İçeriğe geç
Matta İncili Şerhi, 12–17. Kitaplar

Origenes · Matta İncili Şerhi, 12–17. Kitaplar

12. Kitap

girişOrigenes'in Matta'ya Göre İncil Üzerine Şerhleri, 12. kitap.

giriş

Τῶν εἰς τὸ κατὰ Ματθαῖον 〈εὐαγγέλιον〉 ἐξηγητικῶν Ὠριγένους τόμος ιβ΄.

12.1“Ferisiler ve Sadukiler yanına gelip onu sınamak için kendilerine gökten bir alamet göstermesini istediler” (Matta 16, 1–4).

En zorunlu öğretiler konusunda birbirleriyle anlaşmazlık içinde olan Sadukiler ve Ferisiler, İsa'yı sınamak için birleşirler. Oysa Ferisiler ölülerin dirilişini savunur ve gelecek bir çağ olduğunu umarlar; Sadukiler ise bu hayattan sonra insanı bekleyen hiçbir şey tanımazlar, ister aretē yolunda ilerlemiş olsun ister kötülüğün sınırlarından çıkmaya hiç çalışmamış olsun. Buna benzer bir şey, Luka'nın yazdığına göre, Hirodes ile Pilatus'un İsa'yı öldürmek için birbirleriyle dost olmasında görülür. Belki aralarındaki çatışma sürseydi, Hirodes “Çarmıha ger, çarmıha ger!” diyen halka yaranmak için onun öldürülmesini istemezdi; Pilatus da zaten İsa'yı salıvermeye biraz eğilimli olduğundan, Hirodes'e düşmanlığı bu eğilime eklenince onu mahkûm etmezdi. Ama dostluk sanılan şey, Hirodes'i İsa aleyhindeki talebinde Pilatus karşısında daha güçlü kıldı; Pilatus da belki yeni dostluk yüzünden Hirodes'e ve bütün Yahudi ulusuna hoş görünecek bir şey yapmak istiyordu.

Bugün de hayatta, gerek Yunan felsefesinde gerek başka öğretilerde birbirine en aykırı görüşleri taşıyanların, İsa'nın öğrencilerindeki Mesih'i alaya almak ve onunla savaşmak için anlaşmış göründüklerini sık sık görmek mümkündür. Sanırım buradan şunu görmeye de geçebiliriz: Karşıt güçler aralarında anlaşmazlık içinde olsalar bile (Firavun'un Nebukadnetsar'la, Habeş kralı Tirhaka'nın Asur kralı Sanherib'le olduğu gibi), belki İsa'ya ve onun halkına karşı bazen anlaşırlar. “Dünya krallarının saf tutması, yöneticilerin bir araya toplanması” da belki böyledir: Önceden hiç uzlaşmayan bu kimseler, “Rab'be ve onun Mesih'ine karşı” düzen kurup “yücelik Rabbi”ni öldürmek için birleşmişlerdir.

12.1

Καὶ προσελθόντες Σαδδουκαῖοι καὶ Φαρισαῖοι, πειράζοντες ἐπηρώτων αὐτὸν σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς (16,1 [ —4]). Οἱ πρὸς ἀλλήλους διαφωνοῦντες περὶ τῶν ἀναγκαιοτάτων δογμάτων Σαδδουκαῖοι καὶ Φαρισαῖοι — πρεσβεύουσι γὰρ οἱ μὲν Φαρισαῖοι τὴν τῶν νεκρῶν ἀνάστασιν ἐλπίζοντες εἶναί τινα μέλλοντα αἰῶνα, οἱ δέ Σαδδουκαῖοι οὐδέν ἴσασι μετὰ τὸν βίον τοῦτον ἀνθρώπῳ ἀποκείμενον, ἤτοι ὡς ἐπ᾿ ἀρετὴν προκόψαντι ἢ μηδὲ τὴν ἀρχῆν ἐπιτηδεύσαντι ἐξελ- θεῖν τῶν τῆς κακίας ὅρων — οὗτοι, ἵνα πειράσωσι τὸν Ἰησοῦν, ὁμονοοῦσιν. ὅμοιον δέ <τι> τούτων γεγένηται, ὡς ὁ Λουκᾶς ἀνέγραψε, Ἡρώδην καὶ Πιλᾶτον γενομένους ἀλλήλοις φίλους, ἵνα τὸν Ἰησοῦν ἀποκτείνωσι· τάχα γὰρ ἡ μέν πρὸς ἀλλήλους αὐτῶν μάχη ἐποίησεν ἄν τὸν μὲν Ἡρώδην μὴ εἰς χάριν τοῦ λέγοντος λαοῦ »σταύρου σταύρου αὐτὸν« ἀξιοῦν αὐτὸν ἀναιρεθῆναι, τὸν δὲ Πιλᾶτον ῥοπήν τινα ἔχοντα τὴν ὑπὲρ τοῦ <ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν〉 μὴ ἄν αὐτὸν καταδεδικάσθαι, τῆς πρὸς Ἡρώδην ἔχθρας τῇ πρὸς τὸ ἀπολῦσαι τὸν Ἰησοῦν προϋπαρχούσῃ ῥοπῇ. ἡ δέ νομιζομένη φιλία τὸν Ἡρώδην ἰσχυρότερον πρὸς τὴν κατὰ τοῦ Ἰησοῦ ἀξίωσιν πεποίηκε παρὰ Πιλᾶτον, βουλόμενον τάχα καὶ διὰ τὴν νεαρὰν φιλίαν κεχαρισμένον τι τῷ Ἡρώδη καὶ παντὶ τῷ Ἰουδαίων ἔθνει ποιῆσαι. Πολλάκις δὲ καὶ νῦν ὁρᾶν ἔστιν ἐν τῷ βίω̣ καὶ τοὺς διαφωνότατα δόγματα εἴτε ἐν τῇ Ἑλλήνων φιλοσοφίᾳ εἴτε καὶ ἐν ἄλλοις λόγοις ἔχοντας ὁμονοεῖν δοκοῦντας, ἵνα χλευάζωσι καὶ προσπολεμῶσι τῷ ἐν τοῖς μαθηταῖς Ἰησοῦ Χριστῷ. ἀπὸ τούτων δ’ οἶμαι) ἔστι διαβῆναι τῷ λόγῳ ἐΠὶ τὸ ἰδεῖν, ὅτι μήποτε καὶ τῶν ἀντικειμένων ἐνεργειῶν διαφωνίαν πρὸς ἀλλήλας ἐχουσῶν, ὡς Φαραὼ πρὸς Ναβουχοδονόσορ καὶ Θαραθὰ βασιλέως λἰθιόπων πρὸς Σεναχηρεὶμ βασιλέα Ἀσσυρίων, γίνεταί ποτε συμφωνία κατὰ τοῦ Ἰησοῦ καὶ τοῦ λαοῦ αὐτοῦ, οὕτως τάχα καὶ »παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς κοὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτό«, οὐδαμῶς πρότερον ἀλλήλοις ὁμονοοῦντες, ἵνα σκοπήσαντες »κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ χριστοῦ αὐτοῦ« »τὸν κύριον τῆς δόξης« ἀποκτείνωσιν.

12.2Bu noktaya, dirilme konusunda anlaşmazlık içinde olup Kurtarıcımızı sınamak ve gökten bir alamet göstermesini istemek için adeta anlaşmış olarak birlikte gelen Ferisiler ve Sadukiler yüzünden geldik. Çünkü Kurtarıcımızın “halk arasında” her hastalığı ve her illeti iyileştirerek gösterdiği harikalarla ve birçoklarının bildiği öteki olağanüstü işlerle yetinmiyor, kendilerine gökten de bir alamet göstermesini istiyorlardı. Tahminimce yeryüzündeki alametlerin Tanrı'dan olmayabileceğinden kuşkulanıyorlardı (nitekim İsa'nın cinleri “cinlerin reisi Beelzebul aracılığıyla kovduğunu” söylemekten çekinmediler), ama gökten gelen bir alametin Beelzebul'dan ya da kötü bir kuvvetten gelemeyeceğini düşünüyorlardı. Oysa hem yerdeki hem de gökten gelen alametler konusunda yanılıyorlardı; çünkü işinin ehli sarraflar değillerdi ve etkide bulunan ruhlardan hangilerinin Tanrı'dan, hangilerinin ondan uzaklaşmış olduğunu ayırt etmeyi bilmiyorlardı.

Bilmeleri gerekirdi ki Musa zamanında Mısır'a karşı gösterilen harikaların çoğu gökten gelmediği hâlde açıkça Tanrı'dandı; Eyüp'ün koyunları üzerine düşen “gökten ateş” ise Tanrı'dan değildi. O ateş, Eyüp'ün hayvanlarını “tutsak edenleri” ve onlara karşı atlılardan “üç bölük” oluşturanları gönderene aitti. Sanırım Yeşaya'da da Ahaz'a “Tanrın Rab'den kendine derinlerde ya da yükseklerde bir alamet iste” denmesi, alametlerin hem yerden hem gökten gösterilebilmesinden ötürüdür; gerçek olanlar Tanrı'dan, “her türlü kudret, alamet ve yalan harikalarla” gelenler ise kötü olandandır. Derinlerdeki ve yükseklerdeki alametlerden bazıları “Tanrın Rab'den” olmasaydı, bu söz söylenmezdi. Bu yorumun “Tanrın Rab'den kendine bir alamet iste” sözünü zorladığını düşünecek olanlar çıkacağını iyi biliyorum. Ama Elçi'nin “günah adamı”, “mahvolma oğlu” hakkında söylediğine dikkat et: O, “her türlü kudret, alamet ve yalan harikalarla, mahvolanlar için her türlü haksızlık aldatmacasıyla” görünecek, hakikatin bütün harikalarını taklit edecektir. Mısır'ın büyücüleri ve sihirbazları, “günah adamı”ndan ve “mahvolma oğlu”ndan aşağı oldukları hâlde, hakikatin bazı kudretlerini, alametlerini ve harikalarını taklit etmiş, gerçek olanlara inanılmasın diye yalanın işlerini yapmışlardı; sanırım günah adamı da aynı biçimde alametleri ve kudretleri taklit edecektir.

Belki Ferisiler de (Sadukilerin de öyle olup olmadığını soruşturuyorum), onun hakkındaki kehanetler yüzünden bundan kuşkulanarak, sınamak için İsa'dan kendilerine gökten bir alamet göstermesini istiyorlardı. Onların bundan kuşkulandığını söylemezsek, İsa'nın yaptığı harikalar karşısında kaskatı kalmalarını, olan bitenin olağanüstülüğü karşısında utanmamalarını nasıl açıklayacağız? Biri, Ferisilere ve Sadukilere savunma imkânı verdiğimizi düşünürse (çünkü bir yerde cinlerin İsa tarafından “Beelzebul aracılığıyla” kovulduğunu söylüyor, başka bir yerde İsa'yı sınayarak gökten bir alamet istiyorlar), bilsin ki İsa'nın olağanüstü işlerine iman etmemeleri için inandırıcı görünen bir şeye kapıldıklarını söylüyoruz, ama bu onları bağışlanabilir kılmaz. Çünkü peygamberlerin sözlerinin İsa'nın eylemlerinde gerçekleştiğini görmüyorlardı; oysa kötü bir kuvvet bu eylemleri hiçbir biçimde taklit edemezdi. Bedenden çıkmış bir psykhē'yi geri döndürmek, öyle ki çoktan kokmuş, dört gündür mezarda yatan biri mezardan çıksın, ancak Baba'dan “İnsanı suretimizde ve benzerliğimizde yapalım” sözünü duyanın işiydi. Rüzgârlara buyurmak ve denizin azgınlığını bir sözle durdurmak da, denizin ve rüzgârların da dahil “her şeyin kendisi aracılığıyla” var olduğu kişiden başkasının işi değildi. Ayrıca kanun ve peygamberlerle uyum içinde Yaratan'ın sevgisine çağıran, dürtüleri dizginleyen, huyları dindarlığa göre biçimlendiren öğreti, görebilenlere, bunca şeyi yapanın “gerçekten Tanrı'nın Oğlu” olduğundan başka ne gösteriyordu? Bunlar üzerine Yahya'nın öğrencilerine de şöyle demiştir: “Gidip gördüklerinizi ve duyduklarınızı Yahya'ya bildirin: Körler görüyor” ve devamı.

12.2

Ἐπὶ ταῦτα δέ τῷ λόγῳ ἐληλύθαμεν διὰ τοὺς ἅμα προσελθόντας τῷ Ἰησοῦ Φαρισαίους καὶ Σαδδουκαίους, τοὺς ἐν τοῖς περὶ ἀναστάσεως διαφωνοῦντας, καὶ οἱονεὶ συμφωνήσαντας διὰ τὸ πειράσαι τόν σωτῆρα ἡμῶν καὶ ἐπερωτῆσαι αὐτὸν σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς. οὐ γὰρ ἀρκούμενοι τοῖς ἐν ταῖς ἰάσεσι πάσης νόσου καὶ πάσης μαλακίας »ἐν τῷ λαῷ« τεραστίοις καὶ τοῖς ἄλλοις παραδόξοις, ὅ ἐν γνώσει πολλῶν πεποιήκει ὁ σωτὴρ ἡμῶν, ἠβούλοντο αὐτὸν ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς καὶ ἐξ οὐρανοῦ σημεῖον. καὶ στοχάζομαι ὅτι ὑπενόουν μὲν τὰ ἐπὶ γῆς σημεῖα, ὡς δυνάμενα κοὶ μὴ ἐκ θεοῦ εἶναι οὐκ ὤκνησαν γοῦν λέγειν ὅτι »ἐν Βεελζεβοὺλ ἄρχοντι τῶν δαιμονίων ἐκβάλλει τὰ δαιμόνια« ὁ Ἰησοῦς), ἐδόκει δ’ αὐτοῖς μὴ δύνασθαι ἐξ οὐρανοῦ σημεῖον ἀπὸ Βεελζεβοὺλ ἤ τινος πονηρᾶς γίνεσθαι δυνάμεως. ἡμάρτανον δέ περὶ ἀμφοτέρων , τῶν τε ἐπὶ γῆς καὶ τῶν ἐξ οὐρανοῦ σημείων, μὴ δόκιμοι πραπεζῖται μηδέ ἐπιστάμενοι διακρίνειν πνεύματα ἐνεργοῦντα, ποῖα μέν ἀπὸ τοῦ θεοῦ ἐστι ποῖα δὲ ἀφεστηκότα αὐτοῦ. καὶ ἐχρῆν αὐτοὺς εἰδέναι ὅτι καὶ τὰ πολλὰ τῶν ἐπὶ Μωσέως κατὰ τῆς Αἰγύπτου τεραστίων, οὐκ ὄντα ἐξ οὐρανοῦ, σαφῶς ἦν τοῦ θεοῦ, καὶ τὸ πεσὸν »πῦρ ἐξ οὐρανοῦ« ἐπὶ τὰ πρόβατα τοῦ Ἰὼβ οὐκ ἦν ἀπὸ τοῦ θεοῦ· τοῦ αὐτοῦ γὰρ ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἦν, οὗ ἦσαν καὶ οἶ αἰχμαλωτεύσαντες« καὶ οἱ ποιήσαντες »τρεῖς ἀρχὰς« ἱππέων κατὰ κτηνῶν τοῦ Ἰώβ. οἶμαι δ’ ὅτι καὶ ἐν τῷ Ἡσαΐᾳ, ὡς δυναμένων σημείων δειχθῆναι κοὶ ἀπὸ γῆς καὶ ἀπὸ οὐρανοῦ ὀληθῶν μέν ἐκ θεοῦ, ἐν πάσῃ« δὲ »δυνάμει καὶ σημείοις Λ·οὶ τέρασι ψεύδους« ἀπὸ τοῦ πονηροῦ) λέλεκται τῷ Ἀχάζ · »αἴτησον σεαυτῷ σημεῖον βορὰ κυρίου τοῦ θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕφος« · εἰ γὰρ μὴ ἦν σημεῖα καὶ οὐ »παρὰ κυρίου τοῦ θεοῦ« τινα τῶν εἰς βάθος καὶ τῶν εἰς ὕφος, οὐκ ἄν ἐλέλεκτο τὸ »αἴτησον σεαυτῷ σημεῖον παρὰ κυρίου τοῦ θεοῦ σου εἰς βάθος ἢ εἰς ὕφος«. εὖ οἶδα δὲ ὅτι δόξει τινὶ βίαιον εἶναι τὸ τοιοῦτον τῆς περὶ τοῦ »αἴτησον σεαυτῷ σημεῖον παρὰ κυρίου τοῦ θεοῦ σου« ἐκδοχῆς· ἀλλὰ ἐπίστησον τῷ εἰρημένῳ παρὰ τῷ ἀποστόλῳ περὶ τοῦ ἀνθρώπου τῆς ἁμαρτίας«, τοῦ υἱοῦ »τῆς ἀπωλείας«, ὅτι »ἐν πάσῃ δυνάμει κοὶ σημείοις κοὶ τέρασι ψεύδους καὶ πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις« ἐκεῖνος ἐπιφανεῖται, μιμούμενος πάντα τέρατα τὰ τῆς ἀληθείας. καὶ ὥσπερ οἱ τῶν Αἰγυπτίων ἐπαοιδοὶ καὶ φαρμακοί, ὡς ἐλάττους τοῦ ἀνθρώπου τῆς ἁμαρτίας« καὶ τοῦ υἱοῦ τῆς ἀπωλείας«, δυνάμεις τινὰς ἐμιμήσαντο καὶ σημεῖα καὶ τέρατα τῆς ἀληθείας, ποιοῦντες τὰ τοῦ ψεύδους εἰς τὸ μὴ πιστεύεσθαι τὰ ἀληθῆ, οὕτως οἶμαι τὸν ἄνθρωπον τῆς ἁμαρτίας τὰ *** σημεῖα μιμήσασθαι καὶ τὰς δυνάμεις. Τάχα δέ κοὶ ταῦτα ὑφορώμενοι διὰ τὰς περὶ αὐτοῦ προφητείας οἱ Φαρισαῖοι ζητῶ δ’ εἰ καὶ Σαδδουκαῖοι) πειράζοντες ἐπηρώτων σημεῖον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς τὸν Ἰησοῦν. εἰ δέ μὴ τοῦτο λέγοιμεν αὐτοὺς ὑπονενοηκέναι, τί φήσομεν αὐτοὺς πεπονθέναι πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ γινόμενα τεράστια ἀτέγκτους μένοντας καὶ μὴ δυσωπουμένους τῶν γινομένων τὰ παράδοξα; ἐὰν δέ τις ὑπολαμβάνῃ ἀπολογίας ἡμᾶς ἀφορμὰς δεδωκέναι τοῖς Φαρισαίοις καὶ Σαδδουκαίοις, ὅπου μὲν »ἐν Βεελζεβοὺλ« φάσκουσιν ἐκβεβλῆσθασι ὑπὸ Ἰησοῦ τὰ δαιμόντα, ὅπου δὲ ἐπερωτῶσι μετὰ τοῦ πειράζειν τὸν Ἰησοῦν περὶ σημείου οὐρανίου, ἴστω ὅτι ὑπὸ μέν πιθανότηός φαμεν αὐτοὺς περιεσπᾶσθαι πρὸς τὸ μὴ πιστεῦσαι τοῖς τοῦ Ἰησοῦ παραδόξοις, οὐ μὴν ὥστε καὶ συγγνωστοὺς εἶναι μὴ ἐνορῶντας τοῖς τῶν προφητῶν λόγοις πληρουμένοις ἐν τοῖς πράξεσι τοῦ Ἰησοῦ, ἅς οὐδαμῶς πονηρὰ δύναμις μιμήσασθαι οἵα τε ἦν. ψυχὴν γὰρ ἐξελθοῦσαν ἐπιστρέψαι, ὥστε ἤδη ὄζοντα καὶ τετάρτην ἡμέραν ἄγοντα ἀπὸ τῶν μνημείων ἐξελθεῖν, οὐδενὸς ἦν ἢ τοῦ ἀκούσαντος ἀπὸ τοῦ πατρός· »ποιήσωμεν ἄνθρωπον κοτ’ εἰκόνα καὶ ὁμοίωσιν ἡμετέραν«. ἀλλὰ καὶ ἀνέμοις κελεῦσαι καὶ ὁρμὴν θαλάσσης λόγῳ παῦσαι, οὐδενὸς ἄλλου ἦν ἢ ἐκείνου, »δι᾿ οὗ τὰ πάντα« καὶ αὐτὴ ἡ θάλασσα καὶ οἱ ἄνεμοι γεγόνασιν. ἔτι δὲ καὶ ἡ διδασκαλία ἐπὶ τὴν ἀγάπην τοῦ κτίσαντος προ[σ]καλουμένη συνᾳδόντως νόμῳ καὶ προφήταις καὶ τὰς ὀρμὰς καταστέλλουσα καὶ τὰ ἤθη κατ᾿ εὐσέβειαν μορφοῦσα τί ἄλλο ἐδήλου τοῖς ὀρᾶν δυναμένοις ἢ ὅτι »ἀληθῶς θεοῦ υἱὸς« ἦν ὁ τὰ τοσαῦτα ἐργαζόμενος; ἐφ’ οἶς εἶπε καὶ τοῖς μαθηταῖς τοῦ Ἰωάννου· » πορευθέντες ἀπαγγείλατε Ἰωάννῃ ὅσα εἴδετε καὶ ἠκούσατε · τυφλοὶ ἀναβλέπουσι« καὶ τὰ ἑξῆς.

12.3Bundan sonra, gökten tek bir alamet göstermesi istenen İsa'nın bunu soran Ferisilere ve Sadukilere nasıl cevap verdiğini inceleyelim: “Kötü ve zina eden nesil alamet arıyor; ona peygamber Yunus'un alametinden başka alamet verilmeyecektir.” Sonra da onları bırakıp gitti. Demek ki Yunus'un alameti, onların sorusu bakımından yalnızca bir alamet değil, gökten gelen bir alametti; öyle ki büyük iyiliği sayesinde, kendisini sınayanlara ve gökten alamet arayanlara da bu alameti yine de vermiştir. Çünkü Yunus “balığın karnında üç gün üç gece” kaldığı gibi “İnsanoğlu da yerin bağrında” kalıp sonra oradan kalktıysa, İsa'nın diriliş alametinin gökten başka nereden geldiğini söyleyebiliriz? Hele ki acı çektiği sırada, iyilik ettiği hırsızla birlikte Tanrı'nın cennetine gitmiş, sanırım bundan sonra da “ölüler arasında özgür biri” olarak Hades'e, ölülerin yanına inmiştir. Bana öyle geliyor ki Kurtarıcı kendi alametini Yunus'un alametine bağlıyor; verdiğinin ona benzer bir alamet değil, onun ta kendisi olduğunu söylüyor. Şu söze dikkat et: “Ona peygamber Yunus'un alametinden başka alamet verilmeyecektir.” Demek ki o alamet, bunu gösterdiği için bu alametin kendisiydi. Kendi başına belirsiz olan o alametin çözümü, Kurtarıcı'nın acı çekmesi ve “yerin bağrında üç gün üç gece” kalmasıdır.

Aynı zamanda küllî bir şey de öğreniyoruz: Alamet bir şeye işaret ettiğine göre, ister olmuş bir olayda ister bir buyrukta yazılmış olsun, her alamet gerçekleşecek bir şeyi gösterir. Örneğin Yunus'un günler sonra “balığın” karnından çıkması, Kurtarıcımızın “üç gün üç gece” sonra ölümden dirilmesinin alametiydi; “alamet” denen sünnet de Pavlus'un “Çünkü sünnet biziz” sözünde gösterdiği sünnetin alametiydi. Sen de eski yazılardaki her alametin yeni ahitte neyin örneği olduğunu, yeni ahitte alamet diye anılanın da gelecek çağda ya da alamet gerçekleştikten sonraki nesillerde neyi gösterdiğini araştır.

12.3

Μετὰ Μετὰ ταῦτα κατανοήσωμεν τίνα τρόπον, ἐπερωτηθεὶς περὶ σημείου ἑνός, ἔν’ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ ἐπιδείξῃ τοῖς ἐπερωτήσασι Φαρισαίοις καὶ Σαδδουκαίοις, ἀποκρίνεται καὶ λέγει· γενεὰ Πονηρὰ καὶ μοιχαλὶς σημεῖον ἐπιζητεῖ, καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνὰ τοῦ Προφήτου , ὅτε καὶ καταλιπὼν αὐτοὺς ἀπῆλθε. τὸ σημεῖον δέ ἄρα τοῦ Ἰωνᾶ κατὰ τὴν ἐρώτησιν αὐτῶν οὐχ ἁπλῶς σημεῖον ἦν, ἀλλὰ καὶ ἐξ οὐρανοῦ· ὥστε αὐτὸν καὶ τοῖς πειράζουσι καὶ ἐκπιζητοῦσι σημεῖον ἐξ οὐρανοῦ οὐρανοῦ ἧττον κατὰ τὴν πολλὴν αὐτοῦ ἀγαθότητα δεδωκέναι τὸ σημεῖον. εἰ γὰρ ὡς Ἰωνᾶς ἐποίησεν »ἐν τῇ κοιλίᾳ τοῦ κήτους τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας, οὕτως ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς« καὶ μετὰ τοῦτο ἐνέστη ἀπ αὐτῆς, πόθεν ἄν λέγοιμεν τὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ Ἰησοῦ γεγονέναι σημεῖον ἢ ἀπὸ τοῦ οὐρανοῦ; καὶ μάλιστα ἐπεὶ παρὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους γέγονεν ἅμα τῷ εὐεργετουμένῳ λῃστῇ εἰς τὸν παράδεισον τοῦ θεοῦ, μετὰ τοῦτο οἶμοι) καταβαίνων εἰς ᾅδου πρὸς τοὺς νεκροὺς ὡς »ἐν νεκροῖς ἐλεύθερος«. καὶ δοκεῖ μοι συνάπτειν τὸ ἀφ᾿ ἑαυτοῦ σημεῖον ὁ σωτὴρ τῷ λόγῳ τοῦ κατὰ τὸν Ἰωνᾶν σημείου, λέγο)ν οὐχ ὅμοιον ἐκείνῳ μόνον δίδοσθαι σημεῖον ὑπ᾿ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ ἐκεῖνο. πρόσχες γὰρ τῷ καὶ σημεῖον οὐ δοθήσεται αὐτῇ εἰ μὴ τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ τοῦ προφήτου. οὐκοῦν ἐκεῖνο τοῦτο ἦν τῷ ἐκεῖνο τούτου δηλωτικὸν γεγονέναι, ἵνα ἡ ἐκείνου λύσις τοῦ σημείου ἀσάφειαν αὐτόθεν ἔχοντος τὸ παθεῖν ᾖ τὸν σωτῆρα καὶ »ἐν τῇ καρδίᾳ τῆς γῆς τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας« πεποιηκέναι. ἅμα δὲ καὶ καθολικόν τι μανθάνομεν ὅτι, εἴπερ τὸ σημεῖον σημαίνει τι, ἕκαστον τῶν ἀναγεγραμμένων σημείων εἴτε ὠς ἐν γενομένῃ ἱστορίᾳ εἴτε ὡς <ἐν> ἐντολῇ) δηλωτικόν τινός ἐστιν πληρουμένου · οἶον τὸ σημεῖον Ἰωνᾶ, ἐξιόντος μετὰ μετὰ ἡμέρας ἀπὸ τῆς κοιλίας »τοῦ κήτους«, τῆς τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἦν ἀναστάσεως μετὰ »τρεῖς ἡμέρας καὶ τρεῖς νύκτας« ἀνισταμένου ἀπὸ τῶν νεκρῶν, καὶ ἡ περιτομὴ λεγομένη »σημεῖον« τῆς παρὰ τῷ Παύλῳ δηλουμένης ἐν τῷ · »ἡμεῖς γὰρ ἐσμεν ἡ περιτομή«. ζήτει δέ καὶ σὺ πᾶν τὸ ἐν τοῖς παλαιοῖς γράμμασι σημεῖον τίνος ἐν τῇ καινῇ φῇ τύπος πράγ> ἐστι, καὶ τὸ ἐν καινῇ διαθήκῃ ὀνομασθὲν σημεῖον τίνος ἐστὶν ἢ ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι δηλωτικὸν ἢ καὶ ἐν ταῖς ὕστερον γενεαῖς μετὰ τὸ γεγονέναι τὸ σημεῖον.

12.4Onlara kötü nesil demesi, kötü olandan içlerine geçen keyfiyet yüzündendir (kötülük, isteyerek kötülük yapmaktır). Zina eden demesi ise şundandır: Ferisiler ve Sadukiler, mecazen koca denen hakikatin logos'unu ya da kanununu bırakıp yalanla ve “günahın kanunu”yla zina etmişlerdir. Çünkü iki kanun varsa, biri üyelerimizde “nous'un kanununa karşı savaşan”, öbürü “nous'un kanunu” ise şunu söylemek gerekir: “Nous'un kanunu”, yani “ruhani” kanun, kadının (psykhē'nin) Tanrı tarafından kendisiyle eşleştirildiği kocadır; “Kadın kocaya Tanrı tarafından uygun kılınır” diye yazılmıştır. Öteki kanun ise kendisine boyun eğen ve onun yüzünden zina eden diye anılan psykhē'nin oynaşıdır. Kanunun psykhē'nin kocası olduğunu Pavlus, Romalılara Mektup'ta açıkça gösterir: “Kanun, insan yaşadığı sürece ona hâkimdir; çünkü evli kadın yaşayan kocasına kanunla bağlıdır” ve devamı. Burada şuna dikkat et: Kanun, koca karısına nasıl hâkimse insan yaşadığı sürece ona öyle hâkimdir; “evli kadın” (kanun altındaki psykhē) “yaşayan kocaya” (kanuna) bağlıdır; ama “koca” (kanun) “ölürse”, kadın koca olan kanundan azat edilir.

Kanun, mutluluğa yükselen, artık kanun altında yaşamayıp Mesih gibi davranan kişi için ölür. Mesih, “kanun altındakileri kazanmak için” kanun altındakiler uğruna “kanun altına girdiyse” de, ne kendisi kanun altında kalmış ne de özgürleştirdiklerini kanun altında bırakmıştır. Onları kendisiyle birlikte, kanunun üstündeki ilahi yaşayışa çıkarmıştır; kanun ise daha az yetkin olanlar ve henüz günah işleyenler için günahların bağışlanmasına dair kurbanlar içerir. Günahsız olan ve kanunun kurbanlarına artık muhtaç olmayan kişi, yetkinleşip belki ruhani kanunu da aşarak onun üstündeki Logos'a ulaşmıştır. Logos, bedende yaşayanlar için “beden” olmuştur; “beden bakımından” artık hiç savaşmayanlar ise onu, “başlangıçta Tanrı'nın yanında” olduğu gibi Tanrı Logos olarak seyreder ve o da onlara Baba'yı açıklar.

Demek ki bu yerde üç şey anlaşılmalıdır: Kanun denen kocanın altındaki evli kadın; “koca” olan kanun yaşarken “başka bir kocaya”, bedenin kanununa varan zina eden kadın, yani psykhē; ve ölmüş kocanın kardeşiyle, yani yaşayan ve ölmeyen Logos'la evlenen kadın. Çünkü Logos “ölümden dirildikten sonra bir daha ölmez, ölüm artık ona hâkim değildir”.

Bunları “Koca ölürse, kocanın kanunundan azat edilir”, “Öyleyse koca yaşarken başka bir kocaya varırsa zina eden diye anılır” ve “Koca ölürse kanundan özgür olur, başka bir kocaya varsa da zina eden olmaz” sözleri yüzünden söyledik. “Öyleyse koca yaşarken zina eden diye anılır” sözünü ise, İsa'nın kendisini sınayan ve gökten alamet göstermesini isteyen Ferisilere ve Sadukilere neden yalnızca “kötü nesil” değil “zina eden” de dediğini açıkça göstermek için aldık. Genel olarak üyelerdeki, “nous'un kanununa karşı savaşan” kanun, oynaş bir adam gibi psykhē ile zina eder. Ayrıca insan psykhē'sine egemen olup onunla karışan her karşıt güç de onunla zina etmiş olur; oysa psykhē'nin, Tanrı'nın ona verdiği güveyi Logos'tur.

Bundan sonra “Onları bırakıp gitti” diye yazılmıştır. Güvey olan Logos zina eden nesli bırakıp ondan uzaklaşmaz mıydı? Şunu da söyleyebilirsin: Tanrı'nın Logos'u Yahudi sinagogunu zina eden bir kadın olarak bırakıp gitmiş ve uluslardan “fahişe bir kadın” almıştır. Çünkü onlar “sadık şehir Siyon” iken fahişe olmuşlardır; bunlar ise İsa'nın, yani Yeşu'nun casuslarını ağırlayıp bütün ev halkıyla kurtulan fahişe Rahav gibidir: Bundan sonra artık fahişelik etmezler, İsa'nın ayaklarının dibine gelir, onları tövbe gözyaşlarıyla ıslatır ve kutsal yaşayışın güzel kokulu yağıyla meshederler. Onun için de cüzamlı Simun'a, yani önceki halka, yazılı olan sitemleri söylemiştir.

12.4

Κοὶ πονηρὰν μὲν εἶπεν αὐτοὺς γενεὰν διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ πονηροῦ ποιότητα εἰς ἐγγενομένην ἐγγενομένην ἔστι δέ ἡ Πονηρία ἑκούσιος κακοποιία), μοιχαλίδα δέ διὰ τοῦτο, ἐπεὶ τὸν τροπικῶς λεγόμενον ἄνδρα, τῆς ἀληθείας λόγον ἢ νόμον, καταλιπόντες οἶ Φαρισαῖοι καὶ Σαδουκαῖοι ἐμοιχεύθησαν ὑπὸ τοῦ ψεύδους καὶ τοῦ νόμου »τῆς ἁμαρτίας« εἰ γὰρ δύο εἰσὶ νόμοι, ὅ τε ἐν τοῖς μέλεσιν« ἡμῶν ἀντιστρατευόμενος »τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς« καὶ ὁ »τοῦ νοός«, λεκτέον ὅτι ὁ μὲν »τοῦ νοὸς« τουτέστιν ὁ »πνευματικὸς«) ἀνήρ ἐστι, πρὸς ὅν ἡρμόσθη ἀπὸ θεοῦ γυνὴ ἡ ψυχὴ) ἀνδρὶ »τῷ νόμῳ«) κατὰ τὸ γεγραμμένον »παρὰ δέ θεοῦ ἁρμόζεται ἀνδρὶ γυνή«, ὁ δὲ ἄλλος μοιχός ἐστι τῆς ὑποτασσομένης αὐτῷ ψυχῆς καὶ δι’ αὐτὸν μοιχα- λίδος χρηματιζούσης. ὅτι δέ ὁ νόμος ἀνὴρ τῆς ψυχῆς ἐστι, σαφῶς ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους ὁ Παῦλος παριστᾷ λέγων ὅτι »ὁ νόμος κυριεύει τοῦ ἀνθρώπου ἐφ’ ὅσον χρόνον ζῇ · ἡ γὰρ ὕπανδρος γυνὴ τῷ ζῶντι ἀνδρὶ δέδεται νόμῳ« κοὶ τὰ ἐξῆς. πρόσχες γὰρ ἐν τούτοις ὅτι ὁ νόμος κυριεύει τοῦ ἀνθρώπου ἐφ’ ὅσον χρόνον ζῇ (ὁ νόμος ὡς ἀνὴρ γυναικός) · ἡ γὰρ ὕπανδρος γυνὴ ἡ ὑπὸ τὸν νόμον ψυχὴ) τῷ ζῶντι ἀνδρὶ δέδεται ὄντι) νόμῳ· ἐὰν δέ ἀποθάνῃ ὁ ἀνὴρ ὁ νόμος) κατήργηται ἀπὸ τοῦ νόμου ὅς ἐστιν ἀνήρ)«. ἀποθνῄσκει δέ ὀ νόμος τῷ ἀναβάντι ἐπὶ τὴν μακαριότητα καὶ μηκέτι ὑπὸ νόμον πολιτευομένῳ, ἀλλ᾿ ὡς ὁ Χριστὸς πράττοντι, ὅς εἰ καὶ γέγονεν ὑπὸ νόμον« διὰ τοὺς ὑπὸ νόμον. »ἴνα τοὺς ὑπὸ νόμον κερδήσῃ«, οὔτε ἔμεινεν ὑπὸ νόμον οὔτε ἀφῆκεν ὑπὸ νόμον τοὺς ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐλευθερωθέντας· ἀνήγαγε γὰρ αὐτοὺς ἅμα ἑαυτῷ ἐπὶ τὴν ὑπὲρ τὸν νόμον θείαν πολιτείαν, τὸν περιέχοντα ὡς πρὸς τοὺς ἀτελεστέρους καὶ ἔτι ἁμαρτάνοντας) θυσίας περὶ ἀφέσεως ἁμαρτημάτων. ὁ οὖν ἀναμάρτητος καὶ μηκέτι δεόμενος τῶν νομικῶν θυσιῶν ὑπερβέβηκε τελειωθεὶς τάχα καὶ τὸν πνευματικὸν νόμον, καὶ γέγονεν ἐν τῷ ὑπὲρ αὐτὸν λόγῳ, ὅστις τοῖς μὲν ἐν σαρκὶ ζῶσι »σὰρξ« ἐγεγόνει. τοῖς δέ μηδαμῶς ἔτι »κατὰ σάρκα« στρατευομένοις, ὡς ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν«, θεὸς λόγος ὤν, θεωρεῖται καὶ ἀποκαλύπτει τὸν πατέρα. τρία τοίνυν κατὰ τὸν τόπον νοητέον, γυναῖα ὕπανδρον ὑπὸ ἄνδρα τὸν νόμον, καὶ γυναῖκα μοιχαλίδα »ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς« νόμου γινομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ«, τῷ νόμῳ τῆς σαρκός, τὴν ψυχήν, κοὶ γυναῖκα τῷ ἀδελφῷ τοῦ τεθνηκότος ἀνδρὸς γαμουμένην, τῷ ζῶντι καὶ μὴ ἀποθνῄσκοντι λόγῶ, ὅς »ἐγερθεὶς ἐκ νεκρῶν οὐκἐτι ἀποθνῄσκει, θάνατος« γαρ »αυτου ουκετι κυριευει«. Καὶ ταῦτα διὰ τὸ »ἐὰν ἀποθάνῃ ὁ ἀνήρ, κατήργηται ἀπὸ τοῦ νόμου τοῦ ἀνδρὸς« καὶ διὰ τὸ »ἄρ᾿ οὖν ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς μοιχαλὶς χρηματίσει ἐὰν γένηται ἀνδρὶ ἐτέρῳ« καὶ διὰ τὸ »ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ ὁ ἀνήρ, ἐλευθέρα ἐστὶν ἀπὸ τοῦ νόμου, τοῦ μὴ εἶναι αὐτὴν μοιχαλίδα γενομένην ἀνδρὶ ἑτέρῳ«. αὐτὸ δὲ τὸ »ἄρ᾿ οὖν ζῶντος τοῦ ἀνδρὸς μοιχαλὶς χρηματίσει« παρειλήφαμεν βουλόμενοι σαφῶς παραστῆσαι, διὰ τί τοῖς πειράζουσι Φαρισαίοις καὶ Σαδδουκαίοις καὶ ἐπιζητοῦσι ἐπιζητοῦσι ἐξ οὐρανοῦ ἐπιδεῖξαι αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς εἶπεν οὐ μόνον τὸ γενεὰ πονηρά, ἀλλὰ καὶ μοιχαλίς. γενικῶς μὲν οἶν ὁ ἐν τοῖς μέλεσι νόμος ὁ ἀντιστρατευόμενος »τῷ νόμῳ τοῦ νοὸς« ὡς μοιχὸς ἀνὴρ μοιχός ἐστι τῆς ψυχῆς · ἤδη δέ κοὶ πᾶσα δύναμις ἀντικειμένη, ἐπικρατοῦσα τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς κοὶ ἀναμιγνυμένη αὐτῇ, μοιχός ἐστιν αὐτῆς, νυμφίον ἐχούσης ὑπὸ τοῦ θεοῦ οὐτῇ δοθέντα τὸν λόγον. μετὰ ταῦτα γέγραπται ὅτι καταλιπὼν αὐτοὺς ἀπῆλθεν· πῶς γὰρ οὐκ ἔμελλεν ὁ νυμφίος λόγος καταλιπεῖν τὴν μοιχαλίδα γενεὰν καὶ ἀπιέναι ἀπ᾿ αὐτῆς; εἴποις δ’ ἄν ὅτι τὴν Ἰουδαίων συναγωγὴν ὡς μοιχαλίδα καταλιπὼν ὁ τοῦ θεοῦ λόγος ἀπελήλυθεν ἀπ᾿ αὐτῆς, καὶ ἔλαβε »γυναῖκα πορνείας« ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· ἐπεὶ ἐκεῖνοι μὲν ὄντες πόλις πιστὴ Σιὸ)ν« γεγόνασι πόρνοι. οὗτοι δὲ ὡς ἡ Ῥαὰβ ἡ πόρνη τοὺς τοῦ Ἰησοῦ κατασκόπους ὑποδεξαμένη διεσώθη πανοικί, μετὰ τοῦτο μηκέτι πορνεύουσα, ἀλλὰ ἐλθοῦσα παρὰ τοὺς τοῦ Ἰησοῦ πόδας καὶ βρέχουσα αὐτοὺς τοῖς τῆς μετανοίας δάκρυσι καὶ ἀλείφουσα τῇ τῆς ἁγίας πολιτείας τῶν μύρο)ν εὐωδίᾳ, δι᾿ ἥν Σίμωνι τῷ λεπρῷ τῷ προτέρῳ λαῷ) ὀνειδίζων ἔλεγεν ὅσα γέγραπται.

12.5“Öğrencileri karşı yakaya geçerken ekmek almayı unuttular” (16, 5–12).

Karşı yakaya gelmeden önceki ekmekler, karşıya geçen öğrencilerin işine yaramıyordu; çünkü karşıya geçmeden önce başka ekmeklere, geçince başka ekmeklere ihtiyaçları vardı. Bu yüzden karşı yakaya giderken ekmek götürmeyi önemsememiş, onları yanlarına almayı unutmuşlardı. Bedensel şeylerden ruhani şeylere, hissedilir şeylerden akılla kavranır şeylere geçenler, karşı yakaya ulaşmış olan İsa öğrencileridir. Belki de ruhla başlamış olanları (çünkü karşı yakaya ulaşmışlardı) bedensel şeylere geri dönmekten çevirmek için, İsa karşı yakadakilere “Görün ve sakının” demiştir. Çünkü Ferisilerin ve Sadukilerin sunduğu, çıplak harfe bağlı ve bu yüzden kötülükten arınmamış, gerçekten eski bir öğreti hamuru ve mayası vardı. İsa, öğrencilerini “yeni” ve ruhani “hamur” yaptıktan sonra artık ondan yemelerini istemez; Ferisilerin ve Sadukilerin mayasından uzaklaşıp kendisine gelenlere kendisini “gökten inen ve dünyaya hayat veren diri ekmek” olarak sunar.

Ferisilerin ve Sadukilerin mayasını, hamurunu ve öğretisini artık kullanmayacak kişi için yol, önce görmek, sonra sakınmaktır; kimse görmediği ve dikkat etmediği için onların yasaklanmış mayasından yemesin diye. Bu yüzden öğrencilere önce “Görün”, sonra “Sakının” der. Demek ki Ferisilerin ve Sadukilerin mayasını, “saflık ve hakikatin” mayasız ekmeklerinin bütün besininden, gökten inen diri ekmekten ayırmak, keskin görüşlü ve dikkatli olanların işidir; öyle ki insan Ferisilerin ve Sadukilerin şeylerini kabul etmesin, diri ve gerçek ekmeği yiyerek psykhē'sini güçlendirsin.

Bu sözü, Hristiyan olmakla birlikte bedensel olarak Yahudi gibi yaşamayı seçenlere de yerinde olarak uygulayabiliriz. Bunlar Ferisilerin ve Sadukilerin mayasını görüp ondan sakınmazlar, onu yasaklayan İsa'nın isteğine aykırı olarak Ferisilerin ekmeğini yerler. Sanırım “kanunun ruhani olduğunu”, “gelecek iyiliklerin gölgesini” taşıdığını ve “geleceklerin gölgesi” olduğunu düşünmek istemeyen, her bir kanunun hangi gelecek iyiliğin gölgesi olduğunu araştırmayan herkes de Ferisilerin mayasını görüp ondan sakınmaz. Ölülerin dirilişini reddedenler ise Sadukilerin mayasından korunmazlar; farklı inançta olanlar arasında, ölülerin dirilişine iman etmedikleri için Sadukilerin mayasına karışanlar çoktur.

İsa bunları söylerken öğrenciler yüksek sesle değil, yüreklerinde “Ekmek almadık” diye düşünüyorlardı. Söyledikleri adeta şuydu: Ekmeğimiz olsaydı Ferisilerin ve Sadukilerin mayasından almazdık; ama ekmeğimiz olmadığından onların mayasından alma tehlikesindeyiz, Kurtarıcı da onların öğretisine dönmemizi istemiyor. Bu yüzden bize “Ferisilerin ve Sadukilerin mayasını görün ve ondan sakının” dedi. Onlar bunları düşünüyordu; İsa ise yüreklerin gerçek gözetmeni olarak yüreklerindekileri görüyor, oradaki sözleri duyuyordu. Anlamadıkları ve kendisinden aldıkları ekmekleri hatırlamadıkları için onları azarlar; oysa o ekmekler sayesinde, ekmek sıkıntısında görünseler bile Ferisilerin ve Sadukilerin mayasına muhtaç değillerdi.

12.5

Καὶ ἐλθόντες οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ εἰς τὸ πέραν ἐπελάθοντο ἄρτους λαβεῖν (16, 5 [ — 12]). Ἐπεὶ μὴ χρήσιμοι ἦσαν οἱ ἄρτοι οἱ πρὸ τοῦ πέραν τοῖς ἐλθοῦσι μαθηταῖς εἰς τὸ πέραν ἄλλων γὰρ ἔχρῆζον πρὸ τοῦ πέραν καὶ ἄλλων ἐδέοντο εἰς τὸ πέραν), διὰ τοῦτο ἀμελήσαντες τοῦ ἀπάγεσθαι ἀπιόντες εἰς τὸ πέραν ἄρτους, ἐπελάθοντο αὐτοὺς σὺν ἑαυτοῖς λαβεῖν. εἰς τὸ πέραν δὲ γεγόνασι μαθηταὶ τοῦ Ἰησοῦ οἶ διαβάντες ἀπὸ τῶν σωματικῶν ἐπὶ τὰ πνευματικὰ καὶ ἀπὸ τῶν αἰσθητῶν ἐπὶ τὰ νοητά. καὶ τάχα ἵνα ἀποστρέψηται τοὺς διὰ τοῦ ἐφθακέναι εἰς τὸ πέραν) ἀρξαμένους πνεύματι τοῦ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὰ σάρκινα, εἶπε τοῖς εἰς τὸ πέραν ὁ Ἰησοῦς· ὁρᾶτε καὶ προσέχετε. ἦν γὰρ τι φύραμα διδασκαλίας καὶ ζύμης ἀληθῶς παλαιᾶς, τῆς κατὰ τὸ ψιλὸν γράμμα καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἀπηλλαγμένης τῶν ἀπὸ κακίας, ὅπερ παρεῖχον Φαρισαῖοι κοὶ Σαδδουκαῖοι ἀφ᾿ ἧς οὐ βούλεται Ἰησοῦς ἐσθίειν ἔτι τοὺς ἰδίους μαθητὰς ποιήσας αὐτοῖς νέον« καὶ πνευματικὸν »φύραμα«, ἑαυτὸν παρασχὼν τοῖς ἀποστᾶσι τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων καὶ προσεληλυθόσιν αὐτῷ) ἄρτον ζῶντα ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότα καὶ ζωὴν διδόντα τῷ κόσμῳ«. ἐπεὶ δὲ ὁδός ἐστι τῷ μηκέτι χρησομένῳ ζύμῃ κοὶ φυράματι καὶ διδασκαλίᾳ Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων πρότερον μὲν τὸ θεωρεῖν δεύτερον δέ τὸ προσέχειν, ἵνα μήποτε ἐκ τοῦ μὴ βλέπειν καὶ ἐξ ἀπροσεξίας μεταλάβῃ τις τῆς ἀπηγορευμένης ζύμης ἐκείνων, διὰ τοῦτο πρῶτον τὸ ὁρᾶτε λέγει τοῖς μαθηταῖς καὶ δεύτερον τὸ προσέχετε. διορατικῶν οὖν ἐστι καὶ προσεκτικῶν χωρίζειν τὴν ζύμην τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων καὶ πᾶσον οὐκ ἀζύμων »εἰλικρινείας καὶ ἀληθείας« τροφὴν ἀπὸ τοῦ ζῶντος ἄρτου καὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, ἵνα τὰ μὲν τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων μὴ προσίηται τὸν δὲ ζῶντα κοὶ ἀληθινὸν ἄρτον ἐσθίων τις ῥωσθῇ τὴν ψυχήν. Κοὶ τὸ ῥητὸν δὲ εὐκαίρως ἄν προσφέροιμεν τοῖς μετὰ τοῦ Χριστιανίζειν αἱρουμένοις τὸ σωματικῶς Ἰουδαΐζειν · οὗτοι γὰρ οὐχ ὁρῶσιν οὐδὲ προσέχουσιν ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων, ἀλλὰ παρὰ τὸ βούλημα τοῦ ἀπαγορεύσαντος αὐτὴν Ἰησοῦ τὸν Φαρισαίων ἄρτον ἐσθίουσι. καὶ πάντες δ’ ( οἶμαι) ὅσοι οὐ βούλονται φρονεῖν ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστιν« κοὶ »σκιὰν« ἔχει »τῶν μελλόντων ἀγαθῶν« καὶ »σκιά ἐστι τῶν μελλόντων«, οὐδὲ ζητοῦσι τίνος μέλλοντος ἀγαθοῦ ἐστι σκιὰ ἕκαστος τῶν γόμων, οὐχ ὁρῶσιν οὐδέ προσέχουσιν ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων , οἱ δέ καὶ τὴν τῶν νεκρῶν ἀθετοῦντες ἀνάστασιν οὐ φυλάττονται ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Σαδδουκαίων , κοὶ πολλοί γε ἐν τοῖς ἑτεροδόξοις διὰ τὴν περὶ ἀναστάσεως νεκρῶν ἀπιστίαν εἰσὶν οἱ ἐμφυρόμενοι τῇ τῶν Σαδδουκαίων ζύμῃ. ταῦτα δὴ λέγοντος τοῦ Ἰησοῦ διελογίζοντο ἐν ἑαυτοῖς οὐ γεγωνὸς λέγοντες οἶ μαθηταί, ἀλλ᾿ ἐν ταῖς καρδίαις ἐαυτῶν· ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβομεν. κοὶ οἱονεὶ τοιαῦτα ἦν ἅ ἔλεγον· εἰ μέν εἴχομεν ἄρτους, οὐκ ἄν ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων εἰλήφειμεν· ἐπεὶ δέ ἀπορίᾳ ἄρτων κινδυνεύομεν ἀπὸ τῆς ἐκείνων ζύμης λαβεῖν, οὐ βούλεται δ’ ἡμᾶς ὁ σωτὴρ παλινδρομεῖν ἐπὶ τὴν ἐκείνων διδασκαλίαν, διὰ τοῦτο ἡμῖν εἶπε τὸ ὁρᾶτε καὶ προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων. κοὶ ταῦτα μέν ἐκεῖνοι διελογίζοντο· ὁ δὲ βλέπων Ἰησοῦς τὰ ἐν ταῖς καρδίαις αὐτῶν καὶ ἀκούων τῶν ἐν αὐταῖς λόγων, ὡς τῶν καρδιῶν ἐπίσκοπος ἀληθής, ἐπιπλήσσει αὐτοῖς ὡς οὐ νοοῦσιν οὐδὲ μεμνημένοις ἄρτων, ὧν παρ’ αὐτοῦ εἰλήφασι, δι᾿ οὕς καὶ ἐν ἀπορίᾳ δοκοῦντες εἶναι ἄρτων οὐκ ἔχρηζον τῆς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων ζύμης.

12.6Sonra ekmek ve maya adlarının ortaklığıyla yanlış yöne çekilenlere, kendilerine hissedilir ekmekten değil öğretideki mayadan söz ettiğini açıkça göstererek şunu ekler: “Size ekmekten söz etmediğimi nasıl anlamıyorsunuz? Ferisilerin ve Sadukilerin mayasından sakının.” Yorumu çıplak olarak söylemediği, hâlâ mecazda kaldığı hâlde öğrenciler, Kurtarıcı'nın sözünün, mecazen maya denen ve Ferisilerle Sadukilerin öğrettiği öğreti hakkında olduğunu anladılar.

“İşte ben çağın sonuna kadar her gün sizinle birlikteyim” vaadini yerine getiren İsa'yı yanımızda bulundurduğumuz sürece oruç tutamayız, besin sıkıntısı da çekemeyiz; öyle ki bu sıkıntı yüzünden Ferisilerin ve Sadukilerin yasak mayasını alıp yemeye kalkalım. Bununla birlikte o yanımızdayken bile besinsiz kaldığımız bir zaman olabilir; yukarıda “Üç gündür yanımda kalıyorlar ve yiyecek bir şeyleri yok” sözünde söylendiği gibi. Ama bu olsa bile, bizi “yolda bitkin düşmeyelim diye aç olarak salıvermek” istemediğinden, öğrencilerin yanındaki ekmekler için şükreder ve açıkladığımız gibi yedi ekmekten bize yedi küfe artırır.

Şuna da dikkat etmek gerekir (Kurtarıcı'nın tanrılığının Matta'ya göre İncil'de pek ortaya konmadığını sananlar için): Öğrenciler kendi içlerinde düşünüp ekmekleri olmadığını söylerken İsa'nın bu düşünceleri bilmesi ve “Ey az imanlılar, ekmek almadığınızı neden kendi içinizde düşünüyorsunuz?” demesi insanca bir şey değildi. Çünkü Süleyman'ın Krallıklar'ın üçüncü kitabında dediği gibi, insanların yüreklerini “yalnızca” Rab bilir.

İsa “Mayadan sakının” deyince öğrenciler ekmeklerden değil Ferisilerin ve Sadukilerin öğretisinden sakınmayı söylediğini anladıklarına göre, kanunda da kanundan sonraki yazılarda da maya denen her yerde mecazen öğretinin kastedilip kastedilmediğine dikkat edeceksin. Belki mayanın sunağa getirilmemesi de bundandır; çünkü duaların öğreti biçiminde olmaması, yalnızca Tanrı'dan iyi şeyler dilemek olması gerekir.

Karşı yakaya gelen öğrenciler hakkında yaptığımız açıklamalar yüzünden şu sorulabilir: Karşı yakaya gelen biri, az imanlı olduğu, İsa'nın yaptıklarını henüz anlamadığı ve hatırlamadığı için azarlanabilir mi? Sanırım buna cevap vermek zor değil: “Yetkin olan” gelince “kısmî olan” ortadan kalkacaktır; buradaki bütün imanımız ona oranla az imandır, “kısmen” bilen bizler ona oranla henüz anlamıyor ve hatırlamıyoruz. Çünkü seyredilecek şeylerin çokluğu karşısında bizim tabiatımız, onları kuşatacak yeterlikte bir belleğe sahip olamaz.

12.6

Εἶτα σαφηνίζων καὶ γυμνότερον παριστὰς (τοῖς περιελκομένοις διὰ τὴν ὁμωνυμίαν ἄπρτου καὶ ζύμης) ὅτι μὴ περὶ αἰσθητοῦ ἔλεγεν αὐτοῖς ἄρτου, ἄλλὰ περὶ τῆς ἐν τῇ διδασκαλίᾳ ζύμης, ἐπιφέρει τὸ πῶς οὐ νοεῖτε, ὅτι οὐ περὶ ἄρτου εἶπον ὑμῖν; προσέχετε δὲ ἀπὸ τῆς ζύμης τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων. καίτοι μηδὲ γυμνώσαντος αὐτοῦ τὴν ἑρμηνείαν ἀλλ᾿ ἔτι ἐπιμένοντος τῇ τροπολογίᾳ, συνῆκαν οἱ μαθηταὶ ὅτι ὁ λόγος τῷ σωτῆρι ἦν περὶ διδοσκαλίας, τροπικῶς ζύμης εἰρημένης, ἣν ἐδίδασκον Φαρισαῖοι καὶ Σαδδουκαἶοι. ὅσον μὲν οὖν ἔχομεν σὺν ἡμἶν τὸν Ἰησοῦν ποιοῦντα τὴν φάσκουσαν ἐπαγγελίον· »ἐδοὺ ἐγὼ μεθ᾿ ἡμῶν εἰμι πόσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος«, οὐ δυνάμεθα »νηστεύειν« οὐδὲ ἀπορεῖν τροφῆς, ὡς διὰ τὴν ἀπορίαν αὐτῆς ζητεῖν κἂν παρὰ Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων τῆς ἀπηγορευμένης ζύμης λαμβάνειν καὶ ἐσθίειν. γένοιτο δ᾿ ἄν ποτε καιρός, συνόντος αὐτοῦ, τοῦ ἡμᾶς ἀτροφεῖν, ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω λέλεκται ἐν τῷ »ἤδη ἡμέρας τρεῖς παραμένουσί μοι καὶ οὐκ ἔχουσι τί φάγωσιν«. ἀλλὰ κἂν τοῦτο συμβῇ, μὴ βουλόμενος ἡμᾶς »νήστεις ἀπολῦσαι, μήποτε ἐκλυθῶμεν ἐν τῇ ὁδῷ«, εὐχαριστεῖ ἐπὶ τοῖς παρὰ τοῖς μαθηταῖς ἄρτοις καὶ ποιεῖ ἡμῖν περισσεῦσαι ἀπὸ τῶν ἑπτὰ (ὡς ἀποδεδώκαμεν) ἄρτων τὰς ἑπτὰ σπυρίδας. ἔτι δὲ καὶ τοῦτο τηρητέον (διὰ τοὺς οἰομένους μὴ πάνυ τι τὴν θεότητα παρίστασθαι τοῦ σωτῆρος ἐκ τοῦ κατὰ Ματθαῖον εὐαγγελίου), ὅτι [τὸ] διαλογιζομένων ἐν ἑαυτοῖς τῶν μαθητῶν καὶ λεγόντων ἄρτους μὴ ἔχειν <τὸ> γνῶναι τοὺς διαλογισμοὺς τὸν Ἰησοῦν καὶ εἰπεῖν· τί διαλογίζεσθε ἐν ἑαυτοῖς, ὀλιγόπιστοι, ὅτι ἄρτους οὐκ ἐλάβετε, οὐκ ἀνθρώπινον ἦν· »μονώτατος« γὰρ γινώσκει τὰς καρδίας τῶν ἀνθρώπων (ὡς ὁ Σολομῶν ἐν τῇ τρίτῃ τῶν Βασιλειῶν φησιν) ὁ κύριος. ἐπεὶ δὲ τοῦ Ἰησοῦ εἰπόντος· προσέχετε ἀπὸ τῆς ζύμης, συνῆκαν οἱ μοθηταὶ ὅτι οὐκ εἶπε προοέχειν ἀπὸ τῶν ἄρτων, ἀλλ᾿ ἀπὸ τῆς διδαχῆς τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων, ἐπιστήσεις εἰ, ὅπου ποτ᾿ ἂν ζύμη ὀνομασθῇ, εἰς διδαχὴν τροπολογεῖται, εἴτε ἐν νόμῳ εἴτε καὶ ἐν ταῖς μετὰ τὸν νόμον γραφαῖς. οὕτω δὲ μήποτε ζύμη οὐ προσφέρεται ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον· οὐ γὰρ δεῖ τὰς εὐχὰς τρόπον ἔχειν διδασκαλίας, ἀλλ᾿ εἶναι αὐτὸ μόνον αἰτήσεις ἀγαθῶν ἀπὸ τοῦ θεοῦ. ζητήσαι δ᾿ ἄν τις διὰ τὰ ἀποδεδομένα περὶ τῶν μαθητῶν ἐλθόντων εἰς τὸ πέραν, εἰ δύναταί τις ἐλθὼν εἰς τὸ πέραν ὀνειδίζεσθαι ὡς ὀλιγόπιστος καὶ ὡς οὐδέπω νοῶν οὐδὲ μνημονεύων τῶν ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ γεγενημένων. οὐ χαλεπὸν δ’ οἶμαι) πρὸς τοῦτο εἰπεῖν ὅτι, ὡς πρὸς τὸ τέλειον«, ὅπερ ὅταν ἔλθῃ, τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται«, πᾶσα ἡ ἐνταῦθα πίστις ἡμῶν ὀλιγοπιστία ἐστί, καὶ ὡς πρὸς ἐκεῖνο οὐδέπω νοοῦμεν οἱ »ἐκ μέρους« γινώσκοντες οὐδέ μνημονεύομεν · οὐ γὰρ διαρκῆ καὶ συμπαρεκτεινομένην μνήμην ἀναλαβεῖν δυνάμεθα τῷ πλήθει τῆς φύσεως τῶν θεωρημάτων.

12.7Buradan şunu da öğrenebiliriz: Bazen yalnızca kendi içimizde kurduğumuz düşüncelerden ötürü de suçlanır, az imanlı diye azarlanırız. Sanırım insan, eyleme hiç varmadan yalnızca “yüreğinde” zina edebildiği gibi, yasaklanmış öteki şeyleri de yalnızca yüreğinde yapabilir. Öyleyse “yüreğinde” zina eden böyle bir zinaya uygun ceza göreceği gibi, yasaklanmış şeylerden birini yüreğinde yapan, örneğin yalnızca yüreğinde hırsızlık eden ya da yalancı tanıklık eden kimse de, fiilen hırsızlık eden ya da yalancı tanıklığı eylemle tamamlayan biri gibi değil, böyle şeyleri yalnızca yüreğinde yapan biri olarak cezalandırılacaktır. Bu da ancak kötü eyleme varmaması kendi sayesindeyse böyledir; çünkü istemenin ötesinde girişmiş ama başaramamışsa, yalnızca yüreğiyle değil eylemle de günah işlemiş biri olarak cezalandırılacaktır.

Burada şu sorulabilir: İnsan zina fiilini yapmasa da yalnızca “yüreğinde” zina edebiliyorsa, yalnızca yüreğinde itidalli olamaz mı? Övülen öteki şeyler için de benzer soruyu soracaksın. Bu yerde bizi inandırıcı biçimde yanıltabilecek bir şey var; sanırım şöyle düzeltilmelidir: “Yürekte” işlenen zina, eylemin de eklenmesinden daha küçük bir günahtır. Ama yürekteki itidalin, itidalli eylemi engellemesi imkânsızdır; meğer ki biri burada da kanuna göre ıssız yerde zorlanan kızı örnek alsın. Birinin yüreği tertemiz olsun, ama ahlaksız biri iffetli kadının bedenini bozarak ona zorla sahip olsun. Bana öyle geliyor ki bu kadın gizlide tümüyle itidallidir; bedenen ise zorlanmadan önceki gibi temiz değildir. Ama temiz olmadığı için ahlaksız da değildir.

Bunları, “Kendi içlerinde ‘Ekmek almadık’ diye düşünüyorlardı” sözü ve ardından gelen “İsa bunu anlayıp ‘Ey az imanlılar, neden kendi içinizde düşünüyorsunuz?’ dedi” ve devamı yüzünden söyledik; çünkü gizlide olanlara yöneltilen yerginin ve yanı başındaki gizli övgünün incelenmesi gerekiyordu.

12.7

Ἐτι δέ ἔστι καὶ ἐντεῦθεν μαθεῖν ὅτι καὶ ἐπὶ μόνοις διαλογισμοῖς οὕς ἐν ἑαυτοῖς διαλογιζόμεθα, ἔσθ᾿ ὅτε ἐγκαλούμεθα καὶ ὡς ὀλιγόπιστοι ὀνειδιζόμεθα. ἐγὼ δ’ οἶμοι ὅτι, ὥσπερ μοιχεύει τις ἐν τῇ καρδίᾳ« μόνη οὐ πάντως φθάνων κοὶ ἐπὶ τὴν πρᾶξιν, οὕτω καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἀπηγορυμένων ἐν μόνη τῇ καρδίᾳ τις πράττει. ὡς οὖν ὁ μοιχεύσας »ἐν τῇ καρδίᾳ« ἀνάλογον τῇ τοιαύτη μοιχείᾳ κολασθήσεται, οὕτως καὶ ὁ τῶν ἀπηγορευμένων τι ποιήσας ἐν τῇ καρδίᾳ, φέρ’ εἰπεῖν κλέψας ἐν μόνη καρδίᾳ ἢ ψευδομαρτυρήσας ἐν μόνη καρδίᾳ, οὐχ ὡς ὁ καὶ ἔργῳ μὲν κλέψας ἢ καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς ψευδομαρτυρίας ἐπιτελέσας, ὡς δέ μόνον ἐν τῇ καρδίᾳ τὰ τοιαῦτα παιήσας καλασθήσεται, κοὶ τοῦτο εἰ Παρ’ αὑτὸν μὴ ἦλθε καὶ ἐπὶ τὴν μοχθηρὰν πρὰξιν · εἰ γὰρ πρὸς τῷ βεβουλῆσθαι ἐνεχείρησε μὲν οὐ τέτευχε δέ, κολασθήσεται οὐχ ὡς τῇ καρδίᾳ μόνη, ἀλλὰ καὶ τῇ πράξει ἡμαρτηκώς. ζητήσαι δ’ ἄν τις πρὸς τὰ τοιαῦτα, εἰ μοιχεύει μέν τις »ἐν τῇ καρδίᾳ« μόνη κἄν μὴ τὸ ἔργον τῆς μοιχείας ποιήσῃ, οὐ σωφρονεῖ δὲ ἐν μόνη τῇ καρδίᾳ· τὸ παραπλήσιον δὲ καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ποιήσεις ἐπαινετᾶν. ἔχει δέ τι πιθανῶς ἡμᾶς παραλογίσασθαι συνάμενον ὁ τόπος, ὅπερ τοῦτον οἶμοι) καθαρτέον τὸν τρόπον · μοιχεία μὲν γενομένη ἐν τῇ καρδίᾳ« ἔλαττόν ἐστιν ἁμάρτημα ἢ εἰ προσθείη τις καὶ τὴν πρᾶξιν· ἀμήχανον δέ σωφροσύνην εἶναι ἐν καρδίᾳ ἐμποδίζουσαν τῇ σωφρονικῇ πράξει, εἰ μὴ ἄρα τις καὶ ἐπὶ τούτου τὴν ἐν ἐρημίᾳ βιασθεῖσαν παραλάβοι κατὰ τὸν νόμον) εἰς παράδειγμα παρθένον. ἔστω γὰρ τὴν καρδίαν τινὸς εἶναι καθαρωτάτην, τὴν δὲ βίον πεποιηκέναι, <τὴν> ἐν τῷ ἀκολάστῶ, φθορὰν τοῦ σώματος τῆς σώφρονος — αὕτη δὴ δοκεῖ μοι σώφρων μὲν πάντως εἶναι ἐν τῷ κρυπτῷ, τῷ δὲ σώματι οὐκέτι εἶναι καθαρὰ ὁποία πρὸ τῆς βίας ἦν ἀλλ᾿ οὐχί, ἐπεὶ οὐ καθαρά, ἤδη καὶ ἀκόλαστος. Ταῦτα καὶ διὰ τὸ ἐλογίζοντο ἐν ἑαυτοῖς λέγοντες ὅτι ἄρτους οὐκ· ἐλάβομεν ᾧ ἐπιφέρεται τὸ γνοὺς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἶπεν· ὀλιγε γόπιστοι, τι διαλογίζεσθε ἐν ἑαυτοῖς καὶ τὰ ἑξῆς· ἔδει γὰρ τὸν περὶ τῶν ἐν τῷ κρυπτῷ φόγον ἐξετασθῆναι καὶ παρανακειμένως αὐτῷ τὸν ἐν τῷ κρυπτῷ ἔπαινον.

12.8Öğrencilerin, İsa sözü açıklamadan önce, öğretmenleri ve Rableri olan kişinin Ferisilerin ve Sadukilerin hissedilir mayasını temiz olmadığı için yasakladığını, ekmek alamadıkları zaman bile onların mayasını kullanmamalarını buyurduğunu sanmış olmalarına şaşıyorum. Aynı şeyi başka yerlerde de araştırabiliriz; örnek olarak Samiriyeli kadın hakkındaki şu söz yeter: “Bu sudan içen herkes yine susar; ama benim ona vereceğim sudan içen sonsuza dek susamayacaktır.” Orada da, lafzen bakılırsa, Samiriyeli kadın Kurtarıcı'nın “Benim ona vereceğim sudan içen sonsuza dek susamayacaktır” derken hissedilir bir su vaat ettiğini sanmış görünecektir. Öyleyse oradaki sözleri de mecazen anlamak, Samiriyeli kadının su çektiği “Yakup” kaynağının suyunu İsa'nın suyuyla birlikte incelemek gerekir; burada da aynısı yapılmalıdır. Çünkü belki pişmiş ekmekler bile yoktu, yalnızca çiğ bir maya vardı: Ferisilerin ve Sadukilerin öğretisi.

12.8

θαυμάζω δέ εἰ οἱ μαθηταὶ ταὶ ᾤοντο, πρὶν σαφηνισθῆναι αὐτοῖς ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ τὸν λόγον, ὅτι ἀπαγορεύει αὐτοῖς ὁ διδάσκαλος καὶ ὁ κύριος αἰσθητὴν *** ζύμην Φαρισαίων ἢ Σαδδουκαίων φυλάξασθαι ὡς οὐ καθαρὰν καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορευομένην, ἴνα μηδ’ ὅτε ἄρτους οὐκ εἰλήφεισαν, τῇ ἐκείνων ζύμῃ χρήσωνται. τὸ δ’ ὅμοιον καὶ ἐπ᾿ ἄλλων μέν ζητήσαιμεν , ἀρκεῖ δέ παραδείγματος χάριν τὸ περὶ τῆς Σαμαρείτιδος ἐν τῷ »πᾶς ὁ πίνων ἐκ τοῦ ὕδατος τούτου διψήσει πόλιν · ὅς δ’ ἄν πίῃ ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν καὶ γὰρ ἐκεῖ ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει) ἡ Σαμαρεῖτις δόξει οἴεσθαι περὶ ὔδατος αἰσθητοῦ ἐπαγγέλλεσθαι τὸν σωτῆρα λέγοντα· »ὅς δ’ ἄν πίη ἐκ τοῦ ὕδατος οὗ ἐγὼ δώσω αὐτῷ, οὐ μὴ διψήσει εἰς τὸν αἰῶνα«. κἀκεῖνα οὖν τροπολογητέον καὶ συνεξεταστέον ὕδωρ πηγῆς »τοῦ Ἰακώβ«, ἀφ᾿ ἧς ἤντλει ἡ Σαμαρεῖτις, ὕδατι τοῦ Ἰησοῦ, καὶ ἐνταῦθα τό ὅμοιον ποιητέον· τάχα γὰρ οὐδὲ ἄρτοι ἦσαν πεφθέντες, ἀλλά τις ζύμη οὐτὸ μόνον ὠμὴ ἡ διδαχὴ τῶν Φαρισαίων καὶ Σαδδουκαίων.

12.9“İsa Filipus Sezariyesi kısımlarına gelince öğrencilerine sordu” (16, 13–19).

İsa, o sırada Yahudiler arasında Kurtarıcımız hakkında oluşmuş farklı kanıları havarilerin cevabından öğrenelim diye, insanların onun kim olduğunu söylediğini öğrencilerine soruyor. Belki de İsa'yı taklit edenler, insanların kendileri hakkında söylediklerini hep araştırmayı öğrensinler diye sormuştur. Çünkü bu, kötü bir şey söyleniyorsa sebeplerini her yolla ortadan kaldırmamıza, iyi bir şey söyleniyorsa vesilelerini artırmamıza katkıda bulunur.

Yahudiler arasında İsa hakkında dönen farklı görüşlere bak: Bazıları sağlam olmayan öğretilerden hareketle onun Vaftizci Yahya olduğunu söylüyordu; tıpkı hizmetkârlarına “Bu Vaftizci Yahya'dır; ölümden dirildi, bu yüzden bu kudretler onda etkili oluyor” diyen tetrark Hirodes gibi. Başkaları şimdi İsa denen kişinin İlyas olduğunu söylüyordu: Ya ikinci bir doğuma katlanmış ya da o zamandan beri bedende yaşamış ve şimdi ortaya çıkmıştı. İsa'nın Yeremya olduğunu ileri sürenler, yani Yeremya'yı Mesih'in bir örneği saymayanlar ise belki Yeremya'nın başında Mesih hakkında söylenen sözlerden etkilenmişlerdi. Bu sözler peygamberde gerçekleşmemiş, İsa'da gerçekleşmeye başlamıştır: Tanrı onu “uluslar ve krallıklar üzerine, sökmek, yıkmak, yok etmek, yeniden kurmak ve dikmek için” atamış, Logos'u vaaz ettiği uluslara peygamber kılmıştır. Onun peygamberlerden biri olduğunu söyleyenler de böyle düşünüyordu, çünkü peygamber kitaplarında onlara söylenmiş gibi görünen ama onlarda gerçekleşmemiş şeyler vardı.

Ama Yahudiler, yürekleri üzerindeki peçeyi hak ettiklerinden İsa hakkında yanlış kanılara kapılıyorlardı. Petrus ise, beden ve kanın öğrencisi olmayıp göklerdeki Baba'nın vahyini kavrayabilmiş biri olarak, onun Mesih olduğunu ikrar etti. Yahudilerin Mesih olduğunu bilmediği Kurtarıcı'ya Petrus'un “Sen Mesih'sin” demesi büyük bir şeydi. Daha büyüğü ise onun yalnız Mesih değil, diri Tanrı'nın Oğlu olduğunu bilmesiydi; peygamberler aracılığıyla “Hayatım hakkı için” ve “Beni, diri su kaynağını terk ettiler” diyen Tanrı'nın. “Ben hayatım” diyen de, hayat kaynağı olan Baba'dan gelen hayattır. Dikkatle bak: Irmağın kaynağı ile ırmak aynı şey olmadığı gibi, hayatın kaynağı ile hayat da aynı şey değildir. Bunları, “Sen Mesih'sin, Tanrı'nın Oğlu” sözüne “diri” eklendiği için ekledik; çünkü evrenin Tanrısı ve Babası hakkındaki bu sözde olağanüstü bir şeyi göstermek gerekiyordu: O, hayatın kendisinden ve ona katılan şeylerden farklı olarak diridir.

İsa'nın Vaftizci Yahya ya da sayılanlardan biri olduğunu ileri sürenlerin sağlam öğretilerden hareketle konuşmadığını söylediğimize göre, bunu da kanıtlayalım. Vaftiz için Yahya'nın yanına giden İsa'yı ve onu vaftiz eden Yahya'yı görmüş olsalardı ya da birinden duymuş olsalardı, İsa'nın Yahya olduğunu söylemezlerdi. İsa'nın “Kabul etmek isterseniz, gelecek olan İlyas odur” sözünün dayandığı öğretiyi anlamış ve “kulakları” olanlar gibi bu sözü duymuş olsalardı, bazıları onun İlyas olduğunu söylemezdi. Onun Yeremya olduğunu söyleyenler de, peygamberlerin çoğunun onunla ilgili bazı simgeleri üstlendiğini görselerdi, Yeremya olduğunu söylemezlerdi; başkaları da aynı biçimde onun peygamberlerden biri olduğunu söylemezdi.

12.9

Ἐλθὼν δέ ὁ Ἰησοῦς εἰς τὰ μέρη Καισαρείας τῆς Φιλίππου ἠρώτα τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ (16. 13 — 19]). Πυνθάνεται τοῖν μαθητῶν ὁ Ἰησοῦς, τίνα λέγουσιν αὐτὸν οἱ ἄνθρωποι εἶναι, ἶν’ ἡμεῖς μάθωμεν ἀπὸ τῆς ἀποκρίσεως τῶν ἀποστόλων τὰς διαφόρους περὶ τοῦ σωτῆρος ἡμῶν ἐν Ἰουδαίοις γενομένας ὑπολήψεις τότε. τάχα δέ καὶ ἶνα οἱ μιμηταὶ τοῦ Ἰησοῦ διδάσκωνται ἀεὶ περιεργάζεσθαι περὶ τῶν λεγομένων ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων Περὶ αὐτῶν· ὅπερ <ν ἠμῖν> συμβαλεῖται Πρὸς τό, εἴ μὲν φαῦλον λέγεται, τούτου τὰς ἀφορμὰς παντὶ τρόπῳ περιαιρεῖν, εἴ τι δέ ἀστεῖον, τούτου τἀς προφάσεις συναύξειν. πλὴν ὅρα διὰ τὰ διάφορα ἐν Ἰουδαίοις περὶ τοῦ Ἰησοῦ κινήματα. τίνα τρόπον ἀπό τινων οὐχ ὑγιῶν δογμάτων ἔλεγόν τινες μὲν ὅτι Ἰωάννης ἦν ὁ βαπτιστὴς ὁμοίως Ἡρώδη τῷ τετράρχῃ τῷ εἰπόντι τοῖς παισὶν αὐτοῦ · »οὗτός ἐστιν Ἰωάννης ὁ βαπτιστής· αὐτὸς ἠγέρθη ἐκ νεκρῶν καὶ διὰ τοῦτο οἱ δυνάμεις ἐνεργοῦσιν ἐν αὐτῷ«), ἄλλοι δέ ὅτι Ἠλίας ἐστὶν ὁ νῦν καλούμενος Ἰησοῦς, ἤτοι γένεσιν ὑπομείνας δευτέραν, ἢ ἔκτοτε ἐν σαρκὶ ζῶν καὶ κατὰ τόν παρόντα ἐπιφανεὶς χρόνον. καὶ οἱ φάσκοντες δὲ ὅτι Ἱερεμίας εἴη ὁ Ἰησοῦς, καὶ οὐχὶ τύπος τοῦ Χριστοῦ ὁ Ἱερεμίας, τάχα ἐκ τῶν εἰρημένο)ν ἐν τοῖς ἀρχαῖς τοῦ Ἱερεμίου περὶ Χριστοῦ ἐκινήθησαν, οὐ πληρωθέντων μὲν ἐν τῷ προφήτῃ τότε ἀρξαμένων δὲ πληροῦσθαι ἐν τῷ Ἰησοῦ, ὃν ἔρετο ὁ θεὸς εἰς »ἔθνη καὶ βασιλείας, ἐκριζοῦν καὶ κατασκάπτειν καὶ ἀπολλύειν καὶ ἀνοικοδομεῖν καὶ καταφυτεύειν«, προφήτην αὐτὸν εἰς ἔθνη γενέσθαι ποιήσας οἷς ἐκήρυξε τὸν λόγον. ἀλλὰ καὶ οἱ λέγοντες ὅτι εἷς τις ἦν τῶν προφητῶν, τοιαῦτα περὶ αὐτοῦ ὑπελάμβανον διὰ τὰ ἐν τοῖς προφήταις ὡς πρὸς αὐτοὺς μὲν ῤηθέντα οὐ πεπληρωμένα δὲ ἐπ᾿ αὐτοῖς. Ἀλλ᾿ οἱ μὲν Ἰουδαῖοι, ὡς ἄξιοι τοῦ ἐπὶ τῇ καρδίᾳ αὐτῶν καλύμματος, ἐψευδοδόξουν περὶ τοῦ Ἰησοῦ. Πέτρος δέ, ὡς οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος μαθητὴς ἀλλὰ καὶ χωρήσας ἀποκάλυψιν τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός, *** ὡμολόγησεν αὐτὸν τὸν Χριστὸν τυγχάνειν. ἦν μέν οὖν καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Πέτρου λεγόμενον τῷ σωτῆρι, τὸ σὺ εἶ ὁ Χριστός, μὴ γινωσκόμενον ὑπὸ τῶν Ἰουδαίων ὅτι Χριστὸς εἴη, μέγα· μεῖζον δὲ ὅτι ἠπίστατο αὐτὸν οὐ μόνον Χριστὸν εἶναι, ἀλλὰ καὶ υἱὸν τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος καὶ διὰ τῶν προφητῶν εἰρηκότος »ζῶ ἐγώ«, *** καὶ*** ἐμὲ ἐγκατέλιπον, πηγὴν ὕδατος ζῶντος«. καὶ ζωὴ δὲ ὡς ἀπὸ πηγῆς ζωῆς τοῦ πατρὸς ὁ εἰπών· ἐγώ εἰμι ἡ ζωή«. καὶ πρόσχες ἐπιμελῶς εἰ μή, ὥσπερ οὐ ταὐτόν ἐστι πηγὴ ποταμοῦ καὶ ποταμός, οὕτως πηγὴ ζωῆς καὶ ζωή. καὶ ταῦτα δὲ προσεθήκαμεν διὰ τὸ προσκεῖσθαι τῷ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τὸ τοῦ ζῶντος· ἐξαίρετον γάρ τι ἐχρῆν παραστῆσαι ἐν τῷ λεγομένῳ περὶ τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς τῶν ὅλων, ὡς ζῶντος παρά τε τὴν αὐτοζωὴν καὶ τὰ μετέχοντα αὐτῆς. ἐπεὶ δὲ εἴπομεν μὴ ἀπό τινων ὑγιῶν δογμάτων εἰρηκέναι τοὺς ἀποφηναμένους εἶναι τὸν ᾿Ιησοῦν Ἰωάννην τὸν βαπτιστὴν ἤ τινα τῶν ἐπιφερομένων, κατασκευάσωμεν καὶ τοῦτο λέγοντες ὅτι, εἰ παρατετεύχεισαν ἐπὶ τὸ βάπτισμα ἀπεληλυθότι τῷ Ἰησοῦ πρὸς τὸν Ἰωάννην καὶ βαπτίζοντι τῷ Ἰωάννῃ τὸν Ἰησοῦν, ἢ ἀκηκόεισαν παρά τινος, οὐκ ἂv ἔλεγον Ἰησοῦν εἶναι τόν Ἰωάννην. ἀλλὰ καὶ εἰ νενοήκεισαν τὸ δόγμα ἀφ᾿ οὗ εἶπεν ὁ Ἰησοῦς· »εἰ θέλετε δέξασθαι, αὐτός ἐστιν Ἠλίας ὁ μέλλων ἔρχεσθαι«, καὶ ὡς ἔχοντες »ὦτα« ἀκηκόεισαν τοῦ λελεγμένου, οὐκ ἂν εἶπόν τινες αὐτὸν εἶναι Ἠλίαν. καὶ οἱ εἰπόντες αὐτὸν εἶναι Ἱερεμίαν, εἰ ἑώρων ὅτι οἱ πλεῖστοι τῶν προφητῶν συμβολικά τινα αὐτοῦ ἀνειλήφασιν, οὐκ ἂν ἔλεγον αὐτὸν εἶναι Ἱερεμίαν· ὁμοίως δὲ οὐδὲ ἄλλοι00 ἕνα τινὰ τῶν προφητῶν.

12.10Simun Petrus'un cevap verip “Sen Mesih'sin, diri Tanrı'nın Oğlu” diye söylediğini biz de Petrus gibi söylersek, ama bunu bize beden ve kan açmış olmaz, göklerdeki Baba'dan gelen ışık yüreğimizi aydınlatmış olursa, belki biz de Petrus'un olduğu şey oluruz. Onun gibi mutlu sayılırız; çünkü onun mutluluğunun sebepleri bize de ulaşmıştır: İsa'nın diri Tanrı'nın Oğlu Mesih olduğunu bize beden ve kan değil, göklerdeki Baba açmıştır. “Göklerde” yaşayalım diye bunu göklerin kendisinden açmış, yürekten her “peçeyi” kaldıran ve Tanrı'nın “bilgelik ve vahiy” ruhunu alanları göklere çıkaran bir vahiy vermiştir. Biz de, beden ve kan bize açmış olarak değil, göklerdeki Baba'dan gelen ışık yüreğimizi aydınlatmış olarak Petrus gibi “Sen Mesih'sin, diri Tanrı'nın Oğlu” dersek, Petrus oluruz ve Logos bize de “Sen Petrus'sun” ve devamını söyleyebilir. Çünkü Mesih'i taklit eden herkes kayadır; “kendilerini izleyen ruhani kayadan” içenler ondan içmiştir. Bütün kilise öğretisi ve ona uygun yaşayış, böyle her kayanın üzerine kurulur. Çünkü mutluluğu tamamlayan bütün sözleri, işleri ve düşünceleri kendisinde toplamış olan yetkinlerin her birinde, Tanrı'nın kurduğu kilise vardır.

12.10

Τάχα δὲ ὅπερ ἀποκριθεὶς Σίμων Πέτρος εἶπεν ἐν τῷ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀὰν ὡς ὁ Πέτρος λέγμεν, οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος ἡμῖν ἀποκαλύψαντος ἀλλὰ φωτὸς ἡμῶν τῇ καρδίᾳ ἐλλάμψαντος ἀπὸ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός, καὶ αὐτοὶ γινόμεθα ὅπερ καὶ ὁ Πέτρος, ὁμοίως αὐτῷ μακαριζόμενοι διὰ τὸ τὰ αἴτια τοῦ μακαρισμοῦ ἐκείνῳ καὶ ἐφ᾿ ἡμᾶς ἐφθακέναι, τῷ σάρκα καὶ αἷμα μὴ ἀποκεκαλυφέναι ἡμῖν περὶ τοῦ τὸν Ἰησοῦν εἶναι Χριστὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος ἀλλὰ τὸν ἐν οὐρανοῖς πατέρα ἀπ᾿ οὐτῶν τῶν οὐρανῶν, ἵνα »ἐν οὐρανοῖς« πολιτευσώμεθα, ἀποκαλύψαντα ἡμῖν ἀποκάλυψιν ἀνάγουσαν εἰς τοὺς οὐρανοὺς τοὺς περιαιροῦντας μὲν πᾶν »κάλυμμα« ἀπὸ τῆς καρδίας, ἀναλαβόντας δέ τὸ πνεῦμα τῆς »σοφίας« τοῦ θεοῦ καὶ τῆς »ἀποκαλύψεως«. εἰ δὲ φήσαντες καὶ ἡμεῖς ὡς ὁ Πέτρος· σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος οὐχ ὡς σαρκὸς καὶ αἵματος ἡμῖν ἀποκαλυψάντων, ἀλλὰ φωτὸς ἡμῶν τῇ καρδίᾳ ἐλλάμψαντος ἀπὸ τοῦ ἐν οὐρανοῖς πατρός), γινόμεθα Πέτρος, καὶ ἡμῖν ἂν λέγοιτο ἀπὸ τοῦ > λόγου τὸ σὺ εἶ Πέτρος καὶ τὰ ἑξῆς. πέτρα γὰρ πᾶς ὁ Χριστοῦ μιμητής, ἀφ᾿ οὗ ἔπινον οἳ »<ἔπινον> «. ἐκ πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας«. καὶ ἐπὶ ndaav τὴν τοιαύτην πέτραν οἰκοδομεῖται ὁ ἐκκλησιαστικὸς πᾶς λόγος κοὶ ἡ κατ᾿ αὐτὸν πολιτεία. ἐν ἑκάστῳ γὰρ τῶν τελείων, ἐχόντων τό ἄθροισμα τῶν συμπληρούντων τὴν μακαριότητα λόγων καὶ ἔργων καὶ νοημάτων <πάντων>, ἐστὶν ἡ ὑπὸ τοῦ οἰκοδομουμένη ἐκκλησία.

12.11Bütün kilisenin Tanrı tarafından yalnızca o tek Petrus'un üzerine kurulduğunu sanıyorsan, “gök gürültüsü oğlu” Yuhanna ya da havarilerin her biri hakkında ne dersin? Gerçekten Hades'in kapılarının özel olarak Petrus'a galip gelmeyeceğini, ama öteki havarilere ve yetkinlere galip geleceğini söylemeye cesaret mi edeceğiz? Daha önce söylenen “Hades'in kapıları ona galip gelmeyecek” ve “Bu kayanın üzerine kilisemi kuracağım” sözleri onların hepsi ve her biri için geçerli değil midir? Göklerin krallığının anahtarları Mesih tarafından yalnızca Petrus'a mı verilir, mutlu olanlardan başka kimse onları almayacak mıdır? “Sana göklerin krallığının anahtarlarını vereceğim” sözü başkalarıyla da ortaksa, Petrus'a söylenmiş gibi görünen önceki ve sonraki sözlerin hepsi neden ortak olmasın? Burada “Yeryüzünde neyi bağlarsan göklerde bağlanmış olacaktır” ve devamı Petrus'a söylenmiş görünür; ama Yuhanna'ya göre İncil'de Kurtarıcı öğrencilerine üfleyerek Kutsal Ruh'u verir ve “Kutsal Ruh'u alın” ve devamını söyler.

Demek ki birçokları Kurtarıcı'ya “Sen Mesih'sin, diri Tanrı'nın Oğlu” diyecektir. Ama bunu söyleyenlerin hepsi, beden ve kan açmadan, göklerdeki Baba'nın kendisi yüreklerindeki “peçeyi” kaldırmış olarak öğrenmiş olmayacaktır; oysa ancak böylece “yüzleri açık olarak Rab'bin yüceliğini aynada seyrederek” “Tanrı'nın Ruhu'yla” konuşur, onun için “İsa Rab'dir”, ona ise “Sen Mesih'sin, diri Tanrı'nın Oğlu” derler.

Biri bunu ona, kendisine beden ve kan değil göklerdeki Baba açmış olarak söylüyorsa, söylenenlere erişecektir; bu sözleri İncil'in harfi o Petrus'a söylenmiş gösterir, ama ruhu o Petrus gibi olan herkese söylendiğini öğretir. Çünkü Mesih'i taklit edenlerin hepsi, kurtulanların ardından gelen, ondan “ruhani içeceği” içsinler diye izleyen “ruhani kaya”dan adını alır. Mesih'in “üyeleri” olarak ondan ad alıp Mesihler diye anıldıkları gibi, kayadan da Petruslar diye anılırlar. Buradan yola çıkarak adillerin adalet olan Mesih'ten, bilgelerin bilgelik olan Mesih'ten ad aldığını söyleyeceksin; onun öteki adlarından da azizlere böyle adlar türeteceksin. Bütün bu tür kimselere Kurtarıcı “Sen Petrus'sun” diye başlayıp “ona galip gelmeyecek” diye biten sözü söyleyebilir.

Peki “ona” derken neye? Mesih'in kilisesini üzerine kurduğu kayaya mı, kiliseye mi (çünkü ifade iki anlamlıdır), yoksa kaya ile kilise bir ve aynı şey olduğu için ikisine birden mi? Sanırım doğrusu budur: Hades'in kapıları ne Mesih'in kiliseyi üzerine kurduğu kayaya ne de kiliseye galip gelecektir; tıpkı Özdeyişler'de yazıldığı gibi, “kaya üzerinde yılanın yolu” bulunamayacağı gibi. Hades'in kapıları birine galip geliyorsa, o kişi ne Mesih'in kiliseyi üzerine kurduğu kayadır ne de Mesih'in kaya üzerine kurduğu kilisedir. Çünkü kaya yılana geçit vermez ve kendisine karşı savaşan Hades kapılarından güçlüdür; gücü sayesinde Hades'in kapıları ona galip gelemez. Kilise ise, “evini akıllıca kaya üzerine kuran” Mesih'in yapısı olduğundan Hades'in kapılarını kabul etmez; bu kapılar kayanın ve kilisenin dışındaki her insana galip gelir, ama ona karşı hiçbir şey yapamaz.

12.11

Εἰ δέ ἐπὶ τὸν ἔνα ἐκεῖνον Πέτρον νομίζεις ὑπὸ τοῦ θεοῦ οἰκοδομεῖσθαι τὴν πᾶσαν ἐκκλησίαν μόνον, τι ἂν φήσαις περὶ Ἰωάννου τοῦ τῆς βροντῆς« υἱοῦ ἢ ἑκάστου τῶν ἀποστόλων; ἀληθῶς γε ἄρα τολμήσωμεν λέγειν ὅτι Πέτρου μέν ἰδίως πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι, τῶν δὲ λοιπῶν ἀποστόλων καὶ τῶν τελείων *** κατισχύσουσιν; οὐχὶ δὲ καὶ ἐπὶ πόντων ἐφ᾿ ἐφ’ ἑκάστου αὐτῶν τὸ προειρημένον τὸ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς γίνεται καὶ τὸ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν ἐκκλησίαν; ἆρα δὲ τῷ Πέτρῳ μόνῳ δίδονται ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ αἱ κλεῖδες τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, καὶ οὐδεὶς ἕτερος τῶν μακαρίων αὐτὰς λήψεται; εἰ δὲ κοινόν ἐστι καὶ πρὸς ἑτέρους τὸ δώσω σοι τὰς κλεῖδας τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, πῶς οὐχὶ καὶ πάντα τά τε προειρημένα καὶ τὰ ἐπιφερόμενα ὡς πρὸς Πέτρον λελεγμένα ***; καὶ γὰρ ἐνταῦθα μὲν ὡς πρὸς Πέτρον εἰρῆσραι δοκεῖ τὸ ὅσα ἂv δήσῃς ἐπὶ τῆς γῆς ἔσται δεδεμένα ἐν τοῖς οὐρανοῖς καὶ τὰ ἑξῆς· ἐν δὲ τῷ κατὰ Ἰωάννην δοὺς πνεῦμα ἅγιον ὁ σωτὴρ τοῖς μοθηταῖς διὰ τοῦ ἐμφυσήματός φησι· »λάβετε πνεῦμα ἅγιον« καὶ τὰ ἑξῆς. πολλοὶ τοίνυν φήσουαι πρὸς τὸν σωτῆρα· σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος, ἀλλ᾿ οὐ πάντες οἱ τοῦτο φάσκοντες ἐροῦσιν αὐτῷ οὐδομῶς μὲν ἀπὸ σαρκὸς καὶ αἵματος ἀποκαλυφάντων τοῦτο μεμαθηκότες, αὐτοῦ δὲ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρὸς ἀφελόντος τὸ ἐπικείμενον τῇ καρδίᾳ αὐτῶν »κάλυμμα«, ἵνα μετὰ τοῦτο »ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν τοῦ κυρίου κατοπτριζόμενοι« ἐν πνεύματι θεοῦ« λαλῶσι λέγοντες περὶ αὐτοῦ τὸ Κύριος ᾿Ιησοῦς« καὶ πρὸς αὐτὸν τὸ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος. Καὶ εἴ τις λέγει τοῦτο πρὸς αὐτόν, οὐ σαρκὸς καὶ αἵματος ἀποκαλυψάντων αὐτῷ ἀλλὰ τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρός, τεύξεται τῶν εἰρημένων, ὡς μὲν τὸ γράμμα τοῦ εὐαγγελίου λέγει πρὸς ἐκεῖνον τὸν Πέτρον, ὡς δέ τὸ πνεῦμα αὐτοῦ διδάσκει πρὸς πάντα τὸν γενόμενον, ὁποῖος ὁ Πέτρος ἐκεῖνος. παρώνυμοι γὰρ πέτρας πάντες οἱ μιμηταὶ Χριστοῦ, τῆς »πνευματικῆς ἀκολουθούσης πέτρας« τοῖς σωζομένοις, ἵνα ἐξ αὐτῆς πίνωσι τὸ »πνευματικὸν πόμα«. οὗτοι δέ παρώνυμοί εἰσι τῆς πέτρος, ὡς Χριστός· ἀλλὰ καὶ Χριστοῦ μέλη« ὄντες παρώνυμοι ἐχρημάτισαν Χριστοί, πέτρας δέ Πέτροι. ἀπὸ δὲ τούτων ἀφορμὴν λαβὼν φήσεις τοὺς δικαίους παρωνύμους εἶναι Χριστοῦ τῆς δικαιοσύνης καὶ τοὺς σοφοὺς Χριστοῦ τῆς σοφίας· καὶ οὕτως ποιήσεις ἐπὶ τῶν λοιπῶν αὐτοῦ ὀνομάτων παρώνυμα ἐπὶ τοὺς ἁγίους, καὶ πρὸς πάντας τοὺς τοιούτους ἂν λέγοιτο ἀπὸ τοῦ σωτῆρος τὸ λέγον· σὺ εἶ Πέτρος καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς. τίνος δέ οὐτῆς; ἆρα γὰρ τῆς πέτρας, ἐφ’ ἥν Χριστὸς οἰκοδομεῖ τὴν ἐκκλησίαν, ἢ τῆς ἐκκλησίας (ἀμφίβολος γὰρ ἡ φράσις), ἢ ὡς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ τῆς πέτρας καὶ τῆς ἐκκλησίας; τοῦτο δ’ οἶμοι ἀληθὲς τυγχάνειν· οὔτε γὰρ τῆς πέτρος, ἐφ’ ἧς ὁ Χριστὸς οἰκοδομεῖ τὴν ἐκκλησίαν, οὔτε τῆς ἐκκλησίας πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν, ὡς οὐδέ ὁδὸς ὄφεως ἐπὶ πέτρας« (κατὰ τὸ ἐν γεγραμμένον) εὑρεθείη ἄν. εἰ δέ τινος πύλαι ᾅδου κατισχύσουσιν, οὔτε πέτρα ὁ τοιοῦτος ἂνεἴη, ἐφ’ ἣν οἰκολομεῖ Χριστὸς τὴν ἐκκλησίαν, οὔτε ἡ ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομουμένη ἐπὶ τὴν Πέτρον ἐκκλησία· ἥ τε γὰρ πετρα ἄβατός ἐστιν ὄφει καὶ ἰσχυροτέρα τῶν ἀντιπαλαιουσῶν αὐτῇ πυλῶν ᾅδου, ὡς διὰ τὴν ἰσχὺν αὐτῆς μὴ κατισχύειν αὐτῆς τὰς πύλας τοῦ ᾅδου· ἥ τε ἐκκλησία, ὡς Χριστοῦ οἰκοδομὴ τοῦ οἰκοδομήσαντος ἑαυτοῦ τὴν οἰκίαν« φρονίμως »ἐπὶ τὴν πέτρον«, ἀνεπίδεκτός ἐστι πυλῶν ᾅδου, κατισχυουσῶν μέν παντὸς ἀνθρώπου τοῦ ἔξω τῆς πέτρος καὶ τῆς ἐκκλησίας, οὐδέν δέ δυναμένων πρὸς αὐτήν.

12.12Günahların her birinin, insanı Hades'e götüren her birinin, Hades'in bir kapısı olduğunu anlayınca şunu da kavrarız: “leke ya da kırışıklık ya da bunun gibi bir şey” taşıyan, kötülüğü yüzünden ne “kutsal” ne de “kusursuz” olan psykhē, Mesih'in üzerine yapı kurduğu kaya değildir; Mesih'in kaya üzerine kurduğu kilise de, kilisenin bir parçası da değildir. Biri, inanıyor sayılan kilise mensuplarının kalabalığını öne sürerek bizi bu sözlerden utandırmak isterse, ona yalnız “Çağrılanlar çok, seçilenler az” sözü değil, Kurtarıcı'nın yanına gelenlere söylediği şu söz de hatırlatılmalıdır. Luka'da şöyle geçer: “Dar kapıdan girmek için mücadele edin; size söylüyorum, çok kişi girmeye çalışacak ama başaramayacak.” Matta'da yazılı olan da şu şekilde söylenmelidir: “Hayata götüren kapı dar, yol sıkışıktır; onu bulanlar azdır.”

“Size söylüyorum, çok kişi girmeye çalışacak ama başaramayacak” sözüne dikkat edersen, bunun kendini kilisedenmiş gibi gösterip gevşek ve logosa aykırı yaşayanlar hakkında söylendiğini anlarsın. Girmeye çalışanlardan giremeyenler, Hades'in kapıları kendilerine galip geldiği için güçleri yetmeyen kimselerdir. Hades'in kapılarının galip gelemediği kimseler ise girmeye çalıştıklarında başaracaktır; çünkü kendilerini güçlendiren Mesih İsa'da “her şeye” güçleri yeter.

Şunu da bilmek gerekir: şehir kapılarının her birinin kendine özgü bir adı olduğu gibi, Hades'in kapıları da günahların türlerine göre adlandırılabilir. Öyle ki Hades'in bir kapısının adı zina olsun, zina edenler oradan geçer; bir başkasının adı inkâr olsun, Tanrı'yı inkâr edenler oradan Hades'e iner... Dahası, sapkın görüş sahiplerinden ve “sahte adlı” bir bilgi doğuranlardan her biri Hades'in bir kapısını inşa etmiştir: Markion bir kapı, Basileides başka bir kapı, Valentinos yine başka bir kapı. Böylece bu kötü düşüncenin babalarından her biri Hades'in bir kapısının baş mimarı olmuştur; böyle bir mimarın öğretisine yardım edenler ise, dinsizliğin kötü mimarlık sanatına hizmet eden birer yardımcı ve kâhyadır.

Hades'in kapıları çok, sayısı zor bulunacak kadar çok olsa da, hiçbiri kayaya ya da Mesih'in onun üzerine kurduğu kiliseye galip gelmeyecektir. Yine de bu kapıların bir gücü vardır: bununla, kendilerine direnmeyen ve karşı koymayanları ele geçirirler; ama “Kapı benim” diyenden ayrılmadıkları için Hades'in bütün kapılarını psykhēlerinden yıkıp atanlara yenilirler.

12.12

Νοήσαντες δὲ ὡς ἑκάστη τῶν ἁμαρτιῶν, δι᾿ ὧν ἔστιν ἐν ᾅδου γενέσθαι, πύλη ἐστὶν ᾅδου, καταληψόμεθα ὅτι ἡ ἔχουσα »σπῖλον ἢ ῥυτίδα ἤ τι τῶν τοιούτων« καὶ διὰ τὴν κακίαν μηδὲ »ἁγία« μηδὲ »ἄμωμος« τυγχάνουσα ψυχὴ οὔτε πέτρα ἐστίν, ἐφ’ ἣν ὁ Χριστὸς οἰκοδομεῖ, οὔτε ἐκκλησία οὔτε ἐκκλησίας μέρος, ἥν ἐπὶ τὴν πέτραν ὁ Χριστὸς οἰκοδομεῖ. ἐὰν δέ τις πρὸς ταῦτα δυσωπεῖν ἡμᾶς βούληται διὰ τὰ πλήθη τῶν πιστεύειν νομιζομένων ἐκκλησιαστικῶν, λεκτέον αὐῷ οὐ μόνον τὸ »πολλοὶ κλητοί, ὀλίγοι δὲ ἐκλεκτοί«, ἀλλὰ καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ σωτῆρος πρὸς τοὺς προσιόντας αὐτῷ λελεγμένον (ὡς ἐν τῷ κατὰ Λουκᾶν οὕτως ἔχον· »ἀγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς θύρας, ὅτι πολλοί, λέγω ὑμῖν, ζητήσουσιν εἰσελθεῖν (διὰ τῆς στενῆς) καὶ οὐκ ἰσχύσουσι«, καὶ τὸ ἐν τῷ κατὰ Ματθαῖον δὲ γεγραμμενον τουτον τον τροπον ρητεον· ὅτι στενὴ ἡ πύλη καὶ τεθλιμμένη ἡ ὁδὸς ἡ ἀπάγουσα εἰς τὴν ζωήν, καὶ ὀλίγοι εἰσὶν οἱ εὑρίσκοντες αὐτήν«. προσέχων δὲ τῷ »ὅτι πολλοί, λέγω ὑμῖν, ζητήσουσιν εἰσελθεῖν καὶ οὐκ ἰσχύσουσι« συνήσεις ὅτι τοῦτο ἐπὶ τοὺς οὐχοῦντος μέν εἶναι ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, ἀσθενῶς δὲ καὶ παρὰ τὸν λόγον βιοῦντας ἀναφέρεται. οἱ μὲν οὖν μὴ ἰσχύοντες εἰσελθεῖν τῶν ζητούντων εἰσελθεῖν, τῷ πύλας ᾅδου κατισχύειν αὐτῶν οὐκ ἂν ἰσχύοιεν· ὧν δὲ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν, οὗτοι ζητοῦντες εἰσελθεῖν ἰσχύσουσι, »πάντα« ἰσχύοντες »ἐν τῷ ἐνδυναμοῦντι« αὐτοὺς »Χριστῷ Ἰησοῦ«. καὶ τοῦτο δὲ χρὴ εἰδέναι ὅτι, ὥοπερ αἱ πόλεων πύλαι ὀνόματα ἔχουσιν ἑκάστη οἰκεῖα, τὸν αὐτὸν τρόπον αἱ τοῦ ᾅδου πύλαι ὀνομασθεῖεν ἂν κατὰ τὰ εἴδη τῶν ἁμαρτημάτων· ὡς μίαν μὲν ὀνομάζεσθαι πύλην ᾅδου πορνείαν, δι᾿ ἧς ὁδεύουσιν οἱ πορνεύοντες, ἑτέραν δὲ ἄρνησιν, δι᾿ ἧς ἀρνησίθεοι εἰς ᾅδου καταβαίνουσιν *** ἤδη δἐ καὶ ἕκαστος τῶν ἑτεροδόξων καὶ γεννησάντων τψευδώνυμόν τινα γνῶσιν ᾠκοδόμησεν ᾅδου πύλην, ἄλλην μὲν Μαρκίων καὶ Βασιλίδης ἄλλην κὰι Οὐαλεντῖνος ἄλλην. καὶ οὕτως ἕκαστος μὲν τῶν πατέρων μοχθηρᾶς γνώμης ἀρχιτέκτων γέγονε πύλης τινὸς ᾅδου· οἱ δὲ συνεργοὶ τῇ τοῦ ἀρχιτέκτονος τῶν τοιούτων διδασκαλίᾶ, ὑπουργοί τινες καὶ οἰκονόμοι δουλεύοντες μοχθηρῷ ἀρχιτεκτονικῷ ἀσεβείας λόγῳ. πολλῶν δὲ καὶ δυσαριθμήτων οὐσῶν τῶν ᾅδου πυλῶν, οὐδεμία πύλη ᾅδου κατισχύσει τῆς πέτρας ἢ ἐκκλησίας, ἣν ἐπ᾿ αὐτῇ Χριστὸς οἰκοδομεῖ. πλὴν ἔχουσί τινα ἰσχὺν αὗται αἱ πύλαι, ἀφ᾿ ἧς τινῶν μὲν κρατοῦσι τῶν μὴ ἀντιτεινόντων καὶ ἀνταγωνιζομένων πρὸς αὐτάς, ὑφ᾿ ἑτέρων δὲ νικῶνται τῶν διὰ τὸ μὴ ἀφίστασθαι τοῦ εἰπόντος· »ἐγώ εἰμι ἡ θύρα« πάσας τὰς ᾅδου πύλας καθελόντων ἀπὸ τῆς ἑαυτῶν ψυχῆς.

12.13Burada Hades'in kapıları denmiştir; Mezmurlar'da ise peygamber şöyle diyerek şükreder: “Beni ölümün kapılarından yükselten sen, öyle ki bütün övgülerini Siyon kızının kapılarında duyurayım.” Buradan da belki şunu öğreniyoruz: Tanrı'nın “bütün övgülerini” duyurmak, “ölümün kapılarından” yükselmemiş ve “Siyon kapılarına” varmamış birinin elinden gelmez. “Siyon'un kapıları” “ölümün kapıları”nın zıddı olarak düşünülebilir: taşkınlık ölümün bir kapısı, itidal Siyon'un bir kapısıdır; haksızlık ölümün, adalet Siyon'un kapısıdır (peygamber de bunu göstererek “Rab'bin kapısı budur, adiller oradan girecek” der); korkaklık ölümün, cesaret Siyon'un kapısıdır; akılsızlık ölümün, onun zıddı olan phronēsis Siyon'un kapısıdır. “Sahte adlı bilgi”nin bütün kapılarına karşı ise tek bir kapı vardır: yalansız bilginin kapısı...

Şunu da düşün: “Mücadelemiz kana ve bedene karşı değildir” ve devamı yüzünden, her otoritenin, “bu karanlığın” her dünya hâkiminin, “göksel yerlerdeki kötülüğün” her ruhunun Hades'in bir kapısı ve ölümün bir kapısı olduğunu söyleyebilir misin? Öyleyse “mücadelemizin” yöneldiği başkanlıklar ve otoriteler de Hades'in kapıları diye anılabilir; adaletin kapıları ise “hizmetkâr ruhlar”dır. Daha üstün olanlar için önce çok kapıdan, bu çok kapıdan sonra da tek kapıdan söz edilir: “Bana adaletin kapılarını açın; onlardan girip Rab'be şükredeceğim” ve “Rab'bin kapısı budur, adiller oradan girecek.” Bunun gibi, zıt tarafta da Hades'in ve ölümün kapıları çoktur, “mücadelemizin” yöneldiği her otorite bunlardan biridir; ama hepsinin üstünde Kötü olanın kendisi ölümün kapısıdır...

Öyleyse her günahta, günah işliyorsak Hades'in bir kapısından iniyormuşuz gibi dikkatli olalım; bunun yerine “ölümün kapılarından” yükselerek Rab'bin “bütün övgülerini” “Siyon kızının kapılarında” duyuralım. Söz gelimi, Siyon kızının itidal denen kapısında, itidalden doğan Tanrı övgülerini; adalet denen bir başkasında, adaletten doğan Tanrı övgülerini duyuracağız. Kısacası, övgüye değer hâle geldiğimiz her şeyde Siyon kızının bir kapısına varır, o kapıya uygun bir Tanrı övgüsü duyururuz.

On İki Peygamber'den birinde söylenen şu söz de incelenmelidir: “Kapılarda azarlayandan nefret ettiler, kutsal sözden tiksindiler.” Belki de “kapılarda azarlayan”, Siyon kızının kapılarından yola çıkarak, o kapının karşıtı olan günahlara ve Hades'in ya da ölümün kapılarına düşmüş olanları azarlayan kişidir. “Kapılarda azarlayandan nefret ettiler” sözünü böyle anlamazsan, “kapılarda” ifadesi ya boşuna söylenmiş olur ya da sözün peygamberlik ruhuna nasıl yaraşacağını araman gerekir.

12.13

Ἐνταῦθa μὲν οὖν πύλαι ᾅδου έͅρηνται, ἐν δὲ τοῖς Ψαλμοῖς ὁ προφήτης εὐχαριστεῖ λέγων· »ὁ ὑφῶν με ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου, ὅπως ἂν ἐξαγγείλω πάσας τὰς αἰνέσεις σου ἐν ταῖς πύλοις τῆς θυγατρὸς Σιών«. καὶ ἐκ τούτου δέ μανθάνομεν ὅτι μήποτε οὐχ οἷόν τέ ἐστιν πάσας δυνηθῆναι ἐξαγγεῖλαι »τὰς αἰνέσεις« τινὰ τοῦ θεοῦ, μὴ ὑψωθέντα »ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου« καὶ γενόμενον παρὰ »ταῖς πύλαις« »Σιών«. πύλαι δέ »Σιὼν« ἐναντίαι <ἂν> νοηθεῖεν πύλαις »τοῦ θανάτου«, ὡς εἶναι πύλην μὲν θανάτου τὴν ἀκολασίαν πύλην δὲ Σιὼν τὴν σωφροσύνην, καὶ οὕτω θανάτου μέν τὴν ἀδικίαν Σιὼν δέ τὴν δικαιοσύνην ἥντινα δεικνὺς ὁ προφήτης φησίν· »αὕτη ἡ πύλη τοῦ κυρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν οὐτῇ«) κοὶ πάλιν τὴν μέν δειλίαν θανάτου πύλην τὴν δὲ ἀνδρείαν Σιών. καὶ ἀφροσύνην μὲν θανάτου τὴν δέ ἐναντίαν οὐτῇ φρόνησιν τῆς Σιών. πάσαις δὲ ταῖς πύλαις τῆς »ψευδωνύμου γνώ- σεως« μία ἐναντία ἐστὶ πύλη ἡ τῆς ἀψευδοῦς γνώσεως ***. ᾿Επίστησον δέ εἰ δύνασαι διὰ τὸ οὐκ ἔστιν ἡμῖν ἡ Πόλη πρὸς αἷμα καὶ σάρκα«, καὶ τὰ λοιπὰ) λέγειν ἑκάστην ἐξουσίαν καὶ κοσμοκράτορα »τοῦ σκότους τούτου« καὶ πνευματικὸν »τῆς πονηρίας ἐν τοῖς ἐπουρανίοις« πύλην εἶναι ᾅδου καὶ πύλην θανάτου. πύλαι οὖν ᾅδου λέγοιντο καὶ αἱ ἀρχαὶ καὶ ἐξουσίαι, πρὸς ἃς »ἡμῖν ἡ πύλοι δέ δικαιοσύνης »τὰ λειτουργικὰ πνεύματα«. ὥσπερ δέ ἐπὶ τῶν κρειττόνων πολλαὶ προλέγονται πύλαι καὶ μετὰ τὰς πολλὰς μία ἐν τῷ »ἀνόξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης· εἰσελθὼν ἐν αὐταῖς ἐξομολογήσομαι τῷ κυρίῳ« καὶ »αὕτη ἡ πύλη τοῦ κυρίου, δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ«, οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων πολλαὶ μέν πύλαι ᾅδου καὶ θανάτου, ἑκάστη ἐξουσία <, πρὸς ἃς ἡμῖν ἡ πάλη>, ὑπέρ πάσας δέ ταύτας οὐτὸς ὁ πονηρὸς ρὸς <πύλη ἐστὶ θανάτου καὶ προσέχωμέν γε ἐφ’ ἑκάστης ἀμαρτίας ὡς εἰς πύλην ᾅδου τινὰ καταβαίνοντες, εἰ ἁμαρτάνομεν· ἀλλὰ ὑψούμενοι »ἐκ τῶν πυλῶν τοῦ θανάτου« ἐξαγγείλωμεν »πάσας τὰς αἰνέσεις« τοῦ κυρίου ἐν τοῖς Πύλαις τῆς θυγατρὸς Σιών«. οἷον ἐν μιᾷ πύλῃ τῆς θυγατρὸς Σιών, τῇ καλουμένῃ σωφροσύνῃ, ἐξαγγελοῦμεν ἀπὸ σωφροσύνης τὰς αἰνέσεις τοῦ θεοῦ, καὶ ἐν ἄλλῃ, τῇ <καλουμένῃ> δικαιοσύνῃ, ἀπὸ τὰς αἰνέσεις τοῦ θεοῦ. καὶ ἁπαξαπλῶς ἐν πᾶσιν οἶς γινόμεθα ἐπαινετοῖς, ἐν τούτοις γινόμεθα ἔν τινι πύλῃ τῆς θυγατρὸς Σιών, κατ’ ἐκείνην ἐξαγγέλλοντες αἴνεσίν τινα τοῦ θεοῦ. ἐξεταστέον δέ πῶς ἔν τινι τῶν δώδεκα λέλεκται· »ἐμίσησαν ἐν πύλαις ἐλέγχοντα, καὶ λόγον ὅσιον ἐβδελύξαντο«. μήποτε οὖν ὁ ἐν πύλαις« ἐλέγχων εστὶν ἀπὸ πυλῶν θυγατρὸς Σιὼν τοὺς ἐν τοῖς ἐναντίοις τῆς πύλης ταύτης γενομένους ἁμαρτήμασι καὶ πυλῶν ᾅδου ἢ θανάτου. εἰ δὲ μὴ οὕτως ἀκούοις τοῦ »ἐμίσησαν ἐν πύλαις ἐλέγχοντα«, ἤτοι παρελκόντως ἔσται εἰρημένον τὸ »ἐν πύλαις«, ἢ ζήτει πῶς ἂν ἄξιον προφητικοῦ πνεύματος εἴη τὸ λελεγμένον.

12.14Bundan sonra, Petrus'a ve her Petrus'a “Sana göklerin krallığının anahtarlarını vereceğim” sözünün nasıl söylendiğine bakalım. Öncelikle, “Sana göklerin krallığının anahtarlarını vereceğim” sözünün “Hades'in kapıları ona galip gelmeyecek” sözünün mantıklı devamı olduğunu düşünüyorum. Çünkü Hades'in kapılarına karşı kendini koruyup onların galip gelmesine izin vermeyen kişi, aynı Logos'tan göklerin krallığının anahtarlarını almaya layıktır. Bu anahtarları, Hades'in kapılarının ona hiçbir şey yapamamasının mükâfatı gibi alır; öyle ki, Hades'in kapılarına yenilenlere kapalı olan kapıları kendine açsın. Sonra içeri girer: itidalli biri olarak, itidalin anahtarıyla açılan bir itidal kapısından; adil biri olarak, adaletin anahtarıyla açılan bir adalet kapısından; öteki aretēlerde de böyle. Kanımca Kurtarıcı, Hades'in kapılarına yenilmeyenlere aretēler sayısınca anahtar verir; bunlar aynı sayıda kapıyı açar ve kapıların her biri, sırların açılışı bakımından bir aretēye karşılık gelir. Böylece aretē üzere yaşayan kişiye, her aretē için, o aretēnin türüne uygun bazı bilgelik sırları açılır.

Belki de her aretē göklerin bir krallığıdır, hepsi birlikte de göklerin krallığıdır. Buna göre aretēlerle yaşayan kişi şimdiden göklerin krallığındadır; “Tövbe edin, çünkü göklerin krallığı yaklaştı” sözü de zamana değil, eylemlere ve ruh hâline işaret eder. Çünkü bütün aretē olan Mesih gelmiştir ve konuşmaktadır. İşte bu yüzden Tanrı'nın krallığı müritlerinin “içindedir”, “şurada, burada” değil.

Mesih'in kiliseyi üzerine kurduğu kayanın ve “Sen Mesih'sin, diri Tanrı'nın Oğlu” diyen herkesin ne büyük bir yetkisi olduğuna bak: Tanrı onda hüküm verdiği için onun verdiği hükümler geçerli kalır; böylece hüküm verirken Hades'in kapıları ona galip gelmez. Haksız hüküm veren, yeryüzünde Tanrı'nın logosuna göre bağlamayan, onun dilemesine göre çözmeyen kişiye Hades'in kapıları galip gelir. Hades'in kapılarının galip gelmediği kişi ise adilce hüküm verir. Bu yüzden göklerin krallığının anahtarları ondadır: yeryüzünde çözülmüş olanlara açar ki göklerde de çözülmüş ve özgür olsunlar; adil hükmüyle yeryüzünde bağlanmış olanlara kapatır ki göklerde de bağlanmış ve hükme uğramış olsunlar.

Piskoposluk makamını savunanlar, bu sözü Petrus'muş gibi kullanmakta, göklerin krallığının anahtarlarını Kurtarıcı'dan aldıklarını, bağladıkları yani hükme bağladıkları şeylerin göklerde de bağlı, çözdükleri yani bağışladıkları şeylerin göklerde de çözülmüş olduğunu öğretmektedir. Onlara şunu söylemek gerekir: “Sen Petrus'sun” sözünün o Petrus'a söylenmesine sebep olan işleri onlar da gösteriyorsa ve Mesih'in kiliseyi üzerlerine kuracağı kadar büyük kimselerse, söyledikleri doğrudur; o zaman bu söz haklı olarak kendilerine de uygulanabilir. Ama bağlamak ve çözmek isteyene Hades'in kapıları galip gelmemelidir. O kişi “kendi günahlarının zincirleriyle bağlanmışsa”..., boş yere bağlar ve çözer.

Belki şöyle de diyebilirsin: Bilge kişideki göklerde, yani aretēlerde, kötü kişi bağlanmıştır; aynı aretēlerde iyi kişi de çözülmüştür ve aretēden önce işlediği günahlar için af bulmuştur. Günah zincirleri olmayan, günahları “uzun ipe” ya da “düve boyunduruğunun kayışına” benzetilemeyen kişiyi Tanrı bile bağlamaz; o hâlde Petrus kim olursa olsun bağlayamaz. Ama Petrus olmayan ve burada söylenen nitelikleri taşımayan biri, Petrus gibi, yeryüzünde bağladığının göklerde de bağlı, yeryüzünde çözdüğünün göklerde de çözülmüş olacağını sanıyorsa, o “kibre kapılmıştır”, Kutsal Yazıların maksadını bilmez ve kibre kapılarak “şeytanın düştüğü hükme” düşmüştür.

12.14

Μετὰ ταῦτα ἴδωμεν πῶς λέλεκται τῷ Πέτρῳ καὶ ποντὶ *** Πέτρῳ τὸ δώσω σοι τὰς κλεῖδας τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. καὶ πρῶτόν γε νομίζω ἀκολούθως λελέχθαι τῷ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν | αὐτῆς τὸ δώσω σοι τὰς κλεῖδας τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν. ἄξιος γὰρ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ λόγου λαβεῖν ἐστι τὰς κλεῖδας τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ὁφραξάμενος πρὸς] τὰς τοῦ ᾅδου πύλας, ἵνα μὴ κατισχύσωσιν αὐτοῦ· οἱονεὶ ἆθλα λαμβάνων τοῦ μηδὲν δεδυνῆσθαι κοτ’ αὐτοῦ τὰς τοῦ ᾅδου πύλας τὰς κλεῖδας τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας, ἵν᾿ ἑαυτῷ ἀνοίγῃ τὰς κεκλεισμένας πύλας τοῖς νικωμένοις ὑπὸ τῶν τοῦ ᾅδου πυλῶν. καὶ εἰσέρχεται, ὡς μέν σώφρων, διό τινος ἀνοιγομένης σωφροσύνης πύλης ὑπὸ κλειδὸς ἀνοιγούσης σωφροσύνης, καὶ δι’ ἑτέρας, ὡς δίκαιος, δικαιοσύνης πύλης ἀνοιγομένης ὑπὸ κλειδὸς δικαιοσύνης· καὶ οὕτως ἐπὶ τῶν λοιπῶν ἀρετῶν. οἶμαι γάρ, ὅτι ὑπέρ ἑκάστης ἀρετῆς τῆς γνώσεώς τινα σοφίας μυστήρια κατάλληλα τῷ εἴδει τῆς ἀρετῆς ἀνοίγεται τῷ κατ’ ἀρετὴν βιώσαντι διδόντος τοῦ σωτῆρος τοῖς μὴ κρατηθεῖσιν ὑπὸ τῶν τοῦ ἅδου πυλῶν τοσαύτας κλεῖδας ὅσαι εἰσὶν αἱ ἀρεταί, ἀνοιγούσας ἰσαρίθμους πύλας, καταλλήλους κατὰ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν μυστηρίων ἑκάστη ἀρετῇ. τάχα δὲ καὶ ἑκάστη ἀρετὴ οὐρανοῦ ἐστι βασιλεία, καὶ πᾶσαι ἅμα βασιλεία τῶν οὐρανῶν· ὡς κατὰ τοῦτο ἤδη ἐν βασιλείᾳ εἶναι οὐρανῶν τὸν κατὰ τὰς ἀρετὰς βιοῦντα, ὡς κατὰ τοῦτο τὸ »μετανοεῖτε· ἤγγικε γὰρ ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν« οὐκ ἐπὶ χρόνον ἀναφέρεσθαι, ἀλλὰ ἐπὶ τὰς πράξεις καὶ τὴν διάθεσιν· ὁ Χριστὸς γάρ, ἡ πᾶσα ἀρετή, ἐΠιδεδήμηκε καὶ λαλεῖ. καὶ διὰ τοῦτο ἐντός ἐστι« τῶν αὐτοῦ μαθητῶν »ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ«, καὶ οὐχὶ ὧδε καὶ ὧδε«. Ὅρα δέ ὅσην ἔχει ἐξουσίαν ἡ πέτρα, ἐφ᾿ ἣν ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομεῖται ἡ ἐκκλησία, καὶ πᾶς ὁ λέγων· σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος, ὥστε τὰς κρίσεις μένειν βεβαίας τούτου, ὡς κρίνοντος ἐν αὐτῷ τοῦ θεοῦ, ἶνα ἐν αὐτῷ τῷ κρίνειν μὴ κατισχύσωσιν οὐτοῦ πύλοι ᾅδου. τοῦ μὲν οὖν ἀδίκως κρίνοντος καὶ μὴ κατὰ λόγον θεοῦ δεσμεύοντος ἐπὶ γῆς μηδὲ κατὰ βούλησιν αὐτοῦ λύοντος ἐπὶ γῆς, πύλαι ᾅδου κατισχύουσιν. οὗ δέ πύλοι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν, οὗτος δικαίως κρίνει· διὸ ἔχει τὰς κλεῖδας τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, ἀνοίγων τοῖς λελυμένοις ἐπὶ γῆς, ἶνα καὶ ἐν οὐρανοῖς ὦσι λελυμένοι καὶ ἐλεύθεροι, καὶ κλείων τοῖς κρίσει δικαίᾳ αὐτοῦ δεδεμένοις ἐΠὶ γῆς, ἶνα καὶ ἐν οὐρανοῖς ὦαι δεδεμένοι καὶ κεκριμένοι. ἐπεὶ δέ οἱ τὸν τόΠον τῆς ἐπισκοπῆς ἐκδικοῦντες χρῶνται τῷ ῥητῷ ὡς Πέτρος, καὶ τὰς κλεῖδας τῆς τῶν οὐρανῶν βασιλείας ἀπὸ τοῦ σωτῆρος εἰληφότες διδάσκουσί τε τὰ ὑπ᾿ αὐτῶν δεδεμένα τουτέστι καταδεδικασμένα κοὶ ἐν οὐρανοῖς δεδέσθαι καὶ τὰ ὑπ’ αὐτῶν τῶν <λελυμένα τουτέστιν> εἰληφότα καὶ ἐν οὐρανοῖς λελύσθαι, λεκτέον ὅτι ὑγιῶς λέγουσιν, εἰ ἔχουσιν ἔργον δι’ ὃ εἴρηται ἐκείνῳ τῷ Πέτρῳ· σὺ εἶ Πέτρος, καὶ εἰ τηλικοῦτοί εἰσιν, ὡς ἐπ᾿ αὐτοῖς ὑπὸ Χριστοῦ οἰκοδομεῖσθαι τὴν ἐκκλησίαν, καὶ ἐπ᾿ αὐτοὺς εὐλόγως τοῦτο ἀναφέροιτ’ ἄν. πύλαι δὲ ᾅδου οὐκ ὀφείλουσι κατισχύειν τοῦ θέλοντος δεσμεῖν κοὶ λύειν. εἰ δὲ »σειραῖς τῶν ἁμαρτημάτων αὐτοῦ ἔσφιγκται«***, μάτην καὶ δεσμεῖ καὶ λύει. καὶ τάχα δύνανσαι εἰπεῖν· ἐν τοῖς ἐν τῷ σοφῷ οὐρανοῖς (ταῖς ἀρεταῖς) ὁ φαῦλος, καὶ πάλιν δὲ λέλυται ἐν αὐταῖς ὁ σπουδαῖος καὶ ἀμνηστίαν λαβὼν τῶν πρὸ τῆς ἀρετῆς αὐτῷ ἡμαρτημένων. ὥσπερ δὲ τὸν μὴ ἔχοντα σειρὰς ἁμαρτιῶν μηδὲ ἁμαρτίας παραβαλλομένας »σχοινίῳ μακρῷ« ἢ ζυγοῦ ἱμάντι δαμάλεως« οὐδὲ ὁ θεὸς ἂν δήσαιτο, οὕτως οὐδ’ ὅστις ἂν ᾖ Πέτρος. εἰ δέ τις μὴ ὢν Πέτρος καὶ μὴ ἔχων τὰ εἰρημένα ἐνταῦθα, ὥσπερ Πέτρος οἴεται δήσειν ἐπὶ γῆς ὡς τὰ δεδεμένα δεδέσθαι ἐν οὐρανοῖς, κοὶ λύσειν ἐπὶ γῆς ὡς τὰ λελυμένα λελύσθαι ἐν οὐρανοῖς, οὗτος »τετύφωται« μὴ ἐπιστάμενος τὸ βούλημα τῶν γραφῶν, καὶ »τυφωθεῖς« ἐμπέπτωκεν »εἰς τὸ τοῦ διαβόλου κρίμα«.

12.15Bunun üzerine öğrencilerine, kendisinin Mesih olduğunu kimseye söylememelerini sıkıca tembih etti (16,20[–23]).

Daha önce şöyle yazılmıştı: “İsa bu on ikisini gönderirken onlara şöyle dedi: Yabancı milletlerin yoluna gitmeyin”; devamında da onları göreve gönderirken söylediği şeyler kayda geçmiştir. Peki, artık havari işini yapanlar olarak onun Mesih olduğunu da duyurmalarını istiyor muydu? İstiyorduysa, şimdi öğrencilerine neden Mesih olduğunu söylememelerini tembih ettiğini araştırmak gerekir. İstemiyorduysa, görevlendirmenin anlamı nasıl korunabilir?

Bu yerle ilgili şu da sorulabilir: İsa on ikisini gönderirken, onun Mesih olduğu düşüncesini taşımıyorlar mıydı? On ikiler böyle düşünüyorduysa, açıktır ki Petrus da böyle düşünüyordu. O hâlde Petrus nasıl şimdi kutlanıyor? Çünkü ifade, Petrus'un onu ilk kez şimdi “Mesih, diri Tanrı'nın Oğlu” diye ikrar ettiğini gösteriyor.

Matta, bazı nüshalara göre, “Bunun üzerine öğrencilerine, kendisinin Mesih olduğunu kimseye söylememelerini sıkıca tembih etti” diye yazmıştır. Markos “Kendisi hakkında kimseye bir şey söylememeleri için onları azarladı” der. Luka ise “Onları azarlayarak bunu kimseye söylememelerini buyurdu” der; “bu” dediği de, Luka'ya göre Petrus'un “Beni kim olarak biliyorsunuz?” sorusuna verdiği şu cevaptan başka ne olabilir: “Tanrı'nın Mesihi.” Bilinmelidir ki Matta'nın bazı nüshalarında da “azarladı” yazar. Bu güçlük bana son derece ciddi görünüyor; itiraz götürmez bir çözümü aranmalıdır. Onu bulan kişi, çözümü bizim gibi sıradan birinin söyleyeceklerinden daha inandırıcıysa ortaya koysun.

O hâlde şunu söyleyip söyleyemeyeceğine dikkat et: İsa'nın Mesih olduğuna inanmak, inanılanı bilmekten aşağıdadır. Belki İsa'nın Mesih olduğunu bilmenin de dereceleri vardır, çünkü onu bilen herkes aynı şekilde bilmez. İnanmanın bilgiden ayrı olarak bilmekten aşağıda olduğu Yuhanna İncili'nden açıktır: “... Sözüme bağlı kalırsanız, gerçeği bilecek ve gerçek de sizi özgür kılacaktır.”

İsa'nın Mesih olduğunu bilmenin de dereceleri olduğu, onu bilenlerin eşit derecede bilmediği, biraz üzerinde duran biri için apaçıktır. Mesela, Timotheos'un İsa'nın Mesih olduğunu bilse bile onun bilgisinde havari Pavlus kadar aydınlanmadığını kim kabul etmez? Şunu da kim kabul etmez: birçok kişi Tanrı için “Varlıkların yanılmaz bilgisini bana o verdi” diye doğru olarak söylese bile, bildiklerini aynı açıklıkla kavramadan ve aynı sayıda şey bilmeden söyleyecektir. Bilenlerin aynı şekilde bilmemesi yalnız bilmenin derecesinden değil, bilgiyi sağlayan şeyden de ileri gelir. Buna göre, Petrus için tanıklık edildiği gibi, Oğul'u açan Baba'dan bilmiş olan kişi en yüksek kutlamaya sahip olur.

Söylediklerimiz doğruysa şunu düşüneceksin: On ikiler önce inanıyor ama bilmiyorlardı; sonra inanmalarının ardından bilginin başlangıçlarına sahip oldular ve onun hakkında az şey biliyorlardı; daha sonra bilmede ilerleyerek Oğul'u açan Baba'dan gelen bilgiyi alabilecek hâle geldiler. Petrus kutlandığı zaman işte bu durumdaydı; çünkü yalnız “Sen Mesih'sin” dediği için değil, “diri Tanrı'nın Oğlu” sözünü eklediği için kutlanır. Nitekim Petrus'un cevap olarak “Sen Mesih'sin” dediğini kaydeden ve Matta'daki “diri Tanrı'nın Oğlu” ifadesini eklemeyen Markos ile Luka, bu yüzden söylenen söz üzerine yapılan kutlamayı ve kutlamanın ardından gelen “Sen Petrus'sun” ve devamındaki övgüyü kaydetmemiştir.

12.15

Τότε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός (16. 20 [—23]). Ἀνωτέρω μὲν γέγραπται ὅτι »τούτους τοὺς δώδεκα ἀπέστειλεν ὁ Ἰησοῦς λέγων αὐτοῖς· εἰς ὁδὸν ἐθνῶν μὴ ἀπέλθητε« καὶ ὅσα ἑξῆς ἀναγέγραπται εἰρηκέναι οὐτοῖς, πέμπων αὐτοὺς ἐπὶ τὴν ἀποστολήν. ἆρα οὖν τὸ τῶν ἀποστόλων ἤδη Ποιοῦντας ἔργον αὐτοὺς ἐβούλετο <καὶ> κηρύσσειν οὐτὸς εἴη ὁ Χριστός; εἴτε γὰρ ἐβούλετο, ἄξιον ζητῆσαι τί δήποτε νῦν διαστέλλεται τοῖς μαθηταῖς ἵνα μὴ εἴπωσιν ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός; εἴτε μὴ ἐβούλετο, πῶς δύναται σώζεσθαι τὰ τῆς ἀποστολῆς; καὶ ταῦτα δ’ ἄν τις ζητήσαι κατὰ τὸν τόπον· ἆρα ἀποστέλλων τοὺς δώδεκα οὐκ ἀπέστελλεν αὐτοὺς φρονοῦντας ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός; εἰ δὲ τοῦτο ἐφρόνουν οἱ δώδεκα, δηλονότι καὶ ὁ Πέτρος· πῶς οὖν μακαρίζεται νῦν ἐμφαίνει γὰρ ἡ λέξις διὰ τούτων ὅτι νῦν πρῶτον αὐτὸν ὡμολόγησεν ὁ Πέτρος Χριστὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«. ὁ μὲν οἶν Ματθαῖος πεποίηκε κατά τινα τῶν ἀντιγράφων τὸ τότε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς ἴνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός, ὁ δὲ Μᾶρκος »ἐπετίμησεν αὐτοῖς« φησιν ἵνα μηδενὶ λέγωσι περὶ αὐτοῦ«, ὁ δὲ Λουκᾶς »ἐπιτιμήσας« φησὶν »αὐτοῖς παρήγγειλε μηδενὶ λέγειν τοῦτο« — τί δὲ »τοῦτο« ἢ ὅτι καὶ κατ’ αὐτὸν ἀποκριθεὶς ὁ Πέτρος εἶπε (πρὸς »τίνα με λέγετε εἶναι«;)· »τὸν Χριστὸν τοῦ θεοῦ«. ἰστέον μέντοι ὅτι τινὰ τῶν ἀντιγράφων τοῦ κατὰ Ματθαῖον ἔχει τὸ ἐπετίμησεν. ἡ μὲν οὖν ἐπαπάρησις δοκεῖ μοι εἶναι γενναιοτάτη· λύσις δὲ αὐτῆς ἀναντίρρητος ζητηθήτω, ἣν ὁ εὑρίσκων, ἐὰν ᾖ πιστικωτέρα τῶν ὑφ’ ἡμῶν λεχθησομένων ὡς ὑπὸ μετρίων, εἰς μέσον φερετω. Πρόσχες οὖν εἰ δύνασαι λέγειν ὅτι τὸ πιστεύεσθαι Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν ἔλαττόν ἐστι τοῦ γινώσκεσθαι τὸ πεπιστευμένον· τάχα δὲ καὶ τοῦ γινώσκεσθαι Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν διαφορά ἐστιν, οὐ παντὸς τοῦ γινώσκοντος ὁμοίως οὐτὸν γινώσκοντος. ὅτι μέν οὖν τὸ πιστεύεσθαι χωρὶς γνώσεως ἔλαττόν ἐστι τοῦ γινώσκεσθαι, δῆλον ἐκ τοῦ κατὰ Ἰωάννην · »*** ἐὰν μείνητε ἐν τῲ λόγῳ τῷ ἐμῷ, γνώσεσθε τὴν ἀλήθειαν, καὶ ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς«. ὅτι δὲ καὶ τοῦ γινώσκεσθαι Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν διαφορά ἐστιν, οὐκ ἐπίσης τῶν γινωσκόντων γινωοκόντων αὐτόν, καὶ αὐτὴ μὲν ἡ ἐνάργεια τῷ κἂν ἐπὶ ποσὸν ἐπιστήσαντι παρίστησι τὸ πρᾶγμα· τίς γὰρ οὐκ ἂν ὁμολογήσαι ὅτι (φέρ᾿ εἰπεῖν) Τιμόθεος γινώακων Ἰησοῦν εἶναι τὸν Χριστὸν οὐκ ἐπὶ τοσοῦτον πεφώτιοτο εἰς τὴν περὶ αὐτοῦ γνῶσιν, ὅσον ὁ ἀπόστολος Ποῦλος πεφώτιοτο; καὶ τοῦτο δ᾿ αὖ τίς οὐκ ἂν παραδέξαιτο ὅτι, κἂν πλείονες ἀληθεύοντες λέγωσι περὶ θεοῦ ὅτι »αὐτός μοι δέδωκε τῶν ὄντων γνῶσιν ἀφευδῆ«, οὐχ ὁμοίως τρανοῦντες καὶ καταλαμβάνοντες τὰ γινωσκώμενα οὐδὲ τῷ ἀριθμῷ τοσαῦτα γινώσκοντες τοῦτο ἐροῦσιν; οὐ μόνον δἐ κατὰ τὴν διαφορὰν τοῦ γινώσκειν ἔστι τοὺς γινώσκοντας μὴ ὁμοίως γινώσκειν, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ παραστῆσαν τὴν γνῶσιν, ὡς κατὰ τουτο του αποκαλυψαντος του πατρὸς τὸν υἱὸν ἐγνωκότα ὡς Πέτρος μεμαρτύρηται ἐγνωκέναι) ἔχειν τὸν ἀνωτάτω μακαρισμόν. εἰ δὲ ὑγιῶς ἡμῖν ταῦτα εἴρηται, ἐπιστήσεις εἰ οἱ δώδεκα πρότερον μὲν ἐπίστευον οὐκ ἐγίνωσκον δέ, ἑξῆς δὲ τῷ πιστεύειν καὶ ἀρχὰς εἶχον τοῦ γινώσκειν καὶ ὀλιγώτερα περὶ αὐτοῦ ἐγίνωσκον, ὕστερον δὲ προὔκοπτον ἐν τῷ γινώσκειν, ὡς δύνασθαι χωρῆσαι τὴν ἀπὸ τοῦ πατρὸς γνῶσιν ἀποκαλύπτοντος τὸν υἱὸν — ἐν ὁποία καταστάσει ὁ Πέτρος ἦν ἡνίκα ἐμακαρίσθη· καὶ γὰρ μακαρίζεται οὐκ ἐπὶ τῷ εἰρηκέναι· »σὺ εἶ ὁ Χριστὸς« μόνον, ἀλλὰ μετὰ τῆς προσθήκης τῆς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«. οἱ γοῦν ἀναγράψαντες Μᾶρκος καὶ Λουκᾶς ἀποκριθέντα τὸν Πέτρον εἰρηκέναι· σὺ εἶ ὁ Χριστὸς« καὶ μὴ προσθέντες τὸ παρὰ τῷ Ματθαίῳ κείμενον <»ὁ υἱὸς θεοῦ τοῦ ζῶντος«, διὰ τοῦτο> οὐκ ἀνέγραψαν τὸν ἐπὶ τῷ εἰρημένῳ μακαρισμὸν καὶ τὴν μετὰ τὸν μακαρισμὸν εὐλογίαν λέγουσαν τὸ σὺ εἶ Πέτρος« και τα εξης.

12.16İlk sorun için ise şu incelenmelidir: Havariler onun hakkında, büyük ve hayranlık uyandıran biri olduğunu gösteren başka şeyler duyuruyor, ama Mesih olduğunu henüz vaaz etmiyorlardı. Böyle bakılırsa Kurtarıcı, daha önce verdiği, onu Mesih olarak duyurma yetkisini geri alıyormuş gibi görünmez. Belki biri bu görüşü destekleyip şöyle diyecektir: Yahudiler havarilerden önce, giriş olarak, İsa hakkındaki yüceltici şeyleri öğrenmişti; zamanı gelince onun Mesih olduğu da bu temel üzerine kurulsun diye.

Belki de onlara söylenen sözlerin çoğu, kuvve hâlinde bütün inananlara söylenmişti. Çünkü “Benim yüzümden, onlara ve milletlere tanıklık olsun diye valilerin ve kralların önüne götürüleceksiniz” sözü yalnız havarilere uymuyordu. “Kardeş kardeşi ölüme teslim edecek” ve devamı da belki hiç havarilere değil, inanacak olan herkese söylenmişti. “Beni ikrar eden herkes” ve devamı da yalnız havarilere değil, bütün inananlara söylenmiştir. Buna göre havarilere söylenenler, sonradan hem onların hem de öğreten herkesin işine yarayacak bir öğretinin önceden çizilmiş taslağıdır.

12.16

Ἤδη δὲ καὶ τὸ πρῶτον ἐξεταστέον ὅτι τὰ μὲν ἄλλα περὶ αὐτοῦ κατήγγελλον ὡς μεγάλου καὶ θαυμαστοῦ, τὸ δὲ Χριστὸν 〈αὐτὸν〉 εἶναι οὐδέπω ἐκήρυσσον, ἵνα μὴ δοκοίη ὁ σωτὴρ ἀφαιρεῖν αὐτῶν τὴν ἐξουσίαν τὴν περὶ τοῦ καταγγέλλειν αὐτὸν Χριστόν, ἣν πρότερον ἐδωρήσατο. καὶ τάχα τις τῷ τοιούτῳ λόγῳ παραστήσεται φάσκων ὡς ἐν εἰσαγωγῇ δεδιδάχθαι ὑπὸ τῶν ἀποστόλων τοὺς Ἰουδαίους τὰ περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἔνδοξα, ἵνα τούτοις ἐν καιρῷ ἐποικοδομηθῇ καὶ τὰ περὶ τοῦ Χριστὸν αὐτὸν εἶνοι. τάχα δὲ πολλὰ τῶν πρὸς αὐτοὺς λελεγμένων πρὸς πάντας εἰρῆσθαι τοὺς πιστεύοντας δυνάμει· οὐ γὰρ μόνοις τοῖς ἀποστόλοις ἐφήρμοζε τὸ ἐπὶ ἡγεμόνας δὲ καὶ βασιλεῖς ἀχθήσεσθε ἔνεκεν ἐμοῦ, εἰς μαρτύριον αὐτοῖς καὶ τοῖς ἔθνεσι«, τάχα δὲ οὐδ᾿ ὅλως τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλ᾿ ἅπασι τοῖς πιστεύειν μέλλουσι τὸ »παραδώσει δὲ ἀδελφὸς ἀδελφὸν εἰς θάνατον« καὶ τὰ ἑξῆς. ἀλλὰ καὶ τὸ πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ« καὶ τὰ ἑξῆς οὐκ ἰδίως τοῖς ἀποστόλοις, ἀλλὰ καὶ πᾶσι τοῖς πιστεύουσιν εἴρηται. κατὰ τοῦτο οὖν προϋποτύπωσίς ἐστι διδασκαλίας διὰ τῶν πρὸς τοὺς ἀποστόλους λελεγμε. νων, υστερον κἀκείνοις καὶ παντὶ τῷ διδάσκοντι εἰς χρῆσιν ἐλευσομένης.

12.17Havarilerin “Size karanlıkta söylediğimi aydınlıkta söyleyin; kulağınıza fısıldananı damlardan duyurun” sözünü duyduktan sonra onun Mesih olduğunu da önceden vaaz ettiğini savunan ise şöyle diyecektir: İsa, Mesih adını önce havariler eliyle daha örtülü biçimde öğretmek, sonra bunu dinleyenlerin zihninde âdeta sindirilmeye bırakmak istemiştir. Böylece onun hakkında bu tür bir vaaza ara verildikten sonra, önceden öğretilmiş olanların üzerine, çarmıha gerilmiş ve ölüler arasından dirilmiş Mesih İsa'nın daha uygun bir zamanda kurulması mümkün olacaktı.

Bunu başlangıçta havarilerin kendileri bile bilmiyordu. Çünkü şimdi incelediğimiz yerde şöyle yazılıdır: “O zamandan itibaren İsa öğrencilerine, Yeruşalim'e gitmesi ve şunlara şunlara katlanması gerektiğini göstermeye başladı.” Havariler onun başına gelecekleri, ihtiyarların tuzağını, öldürüleceğini ve ardından üçüncü gün ölüler arasından “dirileceğini” ancak şimdi İsa'dan öğreniyorsa, daha önce havarilerin öğrencilerinin İsa hakkında ne bildiğini düşünmeliyiz? Şundan başka ne olabilir: kendilerine Mesih diye duyurulmuş olsa da bu, onunla ilgili şeyleri açıklığa kavuşturmayan bir giriş düzeyinde duyurulmuştu.

Nitekim Kurtarıcımız öğrencilerine kendisinin Mesih olduğunu kimseye söylememelerini tembih ederken, kendisi hakkındaki daha kâmil öğretiyi daha uygun bir zamana saklamak istiyordu; onu çarmıha gerilmiş ve dirilmiş gören öğrenciler, çarmıha gerildiğini görmüş olanlara dirilişine tanıklık edebilecekleri zamana. Hep yanında bulunan, yaptığı “harikaları” görmüş olan ve sözlerinin “ebedî hayat sözleri” olduğuna tanıklık eden havariler bile ele verildiği gece sarsıldıysa, onun Mesih olduğunu öğrenenlerin ne hâle düşeceğini sanırsın? Kanımca bu tembihi onları korumak için yaptı.

12.17

Ὁ δέ βουλόμενος καὶ τὸ Χριστὸν αὐτὸν εἶναι κεκηρύχθαι πρότερον ὑπὸ τῶν ἀκουσάντων ἀποστόλων τὸ »ὃ λέγω ὑμῖν ἐν τῇ σκοτίᾳ, εἴπατε ἐν τῷ φωτί· κοὶ ὁ εἰς τὸ οὖς ἀκούετε, κηρύσσετε ἐπὶ τῶν δωμάτων« ἐρεῖ ὅτι οἱονεὶ κατηχῆσαι ἠθέλησε πρότερον <ἀμαυρότερον> <παρὰ> τῶν ἀποστόλων τὸ Χριστοῦ ὄνομα, εἶτ᾿ ἐᾶσαι τοῦτο οἱονεὶ πεφθῆναι ἐν ταῖς διανοίαις τῶν ἀκουσάντων, ἵνα σιωπῆς γενομένης τοῦ τὸ τοιοῦτον περὶ αὐτοῦ κηρύσσεσθαι, εὐκαιρότερον ἐποικοδομηθῇ τοῖς προκατηχηθεῖσι Χριστὸς Ἰησοῦς ἐσταυρωμένος καὶ ἐκ νεκρων εγηγερμενος. οπερ εν ταις qui confessus fuerit me corani hominibus« et cetera non apostolis, sed omnibus credentibus dicta sunt. secundum hoe ergo dicendum est, quod praemissa fuit illa doctrina quae factaestad apostolos, postea autem inplenda, ut videantur ea quidem, quae superius de adnuntiando Christo sunt dicta a Christo, non ad tempus pertinere quod fuit ante Christi resurrectionem, sed ad tempora post futura, haec autem quae mandat ut nemini dicant, timc apostoHs convenire. ἀρχαῖς οὐδὲ αὐτοὶ οἱ ἀπόστολοι ᾔδεισαν· γέγραπται γὰρ ἐν τοῖς νῦν ἐξεταζομένοις ὅτι ἀπὸ τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς ῾Ιεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ τάδε καὶ τάδε παθεῖν. εἰ δὲ ταῦτα νῦν οἱ ἀπόστολοι μανθάνουσι παρὰ τοῦ Ἰησοῦ ἀπαντησόμενα αὐτῷ, τὴν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων ἐπιβουλὴν καὶ ὡς ἀναιρεθήσεται καὶ ὡς μετὰ ταῦτα τῇ τρίτη ἡμέρᾳ ἐκ νεκρῶν »ἀναστήσεται«, τί χρὴ νομίζειν ἐγνωκέναι πρότερον τοὺς μαθητευομένους παρὰ τοῖς ἀποστόλοις περὶ τοῦ Ἰησοῦ ἢ ὅτι, εἰ κοὶ κατηγγέλλετο αὐτοῖς Χριστός, ὡς ἐν εἰσαγωγῇ κατηγγέλλετο οὐ τρανουσῃ τὰ κατ’ αὐτόν; καὶ γὰρ ὁ σωτὴρ ἡμῶν ἐβούλετο, διαστελλόμενος τοῖς μαθηταῖς ἶνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός, τηρῆσαι τὴν τὴν τελειοτέραν περὶ αὐτοῦ διδασκαλίαν ἐπιτηδειοτέρῳ καιρῷ, ὅτε ἠδύναντο μαρτυρῆσαι τοῖς ἑωρακόσιν αὐτὸν σταυρούμενον τὰ περὶ τῆς ἀναστάσεως αὐτοῦ οἱ ἑωρακότες αὐτὸν σταυρούμενον καὶ ἀναστάντα μαθηταί. εἰ γὰρ οἱ ἀεὶ αὐτῷ συνόντες ἀπόστολοι καὶ πάντα ἑωρακότες »ἃ ἐποίει θαυμάσια« καὶ μαρτυροῦντες αὐτοῦ τοῖς λόγοις ὅτι »ῥήματα ζωῆς αἰωνίου« ἦσαν, ἐσκανδαλίσθησαν περὶ τὴν νύκτα τοῦ προδεδόσθαι αὐτόν, τί οἴει <ἂν> παθεῖν τοὺς <μανθάνοντας> μαθόντας, αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός; ὧν (οἶμαι) φειδόμενος τοῦτα διεστείλατο.

12.18On ikilere söylenenlerin sonraki zamanlara ilişkin olduğunu, havarilerin dinleyicilerine onun Mesih olduğunu henüz duyurmadığını savunan kişi ise şöyle diyecektir: İsa, Mesih kavramının İsa adıyla birlikte, daha kâmil ve kurtarıcı vaaza saklanmasını istiyordu. Pavlus bu vaazı bildiği için Korintoslulara “Aranızdayken İsa Mesih'ten, hem de çarmıha gerilmiş olarak ondan başka bir şey bilmemeye karar verdim” diyordu. Bu yüzden önce onun, şöyle şeyler yapan ve şöyle şeyler öğreten İsa olduğunu vaaz ediyorlardı. Şimdi ise Petrus onu “diri Tanrı'nın Oğlu Mesih” olarak ikrar ettiğinde, henüz Mesih olarak vaaz edilmesini istemeyen biri gibi, daha uygun bir zamanda çarmıha gerilmiş olarak da vaaz edilsin diye, öğrencilerine onun Mesih olduğunu kimseye söylememelerini tembih eder.

Mesih olduğunun vaaz edilmesini engellerken niyetinin bu olduğu, “O zamandan itibaren İsa öğrencilerine, Yeruşalim'e gitmesi ve ihtiyarlardan çok acı çekmesi gerektiğini göstermeye başladı” sözünden ve devamından bir şekilde anlaşılır. Çünkü öğrenciler, Baba açtığı için, tam o sırada İsa'nın diri Tanrı'nın Oğlu Mesih olduğunu öğrenmişken, onlara “çarmıha gerilmiş” İsa Mesih'e inanmalarını söylemek yerine çarmıha gerilecek olan İsa Mesih'e inanmalarını vaaz eder; “ölüler arasından dirilmiş” İsa Mesih'e inanmak yerine de ölüler arasından dirilecek olan İsa Mesih'e inanmalarını öğretir.

Mesih “başkanlıkları ve otoriteleri soyup çarmıhta onlar üzerinde zafer kazanarak açıkça teşhir etti.” Bu yüzden Mesih'in çarmıhından utanan kişi, onların yenilgiye uğratıldığı kurtuluş tasarısından utanmış olur; oysa bunlara inanan ve bunları bilen kişinin “Rabbimiz İsa Mesih'in çarmıhıyla övünmesi” gerekir. Çünkü Mesih'in aracılığıyla “dünya” inanan için çarmıha gerilirken, başkanlıklar teşhir edildi ve yenilgiye uğratıldı; kanımca bu çağın hâkimi de bunların arasındaydı. Bu nedenle acı çekmesi yaklaşınca “Şimdi bu dünyanın hâkimi yargılanmıştır” ve “Şimdi bu dünyanın hâkimi dışarı atılacak; ben yerden yükseltildiğimde herkesi kendime çekeceğim” dedi. Çünkü onun çektiklerini İsa'ya gelmekten alıkoyan hâkim artık eskisi kadar güçlü değildi.

12.18

Ὁ δέ βουλόμενος τὰ εἰρημένα πρὸς τοὺς δώδεκα εἰς τοὺς μετὰ ταῦτα ἀναφέρεσθαι χρόνους, καὶ μηδέπω κατηγγελκέναι τοὺς ἀποστόλους τοῖς ἀκούουσιν αὐτῶν ὅτι αὐτὸς εἴη ὁ Χριστός, φήσει ὅτι ἐβούλετο τηρηθῆναι τὴν τοῦ Χριστοῦ | ἔννοιαν ἐπιπεπλεγμένην τῷ Ἰησοῦ ὀνόματι τῇ τελειοτέρᾳ κοὶ σωτηρίῳ κηρύξει, ὁποίαν ἐπιστάμενος ὁ Παῦλος ἔλεγε Κορινθίοις τὸ ἐγὼ δέ ἔκρινα μηδὲν εἰδέναι ἐν ὑμῖν εἰ μὴ Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον ἐσταυρωμένον«. διὸ πρότερον μέν ᾿Ιησοῦν, τάδε τινὰ ποιοῦντα καὶ τοιάδε τινὰ αὐτὸν διδάσκοντα εἶναι ἐκήρυσσον. νῦν δ’ ὅτε Πέτρος Χριστὸν αὐτὸν εἶναι ὁμολογεῖ υἱὸν τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«, ὡς μὴ βουλόμενος κηρύσσεσθαι αὐτὸν ἤδη Χριστόν, ἵν’ εὐκαιρότερον κηρυχθῇ καὶ ἐσταυρωμένος, διαστέλλεται τοῖς μαθηταῖς ἴνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός. παρίσταται δέ πως τοῦτ᾿ εἶναι τὸ βούλημα αὐτοῦ κωλύοντος κηρύσσεσθαι αὐτὸν εἶναι Χριστὸν ἐκ τοῦ ἀπὸ τότε ἤρξατο ὁ Ἰησοῦς δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς ῾Ιεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ παθεῖν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων καὶ τῶν ἐπιφερομένων. οἱονεὶ γὰρ τότε κατὰ τὸν καιρὸν ἐγνωκόσι τοῖς μαθηταῖς Ἰησοῦν εἶναι Χριστὸν υἱὸν »τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«, ἀποκαλύψαντος αὐτοῖς τοῦ πατρός, κηρύσσει (ἀντὶ τοῦ πιστεύειν αὐτοὺς εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν »ἐσταυρωμένον«) πιστεύειν εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν σταυρωθησόμενον, ἀλλὰ καὶ (ἀντὶ τοῦ εἰς Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον ἐγηγερμένον ἐκ νεκρῶν«) διδάσκει αὐτοὺς Πιστεύειν εἰς ’Ιησοῦν Χριστὸν καὶ τοῦτον ἐγερθησόμενον ἐκ νεκρῶν. ἐπεὶ δὲ »ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ἐδειγμάτισε θριομβεύσος ἐν πορρησίᾳ ἐν τῲ ξύλῳ«, εἴ τις ἐπαισχύνεται τὸν Χριστοῦ σταυρόν, ἐπαισχύνεται τὴν οἰκονομίαν δι᾿ ἣν ἐθριαμβεύθησαν ἐκεῖναι, δέον καὶ »καυχᾶσθαι ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ« τὸν καὶ πιστεύοντα καὶ ἐγνωκότα ταῦτα· »δι᾿ οὗ« Χριστοῦ σταυρουμένου τοῦ κόσμου τῷ πιστεύοντι ἐδειγματίσθησαν καὶ ἐθριαμβεύθησαν αἱ ἀρχαί, ἐν αἷς (οἶμαι) ἦν καὶ ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος τούτου. διόπερ ἐγγὺς γενόμενος τοῦ παθεῖν εἶπε τὸ »νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται« καὶ »νῦν ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου ἐκβληθήσεται ἔξω· καὶ ἐὰν ὑψωθῶ (φησὶν) ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρὸς ἐμαυτόν«, οὐκέτι τοσοῦτον ὁbον 〈πρότερον〉 δυναμένου τοῦ 〈ἄρχοντος τοῦ〉 κωλύοντος ἔρχεσθαι πρὸς τὸν Ἰησοῦν τοὺς ἑλκομένους ὑπ αὐτοῦ.

12.19İsa Mesih'i “çarmıha gerilmiş” olarak vaaz etmek için, elbette önce onu vaaz etmek gerekir; ama onu vaaz edip çarmıhından söz etmemek eksik kalır. Bana öyle geliyor ki İsa'dan Mesih olarak söz edip öteki harikalarından birini anmamak, çarmıha gerildiğini anmamak kadar eksik değildir. Bu yüzden havarilerin onunla ilgili şeyleri daha kâmil biçimde vaaz etmesini gözeterek öğrencilerine Mesih olduğunu kimseye söylememelerini tembih etti. Onları, “çarmıha gerilmiş ve ölüler arasından dirilmiş Mesih odur” demeye hazırlıyordu.

Bunu, öğrencilerine yalnız söylemeye, hatta öğretmeye kadar ilerlemeye değil, Yeruşalim'e gitmesi gerektiğini ve devamını göstermeye başladığı zaman yaptı. “Göstermek” kelimesine dikkat et: duyulur şeyler için “gösterilir” dendiği gibi, İsa'nın öğrencilerine söylediklerinin de “gösterildiği” söylenmiştir. Bence onu ihtiyarlardan çok acı çekerken bedenle görenlere gördükleri şeylerin her biri, öğrencilere bu konuda sözle yapılan gösterme kadar gösterilmiş değildi.

12.19

Ἀναγκαῖον μέν οὖν τῷ κηρύσσεσθαι Ἰησοῦν Χριστὸν »ἐσταυρωμένον« κηρύσσεσθαι αὐτόν· 〈ἐλλιπὲς δέ ἐστιν αὐτὸν μέν κηρύσσειν, τὸν δὲ σταυρὸν αὐτοῦ σιωπᾶν〉. κοὶ οὐχ οὕτως ἐλλιπἐς εἶνοί μοι φαίνεται τὸ Ἰησοῦν εἰπεῖν τὸν Xριστον σιωπωμενου τινὸς των ἄλλων τεραστίων αὐτοῦ, ὡς σιωπωμένου τοῦ εἶναι αὐτὸν εσταυρωμενον. διόπερ τηρῶν τὸ τελειοτέρως κηρυχθῆναι ὑΠὸ τῶν ἀποστόλων τὰ περὶ αὐτοῦ, διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς καὶ ηὐτρέπιζεν αὐτοὺς λέγειν ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστὸς ὁ ἐσταυρωμένος καὶ ἐκ νεκρῶν ἀναστάς, ἡνίκα ἤρξατο οὐ μόνον λέγειν οὐδέ ἕως τοῦ διδάσκειν προκόπτειν, ἀλλὰ καὶ δεικνύναι τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ ὅτι δεῖ αὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ τὰ ἑξῆς· πρόσεχε γὰρ τῇ δεικνύειν λέξει ὅτι, ὥσπερ τὰ αἰσθητὰ δείκνυσθαι λέγεται, οὕτως δείκνυσθαι εἴρηται ὑπὸ τοῦ Ἰηοοῦ τὰ ὑπ᾿ αὐτοῦ λεγόμενα τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ. καὶ οὐχ οὕτως οἶμαι δεδεῖχθαι τοῖς ἑωρακόσι σωματικῶς πολλὰ πάσχοντα αὐτὸν ἀπὸ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ λαοῦ ἔκαστον τοῖν ὁρωμένων, ὡς τοῖς μαθηταῖς τὴν λογικὴν δεῖξιν περὶ τουτου.

12.20O zaman göstermeye başladı; bundan sonra da bunu kavrayacak hâle gelenlere, artık giriş düzeyindekilere göstermeye başlayan biri gibi değil, göstermede ilerleyen biri gibi daha açık biçimde göstermiş olmalıdır. İsa'nın başladığı her şeyi tamamladığını düşünmek makulse, yazılı olanlara katlanması gerektiği konusunda öğrencilerine göstermeye başladığı şeyi de bir gün mutlaka tamamlamıştır. Çünkü kişi bu sırlara dair Logos'tan gelen eksiksiz bilgiyi kavradığında, nous gösterilenleri sözle yapılan gösterme sayesinde gördüğünde, şunu söylemek gerekir: Bunları seyretmek isteyen, seyredebilen ve seyreden kişi için gösterme tamamlanmıştır.

“Bir peygamberin Yeruşalim dışında yok olması” mümkün olmadığından —bu yok oluş, “Benim uğruma psykhēsini yitiren onu bulacak” sözündeki yitirişe benzer bir yok oluştur—, Yeruşalim'e gitmesi gerekiyordu. Orada çok acı çekip öldürülerek, “yukarıdaki” Yeruşalim'de ölülerden dirilişin ilk ürünü olacak, yeryüzündeki Yeruşalim'i içindeki bütün ibadetle birlikte geride bırakacak, geçersiz kılacak ve ortadan kaldıracaktı. Çünkü “Mesih ölüler arasından, ölüm uykusuna yatanların ilk ürünü olarak dirilmediği” ve onun ölümüne ve dirilişine benzeyenler onunla birlikte dirilmediği sürece, Tanrı'nın şehri, tapınak, arınmalar ve geri kalanı aşağıda aranıyordu. Bu gerçekleştiğinde ise artık bunlar değil, yukarıdakiler aranır oldu. Bunların gerçekleşmesi için aşağıdaki Yeruşalim'e gitmesi, orada şehrin ihtiyarlarından, başrahiplerinden ve halkın din bilginlerinden çok acı çekmesi gerekiyordu.

Böylece onun iyiliklerini kavrayan göksel ihtiyarlar ve tek Başrahibe bağlı daha ilahi başrahipler tarafından yüceltilecekti; “mürekkeple” değil, “diri Tanrı'nın Ruhu'yla” açıklık kazanmış harfler üzerinde çalışan halkın din bilginleri tarafından da yüceltilecekti. Aşağıdaki Yeruşalim'de öldürülecek, dirilerek “Siyon Dağı'nda ve diri Tanrı'nın şehri göksel Yeruşalim'de” krallık sürecekti.

Üçüncü gün ölüler arasından dirildi; öyle ki kurtardıklarını “Kötü'den”, onun oğlundan —ki onda yalan, haksızlık, savaş ve Mesih'in olduğu her şeyin zıddı vardı— ve kendisini Kutsal Ruh kılığına sokan bayağı ruhtan kurtararak, onlara ruhlarının, psykhēlerinin ve bedenlerinin “Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un adıyla” vaftiz edilmesini sağlasın. Bunlar, bunlar sayesinde oğul olanlar için hep birlikte ebediyen hazır bulunan üç gündür.

12.20

<Καὶ> τότε μέν δεικνύειν, εἰκὸς δ’ ὅτι μετὰ τοῦτο τοῖς χωρητικοῖς γινομένοις τρανότερον ἐδείκνυεν, οὐκέτι ὡς εἰσαγομένοις ἀρχόμενος δεικνύναι, ἤδη κοὶ προκόπτων ἐν τῷ δεικνύναι. καὶ εἴπερ ἐστὶν εὔλογον νοεῖν ὅτι πάντως οὗπερ ὁ Ἰησοῦς ἤρξατο τοῦτο ἐτέλεσε, πάντως ποτὲ ἐτέλεσεν ὃ ἤρξατο δεικνύειν τοῖς μαθηταῖς περὶ τοῦ δεῖν αὐτὸν τὰ γεγραμμένα ποθεῖν. ὅτε γὰρ τὴν ἀπὸ τοῦ λόγου περὶ τούτων <τῶν μυστηρίων> τελείαν γνῶσιν καταλαμβάνει τότε λεκτέον ἀπὸ λογικῆς δείξεως ὁρῶντος τοῦ νοῦ τὰ δεικνύμενα, τετελειῶσθαι τὴν δεῖξιν τῷ ταῦτα θεωρεῖν καὶ βουλομένῳ καὶ δυναμένῳ καὶ θεωροῦντι. ἐπεὶ δὲ οὐκ ἐνεδέχετο προφήτην ἀπολέσθαι ἔξω Ἱερουσαλὴμ« ἀπώλειαν ἀναλογίαν ἔχουσαν πρὸς τὸ ὁ ἀπολέσας τὴν ψυχὴν αὐτοῦ ἕνεκεν ἐμοῦ, εὑρήσει αὐτήν«, διὰ τοῦτο ἔδει οὐτὸν εἰς Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν, ἵνα πολλὰ παθὼν ἐν <Ἱεροσολύμοις καὶ ἀποκτανθεὶς ἐν> ἐκείνοις ἀπαρχὴν τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ποιήση ἐν τοῖς »ἄνω« Ἱεροσολύμοις, <καταλείπων καὶ> > καταργῶν καὶ καταλύων τὴν ἐπὶ τῆς γῆς <Ἱερουσαλὴμ> μετὰ πάσης τῆς ἐν αὐτῇ λατρείας. ὅσον μὲν γὰρ »Χριστὸς« οὐκ »ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων«, οὐδὲ συνηγέρθησαν αὐτῷ οἱ γινόμενοι σύμμορφοι τῷ θανάτῳ καὶ τῇ ἀναστάσει αὐτοῦ, κάτω ἐζητεῖτο ἡ τοῦ θεοῦ πόλις καὶ ὁ ναός, οἱ καθαρισμοὶ καὶ τὰ λοιπά· ὅτε δὲ τοῦτο γέγονεν, οὐκέτι ἀλλὰ τὰ ἄνω. ἅτινα ἶνα ἐνστῇ, ἔδει αὐτὸν εἰς τὰ κάτω Ἱεροσόλυμα ἀπελθεῖν καὶ πολλὰ ἐκεῖ παθεῖν ἀπὸ τῶν ἐν αὐτῇ πρεσβυτέρων καὶ ἀρχιερέων καὶ γραμματέων τοῦ λαοῦ, ἵαν δοξασθῇ <μὲν> ὑπὸ τῶν χωρούντων τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ οὐρανίων πρεσβυτέρων καὶ θειοτέρων ἀρχιερέων ὑπὸ ἀρχιερεῖ τῷ ἑνὶ τεταγμένων, δοξασθῇ δὲ ὑπὸ τῶν γραμματέων τοῦ λαοῦ ἀσχολουμένων περὶ γράμματα, οὐ τὰ γραφόμενα »μέλανι ἀλλὰ« τετρανωμένα »πνεύματι θεοῦ ζῶντος«, καὶ ἀποκτανθῇ μέν ἐν τοῖς κάτω Ἱεροσολύμοις, βασιλεύσῃ δέ ἀναστὰς ἐν »Σιὼν ὄρει κοὶ πόλει θεοῦ ζῶντος Ἱερουσαλὴμ ἐπουρανίῳ«. τῇ τρίτη δὲ ἡμέρᾳ ἐκ νεκρῶν ἀνέστη, ἶνα ῥυσάμενος »ἀπὸ τοῦ πονηροῦ« κοὶ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, ἐν ᾧ τὸ ψεῦδος ἦν κοὶ ἡ ἀδικία καὶ ὁ πόλεμος καὶ πάντα τὰ ἐναντία οἷς ἐστιν ὁ Χριστός, ἔτι δὲ τοῦ μετασχηματιζομένου εἰς ἄγιον πνεῦμα βεβήλου πνεύματος, περιποιήσῃ τοῖς ῥυσθεῖσι βαπτίσασθαι τὸ πνεῦμα καὶ τὴν ψυχὴν καὶ τὸ σῶμα »εἰς ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος«, ἅπερ τρεῖς ἡμέραι εἰσὶν ἅμα ἐνεστηκυῖαι αἰωνίως τοῖς δι αὐτὰς <γενομένοις> υἱοῖς τοῦ τάς.

12.21Petrus bu acıları “diri Tanrı'nın Oğlu” Mesih'e yakışmaz görüyor, ona bu kadar büyük şeyleri açan Baba'ya da yaraşmaz sayıyordu; çünkü onun acı çekeceği Petrus'a açılmamıştı. Bu yüzden onu kenara çekti ve Mesih'in değerini, “diri Tanrı'nın Oğlu”nun azarlanmayı gerektiren hiçbir şey söylemeyeceğini ya da yapmayacağını unutmuş gibi onu azarlamaya başladı. Kefarete muhtaçmış gibi —henüz “Tanrı'nın onu kendi kanıyla, iman yoluyla kefaret olarak ortaya koyduğunu” bilmiyordu— “Allah korusun, Rab'bim” dedi.

İsa onun niyetini kabul etmekle birlikte bilgisizliğini azarladı. İyi olan niyeti yüzünden ona “Geri çekil, ardıma geç” dedi; yani bilgisizce ve yanlış konuştuğu şeyleri bırakıp onu izleyen biri olması için. Bilgisizliği yüzünden de, Tanrı'nın şeylerine karşı duran bir şeyi olduğu için, ona “Şeytan” dedi; bu kelime İbranicede “karşı duran” demektir.

Petrus bilgisizlikle konuşmamış, “Allah korusun, Rab'bim, bu senin başına gelmeyecek” diyerek diri Tanrı'nın Oğlu'nu azarlamamış olsaydı, ona “Geri çekil, ardıma geç” demezdi, çünkü onun ardında olmayı ve onu izlemeyi bırakmış olmazdı; onun söylediklerine karşı sözler söylemiş biri olarak “Şeytan” da demezdi. Ama şeytan, İsa'yı izleyen ve onun ardından yürüyen Petrus'u izlemekten ve Tanrı'nın Oğlu'nun ardında olmaktan ayırmayı başarmıştı. Bilgisizlikle söyledikleri yüzünden Petrus “Şeytan” ve Tanrı'nın Oğlu için “tökez taşı” diye anılmayı, Tanrı'nın değil insanların şeylerini düşünen biri olmayı hak etti. Petrus'un bu günahtan önce Tanrı'nın Oğlu'nun ardında olduğu, “Ardımdan gelin, sizi insan avcıları yapacağım” sözünden açıktır.

12.21

Ἐπεὶ δὲ ἀνάξια τὰ πάθη ἐνόμιζεν εἶναι Χριστοῦ τοῦ υἱοῦ »τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«, ἥττονα δέ καὶ τοῦ ἀποκαλύψαντος αὐτῷ πατρὸς τὰ τηλικαῦτα περὶ αὐτοῦ οὐ γὰρ ἀποκεκάλυπτο αὐτῷ τὰ περὶ τοῦ πείσεσθαι) διὰ τοῦτο προσλαβόμενος αὐτὸν κοὶ ὥσπερ ἐπιλαθόμενος τῆς ἀξίας τοῦ Χριστοῦ, καὶ ὅτι ὁ υἱὸς τοῦ ζῶντος θεοῦ« οὐδέν ἐπιτιμήσεως λέγει ἢ πράττει ἄξιον, ἤρξατο ἐπιτιμᾶν αὐτῷ καὶ ὡς δεομένῳ ἱλασμοῦ (οὐ γὰρ ἤδει πω ὅτι »προέθετο ὁ θεὸς ἱλαστήριον διὰ πίστεως ἐν τῷ αὐτοῦ αἵματι«) εἶπεν· ἵλεώς σοι, κύριε. οὗ τὴν μέν πρόθεσιν ἀποδεξάμενος τῇ δέ ἀγνοίᾳ ἐπιτιμῶν, διὰ μέν τὴν πρόθεσιν οὖσαν δεξιὰν λέγει αὐτῷ· ὕΠαγε ὀπίσω μου, οἱονεὶ καταλιπόντι τὰ] δι᾿ ὧν ἠγνόει καὶ οὐκ ὀρθῶς ἔλεγεν <τὸ> ἀκολουθεῖν τῷ διὰ δὲ τὴν ἄγνοιαν, ὡς ἀντικείμενόν τι ἔχοντι τοῖς τοῦ θεοῦ, εἶπε· σατανᾶ, ὅπερ ἐστὶν Ἑβραϊκῶς ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΣ. εἰ δέ μήτε ἀπὸ ἀγνοίας εἰρήκει μήτε ἐπιτετιμήκει τῷ υἱῷ »τοῦ ζῶντος θεοῦ«, λέγο)ν αὐτῷ τὸ ἵλεώς σοι, κύριε· οὐ μὴ ἔσται σοι τοῦτο, οὔτ’ ἂν εἶπεν αὐτῷ τὸ ὕπαγε ὀπίσω μου, ὡς καταλιπόντι τὸ εἶναι αὐτοῦ ὀπίσω καὶ ἕπεσθαι αὐτῷ, οὔτ’ ἂν ὡς ἀντικείμενα εἰρηκότι τοῖς ὑπ᾿ αὐτοῦ λελεγμένοις ἔλεξεν ἂν τὸ σατανᾶ. νυνὶ δὲ ἴσχυσεν αὐτὸν ὁ σατανᾶς, ἀκολουθήσαντα τῷ Ἰησοῦ κοὶ ὀπίσω αὐτοῦ βαίνοντα, ἀποστῆσαι τοῦ ἀκολουθεῖν αὐτῷ καὶ τοῦ ὀπίσω τυγχάνειν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ποιῆσαι αὐτόν, δι᾿ ὧν εἶπεν ἀπὸ ἀγνοίας, ἄξιον τοῦ ἀκοῦσαι σατανᾶν καὶ σκάνδαλον τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ καὶ οὐ φρονοῦντα τὰ τοῦ θεοῦ ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων. ὅτι δέ ὀπίσω πρότερον ἦν(πρὶν τοῦτο ἁμαρτεῖν) υἱοῦ τοῦ θεοῦ ὁ Πέτρος. δῆλον ἐκ τοῦ δεῦτε ὀπίσω μου, κοὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων«.

12.22Şunu da karşılaştıracaksın: Petrus'a “Geri çekil, ardıma geç, Şeytan” dedi; “Yere kapanıp bana tapınırsan bütün bunları sana vereceğim” diyen iblise ise “ardıma” sözünü eklemeden “Çekil, Şeytan” dedi. Çünkü İsa'nın ardında olmak iyidir; bu yüzden “Ardımdan gelin, sizi insan avcıları yapacağım” denmiştir. “Çarmıhını yüklenip ardımdan gelmeyen bana layık değildir” sözü de böyledir. Kısacası “ardında” kelimesine dikkat et: kişinin “Rab” Tanrı'nın ardından gitmesi ve Mesih'in ardında olması iyi bir şeydir; zıddı ise Tanrı'nın sözlerini arkaya atmak ya da “Arzularının ardından gitme” buyruğunu çiğnemektir. İlyas da Krallıklar'ın üçüncü kitabında halka şöyle der: “Ne zamana kadar iki dizinizin üstünde topallayacaksınız? Rab Tanrı ise onun ardından gidin; Baal Rab ise onun ardından gidin.”

İsa bunu Petrus'a “dönerek” söyler; bunu da iyilik olsun diye yapar. “Dönerek” kelimesinin, özellikle İsa için kullanıldığı daha çok örnek toplayıp birbiriyle karşılaştırırsan, kelimenin boşuna yer almadığını görürsün. Şimdilik Yuhanna'dan şu sözü aktarmak yeter: “İsa dönüp onların [açıkçası Petrus ile Andreas'ın] kendisini izlediğini görünce, ‘Ne arıyorsunuz?’ dedi.” Bak, burada da “dönerek”, dönülenlere iyilik için gerçekleşir.

12.22

Ἅμα δὲ συγκρινεῖς ὅτι πρὸς μὲν τὸν Πέτρον εἶπεν· ὕπαγε ὀπίσω μου, σατανᾶ, πρὸς δὲ τὸν διάβολον (εἰπόντα αὐτῷ· »πάντα ταῦτα δώσω, ἐὰν πεσὼν προσκυνήσῃς μοι«) »ὕπαγε, σατανᾶ« χωρὶς τῆς ἀπίσω μου προσθήκης. τὸ γὰρ ὀπίσω τοῦ Ἰησοῦ εἶναι ἀγαθόν ἐστι· διὸ ἔρηται τὸ δεῦτε ὀπίσω μου, καὶ ποιήσω ὑμᾶς ἁλιεῖς ἀνθρώπων«. τοιοῦτον δέ ἐστι καὶ τὸ »ὃς οὐκ αἴρει τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθεῖ ὀπίσω μου, οὐκ ἔστι μου ἄξιος«. καὶ ἁπαξαπλῶς τήρει τὴν ὀπίσω λέξιν ὅτι ἀγαθὸν μέν ἐστι πρᾶγμα, ὅτε ὀπίσω κυρίου« τοῦ θεοῦ τις πορεύεται καὶ ὀπίσω τοῦ Χριστοῦ γίνεται· ἐναντίον δέ, ὅτε ῥίπτει τις τοὺς λόγους τοῦ θεοῦ εἰς τὰ ὀπίσω ἢ ὅτε παραβαίνει τὴν λέγουσαν ἐντολήν· ὀπίσω τῶν ἐπιθυμιῶν σου μὴ πορεύου«. καὶ ὁ Ἠλίας δὲ ἐν τῇ τρίτη τῶν Βασιin principio vocationis eorum ita est dictum ad eos: »venite post me, et faciam vos piscatores hominum; et relictis omnibus secuti sunt eum«. λειῶν πρὸς τὸν λαόν φησιν· »ἕως πότε ὑμεῖς χωλανεῖτε ἐπ᾿ ἀμφοτέραις ταῖς ἰγνύαις; εἰ ἔστι κύριος ὁ θεός, πορεύεσθε ὀπίσω αὐτοῦ· εἰ δέ ἐστι κύριος ὁ Βάαλ, πορεύεσθε ὀπίσω αυτου«. καὶ λέγει τοῦτο τῷ Πέτρῳ ὁ Ἰησοῦς στραφείς, καὶ τοῦτο <γὰρ> ευεργετων ποιει. καὶ σὺ μὲν οὖν πλείονα συναγαγὼν παραδείγματα τοῦ στραφεὶς (καὶ μάλιστα ἐπὶ τοῦ Ἰησοῦ τεταγμένα) καὶ συνεξετάσας αὐτὰ ἀλλήλοις, εὕροις ἂν οὐ παρελκόντως τὴν λέξιν κειμένην. ἀρκεῖ δέ ἐπὶ τοῦ πορόντος παραθέσθαι ἀπὸ τοῦ κατὰ Ἰωάννην »στραφεὶς δὲ ὁ Ἰησοῦς καὶ θεασάμενος αὐτοὺς δηλονότι Πέτρον καὶ Ἀνδρέαν) ἀκολουθοῦντας λέγει αὐτοῖς· τί ζητεῖτε;« ὅρα γὰρ ὅτι καὶ ἐν τούτοις τὸ »στραφεὶς« ἐπ᾿ εὐεργεσίᾳ γίνεται τῶν πρὸς οὓς ἐστράφη.

12.23Bundan sonra, Petrus'a “Sen benim için tökez taşısın” sözünü nasıl söylediği araştırılmalıdır; özellikle de Davud “Kanununu sevenlere büyük huzur vardır, onlara tökez taşı yoktur” dediğine göre. Biri şöyle diyecektir: Peygamberdeki bu söz, sevgiye sahip olanların sarsılmazlığı, tökezlemeyi kabul etmez oluşları yüzünden söylenmişse (çünkü sevgi “her şeye inanır, her şeyi umar, her şeye dayanır; sevgi asla düşmez”), “düşen herkese” destek olan ve “ezilen herkesi” kaldıran Rab nasıl olur da Petrus'a “Sen benim için tökez taşısın” der?

Şöyle demek gerekir: Yalnız Kurtarıcı değil, sevgide kemale ermiş herkes tökezlemeyi kabul etmez; ama böyle şeyler söyleyen ya da yapan kişi, kendi payına, tökezlemeyecek olan için bile tökez taşıdır. Yoksa İsa, günah işleyen her öğrencisini kendisi için de tökez taşı diye adlandırıyor olmalı; sevgisi yüzünden, Pavlus'tan çok daha fazla, “Kim zayıf düşer de ben zayıf düşmem? Kim tökezler de ben yanmam?” diyecektir. Bunu “Kim tökezler de ben tökezlemem?” şekline de sokabiliriz.

Petrus, “Allah korusun, Rab'bim, bu senin başına gelmeyecek” sözü yüzünden, söylediklerinde Tanrı'nın değil insanların şeylerini düşündüğü için İsa tarafından tökez taşı diye anıldıysa, İsa'nın öğrencisi olduğunu söyleyip de Tanrı'nın şeylerini düşünmeyen, görünmeyen ve ebedî olana bakmayan, insanların şeylerini düşünen, görünen ve geçici olana bakan bütün kimseler için ne demeli? Şundan başka ne: Bunlar, hem onun hem kardeşlerinin tökez taşı oldukları için, İsa tarafından haydi haydi tökez taşı diye anılmalıdır. Onlara “Acıktım, bana yiyecek vermediniz” ve devamını söylediği gibi, “Koşarken beni tökezlettiniz” de diyebilir.

Öyleyse insanların şeylerini düşünmeyi sıradan bir günah sanmayalım; her şeyde Tanrı'nın şeylerini düşünmemiz gerekir. Bu söz, Tanrı'nın öğretilerinden, kilisenin logoslarından ve doğru düşünceden düşüp, söz gelimi Basileides'in, Valentinos'un, Markion'un ya da insani şeyleri ilahi diye öğreten bir başkasının görüşlerini doğru diye benimseyen herkese de uyar.

12.23

Μετὰ ταῦτα ζητητέον πῶς εἴρηκε τῷ Πέτρῳ τὸ σκάνδαλόν μου εἶ, μάλιστα ἐπεί φησιν ὁ Δαυίδ· »εἰρήνη πολλὴ τοῖς ἀγαπῶσι τὸν νόμον σου, καὶ οὐκ ἔστιν αὐτοῖς σκάνδαλον«. φήσει γάρ τις· εἰ διὰ τὸ βέβαιον τῶν τὴν *** ἀγάπην ἐχόντων κοὶ ἀνεπιδέκτων ὄντων τοῦ σκανδαλίζεσθαι (ἡ ἀγάπη γὰρ »πάντα πάντα πιστεύει, πάντα ἐλπίζει, πάντα ὑπομένει· ἡ ἀγάπη οὐδέποτε ἐκπίπτει«) εἴρηται τοῦτο ἐν τῷ προφήτῃ πῶς αὐτὸς ὁ κύριος, ὑποστηρίζων »πάντας τοὺς καταπίπτοντας« καὶ ἀνοφθῶν »πάντας τοὺς κατερραγμένους«, εἶπε τῷ Πέτρῳ· σκάνδαλόν μου εἶ; λεκτέον δὲ ὅτι ἀνεπίδεκτος μέν ἐστι τοῦ σκανδαλίζεσθαι οὐ μόνον ὁ σωτὴρ ἀλλὰ καὶ <πᾶς> ὁ ἐν ἀγάπῃ τετελειωμένος, τὸ ὅσον δέ ἐφ᾿ ἑαυτῷ ὁ τό τοιαῦτα λέγων ἢ πράττων, σκάνδαλόν ἐστι καὶ τοῦ μὴ σκανδαλισθησομένου· εἰ μὴ ἄρα πάντα τόν μαθητὴν Ἰησοῦς ἁμαρτάνοντα σκάνδαλον καὶ ἑαυτοῦ ἀποκαλεῖ, ὡς πολλῷ μᾶλλον παρὰ Παῦλον διὰ τὴν ἀγάπην λέξων ἄν· »τίς ἀσθενεῖ, κοὶ οὐκ ἀσθενῶ; τις σκανδαλίζεται, κοὶ οὐκ ἐγὼ πυροῦμαι;« παρ’ ὃ δυνατὸν ποιῆσαι· τίς σκανδαλίζεται, καὶ οὐκ ἐγὼ σκανδαλίζομαι; εἰ δὲ Πέτρος τότε διὰ τὸ ἵλεώς σοι, κυριε, ου μη εσται σοι τοῦτο) σκάνδαλον εἴρηται ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ, ὡς οὐ τὰ τοῦ θεοῦ ἐν οἷς εἶπε φρονῶν, ἀλλὰ τὰ τῶν ἀνθρώπων, τί λεκτέον Περὶ πάντων τῶν ἐπαγγελλομένων μαθητεύεσθαι τῷ Ἰησοῦ, μὴ φρονούντων δὲ τὰ τοῦ θεοῦ καὶ μὴ σκοπούντων τὰ μὴ βλεπόμενα καὶ αἰώνια, φρονούντων δὲ τὰ τῶν ἀνθρώπων καὶ σκοπούντων τὰ βλεπόμενα καὶ πρόσκαιρα, ἢ ὅτι οἱ τοιοῦτοι ἔτι μᾶλλον ἂν ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἀποκαλοῖντο σκανδαλον οὐτοῦ καὶ διὰ τὸ σκάνδαλα αὐτοῦ εἶναι καὶ τῶν ἀδελφῶν; ἐφ’ οἷς ὡς λέγει τὸ »ἐπείνων καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν« κοὶ τὰ ἑξῆς, ουτως ειποι αν και το τρεχοντα ἐσκανδαλίσατέ με. μη νομισωμεν τοινυν το τυχον ειναι ἁμάρτημα τὸ φρονεῖν τὰ τῶν ἀνθρώπων, δέον ἐν πᾶσι φρονεῖν τὰ τοῦ θεοῦ. ἁρμόσει δέ λέγειν τοῦτο καὶ παντὶ τῷ ἀποπεπτωκότι μὲν δουμάτων θεοῦ καὶ λόγων ἐκκλησιαστικῶν καὶ φρονήματος ἀληθοῦς, φρονοῦντι δ’ ὡς ἀληθῆ (φέρε εἰπεῖν) τὰ Βασιλίδου ἢ Οὐαλεντίνου ἢ Μαρκίωνος ἤ τινος τῶν διδασκόντων τὰ ἀνθρώπινα ὡς θεῖα.

12.24Bunun üzerine İsa öğrencilerine şöyle dedi: Biri ardımdan gelmek istiyorsa ve devamı (16,24–27).

Bu sözler şunu gösterir: İsa'nın ardından gelmek ve onu izlemek istemek sıradan bir yiğitlik değildir; kendini inkâr etmeden kimse İsa'nın ardından gelemez. Kendini inkâr eden kişi, kötülük içinde geçen önceki hayatını kayda değer bir değişimle silen kişidir. Söz gelimi, eskiden taşkın olan biri itidal kazanarak taşkın olan kendini inkâr eder; ötekiler de böyledir.

Ama biri, kendini inkâr ettiği gibi kendini ikrar da edip etmediğini, yani haksız olan kendini inkâr edip adil olan kendini ikrar edip etmediğini sorarak itiraz edebilir. Oysa adalet Mesih ise, adaleti benimseyen kendini değil, Mesih'i ikrar eder. Bilgeliği bulan da bilgeliğe sahip olmakla Mesih'i ikrar eder. Böyle bir kişi “yürekten” inanarak “adalete”, “ağızla” ikrar ederek “kurtuluşa” ulaşır, işleriyle Mesih'e tanıklık eder...; bütün bunlarla Mesih'i “insanların önünde” ikrar ettiği için, o da onu “göklerdeki Baba'nın önünde” ikrar edecektir. Aynı şekilde, kendini inkâr etmeyen kendini ikrar eder, Mesih'i ise inkâr eder; Mesih'i inkâr ettiği için de “Ben de onu inkâr edeceğim” sözünün karşılığını görür.

Bu yüzden her düşüncemiz, her fikrimiz, her sözümüz, her eylemimiz kendimizi inkâr etmekten, Mesih hakkında ve Mesih'te tanıklık edip ikrardan soluk alsın. Çünkü kâmil kişinin her eyleminin Mesih İsa'ya tanıklık olduğuna, her günahtan uzak durmanın da insanı İsa'nın ardına götüren bir kendini inkâr olduğuna inanıyorum. Böyle biri Mesih'le birlikte çarmıha gerilmiştir; çarmıhını yüklenerek, bizim için kendi çarmıhını taşıyanı izler. Yuhanna'da söylendiği gibi: “Onu aldılar, üzerine koydular” ve “onu çarmıha gerdikleri yere” kadar devamı.

Ama Yuhanna'ya göre İsa —böyle adlandırayım— çarmıhı “kendi” taşır ve “onu taşıyarak çıkar”; Matta, Markos ve Luka'ya göre İsa onu kendisi taşımaz, çünkü onu Kireneli Simon taşır. Belki de bu, İsa uğruna İsa'nın çarmıhını yüklenen biz insanlara işaret eder; İsa'nın kendisi ise kendine. Sanki çarmıhın iki anlamı vardır: biri Kireneli Simon'un taşıdığı, öteki İsa'nın “kendi” taşıdığı.

12.24

Τότε ὁ Ἰησοῦς εἶπε τοῖς μαθηταῖς οὐτοῦ· εἴ τις θέλει ὀπίσω μου ἀκολουθεῖν καὶ τὰ ἑξῆς (16. 24–27). Διὰ τούτων δείκνυται, ὅτι τὸ θέλειν ὀπίσω τοῦ Ἰησοῦ ἐλθεῖν καὶ ἀκολουθεῖν εἶν αὐῷ οὐκ ἀπὸ τοῦ τυχόντος ἀνδραγαθήματος γίνεται, καὶ οὐδεὶς μὴ ἀρνησάμενος ἑαυτὸν ἥκοι ἂν ὀπίσω τοῦ Ἰησοῦ. ἀρνεῖται δὲ ἑαυτὸν ὁ τὸν ἑαυτοῦ πρότερον κατὰ κακίαν βίον γεγενημένον τῇ ἀξιολόγῳ μεταβολῇ ἀπαλείφων, οἶον ὡς ἐπὶ παραδείγματος) ὁ πάλαι ἀκόλαστος ἀρνεῖται αὑτὸν ἀκόλαστον σωφρονήσας καὶ καθεξῆς. ἀλλ᾿ εἰκὸς ἀντιπίπτειν τινά, εἰ ὥσπερ ἑαυτὸν ἠρνήσατο, οὕτως καὶ αὑτὸν ὁμολογεῖ, ἀρνησάμενος μέν ἑαυτὸν τὸν ἄδικον, ὁμολογῶν δέ ἑαυτὸν τὸν δίκαιον. ἀλλ᾿ εἴπερ Χριστός ἐστιν ἡ δικαιοσύνη, ὁ τὴν δικαιοσύνην ἀνειληφὼς οὐχ ἑαυτὸν ἀλλὰ Χριστὸν ὁμολογεῖ. οὕτως κοὶ ὁ τὴν σοφίαν εὑρὼν δι᾿ αὐτοῦ τοῦ ἔχειν σοφίαν Χριστὸν ὁμολογεῖ. καὶ ὁ τοιοῦτός γε, »καρδίᾳ« πιστεύων »εἰς δικαιοσύνην«, καὶ »στόματι« ὁμολογῶν »εἰς σωτηρίαν« καὶ τοῖς ἔργοις Χριστῷ μαρτυρῶν***, ὡς ὁμολογήσας διὰ πόντων τούτων τὸν Χριστὸν »ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων«, ὁμολογηθήσεται ὑπ᾿ αὐτοῦ »ἔμπροσθεν τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς πατρός«. οὕτω δέ καὶ ὁ μὴ ἀρνησάμενος ἑαυτὸν <ὁμολογεῖ μὲν ἀρνεῖται δέ τὸν Χριστὸν καὶ ὡς> ἀρνησάμενος τὸν Χριστὸν πείσεται τὸ »κἀγὼ αὐτὸν ἀρνήσομαι«. διὰ τοῦτο πᾶς διαλογισμὸς ἡμῶν καὶ νόημα καὶ πᾶς λόγος κοὶ Πᾶσα πρᾶξις πνεέσθω τῆς ἡμῶν Περὶ ἑαυτῶν μέν ἀρνήσεως, περὶ δὲ Χριστοῦ καὶ ἐν Χριστῷ μαρτυρίας <καὶ ὁμολογίας>. πείθομαι γὰρ πᾶσαν τὴν τοῦ τελείου πρᾶξιν μαρτύριον εἶναι Χριστοῦ Ἰησοῦ, καὶ τὴν πάσης ὁμαρτίας ἀποχὴν ἄρνησιν εἶναι ἑαυτοῦ φέρουσαν ὀπίσω τοῦ Ἰησοῦ. ὁ δὲ τοιοῦτος Χριστῷ συνεσταύρωται, κοὶ ἄρας τὸν σταυρὸν ἑαυτοῦ ἀκολουθεῖ τῷ δι᾿ ἡμᾶς βαστάζοντι τὸν ἑαυτοῦ σταυρὸν κατὰ τὸ εἰρημένον οὕτω παρὰ τῷ Ἰωάννῃ »παραλαβόντες οὖν αὐτὸν ἐπέθηκαν αυτω« καὶ τὰ ἑξῆς εως του »οπου αυτον εσταυρωσαν«. ἀλλ᾿ ὁ μέν ἶν’ οὕτο)ς ὀνομάσω) κατὰ τὸν Ἰωάννην Ἰησοῦς »ἑαυτῷ« βαστάζει »τὸν σταυρὸν« καὶ »βαστάζων αὐτὸν ἐξῆλθεν«, ὁ δέ κατὰ τὸν Ματθαῖον κοὶ Μᾶρκον καὶ Λουκᾶν οὐχ ἑαυτῷ αὐτὸν αἴρει· Σίμων γὰρ ὁ Κυρηναῖος αὐτὸν βαστάζει. καὶ τάχα οὗτος μὲν εἰς ἡμᾶς ἀνοφέρεται, τοὺς διὰ τὸν Ἰησοῦν τὸν Ἰησοῦ σταυρὸν αἴροντος. αὐτὸς δὲ ὁ Ἰησοῦς εἰς ἑαυτόν· οἶον γὰρ δύο ἐπίνοιαι τοῦ σταυροῦ εἰσιν, ἑνὸς μὲν ὃν ὁ Σίμων ὁ Κυρηναῖος βαστάζει, ἑτέρου δέ ὃν αὐτὸς »ἑαυτῷ« ὁ Ἰησοῦς.

12.25“Kendini inkâr etsin” sözü için, kendini inkâr eden Pavlus'un şu sözü de bana yararlı görünüyor: “Artık ben yaşamıyorum, Mesih bende yaşıyor.” Çünkü “Artık ben yaşamıyorum” sözü, kendi hayatını bir yana bırakıp Mesih'i içine almış, onun içinde “adalet”, “bilgelik”, “kutsallık”, “barışımız” ve “Tanrı'nın gücü” olarak yaşaması için her şeyi onda etkin kılan, kendini inkâr eden kişinin sesidir.

Şuna da dikkat et: ölüm yolları çok olduğu hâlde Tanrı'nın Oğlu “ağaca” asılarak çarmıha gerildi; öyle ki “günaha” karşı ölen herkes ona ancak çarmıh yoluyla ölsün. Bu yüzden “Mesih'le birlikte çarmıha gerildim” ve “Rabbimiz İsa'nın çarmıhından başka bir şeyle övünmek bana uzak olsun; onun aracılığıyla dünya benim için, ben de dünya için çarmıha gerildim” diyeceklerdir. Belki Mesih'le birlikte çarmıha gerilenlerin her biri “başkanlıkları ve otoriteleri” soyar, onları teşhir eder ve ağaçta zafer kazanır; daha doğrusu bunları onlarda yapan Mesih'tir.

12.25

Ἔτι δέ εἰς τὸ ἀρνησάσθω ἑαυτὸν δοκεῖ μοι χρήσιμον εἶναι τὸ ὑπὸ τοῦ Παύλου ἀρνουμένου ἑαυτὸν εἰρημένον, οὕτο)ς ἔχον· »ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός«· τὸ γὰρ »ζῶ οὐκέτι ἐγὼ« φο)νὴ ἦν ἑαυτὸν ἀρνουμένου, ὡς ἀποθεμένου μὲν τὴν ἑαυτοῦ ζωήν, ἀνειληφότος δὲ εἰς ἑαυτὸν τὸν Χριστόν, ἵνα αὐτὸς ἐν αὐτῷ ζήσῃ ὡς »δικαιοσύνη« καὶ ὡς »σοφία« καὶ ὡς »ἀγισαμὸς« καὶ ὡς »εἰρήνη ἡμῶν« καὶ ὡς δύναμις θεοῦ«, πάντα ἐν αὐτῷ ἐνεργῶν. ἔτι δὲ καὶ τούτῳ πρόσχες ὅτι, πολλῶν ὄντων τῶν τρόπων τοῦ ἀποθνῄσκειν, ἐπὶ ξύλου« κρεμασθεὶς ἐσταυρώθη ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἵνα πάντες οἱ ἀποθνῄσκοντες »τῇ ἁμαρτίᾳ« μὴ ἄλλῳ τρόπῳ ἀποθάνωσιν αὐτῇ ἢ τῷ κατὰ τὸν σταυρόν· διὸ ἐροῦσι τὸ »Χριστῷ συνεσταύρωμαι« καὶ τὸ ἐμοὶ μὴ γένοιτο καυχᾶσθαι εἰ μὴ ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου <ἡμῶν Ἰησοῦ δι᾿ οὗ ἐμοὶ κόσμος ἐσταύρωται κἀγὼ τῷ κόσμω«. τάχα γὰρ καὶ ἔκαστος τῶν συσταυρουμένων ρουμένων Χριστῷ ἀπεκδύεται »τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας« καὶ δειγματίζει αὐιὰς καὶ θριαμβεύει ἐν τῷ ξύλῳ, μᾶλλον δὲ Χριστὸς ἐν αὐτοῖς ταῦτα ποιεῖ.

12.26Çünkü psykhēsini kurtarmak isteyen onu yitirecek. İlk ifade iki anlamlıdır. Birinci yorumda şöyle anlaşılabilir: Biri hayata düşkün olduğu ve şimdiki hayatı iyi saydığı için, psykhēsini bedende yaşamak üzere korur, ölmekten, o ölümle psykhēsini yitireceğini sanarak korkarsa, psykhēsini böyle kurtarmak istemesiyle onu yitirecek, onu mutluluğun sınırları dışına çıkaracaktır. Ama biri, ebedî hayata dair sözümün ikna etmesiyle şimdiki hayatı hor görerek gerçek uğruna ölümüne mücadele eder, psykhēsini yitirir... ve dindarlık uğruna onu daha yaygın olarak ölüm denen şeye teslim ederse, benim uğruma psykhēsini yitirdiği için onu daha çok kurtaracak ve kazanacaktır...

Bu sözü başka bir şekilde de anlayabiliriz: Biri kurtuluşun ne olduğunu kavrayıp psykhēsinin kurtuluşuna erişmek istiyorsa, bu hayatla vedalaşsın, kendini inkâr etsin, çarmıhını yüklenip beni izlesin ve psykhēsini dünya için yitirsin. Çünkü benim ve bütün öğretimin uğruna onu yitirirse, böyle bir yitirişin sonunda... kurtuluşa erişecektir.

12.26

Ὅς γὰρ ἂν θέλῃ τὴν ψυχὴν αὑτοῖς σῶσαι, ἀπολέσει αὐτήν. Ἀμφίβολος ἡ πρώτη λέξις· ἔστι γὰρ ἀπ᾿ αὐτῆς καθ᾿ ἕνα μὲν τρόπον ταῦτα νοῆσαι· εἴ τις ὡς φιλόζωος καὶ οἰόμενος τὴν ἐνεστηκυῖαν εἶναι ζωὴν ἀγαθόν, περιέπει τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν πρὸς τὸ ἐν σαρκὶ ζῆν, φοβούμενος ἀποθανεῖν ὡς διὰ〈τούτου〉 τοῦ θανάτου ἀπολέσων αὐτήν, οὗτος ἐν αὐτῷ τῷ θέλειν τὸν τρόπον τοῦτον σώζειν τὴν ψυχὴν ἑαυτοῦ ἀπολέσει αὐτήν, ἔξω ποιῶν αὐτὴν τῶν ὅρων τῆς μακαριότητος. εἰ δέ τις καταφρονῶν τοῦ ἐνεστηκότος ζῆν διὰ τὸν ἐμὸν λόγον πείσαντα περὶ αἰωνίου ζωοῆς | μέχρι θανάτου ἀγωνίζεσθαι ὑπέρ ἀληθείας, ἀπόλλυσι τὴν ἑαυτοῦ ψυχὴν *** παραδιδοὺς αὐτὴν ὑπέρ εὐσεβείας τῷ κοινότερον ὀνομαζομένῳ θανάτῳ, οὗτος, ὡς δι᾿ ἐμὲ ἀπολέσας τὴν ψυχήν, σώσει αὐτὴν μᾶλλον καὶ περιποιήσεται ***. καὶ καθ᾿ ἕτερον δέ τρόπον οὕτως ἂν ἐκδεχοίμεθα τὸ ῥητόν· εἴ τις νοήσας, ὅ τι ποτέ ἐστιν ἡ σωτηρία, βούλεται κομίσασθαι τὴν σωτηρίαν τῆς ἑαυτοῦ ψυχῆς, οὗτος ἀποτεξάμενος τούτῳ τῷ βίῳ καὶ ἀρνησάμενος αὑτὸν καὶ ἄρας τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθῶν μοι ἀπολλύτω τῷ κόσμῳ την ψυχην εαυτου· εμου γὰρ ἕνεκεν κοὶ πάσης μου τῆς διδασκαλίας ἀπολλὺς αὐτήν, τέλος τῆς τοιαύτης ἀπωλείας *** κομίσεται τὴν σωτηρίαν.

12.27Dikkat et: başta “isteyen” denmiştir, devamında ise “yitiren”. Öyleyse psykhēmizin kurtulmasını isteyerek onu dünya için yitirelim; Mesih'le birlikte çarmıha gerilerek ve “Rabbimiz İsa Mesih'in çarmıhıyla” övünerek; onun aracılığıyla “dünya” bizim için, biz de “dünya için” çarmıha gerileceğiz. Böylece “psykhēlerimizin kurtuluşuna”, sonuç olarak erişeceğiz; bu kurtuluş, onu Logos uğruna yitirmemizle başlar.

Psykhēnin kurtulmasını, Tanrı'daki kurtuluşa ve onun katındaki mutluluğa işaret ettiği için mutlu bir şey olarak anlıyorsak, Mesih uğruna yitirilen iyi bir psykhē kaybı da olmalıdır; bu, gelecekteki mutlu kurtuluşun başlangıcı olacaktır. Bana öyle geliyor ki, yukarıda açıklanan kendini inkâra benzer şekilde, herkes kendi psykhēsini yitirmelidir. Öyleyse herkes kendi günah işleyen psykhēsini yitirsin ki günah işleyeni yitirerek doğru yaparak kurtulanı alsın.

Bütün dünyayı kazansa insanın hiçbir yararı olmaz. Bence dünyayı kazanan, dünyanın kendisi için çarmıha gerilmediği kişidir. Dünyanın çarmıha gerilmediği kişi ise psykhēsini kaybedecektir. İki seçenek önümüzde olduğundan —ya psykhēyi kazanmak için dünyayı kaybetmek ya da dünyayı kazanmak için psykhēyi kaybetmek—, dünyayı kaybedip psykhēyi onu Mesih uğruna yitirerek kazanmak çok daha tercih edilir.

12.27

Ἅμα δέ καὶ τήρει ὅτι έν μέν τῇ ἀρχῇ τὸ ὃς ἂν θέλῃ ειρηται, ἑξῆε δέ τὸ ὃς ἂν ἀπολέσῃ αυτην. θέλοντες οὖν αὐτὴν σώζεσθαι ἀπολέσωμεν αὐτὴν τῷ κόσμῳ, ὡς Χριστῷ συσταυρούμενοι καὶ ὡς ἔχοντες καύχημα τὸ »ἐν τῷ σταυρῷ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δι οὗ ὁ κόσμος« ἡμῖν σταυρωθήσεται καὶ ἡμεῖς »τῷ κόσμῳ«, ἵνα κομισώμεθα »τὸ τέλος τὴν σωτηρίαν τῶν ψυχῶν« ἡμῶν, ἀρχομένην ἀπὸ τοῦ ἀπολλύναι ἡμᾶς αὐτὴν ἕνεκεν τοῦ λόγου. ἀλλ᾿ εἴπερ νοοῦμεν τὸ σώζεσθαι τὴν ψυχὴν μακάριον εἶναι, ἀναφερόμενον ἐπὶ τὴν ἐν θεῷ σωτηρίαν καὶ τοὺς παρ’ αὐτῷ μακαρισμούς, ὀφείλει τις εἶναι καὶ ἀπώλεια ψυχῆς ἀγαθὴ καὶ ἕνεκεν Χριστοῦ, προοίμιον ἐσομένη τῆς μακαρίας σωτηρίας. δοκεῖ μοι οὖν, ἀνάλογον τῷ ἀρνεῖσθαι ἑαυτὸν κατὰ τὰ ἀποδεδομένα, ἀπολλύναι δεῖν ἕκαστον τὴν ἑαυτοῦ ψυχήν. ἀπολλύτω οὖν ἕκαστος τὴν ἑαυτοῦ ἁμαρτάνουσαν ψυχήν, ἵνα ἀπολέσας τὴν ἁμαρτάνουσαν ἀναλάβῃ τὴν ἐν τῷ κατορθοῦν σωζομένην. οὐδέν δὲ ὠφεληθήσεται ἄνθρωπος, ἐὰν τὸν κόσμον ὅλον κερδάνῃ. κερδαίνει δ’ (oἶμαι) τὸν | ᾧ ὁ κόσμος οὐ σταυροῦται. ᾧ δὲ κόσμος οὐ σταυροῦται, ἐκείνῳ ἔσται ζημία τῆς ψυχῆς ἑαυτοῦ. δύο δὲ Προκειμένων, ἤτοι διὰ τὸ κερδαίνειν τὴν ψυχὴν ζημιοῦσθαι τὸν κόσμον, ἢ διὰ τὸ κερδαίνειν τὸν κόσμον ζημιοῦσθαι τὴν ψυχήν, Πολλῷ μᾶλλόν ἐστιν αἱρετώτερον ζημιωθῆναι μέν ἡμᾶς τὸν κόσμον, κερδῆσαι δὲ τὴν ψυχὴν ἐκ τοῦ διὰ Χριστὸν αὐτὴν ἀπολέσαι.

12.28Yahut insan psykhēsine karşılık ne verebilir? Soru olarak söylendiği sanılırsa bu söz şunu da gösterebilir: İnsan günahlardan sonra bütün varını satıp mallarını yoksullara yedirerek, böylece kurtulacağını umarak psykhēsine karşılık verir. Kanımca bu söz, bir hüküm olarak da, insanın ölümün elindeki psykhēsine karşılık verip onu ölümün elinden kurtaracağı hiçbir şeyi olmadığını gösterir.

Demek ki insan psykhēsine karşılık bir şey veremez, ama Tanrı hepimizin psykhēsine karşılık İsa'nın kıymetli kanını verdi. Çünkü “bir bedelle” satın alındık; “gümüş ya da altın gibi fani şeylerle” değil, “lekesiz ve kusursuz bir kuzunun kanı gibi kıymetli olan Mesih'in kanıyla” kurtarıldık. İşaya'da da İsrail'e denmiştir: “Senin karşılığın olarak Etiyopya'yı, Mısır'ı ve Soene'yi verdim, gözümde kıymetli ve yüce olduğun için.” Söz gelimi, İsrail'in ilk doğanlarının karşılığı Mısırlıların ilk doğanları oldu; Mısır'a gelen öteki belalarda ve belalardan sonraki boğulmada ölen Mısırlılar da İsrail'in karşılığıydı.

Gücü yeten kişi, buradan yola çıkarak şunu incelesin: “İsrail'i bütün suçlarından kurtaran” Tanrı, gerçek İsrail'in karşılığı olarak gerçek Etiyopya'yı, gerçek Mısır'ı —böyle diyeyim— ve Mısır'ın Soene'sini mi verir? Daha cesurca bir soruyla: Belki Soene Yeruşalim'in, Mısır Yahudiye'nin, Etiyopya ise İsrail'den, Levi evinden ve Harun evinden başka olan “Rab'den korkanlar”ın karşılığıdır.

12.28

Τὸ δέ ἢ τί δώσει ἄνθρωπος ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ; δόξειμὲν ἐΠαπορητικῶς εἰρημένον δύνασθαι δηλοῦν καὶ τὸ δοῦναι ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ μετὰ τὰς ἁμαρτίας ὅλην ἀποδεδομένον τὴν οὐσία, ἵνα ψωμίσῃ πένητας τὰ ὑπάρχοντα αὐτοῦ, ὡς διὰ τούτου σωθησόμενος. καὶ ἀποφαντικῶς δ’ οἶμαι δηλοῦν ὅτι οὐκ ἔστι τι τῷ ἀνθρώπῳ, ὅπερ δοὺς ὡς ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς ἑαυτοῦ κεκρατημένης ὑΠὸ τοῦ θανάτου, λυτρώσεται αὐτὴν ἐκ χειρὸς αὐτοῦ. ἄνθρωπος μὲν οὖν οὐκ ἂν δῴη τι ἀντάλλαγμα τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, θεὸς δέ τῆς πάντων ἡμῶν ψυχῆς ἀντάλλαγμα ἔδωκε τὸ τίμιον αἷμα τοῦ Ἰησοῦ καθὸ τιμῆς« ἠγοράσθημεν, οὐ φθαρτοῖς, ἀργυρίαῳ ἢ χρυσίῳ« ἀπολυτρωθέντες, »ἀλλὰ τιμίῳ αἵματι ὡς αμνοῦ ἀμώμου καὶ ἀσπίλου Χριστοῦ«, καὶ ἐν Ἡσαΐᾳ λέλεκται τῷ Ἰσραήλ· ἔδωκά σου ἀντάλλαγμα Αἰθιοπίαν καὶ Αἴγυπτον καὶ Σοήνην ὑπὲρ σοῦ, ἀφ᾿ οὗ σὺ ἔντιμος ἐγένου ἐναντίον μου, ἐδοξάσθης«· ἄλλαγμα γὰρ φέρ’ εἰπεῖν) ὑπὲρ τῶν πρωτοτόκων τοῦ Ἰσραὴλ τὰ Πρωτότοκα γέγονεν Αἰγυπτίων, κοὶ ὑπέρ τοῦ Ἰσραὴλ οἱ ἀποθανόντες Αἰγύπτιοι ἐν ταῖς λοιποῖς μάστιξι τοῖς ἐπεληλυθυίαις ἐπ᾿ Αἴγυπτον καὶ ἐν τῷ μετὰ τὰς μάστιγας καταποντισμῷ. ἀπὸ τούτων δὲ ὁ δυνάμενος ἐξεταζέτω εἰ τοῦ ἀληθινοῦ Ἰσραὴλ ἄλλαγμα δίδοται ὑπὸ τοῦ θεοῦ »ῥυομένου τὸν Ἰσραὴλ ἐκ πασῶν τῶν ἀνομιῶν αὐτοῦ« ἡ ἀληθινὴ Αἰθιοπία καὶ (ἵν' οὕτως ὀνομάσω) Αἴγυπτος, καὶ τῆς Αἰγύπτου ἡ Σοήνη. ἵνα δέ τολμηρότερον ζητήσω, τόχα Σοήνη μὲν ὑπέρ τῆς Ἱερουσαλήμ, Αἴγυπτος δὲ ὑπὲρ τῆς Ἰουδαίας, Αἰθιοπία δὲ ὑπέρ τῶν φοβουμένων, ἑτέρων ὄντων πορὰ τὸν Ἰσραὴλ καὶ τὸν οἶκον Λευῒ κοὶ τὸν οἶκον Ἀαρών.

12.29Çünkü İnsanoğlu, Babası'nın yüceliği içinde melekleriyle birlikte gelecek. İnsanoğlu şimdi gelmiştir, ama kendi yüceliğinde değil; çünkü “Onu gördük, ne güzelliği vardı ne de albenisi; görünüşü aşağılanmıştı, insanoğullarından aşağıydı; acılar içinde, hastalığa katlanmayı bilen bir adamdı; yüzü çevrilmişti, hor görüldü, sayılmadı.” Böyle gelmesi gerekiyordu ki “günahlarımızı taşısın ve bizim için” acı çeksin. Çünkü yücelik içinde olanın “günahlarımızı taşıması ve bizim için” acı çekmesi yakışık almazdı.

Ama “güzelliği ve albenisi” olmayan görünüşüyle öğrencilerini önceden hazırladıktan sonra yücelik içinde de gelir. Onlar gibi oldu, öyle ki onlar da kendisi gibi olsunlar, yüceliğinin “suretine benzesinler”; çünkü “kendini boşaltıp köle biçimini aldığında” önce kendisi “düşkünlük bedenimize benzer” olmuştu. Sonra Tanrı'nın biçimine döner ve onları da ona “benzer” kılar.

12.29

Μέλλει γὰρ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. Νῦν μὲν ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐλήλυθεν <ἀλλ'> οὐκ ἐν τῇ αὐτοῦ· »εἴδομεν« γὰρ αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδέ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον κοὶ ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων· ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν καὶ πόνῳ καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη«. καὶ ἔδει αὐτὸν τοιοῦτον ἐληλυθέναι, ἵνα »τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρῃ καὶ περὶ ἡμῶν« ὀδυνηθῇ· οὐδέ γὰρ ἔπρεπε τὸν ἐν δόξῃ φέρειν »τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ« ὀδυνηθῆναι »περὶ ἡμῶν«. ἀλλὰ καὶ ἔρχεται ἐν δόξῃ προευτρεπίσας τοὺς μαθητὰς διὰ τῆς μὴ ἐχούσης »εἶδος μηδέ κάλλος« ἐπιφανείας αὐτοῦ. καὶ γενόμενος ὡς αὐτοὶ Πρὸς τὸ γενέσθαι αὐτοὺς ὡς αὐτός, »συμμόρφους τῆς εἰκόνος« τῆς δόξης αὐτοῦ, ἐπεὶ πρότερον αὐτὸς γέγονε σύμμορφος »τῷ σώματι τῆς ταπεινώσεως ἡμῶν«, ἡνίκα »ἐκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβὼν« ἀποκαθίσταταί τε ἐΠὶ τὴν τοῦ θεοῦ μορφὴν καὶ ποιεῖ αὐτοὺς »συμμόρφους« αὐτῇ.

12.30Logos'un dereceleri arasındaki farkları mecazi olarak düşünebilirsen —“vaazın” akılsızlığında inananlara duyurulur, “kâmil olanlara” ise bilgelikle konuşulur—, Logos'un giriş düzeyindekiler için nasıl “köle biçimi” taşıdığını görürsün; öyle ki “Onu gördük, ne güzelliği vardı ne de albenisi” diyebilirler. Kâmil olanlara ise “Babası'nın yüceliği içinde” gelir ve onlar şöyle diyebilirler: “Onun yüceliğini, lütuf ve gerçek dolu, Baba'dan gelen biricik Oğul'un yüceliğini gördük.” Çünkü kâmil olanlara Logos'un yüceliği, Baba Tanrı karşısındaki biricikliği, “lütuf” ve “gerçek dolu” oluşu görünür; inanmak için “vaazın akılsızlığına” muhtaç olan kişi bunu kavrayamaz.

İnsanoğlu Babası'nın yüceliği içinde yalnız değil, melekleriyle birlikte gelecektir. Logos'un yüceliğine ve Mesih olan bilgeliğin açılmasına yardım eden herkesin onunla birlikte geldiğini anlayabilirsen, İnsanoğlu'nun Babası'nın yüceliği içinde melekleriyle birlikte nasıl geldiğini görürsün. Şuna dikkat et: Önceden acı çekmiş peygamberler, sözlerinin “güzelliği ve albenisi” olmadığı için, “güzelliği ve albenisi” olmayan Logos'a benzetilebilir mi? İnsanoğlu Babası'nın yüceliği içinde geldiği gibi, peygamberlerdeki sözler de melek olarak onunla birlikte gelir ve kendi yüceliklerinin ölçüsünü korurlar.

Logos böyle biri olarak melekleriyle birlikte inanan kişinin noususuna geldiğinde, herkese işine göre kendi yüceliğinden ve meleklerinin parlaklığından pay verir. Bunu söylerken Tanrı'nın Oğlu'nun daha sade anlaşılan ikinci gelişini reddetmiyoruz. Bunlar ne zaman gerçekleşecek? “Hepimiz Mesih'in yargı kürsüsü önüne çıkmalıyız ki herkes bedende yaptıklarının karşılığını, iyi ya da kötü, alsın” diyen havari sözü yerine geldiğinde. Herkese işine göre verecekse, yalnız iyi işine göre ya da yalnız kötü işine göre değil, açıkça her kötü ve her iyi işine göre verecektir.

Bu konuda havariye uyarak ve Hezekiel'in sözlerini de karşılaştırarak şunu düşünüyorum (Hezekiel'de tamamen tövbe edenin günahları silinir, tamamen düşenin önceki iyi işleri hesaba katılmaz): Kemale eren ve kötülüğü tamamen atan kişinin günahları silinir; dindarlıktan tamamen dönen kişinin önceden yaptığı iyi bir şey varsa hesaba katılmaz. Kâmil ile dönek arasında olan bize ise, “Mesih'in kürsüsü önüne” çıktığımızda “iyi ya da kötü” yaptıklarımız verilir. Çünkü ne kötülüklerimiz hiç hesaba katılmayacak kadar arınmış ne de iyiliklerimiz unutulacak kadar düşmüşüzdür.

12.30

Ἐὰν δέ <τροπικῶς> κατανοῆσαι τὰς τοῦ λόγου διαφοράς, ἐν μωρίᾳ »κηρύγματος« καταγγελλομένου τοῖς πιστεύουσι καὶ ἐν σοφίᾳ λαλουμένου »τοῖς τελείοις«, ὄψει τίνα τρόπον ὁ λόγος τοῖς μὲν εἰσαγομένοις ἔχει δούλου μορφήν«, ὥστ᾿ ἄν εἰπεῖν αὐτούς· »εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος«, τοῖς δέ τελείοις ἔρχεται »ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ«, λέξουσιν ἂν τὸ καὶ ἐθεασάμεθα τὴν δόξαν αὐτοῦ, δόξαν ὡς μονογενοῦς παρὰ πατρός, πλήρης χάριτος καὶ ἀληθείας«. καὶ γὰρ τοῖς τελείοις φαίνεται ἡ δόξα τοῦ λόγου καὶ τὸ μονογενές αὐτοῦ τῷ πατρὶ θεῷ καὶ τὸ τῆς »χάριτος πλῆρες« ὁμοίως δὲ καὶ τῆς »ἀληθείας«· ὅπερ οὐ δύναται χωρῆσαι ὁ δεόμενος πρὸς τὸ πιστεύειν τῆς μωρίας »τοῦ κηρύγματος«. μέλλει δὲ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἔρχεσθαι ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ οὐ μόνος. ἀλλὰ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. καὶ εἰ δύνασαι νοῆσαι πάντας τοὺς συνεργοὺς τῆς δόξης τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀποκαλύφεως τῆς σοφίας ἅπερ ἐστὶν ὁ Χριστὸς) | συνεπιδημοῦντας αὐτῷ, ὄφει τίνα τρόπον ἔρχεται ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ. καὶ πρόσχες, εἰ δύνασαι ἐν τούτοις τοὺς πρότερον παθόντας προφήτας ἀναλογίαν φάσκειν ἐσχηκέναι πρὸς τὸν μὴ ἐσχηκότα »εἶδος μηδὲ κάλλος« λόγον, τῷ μὴ ἔχειν τι »εἶδος μηδέ κάλλος« λόγων. ὥσπερ δέ ἔρχεται ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐν τῇ δόξῃ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, οὕτως ἄγγελοι γινόμενοι οἱ ἐν τοῖς προφήτις λόγοι μετ’ αὐτοῦ παραγίνονται, τὴν ἀναλογίαν σώζοντες τῆς ἑαυτῶν δόξης. ἐπὰν δὲ τοιοῦτος μετὰ τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ ἐπιδημήσῃ <τῷ πιστεύοντος νῷ> ὁ λόγος, ἑκάστῳ τῆς δόξης ἑαυτοῦ καὶ τῆς λαμπρότητος τῶν ἀγγέλων ἑαυτοῦ κατὰ τὴν ἑκάστου πρᾶξιν. ταῦτα δὲ λέγομεν οὐκ ἀθετοῦντες καὶ τὴν ἁπλούστερον νοουμένην δευτέραν ἐπιδημίαν τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ. πότε δὲ ταῦτα ἀπαντήσεται ἢ ὅτε τὸ ἀποστολικὸν ἐκεῖνο πληροῦται λόγιον τὸ λέγον· τοὺς γὰρ πάντας ἡμᾶς παραστῆναι δεῖ ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ, ἵνα κομίσηται ἕκαστος τὰ διὰ τοῦ σώματος πρὸς ἂ ἔπραξεν, εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον«; εἰ δὲ ἑκάστῳ κατὰ τὴν πρᾶξιν ἀποδώσει, οὐ τὴν ἀστείαν μόνην <χωρὶς τῆς φαύλης> οὐδέ τὴν φαύλην χωρὶς τῆς ἀστείας, δῆλον ὅτι ἑκάστῳ ἀποδώσει κατὰ πᾶσαν φαύλην καὶ κατὰ πᾶσαν ἀστείαν πρᾶξιν. ὑπολαμβάνω δὲ ἐν τούτοις πειθόμενος καὶ τῷ ἀποστόλῳ, συβάλλων δὲ καὶ τὰ τοῦ Ἰεζεκιήλ, ἐν οἱς τοῦ τελείως ἐπιστρέψαντος ἀπαλείφεται τὰ ἁμαρτήματα καὶ τοῦ πάντη ἐκπεσόντος οὐ λογίζεται τὰ πρότερον κατορθώματα) ὅτι τοῦ μὲν τελειωθέντος καὶ πόντη τὴν κακίαν ἀποθεμένου ἀπαλείφεται τὰ ἀμαρτήματα, τοῦ δὲ πόντη | ἀποστατήσαντος τῆς θεοσεβείας οὐ λογίζεται εἴ τι πρότερον χρηστὸν αὐτῷ πέπρακται, ἡμῖν δέ τοῖς μεταξὺ τοῦ τελείου καὶ τοῦ ἀποστάτου παραστασιν »ἔμπροσθεν τοῦ βήματος τοῦ Χριστοῦ« δίδοται ἃ ἐπράξαμεν, »εἴτε ἀγαθὸν εἴτε φαῦλον«· οὔτε γὰρ τοσοῦτον ἐκαθαρεύσαμεν, ἵνα ἡμῖν μηδόλως ἐπιλογισθῇ τὰ φαῦλα, οὔτε ἐπὶ τοσοῦτον ἐκπεπτώκαμεν, ὥστε ἐπιλησθῆναι ἡμῶν τὰ κρείττονα.

12.31Size doğrusunu söyleyeyim, burada duranlardan bazıları ölümü tatmayacak (16,28).

Bazıları bunu üç havarinin “altı gün sonra” ya da Luka'nın dediği gibi sekiz gün sonra İsa ile birlikte “yüksek bir dağa, baş başa” çıkmasıyla ilişkilendirir. Bu şekilde yorumlayanlar, Petrus ile öteki ikisinin İnsanoğlu'nun krallığı ve yüceliği içinde geldiğini görmeden ölümü tatmadığını söyler. Çünkü İsa'nın “önlerinde” biçim değiştirdiğini, “yüzünün” parladığını ve devamını görünce “Tanrı'nın krallığının güçle geldiğini” görmüşlerdir. Nitekim bir kralın çevresini muhafızlar sardığı gibi, “Musa ile İlyas” da İsa ile birlikte dağa çıkanlara konuşur hâlde “göründü”. Kurtarıcı'nın “krallığında sağında ve solunda” oturmanın bunlara işaret edip etmediği, “kimin için hazırlandıysa” sözünün bunlar için söylenip söylenmediği de düşünülmeye değer.

Üç havarinin, İsa'nın biçim değiştirdiğini görene kadar ölümü tatmayacağına dair bu yorum, Petrus'un deyişiyle “yeni doğmuş bebekler gibi” olanlara, “ruhani, katışıksız sütü” arzulayanlara uyar. Pavlus onlara “Size süt içirdim, yiyecek değil” ve devamını söyler. Kanımca, daha büyüğünü alamayanları eğitebilecek, harfî anlama dayalı her yorum, haklı olarak süt diye adlandırılabilir: “süt ve bal akan” Kutsal Yazılar'ın kutsal toprağından akan süt.

Ama İshak gibi sütten kesilen ve İbrahim'in oğlunun sütten kesilmesi için yaptığı sevince ve ziyafete layık olan kişi, burada ve bütün Kutsal Yazılar'da daha katı bir gıda arar. Bu gıda, kanımca, katı olmayan yiyecekten ve mecazen sebze denen şeylerden farklıdır; sebze, sütten kesilmiş ama güçlü olmayan, zayıf olanın gıdasıdır, çünkü “zayıf olan sebze yer”. Aynı şekilde, Samuel gibi sütten kesilen, Tanrı'nın önüne getirilip annesi tarafından Tanrı'ya adanan kişi de (bu anne, adı “lütuf” diye yorumlanan Hanna'dır; arayan kişi de lütfun oğlu olabilir) Tanrı'nın tapınağında beslenen biri olarak et arar; bu, kâmil olanların ve rahiplerin kutsal gıdasıdır.

12.31

Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, 〈ὅτι〉 εἰσί τινες τῶν ὧδε ἑστηκότων, οἵτινες οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου (16, 28). Ταῦτα ἀναφέρουσί τινες ἐπὶ τὴν »μεθ᾿ ἡμέρας ἓκ» ἢ (ὡς ὁ Λουκᾶς φησιν) ὀκτὼ ἀνάβασιν τῶν τριῶν ἀποστόλων εἰς τὸ »ἡψηλὸν« μετὰ τοῦ Ἰηαοῦ »κατ᾿ ἰδίαν ὄρος«. καί φασιν οἱ οὕτω διηγούμενοι ὅτι οὐκ ἐγεύσαντο θανάτου Πέτρος καὶ οἱ λοιποὶ δύο Πρὸ τοῦ ἰδεῖν τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐλθόντα ἐν τῇ βασοέίᾳ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ. ἰδόντες γὰρ »ἔμπροσθεν αὐτῶν« μεταμορφωθέντα τὸν Ἰησοῦν, ὡς λάμψαι »τὸ πρόσωπον αὐτοῦ« κοὶ τὰ ἑξῆς, ἑωράκασι »τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει«. καὶ γὰρ ὡς περιεστήκασι βασιλέα δορυφόροι τινές, οὕτως »Μωσῆς καὶ Ἠλίας ὤφθησαν« τοῖς ἀναβεβηκόσιν εἰς τὸ ὄρος μετὰ τοῦ Ἰηοοῦ λαλοῦντες. ἄξιον δὲ ἐπιστῆσαι, εἰ ἐΠὶ τούτους ἀναφέρεται τὸ καθίσαι »ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ εὐωνύμων« τοῦ σωτῆρος »ἐν τῇ βασιλείᾳ« αὐτοῦ, ὡς τὸ »ἀλλ᾿ οἷς ἡτοίμασται« διὰ τούτους λελέχθαι. αὕτη δὲ ἡ διήγησις περὶ τοῦ μὴ γεύσασθαι θανάτου τοὺς τρεῖς ἀποστόλους, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν Ἰησοῦν μεταμορφούμενον, ἁρμόζει τοῖς ὡς ὁ Πέτρος ὠνόμασε) γενομένοις »ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη«, τὰ ἐπιποθοῦντα »τὸ λογικὸν ἄδολον γάλα«. πρὸς οὓς ὁ Παῦλος λέγει· »γάλα ὑμᾶς ἐπότισα, οὐ βρῶμα« καὶ τὰ ἑξῆς. καὶ πᾶσα δ’ οἶμαι) ἡ Πρὸς τὸ ῥητὸν οἰκοδομεῖν δυναμένη τοὺς μὴ χωροῦντας μείζονα διήγησις γάλα ἂν εὐλόγως ὀνομάζοιτο, τό ῥέον ἀπὸ τῆς ἁγίας τῶν γραφῶν γῆς, τῆς ῥεούσης »μέλι καὶ γάλα«. ἀλλ᾿ ὁ ὡς ὁ Ἰσαὰκ ἀπογαλακτισθείς, ἄξιος εὐφροσύνης καὶ δοχῆς, ἣν ἐποίησεν ἐπὶ τῷ ἀπογαλακτισμῷ τοῦ υἱοῦ ὁ Ἀβραάμ, ζητήσειεν ἂν τὴν ἐν τούτοις καὶ Πάσῃ γραφῇ <στερεωτέραν τροφήν>, ἑτέραν οἶμαι) οὖσαν τοῦ βρώματος μέν οὐ στερεᾶς δὲ τροφῆς καὶ τῶν ὀνομαζομένων τροπικῶς λαχάνων, ἅτινα τῷ ἀπογαλακτισθέντι μὲν οὐκ ἐσχυρῷ δέ, ἀλλ᾿ ἀσθενοῦντί ἐστι τροφὴ κατὰ τὸ »ὁ ἀσθενῶν λάχανα ἐσθίει«. ὁμοίως καὶ ὁ ὡς ὁ Σαμουὴλ ἀπογαλακτισθεὶς καὶ <προσαγόμενος ἀπὸ τῆς ἐνώπιον τοῦ θεοῦ καὶ> ἀνατιθέμενος ἀπὸ τῆς μητρὸς τῷ θεῷ αὕτη δὲ Ἄννα ἦν, ἥτις ἑρμηνεύεται ΧΑΡΙΣ)· καὶ εἴη ἂν τῆς χάριτος υἱὸς ὁ ζητῶν, ὡς ἐν ναῷ τρεφόμενος θεοῦ, κρέατα, ἁγίαν τροφὴν τελείων ἅμα καὶ ἱερέων.

12.32Bu konuda şimdilik gördüğümüz şeyler şunlardır. İsa'nın bulunduğu yerde duran, psykhēlerinin ayakları İsa'nın yanında sağlam olan bazı kimseler vardı. Ayaklarının bu duruşu, Musa'nın “Ben de dağda kırk gün kırk gece durdum” sözünde andığı duruşa yakındı; Tanrı kendi yanında durmaya layık görerek ona “Sen burada benimle dur” demişti.

İsa'nın, yani Tanrı'nın Logos'unun yanında duranların hepsi aynı şekilde durmaz; İsa'nın yanında duranlar arasında da farklar vardır. Bu yüzden Kurtarıcı'nın yanında duranların hepsi değil, yalnız daha iyi duran bazıları, insanlara geldiği için İnsanoğlu diye anılan Logos'un kendi krallığında geldiğini görene kadar ölümü tatmayacaktır. Çünkü Logos gelince her zaman krallığında gelmez. Giriş düzeyindekilere öyle görünür ki, onu görünce, yüce ve büyük değil, insanların birçok sözünden aşağı bulup şöyle diyebilirler: “Onu gördük, ne güzelliği vardı ne de albenisi, görünüşü aşağılanmıştı, bütün insanoğullarından aşağıydı.” Onun yüceliğini görenler de bunu önceki zamanları için söyleyecektir; başlangıçta giriş düzeyinde kavranan Logos'un kendileri için “güzelliği ve albenisi” yoktu.

Demek ki bütün sözler üzerindeki hükümranlığı apaçık üstlenen Logos'ta görünen bir krallık vakarı vardır. İsa'nın yanında duranlardan bazıları, onların önünde giden Logos'u izleyip kendi tecellisinin yüksek dağına çıkabildiklerinde bunu görür. İsa'nın yanında duranlardan bazıları buna ancak Hades kapılarının galip gelmediği Petrus gibi ya da gök gürültüsünün oğulları gibi iseler layık görülür; bunlar, gürleyen ve gökten “kulakları” olanlara ve bilgelere yüksek sesle seslenen Tanrı'nın gür sesinden doğmuştur. Böyleleri ölümü tatmaz.

Söylenenlerden daha açık biçimde anlatmak gerekirse, İnsanoğlu'nun krallığında ve yüceliğinde geldiğini görmenin neyi gösterdiğini, “Tanrı'nın krallığının güçle geldiğini” görmenin neye işaret ettiğini açıklayacağız; bunlar yüreğimizde parlayan, ararken bulduğumuz ya da düşüncelerimize giren şeylerdir (herkes dilediği gibi yargılasın). Logos'un üstünlüğünü gören ve kavrayan, yalan olup gerçek iddiasında bulunanların bütün inandırıcılıklarını çözüp çürüttüğünü anlayan kişi, İnsanoğlu'nun —Yuhanna'nın deyişiyle Tanrı'nın Logos'unun— kendi krallığında geldiğini görür. Logos'un yalnız karşıt inandırıcılıkları çözdüğünü değil, kendi öğretisini de son derece açık biçimde ortaya koyduğunu görürse, krallığına ek olarak yüceliğini de görür. Böyle biri kendi içinde “Tanrı'nın krallığının güçle geldiğini” de görebilir; bunu görür, çünkü günahkârların fani bedeninde krallık süren günahın krallığı altında değildir, her şeyin Kralı olan Tanrı'nın buyruğu altındadır. Onun krallığı kuvve hâlinde “içimizdedir”, ama fiilde, yani Markos'un deyişiyle zayıflıkla değil “güçle”, yalnız kâmil olanların “içindedir”.

İsa bu vaadi, ayakta duran öğrencilerine, hepsi için değil, bazıları için peygamberlik ederek verdi.

Ölümü tatmanın ne olduğu da anlaşılmalıdır. “Hayat benim” diyen hayatın kendisidir. Bu “hayat Mesih'le birlikte Tanrı'da gizlidir”; “hayatımız olan Mesih göründüğünde”, “onunla birlikte yücelik içinde” görünmeye layık olanlar da “onunla birlikte görüneceklerdir”. Bu hayatın düşmanı ise, bütün düşmanları içinde “son olarak yok edilecek düşman” olan ölümdür; günah işleyen psykhē bu ölümle ölür, doğru yapan ve doğru yapmakla yaşayan psykhēde olanın tam zıddı bir hâle düşer.

12.32

Τὰ οὖν εἰς τὸν προκείμενον τόπον βλεΠόμενα ἐπὶ τοῦ πορόντος ἡμῖν τοιαῦτά ἐστιν. ἦσάν τινες ἑστῶτες ὅπου ὁ Ἰησοῦς κοὶ ἐρηρεισμένας ἔχοντες τὰς τῆς ψυχῆς βάσεις παρὰ τῷ Ἰησοῦ, καὶ ἦν αὐτῶν ἡ τῶν ποδῶν στάσις συγγενὴς τῇ περὶ ἧς εἶπε Μωσῆς στάσει ἐν τῷ »κἀγὼ ἔστην ἐν τῷ ὄρει τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύκτας«, ἀξιωθεὶς καὶ τοῦ »σὺ δὲ αὐτοῦ στῆθι μετ’ ἐμοῦ«, λεγομένου πρὸς αὐτὸν ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἀξιοῦντος αὐτὸν στῆναι παρ’ αὐτῷ. οὗτοι δὴ οἱ ἑστῶτες παρὰ τῷ Ἰησοῦ, τουτέστι παρὰ τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ, οὐ πάντες ἐπίσης ἑστήκασιν. ἔστι γὰρ καὶ ἐν τοῖς ἑστηκόσι παρὰ τῷ Ἰησοῦ πρὸς ἀλλήλους διαφορά· διὸ οὐ πάντες οἱ ἐστῶες παρὰ τῷ σωτῆρι, ἀλλὰ τινὲς αὐτῶν ὡςβέτιον ἑστηκότες οὐ γευ<σόμενοι λέγ> θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν ἀνθρώποις ἐπιδημήσαντα λόγον καὶ διὰ τοῦτο υἱὸν ἀνθρώπου χρηματίζοντα, ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ ἑαυτοῦ· οὐ γὰρ ἀεί, ὅτε ἔρχεται ὁ λόγος, ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ ἔρχεται· ἐπεὶ τοῖς εἰσαγομένοις τοιοῦτός ἐστιν, ὥστε εἰπεῖν ἂν οὐτοὺς βλέποντος αὐτόν, οὐκ ἔνδοξον οὐδὲ μέγαν, ἀλλ᾿ ὑποδεέστερον πολλῶν ἐν ἀνθρώποις λόγων· »εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ πάντας τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων«. καὶ τοῦτα ἐροῦσιν οἱ ἰδόντες αὐτοῦ τὴν δόξαν Περὶ τῶν προτέρων ἑαυτῶν χρόνων, ὅτε κατὰ τὰς ἀρχὰς οὐκ εἶχεν«αὐτοῖς »εἶδος οὐδέ κάλλος« ὁ ἐν εἰσαγωγῇ νοούμενος λόγος. ἔστιν οὖν τι βασιλικὸν ἐμφαινόμενον ἀξίωμα τοῦ τὴν ἐπὶ πᾶσιν λόγοις ἀρχὴν φανερώτατα ἀνειληφότος λόγου, βλεπόμενόν τισι τῶν ἑστηκότων παρὰ τῷ Ἰησοῦ, ἐπὰν δυνηθῶσιν αὐτῷ ἀκολουθῆσαι προάγοντι αὐτοὺς καὶ ἀναβαίνοντι εἰς τὸ ὑψηλὸν τῆς ἑαυτοῦ φανεφώσεως ὄρος. οὗ τινες τῶν ἐστώτων παρὰ τῷ Ἰησοῦ ἀξιοῦνται, ἐὰν ὦσιν ἤτοι Πέτρος, οὗ Πύλοι ᾅδου οὐ κατισχύουσιν«, ἢ τῆς βροντῆς υἱοὶ« καὶ γεννώμενοι ἀπὸ τῆς μεγαλοφωνίας τοῦ θεοῦ βροντῶντος κοὶ μεγάλα οὐρανόθεν βοῶντος τοῖς ἔχουσιν »ὦτα« καὶ σοφοῖς. οἱ τοιοῦτοι γοῦν οὐ γεύονται θανάτου. Εἰ δέ παρὰ τὰ εἰρημένα σαφέστερον ἐκθέσθαι δεῖ, τί δηλοῦται ἐν τῷ ἰδεῖν τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ τι σημαίνεται ἐν τῷ ἰδεῖν »τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυμάμει«, τὰ εἴτε ἐλλαμπόμενα ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν εἴτε ζητοῦσιν εὑρισκόμενα εἴτε ὑπεισιόντα τοὺς λογισμοὺς ἡμῶν ἕκαστος δέ ὡς βούλεται κρινέτω) ἐκθησόμεθα. ὁ δὲ ὁρῶν καὶ καταλαμβάνων τὴν τοῦ λόγου ὑπεροχήν, λύοντος κοὶ διελέγχοντος πάσας πάσας τὰς ὑπὸ τῶν ψευδῶν μὲν ἐπαγγελλομένων δὲ ἀλήθειαν πιθανότητας, βλέπει τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου (κατὰ Ἰωάννου λόγον τὸν λόγον τοῦ θεοῦ) ἐρχόμενον ἐν τῇ ἰδίᾳ βασιλείᾳ. εἰ δὲ βλέποι ὁ τοιοῦτος τὸν λόγον οὐ μόνον λύοντα *** ndaav τὴν τῶν ἐναντίων πιθανότητα, ἀλλὰ καὶ τὰ ἴδια τρανότατα παριστάντα, βλέποι ἂν αὐτοῦ Πρὸς τῇ βασιλείᾳ καὶ τὴν δόξαν. καὶ ὁ τοιοῦτός γε ἐν αὑτῷ βλέΠοι ἂν »τὴν τοῦ θεοῦ βασιλείαν ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει«· καὶ τοῦτο βλέποι ἂν *** ὡς οὐδαμῶς ἔτι ὑπὸ ἁμαρτίας βασιλευόμενος, βασιλευούσης ἐν τῷ θνητῷ σώματι τῶν ἁμαρτανόντων, ἀλλ᾿ τεταγμένος ὑπὸ βασιλεῖ τῷ τῶν ὅλων θεῷ, οὗ ἡ βασιλεία δυνάμει μέν ἐντὸς ἡμῶν« ἐστιν, ἐνεργείᾳ δὲ καὶ ὡς ὠνόμασεν ὁ Μᾶρκος) ἐν δυνάμει καὶ οὐδαμῶς ἐν ἀσθενείᾳ, ἐντὸς« τῶν τελείων μόνων. ταῦτα μέν οὖν ἑστῶσι τοῖς μαθηταῖς ὁ Ἰησοῦς οὐ περὶ πόντων οὐτῶν, ἀλλὰ περί τινων προφητεύων ἐπηγγείλατο. 33. Τί δέ τὸ γεύεσθαι θανά του κατανοητεον. καὶ ἔστιν ἡ μὲν ζωὴ ὁ εἰπὼν »ἐγώ εἰμι ἡ ζωή«. καὶ οὕτη γε ἡ ζωὴ« κέκρυΠται σὺν τῷ Χριστῷ ἐν τῷ θεῷ« καὶ ὅταν ὁ Χριστὸς φανερωθῇ, ἡ ζωὴ ἡμῶν, τότε σὺν αὐτῷ« φανερωθήσονται οἱ ἄξιοι τοῦ »σὺν αὐτῷ« φανερωθῆναι »ἐν τῇ δόξῃ«. ὁ δὲ ἐχθρὸς ταύτης τῆς ζωῆς, ὃς καὶ »ἔσχατος ἐχθρὸς καταργεῖται« πόντων τῶν ἐχθρῶν αὐτοῦ, »θάνατός ἐστιν, ὃν ψυχὴ ἡ ἁμαρτάνουσα ἀποθηῄσκει, ἐναντίως διατιθεμένη τῷ γινομένῳ περὶ τὴν κατορθοῦσαν ψυχὴν καὶ ἐκ τοῦ κατορθοῦν ζῶσαν.

12.33Kanunda “Önüne hayatı ve ölümü koydum”, “Hayatı seç” denirken, Kutsal Yazılar bunu “Hayat benim” diyen için ve onun düşmanı olan ölüm için söyler; her birimiz yaptıklarımızla her an bunlardan birini seçeriz. Hayat “önümüzdeyken” günah işlersek, şu lanet üzerimizde gerçekleşir: “Hayatın önünde asılı kalacak” ve “gözlerinin göreceği şeylerden” sözüne kadar devamı.

Hayat, “gökten inen ve dünyaya hayat veren” diri ekmek olduğu gibi, onun düşmanı olan ölüm de ölü ekmektir. Akıllı her psykhē, benimsediği iyi ya da kötü işlerle ve öğretilerle ya diri ya da ölü ekmekle beslenir. Sıradan yiyeceklerde bazen yalnız tadına bakmak, bazen çokça yemek mümkün olduğu gibi, bu ekmeklerde de biri az yer, sadece tadına bakar; bir başkası doyasıya yer: iyi olan ya da iyiliğe yürüyen kişi gökten inmiş diri ekmekten, kötü olan ise ölüm olan ölü ekmekten. Belki de nadiren ve az günah işleyenler ölümün yalnız tadına bakar; ruhani aretēde daha kâmil olanlar ise tadına bile bakmaz, hep diri ekmekle beslenir.

Öyleyse “Hades kapılarının galip gelmeyeceği” Petrus'un ölümü tatmaması tutarlıydı. Çünkü biri ancak “Hades'in kapıları” kendisine galip geldiğinde ölümü tadar ve ölümden yer; Hades'in daha çok ya da daha az kapısı, daha fazla ya da daha az galip geldiği ölçüde ölümden yer ya da tadar. Gökteki gök gürültüsünün gür sesinden doğan “gök gürültüsünün oğulları” için de ölümü tatmak imkânsızdı; ölüm onların annesi olan gök gürültüsünden çok uzaktır.

Logos bunları, kemale erecek olanlara ve Logos'un yanında durmak sayesinde o kadar ilerlemiş olanlara peygamberlik eder ki, Tanrı'nın Logos'unun görünüşünü, yüceliğini, krallığını ve üstünlüğünü görene kadar ölümü bile tatmazlar. Bu üstünlük sayesinde Logos, gerçeğin görüntüsüyle, oyalanmanın bağlarını koparamayan ve gerçeğin Logos'unun üstünlüğünün zirvesine çıkamayanları sürükleyen her sözü aşar.

12.33

καὶ ἐπὰν λέγηται ἐν τῷ νόμῳ· δέδωκα πρὸ προσώπου σου τὴν ζο)ὴν κοὶ τὸν θάνατον«, »ἔκλεξαι τὴν ζωήν«, περὶ τοῦ εἰπόντος ἐγώ εἰμι ἡ ζωὴ« ταῦτά φησιν ἡ γραφὴ καὶ περὶ τοῦ ἐχθροῦ αὐτοῦ θανάτου, ὧν τὸ ἕτερον ἕκαστος ἡμῶν δι᾿ ὧν πράττει ἀεὶ ἐκλέγεται. καὶ ἐπὰν »πρὸ προσώπου« ἡμῶν οὔσης τῆς ζωῆς ἁμαρτάνωμεν, πληροῦται ἐφ’ ἡμᾶς ἡ λέγουσα ἀρά· »καὶ ἔσται ἡ ζωή σου κρεμαμένη σοι ἀπέναντι« καὶ τὰ ἐξῆς ἕως τοῦ καὶ ἀπὸ τῶν ὁραμάτων τῶν ὀφθαλμῶν σου ἃ ὄψει«. ὥσπερ οὖν ἡ ζωὴ κοὶ ὁ ζῶν ἄρτος ἐστὶν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβὰς καὶ ζωὴν δοὺς τῷ κόσμῳ«, οὕτως ὁ ἐχθρὸς αὐτῷ θάνατος ἄρτος νεκρός. πᾶσα δὲ λογικὴ ψυχὴ ἤτοι ζῶντι τρέφεται ἄρτῳ ἢ νεκρῷ, δι’ ὧν παραδέχεται <ἔργων ἤ> δογματων ἀστείων ἢ φαύλων. εἶθ᾿ ὥσπερ ἔστιν ἐπὶ τῶν κοινοτέρων τροφῶν ποτὲ μέν αὐτῶν γεύσασθαι μόνον, ποτὲ δὲ ἐΠὶ πλεῖον αὐτῶν ἐσθίειν, οὕτω καὶ ἐπὶ τούτων τῶν ἄρτων ὁ μέν τις ἐνδεεστέρως ἐσθίει γευόμενος αὐτῶν, ὁ δὲ καὶ ἐμφορεῖται, ἀγαθὸς μέν ὢν ἢ ὁδεύων ἐπὶ τὸ ἀγθὸς εἶναι τοῦ ζῶντος ἄρτου κοὶ ἐξ οὐρανοῦ καταβεβηκότος, μοχθηρὸς δέ τοῦ νεκροῦ ἄρτου, ὅς ἐστιν ὁ θάνατος. καὶ τάχα οἱ μὲν σπανίως κοὶ μικρὰ ἁμαρτάνοντες μόνον γεύονται θανάτου· οἱ δέ <τελειότερον πνευματικὴν> ἀρετὴν οὐδὲ γεύονται αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἀεὶ ἄρτῳ τρέφονται ζῶντι. ἀκόλουθον οὖν ἦν τῷ Πέτρῳ, οὗ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσι«, τὸ μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἐπεὶ τότε γευέταί τις θανάτου καὶ ἐσθίει θανάτου, ὅτε πύλοι ᾅδου« κατισχύουσιν οὐτοῦ, καὶ ἀνάλογον ἐσθίει ἢ γεύεται θανάτου τῷ κατισχύειν αὐτοῦ ἐπὶ πλεῖον ἢ ἔλαττον καὶ πλείονος ἢ ἐλάττονας ἅδου πύλας. ἀλλὰ καὶ τοῖς τῆς βροντῆς« υἱοῖς γεννηθεῖσιν ἀπὸ <μεγαλοφωνίας> ἀπὸ> βροντῆς, οὐρανίου ἀδύνατον ἦν γεύσασθαι θανάτου, τοῦ σφόδρα πόρρω τῆς μητρὸς οὐτῶν βροντῆς. ταῦτα δέ προφητεύει ὁ λόγος τοῖς τελειωθησομένοις καὶ ἐκ τοῦ ἑστηκέναι παρὰ τῷ λόγῳ ἐπὶ τοσοῦτον Προκόψασιν. ὥστε αὐτοὺς μηδὲ γεύσασθαι θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὴν ἐπιφάνειαν καὶ τὴν δόξαν καὶ τὴν βασιλείαν καὶ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ, καθ᾿ ἣν ὑπερέχει παντὸς τοῦ ἀντιπερισπῶντος καὶ Περιέλκοντος λόγου φαντασίᾳ ἀληθείας τοὺς μὴ δυναμένους διαρρῆξαι τοὺς τοῦ περισπασμοῦ μοῦ δεσμοὺς καὶ ἀνλθεῖν ἐπὶ τὸ ὕφος τῆς ὑπεροχῆς τοῦ τῆς ἀληθείας λόγου.

12.34Ama biri, Kurtarıcı'nın ölümü tatmama vaadini zamanla sınırlıyor gibi görünebilir: İnsanoğlu'nun krallığında geldiğini görene kadar ölümü tatmayacaklar, ama sonra tadacaklar. O hâlde Kutsal Yazılar'ın bir kullanımına göre “kadar” kelimesinin, sözü edilen şey için en gerekli zamanı gösterdiğini, onu sınırlamadığını, yani “kadar”dan sonra mutlaka söylenenin zıddının olacağını gerektirmediğini gösterelim.

Kurtarıcı ölüler arasından dirildiğinde on bir öğrencisine başka şeyler yanında şunu söyler: “İşte ben çağın sonuna kadar her gün sizinle birlikteyim.” Bunu söylerken, “çağın sonuna kadar” onlarla birlikte olacağını, çağın sonundan sonra ise, gelecek denen öteki çağ başladığında, onlarla birlikte olmayacağını mı vaat ediyordu? Öyleyse öğrenciler için “çağın sonuna kadar” olan durum çağın sonrasındakinden daha iyi mi olurdu? Sanmam ki kimse, ifade onunla çağın sonu gelene kadar birlikte olacağını söylüyor diye, çağın sonundan sonra Tanrı'nın Oğlu'nun öğrencileriyle birlikte olmayacağını söylemeye cüret etsin.

Çünkü asıl soru açıktı: Gelecek çağdan ve Tanrı'nın umut edilen karşılık vaatlerinden önce Tanrı'nın Oğlu şimdiden öğrencileriyle birlikte olacak mıydı? Onlarla birlikte olacağı kabul edilse bile, bazen birlikte olup bazen olmayacağı sorulabilirdi. Bu yüzden bizi şüpheden kurtararak, şimdiden ve “her gün” öğrencileriyle birlikte olacağını, onun öğrencisi olanları “çağın sonuna kadar” bırakmayacağını ilan etti. Ama geceler boyunca değil (güneşi batan biri olursa) onlarla olmayacaktır.

“Çağın sonuna kadar” sözü böyle ise, İnsanoğlu'nun krallığında geldiğini görenlerin, onu böyle görmeye layık görüldükten sonra ölümü tadacağını kabul etmek zorunda kalmayacağımız açıktır. Aktardığımız sözde önemli olan, “çağın sonuna kadar” bizi bırakmayacağını, “her gün” bizimle olacağını öğrenmemizdi. Burada da, şeylerin sırasını görmeyi bilenler için bence şu açıktır: İnsanoğlu'nun krallığında geldiğini bir kez gören, onu yüceliği içinde gören, “Tanrı'nın krallığının güçle geldiğini” gören kişi, bu kadar büyük iyilikleri seyrettikten sonra ölümü tatmaz. Ama İsa'nın vaadini bir yana bırakırsak, “Tanrı'nın krallığının güçle geldiğini” ve İnsanoğlu'nun yüceliği ve krallığı içinde geldiğini görmeye henüz layık görülmediğimiz sürece, ölümü tatmış olabileceğimizi düşünmek akla aykırı olmazdı.

12.34

Ἀλλ᾿ ἐπεὶ δόξοι ἄν τις τὴν τοῦ σωτῆρος ἐπαγγελίαν περιορίζειν χρόνῳ τὸ μὴ γεύσασθαι θανάτου, ὅτι οὐ γεύσονται μέν θανάτου, ἕως ἂν ἴδωσι τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, μετὰ δὲ τοῦτο γεύσονται αὐτοῦ. παραστήσωμεν κατά τινα συνήθειαν τῆς γραφῆς τὸ ἔως δηλοῦν τὸν κατεπείγοντα Περὶ τοῦ δηλουμένου χρόνον, οὐ περιοριζόμενον, ὥστε πάντως μετὰ τὸ ἕως γενέσθαι τό ἐναντίον τῷ δηλουμένῳ. φησὶ δὲ ὁ σωτὴρ τοῖς ἕνδεκα μαθηταῖς, ἡνίκα ἀνέστη ἀπὸ τῶν νεκρῶν πρὸς ἑτέροις καὶ τὸ ἰδοὺ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος«. ἆρα γὰρ εἰπὼν τοῦτο. »ἕως« μὲν τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος« ἔμελλεν αὐτοῖς συνέσεσθαι, μετὰ δὲ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος, ἐνισταμένου τοῦ ἑτέρου τοῦ καλουμένου μέλλοντος) οὐκέτι συνέσεσθαι αὐτοῖς ἐπηγγέλλετο, ὡς κατὰ τοῦτο κρεῖττον εἶναι ἂμ τοῖς μαθηταῖς τὸ »ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος« περὶ αὐτοῖς κατάστημα τοῦ μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος; ἀλλ᾿ οὐκ ἂν οἶμαί τινα τολμῆσαι λέγειν ὅτι μετὰ τὴν συντέλειαν τοῦ αἰῶνος οὐκέτι συνέσται τοῖς μαθηταῖς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ἐπεὶ ἡ λέξις ἐπὶ τοσοῦτον ἔσεσθαι αὐτὸν μετ’ αὐτῶν φησιν, ἕως ἡ συντέλεια τοῦ αἰῶνος ἐνστῇ· σαφὲς γὰρ ὅτι τὸ ζητούμενον ἦν, εἰ πρὸ τοῦ μέλλοντος αἰῶνος καὶ τῶν ἐλπιζομένων ἀμοιβαίων ἐπαγγελιῶν τοῦ θεοῦ ἤδη συνέσεσθαι τοῖς μαθηταῖς ἔμελλεν ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ. ζητούμενον δ’ ἂν ἦν, διδομένου τοῦ συνέσεσθαι τοῖς ***, μήποτε ὁτὲ μὲν συνῆν αὐτοῖς ὁτὲ δὲ οὐ συνῆν. διόπερ ἀπολύων ἡμᾶς τῆς περὶ τοῦ διστάζειν ὑπονοίας, ἀπεφήνατο ὅτι ἤδη καὶ ἐπὶ πόσος τὰς ἡμέρας« συνεῖναι τοῖς μαθηταῖς ἤμελλεν, οὐ κατλέψων τοὺς μαθητευθέντας αὐτῷ »ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος«· οὐ μὴν κατὰ τὰς νύκτας (εἴ τινι ἔδυνεν ὁ ἥλιος) αὐτοῖς. εἰ δὲ τοιοῦτόν ἐστι τὸ »ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος«. δῆλον ὅτι οὐκ ἀναγκασθησόμεθα παραδέξασθαι γεύσασθαι θανάτου τοὺς ἰδόντας τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ μετὰ τὸ καταξιωθῆναι τοῦ τοιοῦτον αὐτὸν ἰδεῖν. ἀλλ᾿ ὥσπερ ἐφ’ οὗ παρεθέμεθα ῥητοῦ τὸ κατεπεῖγον ἦν ἡμᾶς μαθεῖν, ὅτι »ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος« οὐ καταλείψει ἡμᾶς, ἀλλ᾿ ἔσται μεθ’ ἡμῶν »πάσας τὰς ἡμέρας«, ουτως και επι τουτου σαφὲς μέν οἶμαι τοῖς βλέπειν εἰδόσιν ἀκολουθίαν πραγμάτων εἶναι, τὸν ἅπαξ ἰδόντα τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχ·όμενον ἐν τῇ βασιλείᾳ αὐτοῦ, καὶ ἰδόντα αὐτὸν ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ κοὶ ἰδόντα »τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει«, οὐκ ἂν μετὰ τὴν τῶν τηλικούτων ἀγαθῶν θεωρίαν θανάτου γεύσασθαι. τό] χωρὶς δέ τοῦ λόγου τῆς ἐπαγγελίας τοῦ Ἰησοῦ οὐκ ἀλόγως ἂν ὑπενοήσαμεν γεύσασθαι θανάτου, ὅσον οὐδέΠω κατηξιώθημεν ἰδεῖν »τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ ἐληλυθυῖαν ἐν δυνάμει« καὶ τὸν υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου ἐρχόμενον ἐν τῇ δόξῃ αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ βασιλείᾳ.

12.35Burada üç müjdecide “ölümü tatmayacaklar” yazılı olduğundan, başka yerlerde ise ölüm hakkında farklı şeyler söylendiğinden, onları da aktarıp “tatmak” ile birlikte incelemek yersiz değildir. Mezmurlar'da şöyle denmiştir: “Yaşayıp da ölümü görmeyecek insan var mı?” Başka bir yerde: “Ölüm üzerlerine gelsin, diri diri Hades'e insinler.” Peygamberlerden birinde: “Ölüm güçlenip yuttu.” Vahiy'de ise “ölüm ve Hades” bazılarının “ardından gelir”.

Bana öyle geliyor ki burada ölümü tatmak bir şey, onu görmek başka, onun birilerinin üzerine gelmesi yine başkadır; “Ölüm güçlenip yuttu” sözüyle bunlardan farklı dördüncü, “Ölüm ve Hades onların ardından gelir” sözüyle de beşinci bir şey anlatılır. Sen de okuyarak andığımız bu farklardan başkalarını da bulabilirsin; onları yan yana koyup doğru araştırırsan, her yerde anlatılan şeyleri bulursun.

Şunu soruyorum: Belki ölümü görmek daha küçük bir kötülüktür, ölümü tatmak bundan büyüktür, ölümün birinin ardından gelmesi daha da kötüdür; yalnız ardından gelmesi değil, üzerine gelmesi ve daha önce ardından geldiği kişiyi yakalaması daha da kötüdür. Ölümün yutması ise bana hepsinden ağır görünüyor. Söylenenler ve günahlar arasındaki farklar üzerinde durursan, bunların Tanrı'nın sözlerinin yazılmasını sağlayan Ruh tarafından böyle düşünülmüş olduğunu çekinmeden kabul edersin, kanısındayım.

Altı gün sonra (Matta ile Markos'a göre) Petrus'u, Yakup'u ve kardeşi Yuhanna'yı yanına aldı, onları baş başa yüksek bir dağa çıkardı. Ve önlerinde biçim değiştirdi (17,1.2[–9]).

Bu da, bize böyle görünen yorumun yanı sıra, sözün harfî anlamı bakımından eskiden gerçekleşmiş sayılsın. Bana öyle geliyor ki, İsa'nın yüksek dağa çıkardığı ve biçim değiştirmesini baş başa seyretmeye layık gördüğü kimselerin önceki sözlerden altı gün sonra çıkarılması boşuna değildir.

12.35

Ἐπεὶ δέ ένταῦθα μὲν γέγροπται παρὰ. τοῖς τρισὶν εὐαγγελισταῖς τὸ οὐ μὴ γεύσωνται θανάτου, ἐν δἐ ἄλλοις διάφορα περὶ θανάτου, οὐκ ἄτοπον κἀκεῖνα παραρέμενον συνεξετάσαι τῷ γεύσασθαι. ἐν μέν οὖν Ψαλμοἶς λέλεκται· »τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὃς ζήσεται καὶ οὐκ ὄψεται θάνατον;« καὶ πάλιν ἐν ἄλλῳ τόπῳ· »ἐλθέτω δὴ θάνατος ἐπ᾿ αὐτούς, καὶ καταβήτωσαν εἰς ᾅδου ζῶντες«, ἐν δέ τινι τῶν προφητῶν· »κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύοος«, ἐν δέ τῇ Ἀποκαλύψει »ὁ θάνοτος καὶ ὁ ᾅδης ἀκολουθεῖ« τισιν. ἐν τούτοις δὲ δοκεῖ μοι ἕτερον μέν εἶναι τὸ γεύσασθαι θανάτου, ἕτερον δέ τὸ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ ἄλλο τὸ ἐλθεῖν αὐτὸν ἐπί τινας καὶ τέταρτον σημαίνεαθαι πορά τά προειρημένα ἐκ τοῦ »κατέπιεν ὁ θάνατος ἰσχύσος«, καὶ πέμπτον τι παρά ταῦτα ἐκ τοῦ »ὁ θόνατος καὶ ὁ ᾅδης ἀκολουθεῖ αὐτοῖς«. καὶ σύ δ᾿ ἀναλεξάμενος τόχ᾿ ἂν εὕροις καὶ ἑτέρας παρὰ ταύτας (ὧν ὑπεμνήσθημεν) διαφοράς, ἅστινος παρατιθεὶς ἀλλήλαις καὶ ὀρθῶς ζητῶν εὕροις ἂν τὰ καθ᾿ ἕκαστον τόπον σημαινόμενα πράγματα. ζητῶ δέ ἐν τούτοις, μήποτε ἔλαττον μὲν κακόν ἐστι τὸ ἰδεῖν θάνατον, τούτου δὲ μεῖζον τὸ γεύσασθαι οὐτοῦ, τούτου δέ ἔτι χεῖρον τὸ ἀκολουθεῖν τινι θάνατον καὶ οὐ μόνον ἀκολουθεῖν, ἀλλὰ καὶ ἤδη ἐλθεῖν ἐπ᾿ αὐτὸν καὶ καταλαβεῖν ἐκεῖνον ᾧ πρότερον ἠκολούθει. τὸ δὲ καταποθῆναι ὑπ’ αὐτοῦ πόντων δοκεῖ μοι βαρύτερον εἶναι τῶν εἰρημένων. ἐπιστήσας δέ τοῖς εἰρημένοις καὶ τῇ διαφορᾷ τῶν ἁμαρτανομένων οὐκ ὀκνήσεις (οἶμαι) τοιαῦτά τινα νενοῆσθαι τῷ ἐνεργήσαντι ταῦτα γραφῆναι ἐν τοῖς λογίοις τοῦ θεοῦ πνεύματι. | 36. Μετὰ δὲ ἡμέρας ἓξ κατὰ τὸν Ματθαῖον κοὶ τὸν Μᾶρκον) παραλαμβάνει τὸν Πέτρον καὶ Ἰάκωβον καὶ Ἰωάννην τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ, κοὶ ἀνάγει αὐτοὺς εἰς ὅρος ὑψηλὸν κατ’ ἰδίαν. καὶ μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν (17. 1.2 [—9]). Τοῦτο δέ καὶ πρὸ<ς τοῖς> τῆς κατὰ ταῦτα φαινομένης ἡμῖν διηγήσεως γεγονέτω πάλαι καὶ ὡς πρὸς τὴν λέξιν. δοκεῖ δέ μοι τοὺς ἀναγομένους ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ εἰς τό ὑψηλὸν ὄρος καὶ ἀξιουμένους τοῦ κατ᾿ ἰδίαν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν θεωρῆσαι, μὴ μάτην μεθ’ ἓξ ἡμέρας ἀνάγεσθαι τῶν προειρημένων λόγων.

12.36Çünkü bütün dünya, bu kâmil eser, altı günde, kâmil bir sayıda oluştu. Bu yüzden sanırım dünyanın bütün şeylerini aşan kişi, “görünenlere” —çünkü onlar “geçicidir”— değil, “görünmeyenlere”, yalnız “görünmeyenlere” —çünkü onlar “ebedîdir”— bakarak, İsa'nın “altı gün sonra” yanına aldığı kimselerden olur. Öyleyse içimizden biri İsa'nın yanına alıp yüksek dağa çıkarmasını ve onun biçim değiştirmesini baş başa seyretmeye layık görülmeyi istiyorsa, altı günü aşsın: artık “görünenlere” bakmasın, “dünyayı ve dünyadaki şeyleri” sevmesin, dünyevi hiçbir arzu duymasın. Bu arzu; bedenlere, bedenî zenginliğe, bedene göre şöhrete ve psykhēyi daha üstün ve daha ilahi şeylerden çekip sürükleyen, onu aşağı indirip bu çağın aldatmasıyla zenginliğe, şöhrete ve gerçeğin düşmanı öteki arzulara yapıştıran her şeye duyulan arzudur.

Çünkü söylediğimiz gibi altı günü geçtiğinde, ortak bir şabat kutlar, yüksek dağda İsa'nın önünde biçim değiştirdiğini görerek sevinir... Çünkü Logos'un çeşitli biçimleri vardır; herkese görene yararlı olduğu gibi görünür, kimseye görenin kavrayabileceğinin ötesinde tecelli etmez.

12.36

ἐπεὶ γὰρ ἐν ἓξ ἡμέραις, τελείῳ ἀριθμῷ, ὁ σύμπας γεγένηται κόσμος, τὸ τέλειον τοῦτο δημιούργημα, διὰ τοῦτ᾿ οἶμαι τὸν ὑπερβαίνοντα πάντα τὰ τοῦ κόσμου πράγματα ἐν τῷ ἐσκοπηκέναι, οὐκέτι μέν »τὰ βλεπόμενα« (»πρόσκαιρα« γὰρ ἤδη δέ τὰ μὴ βλεπόμενα« καὶ μόνα »τὰ μὴ βλεπόμενα« (διὰ τὸ εἶναι αὐτὰ »αἰώνια«), ἐν τῷ μεθ’ ἡμέρας ἔξ παραλαμβάνει ὁ Ἰησοῦς τούσδε τινός. εἴ τις οὖν ἡμῶν βούλεται τοῦ Ἰησοῦ παραλαμβάνοντος αὐτὸν ὑπ αὐτοῦ ἀναχθῆανι εἰς τό ὑψηλὸν ὄρος καὶ ἀξιωθῆναι κατ’ ἰδίαν θεωρῆσαι τὴν μεταμόρφωσιν αὐτοῦ, ὑπεραναβαινέτω τὰς ἓξ ἡμέρας, διὰ τὸ μὴ σκοπεῖν ἔτι »τὰ βλεπόμενα« μηδὲ ἀγαπᾶν ἔτι τὸν κόσμον μηδὲ τὰ ἐν κόσμῳ«, μηδέ τινα κοσμικὴν ἐπιθυμίαν ἐπιθυμεῖν, ἥτις ἐστὶν ἐπιθυμία σωμάτων καὶ τοῦ ἐν σώματι πλούτου καὶ τῆς κατὰ σάρκα δόξης, καὶ ὅσα πέφυκε τὴν ψυχὴν περισπᾶν καὶ περιέλκειν ἀπὸ τῶν κρειττόνων καὶ θειοτέρων καὶ καταβιβάζειν καὶ ἐρείδειν τῇ ἀπάτῃ τοῦ αἰῶνος τούτου ἐν Πλούτῳ καὶ δόξῃ καὶ ταῖς λοιπαῖς ἐχθροῖς ἀληθείᾳ ἐπιθυμίαις. ἐπειδὰν γὰρ διέλθῃ τὰς ἓξ (ὡς εἰρήκαμεν) <ἡμέρας>, κοινὸν σάββατον, εὐφραινόμενος ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει ἐκ τοῦ βλέπειν μεταμορφωθέντα τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν *** αὐτοῦ· διαφόρους γὰρ ἔχει ὁ λόγος *** μορφάς, φαινόμενος ἑκάστῳ ὡς συμφέρει τῷ βλέποντι, καὶ μηδενὶ ὑπὲρ ὃ χωρεῖ ὁ βλέπων φανερούμενος.

12.37Şunu araştıracaksın: Yüksek dağa çıkardıklarının önünde biçim değiştirdiğinde, onlara önceden sahip olduğu “Tanrı biçiminde” mi göründü? Böylece aşağıdakiler için “köle biçimini” taşırken, altı gün sonra onu yüksek dağa izleyenler için o biçimi değil, Tanrı'nın biçimini mi taşıdı? Ama gücün yeterse bunları ruhani olarak anla. Şuna da dikkat et: yalnızca “biçim değiştirdi” denmiyor, Matta ile Markos'un kaydettiği gerekli bir ekle söyleniyor; ikisine göre de “önlerinde biçim değiştirdi.” Buna göre İsa'nın bazılarının önünde bu biçim değişikliğini gerçekleştirdiğini, aynı anda başkalarının önünde biçim değiştirmediğini söyleyeceksin.

İsa'nın, onunla baş başa yüksek dağa çıkanların önünde biçim değiştirmesini görmek istiyorsan, İncillerdeki İsa'ya bak. Üstün işler ve sözlerle bilgeliğin yüksek dağına çıkmayanlar onu daha sade anlar, deyim yerindeyse “bedene göre” bilir. Çıkanlar ise onu artık “bedene göre” bilmez; bütün İncillerde onda Tanrı'yı görür, bilgilerine göre “Tanrı biçiminde” seyreder. İsa bunların önünde biçim değiştirir, aşağıdakilerin hiçbirinin önünde değil...

Biçim değiştirdiğinde yüzü güneş gibi parlar; öyle ki “karanlığın işlerini” çıkarıp “ışığın silahlarını” kuşanan, artık “karanlığın ya da gecenin” çocukları olmayan, “gündüzün” oğulları olup gündüz gibi “edeple” yürüyen “ışık” çocuklarına görünsün. Görününce onlara yalnızca güneş gibi parlamaz, “adalet güneşi” olduğunu da gösterir.

12.37

Ζητήσεις δὲ εἰ, ὅτε μετεμορφώθη ἔμπροσθεν τῶν ὑπ αὐτοῦ ἀναχθέντων εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος, ὤφθη αὐτοῖς »ἐν μορφῇ θεοῦ« ᾗ ὑπῆρχε πάλαι, ὡς τοῖς μέν κάτω ἔχων τὴν »δούλου μορφὴν« τοῖς δὲ ἀκολουθήσασιν αὐτῷ μετὰ ἔξ ἡμέρας εἰς τὸ ὑψηλὸν ὅρος οὐκ ἐκείνην, ἀλλὰ τὴν τοῦ θεοῦ. ἀλλ᾿ ἄκουε τούτων εἰ δύνασαι) πνευματικῶς, προσέχων ἅμα ὅτι οὐκ εἴρηται μὲν ἁπαξαπλῶς μετεμορφώθη, μετὰ δέ τινος ἀναγκαίας προσθήκης, ἣν ἀνεγραψε Ματθαῖος καὶ Μᾶρκος· κατὰ γὰρ ἀμφοτέρους μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν. καὶ κατὰ τοῦτό τοῦτό γε ἐρεῖς δυνατὸν εἶναι τὸν Ἰησοῦν ἔμπροσθεν μέν τινων μεταμορφωθῆναι ταύτην τὴν μεταμόρφωσιν, ἔμπροσθεν δὲ ἑτέρων κατὰ τὸ αὐτὸ καιροῦ μὴ μεταμορφῶθῆναι. εἰ δὲ θέλεις τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ ἰδεῖν ἔμπροσθεν τῶν ἀνβάντων εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ’ ἰδίαν σὺν αὐτῷ, ἴδε μοι τὸν ἐν τοῖς εὐαγγελίοις Ἰησοῦν ἁπλούστερον μὲν νοούμενον καὶ ὡς ἂν ὀνομάσαι τις) »κατὰ σάρκα« γινωσκόμενον τοῖς μὴ ἀναβαίνουσι διὰ τῶν ἐπαναβεβηκότων ἔργων καὶ λόγων ἐπὶ τὸ ὑψηλὸν τῆς σοφίας ὄρος, οὐκέτι« δὲ <τοῖς ἀναβαίνουσιν> »κατὰ σάρκα« γινωσκόμενον ἀλλὰ θεολογούμενον δι’ ὅλων τῶν εὐαγγελίων καὶ ἐν τῇ τοῦ θεοῦ μορφῇ« κατὰ τὴν γνῶσιν αὐτῶν θεωρούμενον· τούτων γὰρ ἔμπροσθεν μεταμορφοῦται ὁ Ἰησοῦς, καὶ ἐν οὐδενὶ τῶν κάτω ***. ἐπὰν δέ μεταμορφωθῇ, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ λάμψει ὡς ὁ ἥλιος, ἵνα φανερωθῇ τοῖς τέκνοις »τοῦ φωτὸς« ἐκδυσαμένοις »τὰ ἔργα τοῦ σκότους« καὶ ἐνδυσαμένοις »τὰ ὅπλα τοῦ φωτὸς« καὶ μηκέτι οὖσι τέκνοις »σκότους ἢ νυκτός«, ἀλλὰ γενομένοις υἱοῖς »ἡμέρας« καὶ ὡς ἐν ἡμέρᾳ εὐσχημόνως« περιπατοῦσι, καὶ φανερωθεὶς λάμψει αὐτοῖς, οὐχ ἁπλῶς ὡς ὁ ἥλιος. ἀλλ᾿ ἐπιδεικνύμενος αὐτοῖς τὸ εἶναι »δικαιοσύνης ἥλιος«.

12.38Yalnız kendisi böyle öğrencilerin önünde biçim değiştirmez, biçim değiştirmesine yalnız yüzünün güneş gibi parlamasını eklemez; yüksek dağa baş başa çıkardıklarına giysileri de ışık gibi beyaz görünür. İsa'nın giysileri, İncillerin ifadeleri ve kuşandığı harflerdir. Kanımca havarilerde onun hakkında bildirilenler de İsa'nın giysileridir; İsa ile birlikte yüksek dağa çıkanlar için bunlar beyaz olur. Beyazlar arasında da farklar olduğundan, giysileri bütün beyazların en parlağı ve en arısı gibi beyaz olur; bu da ışıktır.

Öyleyse birini yalnız İsa hakkındaki teolojiyi titizlikle bilen değil, İncillerin bütün ifadesini de açıklayan biri olarak görürsen, onun için İsa'nın giysilerinin ışık gibi beyaz olduğunu söylemekten çekinme. Tanrı'nın Oğlu yüzü güneş gibi, giysileri ışık gibi beyaz olacak şekilde biçim değiştirmiş olarak anlaşılıp seyredildiğinde, İsa'yı böyle gören kişiye hemen kanun olan Musa ve İlyas görünür. İlyas, kısaltmayla, tek bir peygamber değil, bütün peygamberler demektir; İsa ile konuşurlar. “Onunla konuşuyorlardı” sözünün anlattığı şey de budur. Luka'ya göre: “Musa ile İlyas yücelik içinde görünerek” ve “Yeruşalim'de” sözüne kadar devamı. Ruhani kanunu İsa'nın Logos'uyla bir olarak, peygamberlerdeki “sırda gizli bilgeliği” de anlayarak Musa'nın yüceliğini gören kişi, Musa ile İlyas'ı İsa ile birlikte gördüğünde “yücelik içinde” görmüştür.

12.38

Καὶ οὐ μόνον αὐτὸς μεταμορφοῦται ἔμπροσθεν τῶν τοιούτων μαθητῶν οὐδέ προστίθησι μόνον τῇ μεταμορφώσει τὸ λάμψαι τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος, ἀλλὰ γὰρ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ τοῖς ἀναχθεῖσιν ὑπ αὐτοῦ εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος κατ᾿ ἰδίαν φαίνεται λευκὰ ὡς τὸ φῶς. ἱμάτια δὲ τοῦ Ἰησοῦ αἱ λέξεις καὶ ἃ ἐνεδύσατο τῶν εὐαγγελίων γράμματα. οἶμοι δ’ ὅτι καὶ τὰ παρὰ τοῖς ἀποστόλοις δηλούμενα περὶ αὐτοῦ ἱμάτιά ἐστιν Ἰησοῦ, γινόμενα τοῖς ἀναβαίνουσιν εἰς τὸ ὑψηλὸν ὄρος μετὰ τοῦ Ἰησοῦ λευκά. ἀλλ᾿ ἐπεὶ καὶ λευκῶν εἰσι διαφοραί, τὰ ἱμάτια αὐτοῦ γίνονται *** λευκὰ ὡς τὸ Πόντων λευκὸν λαμπρότατον καὶ καθαρώτατον· τοῦτο δέ ἐστι τὸ φῶς. ἐπὰν οὖν ἴδῃς τινὰ οὐ μόνον τὴν περὶ Ἰησοῦ θεολογίαν ἀκριβοῦντα, ἀλλὰ καὶ τὴν λέξιν τῶν εὐαγγελίων πᾶσαν σαφηνίζοντα, μὴ ὄκνει τῷ τοιούτῳ φάσκειν γεγονέναι τὰ ἱμάτια τοῦ Ἰησοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς. ἐπὰν δὲ οὕτω νοηθῇ καὶ θεωρηθῇ μεταμορφωθεὶς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, ὡς τὸ πρόσωπον αὐτοῦ εἶνοι <ὡς τὸν> ἥλιον καὶ τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ ὡς τὸ φῶς, εὐθέως ὀφθεῖεν ἂν τῷ τοιοῦτον ἰδόντι τὸν Ἰησοῦν Μωσῆς ὁ νόμος, καὶ Ἠλίας, συνεκδοχικῶς οὐχ εἶς μόνος ἀλλὰ πάντες οἱ προφῆται, κοινολογούμενοι πρὸς τὸν Ἰησοῦν· τοιοῦτον γάρ τί ἐστι τὸ δηλούμενον ἀπὸ τοῦ μετ’ αὐτοῦ συλλαλοῦντες, κατὰ δὲ τόν Λουκᾶν· »Μωσῆς καὶ Ἠλίας ὀφθέντες ἐν δόξῃ« καὶ τὰ ἑξῆς ἕως τοῦ ἐν Ἱερουσαλήμ«, εἴ τις δὲ εἶδε Μωσέως τὴν δόξαν, νοήσας τὸν πνευματικὸν νόμον ὡς ἔνα πρὸς τὸν Ἰησοῦ λόγον, καὶ τὴν ἐν τοῖς προφήταις ἐν μυστηρίῳ ἀποκεκρυμμένην σοφίαν«, εἶδε Μωσῆν καὶ Ἠλίαν »ἐν δόξῃ«, ὅτε εἶδεν αὐτοὺς μετὰ τοῦ Ἰησοῦ.

12.39Markos'a göre “Ve o dua ederken önlerinde biçim değiştirdi” sözünü de açıklamak gerekeceğinden şunu söylemeliyiz: Belki Logos'un önümüzde biçim değiştirdiğini en çok, söylenenleri yapıp dağa çıktığımızda ve Logos'un kendisinin Baba ile konuştuğunu, gerçek bir Başrahibin tek gerçek Tanrı'ya dua edeceği şeyler için ona dua ettiğini gördüğümüzde görebiliriz. Tanrı ile böyle konuşmak ve Baba'ya dua etmek için dağa çıkar.

Markos'a göre o zaman “giysileri, yeryüzünde hiçbir çamaşırcının ağartamayacağı kadar beyaz ve ışık gibi parlak” olur. Belki “yeryüzündeki” çamaşırcılar, “bu çağın bilgelerinin” parlak ve temiz saydığı ifadeyle uğraşanlardır; öyle ki çirkin düşünceler ve yanlış öğretiler bile onların —böyle diyeyim— çamaşırcılığıyla süslenmiş gibi görünür. Yukarı çıkanlara “giysilerini” onların çamaşırcılığının yapabileceğinden daha parlak ve “ışıldayan” gösteren ise Logos'tur; çoklarının hor gördüğü Kutsal Yazı ifadelerinde düşüncelerin parlaklığını ortaya koyar. Luka'ya göre İsa'nın “giysisi” “beyaz” ve “şimşek gibi” olur.

12.39

Εἶτ’, ἐπεὶ κατὰ τὸν Μᾶρκον δεήσει διηγήσασθαι τὸ »καὶ ἐν τῷ προσεύχεσθαι αὐτὸν μετεμορφώθη ἔμπροσθεν αὐτῶν«, λεκτέον ὅτι μήποτε μάλιστα ἔστιν ἰδεῖν τὸν λόγον ἔμπροσθεν ἡμῶν μεταμορφούμενον, ἐὰν τὰ προειρημένα ποιήσωμεν κοὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος καὶ ἴδωμεν τὸν αὐτόλογον κοινολογούμενον πρὸς τὸν πατέρα καὶ εὐχόμενον οὐτῷ, ὑπὲρ ὧν εὔξαιτ ἂν ἀληθινὸς ἀρχιερεὺς ἀληθινῷ μόνῳ θεῷ. ἵνα δὲ οὕτω θεῷ ὁμιλῇ καὶ προσεύξηται τῷ πατρί, ἀναβαίνει εἰς τὸ ὄρος· τότε δὲ κατὰ τὸν Μᾶρκον γίνονται »τὰ ἱμάτια αὐτοῦ λευκὰ καὶ στίλβοντα ὡς τὸ φῶς, οἷα γναφεὺς ἐπὶ τῆς γῆς οὐ δύναται οὕτως λευκᾶναι«. καὶ τάχα οἱ μὲν ἐπὶ τῆς γῆς« γναφεῖς οἱ ἐπιμελούμενοί εἰσι σοφοὶ τοῦ αἰῶνος τούτου« λέξεως, ἧς νομίζουσι λαμπρᾶς καὶ καθαρᾶς, ὡς κοσμεῖσθαι δοκεῖν καὶ τὰ αἰσχρὰ νοήματα καὶ τὰ ψευδῆ δόγματα ὑπὸ τῆς ἴν’ οὕτως ὀνομάσω) γναφικῆς οὐτῶν. ὁ δὲ στίλβοντα« τοῖς ἐπαναβεβηκόσιν ἐπιδεικνὺς »τὰ ἱμάτια αὐτοῦ« καὶ λαμπρότερα, ὧν δύναται ποιεῖν ἡ ἐκείνων γναφική, ὁ λόγος ἐστίν, παριστὰς ἐν ταῖς ὑπὸ πολλῶν καταφρονουμέναις λέξεσι τῶν γραφῶν τὴν τῶν νοημάτων στίλψιν, ὅτε ὁ ἱματισμὸς« τοῦ Ἰησοῦ κατὰ τὸν Λουκᾶν »λευκὸς« καὶ »ἐξαστράπτων« γίνεται.

12.40Şimdi Petrus'un neyi düşünerek İsa'ya “Rab'bim, burada olmamız iyi; üç çadır kuralım” ve devamını söylediğini görelim. Bunu özellikle araştırmak gerekir, çünkü Markos kendi ağzından “çünkü ne cevap vereceğini bilmiyordu” diye eklemiş, Luka ise “ne dediğini bilmeden” demiştir. Şunu düşüneceksin: Petrus bunları kendinden geçmiş hâlde, onu bunları söylemeye iten bir ruhla dolu olarak mı söylüyordu? Bu ruh Kutsal olamazdı; çünkü Yuhanna İncil'de Kurtarıcı'nın dirilişinden önce kimsede Kutsal Ruh olmadığını şöyle der: “Çünkü Ruh henüz yoktu, zira İsa henüz yüceltilmemişti.” “Ruh henüz yoksa” ve “ne dediğini bilmeyen” kişi bir ruhun etkisiyle konuşuyorsa, bu sözleri söyleten, henüz “ağaçta yenilgiye uğratılmamış”, “başkanlıkları ve otoriteleri soyup açıkça teşhir etti, ağaçta üzerlerinde zafer kazandı” sözüyle anılanlarla birlikte teşhir edilmemiş ruhlardan biridir. Belki de bu, İsa'nın “tökez taşı” dediği, “Geri çekil, ardıma geç, Şeytan, sen benim için tökez taşısın” sözündeki şeytandır.

Bu tür şeylerin birçok okura takılacağını biliyorum; İsa'nın, Kurtarıcı'yla ilgili şeyleri ona beden ve kan değil, “göklerdeki Baba” açtı, İsa'nın “Mesih” ve “diri Tanrı'nın Oğlu” olduğunu bildirdi diye az önce kutladığı kişinin haksız yere kötülendiğini düşüneceklerdir. Ama böyle düşünen, Petrus'un ve öteki havarilerin durumunu dikkatle incelesin: Henüz yabancı gibi, kendilerini düşmandan alacak ve “kıymetli kanıyla” satın alacak olana muhtaçtılar. Yoksa İsa'nın acı çekmesinden önce havarilerin kâmil olduğunu savunanlar bize söylesin: İsa'nın biçim değiştirmesi sırasında “Petrus ve yanındakiler” neden “uykuya dalmıştı”?

Sonraki bölümden de bir şeyi önceden alıp konuya katmak için şunu sorardım: Tökezleten iblisin etkisi olmadan biri İsa'dan tökezleyebilir mi? İnsanların en önemsizlerinin, bir hizmetçi kızın ve kapıcının önünde İsa'yı inkâr etmek, inkâr edenin yanında, Tanrı'nın ikrar etmeleri için bir değere göre yardım ettiklerine verdiği Ruh'a ve bilgeliğe düşman bir ruh olmadan mümkün müdür? Günahların köklerini günahın babası iblise götürmeyi öğrenmiş kişi, havarilerin onsuz tökezlediğini ya da Petrus'un o horoz ötüşünden önce üç kez inkâr ettiğini söylemeyecektir.

Durum böyleyse, belki de İsa'yı —kendi payına— tökezletmek ve acı çekmekteki, insanlara kurtuluş getiren tasarıdan büyük bir istekle onu uzaklaştırmak için buna yarayan şeyleri yapan iblis, burada da İsa'yı âdeta hileyle oyalamak ister: sanki insanlara inmemek, onlara gelmemek, onlar uğruna ölümü üstlenmemek, yüksek dağda Musa ve İlyas ile kalmak iyi bir şeymiş gibi. Üç çadır kuracağını da vaat ediyordu: biri İsa'ya, biri Musa'ya, biri İlyas'a; sanki çadırlarda ve yüksek dağda kalmaları gerekse bile, tek çadır üçünü alamazmış gibi. Belki bu konuda da “ne dediğini bilmeyen” kişiyi harekete geçiren kötülük ediyordu; İsa, Musa ve İlyas'ın birlikte olmasını istemiyor, üç çadır bahanesiyle onları birbirinden ayırmaya çalışıyordu.

“Burada olmamız iyi” sözü de yalandı; iyi olsaydı orada kalırlardı. Yalansa, bu yalanı kimin söylettiğini araştıracaksın, özellikle Yuhanna'ya göre “Yalan söylediğinde kendinden konuşur, çünkü yalancıdır ve yalanın babasıdır” denildiği için. “Gerçek benim” diyenin etkisi olmadan gerçek olmadığı gibi, gerçeğin düşmanı olmadan da yalan olmaz. Demek ki Petrus'ta hâlâ zıtlar vardı: gerçek ve yalan. “Sen Mesih'sin, Tanrı'nın Oğlu” sözünü gerçekten, “Allah korusun, Rab'bim, bu senin başına gelmeyecek” ile “Burada olmamız iyi” sözlerini yalandan söylüyordu.

Petrus'un bunu daha kötü bir ruhun etkisiyle söylediğini kabul etmeyen, sözlerin yalnız kendi prohairesisine ait olduğunu savunan kişiye “ne söylediğini bilmeden” ve “çünkü ne cevap vereceğini bilmiyordu” sözlerini nasıl açıklayacağı sorulursa şöyle diyecektir: Orada Petrus, “diri Tanrı'nın Oğlu” Mesih'in, Baba'nın ona açtığı Mesih'in öldürüleceğini kabul etmeyi küfür ve İsa'ya yakışmaz saymıştı. Burada da İsa'nın iki biçimini görmüş, biçim değiştirmedeki çok daha üstün olanı beğenmiş ve o dağda kalmanın iyi olduğunu söylemiştir. Böylece kendisi ve yanındakiler İsa'nın biçim değiştirmesini, güneş gibi parlayan yüzünü, ışık gibi beyaz giysilerini seyrederek sevinecek, bir kez “yücelik içinde” görünen Musa ile İlyas'ı hep yücelik içinde görecek, Musa ile İlyas'ın İsa ile, İsa'nın onlarla konuştuğunu duyduklarında sevineceklerdi.

12.40

Ἰδωμεν οὖν μετὰ ταῦτα, τί νοήσας ὁ Πέτρος ἀποκριθεὶς εἶπε τῷ Ἰησοῦ· κύριε, καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι· ποιήσωμεν τρεῖς σκηνὰς καὶ τὰ ἑξῆς. διὰ τοῦτο δέ μάλιστα ταῦτα ζητητέον, ἐπεὶ ὁ μέν Μᾶρκος ἐπήγαγεν οὐτοῖς ὡς ἐκ τοῦ ἰδίου προσώπου τὸ οὐ γὰρ ᾔδει τι ἀπεκρίθη«, ὁ δὲ Λουκᾶς μὴ εἰδὼς« φησὶν »ὃ λέγει«. ἐπιστήσεις οὖν εἰ κατ᾿ ἔκστασιν ταῦτα ἐλάλει, πεοληρωμένος του κινοῦντος αὐτὸν πνεύματος πρὸς τὸ εἰπεῖν ταῦτα, ὅπερ ἄγιον μὲν εἶναι οὐ δύναται· ἐδίδαΞε γὰρ ἐν τῷ εὐαγγελίῳ ὁ Ἰωάννης πρὸ τῆς ἀναστάσεως τοῦ σωτῆρος μηδένα πνεῦμα ἅγιον ἐσχηκέναι εἰπών· »οὔπω γὰρ ἦν πνεῦμα, ὅτι Ἰησοῦς οὐδέπω ἐδοξάσθη«. εἰ δὲ οὔπω ἦν πνεῦμα«, καὶ ὁ μὴ εἰδὼς« τί ἐλάλει ὑπό τινος κινούμενος πνεύματος ἐλάλει, ἕν τι τῶν πνευμάτων ἦν τό ταῦτα λέγεσθαι ἐνεργοῦν, ὃ μηδέπω τεθριάμβευτο ἐν τῷ ξύλῳ« μηδὲ δεδειγμάτιστο μετ εγεινων περὶ ὧν γέγραπται τὸ »ἀπεκδυσάμενος τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας ἐδειγμάτισεν ἐν παρρησίᾳ, θριαμβεύσας ἐν τῷ εύλῳ«. τοῦτο δὲ ἦν τάχα τὸ κληθὲν σκάνδαλον ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ καὶ ὁ εἰρημένος σατανᾶς ἐν τῷ »ὕπαγε ὀπίσω μου, σκάνδαλόν μου εὖ οἶδα δ’ ὅτι τὰ τοιαῦτα πολλοῖς προσκόψει τῶν ἐντυγχανόντων, οἰομένοις οὐ κατὰ τὸ εὔλογον δυσφημεῖσθαι τὸν πρὸ μικροῦ μακαρισθέντα ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ ἐπὶ τῷ <οὐ σάρκα καὶ αἷμα, ἀλλὰ> τοῖς οὐρανοῖς« πατέρα ἀποκεκαλυφέναι αὐτῷ τὰ περὶ τοῦ σωτῆρος, ὡς ἄρα ὁ Ἰησοῦς εἴη καὶ »ὁ Χριστὸς« καὶ »ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«. ἀλλ᾿ ὁ τοιοῦτος ἐπιστησάτω τῇ τοῦ Πέτρου κοὶ τῶν λοιπῶν ἀποστόλων ἀκριβείᾳ, καὶ αὐτῶν δεηθέντων (ὡς ἀλλοτρίων ἔτι) τοῦ αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ ἐχθροῦ καὶ ὠνησομένου αὐτοὺς τῷ τιμίῳ« αὐτοῦ »αἵματι«. ἢ λεγέτωσαν ἡμῖν οἱ θέλοντες καὶ πρὸ τοῦ πάθους Ἰησοῦ τελείους γεγονέναι τοὺς ἀποστόλους, πόθεν »ὁ Πέτρος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ« κατὰ τὸν καιρὸν τῆς Ἰησοῦ μεταμορφώσεως »ἦσαν βεβαρημένοι ὕπνῳ«. Ἵνα δὲ προλαβών τι καὶ τῶν ἑξῆς εἰς τὸ προκείμενον παραλάβω, ἐπαπορήσαιμ᾿ ἂν τοιαῦτα· ἆρα ἔστι τινὰ σκανδαλισθῆναι ἐν τῷ Ἰησοῦ χωρὶς τῆς τοῦ σκανδαλίζοντος διαβόλου ἐνεργείας; ἔστι δὲ ἀρνήσασθαι τὸν Ἰησοῦν, καὶ ταῦτα ἐπὶ παιδισκαρίου καὶ θυρωροῦ καὶ ἀνθρώπων εὐτελεστάτων, μὴ συνόντος τῷ ἀρνουμένῳ πνεύματος ἐχθροῦ τῷ διδομένῳ πνεύματι καὶ σοφίᾳ τοῖς πρὸς τὸ ὁμολογεῖν κατά τινα ἀξίαν αὐτῶν ὑπὸ θεοῦ βοηθουμένοις; ἀλλ᾿ οὐ φήσει ὅ γε τὰς ῥίζας τῶν ἁμαρτημάτων ἀναφέρειν μεμαθηκὼς ἐπὶ τὸν πατέρα τῆς ἁμαρτίας διόβολον, χωρὶς ἐκείνου ἢ τοὺς ἀποστόλους ἐσκανδαλίσθαι ἢ τὸν Πέτρον ἠρνῆσθαι πρὸ τῆς ἀλεκτοροφωνίας ἐκείνης τρίς. εἰ δὲ τοῦθ’ οὕτως ἔχει, μήποτε ὁ ὑπὲρ τοῦ ακανδαλίσαι τὸ ὅσον ἐφ’ ἑαυτῷ) τὸν Ἰησοῦν καὶ τοῦ ἀποστῆσαι τῆς κατὰ τὸ πάθος σωτηρίου ἀνθρώποις μετὰ πολλῆς προθυμίας οἰκονομίας, τὰ εἰς ταῦτα φέρειν δοκοῦντα ἐνεργῶν αὐτὸς κοὶ ἐνταῦθα οἱονεὶ ἀπατηλῶς περισπάσαι βούλεται τὸν Ἰησοῦν, ὡς ἐπὶ καλὸν τὸ μηκέτι συγκαταβαίνειν τοῖς ἀνθρώποις καὶ ἥκειν πρὸς αὐτοὺς καὶ τὸν ὑπὲρ αὐτῶν ἀναδέξασθαι θάνατον, ἀπομεῖναι δέ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει μετὰ Μωσέως κοὶ Ἠλίου. ἐπηγγέλλετο δὲ καὶ ποιῆσαι τρεῖς σκηνάς, μίαν μὲν ἰδίαν τῷ Ἰησοῦ, ἑτέραν δὲ τῷ Μωσεῖ καὶ ἄλλην τῷ Ἠλίᾳ, ὡς μὴ χωρούσης εἰ καὶ ἐν σκηναῖς αὐτοὺς ἔδει εἶναι καὶ ἐν τῷ ὑψηλῷ ὄρει) μιᾶς σκηνῆς τοὺς τρεῖς. τάχα δέ καὶ ἐν τούτῳ ἐκακούργει ὁ τὸν μὴ εἰδότα »τί λέγει« ἐνεργῶν, βουλόμενος μὴ ἅμα εἶναι Ἰησοῦν καὶ Μωσέα κοὶ Ἠλίαν, ἀλλὰ χωρίσαι αὐτοὺς ἀπ᾿ ἀλλήλων, προφάσει τῶν τριῶν σκηνῶν ψεῦδος δέ ἦν καὶ τὸ καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. εἰ γὰρ ἦν καλον, κἂν ἔμειναν ἐκεῖ· εἰ δέ ψεῦδος, ζητήσεις τίς ἐνήργησε λαληθῆναι τὸ ψεῦδος, καὶ μάλιστα ἐπεὶ κατὰ τὸν Ἰωάννην »ὅταν λαλῇ τὸ ψεῦδος, ἐκ τῶν ἰδίων λαλεῖ, ὅτι ψεύστης ἐστὶ καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ«, καὶ ὥσπερ οὐκ ἔστιν ἀλήθεια χωρὶς ἐνεργείας τοῦ εἰπόντος· ἐγώ εἰμι ἡ ἀλήθεια«, οὕτως οὐδὲ τὸ ψεῦδος χωρὶς τοῦ ἐχθροῦ τῇ ἀληθείᾳ. Τὰ ἐναντία τοίνυν ἔτι ἐν τῶ Πέτρῳ ἦν, ἀλήθεια καὶ ψεῦδος. καὶ ἀπὸ ἀληθείας μέν ἔλεγε τὸ σὺ εἶ ὁ Χριστὸς ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ«, ἀπὸ δέ τοῦ ψεύδους τὸ »ἵλεώς σοι, κυριε, ου μη εσται σοι τουτο«, ἀλλὰ καὶ τὸ καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. ὁ δέ μὴ θέλων ἀπό τινος ἐνεργείας <πνεύματος> χείρονος Πέτρον εἰρηκέναι τοῦτο, ἀλλὰ ψιλῆς εἶναι τῆς προαιρέσεως αὐτοῦ τοὺς λόγους, ἀπαιτούμενος πῶς ἂν παραστήσαι τὸ μὴ εἰδ(ὸς ὃ ἐλάλει« καὶ τὸ οὐ γὰρ ᾔδει τί ἀπεκρίθη«, φήσει ὅτι κἀκεῖ ὡς δύσφημον ἐνόμισε καὶ ἀνάξιον τοῦ Ἰησοῦ τὸ παραδέξασθαι ἀποκτανθῆναι τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ τοῦ ζῶντος«, τὸν Χριστὸν ὃν ἤδη ἀποκαλύψας ἦν αὐτῷ ὁ πατήρ· καὶ ἐνταῦθα ὡς τὰς δύο μορφὰς τοῦ Ἰησοῦ ἰδών, καὶ πολὺ διαφέρουσαν τὴν κατὰ τὴν μεταμόρφωσιν, | ταύτῃ εὐαρεστούμενος καλὸν εἶπεν εἶναι τὰς διατριβὰς ἐν τῷ ὄρει ἐκείνῳ ποιήσασθαι, ἶνα αὐτός τε καὶ οἱ σὺν αὐτῷ εὐφραίνωνται θεωροῦντες τὴν μεταμόρφωσιν τοῦ Ἰησοῦ καὶ τὸ λάμπον πρόσωπον αὐτοῦ ὡς ὁ ἥλιος καὶ τὰ λευκὰ ὡς τὸ φῶς ἱμάτια αὐτοῦ καὶ πρὸς τούτοις τοὺς ἅπαξ ὀφθέντας »ἐν δόξῃ« ἀεὶ θεωρῶσιν ἐν δόξῃ Μωσῆν καὶ Ἠλίαν, εὐφραίνωνται δέ ἐφ’ οἷς ἂν ἀκούσωσιν αὐτῶν συλλαλούντων ἀλλήλοις καὶ κοινολογουμένων, Μωσέως μέν καὶ Ἠλίου πρὸς τὸν Ἰησοῦν τοῦ δέ· Ἰησοῦ πρὸς αὐτούς.

12.41Yerin mecazi anlamına henüz girmeden, bu sözleri harfî anlamı bakımından inceleyerek söyledik. Buna uygun olarak görelim: Belki hakikat öğretilerinin zirvesine çıkarılmış, İsa'nın ve onunla “yücelik içinde” görünen Musa ile İlyas'ın biçim değiştirmesini görmüş olan, yukarıda anlatılan Petrus ile “gök gürültüsünün oğulları”, kendi içlerinde çadır kurmak isterler: içlerinde oturacak Tanrı'nın Logos'una, yücelikle seyredilen kanununa ve İsa'nın “yerine getireceği çıkışını” anlatan peygamberliğe.

Petrus, seyir hayatını sevmiş ve ondaki hazzı, isteyenlere yararlı olmak amacıyla kalabalık içinde sıkıntıyla yaşamaya tercih ettiği için “Burada olmamız iyi” demiştir. Ama sevgi “kendi çıkarını aramaz”; bu yüzden İsa, Petrus'un iyi saydığını yapmadı. Dağa çıkamayan ve onun biçim değiştirmesini göremeyenlere “dağdan indi” ki onu kavrayabildikleri hâliyle olsun seyretsinler. Demek ki “kendi çıkarını aramayan” sevgiye sahip adil kişi “herkese karşı özgür” olur, ama aşağıdakilerin “çoğunu” kazanmak için “herkese” kendini köle eder.

Petrus'un “ne dediğini bilmeden” konuştuğuna dair verilen kendinden geçme ve daha kötü bir ruhun etkisi yorumunu kabul etmeyen biri şöyle diyebilir: Pavlus'ta da “kanun öğretmeni olmak isteyen” bazıları “ne söylediklerini” bilmez; söylediklerinin tabiatını açıklığa kavuşturmadıkları, maksadını “anlamadıkları” için bilmedikleri şeyler hakkında “kesin konuşurlar”. Petrus da böyle bir durumdaydı: İsa'yla ilgili tasarıda ve dağda görünen Musa ile İlyas'ta neyin iyi olduğunu kavramadan “Burada olmamız iyi” ve devamını söyler; “ne dediğini bilmeden”, çünkü “ne söyleyeceğini bilmiyordu”. Nitekim “bilge kişi kendi ağzından çıkanı anlar, dudaklarında bilgiyi taşırsa”, böyle olmayan “kendi ağzından çıkanı” anlamaz, söylediklerinin tabiatını kavramaz.

12.41

Ἐπεὶ δέ μηδέπω περιεργασάμενοι τροπολογεῖν τὰ κατὰ τὸν τόπον ὡς πρὸς τὸ ῥητὸν βασανίζοντες ταῦτα εἴπομεν, τούτοις ἀκολούθως ἴδωμεν, μήποτε ἀναβιβασθέντες εἰς τὸ ὕφος τῶν τῆς ἀληθείας δογμάτων καὶ τὴν μεταμόρφωσιν ἰδόντες τοῦ Ἰησοῦ καὶ τῶν ὀφθέντων »ἐν δόξῃ« μετ’ αὐτοῦ Μωσέως καὶ Ἠλίου ὁ ἀποδεδομένος Πέτρος καὶ οἱ τῆς βροντῆς υἱοὶ« βούλοιντ᾿ ἂν ἐν αὑτοῖς σκηνὰς ποιῆσαι τῷ τοῦ θεοῦ λόγῳ κατοικήσοντι ἐν αὐτοῖς καὶ τῷ νόμῳ αὐτοῦ μετὰ δόξης τεθεωρημένῳ καὶ τῇ προφητείᾳ »τὴν ἔξοδον« λαλούσῃ τοῦ Ἰησοῦ »ἣν ἔμελλε πληροῦν«, καὶ ὡς τὸν θεωρητικόν γε ἀγαπήσας ὁ Πέτρος βίον κοὶ τὸ ἐν αὐτῷ τερπωλὸν προκρίνας τοῦ ἐν πολλοῖς εἶναι μετά τινος ὀχλήσεως ἐπὶ προθέσει τοῦ ὠφελεῖν τοὺς βουλομένους, εἶπε τὸ κολόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι. ἀλλ᾿ ἐπεὶ ἡ ἀγἀπη »οὐ ζητεῖ τὰ ἑαυτῆς«, τὸ νομιζόμενον τῷ Πέτρῳ κολὸν οὐ πεποίηκεν ὁ Ἰησοῦς· διὸ καταβέβηκεν ἀπὸ τοῦ ὄρους« πρὸς τοὺς μὴ δυναμένους ἀναβῆναι ἐπ αὐτὸ καὶ ἰδεῖν αὐτοῦ τὴν μεταμόρφωσιν, ἵνα κἂν ὁποῖον χωροῦσιν αὐτὸν ἰδεῖν θεωρήσωσι. δικαίου τοίνυν ἐστὶ καὶ τὴν μὴ τὰ ἑαυτῆς« ζητοῦσαν ἀγάπην ἔχοντος ἐλεύθερον« μὲν εἶναι »ἐκ πόντων, πᾶσι« δὲ αὑτὸν δουλῶσαι τοῖς κάτω, ἶνα τοὺς Πλείονας« αὐτῶν κερδήσῃ. εἴποι δ’ ἄν τις πρὸς τὰ ἀποδεδομένα περὶ ἐκστάσεως καὶ ἐνεργείας πνεύματος χείρονος εἰς τὸν Πέτρον περὶ τοῦ μὴ εἰδὼς ὁ λέγει«, μὴ προσιέμενος ἐκείνην τὴν διήγησιν. ὅτι παρὰ τῷ Παύλῳ τινές θέλοντες εἶναι νομοδιδάσκαλοι« οὐκ οἴδασι περὶ ὦν λέγουσιν, ἀλλ᾿ ὅτι μὴ τρανοῦντες τὴν φύσιν τῶν λεγομένων, μηδὲ »νοοῦντες« αὐτῶν τὸ βούλημα »διαβεβαιοῦνται« περὶ ὧν οὐκ ἴσασι. τοιοῦτόν τι ἐπεπόνθει κοὶ ὁ Πέτρος· μὴ καταλαβὼν γὰρ τί τὸ καλὸν περὶ τῆς κατὰ τὸν Ἰησοῦν οἰκονομίας καὶ τῶν ὀφθέντων ἐν τῷ ὄρει Μωσέως καὶ Ἠλίου, λέγει τὸ καλόν ἐστιν ἡμᾶς ὧδε εἶναι κοὶ τὰ ἑξῆς, ἐξῆς, »μὴ εἰδὼς ὃ λέγει«·»οὐ γὰρ ᾔδει τί ἐλάλει«. καὶ γὰρ εἴπερ σοφὸς »νοήσει τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος, ἐπὶ δέ χείλεσι φορεῖ τὴν επιγνωμοσυνην«, ο μη ουτως εχων οὐ νοεῖ τὰ ἀπὸ τοῦ ἰδίου στόματος« οὐδὲ συνίησι τῆς φύσεως τῶν ὑπ’ αὐτοῦ λεγομένων.

12.42Bunun ardından şu gelir: O daha konuşurken parlak bir bulut onları gölgeledi ve devamı. Kanımca Tanrı, Petrus'u —niyeti bakımından altında kalacakları— üç çadır kurmaktan vazgeçirerek, tek ve daha üstün, böyle diyeyim, çok farklı bir çadır gösterir: bulutu. Çünkü çadırın işi, içindekini gölgelemek ve korumaksa, parlak bulut da onları gölgelediğine göre, Tanrı onlara, gelecekteki huzurun örneği olarak, parlak olduğu için daha ilahi bir çadır yapmıştır. Çünkü parlak bulut adilleri gölgeler; onlar da aynı anda ondan korunur, aydınlanır ve ışık alır.

Adilleri gölgeleyen parlak bulut nedir? Belki Baba'nın gücüdür; Oğul'a sevgili ve hoşnut olunan biri olarak tanıklık eden, gölgelediklerini ondan ve başkasından değil onu dinlemeye çağıran Baba'nın sesi ondan gelir. O da eskiden olduğu gibi her zaman dilediği kimseler aracılığıyla konuşur. Belki de parlak bulut, adilleri gölgeleyen ve peygamberlik eden Kutsal Ruh'tur; Tanrı onda etkindir ve “Bu benim sevgili Oğlum'dur, ondan hoşnudum” der. Cesaret edip Kurtarıcımızın da parlak bulut olduğunu söyleyebilirim.

Petrus “Burada üç çadır kuralım” der: biri kendinden, biri Oğul'dan, biri Kutsal Ruh'tan. Çünkü Baba'nın, Oğul'un ve Kutsal Ruh'un parlak bulutu İsa'nın gerçek öğrencilerini gölgeler. Ya da parlak bulut, onun ışığıyla İncil'e, kanuna ve peygamberlere bakabilen kişi için İncil'i, kanunu ve peygamberleri gölgeler.

Buluttan gelen ses belki Musa ile İlyas'a “Bu benim sevgili Oğlum'dur, ondan hoşnudum; onu dinleyin” der; çünkü onlar Tanrı'nın Oğlu'nu görmek, onu dinlemek ve “yücelik içinde” olduğu gibi seyretmek istiyorlardı. Belki de öğrencilere şunu öğretir: Tanrı'nın tam anlamıyla Oğlu, sevgilisi, ondan hoşnut olduğu, en çok dinlenmesi gereken, o sırada seyredilen, biçim değiştiren, yüzü güneş gibi parlayan ve ışık gibi beyaz giysiler kuşanan kişidir.

12.42

Ἑξῆς τούτοις ἐστὶ τὸ ἔτι λαοῦντος αὐτοῦ, καὶ ἰδοὺ νεφέλη φωτεινὴ ἐπεσκίασεν αὐτοὺς καὶ τὰ ἑξῆς. οἶμαι δέ ὅτι τὸν Πέτρον ὁ θεὸς ἀποτρέπων τοῦ ποιῆσαι τρεῖς σκηνὰς ὑφ’ ἃς ἔμελλον ὅσον ἐπὶ τῷ βουλήματι <αὐτοῦ> δείκνυσι <μίαν καὶ> κρείττονα ἵν’ οὕτως ὀνομάσω) καὶ πολλῷ διαφέρουσαν σκηνὴν τὴν νεφέλην. εἰ γὰρ ἔργον ἐστὶ σκηνῆς τὸ ἐπισκιάσαι τὸν ἐν αὐτῇ καὶ σκεπάσαι, ἡ δὲ φωτεινὴ νεφέλη ἐπεσκίασεν αὐτούς, οἱονεὶ σκηνὴν θειοτέραν ἅτε καὶ φωτεινὴν τυγχάνουσαν πεποίηκεν αὐτοῖς εἰς παράδειγμα μελλούσης ἀναπαύσεως ὁ θεός· φωτεινὴ γὰρ νεφέλη ἐπισκιάζει τοὺς δικαίους σκεπαζομένους ἅμα καὶ φωτιζομένους καὶ ἐλλαμπομένους ὑπ᾿ αὐτῆς. τίς δ’ ἂν εἴη ἡ φωτεινὴ νεφέλη ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους ἢ τάχα μὲν πατρικὴ δύναμις, ἀφ᾿ ἧς ἔρχεται ἡ τοῦ πατρὸς φο)νή, μαρτυροῦσα τῷ υἱῷ ὡς ἀγαπητῷ καὶ εὐδοκητῷ καὶ προτρέπουσα τοὺς σκιαζομένους ὑπ αὐτῆς τούτου κοὶ μὴ ἄλλου τινὸς ἀκούειν; λέγει δ’ οὗτος, ὡς πάλαι οὕτως καὶ ἀεί, δι᾿ ὧν βούλεται. τάχα δέ καὶ τὸ ἅγιον πνεῦμα ἡ φωτεινή ἐστι νεφέλη, ἐπισκιάζουσα τοὺς δικαίους καὶ προφητεύουσα, [τὰ] τοῦ θεοῦ ἐνεργοῦντος αὐτῇ καὶ λέγοντος· οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα. τολμήσας δ’ ἂν εἴποιμι καὶ τὸν σωτῆρα ἡμῶν εἶναι φωτεινὴν νεφέλην. 5 Πέτρος μέν οὖν λέγων· ποιήσωμεν ὧδε τρεῖς σκηνάς, ἀφ’ ἑαυτοῦ μίαν καὶ ἀπὸ τοῦ υἱοῦ μίαν καὶ ἀπὸ τοῦ ἁγίου πνεύματος μίαν · φωτεινὴ γὰρ Πατρός, υἱοῦ καὶ ἁγίου πνεύματος νεφέλη ἐπισκιάζει > τοὺς Ἰησοῦ γνησίους μαθητάς· ἢ τὸ εὐαγγέλιον καὶ τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας νεφέλη ἐπισκιάζει φωτεινὴ τῷ δυναμένῳ ἐνορᾶν τῷ φωτὶ αὐτῆς κατὰ τὸ εὐαγγέλιον καὶ τὸν νόμον καὶ τοὺς Προφήτας. ἡ δὲ ἐκ τῆς νεφέλης φωνὴ τάχα μέν Μωσεῖ καὶ Ἠλίᾳ λέγει· οὗτός ἐστιν ὁ υἱός μου ὁ ἀγαπητός, ἐν ᾧ ηὐδόκησα· ἀκούετε ἀυτοῦ, ἐπιθυμοῦσιν ἰδεῖν τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ καὶ ἀκοῦσαι αὐτοῦ καὶ θεωρῆσαι αὐτὸν καθὼς ἦν »ἐν δόξῃ«. τάχα δὲ τοὺς μαθητὰς διδάσκει, ὅτι ὁ κυρίως υἱὸς τοῦ θεοῦ καὶ ἀγαπητὸς αὐτοῦ, ἐν ᾧ ηὐδόκησεν, οὗ μάλιστα ἀκούειν δεῖ, ὁ τότε θεωρούμενος ἦν κοὶ μεταμορφωθεὶς καὶ λάμψας τῷ προσώπῳ ὡς ὁ ἥλιος καὶ ἐνδεδυμένος τὰ ὡς φῶς λευκὰ ὁμάτια.

12.43Bundan sonra şöyle yazılmıştır: Oğul'a tanıklık eden buluttan gelen sesi duyan üç havari, sesin yüceliğine ve gücüne dayanamayarak yüzüstü yere kapanıp Tanrı'ya yalvardı; çünkü görülen şeyin ve görülenden söylenen sözlerin olağanüstülüğünden çok korktular. Bu konuda şunu da söyleyebilir misin, dikkat et: Öğrenciler Tanrı'nın Oğlu'nun Musa ile konuştuğunu ve “Çünkü insan yüzümü görüp yaşayamaz” diyenin o olduğunu anladılar, Tanrı'nın Oğlu'nun yüzünün güneş gibi olduğunu gördüler, Tanrı'nın onun hakkındaki tanıklığını da duydular; bu yüzden Logos'un ışınlarına dayanamayarak “Tanrı'nın kudretli eli altında” alçaldılar...

Ama Logos'un dokunuşundan sonra gözlerini kaldırınca İsa'dan başka kimseyi görmediler. Çünkü kanun olan Musa ile peygamberlik olan İlyas, İncil olan İsa ile bir olmuştur; önceden üç oldukları gibi kalmamış, üçü bir olmuştur. Bunları sırlar bakımından anla. Çünkü yalın harfî anlamda Musa ile İlyas “yücelik içinde görünüp” İsa ile konuştuktan sonra geldikleri yere gitmişlerdir. Belki de İsa'nın onlarla konuştuğu sözleri, onun henüz iyilik etmediği ama acı çektiği zamanda iyilik edeceği kimselere iletmek için gitmişlerdir; o zaman mezarlar açılacak, “ölüm uykusundaki azizlerin birçok bedeni” gerçekten “kutsal şehre”, İsa'nın ağlamadığı Yeruşalim'e gidecek ve orada “birçok kişiye” görünecekti.

Dağdaki olaydan sonra öğrenciler, “kalabalığa” gelip onların kurtuluşu için Tanrı'nın Oğlu'na hizmet etmek üzere dağdan inerken, İsa onlara şöyle buyurdu: İnsanoğlu ölüler arasından dirilinceye kadar bu görümü kimseye söylemeyin. “Görümü kimseye söylemeyin” sözü, yukarıda incelediğimiz “kendisinin Mesih olduğunu kimseye söylememelerini tembih etti” sözüne benzer. Bu yüzden o yer için söylenenler bu konuda da işimize yarayabilir; çünkü burada da İsa, yüceliğiyle ilgili şeylerin, acı çektikten sonraki yüceliğinden önce söylenmesini istemiyor. Duyanlar, özellikle kalabalıklar, böyle yüceltilmiş birinin çarmıha gerildiğini görünce zarar görürdü. Biçim değiştirmesi ve güneş gibi görünen yüzü, dirilişteki yüceliğine yakın olduğundan, havarilerin bunları onun ölüler arasından dirildiği zaman söylemesini istiyor.

12.43

Μετὰ δὲ ταῦτα γέγραπται, ὅτι ἀκούσαντες τῆς φωνῆς <ἐκ> τῆς νεφέλης τῆς μαρτυρούσης τῷ υἱῷ οἶ τρεῖς ἀπόστολοι, μὴ φέροντες τὴν τῆς φωνῆς δόξαν καὶ τὴν ἐπ αὐτῆς δύναμιν, ἱκέτευσαν πεσόντες ἐπὶ πρόσωΠον τὸν θεόν· σφόδρα γὰρ ἐφοβήθησαν τὸ παράδοξον τοῦ θεάματος καὶ τῶν ἀπὸ τοῦ θεάματος λελεγμένων. πρόσχες δέ, εἰ δύνασαι καὶ ταῦτα εἰπεῖν περὶ τῶν κατὰ τὸν τόπον ὅτι, νοήσαντες οἱ μαθηταὶ τὸν υἱὸν τοῦ θεοῦ κεχρηματικέναι Μωσεῖ καὶ αὐτὸν εἶναι τὸν εἰρηκότα· οὐ γὰρ ὄψεται ἄνθρωπος τὸ πρόσωπόν μου καὶ ζήσεται«, Λ·αὶ ἰδόντες γενόμενον τὸ πρόσωπον τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ ὡς ὁ ἥλιος· > τὴν περὶ αὐτοῦ μαρτυρίαν τοῦ θεοῦ προσλαβόντες, ὡς μὴ φέροντες τὰς τοῦ λόaut discipulos docebat, quoniam qui proprie filius erat dei et dilectissimus apud deum, in quo conplacuit, quem praecipue oportet audire, ipse erat qui tunc est visus et transfiguratus splenduit (facie) sicut sol et vestimenta eius facta sunt sicut lumen. γου αὐγὰς ἐταπεινώθησαν »ὑπὸ τὴν κραταιὰν χεῖρα τοῦ θεοῦ«. *** ἀλλὰ μετὰ τὴν ἁφὴν τοῦ λόγου τοὺς ὀφθαλμοὺς ἐπάραντες εἶδον Ἰησοῦν μόνον, καὶ οὐδένα ἄλλον. ἓν γὰρ μόνον γέγονε Μωσῆς ὁ νόμος κοὶ Ἠλίας ἡ προφητεία Ἰησοῦ τῷ εὐαγγελίῳ, καὶ οὐχ ὥσπερ ἠσαν πρότερον τρεῖς, οὕτω μεμενήκασιν, ἀλλὰ γεγόνασιν οἱ τρεῖς εἰς τὸ ἔν. ταῦτα δέ μοι νόει ὡς πρὸς τὰ μυστικὰ πράγματα. πρὸς γὰρ τὸ ψιλὸν τοῦ γράμματος βούλημα Μωσῆς καὶ Ἠλίας »ὀφθέντες ἐν δόξῃ« καὶ συλλαλήσαντες τῷ Ἰησοῦ ἀπεληλύθασιν, ὅθεν ἐληλύθεισαν, τάχα τῶν λόγων μεταδώσοντες, ὧν ἐλάλησε μετ’ αὐτῶν ὁ Ἰησοῦς, τοῖς ὅσον οὐδέπω εὐεργετηθεῖσιν ὑπ᾿ αὐτοῦ>, εὐεργετηθησομένοις ὑπ᾿ αὐτοῦ κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πάθους, ὅτε ἔμελλε »πολλὰ σώματα τῶν κεκοιμημένων ἁγίων«, ἀνοιχθέντων αὐτῶν τῶν μνημείων, ἀπιέναι »εἰς τὴν« ἀληθῶς »ἀγίαν πόλιν«, τὴν μὴ κλαιομένην ὑπὸ τοῦ Ἰησοῦ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἐκεῖ ἐμφανίζεσθαι »πολλοῖς«. Μετὰ δέ τὴν ἐν τῷ ὄρει οἰκονομίαν καταβαινόντων ἐκ τοῦ ὄρους τῶν μαθητῶν, ἵνα ἐλθόντες πρὸς τὸν ὄχλον« ὑπηρετήσωσι τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ περὶ τῆς ἐκείνων σωτηρίας, ἐνετείλατο ὁ Ἰησοῦς τοῖς μαθηταῖς λέγων· μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα ἕως οὗ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ. τὸ δὲ μηδενὶ εἴπητε τὸ ὅραμα παραπλήσιον τῷ ἐν τοῖς ἀνωτέρω ἐξετασθέντι, ὅτε διεστείλατο τοῖς μαθηταῖς ἵνα μηδενὶ εἴπωσιν, ὅτι αὐτός ἐστιν ὁ Χριστός«. διὸ τὰ εἰς ἐκεῖνον εἰρημένα τὸν τόπον δύναται ἡμῖν εἶναι χρήσιμα κοὶ πρὸς τὸ προκείμενον, ἐπεὶ καὶ κατὰ ταῦτα βούλεται ὁ Ἰησοῦς μὴ λεχθῆναι τὰ τῆς δόξης αὐτοῦ πρὸ τῆς μετὰ τὸ πάθος δόξης αὐτοῦ· ἐβλάβησαν γὰρ ἂν οἱ ἀκούοντες, κοὶ μάλιστα ὄχλοι, τὸν οὕτω δεδοξασμένον ὁρῶντες σταυρούμενον. διόπερ ἐπεὶ συγγενὲς ἦν τῇ μεταμορφώσει αὐτοῦ καὶ τῷ ὀφθέντι αὐτοῦ προσώπῳ ὡς ὁ ἥλιος τὸ δοξασθῆναι αὐτὸν τῇ ἀναστάσει, διὰ τοῦτο βούλεται τότε ταῦτα ὑπὸ τῶν ἀποστόλων λαληθῆναι, ἡνίκα ἐκ νεκρῶν ἀναστῇ.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…