa, Tanrı'ya inananların arasında tökezletilebilecek bazı küçükler bulunabilir. Tökezletilen bu kişilerin hakkını arayan Söz, onları tökezletenler hakkında şöyle der: Boynuna bir eşek değirmeni taşı asılıp denizin enginine batırılması onun için daha yararlıdır. Matta'nın önümüzdeki sözleri hakkında bu kadarı söylenmiş olsun.
Καὶ ἄλλη δὲ διήγησις παρὰ τὴν ἁπλούστερον λεγομένην λελέχθω, εἴτε ὡς δόγμα<τος> εἴτε ὡς γυμναςίου ἕνεκεν. καὶ ζητήσωμεν ποῖον προσκαλεςάμενος παιδίον ὁ Ἰησοῦς ἔστησεν ἐν μέσῳ τῶν μαθητῶν. ὅρα δὲ εἰ δύνασαι τὸ ταπεινῶσαν ἑαυτὸ πνεῦμα ἅγιον, ὑπὸ τοῦ σωτῆρος προσκληθὲν καὶ σταθὲν ἐν μέσῳ τῷ ἡγεμονικῷ τῶν μαθητῶν Ἰησοῦ, εἰπεῖν εἶναι ὅ προσεκαλέσατο ὁ Ἰησοῦς παιδίον, εἴτε βούλεται ἡμᾶς πάντα τὰ ἄλλα ἀποστραφέντας στραφῆναι πρὸς τὰ παραδείγματα ὑπὸ τοῦ ἁγίου ὑποβαλλόμενα πνεύματος,ὥστε ἡμᾶς οὕτω γενέσθαι ὡς τὰ παιδία <τουτέστι τοὺς ἀποστόλους>, τὰ καὶ αὐτὰ στραφέντα καὶ ὁμοιωθεντα τῷ ἁγίῳ πνεύματι· ἅτινα παιδία ἔδωκεν ὁ θεὸς τῷ σωτῆρι κατὰ τὸ ἐν Ἡσαΐᾳ λελεγμένον· »ἰδοὺ ἐγὼ καὶ τὰ παιδία ἅ μοιἔδωκεν ὁ θεός«. καὶ οὐκ ἔστι γε εἰσελθεῖν εἰς τὴν τῶν οὐρανῶν βασιλείαν μὴ στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν πραγμάτων καὶ ἐξομοιωθέντα τοῖς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον πεφορηκόσι παιδίοις· ὅπερ πνεὔμα ἅγιον προσκαλεσύμενος ὁ Ἰησοῦς, ἀπὸ τῆς ἰδίας τελειότητος καταβεβηκὸς πρὸς ἀνθρώπους, ὡςπαιδίον ἔστησεν αὐτὸ ἐν μέσῳτῶν μαθητῶν. δεῖ οὖν στραφέντα ἀπὸ τῶν κοσμικῶν ἐπιθυμιῶν ταπεινῶσαι ἑαυτόν, οὐχ ἁπλῶς ὡς τὸ παιδίον, ἀλλὰ κατὰ τὸ γεγραμμένον ὡς τὸ παιδίον τοῦτο. ἔστι δὲ τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο <τὸ ταπεινῶσαι ἑαυτὸν ὑπὲρ θεοῦ καὶ> τὸ μιμήσασθαι τὸ ὑπὲρ σωτηρίας ἀνθρώπων ταπεινῶσαν ἑαυτὸ πνεῦμα ἄγιον. ὅτι δὲ ὁ σωτὴρ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἐξαπεστάλη ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν ἀνθρώπων, δεδήλωται ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ ἐκ προσώπου τοῦ σωτῆρος λέγοντι· »καὶ νῦν κύριος ἀπέστειλέ μεκαὶ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ«. ἰστέον μέντοι ὅτι ἀμφίβολός ἐστιν ἡ λέξις· ἢ γὰρ ὁ θεὸς ἀπέστειλεν, ἀπέστειλε δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον τὸν σωτῆρα, ἢ (ὡς ἐξειλήφαμιεν) ἀμφότερα ἀπέστειλεν ὁ πατήρ, τὸν σωτῆρα καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα. μείζων οὖν ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν ὁ ταπεινώσας ἑαυτὸν παρὰ πάντας τοὺς ταπεινοῦντας ἑαυτοὺς μιμητικῶς ἐκείνου τοῦ παιδίου. πολλοὶ μὲν γὰρ οἱ θέλοντες ἑαυτοὺς ταπεινῶσαι ὡς τὸ παιδίον ἐκεῖνο, ὁ δὲ πάντη παραπλήσιος γενόμενος τῷ ταπεινώσαντι ἑαυτὸν παιδιῳ, ἐκεῖνος ἂν εὑρεθείη ὁ χρηματίαων πάντων μείζων ἐν τῇ βασιλείᾳ τῶν οὐρανῶν. <δεῖ οὖν δέχεσθαι ἕν παιδίον τοιοῦτο> ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ, μάλιστα ἐν αὐτῷ ὄντος τοῦ Ἰησοῦ. ὥσπερ δὲ τὸν Ἰησοῦν δέχεται, ὅς ἐὰν δέξηται ἓν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι αὐτοῦ, οὕτως τὸν Ἰησοῦν ἀποδοκιμάζει καὶ ἐκβάλλει ὁ μὴ βουλόμενος δέξασθαι ἕν παιδίον τοιοῦτο ἐπὶ τῷ ὀνόματι τοῦ Ἰησοῦ. εἰ δὲ καὶ τῶν τοῦ ἁγίου πνεύματος ἀξιουμένων ἐστὶ διαφορά, πλεῖον ἢ ἔλαττον λαμβανόντων τοῦ ἁγίου πνεύματος τῶν πιστευόντων, εἶεν ἄν τινες οἱ μικροὶ τῶν εἰς θεὸν πιστεύοντων σκανδαλίζεσθαι δυνάμενοι, οὕς ἐκδικῶν σκανδαλισθέντας ὁ λόγος φησὶ περὶ τῶν σκανδα- λισάντων αὐτοὺς τὸ συμφέρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης. ταῦτα λελέχθω κατὰ τὰ ἐκκείμενα τοῦ Ματθαίου ῥητά.
13.19Ötekilerdeki benzer yerlere de bakalım. Markos'a göre on ikiler yolda “aralarında kimin büyük olduğunu” tartışmışlardı. Bu yüzden İsa “oturup” onları “çağırıyor” ve kimin büyük olduğunu öğretiyor: Alçakgönüllülüğü ve yumuşaklığıyla “herkesin” en sonuncusu olan kişi, büyük olarak birinciliğe erişecektir; öyle ki kendine hizmet edilenin yerini değil, hizmet edenin yerini alacaktır, üstelik bazılarına hizmet edip bazılarına etmeyerek değil, istisnasız herkese hizmet ederek. Şu söze dikkat et: “Birinci olmak isteyen, herkesin sonuncusu ve herkesin hizmetkârı olacaktır.” Ardından şöyle diyor: “Bir çocuk aldı (yani İsa) ve onu” öğrencilerinin “ortasına dikti; onu kucaklayarak onlara dedi ki: Böyle çocuklardan birini benim adımla kabul eden beni kabul eder.” Bu yerlerin daha derin anlamına göre, İsa'nın alıp kucakladığı çocuk Kutsal Ruh değilse nedir? Hakkında “Böyle çocuklardan birini benim adımla kabul eden beni kabul eder” dediği kimseler de işte bu çocuğa benzemiştir.
Luka'ya göre ise “kimin daha büyük olduğu” konusundaki “düşünce” öğrencilerin içine doğmamış, “girmiştir.” İsa da, yüreklerin düşüncelerini gören gözlere sahip olduğundan, kimse sormadan “yüreklerindeki düşünceyi görerek”, Luka'ya göre bir çocuk almış ve onu yalnızca Matta ile Markos'un dediği gibi ortalarına değil, “kendi yanına dikmiş” ve öğrencilerine yalnızca “Böyle bir çocuğu kabul eden” ya da “Böyle çocuklardan birini benim adımla kabul eden beni kabul eder” dememiş, daha da yükselerek “Bu çocuğu benim adımla kabul eden beni kabul eder” demiştir. Demek ki Luka'ya göre, İsa'nın tutup “kendi yanına diktiği” o çocuğu İsa'nın “adıyla” kabul etmek gerekir. “Bu çocuğu benim adımla kabul eden” sözünü mecazi anlamda yorumlamamak mümkün mü, bilmiyorum. Çünkü İsa'nın o gün tutup “kendi yanına diktiği” o çocuğu her birimizin İsa'nın “adıyla” kabul etmesi gerekiyor. O çocuk ölümsüz olarak yaşamaktadır ve İsa'nın bizzat kendi yanına diktiği bu çocuğu İsa'nın “adıyla” kabul etmek gerekir; İsa ondan ayrılmadığı için, çocuğu kabul edenin yanında bulunur. “Bu çocuğu benim adımla kabul eden beni kabul eder” sözü bu anlamda söylenmiştir. Sonra, Baba Oğul'dan ayrılmaz olduğu için, Oğul'u kabul edenin yanında Baba da bulunur; bunun için de şöyle denmiştir: “Ve beni kabul eden, beni göndereni kabul eder.”
Çocuğu, Kurtarıcı'yı ve onu göndereni kabul eden kişi, kendini küçülterek İsa'nın öğrencileri “hepsi arasında en küçük” olur. Kendini ne kadar küçültürse, kendini küçültmeyi buyuran ve büyüklükte ilerlemesini sağlayan tarafından o kadar “büyük” olur. Şu söze dikkat et: “Hepinizin arasında en küçük olan, işte o büyüktür.” Başka yerlerde de “ve büyük olacaktır” sözünü okuduk. Luka'ya göre de “Tanrı'nın krallığını çocuk gibi kabul etmeyen oraya asla giremez.” Bu ifade de iki anlamlıdır: Ya Tanrı'nın krallığını kabul eden kişi çocuk gibi olmalıdır, ya da Tanrı'nın krallığını, kendisine çocuk gibi gelmiş olarak kabul etmelidir. Belki de burada Tanrı'nın krallığını kabul edenler onu çocuk gibi olarak kabul ederler; gelecek çağda ise krallık artık çocuk gibi değildir, çünkü şimdilik onu burada çocuk gibi olarak kabul etmiş olan herkese, tabir caizse ruhani yaşının yetkinlik büyüklüğünü gösterecektir.
Ἴδωμεν δὲ καὶ τὰ παραπλήσια ἀπὸ τὰ παραπλήσια ἀπὸ τῶν λοιπῶν. Μᾶρκος τοίνυν φησὶν ὅτι »διελέχθησαν ἐν τῇ ὁδῷ« οἱ δώδεκα, »τίς« αὐτῶν »μείζων« ἐστί· διὸ καὶ »καθίσας ἐφώνησεν« αὐτοὺς καὶ διδάσκει τίς ὁ μείζων, λέγων πρωτείων ὡς μείζονα τεύξεσθαι τὸν γενόμενον »πάντων« διὰ τῆς μετριότητος καὶ τῆς ἐπιεικείας ἔσχατον, ὥστε τὸν μὲν τοῦ διακονουμένου μὴ ἀναδέξασθαι τόπον τὸν δὲ τοῦ διακονοῦντος, καὶ τοῦτον οὐ πρὸς τινὰς μὲν τινὰς δ᾿ οὔ, ἀλλὰ πρὸς πάντας ἁπαξαπλῶς. πρόσχες γὰρ τῷ »εἴ τις θέλει πρῶτος γενέσθαι, ἔσται πάντων ἔσχατος καὶ πάντων διάκονος«. καὶ ἑξῆς τούτοις φησὶν ὅτι »λαβὼν παιδίον (δηλονότι ὁ Ἰησοῦς) ἔστησεν ἐν μέσῳ« τῶν μαθητῶν αὐτοῦ, »καὶ ἐναγκαλισάμενος αὐτὸ εἶπεν αὐτοῖς· ὅς ἐὰν ἕν τῶν παιδίων τοιούτων δέξηται ἐπὶ τῷ ἐμῷ ὀνόματι, ἐμὲ δέχεται«. ποῖον δὲ ἄλαβε παιδίον καὶ ἐνηγκαλίσατο ὁ Ἰησοῦς κατὰ τὸν βαθύτερον ἐν τοῖς τόποις λόγον ἤ τὸ ἅγιον πνεῦμα; καὶ τούτῳ γε τῷ παιδίῳ ἐξωμοιώθησάν τινες, περὶ ὧν εἶπε τὸ »ὃς ἐὰν ἓν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται«. κατὰ μέντοι τὸν Λουκᾶν »διαλογισμὸς« εἰς τοὺς μαθητὰς οὐκ ἀναβέβηκεν ἀλλ᾿ »εἰσῆλθε« περὶ τοῦ »τίς αὐτῶν εἴη μείζων«. καὶ »ἰδὼν ὁ Ἰησοῦς τὸν διαλογισμὸν τῆς καρίας αὐτῶν« (ἅτε ἔχων ὀφθαλμοὺς διαλογισμοὺς καρδιῶν βλέποντας »ἰδὼν τὸν διαλογισμὸν τῆς καρδίας αὐτῶν« οὐδὲ ἐρωτηθεὶς) κατὰ τὸν Λουκᾶν ἔλαβεν παιδίον καὶ »ἔστησεν«, οὐ μόνον ἐν μέσῳ αὐτῶν, ὡς ὁ Ματθαῖος καὶ ὁ Μᾶρκος εἰρήκασιν, ἀλλ᾿ ἤδη καὶ »παρ᾿ ἑαυτῷ καὶ εἶπε« τοῖς μαθηταῖς οὐ μόνον τὸ ὃς ἐὰν δύξηται ἓν παδίον τοιοῦτο ἢ »ὃς ἐὰν ἓν τῶν τοιούτων παιδίων δέξηται ἐπὶ τῷ ὀνόματίμου, ἐμὲ δέχται«, ἀλλ᾿ ἤδη καὶ ἐπναβεβηκότως τὸ »ὃς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται«. χρὴ οὖν κατὰ τὸν Λουκᾶν ἀκεῖνο τὸ παιδίον, αὗ λαβόμενος ὁ Ἰησοῦς »ἔστησεν αὐτὸ παρ’ ἑαυτῷ«, δέξασθαι «ἐπὶ τῷ ὀνόματι« τοῦ Ἰησοῦ. Καὰ οὐκ οἶδα εἰ δύναταί τις μὴ τροπολυγῆσαι τὸ »ὅς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ἀνόματαί μου«. χρὴ γὰρ ἐκεῖνο τὸ παιδίον, ὅ τότε »ἔστησεν« ὁ Ἰησοῦς »παρ’ ἑαυτῷ λαβόμενος« αὐτοῦ, δέξασθαι ἕκαστον ἡμῶν »ἐπὶ τῷ ὀνόματι« τοῦ Ἰησοῦ. ζῇ γὰρ ὡς ἀθάνατον, καὶ χρὴ αὐτὸ ἀπ’ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ <κατασταθὲν παρὰ τῷ Ἰησοῦ> δέξασθαι »ἐπὶ τῷ ὀνόματι« τοῦ Ἰησοῦ, οἷ μὴ χωριζόμενος ὁ Ἰησοῦς γίωεται παρὰ τῷ δεχομένῳ τὸ παιδίον, ὡς κατὰ τοῦτο λελέχθαι τὸ »ὅς ἐὰν δέξηται τοῦτο τὸ παιδίον ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, ἐμὲ δέχεται«. εἶτ’ ἐπεὶ ἀχώρστός ἐστι τοῦ υἱοῦ ὁ πατήρ, <ὁμοῦ καὶ ὁ πατῆρ> γίνεται παρὰ τῷ δεξεμένῳ τὸν υἱόν· διὸ λέλεκται· »καὶ ὅς ἐὰν ἐμὲ δέξηται, δέχεται τὸν ἀποστείλαντά με«. ὁ δὲ δεξάμενος τὰ παιδίον καὶ τὸν σωτῆρα καὶ τὸν ἀποστείλαβτα αὐτόν, »μικρότερός« ἐστιν »ἐν πᾶσι« τοῖς Ἰησοῦ μαθηταῖς ἑαυτὸν σμικρύνων· ὅσον δὲ ἑαυτὸν σμικρύνει, τοσοῦτον γίνεται »μέγας« <ὑπ’> αὐτοῦ τοῦ ἐπιτέλλοντος σμικρύνειν αὐτὸν καὶ ποιοῦντος ἐπιδιδόναι εἰς μέγεθος· πρόσχες γὰρ τῷ »ὁ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας«. ἀνέγνωμεν δὲ καὶ ἐν ἄλλοις »καὶ ἔσται μέγας«. κατὰ δὲ τὸν Λουκᾶν ἐὰν μή τις »δέξηται τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν ὡς παιδίον, οὐ μὴ εἰσέλθῃ εἰς αὐτύν«· καὶ ἔστιν ἀμφίβλος ἡ λέξις, ἤ γὰρ ἵνα ὁ δεχόμενος τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν γένηται ὡς παιδίον, ἤ ἵνα τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν παραδέξηται γενομένην αὐτῷ ὡς παιδίον. καὶ τάχα ἐνταῦθα μὲν οἱ δεχόμενοι τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν δέχονται αὐτὴν οὖσαν ὡς παιδίον, ἐν δὲ τῷ μέλλοντι αὐῶνι οὐκέτι ὡς παιδίον κατὰ τὸ μέγεθος τῆς τελειότητος ἐν τῇ (ἵν’ οὕτως ὀνομάσω) πνεματικῇ Ἠλικίᾳ ἐπιδεικνυμένης πᾶσι τοῖς ἐπὶ τοῦ παρόντος παραδεξαμένοις αὐτὴν οὖσαν ἐνταῦθα ὡς παιδίον.
13.20Tökezletmeler yüzünden vay dünyanın hâline! “Dünya” (kosmos) sözcüğü, “dünyadaydı ve dünya onu tanımadı” sözünde kendi başına ve mutlak olarak kullanılmıştır. Bir şeye nispetle, yani süsü olduğu şeye bağlı olarak ise şu sözde geçer: “Göğe bakıp güneşi, ayı ve göğün bütün süsünü görerek aldanıp onlara tapma ve kulluk etme.” Ester hakkında da benzer bir kullanım vardır; onun için “bütün süsünü çıkardı” diye yazılmıştır. Çünkü yalın olarak kosmos ile göğün kosmosu ya da Ester'in kosmosu aynı şey değildir.
Şimdi araştırdığımız ise başka bir şeydir. Bence ilahi Yazılar'a göre dünya, gökle yerden oluşan bütün değil, yalnızca yeryüzüne yakın bölgedir; bu da bütün yer olarak değil, bizim yaşadığımız yerler olarak anlaşılmalıdır. Çünkü “gerçek ışık dünyadaydı”, yani yeryüzünün bizim yaşadığımız bölgesindeydi; “ve dünya onu tanımadı”, yani yeryüzündeki insanlar, belki de bu bölgeye özgü güçler onu tanımadı. Gökle yerden ve içlerindekilerden oluşan bütünü kastettiğini söylemek saçma olurdu; o zaman güneşin, ayın, yıldızlar korosunun ve bütün evrendeki meleklerin “gerçek ışığı” tanımadıklarını ve onu bilmeden Tanrı'nın kendilerine buyurduğu düzeni koruduklarını söylememiz gerekirdi.
Kurtarıcı Baba'ya duasında “Baba, dünya var olmadan önce senin yanında sahip olduğum yücelikle şimdi beni kendi yanında yücelt” derken de dünya sözcüğünü yeryüzündeki yaşadığımız yerler olarak anlamak gerekir. Kurtarıcı “Ben sana geliyorum ve artık dünyada değilim” derken de yeryüzünü kastediyor; yoksa “Ben sana geliyorum, artık dünyada değilim ve dünyadayım” diye birbirine zıt şeyler söylemiş olurdu. “Bunları dünyada söylüyorum” sözünde de yeryüzüne yakın bu bölge anlaşılmalıdır. Çünkü Baba, Oğul'a insanları bu dünyadan vermiştir; Kurtarıcı yalnız bunlar için Baba'ya yakarır, insanların bütün “dünyası için” değil.
Bu anlam “ve dünya onlardan nefret etti, çünkü dünyadan değiller” sözünden de açıkça çıkar. Zira “görünenlere değil, görünmeyenlere” bakmaya başladığımızdan beri, İsa'nın öğretisi yüzünden bizden nefret eden, gökle yerden ve içlerindekilerden oluşan bütün evren değil, yeryüzünde bizimle yaşayan insanlardır. “Dünyadan değiller” demek, yeryüzü bölgesinden değiller demektir; İsa'nın öğrencileri de, kendisi “dünyadan” olmadığı gibi, “dünyadan değildir.” Yuhanna'da iki kez geçen “dünya senin beni gönderdiğine inansın diye” sözü de insandan üstün varlıklara değil, Baba'nın Oğul'u bu dünyaya gönderdiğine inanmaya muhtaç insanlara bakar. Havari de “imanınız bütün dünyada duyuruluyor” der.
Οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων (18, 7[—14]). Καθ’ αὑτὴν μὲν καὶ ἀπολελυμένως εἴρηται ἡ τοῦ κόσμος φωνὴ <ἐν τῷ> »ἐν τῷ κόσμῳ ἦν, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω«. κατὰ δὲ τὴν πρός τι σχέσιν, μετὰ τῆς πρὸς ἐκεῖνο ἐπιπλοκῆς οὗ κόσμος ἐστίν, ὠνόμασται ἐν τῷ »μὴ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ πλαβηθεὶς προσκυνήςῃς αὐτοῖς καὶ λατρεύςῃς αὐτοῖς«. τὸ δ’ ὅμοιον φήσεις ἐν τῇ Ἐσθὴρ λελέχθαι περὶ αὐτῆς, ὅτε γέγραπται περιελομένη »πάντα τὸν κόσμον αὐτῆς«. οὐ γὰρ ταὐτόν ε’στιν ἁπλῶς ὁ κόσμος καὶ ὁ κόσμος τοῦ οὐρανοῦ ἤ ὁ κόσμος τῆς Ἐσθήρ. τὸ δὲ νῦν ἡμῖν ζητούμενον ἄλλο. νομίζω οὖν ὅτι οὐ τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς σύστημά ἐστι κατὰ τὰ θεῖα γράμματα ὁ κόσμος, ἀλλ’ ὁ περίγειος μόνος τόπος, καὶ οὗτος οὐ καθ’ὅλην νοούμενος τὴν γῆν, ἀλλ’ ὁ κατὰ τὴν ἡμετέραν οἰκουμένην· »ἐν τῷ κόσμῳ« γὰρ »ἦν τὸ ἀληθινὸν φῶς«, τῷ περιγείῳ τόπῳ τῷ κατὰ τὴν ἡμετέραν <οἰκουμένην> νοουμένῳ, »καὶ ὁ κόσος αὐτὸν οὐκ ἔγνω«, οἰ ἐν τῷ περιγείῳ τόπῳ ἄνθρωποι, τάχα δὲ καὶ αἱ οἰκεῖαι τῷ χωρίῳ τούτῳ δυνάμεις. ἄτοπον γὰρ λέγειν τὸ ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς σύστημα, ὥστ’ εἐπεῖν ἄν ὅτι ἥλοις καὶ σελήνη καὶ ὁ χορὸς τῶν ἀστέρων καὶ οἱ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ τούτῳ ἄγγελοι οὐκ ἔγνωσαν »τὸ ἀληθινὸν φῶς« καὶ ἀγνοοῦντες αὐτὸ ἐτήρησαν τὴν ἐπιτεταγμένην αὐτοῖς ἀπὸ θεοῦ τάξιν. ἀλλὰ καὶ ὅταν λέγηται ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν πατέρα εὐχῇ· »καὶ νῦν δόξασόν με, πάτερ, παρὰ σεαυτῷ τῇ δόηῃ ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί«, χρὴ ἀκούειν κόσμον λέγεσθαι τὴν καθ' ἡμᾶς ἐπὶ γῆς οἰκουμένην· ἀλλὰ καὶ ὁ σωτὴρ λέγων· »κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ«, τὸν ἐπίγειον τὰ ἀντικείμενα αὐτὸν λέγειν φάσκοντα· »κἀγὼ πρὸς σὲ ἔρχομαι, καὶ οὐκέτι εἰμὶ ἐν τῷ κόσμῳ καὶ ἐν τῷ κόσμῳ εἰμί«. ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ2 »καὶ ταῦτα λαλῶ ἐν τῷ κόσμῳ« τὸν περίγειον τόπον τοῦτον νομιστέον. ἀπὸ γὰρ τούτου τοῦ κόσμου ἔδωκε τῷ υἱῷ ὁ ἀνθρώπους, περὶ ὧν ὁ σωτὴρ ῤρωτᾷ τὸν πατέρα μόνων, καὶ »οὐ περὶ τοῦ κόσμου« ὅλου τῶν ἀνθρώπων. σαφῶς δὲ οὗτος σημαίνεται καὶ ἐκ τοῦ »καὶ ὁ κόσμος ἐμίσησεν αὐτούς, ὅτι οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου«· ἐμίσησε γὰρ ἡμᾶς (ἐξ οὗ μηκέτι σκοποῦμεν »τὰ βλεπόμενα ἀλλὰ τὰ μὴ βλεπόμενα«) διὰ τὴν Ἰησοῦ διδασκαλίαν οὐ κόσμος ἐξ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ τῶν ἐν αὐτοῖς συνεστηκὼς πᾶς, ἀλλ' οἱ ἐπὶ γῆς μεθ' ἡμῶν ἄνθρωποι. τὸ »οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ κόσμου« ἴσον ἐστὶ τῷ οὐκ εἰσὶν ἐκ τοῦ περιγείου τόπου· οὕτω δὲ καὶ οἱ τοῦ Ἰησοῦ μαθηταὶ »ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσὶν« ὡς οὐδ' αὐτὸς »ἐκ τοῦ κόσμου« ἦν. ἔτι δὲ καὶ τὸ »ἵνα ὁ κόσμος πιστεύσῃ ὅτι σύ με ἀπέστειλας« (δὶς εἰρημένον ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην) οὐκ ἀναφέρεται ἐπὶ τὰ κρείττονα τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ' ἐπὶ τοὺς χρῄζοντας πιστεύειν ἀνθρώπους ὅτι ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν εἰς τὸν τῇδε κόσμον ἀπέστειλε. καὶ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ δὲ »ἡ πίστις ὑμῶν καταγγέλλεται ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ«.
13.21Tökezletmeler yüzünden yeryüzünün her yerindeki insanlara, yani tökezletmelerin dokunduğu kimselere vay hâline deniyorsa, öğrenciler ise “görünenlere” bakmadıkları için, öğretmenleri gibi, “dünyadan” değillerse, tökezletmeler yüzünden İsa'nın öğrencilerinden hiçbirine vay hâline denmez. Çünkü “Tanrı'nın yasasını sevenlere bol esenlik vardır ve onlar için tökezleme yoktur.” Ama biri öğrenci sayılsa da “dünya”yı ve “dünyadakileri”, yani mal, mülk ya da herhangi bir serveti sevdiği için hâlâ “dünyadan” ise, ona “dünyadan değiller” sözü yakışmaz; gerçekten “dünyadan” olduğu için, dünyanın başına gelen tökezletmeler yüzünden vay hâli onun da başına gelecektir.
Bu vay hâlinden kaçınmak isteyen, hayata düşkün olmasın, Pavlus gibi şöyle desin: “Dünya bana göre, ben de dünyaya göre çarmıha gerilmişim.” Çünkü “çadırda bulunan” azizler alçaltılmışlık bedeninden “yüklenmiş olarak” inlerler ve diriliş sırrında bulunmaya lâyık olmak için her şeyi yaparlar; çünkü Tanrı herkesin değil, Mesih'e içtenlikle öğrenci olanların “alçaltılmışlık bedenini”, Mesih'in “yücelik bedenine benzer” olsun diye “dönüştürecektir.” Vay hâlleri içinde hiçbiri Mesih'in öğrencilerinden birinin başına gelmediği gibi, “tökezletmeler yüzünden vay dünyanın hâline” sözü de onların başına gelmez. Çünkü tökezletmeler sayısız olsa da artık “dünyadan” olmayanlara dokunmaz. Biri imanının dayanaksızlığı ve Tanrı'nın sözüne verdiği onayın sağlam olmayışı yüzünden tökezlemeye açıksa, bilsin ki İsa nezdinde henüz onun öğrencisi sayılmaz. Gelen tökezletmelerin de vay hâlinin yerin belli yerlerine değil, onun üzerindeki bütün dünyaya ulaşacağı kadar çok olduğu düşünülmelidir.
Εἰ δὲ οὐαὶ τοῖς πανταχοῦ τῆς γῆς ἀνθρώποις ἀπὸ τῶν σκανδάλων, ὧν καὶ τὰ σκάνδαλα ἅπτεται, οὐκ εἰσὶ δὲ οἱ μαθηταὶ »ἐκ τοῦ κόσμου« μὴ σκοποῦντες »τὰ βλεπόμενα« καθὼς οὐδὲ ὁ διδάσκαλος »ἐκ τοῦ κόσμου« ἐστίν, οὐδενὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Ἰησοῦ ἐστιν ἀπὸ τῶν σκανδάλων οὐαί, ἐπείπερ »ἐστὶν εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον τοῦ θεοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον«. εἰ δέ τις δοκεῖ μὲν χρηματίζειν μαθητής, ἔτι δέ ἐστιν »ἐκ τοῦ κόσμου« σμου« διὰ τὸ ἀγαπᾶν »τὸν κόσμον« καὶ »τὰ ἐν αὐτῷ« (λέγω δὲ τὴν ἐν τῷ χρήματα ἤ κτήματα ἤ ὁποιανποτοῦν περιουσίαν),ὡς μὴ ἁρμόζειν αὐτῷ 20 τὸ »ἐκ τοῦ κόσμου οὐκ εἰσίν«, ἀληθῶς ὡς »ἐκ τοῦ κόσμου« ὄντι τούτῳ τὸ τῷ κόσμῳ συμβαῖνον οὐαὶ ἀπὸ τῶν σκαν δάλων συμβήσεται αὐτῷ. ὁ δὲ θέλων ἐκκλῖναι τὸ οὐαὶ τοῦτον μὴ ἔστω φιλόζωος, ἀλλὰ ἔστω φιλόζωος, ἀλλὰ λεγέτω κατὰ Παῦλον· »ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμῳ«· οἱ γὰρ »ὄντες ἐν τῷ σκήωει« ἅγιοι στενάζουσι »βαρούμενοι« ἀπὸ τοῦ τῆς ταπεινώσεως σώματος καὶ πάντα ταπεινώσεως σώματος καὶ πάντα πράττουσιν, ἵνα ἄξιοι γένωνται εὑρεθῆναι ἐν τῷ τῆς ἀναστάσεως μυστηρίῳ, ὅτι »μετασχηματίσει« ὁ θεὸς οὐ πάντων »τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως«, ἀλλὰ τῶν Χριστῷ γνησίως μαθητευομένων. εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸ »σύμμορφον <τῷ σώματι> τῆς δόξης« τοῦ Χριστοῦ. ὥσπερ γὰρ οὐδὲν τῶν οὐαὶ συμβαίνει τινὶ τῶν Χριτοῦ μαθητῶν, οὕτως οὐδὲ τὸ οὐαὶ τῷ κόσμῳ ἀπὸ τῶν σκανδάλων. ἐὰν γὰρ καὶ μυρία σκάνδαλα γίνηται, ἀλλ' οὐχ ἅψεται τῶν οὐκέτι »ἐκ τοῦ κόσμου«. εἰ δὲ ἐπιδέχεταί τις τὸ σκανδαλίζεσθαι παρὰ τὸ ἀνερμάτιστον τῆς πίστεως καὶ ἀβέβαιον τῆς πρὸς τὸν λόγον τοῦ θεοῦ θεοῦ συγκαταβάσεως, ἴστω μηδέπω χρηματίζων παρὰ τῷ Ἰησοῦ μαθητὴς αὐτοῦ. τοσαῦτα δὲ ἔρχεσθαι νομιστίον σκάνδαλα, ὥστε τὸ οὐαὶ μὴ ἐπί τινα μόρια τῆς γῆς φθάνειν, ἀλλ' ἐπὶ τὸν ὅλον ἐν αὐτῇ κόσμον.
13.22Tökezletmelerin gelmesi kaçınılmazdır. Bana kalırsa bu tökezletmeler, kendileri aracılığıyla geldikleri insanlardan başka şeylerdir. Gelen tökezletmeler iblisin bir ordusudur; onun melekleri, kirli ruhların kötü korosudur. Bunlar iş görecekleri aletler ararken çoğu kez dindarlığa bütünüyle yabancı olanları, bazen de Tanrı'nın sözüne inandığı sanılanların bir kısmını bulurlar. Bunların vay hâli, tökezleyeninkinden beterdir; tıpkı İsa'nın alametler ve harikalar yaptığı halde kendisine inanılmayan yerlere kıyasla “yargı gününde Sur ile Sayda'nın hâlinin daha dayanılır olacağı” gibi. Mesut sayılanlar ile mesut sayılma sebeplerini derleyen bir çalışma yapılabileceği gibi, yazılı vay hâllerini ve bunların söylendiği kişileri derleyen bir çalışma da yapılabilir.
Tökezletenin vay hâlinin tökezleyeninkinden beter olduğunu ise şu sözle göstereceksin: “Bana inanan bu küçüklerden birini tökezleten için... yararlıdır” ve devamı. Çünkü tökezleyen küçüğün hakkı kendisini tökezletenden alınırken, tökezleten hakkında yazılan o ağır ve katlanması güç şey ona yararlı olacaktır. Bunları daha dikkatle düşünürsek, “kardeşlere karşı” günah işlemekten ve “zayıf vicdanlarını” yaralamaktan sakınırız ki “Mesih'e karşı” günah işlemiş olmayalım. Çünkü çoğu kez yalnız bizim “bilgimiz” yüzünden değil, başka şeyler yüzünden de çevremizdeki, “Mesih'in uğruna öldüğü” kardeşler helâk olur; bu yüzden “Mesih'e karşı” günah işlemiş olarak ceza çekeceğiz, bizim yüzümüzden helâk olanların ruhunun hakkı bizden alınacaktır.
Καὶ ἀνάγκη ἐστὶν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα, ἅπερ ἄλλα νομίζω εἶναι τῶν ἀνθρώπων δι' ὧν ἔρχεται. τὰ οὖν ἐρχόμενα σκάνδαλα στρατιά τις ἐστὶ τοῦ διαβόλου, ἄγγελοι αὐτοῦ καὶ μοχθηρὸς χορὸς πνευμάτων ἀκαθάρτων, ἅπερ ζητοῦντα ὄργανα δι' ὧν ἐνεργήσει εὑρίσκει πολλάκις μὲν τοὺς πάντη ξένους τῆς εὐσεβείας, ἔσθ' ὅτε δὲ καὶ τῶν νομιζομένων τινὰς πιστεύειν τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ, οἷς χεῖρόν ἐστι τὸ οὐαὶ παρὰ τὸ οὐαὶ τῷ σκανδαλιζομένῳ, ὥσπερ καὶ »Τύρῳ καὶ Σιδῶνι ἀνεκτότερον ἔσται ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως« ἤπερ τοῖς τόποις ἔνθα ἐποίησε μὲν σημεῖα ὁ Ἰησοῦς καὶ τέρατα, οὐκ ἐπιστεύθη δέ. δυνηθείη δ' ἄν τις ὥσπερ πραγματείαν πακαριζομένων καὶ ἐφ' οἷς μακαρίζονται συναγωγῆς, οὕτω καὶ ἐκ τῶν γεγραμμένων οὐαὶ καὶ καὶ ἐκ τῶν γεγραμμένων οὐαὶ καὶ τῶν ἐφ' οἷς λέλεκται τὸ οὐαί. ἔτι δὲ καὶ εἰς τὸ χεῖρον εἶναι τὸ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίζοντος οὐαὶ παρὰ τὸ τοῦ σκανδαλιζομένου παραστήσεις τὸ »ὃς δ’ ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ, συμφέρει αὐτῷ« καὶ τὰ ἐξῆς· ἐκδικουμένου γὰρ τοῦ σκανδαλισθέντος μικροῦ ἀπὸ τοῦ σκανδαλίσαντος αὐτὸν τοιοῦτον συμφέρει βαρὺ καὶ δυσυπομόνητον ὃ ἀναγέγραπται εἶναι περὶ τοῦ σκανδαλίζοντος. ταῦτα δὲ εἰ ἐπιμελέστερον ἐν <ε> νοοῦ- »εἰς τοὺς ἀδελφοὺς καὶ«τύπτειν »αὐτῶν τὴν συνείδησιν ἀσθενοῦσαν«, ἵνα μὴ »εἰς χριστὸν« ἁμαρτάνωμεν, πολλάκις ἀπολλυμένων οὐ μόνον τῇ ἡμετέρα »γνώσει« ἀλλὰ καὶ ἄλλοις τισὶ τῶν περὶ ἡμᾶς ἀδελφῶν, δι’ οὕς »χριστὸς ἀπέθανεν« ἐφ’ οἶς »εἰς χρστὸν« ἁμαρτάνοντε τίσομεν δίκας ἐκδικουμένης τῆς τῶν δι’ ἡμᾶς ἀπολλυμένων ψυχῆς ἐξ ἡμῶν.
13.23Bundan sonra Çünkü tökezletmelerin gelmesi kaçınılmazdır sözündeki “kaçınılmaz” (anankē) kelimesini ve Luka'daki denk ifadeyi, yani “tökezletmelerin gelmemesi olmaz” (yani imkânsızdır) sözünü incelemek gerekir. Ölümlünün ölmesi nasıl zorunluysa ve ölmemesi olanaksızsa, bedende bulunanın beslenmesi nasıl zorunluysa, çünkü beslenmeyen yaşayamaz, tökezletmelerin gelmesi de öyle zorunludur ve “gelmemesi olanaksızdır”; çünkü kötülüğün göksel varlıklarda aretēden önce var olması da zorunludur ve tökezletmeler bu kötülükten gelir. Zira hiç günahsız ve günah olmaksızın aretēyi edinmiş bir insan bulunması olanaksızdır. Kötü güçlerdeki kötülük, insanlardaki kötülüğün kaynağı olduğundan, birtakım aletler aracılığıyla dünya insanlarına karşı iş görmeye mutlaka yönelir. Belki kötü güçler İsa'nın sözüyle kovuldukça daha da azmaktadır; kurbanların kanıyla beslenen daimōnlar, kendilerine tapınma azalıp âdet olan kurbanlar sunulmaz oldukça öfkelenmektedir. Bunların gelmesi zorunludur, ama falanca kişi aracılığıyla gelmesi zorunlu değildir. Bu yüzden, tökezletmeyi seçen kötü faaliyete yer veren ve tökezletmenin kendisi aracılığıyla geldiği insana vay hâline denir.
Tökezletmelerin tabiatça ve yaratılıştan var olan, gelmek için insan arayan şeyler olduğunu sanma. Nasıl ki “Tanrı ölümü yaratmadı”, tökezletmeleri de yaratmadı; aretē uğruna emeğe katlanmak istemeyen bazı kimselerde tökezletmeyi kendi iradeleri doğurdu.
Μετὰ ταῦτα βασανιστέον τὸ τῆς ἀνάγκης ὄνομα ἐν τῷ ἀνάγκη γάρ ἐστιν ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα καὶ τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐτῷ παρὰ τῷ Λουκᾷ· »ἀνένδεκτόν ἐστιν τοῦ μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα« (ἀντὶ τοῦ ἀδύνατον). καὶ ὥσπερ ἀνάγκη τὸ θνητὸν ἀποθνῇσκειν καὶ ἀνένδεκτον αὐτὸ μὴ ἀποθανεὶν, καὶ ἀνάγκη τρέφεσθαι τὸν ἐν σώματι — ἀνένδεκτον γὰρ τὸν μὴ τρεφόμενον ζῆν —, οὕτως ἀνάγκη <ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα> καὶ ωἀνένδεκτον μὴ ἐλθεῖν τὰ σκάνδαλα«, ἐπεὶ ἀνάγκη καὶ προϋφστάναι τὴν κακίαν τῆς ἀρετῆς ἐν οὐρανίοις, ἀφ’ ἧς κακίας τὰ σκάνδαλα. ἀνένδεκτονν γὰρ ἐστιν ἄνθρτωπον εὑρεθῆναι πάντη ἀναμάρτητον καὶ χωρὶς ἁμαρτίας ἀνειληφότα τὴν ἀρετήν. ἡ γὰρ ἐν ταῖς πονηραῖς δυνάμεσι κακία, ἀρχηγικὴ τυγχάνουσα τῆς ἐν ἀνθρώποις κακίας, πάντως ὁρμᾷ ἐπὶ τὸ διά τινων ὀργάνων ἐνεργῆσαι κατὰ τῶν τοῦ κόσμου ἀνθρώπων. τάχα δὲ καὶ πλεῖον αἱ πονηραὶ δυνάμεις ἐξαγριοῦνται ἐκβαλλόμεναι τῷ λόγῳ τοῦ Ἰησοῦ καὶ <οἱ δαίμονες τρεφθέντες τῷ αἵματι τῶν θυσιῶν ἐξοργίζονται< μειουμένης τῆς λατρείας αὐτῶν τῶν ἐθίμων θυσιῶν αὐτοῖς οὐ προσφερομένων, καὶ ἀνάγκη ἐστὶ ταῦτα ἐλθεῖν, οὐκ ἀνάγμη δὲ διὰ τοῦδέ τινος. διόπερ ὡς τόπον δεδωκότι τῇ πονηρᾷ ἐνεργείᾳ σκανδαλίζειν προαιρουμένῃ τῷ ἀνθρώπῳ δι’ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται, γίνεται τὸ οὐαί. μὴ νομίσῃς δὲ φύσει τινὰ καὶ ἐκ κατασκευῆς τὰ σκάνδαλα εἶναι ἀνθρώπους ζητοῦντα δι’ ὧν ἔλθῃ· ὡς γὰρ »ὁ θεὸς θάνατον οὐλ ἐποίησεν«, οὕτως οὐδὲ σκάνδαλα ἔκτισεν, ἀλλὰ τὸ αὐτεξούσιον ἐγέννησεν ἔν τισι τὸ σκάνδαλον, μὴ βουληθεῖσιν ἀνατλῆναι τοὺς ὑπὲρ ἀρετῆς πόνους.
13.24Göz ile el övgüye değer olsaydı ve “göz ele: Sana ihtiyacım yok” diyemeseydi ne güzel olurdu. Ama kilise cemaatlerinin bütün bedeninde, eylemdeki bir niteliği yüzünden el sayılan biri değişip tökezleten bir el olursa, göz böyle bir ele “Sana ihtiyacım yok” desin ve bunu deyip onu kesip kendinden atsın. Aynı şekilde, bir baş mesut olsa ve ayaklar da mesut başa lâyık olsa, öyle ki kendine yakışanı koruyan “baş ayaklara: Size ihtiyacım yok” diyemese, ne güzel olurdu. Ama bir ayak bütün bedene tökezletme olursa, baş böyle bir ayağa “Sana ihtiyacım yok” desin ve onu kesip kendinden atsın. Çünkü tökezleten ayaktan ya da tökezleten elden yoksun kalan bedenin geri kalanının hayata girmesi, tökezletmenin bütün bedene yayılıp bedenin bütünüyle iki ayak ya da iki elle ateş cehennemine atılmasından çok daha iyidir. Aynı şekilde, bütün bedenin gözü olabilen kişinin baş olan Mesih'e ve bütün bedene lâyık olması güzeldir. Ama böyle bir göz bir gün değişip bütün bedene tökezletme olursa, onu çıkarıp bütün bedenin dışına atmak ve bedenin geri kalanının o gözsüz kurtulması, göz yüzünden bütün bedenin zarar görüp zarar görmüş olarak ateş cehennemine atılmasından iyidir.
Καὶ καλὸν μὲν οὖν εἰ ἐπαινετὸς εἴη ὁ ὀφ θαλμὸς καὶ ἡ χείρ, ἵνα μὴ δύνηται εὐλόγως »εἰπεῖν ὁ ὀφθαλμὸς τῇ χειρί· χρείαν σου οὐκ ἔχω«. εἰ δέ τις ἐν τῷ ὅλῳ σώματι τῶν συναγωγῶν τῆς ἐκκλησίας χεὶρ χρηματίσας διά τι πρακτικόν, μεταβαλὼν γένοιτο σκανδαλίζουσα χείρ, λεγέτω τῇ τοιαύτῃ χειρὶ ὁ ὁφθαλμός· »χρείαν σου οὐκ ἔχω«, καὶ εἰπὼν ἐκκοψάτω αὐτὴν καὶ βαλέτω ἀφ’ ἑαυτοῦ. οὕτω δὲ καλὸν μέν, εἰ καἲ κεφαλήτις εἴη μακαρία καὶ πόδες ἄξιοι τῆς μακαρίας κεφαλῆς, ἵνα μὴ δύνηται τὰ πρέποντα ἑαυτῇ τηροῦσα »ἡ κεφαλὴ τοῖς ποσὶν« εἰπεῖν· »χρείαν ὑμῶν οὐκ ἔχω«. εἰ μέντοι τις εὐρεθείη ποὺς σκάνδαλον τοῦ ὅλου γινόμενος σώματος, λεγέτω ἡ κεφαλὴ τῷ τοιούτῳ ποδί· »χρείαν σου οὐκ ἔχω((, καὶ ἐκκόψας αὐτὸν βαλέτω ἀπ’ αὐτοῦ. καὶ γὰρ πολλῷ βέλτιον εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωὴν τὸ λοιπὸν σῶμα (λεῖπον τῷ σκανδαλίσαντι ποδὶ ἢ τῇ σκανδαλισάσῃ χειρί), ἤπερ διασοθέντος τοῦ σκανδάλοθἐπὶ<ὅλον τὸ σῶμα> ὅλον τὸ σῶμα βληθῆναι εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρὸς μετὰ τῶν δύο ποδῶν ἢ τῶν δύο χειρῶν. οὕτω δὲ καλὸν μὲν τὸν δυνηθέντα γενέσθαι ὀφθαλμὸν τοῦ ὅλου σώματος ἄξιον εἶναι <τῆς κεφαλῆς> Χριστοῦ καὶ τοῦ ὄλου σώματος. εἰ μέντοι μεταβάλοι ποτὲ ὁ τοιοῦτος ὀφθαλμὸς εἰς τὸ γενέσθαι αὐτὸν σκάνδαλον τοῦ ὅλου σώματος, καλὸν αὐτὸν ἐξελόντα ἔξω βαλεῖν τοῦ σώματος ὅλου καὶ χωρὶς ἐκείνου τοὺ ὀφθαλμοῦ σωθῆναι τὸ λοιπὸν σῶμα, ἢ (μετ’ αὐτοῦ ὅλου βεβλαμμένου τοῦ σώματος) βληθῆναι ὅλον βεβλαμμένον τὸ σῶμα εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός.
13.25Bu sözleri en yakınlarımıza da, yani âdeta uzuvlarımız olan, ister akrabalık ister dostça ülfet diyeceğim bir alışkanlık yüzünden uzuvlarımızdan sayılan kişilere de uygulamak mümkündür; ruhumuza zarar verdiklerinde onları esirgememeliyiz. Tanrı'ya saygıya aykırı şeyler yapmamızı isteyen babayı ya da anayı ve, ellerinden geldiğince, bizi Tanrı'nın kilisesinden ve onun sevgisinden uzaklaştıran oğlu ya da kızı el, ayak ya da göz gibi kendimizden keselim. “Koynundaki kadın” ya da “canın kadar sevdiğin dost” bizim için tökezletme olursa bile esirgemeyelim; onları kendimizden kesip ruhumuzun dışına atalım, çünkü onlar yakınlarımız değil, kurtuluşumuzun düşmanlarıdır. Kim “babasından ve anasından” ve sözün devamındakilerden, onlardan düşman ve tuzakçı olarak nefret etme zamanı geldiğinde, Mesih'i kazanabilmek için “nefret etmezse”, Tanrı'nın Oğlu'na lâyık değildir.
Bunlar hakkında şöyle de denebilir: Şartlar gereği kişi âdeta topal olarak kurtulur; örneğin kardeşini, yani bir ayağını yitirmiştir ve Tanrı'nın krallığını tek başına miras alır. Çolak olarak kurtulan da vardır; babası ya da annesi onunla kurtulmaz, onlar helâk olurken o onlardan ayrılır ve mutluluklara tek başına kavuşur. Tek gözlü olarak kurtulan da vardır: evinin gözünü, yani zina eden karısını kesip atmıştır ki böyle bir gözle, iki gözlü olarak ateş cehennemine gitmesin.
Yine, tökezleten el, ayak ve göz, ruhun günaha düşen, tabir caizse, eylem ve yürüme yetisi ile günaha düşen görme yetisi de olabilir. Bunlar kötü olduklarından, atıp onlarsız, âdeta topal, çolak ya da tek gözlü olarak hayata girmek, onlarla birlikte bütün ruhu yitirmekten iyidir. Ruh için de aynı şey geçerlidir: Ruhun yetisini en iyi şeylerde kullanmak güzel ve mesut bir şeydir; ama tek bir yeti yüzünden helâk olacaksak, tökezleten yetinin kullanımını atıp öteki yetilerle kurtulmak daha iyidir.
Δυνατὸν δὲ τοῖς ῥητοῖς τούτοις χρήσασθαι καὶ ἐπὶ τῶν οἰκειοτάτων καὶ ὡσπερεὶ μελῶν ἡμῶν, διὰ τὴν πολλὴν οἰκειότητα εἴτε συγγενικὴν εἴτε ἔκ τινος συνηθείας (ἴν’ οὕτως ὀνομάσω) ξιλικῆς μελῶν ἡμῶν νενομισμένων, ὧν οὐ χρὴ φείσασθαι τὴν ψυχὴν ἡμῶν βλαπτόντων. ἐκκόψωμεν γὰρ ἀφ’ ἑαυτῶν, ὡς χεῖρα ἢ πόδα ἢ ὀφθαλμόν, πατέρα ἢ μητέρα τὰ ἐναντία τῇ θεοσεβείᾳ ἡμᾶς πρὰττειν θέλοντας καὶ υἱὸν ἢ θυγατέρα (τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς) ἀφιστάντας ἡμᾶς τῆς ἐκκλησίας τοῦ ἀφιστάνστοῦ καὶ τῆς ἀγάπης αὐτοῦ. ἀλλὰ κἂν ))γυνὴ ἡ ἐν κόλπῳ ἢ φίλος ὁ ἴσος τῆς ψυχῆς(( σκόνδαλα ἡμῶν γίνωνται, μὴ φεισώμεθα, ἀλλὰ ἐκκόψαντες αὐτοὺς ἀφ’ ἑαυτῶν βάλωμεν ἔξω τῆς ψυχῆς ἡμῶν ὡς οὐκ οἰκείους, ἀλλὰ πολεμίους ἡμῶν τῇ σωτηρίᾳ. ὅστις γὰρ »οὐ μισεῖ τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα« καὶ τὰ ἐπιφερόμενα, ὅτε καιρός ἐστιν αὐτὰ μισεῖν ὡς πολέμια καὶ ἐπίβουλα, ἵνα δυνηθῇ κερδῆσαι Χριστόν, οὖτος οὐκ ἔστιν ἀφιος τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ. καὶ ἐπὶ τούτων γε ἔστιν εἰπεῖν ὅτι ἐκ περιστάσεως οἱονεὶ χωλός τις σώζεται ἀπολέσας πόδα (φέρε εἰπεῖν τὸν ἀδελφὸν) καὶ μόνος κληρονομῶν τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ, καὶ κυλλός <τις> σώζεται (μὴ σωζομένου αὐτῷ τοῦ πατρὸς <ἢ τῆς μητρός> ἀλλ’ ἐκείνων μὲν ἀπολλυμένων αὐτοςῦ δὲ χωριζομένου ἐκείνων), ἵνα μόνος τύχῃ τῶν μακαρισμῶν. οὕτω δὲ καὶ μονόμματός τις σώζεται (τὸν ὀφθαλμὸν τῆς ἐαυτοῦ οἰκίας εκκόψας, τὴν γαμετὴν πορνεύσασαν), ἵνα μὴ <μετὰ τοιούτου ὀφθαλμοῦ> δύο ὀξθαλμοὺς ἔχων ἀπέλθῃ εἰς τὴν γέενναν τοῦ πυρός. δύναται γὰρ καὶ τὸ ἁμαρτητικῶς μὲν (ἵν’ οὕτως ὁνομλάσω) <πρακτικὸν καὶ> πορευτικὸν τῆς ψυχῆς, ἁμαρτητικῶς δὲ διορατικὸν ἡ σκανδαλίζουσα εἶναι χεὲρ καὶ ὁ σκανδαλίζων ποὺς καὶ ὁ σκανδαλίζων ὀφθαλμός· ἅτινα κρεῖττον ἀποβαλεῖν <κακὰ ὄντα> καὶ ἀποθέμενον αὐτὰ χωρὶς αὐτῶν εἰσελθεῖν εἰς τὴν ζωὴν *** οἱονεὶ χωλὸν ἢ κυλλὸν ἢ μονόμματον, ἢΗ μετ’ ἐκείνων τὴν ὅλην ὀπολέσαι ψυχήν. ὁμοίως καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς καλὸν καὶ μακάριον ἐπὶ τοὶς βελτίστοις χρῆσθαι τῇ δυνάμει αὐτῆς· εἰ δὲ μέλλομεν διά τινα μίαν *** ἀπολέσθαι, αἱρετώτερον ἀποβαλεῖν τὴν χρῆσιν αὐτῆς <σκανδαλιζούσης>, ἵνα μετὰ τῶν ἄλλων δυνάμεων σωθῶμεν.
13.26Bu küçüklerden birini küçümsememeye dikkat edin. Bana öyle geliyor ki insan bedenlerinde nasıl farklı büyüklükler varsa, kimi küçük, kimi büyük, kimi arada ise, küçükler arasında da daha küçük ve daha az küçük farkı varsa, büyükler ve aradakiler için de böyleyse, insan ruhlarında da küçüklüklerini belirleyen özellikler vardır, başkaları da, deyim yerindeyse, büyüklüklerini; kısaca bedenlere benzer şekilde arada olmalarını belirleyen başka özellikler de vardır. Ama bedenlerde birinin kısa ve küçük, birinin büyük, ötekinin arada olması insanın kendisinden değil, tohum logoslarından kaynaklanır. Ruhlarda ise birinin büyük ya da küçük ya da arada olmasının sebebi, elimizde olan şey, yapılan işler ve edinilen ahlâktır. Yaşça ilerleyip büyümek ya da ilerlemeyip kısa kalmak elimizdedir. İnsan ruhunu da üstlenmiş olan Kurtarıcı hakkındaki “İsa ilerliyordu” sözünü de böyle anlıyorum: Onun ruhunun “bilgelikte ve lütufta” ilerlemesi kendi elinde olan bir şey olduğu gibi, “yaşça” ilerlemesi de öyledir. Havari de şöyle der: “Hepimiz yetkin insanlığa, Mesih'in doluluğunun yaş ölçüsüne erişinceye dek.” Yetkin insana erişmek “iç insan” bakımından düşünülmelidir: o, çocukluğu aşmış, insanlığa ulaşmış, “çocukça şeyleri” bırakmış ve kısaca insana özgü olanları tamamlamıştır. Aynı şekilde ruhani yaşın da bir ölçüsü olduğu kabul edilmelidir; en yetkin ruh, Rab'bi yücelterek ve kendisi büyüyerek ona erişebilir.
Böylece hakkında bu yazılan İshak, Musa, Yahya ve hepsinden üstün olarak Kurtarıcı büyük olmuşlardır; onun için Cebrail “büyük olacak” demiştir. Küçükler ise Mesih'te “yeni doğmuş bebekler”dir, “akla uygun katıksız sütü” özlerler. Bunlar Yeşaya'nın, milletlerin çağrılması hakkında söylediği sütannelere ve dadılara muhtaçtır: “Oğullarını koyunlarında getirecekler, kızlarını omuzlarında taşıyacaklar; krallar senin sütbabaların, onların kadın hükümdarları sütannelerin olacak.” Bundan dolayı Küçüklerden birini küçümsemeyin sözü üzerinde de duracaksın: Belki de onların melekleri, oğul iseler onları “koyunlarında” getiren ve “kızlar” denenleri de “omuzlarında” taşıyanlardır; bunlardan “kral” denenler “sütbaba”, “kadın hükümdar” adını alanlar da “sütanne”dir.
Kurtarıcımızın gösterdiği küçükler sütanne ve dadılarca idare edildiği için, sanırım Musa da artık büyükler sırasında yer aldığına inandığından, “Meleğim önünüzden gidecek” sözüne karşılık “Sen kendin bizimle gelmezsen beni buradan çıkarma” demiştir. Küçük kişi mirasçı olsa bile, “çocuk” olduğu sürece “köleden” farkı yoktur ve küçük olduğundan “korkuya götüren kölelik” ruhuna sahiptir; artık böyle olmayan ise “kölelik” ruhuna değil, “evlatlık” ruhuna sahiptir, çünkü “yetkin sevgi korkuyu dışarı atar.” Böylece anlaşılacaktır ki “Rab'bin meleği kendisinden korkanların çevresinde konaklar” ve “onları kurtarır” sözü bu anlamda söylenmiştir. Buna göre şunu da düşüneceksin: “Korkuya götüren kölelik” ruhuyla sevk edilen küçüklerin melekleri vardır, çünkü “Rab'bin meleği kendisinden korkanların çevresinde konaklar ve onları kurtarır”; büyüklerin ise meleklerden üstün olan Rab'bi vardır; o, her biri hakkında “Sıkıntıda onunla birlikteyim” diyebilir. Yetkin olmadığımız ve kötülüklerden kurtulmak için yardımcıya muhtaç olduğumuz sürece, Yakup'un “beni bütün kötülüklerden kurtaran melek” dediği meleğe muhtacız. Yetkinleşip “sütbabalar”, “sütanneler”, “kâhyalar” ve “vekiller” altında bulunmayı aştığımızda ise artık bizzat Rab'bin idaresine geçeriz.
Ὁρᾶτε μὴκαταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν τούτων. δοκεῖ μοι ὅτι ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρωπίνοις σώμασίν ἐστι μεγέθη διάφορα, ὠς τινὶς μὲν αὐτῶν εἶναι μικροὺς ἐτέρους δὲ μεγάλους καὶ ἄλλους <τοὺς> μεταξύ, καὶ πάλιν εἶναι μικρῶν διαξορὰς ἐπὶ πλεῖον καὶ ἔλαττον ὄντων μικρῶν, ὁμοίως καὶ μεγάλων, καὶ τῶν μεταεύ, οὕτως καὶ ἐν ταῖς τῶν ἀνθρώπων ψυχαὶς ἐστί τινα χαρακτηρίζοντα τὴν μικρότητα αὐτῶν καὶ ἄλλα τὴν (ἵν’ οὕτως εἴπω) μεγαλότητα καὶ ἁπαξαπλῶς<ἄλλα>ἀνάλογον τοῖς σωματικοὶς τὴν μεταξύτητα. ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τῶν σωμάτων οὐ παρὰ τὴν αἰτίαν τοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ παρὰ τοὺς σπερματικοὺς λόγους ὁ μέν τίς ἐστι βραχὺς καὶ μικρός, ὁ δὲ μέγας, ὁ δὲ μεταζύ. ἐπὶ δὲ τῶν ψυχῶν καὶ τὸ ἐφ’ ἡμῖν καὶ αἱ τοιαίδε πράξεις καὶ τὸ τοιοῦτον ἦθος τὴν αἰτίαν ἔχει τοῦ μέγαν τινὰ εἶναι ἢ μικρὸν ἢ ἐν τοῖς μεταξὺ τυλχάνειν· καὶ ἔστιν ἐκ τοῦ ἐφ’ ἡμῖν ἤτοι προκόπτειν τῇ ἡλικίᾳ ἐπιδιδόντα εἰς μέγεθος ἣ μὴ προκόπτοντα εἶναι βραχύν. καὶ οὕτω γε ἀκούω περὶ τοῦ σωτῆρος ἀναλαβόντος καὶ ἀνθρωπίνην ψυχὴν τὸ »ὁ Ἰησοῦς προέκπτεν«. ὡς γὰρ ἐκ τοῦ ἐφ᾿ ἡμῖν τῆς ψυχῆς αὐτοῦ ἦν ἡ »ἐν σοφίᾳ« προκοπὴ »καὶ χάριτι«, οὕτως καὶ ἐν »ἡλικίᾳ«· καὶ ὁ ἀπόστολος· »μέχρι καταντήσωμεν πάντες εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ«. καταντᾶν γὰρ εἰς ἄνδρα καὶ τοῦτο[ν] τέλειον, »κατὰ τὸν ἔσω ἄνθρωπον« νομιστέον, τὸν διαβάντα τὰ τοῦ νηπίου καὶ φθάσαντα ἐπὶ τὸν ἄνδρα καὶ καταργήσαντα »τὰ τοῦ νηπίου« καὶ ἁπαξαπλῶς τελειώσαντα τὰ τοῦ ἀνδρός. οὕτω δ᾿ ὑποληπτέον εἶναί τι καὶ μέτρον πνευματικῆς ἡλικίας, ἐφ᾿ ὃ ἡ τελειοτάτη δύνται φθάσαι ψυχὴ ἐκ τοῦ μεγαλύνειν τὸν κύριον καὶ μεγάλη γίνεσθαι. Οὕτως οὖν καὶ μεγάλοι μὲν περὶ ὧν τοῦτ᾿ ἀναγέγραπται γεγόνασιν, Ἰσαὰκ καὶ Μωσῆς καὶ Ἰωάννης | καὶ αὐτὸς ἐπὶ πᾶσιν ὁ σωτήρ· καὶ Röm. 7, 22 – 19 I. Kor. 13, 11 – 28 Vgl. Luc. 1, 46 30 οὕτως οὖν] kürzt gegen lat. γὰρ περὶ αὐτοῦ ὁ Γαβριὴλ εἶπε τὸ »ἔσται μέγας«. μεκροὶ δὲ τὰ »ἀρτιγέννητα βρέφη« <ἐν Χριστῷ *** »ἀρτιγέννητα βρέφη«>, »λογικὸν ἄδολον γάλα« ἐπιποθοῦντα, οἵτινες καὶ τῶν παρὰ τῷ Ἡσαΐᾳ λεγομένων τιθηνῶν δέονται καὶ τροφῶν, λέγοντι περὶ τῆς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν κλήσεως· »καὶ ἄξουσι τοὺς υἱοὺς ἐν κόλπῳ, τὰς δὲ θυγατέρας ἐπὶ τῶν ὤμων ἀροῦςι, καὶ ἔσονται βασιλεῖς τιθηνοί σου, αἱ δὲ ἄρχαυσαι αὐτῶν τροφοί σου«. ἐπιστήσεις οὖν διὰ ταῦτα καὶ τῷ μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τῶν μικρῶν, μήποτε οἱ ἄγγελοι αὐτῶν οἰ ἄγοντες αὐτούς εἰσιν »ἐν κόλπῳ«, ἐπὰν ὦσιν υἱοί, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῶν »ὤμων« αἴροντες τὰς λεγομένας »θυγατέρας«, καὶ ἀπὸ τούτων εἰσὶ »τιθηνοὶ« μὲν οἱ λεγόμενοι »βασιλεῖς«, »τροφοὶ« δὲ αἰ ὀνομαζόμεναι »ἄρχουσαι«. καὶ ἐπεὶ οἱ δεικνύμενοι ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν μικροὶ ὡς ὐπὸ τροφῶν καὶ τιθηνῶν οἰκονομοῦνται, διὰ τοῦτ´ οἶμαι καὶ Μωςέα, πιστεύοντα ἐν τῇ τῶν μεγάλων ἤδη τετάχθαι χώρᾳ, εἰρηκέναι πρὸς τὸ »ὁ ἄγγελός μου προπορεύ- σεται ὑμῶν« τὸ »εἰ μὴ αὐτὸς συμπορεύῃ μετ’ ἐμοῦ, μή με ἀναγάγῃς ἐντεῦθεν«· εἴπερ γὰρ ὁ μικρὸς μὲν καὶ »κληρονόμος« — ᾗ »νήπιος« δὲ ὡς μηδὲν διαφέρων »δούλου« (ὅτε ἐστὶ νήπιος) καὶ ᾗ μικρός ἐστι — τὸ τῆς »δουλείας εἰς φόβον« ἔχει πνεῦμα, ὁ δὲ μηδαμῶς ἔτι τοιοῦτος, οὐκέτι μὲν τὸ τῆς »δουλείας«, ἤδη δὲ τὸ τῆς »υἱοθεςίας«, ὅτε »ἡ τελεία ἀγάπη ἔξω βάλλει τὸν φόβον«, δῆλον ἔσται σοι, ὅτι κατὰ ταῦτα παρευβάλλειν λέγεται ὁ »ἄγγελος κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν« καὶ ῥύεσθαι »αὐτούς«. ἐπιστήσεις δὲ κατὰ ταῦτα καὶ εἰ μικρῶν μέν εἰσιν ἄγγελοι τῶν πνεύματι »δουλείας [τῶν] εἰς φόβον« ἀγομένων (ἐπεὶ »παρεμβάλλει ἄγγελος κυρίου κύκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτὸν καὶ ῥύεται αὐτούς«), μεγάλων δὲ ὁ τῶν ἀγγέλων μείζων κύριος (ὅστις λέγοι ἂν περὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν τὸ »μετ’ αὐτοῦ εἰμι ἐν θηίψει«). καὶ ὅσον μέν ἐσμεν ἀτελελῖς καὶ δεόμενοι τοῦ βοηθοῦντος ἡμῖν πρὸς τὸ ῥυσθῆναι ἀπὸ κακῶν, ἀγγέλου δεόμεθα περὶ οὗ ἔλεγεν ὁ Ἰακὼβ τὸ »ὁ ἄγγελος ὁ ῥυόμενός με ἐκ πάντων τῶν κακῶν«· τελειωθέντες δὲ καὶ διελθόντες τὸ ὑπὸ »τιθηνοὺς« εἶναι καὶ »τροφοὺς« καὶ »οἰκονόμους« καὶ »ἐπιτρόπους«, χωροῦμεν ἤδη ὑπ’ αὐτῷ οἰκονομεῖσθαι τῷ κυρίῳ.
13.27Biri yine şunu sorabilir: Kurtarıcı'nın gösterdiği küçüklerin “melekleri” denenler onların başına ne zaman geçer? Yeniden doğdukları “yeniden doğuş yıkanmasıyla” “yeni doğmuş bebekler gibi akla uygun katıksız sütü” özledikleri ve artık herhangi bir kötü gücün altında olmadıkları andan itibaren mi onların idaresini üstlenirler? Yoksa Tanrı'nın ön bilgisi ve önceden belirlemesi uyarınca, doğumdan itibaren, Tanrı'nın “önceden bildiği ve önceden belirlediği”, Mesih'in “yüceliğine benzer” olacak kimselerin başına mı konulmuşlardır?
Doğumdan itibaren melekleri olduğu görüşü için şu sözler ileri sürülebilir: “Beni anamın karnından ayıran”; “Anamın karnından beri koruyucumsun”; “Anamın karnından beri bana destek oldun”; “Rahimden sana bırakıldım.” Yahuda'nın mektubundaki “Baba Tanrı'da sevilmiş ve İsa Mesih için korunmuş çağrılmışlara” sözü de buna eklenebilir; bunlar kuşkusuz koruyan melekler tarafından korunmuştur.
Εἶτα πάλιν ζητήσαι ἄν τις, πότε τῶν δεικνυμέωνν ὑπὸ τοῦ σωτῆρος μικρῶν οἱ λεγόμενοι αὐτῶνς ἄγγελοι προΐστανται, πότερον ἀρξάμενοι τὴν οἰκονομίαν περὶ αὐτοὺς διοικεῖν, ἀφ’ οὗ »διὰ λουτροῦ παλιγγενεςίας« (ᾧ ἐγεννήθησαν) »ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν καὶ ἄδολον γάλα« ἐπιποθοῦσι, καὶ μηκέτι ὑποκείμενοι πονηρᾷ τινι δυνάμει· ἢ ἀπὸ γενέσεως κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ πρόγνωσιν καὶ τὸν προορισμὸν αὐτοῦ ἐπιταχθέντες τούτοις »οὓς καὶ προέγνω καὶ προώρισεν« ἐσομένους »συμμόρφους« »τῆς δόξης« τοῦ Χριστοῦ ὁ θεός. καὶ πρὸς μὲν τὸ ἀπὸ γενέσεως ἔχειν ἀγγέλους εἴποι ἄν τις ταῦτα, τὸ »ὁ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου« καὶ τὸ »ἐκ κοιλίας μητρός μου σύ μου εἶ σκεπαστὴς« καὶ »ἀντελάβου μου ἐκ κοιλίας μητρός μου« καὶ »ἐπὶ σὲ ἐπερρίφην ἐκ μήτρας« καὶ ἐν τῇ Ἰούδα ἐπιστολῇ »τοῖς ἐν θεῷ πατρὶ ἠγαπημένοις καὶ Ἰησοῦ Χριστοῦ τετηρημένοις κλητοῖς«, πάντως ὐπὸ τῶν τηρούντων ἀγγέλων.
13.28Karşı görüş ise şudur: “Yıkanmayla” “Mesih'te” bebek olmadan önce, hâlâ kötülük içinde olanların yanında kutsal melek bulunmaz; iman etmedikleri dönemde onlar Şeytan'ın meleklerinin altındadır. Yeniden doğuştan sonra ise bizi kendi kanıyla satın alan, bizi kutsal bir meleğe teslim eder; o da temizliği sayesinde Tanrı'nın yüzünü görür.
Bu konuda üçüncü bir görüş de şöyle olabilir: Bir insanın imansızlıktan imana, ölçüsüzlükten itidale, kısaca kötülükten aretēye geçmesi nasıl mümkünse, doğumla birlikte bir ruhu emanet alan meleğin de başta kötü olması, sonra bir gün iman edenle birlikte iman etmesi ve Göklerdeki Baba'nın yüzünü sürekli gören meleklerden biri olacak kadar ilerlemesi mümkündür. O da bu zamandan başlayarak, bu zamanda iman edeceği önceden bilinmiş ve önceden belirlenmiş kişiye eşlik eder; meleklerin insanlarla kurduğu bütün bu uyumu, Tanrı'nın söze gelmez, araştırılamaz ve uçurumlara benzeyen yargıları hazırlamıştır. Yine, ikisi de imansız olan bir karı kocadan bazen kocanın önce iman edip zamanla karısını kurtarması, bazen de karısının başlayıp sonra kocasını ikna etmesi gibi, melekler ile insanlar arasında da böyle olabilir. Bunun başka melekler için de olup olmadığını kendin inceleyeceksin. Ama belki de, Kurtarıcımızın sözüne göre Göklerdeki Baba'nın yüzünü sürekli gördüğü söylenecek kadar onurlandırılmış her melek için böyle konuşmak uygun değildir.
Yukarıda meleklerin küçüklere ait olduğunu, büyüklerin ise bu aşamayı geçtiğini söylemiştik. Biri bize Havarilerin İşleri'nden itiraz edecektir. Orada yazıldığına göre, Petrus “kapıyı çaldığında” Rode adlı bir hizmetçi kız bakmaya gelmiş, “Petrus'un sesini tanıyınca” içeri koşup “Petrus'un kapının önünde durduğunu haber vermiş”; evde toplananlar şaşırıp Petrus'un gerçekten orada durmasını âdeta imkânsız sayarak “O onun meleğidir” demişlerdi. İtiraz eden der ki: Her inananın bir meleği olduğunu bir kez öğrenmiş olan bu kimseler, Petrus'un da bir meleği olduğunu biliyorlardı. Söylediklerimizi savunan ise diyecektir ki Rode'nin çevresindekilerin sözü zorunlu bir öğreti değildir; belki de onlar, insanın küçük ve Tanrı'dan korkan biri olarak ne zaman melekler, ne zaman artık bizzat Rab tarafından idare edildiğini tam kavramamışlardı.
Bundan sonra “küçük” sözünün bizim anladığımız gibi anlaşılması gerektiğini desteklemek için şöyle denecektir: Büyükler için küçümsememeye dair bir buyruğa ihtiyacımız yoktur, ama küçükler için vardır. Bu yüzden, bütün öğrenciler gösterilerek yalnızca “bunlardan birini küçümsemeyin” denmemiş, ruhun küçüklüğünü ve büyüklüğünü gören kişi tarafından küçükler gösterilerek bu küçüklerden birini denmiştir.
Πρὸς δὲ τὸ ὅτε »διὰ λουτροῦ« γεγόνα<σιν> »ἐν Χριστῷ« νήτιοι μὴ παρεῖναι ἅγιον ἄγγελον τοῖς ἔτι κακίᾳ *** <ἀλλὰ κατὰ μὲν> τὸν καιρὸν τῆς ἀπιστίας ύπὸ τοῖς ἀγγέλοις εἶναι τοῦ σατανᾶ· μετὰ δὲ τὴν ἀναγέννησιν ὁ τοῦ ἰδίου αἴματ[ς ἐξαγοράσας ἡμᾶς παραδίδωσιν άνίῳ ἀγγέλῳ καὶ διὰ τὴν καθαρότητα βλέτοντι τὸ πρὸσωπον τοῦ θεοῦ. Καὶ τρίτος δ’ ἄν τις τοιοῦτος εἴη κατὰ τὸν τόπον λόγος φάσκων ὅτι δυνατόν, ὥσπερ μεταβαλεῖ ἄνθρωπον ἀπὸ ἀπἲστίας εἰς πίστιν καὶ ἀπὶ ἀκολαςίας εἰς σωφροςύνην κἂὶ ἁπαξαπλῶς ἀπὶ καδίας εἰς ἀρετήν, οὅτω καὶ τὸν ἐγκχειρισμένον ἅμα γενέσει ψυχήν τινα κατὰ μὲν τὰς ἀρχὰς φαῦλον εἶναι δύνασθαι, ὕστερον δέ ξποτε ἀνάλογον τῷ πιστεύοντι πιστεύειν καὶ ἐπὶ τοσοῦτον προκόπτειν, ὡς γενέσθαι αὐτὸν ἄγγελον ἕνα τῶν διὰ παντὸς βλεπόντων τὸ προσωπον τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός. ἀρξάμενος ἀπὸ τοῦδε τοῦ χρόνου τῷ προγνωσθέντι κατὰ τόνδε τὸν χρόνον πιστεύειν καὶ προορισθέντι συζεύγνυται, τῶν ἀρρήτων κριμάτων τοῦ θεοῦ καὶ ἀνεξερευνήτων καὶ ἀβύσσοις ἐοικότων εἰκότως πᾶσαν τὴν τοιαύτην ἁρμονίαν συναγαγόντων ἀγγέλων πρὸς ἀνθρώπους. δυνατὸν δὲ καὶ ὥσπερ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀμφοτέρων ἀπίστων, ὁτὲ μὲν ὁ ἀνὴρ πρότερονξ πιστεύσας τῷ χρόνῳ σώζει τὴν γυναῖκα, ὁτὲ δὲ ἡ γυνὴ ἀρξαμένη ὕστερόν ποτε πείθει τὸν ἄνδρα, οὕτω γίνεσθαι καὶ ἐπὶ τῶν ἀγγέλων καὶ τῶν ἀνθρώπων, εἰ μὲν οὖν καὶ ἐπ’ ἄλλων γίνεται ἀγγέλων τὸ τοιοῦτον ἢ μή, καὶ αὐτὸς εξετάσεις. μήποτε δὲ οὐχ ἁρμόζει περὶ τοῦ ἑκάστου ἀγγέλου τὸ τοιοῦτο λέγειν, τοσοῦτον τετιμημένου κατὰ τὸν τοῦ σωτῆρος ἡμῶν λόγον, ὥστε διὰ παντὸς αὐτὸν βλέπειν λέγεσθαι τὸ πρόσωπον τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν οὐρανοῖς. ἐπεὶ δὲ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐλέγομεν τῶν μὲν μικρῶν εἶναι τοὺς ἀγγέλους, διεληλυθέναι δὲ τὴν τοιαύτην τάξιν τοὺς μεγάλους, ἀντερεῖ τις ἡμῖν ἐκ τῶν Πράξεων τῶν ἀποστόλων, ἔνθα γέγραπται ὅτι Ῥόδη παιδίσκη τις τοῦ Πέτρου »κρούσαντος τὴν θύραν« προσῆλθεν ὑπακοῦσαι, »καὶ ἐπιγνοῦσα τῆν φωνὴν τοῦ Πέτρου«, εἰσδραμοῦσα »ἀπήγγειλεν ἑστάναι τὸν Πέτρον πρὸ τοῦ πυλῶνος«· θαυμάσαντες καὶ οἱ ἐν τῷ οἴκῳ συνηθροισμένοι καὶ ὡσπερεὶ ἀδύνατον εἶναι νομίσαντες τὸν Πέτρον ἀληθῶς ἑστηκέναι »ἔλεγον ὅτι ὁ ἄγγελος αὐτοῦ ἐστι«. φήσει γὰρ ὅτι ἅπαξ μαθόντες ἐκεῖνοι ἕκαστον τῶν πιστευόντων ἔχειν ἄγγελον τόνδε δινᾔδεισαν καὶ Πέτρου τινὰ εἶναι ἄγγελον. ὁ δὲ παριστάμενος οἷς προειρήκαμεν φήσει ὅτι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι δόγμα τὸν τῆς Ῥόδης λόγον, τάχα δὲ καὶ οὐκ ἠκριβωκότων πότε μὲν ὑπ’ ἀγγέλων τῳ ὡς μικρός τις καὶ φοβούμενος τὸν θεὸν οἰκονμεῖται, πότε δὲ ἤδη ὑπ’ αὐτῷ τῷ κυρίῳ. μετὰ ταῦτα εἰς κατασκευὴν τοῦ ὡς ἐξειλήφαμεν νοεῖσθαι τὸν μικρὸν λεχθησεται ὅτι οὐ δεύμεθα μὲν ἐντολῆς τῆς περὶ τοῦ μὴ καταφρονεῖν ἐπὶ τῶν μεγάλων ***, χρῄζομεν δὲ αὐτῆς ἐπὶ τῶν μικρῶν. διὸ οὐχ ἁπλῶς εἴρηται· μὴ καταφρονήσητε ἑνὸς τούτων, δεικνυμένων πάντων τῶν μαθητῶν, ἀλλ’ ἑνὸς τούτων τῶν μικρῶν, <μικρῶν> δεικνυμένων ὑπὸ τοῦ βλέποντος μικρότητα καὶ μεγαλότητα ψυχῆς.
13.29Bir başkası ise burada “küçük” denenin yetkin kişi olduğunu söyleyebilir ve “Hepinizin arasında en küçük olan, işte o büyüktür” sözünü delil getirebilir. Şöyle der: Kendini alçaltan, insanların kurtuluşu için kendini alçaltana öykünen, havari de piskopos da olsa bütün inananların ortasında bebek gibi olan ve “çocuklarını şefkatle besleyen bir sütanne gibi” olan kişi, İsa'nın gösterdiği küçüktür; Tanrı'nın yüzünü gören melek de böyle birine lâyıktır.
Ama burada “Hepinizin arasında en küçük olan, işte o büyüktür” sözüne ve Pavlus'un “Bütün azizlerin en küçüğü olan bana bu lütuf verildi” demesine dayanarak yetkinlere küçük demek, “Bu küçüklerden birini tökezleten” sözüyle ve Böylece göklerdeki Babamın önünde, bu küçüklerden birinin helâk olması istenmez sözüyle uyuşmaz görünecektir. Çünkü şimdi tarif edilen küçük ne tökezlenir ne de helâk olur: “Tanrı'nın adını sevenlere bol esenlik vardır ve onlar için tökezleme yoktur.” Mesih'in bütün öğrencileri arasında en küçük olan ve bu yüzden büyüyen kişi helâk olmaz; helâk olmayacağı için de “Bizi sevgiden kim ayıracak” ve devamını söyleyebilir. Son yorumu savunmak isteyen ise, adilin ruhunun da değişebileceğini söyleyecektir. Hezekiel buna tanıklık eder; adilin Tanrı'nın buyruklarından sapabileceğini, öyle ki önceki adaletinin ona sayılmayacağını söyler. Bunun için “Bu küçüklerden birini tökezleten” ve Göklerdeki Babamın isteği bu küçüklerden birinin helâk olması değildir denmiştir.
Yüz koyun hakkındakileri Luka üzerine vaazlarda bulabilirsin.
Ἄλλος δ’ ἂν λέγοι μικρὸς ἐν τούτοις λέγεσθαι τὸν τέλειον συγχρώμενος τῷ »ὁ γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγς«, καὶ φήσει ὅτι ὁ ταπεινῶν ἑαυτὸν καὶ <γινόμενος μιμητὴς τοῦ ἑαυτὸν ταπεινώσαντος ὑπὲρ τῆς τῶν ἀνθρώπων σωτηρίας καὶ> γινόμενος νήπιος ἐν μέσῳ πάντων <τῶν> πιστευόντων (κἂν ἀπόστολος, κἂν κπίσκοπος ᾖ) καὶ γινόμενος τοιοῦτος »ὡς ἂν τροφὸς θάλπῃ τὰ ἑαυτῆς τέκνα«, οὗτός ἐστιν ὁ δεικνύμενος ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ μικρός, καὶ ἄξιόν γε τοῦ τοιούτου ἄγγελον εἶναι βλέποντα τὸ πρόσωπον τοῦ θεοῦ. τὸ γὰρ μικροὺς λέγειν ἐνταῦτθα τοὺς τελείους κατὰ τὸ »ὁ γὰρ μικρότερος ἐν πᾶσιν ὑμῖν ὑπάρχων, οὗτός ἐστι μέγας« καὶ ὡς ὁ Παῦλος εἶπεν τὸ »ἐμοὶ τῷ ἐλαχιστοτέρῳ πάντων ἁγίων ἐδόθη ἡ χάρις αὕτη« δόξει μὴ συνᾴδειν τῷ »ὃς ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων« καὶ τῷ οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἷς τῶν μικρῶν τούτων. ὁ γὰρ ὡς ἀποδέδοται νῦν μικρὸς οὐ σκανδαλισθείη οὐδ᾿ ἀπόλοιτο ἄν· »εἰρήνη γὰρ πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον«. καὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο ὁ πάντων μικρότερος ἐν πᾶσι τοῖς μαθηταῖς Χριστοῦ ὑπάρχων καὶ διὰ τοῦτο γινόμενος μέγας· καὶ ἐπεὶ οὐκ ἂν ἀπόλοιτο, λέγοι ἂν τὸ »τίς ἡμᾶς χωρίσει ἀπὸ τῆς ἀγάπης« καὶ τὰ ἑξῆς. ἀλλ᾿ ὁ βουλόμενος τὴν τελευταίαν ταύτην κρατεῖν διήγησιν φήσει, ὅτι μεταπτωτή ἐστι καὶ ἡ τοῦ δικαίου ψυχή, ὡς μαρτυρεῖ καὶ ὁ Ἰεζεκιὴλ λέγων τὸν δίκαιον ἀφίστασθαι δύνασθαι τῶν ἐντολῶν τοῦ θεοῦ, ὡς μὴ λογισθῆναι Αὐτῷ τὴν προτέραν δικαιοςύνην. διὰ Τοῦτο λέγεται· »ὃς ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων« καὶ τὸ οὐκ ἔστι θέλημα τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς, ἵνα ἀπόληται εἶς τῶν μικρῶν τούτων. Τὰ δὲ περὶ τῶν ἑκατὸν προβάτων ἔχεις εἰς τὰς κατὰ Λουκᾶν ὁμιλίας.
13.30Kardeşin günah işlerse, git, onu baş başa uyar. Biri lafza dayanıp İsa'nın aşırı insan sevgisini öne sürerek şöyle diyecektir: Bu sözler günahlar arasında bir ayrım yapmadığı için, bunların yalnız daha küçük günahlar için söylendiğini ekleyenler fazladan bir şey yapıyor ve İsa'nın iyiliğine aykırı davranıyor. Yine lafza dayanan ve dışarıdan bir şey eklemek istemeyen bir başkası ise bunların her günah için söylenmediğini, çünkü o büyük günahları işleyenin kardeş bile olmadığını, olsa olsa kardeş diye adlandırıldığını söyleyecektir. Havari de şöyle der: “Kardeş diye adlandırılan biri zina eden, açgözlü ya da putperest olursa (ve devamı), böyle biriyle yemek bile yemeyin.” Çünkü hiçbir putperest, zina eden ya da açgözlü kardeş değildir; bunlardan birine sahip olan kişi Mesih'in adını taşıyor görünse de ona haklı olarak “kardeş diye adlandırılan” denir, kardeş denmez.
Şu hâlde, bu sözlerin cinayet, büyücülük, çocuk baştan çıkarma ya da bunun gibi herhangi bir ağır günah için bile olsa her günahı kapsadığını söyleyen, Mesih'in aşırı iyiliği hayaliyle gevşekliğe fırsat vermiş olur. Karşı taraftan kardeşi kardeş diye adlandırılandan ayıran ise, insanlarda görülen daha küçük günahlarda uyarıya rağmen dönmeyenin, “ölümcül olmayan” günahlar yahut Sayılar'daki Kanun'un dediği gibi ölüm getirmeyen günahlar yüzünden putperest ve vergici sayılmasını öğretmiş olabilir; bu ise pek sert görünür. Çünkü aynı türden bir günahtan üç kez uyarılmayan birini kolayca bulamayız sanıyorum; örneğin yakınlarına küfreden sövücülük, kibir, çok içme, yalan ve boş söz ya da halk arasında yaygın başka bir şey.
Öyleyse araştıracaksın: Bu yerde gözden kaçan bir nokta var mı? Hem sözün iyiliği hayaliyle en ağır günah işleyenlere de hoşgörü gösterenlerin, hem de en küçük günahlarda bile iki üç kez uyarılmış olanı putperest ve vergici sayıp kolayca kiliseden uzaklaştırmayı öğretenlerin gözünden kaçan bir şey? Her iki tarafın da gözünden kaçan şey bana şöyle görünüyor: Metin Kardeşini kazandın sözünü yalnız dinleyen kişi için kullanmış, ikinci ya da üçüncü kez yanılıp uyarılan için kullanmamış, ikinci ya da üçüncü kez uyarılan hakkında Kardeşini kazandın sözüne denk düşecek şeyi âdeta askıda bırakmıştır. Demek ki bu kişi ne mutlaka kazanılır, ne mutlaka helâk olur ya da dayak yer.
Şuna dikkat et: İlkin Seni dinlerse kardeşini kazandın deniyor; ikinci olarak lafzen şöyle deniyor: Dinlemezse yanına bir ya da iki kişi al, öyle ki her söz iki ya da üç tanığın ağzıyla kesinleşsin. Her söz iki ya da üç tanıkla kesinleştikten sonra ikinci kez öğütlenen kişiye ne olacağını düşünmeyi bize bırakmıştır. Yine Onları dinlemezse, yani yanına alınan tanıkları, kiliseye söyle diyor. Kiliseyi dinlemezse ne olacağını söylemiyor; yalnız kiliseyi dinlemezse, üç kez öğütleyip de dinlenmeyen için bundan sonra putperest ve vergici gibi olması gerektiğini öğretiyor. Demek ki ne mutlaka kazanılır ne de mutlaka helâk olur. Önce dinlemeyip tanıklara muhtaç olan yahut onları da dinlemeyip kiliseye götürülen kişinin başına ne geleceğini Tanrı bilir. Biz hüküm vermeyiz; “Yargılanmamak için yargılamayın” ve “Rab gelene dek vaktinden önce hiçbir şeyi yargılamayın; o karanlıkta gizli olanları aydınlatacak ve yüreklerdeki amaçları açığa çıkaracaktır” sözleri uyarınca.
Daha küçük günah işleyenlere karşı sert görünen bu kural için şöyle denebilir: Art arda iki kez dinlemeyenin üçüncüde dinlemesi ve bu sayede putperest ve vergici gibi olmaktan kurtulması, bütün kilisenin önünde uyarılmaya gerek kalmaması mümkün değil midir? Çünkü “Böylece göklerdeki Babamın önünde, bu küçüklerden birinin helâk olması istenmez” sözünü hatırlamak gerekir. Mademki “herkes bedendeyken yaptıklarının, iyi ya da kötü, karşılığını almak için hepimiz Mesih'in yargı kürsüsü önüne çıkmalıyız”, insan gücü yettiğince elinden geleni yapmalıdır ki bedendeyken yapılmış pek çok kötü iş için karşılık almasın, yaptığı bütün kötü şeylerin karşılığını alacak olsa bile; daha çok iyilik için ödül almaya gayret etmelidir. “Hangi ölçekle” ölçersek, “bize de o ölçekle ölçülecek” ve “ellerimizin işlerine göre başımıza gelecektir.” Günah işleyenler Rab'bin elinden günahlarının sınırsız katını değil, iki ya da yedi katını alacaklardır; bazen de birine “ellerinin işlerine göre” değil, yaptığından çok verilir. Yeşaya'nın öğrettiği gibi Yeruşalim “Rab'bin elinden günahlarının iki katını almıştır”; İsrail'in komşuları ise, kim olurlarsa olsunlar, Mezmurlar'da söylendiği üzere yedi katını alacaklardır: “Rab, sana sövdükleri sövgüyü komşularımızın koynuna yedi kat ödet.” Başka karşılık verme biçimleri de bulunabilir. Bunları anlarsak, ne kadar günah işlemiş olursak olalım tövbe etmenin yararlı olduğunu biliriz; hem daha çok şey için cezalandırılmayalım, hem de birinin önceden sayısız yanılgısı olsa bile sonradan yaptığı iyiliklerden bir umudu kalsın. Birine kötülüklerinin sayılması, kötülüklerden sonra yaptığı iyiliklerin ise hiç yarar sağlamaması saçma olurdu. Hezekiel'deki sözleri dikkatle inceleyenler bunu orada da öğrenebilir.
Ἐὰν <δὲ> ἁμάρτῃ ὁ ἀδελφός σου, ὕπαγε ἔλεγξον 30 αὐτὸν μεταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ Μόμου (18, 15[—18]). Ὁ μὲν ἐπερειςάμενος τῇ λέξει <καὶ Τὴν> ὑπερβάλλουσαν τοῦ Ἱησοῦ φιλανθρωπίαν παριστὰς φήσει ὅτι, τῶν ῥητῶν διαφορὰν ἁμαρτημάτων οὐχ ὑποβαλλόντων, περισςὸν ποίησουσι καὶ παρὰ τὴν χρηστότητα τοῦ Ἰησοῦ Οἱ προσυπακούοντες ἐπὶ τῶν ἐλατΤόνων < μόνων> ἁμαρτημάτων ταῦτα Χώραν ἔχειν λέγεσθαι. ἄλλος δέ τις καὶ τῇ λέξει ἐπερειδόμενος καὶ μὴ ἔξωθεν προσυπακούειν θέλων ταῦτα μὴ περὶ παντὸς ἁμαρτήματος λέγεσθαι φήσει, ὅτι ὁ τὰ μεγάλα ἐκεῖνα ἀμαρτάνων οὐδὲ ἀδελφός ἐστιν, ἀλλ’ (εἰ ἄρα) ἀδελφὸς ἀνομαζόμενος, ὥς φησιν ὁ ἀπόστοος· »ἐὰν [δέ] τις ἀδελφὸς ἀνομαζόμενος ᾖ πόρνος ἢ πλεονέκτης ἢ εἰδωλολάτρης (καὶ τὰ ἑξῆς) τῷ τοιούτῳ μηδὲ συνεΣθίειν«. Οὐδεὶς γὰρ εἰδωλολάτρης ἀδελφὸς οὐδὲ πόρνος οὐδὲ πλεονέκτης· εἰ γὰρ ἔχει τι τούτων, δοκῶν φορεῖν τὸ Χριστοῦ ὄνομα »ἀδελφὸς ὀνομαζόμενος« ἀλλ’ οὐκ ἀδελΦὸς ἐνδίκως ἂν λέγοιτο. ὥσ περ οὖν Φανταςίᾳ τῆς εἰς ὐπερβολὴν Κ<χρηστόΤητος> Χριστοῦ ἐπιτριβῆς ἀφορμὰς Παρεῖχεν ὁ ἐπὶ παντὸς ἁμαρτήματος Λέγων τὰ τοιαῦτα εἰρῆσθαι, Κἂν φόνος ᾖ τὸ ἁμάρτημα ἢ φαρμαΚία ἢ παιδοφθορία ἤ τι τῶν τηλικούτων, Οὕτως ἐκ τοῦ ἐναντίου ὁ τὸν ἀδελφὸν Διαστειλάμενος ἀπὸ τοῦ ἀνομαζοΜένου ἀδελφοῦ Διδάξαι ἂν τὸν ἐπ’ ἐλάττοσι τῶν ἀνθρωπίνων ἁμαρτημάτων μὴ ἐπιΣτρέφοντα μετὰ τὸν ἔλεγχον ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην λογισθῆναι ἐπὶ ἁμαρτήμασι τοῖς »μὴ πρὸς θάνατον« ἢ (ὡς ὠνόμασεν ἐν Ἀριθμοῖς ὁ Νόμος) τοῖς μὴ θανατηφόροις· ὅπερ Δόξαι ἂν ὠμότερον τυγχάνειν. Οὐ Γὰρ οἶμαι ταχέως εὑπεθήσεσθαί τινα τὸν μὴ τρὶς ἐπὶ τῷ αὐτῷ εἴδει τῆς ἁμαρτίας ἐλεγχθέντα, φέρ’ εἰπεῖν λοιδορίᾳ (καθ’ ἣν οἱ λοιδοροῦντες δυσφημοῦσι τοὺς πέλας) ἤτοι φυσιώσει ἢ πολυποςίᾳ ἢ λόγῳ ψευδεῖ καὶ ἀργῷ, ἤ τινι Τῶν ἐν τοῖς πολλοῖς. Ζητήσεις οὖν, μήποτε λανθάΝει τις κατὰ τὸν τόπον τήρησις καὶ Τοὺς φανταςίᾳ τῆς τοῦ λόγου χρηΣτότητος καὶ πρὸς τοὺς τὰ μέγιστα ἡμαρτηκότας τὸ συγγνωμονικὸν δικόντας, καὶ τοὺς ἐπὶ τοῖς ἐλαχίστοις διδάσκοντας λογίζεσθαι <καὶ διὰ τοῦΤο εὐξέως> ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην Τὸν μετὰ <τὸ ἐλεγχθῆναι δὶς ἢ> τρὶς Τὰ βραχύτερα ἡμαρτηκότα ἀλλότριον ποιοῦντας τῆς ἐκκληςίας. Τὸ δὲ λανθάνον ἑκατέρους τοιοῦτόν Μοι φαίνεται· τὸ ἐκέρδησας τὸν ἐδελφόν σου ἐπὶ τοῦ μόνου ἀκούσαντος τάξας ὁ λόγος, οὐκέτι αὐτὸ ἔθηκεν ἐπὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον Πταίσαντος καὶ ἐλεγχθέντος, ἀλλ’ ὡσπερεὶ μετέωρον εἴασε τὸ ἀνάλογον τῷ ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου δεχθηςόμενον περὶ τοῦ δεύτερον ἢ τρίτον ἐλεγχθέντος. Οὐ Πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται ἢ πληγὰς λήψεται. Καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι· ἐπιμελῶς τῷ πρώτῳ μὲν λέγοντι· ἐάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου· τῷ δὲ Δευτέρῳ κατὰ τὴν λέξιν τόπῳ φάσΚοντι· ἐὰν δὲ μὴ ἀκούσῃ, παΡάλαβε μετὰ σεαυτοῦ ἕνα ἢ Δύο, ἵνα ἐπὶ στόματος δύο ἢ τριῶν μαρτύρων σταθήσεται Πᾶν ῥῆμα. Τί οὖν μετὰ τὸ σταθῆναι πᾶν ῥῆμα ἐπὶ δύο ἢ τριῶν μαρτύρων ἔσται τῷ τὸ δεύτερον νουθετηθέντι, ἡμῖν ἐννοεῖν καταλέλοιπε. Καὶ πάλιν ἐὰν παρακούσῃ αὐ- τῶν, δῆλον δ᾿ ὅτι τῶν παραληφθέντων μαρτύρων, εἰπὸν (φησὶ) τῇ ἐκκλησίᾳ· καὶ οὐκ εἶπε τί πείσεται, ἐὰν μὴ ἀκούσῃ τῆς ἐκκλησίας, ἀλλ᾿ ἐδίδαξεν ὅτι ἐὰν τῆς ἐκκλησίας παρακούσῃ, δεῖ αὐτὸν εἶναι τῷ τρὶς νονθετήσαντι καὶ μὴ ἀκουσθέντι πρὸς] τὸ λοιπὸν ὡς τὸν ἐθνικὸν καὶ τὸν τελώνην. οὐ πάντως οὖν κερδαίνεται οὐδὲ πάντως ἀπολεῖται, ἀλλ᾿ ὅ τί ποτε πείσεται ὁ τὸ πρότερον μὲν μὴ ἀκούσας μαρτύρων δὲ δεηθείς, ἢ καὶ ὁ τούτων παρακούσας ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν δὲ ἀχθείς, ὁ θεὸς ἂν εἰδείη. ἡμεῖς γὰρ οὐκ ἀποφαινόμεθα κατὰ τὸ »μὴ κρίνετε, ἵνα μὴ κριθῆτε« <καὶ τὸ »μὴ πρὸ καιροῦ τι κρίνετε>, ἔως ἂν ἔλθῃ ὁ κύριος, ὃς καὶ φωτίσει τὰ κρυπτὰ τοῦ σκότους, καὶ φανερώσει τὰς βουλὰς τῶν καρδιῶν«. Πρὸς δὲ τὸ δοκοῦν σκληρὸν πρὸς τοὺς τὰ ἐλάττονα ἡμαρτηκότας εἴποι τις ἂν ὅτι οὐκ ἔξεστι, δὶς ἑξῆς μὴ ἀκούσαντα τὸ τρίτον ἀκοῦσαι, ὡς διὰ τοῦτο μηκέτι εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην καὶ μηκέτι δεηθῆναι τοῦ ἐπὶ πάσης τῆς ἐκκλησίας ἐλέγχου; δεῖ γὰρ μεμνῆσθαι τοῦ »οὕτως οὐκ ἔστι θέλημα ἔμπροσθεν τοῦ πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἵνα ἀπόληται εἶς τῶν μικρῶν τούτων«. καὶ γὰρ εἴπερ δεῖ »τοὺς πάντας ἡμᾶς« παραστῆναι »ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἃ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον«, χρὴ ὅση δύναμις τὰ παρ᾿ αὑτὸν ποιεῖν, ἵνα μὴ περὶ πλειόνων κομίσηται φαύλων διὰ τοῦ σώματος πεπραγμένων, κἂν μέλλῃ περὶ πάντων ὧν ἐποίησε χειρόνων ἀπολαμβάνειν· φιλοτιμητέον δὲ περὶ πλειόνων εὐτοιιῶν μισθὸν κομίσασθαι. ἐπὶ »ᾧ μέτρῳ« μετροῦμεν. »ἀντιμετρηθήσεται« ἡμῖν καὶ »κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν ἡμῶν συμβήσεται« ἡμῖν. καὶ οὐκ ἀπειροπλάσια μέν, ἤτοι δὲ διπλάσια ἢ ἑπταπλάσια λήψονται οἱ ἡμαρτηκότες ἐκ χειρὸς κυρίου τὰ ἁμαρτήματα, <ἔστι δὲ> ὅταν μὴ [καὶ] »κατὰ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν« τινι ἀποδιδωῶται, ἀλλὰ πλείονα ὧν πεποίηκεν· Ἱερουσαλὴμ μὲν γάρ, ὡς ὁ Ἡσαΐας ἐδίδαξεν, »ἐδέξατο ἐκ χειρὸς κυρίου διπλὰ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῆς«, οἱ δὲ γείτονες τοῦ Ἰσραὴλ (οἵτινές ποτ᾿ ἂν ὦσιν) ἑπταπλάσια λήψονται κατὰ τὸ ἐν Ψαλμοῖς οὕτως εἰρημένον· »ἀπόδος τοῖς γείτοσιν ἡμῶν ἑπταπλαςίονα εἰς τὸν κόλπον αὐτῶν, τὸν ὀνειδισμὸν αὐτῶν ὃν ὠνείδιςάν σε, κύριε«. καὶ ἄλλοι ἂν εὑρεθεῖεν τρόποι τῆς ἀνταποδόσεως, οὓς ἐὰν νοῶμεν, εἰσόμεθα ὅτι λυσιτελεῖ μεθ᾿ ὁποσαοῦν ἁμαρτήματα μετανοεῖν, ἵνα πρὸς τῷ μὴ περὶ πλειόνων κολάζεσθαι ἡμᾶς καὶ περὶ ἀγαθῶν ἐλπίς τις ἡμῖν ὕστερόν ποτε τῶν πεπραγμένον ἀπολειφθῇ, κἂν πρὸ αὐτῶν μυρία ὅσα ἐπταισμένα τινὶ ᾖ· ἄτοπον γὰρ τὰ μὲν χείρονα λογισθῆναί τινι τὰ δὲ μετὰ τὰ χείρονα κρείττονα μηδὲν ὠφελεῖν, ἅπερ καὶ ἀπὸ τοῦ Ἰεζεκιὴλ τοῖς ἐπιμελῶς τηροῦσι τὰ περὶ τῶν τοιούτων ῥητὰ ἔστι μαθεῖν.
13.31Bana kalırsa, üç kez öğütlendikten sonra putperest ve vergici gibi olmasına hükmedilen hakkındaki sözün ardından Size doğrusunu söylerim (yani birinin putperest ve vergici gibi olmasına hükmedenlere) yeryüzünde her ne bağlarsanız ve devamının gelmesi yerindedir. Çünkü üç kez öğütleyip dinlenmeyen kişi, putperest ve vergici gibi olmasına hükmedileni haklı olarak bağlamıştır. Bu yüzden böylesi tarafından bağlanmış ve hükmedilmiş kişi bağlı kalır; gökteki hiç kimse onu bağlayanın hükmünü bozmaz. Aynı şekilde, bir kez öğütlenip kazanılmayı hak edecek şeyler yapan, kendisini kazananın öğüdüyle çözülen ve artık öğütlendiği günahlarının “iplerine” bağlı olmayan kişi, göklerdekiler tarafından da haklı olarak çözülmüş sayılacaktır.
Ama yukarıda yalnız Petrus'a verilmiş olanların, burada görüldüğü kadarıyla, günah işleyenlere üç öğüdü yönelten herkese de verildiği anlaşılıyor; öyle ki dinlenmezlerse, putperest ve vergici gibi olmasına hükmedilen kişiyi yeryüzünde bağlasınlar ve o gökte de bağlanmış olsun. Fakat Petrus ile kardeşlerini üç kez öğütleyenler için ortak bir şey söylenmiş olsa da Petrus'un üç kez öğütleyenlere göre ayrıcalıklı bir şeye sahip olması gerekiyordu; bu yüzden Yeryüzünde her ne bağlarsanız ve devamından önce özellikle Petrus için “Sana göklerin krallığının anahtarlarını vereceğim, yeryüzünde her ne bağlarsan göklerde bağlanmış olacak, yeryüzünde her ne çözersen göklerde çözülmüş olacak” denmiştir.
Gerçekten de İncil yazılarına dikkatle bakarsak, burada da, Petrus'la kardeşlerini üç kez öğütleyenler için ortak görünen bu sözlerde, Petrus'a söylenenlerin ikinciler karşısında büyük bir fark ve üstünlük taşıdığını görürüz. Çünkü Petrus'un bir göğün değil, birçok göğün “anahtarlarını” almış olması, yeryüzünde her ne bağlarsa bunun yalnız bir gökte değil bütün göklerde bağlanmış olması az bir fark değildir. Yeryüzünde bağlayan ve çözen çoklar içinse söz öyle söylenmiştir ki bunlar, Petrus'ta olduğu gibi “göklerde” değil, tek gökte bağlanıp çözülmüş olur; çünkü onlar Petrus gibi bütün “göklerde” bağlayıp çözecek güce sahip değildir. Bağlayan ne kadar üstünse, bağlanan da o kadar çok gökte bağlanmıştır; çözen ne kadar üstünse, çözülen de o kadar mesuttur, çünkü onun çözülmesi göklerin her yerinde geçerlidir.
Καλῶς δέ μοι δοκεῖ συνῆφθαι τῷ μετὰ τὸ τρὶς νενουθετῆσθαι κριθέντι εἶναι ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης τὸ ἀμὴν λέγω ὑμῖν (δηλονότι τοῖς κρίνασιν εἶναί τινα ὡς ὁ ἐθνικὸς καὶ ὁ τελώνης), ὅσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς καὶ τὰ ἑξῆς. δικαίως γὰρ ἔδησεν ὁ τρὶς νουθετήσας καὶ μὴ ἀκουσθεὶς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην. διόπερ ὁ τοιοῦτος δεδεμένος καὶ δεδικασμένος ὑπὸ τοῦ τοιουδὶ μένει δεδεμένος, οὐδενὸς τῶν ἐν οὐρανῷ ἀναλύοντος τοῦ δεδεκότος αὐτὸν τὴν ψῆφον. οὕτω δὲ καὶ ὁ ἅπαξ νουθετηθεὶς ἄξια ποιήσας τοῦ κερδηθῆναι, λυθεὶς διὰ τῆς νουθεσίας <τοῦ> κερδήσαντος αὐτὸν καὶ μηκέτι »σειραῖς τῶν ἁμαρτιῶν« ἑαυτοῦ περὶ ὧν ἐνουθετήθη δεδεμένος, λελυμένος κριθήσεται <δικαίως καὶ> ὑπὸ τῶν ἐν οὐρανοῖς. πλὴ τὰ ἐν τοῖς ἀνωτέρω μόνῳ τῷ Πέτρῳ δεδομένα ἔοικε δηλοῦσθαι δεδωκέναι πᾶσι τοῖς τὰς τρεῖς νουθεσίας προσαγαγοῦσι πᾶσι τοῖς ἡμαρτηκόσιν, ἵν᾿, ἐὰν μὴ ἀκουσθῶσιν, δήσωσιν ἐπὶ γῆς τὸν κριθέντα εἶναι ὡς ἐθνικὸν καὶ τελώνην ὡς δεδεμένου τοῦ τοιούτου ἐν τῷ οὐρανῷ. ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἐχρῆν, εἰ καὶ κοινόν τι ἐπὶ τοῦ Πέτρου καὶ τῶν νουθετησάντων τρὶς τοὺς ἀδελφοὺς λέλεκται, ἐξαίρετόν <τι> ἔχειν τὸν Πέτρον παρὰ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας, ἰδίᾳ τοῦτο προτέτακται ἐπὶ τοῦ Πέτρου τὸ »δώσω σοι τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν<, καὶ ὃ ἐὰν δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται δεδεμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς, καὶ ὃ ἐὰν λύσῃς ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται λελυμένον ἐν τοῖς οὐρανοῖς«> τοῦ καὶ ὅσα ἐὰν δήσητε ἐπὶ τῆς γῆς καὶ τὰ ἑξῆς. καίτοιγε εἰ ἐπιμελῶς προςέχομεν τοῖς εὐαγγελικοῖς γράμμασι, καὶ ἐν τούτοις εὕροιμεν ἂν καὶ κατὰ ταῦτα, τὰ δοκοῦντα εἶναι κοινὰ πρὸς τὸν Πέτρον καὶ τοὺς τρὶς νουθετήσαντας τοὺς ἀδελφούς, πολλὴν διαφορὰν καὶ ὑπεροχὴν ἐκ τῶν πρὸς τὸν Πέτρον εἰρημένων παρὰ τοὺς δευτέρους. οὐ γὰρ ὀλίγη διαφορὰ τὸν Πέτρον εἰληφέναι τὰς »κλεῖδας« οὐχ ἑνὸς οὐρανοῦ ἀλλὰ πλειόνων, [καὶ] ἵνα, ὅσα ἐὰν δήσῃ »ἐπὶ τῆς γῆς«, ᾖ δεδεμένα οὐκ ἐν ἑνὶ <μόνον> οὐρανῷ ἀλλ᾿ ἐν πᾶσιν οὐρανοῖς, πρὸς τοὺς πολλοὺς <δὲ ὄντας> δέοντας ἐπὶ τῆς γῆς καὶ λύοντας ἐπὶ τῆς γῆς <οὕτω λέγεσθαι>, ὥστε ταῦτα δεδέσθαι καὶ λελύσθαι οὐκ ἐν »οὐρανοῖς«, ὡς ἐπὶ Πέτρου, ἀλλ᾿ ἐν οὐρανῷ ἑνί· οὐ γὰρ διαβαίνουσι τῇ δυνάμει, ὡς Πέτρος, ἵνα δήσωσιν ἢ λύσωσιν ἐν πᾶσιν »οὐρανοῖς«. ὅσῳ οὖν βελτίων ὁ δεσμεύων, <τοσοῦτον ὁ δεδεμένος πλεῖον ἢ ἐν ἑνὶ οὐρανῷ δέδεται, καὶ ὅσῳ βελτίων ὁ λύων> τοσοῦτον μακαριώτερος ὁ λελυμένος, ὡς πανταχοῦ τῶν οὐρανῶν εἶναι αὐτοῦ τὸ λελύσθαι.