İçeriğe geç
Origenes

Origenes

Ağıtlar Üzerine Fragmanlar

Fragmenta In Lamentationes

1Peygamberler üzerine zincir şerhlerde (catena) Origenes adıyla korunmuş, Yeremya'nın Ağıtlar kitabına dair kısa açıklamalar. Her fragmanın başında ilgili ayet gösterilir; ayet alıntıları Origenes'in okuduğu Yunanca (Septuaginta) metne göre çevrilmiştir. Kaynak metin yer yer bozuktur; zincir derleyicisinin geçişleri (“Ve biraz sonra”) italik verilmiştir.

Fr. 1 (Ağıtlar 1, başlık). Halk esir düşüp Babil'e götürüldükten sonra Yeremya başlarına gelenler için şehre, ülkeye ve halka ağıt yakar. Ağıtını, İbranilerin harfleriyle sırayla başlayan kesimlere ve bölümlere ayırır. Her harfe düşen ağıtı ve en sonda İbrani alfabesinin son harfi olan Tav ile başlayanı tamamlayınca yeniden Alef'e döner, yine ağıt yakar; yirmi iki harfi böylece dört kez baştan sona dolaşır.

1

Klagel. Jerem. 1 Überschr. Ὁ Ἱερεμίας αἰχμαλωτισθέντος τοῦ λαοῦ καὶ ὄντος ἐν Βάβυλῶνι. θρηνεῖ τὴν πόλιν καὶ τὴν χώραν καὶ τὸν λαὸν ἐπὶ τοῖς συμβεβηκόσι, καὶ θρηνεῖ περικοπάς τινας καὶ διαστολὰς πριγράφων ἀρχομένας ἐξῆς ἀπὸ τῶν παρ’ Ἑραίοις στοιχείων. καὶ μετὰ τὸ τελέσαι λέσαι τὸν ἐφ’ ἐκάστου στοιχείου Θρῆνον καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸν ἀπὸ τοῦ Θαῦ ἀρχόμενον, ἔπερ ἐστὶ τελευταῖον τῶν Ἐβραίων γαράμμα, ἐπανέρχεται χεται ἐπὶ τὸ Ἄλφ καὶ πάλιν θρηνεῖ, καὶ τοῦτο ποιεῖ τετράκις τὰ εἴκοσι καὶ δύο στοιχεῖα ἐπεξιών.

2Fr. 2 (Ağıtlar 1, başlık). Tabiatça temaşaya yatkın olan, varlıkları kavrayıp onlara dikkatini verebilen psykhē'nin Şeytan'ın ya da meleklerinin, kısacası düşman kuvvetlerin eline düştüğünü görürsek, esaretin de esir edenin de ne olduğunu bir ölçüde anlarız. Ama İşaya peygamberin sözüne göre “esirlere salıverilme” duyuran Mesih'e sığınırsak, esir eden bizi zincire vuracak kadar ileri gitmiş olsa bile esaretten kurtuluruz. Çünkü İsa “bağlıları zincirlerinden, karanlıkta oturanları zindandan çıkarmaya” geldi.

2

Klagel. Jerem. 1 Uberschr. Ἐὰν ἴδωμεν Ὑποχείριον γινομένην τὴν ψυχὴν τῷ διαβόλῳ ἢ καὶτοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ, καὶ ἁπαξαπλῶς ταὶς ἐκθραῖς δυνάμεσι τὴν τῇ φύσει θεωρητικὴν καὶ συνορὰν τὰ ἄντα ⟨καὶ⟩ ἐπιστῆσαι δυναμένην, νοήσομέν πως τὴν αἰχμαλωσίαν καὶ τὸν αἰχμαλωτίσαντα. ἀλλὰ καταφυγόντες ἐπὶ τὸν Χριστόν, τὸν κηρύξαντα κατὰ τὸν προφήτην Ἡσαΐαν »αἰχμαλώτοις ἄφεσιν«, ἐλευθερωρησόμεθα ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας, κἂν μέχρι τοῦ δῆσαι φθάσῃ ὁ αἰχμαλωτεύσας. ἦλθε γὰρ Ἰησοῦς »ἐξαγαγεῖν ἐκ δεσμῶν δεδεμένους καὶ ἐξ οἴκου φυλακῆς καθημένους ἐν σκότει«.

3Fr. 3 (Ağıtlar 1, başlık). İbraniler bu yüzden Eski Yazı'nın kitaplarının sayısının harflerin sayısına eşit olduğunu söylerler: Harfler öğrenenler için bütün bilgeliğe nasıl giriş ise, bu kitaplar da Tanrı bilgisine öylece bütün bir giriştir. Harflerin burada dörtle çarpılması ise belki cisimlerin unsurlarının da dört olmasındandır.

Ve biraz sonra: Ağıtlar'ın Akylas ve Theodotion çevirisi bulunmaz; yalnız Symmakhos'unki ile Yetmişler'inki vardır.

Ve yine: Kitabın adı çoğul olarak Ağıtlar olduğu hâlde başlangıçta neden tekil olarak “bu ağıt” dendiği sorulabilir. Tek tek bakıldığında harflere bölünmüş birçok ağıt vardır; ama hepsi tek bir konuya, İsrail'e bağlandığı için tek bir ağıtta birleşir.

3

Klagel. Jerem. 1 Überschr. Διὰ τοῦτό φασιν Ἑβραῖοι τῆς παλαιᾶς γραφῆς ἰρσφῆς ἰσαρίθμους τοῖς στοιχείοις εἶναι τὰς βίβλους, ὡς εἶναι πρὸς θεογνωσίαν πᾶσαν εἰσαγωγήν, καθάπερ τὰ στοιχεῖα πρὸς πᾶσαν τοῖς μανθάνουσι σοφίαν. καὶ διὰ τοῦτο τετραπλασιάξεται, τάχα διότι καὶ τῶν σωμάτων τὰ στοιχεῖα καθέστηκε τέσσαρα. Καὶ μετ'ὀλίγα. Ἔκδοσις δὲ Ἀκύλα καὶ Θεοδοτίωνος ἐν τοῖς Θρήνοις οὐ φέρεται, μόνου δὲ Συμμάχου καὶ τῶν Ἑβδομήκοντα. Καὶ πάλιν. Ζητήσειε δ'ἄν τις, πῶς τῆς ἐπιγραφῆς τοῦ βιβλίου πληθυντικῶς ἐχούσης Θρῆνοι, ἑνικῶς ἐν τῷ προοιμίῳ τὸν Θρῆνον τοῦτόν φησιν. ἀλλὰ μερικοὶ μὲν πλείους ὑπάρχουσι, τοῖς στοιχείοις διῃρημένοι, εἰς ἕνα δὲ πάντες ἀνάγονται, πρὸς μίαν ὑπόθεσιν, τὸν Ἰσραήλ, ἀναγόμενοι.

4Fr. 4 (Ağıtlar 1, başlık). Sevgiden doğan ağlayış kutlu sayılan ağlayıştır; çünkü “ağlayanlarla ağlamak” kutsal kişiye yaraşır.

4

Klagel. Jerem. 1 Überschr. Τὸν ἐξ ἀγάπης κλαυθμὸν μακαριζόμενον. τοῦ γὰρ ἁγίου ἐστὶ »κλαίειν μετὰ κλαιόντων«.

5Fr. 5 (Ağıtlar 1, başlık). Rab Yeruşalim'e yaklaşırken “ağladı ve dedi ki: Sen de senin barışına yarayacak olanı bilseydin!” “Ey Yeruşalim, Yeruşalim, peygamberleri öldüren, sana gönderilenleri taşlayan! Tavuğun civcivlerini kanatları altına topladığı gibi ben de senin çocuklarını kaç kez toplamak istedim, ama siz istemediniz.”

5

Klagel. Jerem. 1 Überschr. Ἐγγίζων τῇ Ἱερουσαλὴμ ὁ κύριος >ἔκλαυσεν καὶ εἶπεν. εἰ ἔγνως καὶ σὺ τὰ εἰς εἰρήνην σου<. »Ἱερουσαλὴμ Ἱερουσαλή, ἡ ἀποκτείνουσα τοὺς προφήτας καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν, ποσάκις ἠθέλησα ἐπισυνάξαοι τὰ | | τέκνα σου, ὅν τρόπον ἔρνις ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ἐαυτῆς ὐπὸ τὰς πτέρυγας, καὶ οὐκ ἠθελήσατε«.

6Fr. 6 (Ağıtlar 1, başlık). Madem “ağlayanlar ne mutlu, çünkü gülecekler”, Yeremya'nın da bu sırlı ağlayışla ağlaması, “yas tutanlar ne mutlu” sözü uyarınca yas tutulmaya layık olanlar için yas tutması gerekirdi.

6

Klagel. Jerem. 1 Überschr. Εἰ τοίνυν »μακάριοι οἱ κλαίοντες, ὅτι γελάσονται«, ἔδει Ἱερεμίαν τὸν μυστικὸν τοῦτον κλαῦσαι κλαυθμὸν καὶ κατὰ τὸ »μακάριοι οἱ πενθοὺντες« πενθῆσαι τοῦς τοῦ πενθεῖσθαι ἀξίους.

7Fr. 7 (Ağıtlar 1, 1). Lafzına bakılırsa “halkın çokluğu” orada oturan İsrailoğullarını, “milletlerin çokluğu” ise daha önce söylediğimiz gibi sonradan dine girenleri gösteriyor gibidir. Daha yüksek anlamda ise, temaşaya dair olanlar psykhē'ye amele dair olanlardan daha yakın olduğu ve dış şartlara bağlı bulunmadığı için “halk” temaşa edilen hakikatlerin zenginliğidir; “milletlerin çokluğu” ise güzel fiillerin büyük sayısıdır.

Ve biraz sonra: Halkla dolu olan yalnız başına oturuyor: Gelin, güvey olan Logos'u yitirdiği için, bir zamanlar sözü edilen milletlerle dolu iken dul gibi olmuştur.

7

Klagel. Jerm. 1, 1. Ἔοικε δὲ τὸ μὲν πλῆθος τοῦ λαοῦ, ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει, δηλοῦν τοὺς ἐνοικοῦντας Ἰσραηλίτας, τὸ δὲ πλῆθος τῶν ἐθνῶν, ὡς προειρήκαμεν, τοὺς προσηλύτους. εἰς δὲ ἀναγωγὴν ἐπεὶ συγγενέστερά ἐστι τῇ ψυχῇ καὶ ἀπερίστατα τὰ θεωρητικὰ μὰλλον ἄν τὰ πρακτικά, τὸν πλοῦτον τῶν θεωρημάτων· τὸ δὲ πλῆθος τῶν ἐθνῶν τὸν πολὺν ἀριθμὸν τῶν καλῶν πράξεων. Καὶ μετ’ ὀλίγα· Ἡ πεπληθυμμένη λαοῦ μόνη καθέζεται· τῷ τὸν νγμφίον λόγον ἡ νύμφη ἀποβεβληκέναι γίνομένη ὡς χήρα ἥ ποτε τοῖς προειρημένοις ἔθνεσι πλήθουσα.

8Fr. 8 (Ağıtlar 1, 1). Lafzına bakılırsa Yeruşalim'den burada, daha kederli bir hâle düştüğü için hayretle söz edildiğini anlamak uygun olur: Bir zamanlar halkla dolu olan şehir tek başına kalmış, oturmuştur. Bu yalnızlık onun ıssızlığıdır. Kocası, başında duran canlı Logos idi; onun ardından gidip o yanında durup yardım ettiği sürece kocalıydı; ama işlediği günahlar yüzünden dul kalmış, onun tarafından terk edilmiştir.

Ve başka şeylerden sonra: Bu kadarı lafzî anlam içindir. Mana bakımından ise, bolluk içindeki, halkla ve milletlerle dolu, ülkelere hükmeden Yeruşalim, tanrısal psykhē'dir. Yetkin psykhē'nin yalnız ev ya da çiftlik, hatta bundan büyük bir köy diye değil, sıradan bir şehir diye de değil, bütün şehirlerden üstün ve Tanrı katında itibarlı Yeruşalim diye anılmasına şaşmamalı; çünkü bilgelik ona en büyük şehrin kucaklayabileceği kayda değer bir büyüklük kazandırır, her türlü aretē de onda kat kat yapılar yükseltir.

Ve biraz sonra: Yeruşalim'in bolluk içinde, halkla ve milletlerle dolu, ülkelere hükmeder hâlde görülebildiği gibi, aretē yitirilebilir olduğuna göre, hakikatten düşmüş kimsenin psykhē'sinde onun bir gün yalnız kalmış, dul düşmüş, köleleşmiş ve kendisine galip gelen düşmana haraç öder olmuş hâlde görülmesi de mümkündür.

8

Klagel. Jerem. 1,1. Ὅσον ἐπὶ τῇ λέξει ἁρμόζει τὴν Ἱερουσαλὺμ νοεῖσθαι λέγεσθαι μετὰ θαυμασμοῦ διὰ τὴν ἐπὶ τὸι σκυθρωπότερον μεταβολὴν μεμονῶσθαι καθίσασαν τήν ποτε πλήθουσαν λαῷ, ἵν’ ἡ μόνωσις ἡ ἐρημία ᾖ αὐτῆς, ἐσχηκυίας μὲν ἄνδρα τὸν προστάτην ἔμψυχον λόγον, ὅτε αὐτῷ εἴπετο παρόντι καὶ βοηθοῦντι, κεχηρευκυίας δὲ καὶ καταλελειμμένης ὑπ’ αὐρόντι τὰ ἡμαρτημένα. Καὶ μεθ’ ἔτερα· Ταὺτα μὲν οὖν πρὸς τὸ ῤητόν· πρὸς δὲ διάνοιαν, Ἱερουσαλὴμ εὐθηνοῦσα καὶ λαῷ χαὶ ἔθνεσι πλήθουσα καὶ χωρῶν ἄρχουσα ἡ θεία ἐστὶ ψυχή. καὶ οὐ θαυμαστόν, εἰ οὐ μόνον οἰκία οὐδὲ ἔπαυλις οὐδὲ ἡ ταύτης μείζων κώμη ἄν προσαγορευθεῖσα οὐδὲ πόλις ἡ τυχοῦσα ἀλλὰ πασῶν πάλλὰ πασῶν πόλεων διαφέρουσα καὶ παρὰ θεῷ τετιμημένη Ἱερουσαλὴμ χρηματίζει ἡ τελεία ψυχή, μεγέθους ἀζιολόγου πόλει τῇ μεγίστῃ περιβαλλομένου αὐτῇ αὐτῇ τῆς σοφίας καὶ πάσης ἀρετῆς † περιγινομένου πολλαπλασια οἰκοδομήματ. Καὶ μετ’ ὀλίγα· Ὥσπερ δὲ ἔνεστιν ἰδεῖν Ἱερουσαλὴμ εὐθηνουμένην, πληθύνουσαν λαῷ καὶἔθνεσιν καὶ ἄρχουσαν ἐν χώραις, οὔτως, εἰ μεταπτωτή ἐστιν ἡ ἀρετή, μονουμένην ποτὲ αὐτὴν καὶ χηρεύουσαν καὶ δουλεύουσαν, 10 ὥστε καὶ φόρους τῷ χρατήσαντι αὐτῆς ἐχθρῷ τελεῖν, κατὰ τὴν ψυχὴν τοῦ ἐκπεπτωκότος τῆς ἀληθείας.

9Fr. 9 (Ağıtlar 1, 1). Ülkelere hükmetmiş olanın düşmanlarının yanında bu kadar köleleşmesi, öyle ki hep haraç ödemesi, sert efendilerin buyurduğu her şeye boyun eğmesi hakkında daha ne denebilir? Üstelik buyurdukları şeylerde hayır yoktur. Belki de psykhē burada işlediği her sürçme için, adı “Oturma ve sıkıntıyı bilme” diye yorumlanan Nabukadnezar'a bir tür haraç öder; yalnız ona da değil, onun satraplarına da.

9

Klagel. Jerem. 1,1. Τί δὲ δεῖ λέγειν καὶ περὶ τοῦ ὅτι ἄρξασα χωρῶν ἐπὶ τοσοῦτον δουλοῦται παρὰ τοῖς ἐχθροῖς, ὥστε καὶ φόρον ἀεὶ αὐτὴν ἐπιτελεῖν, τε΄π]θσαμ τπὸς λαλπὸς δεσ['πταος. ἃ ἂν ἐκεῖνοι προστάττωσιν; προστάτουδι δὲ χρηστὸν οὐδέν. καὶ τάχα καθ’ ἔχαστον ὦν πταίει ἐνθάδε, φόρον τινὰ τελεῖ τῷ Ναβουχοδονόσορ, ὅς ἐρμηνεύεται Ἐγκαθισμὸς καὶ ἐπίγνωσις συνοχῆς· οὐ μόνῶ δὲ τῷ Ναβουχοδονόσορ, ἀλλὰ καὶ τοῖς σατράπαις αὐτοῦ.

10Fr. 10 (Ağıtlar 1, 2). Alef ile başlayan ilk ağıtta lafzı koruyabildik. Peki, burada ne denebilir? Çünkü bir şehrin gece ağladığı, gözyaşlarının yanaklarında durduğu söyleniyor. Meğer ki biri, şehir adını taşıyanların, yani haraç ödeyenlerin, nasıl bir barış ve hürriyetten ne büyük bir kölelik ve aşağılanmaya düştüklerini hatırlayıp ağladıklarını söylesin. Öyleyse “gece” sözünü nasıl açıklayacağız? Belki şöyle: Bütün insanların ortak dinlenme vaktinde şehir halkı başına gelenleri hatırlıyor, dinlenirken ağlıyor, gözyaşları yanaklarından oluk oluk akıyordu. Ağlayışları en çok da, onca sevenlerinden bir tekinin bile kendilerini teselli etmemesi yüzünden şiddetleniyor, gözyaşları daha da çoğalıyordu; çünkü onu seven herkes dostluğu bozmuş, düşmanlığa dönmüştü. O hâlde lafza göre, eskiden onu sevenlerden hiçbirinin teselli edici çıkmadığı bu kimseler kimlerdir? Belki Yahudiye'nin öbür şehirleri; onlar başşehri seviyorlardı, belki bu yüzden sıkıntı anında onu teselli edemediler.

Ve biraz sonra: Bu kadarı lafzî anlam içindir. Logos'a gelince, daha önce söylendiği gibi, psykhē kendi yurdundan düşüp karışıklık içine girince ağladığı söylenebilir; onun hâli, Rabbimizin kutlu sayılan ağlayışla ağlayanlara vaat ettiği sevinç ve neşe gülüşünün zıddıdır. Çünkü Rab “ne mutlu şimdi ağlayanlara, çünkü gülecekler” der. Eyüp'te de “Doğruların ağzını gülüşle dolduracak” denir. Belki atalardan birine de bu yüzden Gülüş denmiştir. Öyleyse Havari'nin “Biz bu çadırda bulunanlar ağırlık altında inliyoruz” sözüyle gösterdiği üzere inleyen kişi, vaat edilen neşeyi özleyerek son derece besleyici, psykhē'ye yararlı bir ağlayışla ağlar.

10

Klagel. Jerem. 1,2. Ἐπὶ μὲν τοῦ πρώτου Θρήνου, τοῦ ἀπὸ ἀπὸ τοῦ Ἄλφ ἀρξαμένου, τὴν λέξιν λέξιν σῶσαι δελυνήμεθα. ἐπὶ δὲ τούτου τί ἄν τις εἴποι, λεγομένης πόλεως κεκλαυκέναι ἐν βυκτί, ὤστε τὰ δάχρυα εἶποι, λεγομένης πόλεως κεκλαυκέναι ἐν νυχτί, ὥστε τὰ δάκρυα ἔἶναι ἐπὶ τῶν σιαγόνων αὐτῆ; εἰ μὴ ἄρα τοὺς τις ἐρεῖ πόλιν ὀνομαξομένους, τοῦς καὶ φόρον τελοῦντας, κεκλαυκέναι ὐπομνησθέντας ἐξ οἴας εἰρήνης κὶ ἐλευθεράς εἰς ὅσην δουλείαν καὶ ταπείνωσιν ἐληλύθασιν. πῶς οὖν διηγησόμεθα καὶ τὸ ἐν νυκτόι, ἤ στι ἐν τῷκαιρ καιρῷ τῆς κοινῆς ἁπάντων ἀνθρώπων ἀναπαύσεως ἡ πόλις ὐπομιμνῃσκομένη ἀναπαυόμενοι ἔκλαιον, καὶ ἔκλαιον κρουνηδ[ον τῶν δακρύων καταρρεόντων ἐπὶ τῶν σιαγόνων αὐτῶν; ἐπετείνετο δὲ μάλιστα αὐτῖς ὁ καλυθμὸς καὶ ἐπέρρει τὰ δάκρυα, οὐχ ὑχάρχοντος κἄν ἑνὸς παραμυθουμένου αὐτοὺς ἀπὸ τοσούτων ἀγαπώτων, παντός τε τοῦ φιλοῦντος ἀθετοῦντος τὴν φιλίαν τὴν πρὸς αὐτὴν καὶ μεταβεβληκότος εἰς ἔχθραν. τίνες οὖν, ὡς πρὸς τὴν λέξιν, οἱ ἀγαπῶντες αὐτὴν πρότερον, ἀφ' ὧν οὐδεὶς ὐπῆρχεν παραμθυησόμενος αὐτήν; τάχα αἱ λοιπαὶ τῆς Ἰουδαίας πόλεις, διὰ τοῦτο δὲ ἴσως ἀγαπῶσαι τὴν μητρόπολιν, ἐν καιρῷ περιστάσεως οὐ παρεκάλουν. Καὶ μετ' ὀλίγα· Ταῦτα μὲν οὖν πρὸς τὸ ῥητόν. ἐὰν ὁ λόγος, ὡς ἐν τοῖς πρὸ κλαίειν λέγοιτο, ἐκπεσοῦσα τῆς οἰκείας χώρας ἐν Συγχύσει γενομένη, καὶ κατάστασιν ἔχειν ἐναντίαν τῷ γελᾶν γέλωτα τὸν ἀπὸ χαρᾶς καὶ ἱλαρότητος, ὅν ὁ κόριος ἡμῶν ἐπαγγέλλεται ὑπάρξειν τοῖς τὸν μακαριζόμενον κλαυθμὸν κλαύσασι φάσκων· »μακάριοι οἱ κλαίοντες νῦν, ὅτι γελάσονται«. καὶ ἐν τῷ Ἰὼβ δὲ »ἀληθινῶν« φησὶ »στόμα ἐμπλήσει γέλωτος«. τάχα δὲ διὰ τοῦτο καὶ εἷς τῶν πατριάρχων Γέλως λέγεται. ὁ τοίνυν στενάζων διὰ τοῦτο καὶ εἷς τῶν πατριάρχων Γέλως ἀπόστολος δεσήλωκεν εἰπών· »καὶ γὰρ οἱ ὄντες ἐν τῷ σκήνει στενάζομεν βαρούμενοι«, τὸν ἐν ἐπαγγελίᾳ γὰρ οἱ ὄντες ἐν τῷ σκήνει στενάἱλαρότητα, κλαυθμὸν κλαίει τροφιμώτατον καὶ ὠφελοῦντα τὴν ψυχήν.

11Fr. 11 (Ağıtlar 1, 2). Bize kalırsa “sevmek” (agapan) daha tanrısal ve deyim yerindeyse ruhanîdir; “dost olmak” (philein) ise bedensel ve daha insanîdir. Kötü olan hiç kimse gerçekten sevemeyeceğine göre, şuna belki dikkat etmek gerekir: Daha üstünler için “onu sevenlerin hiçbiri teselli etmiyor”, daha aşağılar için ise “bütün dostları ona ihanet etti, düşmanı oldular” der. Çünkü daha aşağıda olanlar hem ona ihanet ettiler hem de düşman kesildiler; üstün olanlar ise yalnızca teselli etmediler.

11

Klagel. Jerem. 1, 2. Oἰόμεθα δὲ τὸ μὲν ἀγαπᾶν θειότερον εἶναι καί, ἵν' οὕτως εἴπω, πνευματικόν, τὂ δὲ φιλεῖν σωματικὸν καὶ ἐνθρωπικώτερον. τάχα δέ, οὐδενὸς φαύλου ἀγαπῶντος, παρατηρητέον ὅτι περὶ μὲν τῶν κρειττόνων φησί· οὐχ ὑπάρχει παρακαλῶν αὐτὴν ἀπὸ πάντων τῶν ἀγαπώντων αὐτήν, περὶ δὲ τῶν ἐλαττόνων· πάντες οἱ φιλοῦντες αὐτὴν ἠθέτησαν αὐτήν, ἐγένοντο αὐτῇ εἰς ἐχθρούς. οἱ μὲν γὰρ ὑποδεέστεροι καὶ ἠθέτησαν αὐτὴν καὶ ἐγένοντο αὐτῇ ἐχθροί· οἱ δὲ κρείττονες μόνον οὐ παρεκάλεσαν.

12Fr. 12 (Ağıtlar 1, 3). Lafzî anlam şöyle olsa gerek: Yahudiye kendi yerini bırakıp gitti; bunun sebebi aşağılanışıdır. Günah işleyerek alçalmış, dine bağlı olduğu günlerdeki yüceliğini ve ayakta duruşunu terk etmişti. Bir sebep de büyük köleliğidir; çünkü duygularına boyun eğerek kul olmuştu. Milletler arasına göçürülüp oraya yerleşti, ama orada huzur bulamadı; bütün düşmanları onu kovalayıp yakaladılar, ona galip geldiler. Onu ezen milletlerin arasında kalakaldı.

12

Klagel. Jerem. 1, 3. πρὸς μὲν τὸ ῥητὸν τοιοῦτος ἂν εἴη ὁ νοῦς· τὸν ἴδιον τόπον ἡ Ἰουδαὶα ἤμειψεν, αἰτίων τούτων γενομένων αὐτῇ τῆς ταπεινώσεως αὐτῆς (ἣν τεταπείνωνται ἁμαρτοῦσα καὶ τὸ ἀνάστημα καὶ τὸ ἐγηγερμένον, ὃ πρότερον εἶχεν ἐν θεοσεβείᾳ ὑπάρχουσα, καταλιποῦσα), ἔτι δὲ καὶ τῆς πολλῆς δουλείας αὐτῆς, ἣν δεδούλωτο ὑποτεταγμένη τοῖς πάθεσιν. μετοικισθεῖσα δὲ ἐν ἔθνασιν ἱδρύνθη, ἔνθα εὑρεῖν ἀνάπαυσιν οὐ δεδύνηται, πάντων τῶν ἐχθρῶν καταδιωκόντων αὐτὴν καὶ καταλαβόντων καὶ κατακεκρατηκότων, αὐτῆς γενομένης παρὰ τοῖς ἔθνεσιν οἳ ἔθλιβον αὐτήν.

13Fr. 13 (Ağıtlar 1, 4). Lafzî anlam şudur: Kanun “Bütün erkeklerin yılda üç kez Rab Tanrın'ın önüne çıkacak” dediği için, Süleyman'ın zamanında Siyon'da tapınak yapılalı beri halk bu buyruğu yerine getirmek için koşardı. Yahudiye şehirleri Yeruşalim'in çevresinde bulunduğundan Siyon'a her yandan yollar çıkardı. Peygamber işte bu yolların esaret yüzünden yas tuttuğunu, kederli ve bomboş kaldığını söylüyor; oysa bir zamanlar Yahudiler dört bir yandan bayram için Siyon dağına koşarken yollarda büyük bir sevinç ve neşe olurdu. Siyon'da her yöne açılan, yapılmış birçok kapı vardı; metin bunların hepsinin yok edildiğini söyler. Kâhinler de artık görevlerini yerine getiremiyordu: Ya esir düşmüşlerdi ya da onlara gelip kâhinlik hizmeti isteyen kimse kalmamıştı. “Siyon'un kızları da sürükleniyor” der; besbelli ki galip gelen düşmanlar tarafından.

13

Klagel. Jerem. 1,4. Ὁ πρὸς τὸ ῥητὸν νοῦς οὗτός ἐστιν. τοῦ νόμου λέγοντος.. »τρὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ ὀφθήσεται πᾶν ἀρσενικόν σου ἐνώπιον κυρίου τοῦ θεοῦ σου«, ἔσπευδον οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ, μετὰ τὸ οἰκοδομηθῆναι τὸν ναὸν ἐν Σιὼν ἀπὸ τοῦ χρόνου Σολομῶντος, ἐπιτελεῖν τὸ προστεταγμένον. καὶ κύκλῳ τῆς Ἱερουσαλὴμ τυγχανουσῶν τῶν πόλεων τῆς Ἰουδαίας, πάντοθεν ὁδοὶ ἦσαν φέρουσαι ἐπὶ τὴν Σιών. ταύτας οὖν ὁ προφήτης διὰ τὴν αἰχμαλωσίαν ⟨φησὶ⟩ πενθεῖν σκυθρωπαζούσας καὶ ἐν πάσῃ ἐρημίᾳ ὑπαρχούσας ˜† καὶ ἐν ἐκείνοις τοῖς καιροῖς, ὅτε πολλὴ εὐφροσύνη καὶ ἱλαρότης ἦν ἐν αὐτοῖς, σπευδόντων ἐπὶ ἑορτὴν τῶν ἁπανταχόθεν Ἰουδαίων ἐπὶ τὸ Σιὼν ὅρος. πολλῶν δὲ οὐσῶν τῶν πυλῶν τῶν οἰκοδομηθεισῶν ἐν Σιὼν ἐκ πάντων τῶν κλιμάτων, φησὶν ὁ λόγος πάσας ἠσανίσθαι, καὶ τοὺς ἱερεῖς ἄλλας ἡμμέρας οὐ δυναμένους ἐπιτελεῖν, ἢτοι τῷ ᾐχμαλωτίσθαι ἢ τῷ μηδένα εἶναι τὸν προσιόντα αὐτοῖς καὶ τὰς λειτουργίας τὰς ἱερατικὰς ἀπαιτοῦντα. ἀλλὰ καὶ αἱ παρθένοι, φησί, τῆς Σιὼν ἀγόμεναί εἰσι, δῆλον δὲ ὅτι ὑπὸ τῶν κεκρατηκότων πολεμίων.

14Fr. 14 (Ağıtlar 1, 4). Mana bakımından: Gözetleyen ve temaşa eden yeti Siyon diye anıldığına göre, sırlara, tabiata, ahlâka ve belki mantığa dair çeşitli öğretilerin önümüzdeki konuları kavramaya ve seyretmeye götüren birçok yolu vardır. Biri bunlarda alıştırmayı bırakıp karışıklığa düşerse, bütün bu yollar üzerinde yürünmediği için yas tutar. Sözü edilen yollar, üzerinde yürünüp incelendiğinde, deyim yerindeyse adım adım geçildiğinde bayram yeridir; ıssız kaldıklarında, araştırılmaz ve baştan başa katedilmez olduklarında ise yas tutarlar, çünkü üzerlerinde yürüyenler düşmüş, duyguların esiri olarak daha kötü şeylere sürüklenmişlerdir.

14

Klagel. Jerem. 1, 4. Πρὸς δὲ διάνοιαν· τῆς σκοπευτικῆς καὶ θεωρητικῆς δυνάμεως Σιὼν καλουμένης πολλαὶ ὁδοί εἰσι τῶν ποικίλων δογμάτων, μυστικῶν τε καὶ φυσικῶν καὶ ἠθικῶν, τάχα δὲ καὶ λογικῶν, αἱ φέρουσαι ἐπὶ τὴν κατανόησιν καὶ θέαν τῶν προκειμένων. ἐπὰν οὖν τις τὸ τούτων ἀσκητικὸν ἀπολέσας συγχυθῇ, πᾶσαι αὗται αἱ ὁδοὶ πενθοῦσιν οὐκ ὁδευόμεναι, πανηγύρεως μὲν ὑπαρχούσης ταῖς προειρημέναις ὁδοῖς, ὅτε ὁδευονται ἐξεταζόμεναι καί, ἵν᾿ οὕτως εἴπω, διαβαινόμεναι· πενθοῦσι δὲ ὅτε ἐρημοῦνται, οὐκ ἐρευνώμεναι οὐδὲ διεξοδευόμεναι διὰ τὸ ἀποπεπτωκέναι τοὺς ὁδεύοντας καὶ αἰχμαλωτισθέντας ὑπὸ τῶν παθῶν περιεσπάσθαι περὶ τὰ χείρονα.

15Fr. 15 (Ağıtlar 1, 4). Hiçbir tatlılığı kalmayan Siyon, kendi içinde acılıkla yaşar; burada “acılanmış” sözünü bir tür öfke olarak anlamamak gerekir.

15

Klagel. Jerem. 1, 4. Ἡ Σιὼν γλυκὺ μηδαμῶς ἔχουσά τι, ἐν πικρίᾳ διάγει καθ᾿ ἑαντήν οὐ ληπτέον γὰρ τὸ πικραινομένη νῦν ἐπί τινος εἴδους ὀργῆς.

16Fr. 16 (Ağıtlar 1, 5). Lafzın açık anlamı aşağı yukarı şudur: Esaret zamanlarından önce de birileri Yahudiye topraklarını sıkıştırıyor ya da sıkıştırmak istiyordu; ama Yahudiler kendilerini yardıma layık gösterdikleri sürece Tanrı onları koruduğu için bunlar galip gelemiyordu. İsrailoğulları günah işleyip peygamberleri dinlemedikleri gibi onları öldürmeye de başlayınca, kendilerini sıkıştıranların eline teslim edildiler; öyle ki düşmanları baş oldu, yani Symmakhos'un çevirdiği gibi yönetici oldu. Düşmanlar ise, sıkıştıranlardan kavramca ya da gerçekten ayrı olarak, belki başka kimselerdi. Günahları yüzünden terk edilenler sıkıştıranların eline düşerken bunlar bolluk içindeydi. Çünkü Rab kanunu çiğneyenleri, kötülüklerinin çokluğu yüzünden alçaltmış, bunu öyle bir dereceye vardırmıştı ki küçük çocuklarına bile merhamet edilmedi, onlar da onları sıkıştıran herkesin önünde sürülerek esarete gittiler.

16

Klagel. Jerem. 1, 5. Ἡ τῆς λέξεως σαφήνεια τοιαύτη τίς έστιν. ἔθλιβον τὴν Ἰουδαίαν χώραν ἢ θλίβειν γε ἤθελόν τινες πρὸ τῶν τῆς αἰχμαλωσίας χρόνων, ἀλλ’ οὐκ ἐκράτουν ὑπερασπίζοντος τοῦ θεοῦ τῶν Ἰουδαίων. ὅτε παρεῖχον ἑαυτοὺς ἐκεῖνοι βοηθείας ἀξίους. ὅτε δὲ ἥμαρτον καὶ Πρὸς τῷ μὴ ἀκούειν τῶν προφητῶν ἔτι καὶ ἀνῄρουν αὐτοὺς οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ, τότε παρεδόθησαν τοῖς θλίβουσιν ὑποχείριοι, ὥστε τοὺς ἐχθροὺς αὐτῶν γενέσθαι κεφαλήν, τουτέστιν, ὡς Σύμμαχος ἡρμήνευσεν, ἄρχοντας. ἕτεροι δὲ τάχα παρὰ τοὺς θλίβοντας οἱ ἐχθροὶ ὄντες ἤτοι τῇ ἐπινοίᾳ ἢ καὶ τῇ ὑποστάσει, έν εὐθηνίᾳ ἐτύγχανον, ὑποχειρίων τοῖς θλίβουσι γενομένων τῶν διὰ τὰ ἁμαρτήματα ἐγκαταλελειμμένων, τοῦ κυρίου ταπεινώσαντος διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀσεβημάτων τοὺς παρανενομηκότας καὶ ἐπὶ τοσοῦτόν γε τοῦτο ποιήσαντος, ὡς μηδὲ τοῖς νηπίοις αὐτῶν ἔλεον καταλειφθῆναι, ἀλλὰ πορευθῆναι αὐτὰ ἐν αἰχμαλωσίᾳ ἐλαυνόμενα ὑπὸ παντὸς τοῦ θλίβοντος.

17Fr. 17 (Ağıtlar 1, 5). Onlar başa geçtiler ve sevindiler; çünkü kutsal sözlerde kendisiyle yaptıkları ahitleri tutmayanları Rab, kötülüklerinin çokluğu yüzünden alçalmaya teslim etmişti.

17

Klagel. Jerem. 1, 5. Ἀρξάντων τε καὶ εὐφρανθέντων τῷ τὸν κύριον διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀσεβημάτων εἰς ταπείνωσιν παραδεδωκέναι τοὺς τὰς ἐν τοῖς ἁγίοις λογίοις συνθήκας πρὸς αὐτὸν οὐ τετηρηκότας.

18Fr. 18 (Ağıtlar 1, 6). Lafzı elimizden geldiğince açıklamalı, Siyon kızının kim olduğunu, güzelliğinin neden ibaret bulunduğunu, Siyon kızının yöneticilerinin otlak bulamayan koçlar gibi yoksun kaldıkları otlağın ne olduğunu ve bunların nasıl güçsüzce kovalayanın önünden gittiklerini araştırmalıyız. Bize göre Siyon dağı, onda bulunan cemaatin, yani Siyon kızı diye anılanın anasıdır. Siyon kızının güzelliği ise giysilerindeki servettir; bu servet yağma vaktinde düşmanlar tarafından alınmış, süsü olduğu kimselerden “çıkmıştır”, yani götürülmüştür (“çıktı” diyerek bunu daha çarpıcı biçimde ifade etmiştir). Cemaatin önderleri ise, düşmanlar üstlerine çullanıp esir ettiği için alışık oldukları şeylerden yoksun kalmış, yiyecek bulamayan koçlara benzemişlerdir. Beslenmemiş koçlar sürülürken kovalayanların zoruna boyun eğerek nasıl güçsüzce yürürlerse, yöneticiler de esir düşüp kendilerini esir edenlerin ülkesine götürülürken kovalayanın gözü önünde güçsüzce yürüyorlardı.

18

Klagel. Jerem. 1, 6. Τὰ τῆς λέζεως ὅση δύναμις ἡμῖν σαφηνιστέον, ἐξετάζουσι τις ἡ θυγάτηρ Σιών, καὶ ἐν τίνι ἔχουσα τὴν εὐπρέπειαν, τίς τε ἡ νομή, ἣν οὐκ ἔχουσίν οἱ ἄρχοντες τῆς θυγατρὸς Σιὼν δίκην κριῶν ἀπορούντων βοσκήσεως· καὶ πῶς οὑτοι ἐστερημένοι ἰσχύος πορεύονται κατὰ πρόσωπον τοῦ διώκοντος. ἡγούμεθα δὲ τὸ μὲν ὄρος Σιὼν εἶναι μητέρα τῆς ἐν αὐτῇ συναγωrῆς θυγατρὸς χρηματιζούσης τῆς Σιών, τὴν δὲ εὐπρέπειαν τῆς θυγατρὸς Σιὼν τὴν κτῆσιν τὴν ἐν πέπλοις αὐτῆς, ἥτις κτῆσις ἐν τῷ καιρῷ τῆς προνομῆς ληφθεῖσα ὑπὸ τῶν πολεμίων ἐξῆλθεν ἀπὸ τούτων, ὡν κόσμος ἦν, τουτέστι ἐξεκομίσθη τοῦτο γὰρ ἐμφατικώτερον τῷ ἐξῆλθεν ὠνόμασε), τοὺς δὲ ἡγουμένους τῆς συναγωγῆς, διὰ τὸ ἐπικεῖσθαι τοὺς πολεμίους καὶ αἰχμαλωτίζειν, ἀποροῦντας τῶν συνήθων ὡμοιῶσθαι κριοῖς οὐχ εὑρίσκουσι τροφήν. ὥσπερ μέντοιγε κριοὶ ἐλαυνόμενοι μὴ τραφέντες ἀσθενῶς πορεύονται, τῇ ἀνάγκῃ τῶν ἐπιδιωκόντων εἴκοντες, οὕτω δὲ καὶ οἱ ἄρχοντες αἰχμάλωτοι γενόμενοι, ἀπαγόμενοι εἰς τὴν χώραν τῶν αἰχμαλωτισάντων, ἐπορεύοντο οὐκ ἐν ἰσχύϊ κατ’ ὄψιν τοῦ διώκοντος.

19Fr. 19 (Ağıtlar 1, 6). Mana bakımından ise böyle bir psykhē Siyon'un kızıdır. Adil psykhē adaletin kızı, bilge psykhē bilgeliğin çocuğu nasıl sayılırsa, Siyon da gözetleme kulesi anlamına geldiği için, gözetleyen ve temaşa yoluyla konuları baştan sona dolaşan psykhē de Siyon'un kızı diye anılabilir. Onun güzelliğini ve itibarını, hakikatin bilgelikle temaşa edilmiş kutsal öğretilerinin zenginliğinden başka ne saymak doğru olur? Öyleyse biri bu güzelliği ve itibarı kazandıktan sonra onları bir arada tutmayı ve tanrısal zenginliği artırmayı ihmal ederse, o zamana dek psykhē'nin süsü olan şeyler akıp gider, ondan çıkar. Yöneticiler ise Logos'a öncülük etmiş, sözü edilen güzelliği kazanmaya elden tutarak götürmüş olanlardır; koyun sürüsünün başında gidip otlak bulamayan koçlar gibi, kendilerini de koyunlarını da, deyim yerindeyse, semirtebilecek şeylere dikkat etmeyi bıraktıkları için onlar da kıtlığa düşerler. Bu yüzden güçten düşüp hasmımız olan İblis'in, yani kovalayanın eline geçerler ve onun önünde, nereye götürmek isterse oraya sürülerek yürürler. Ama adı geçen Siyon kızı kendi güzelliğine ve yakışığına özen gösterir, itibarını korumaya dikkat ederse, Asur kralını küçümser, onunla alay eder. Nitekim bunu İşaya'dan öğrendik: “Bakire Siyon kızı seni hor gördü, seninle alay etti.”

19

Klagel. Jerem. 1, 6. Πρὸς δὲ διάνοιαν ἡ τοιάδε ψυχὴ θυγάτηρ ἐστὶ Σιών· οἷόν ὡς θυγάτηρ δικαιοσύνης ἡ δικαία καὶ τέκνον σοφίας ἡ σοφή , οὕτω δὲ ἐπεὶ Σιών ἐστι τὸ Σκοπευτήριον) ἡ σκοπευτικὴ καὶ θεωρητικῶς διεξοδικὴ θυγάτηρ Σιὼν ἂν λέγοιτο. εὐπρέπειαν δὲ αὐτῆς καὶ ἀξίωμα τί ἂν ἄλλο δεόντως νομισαίμην ἢ τὸν πλοῦτον τῶν τῆς ἀληθείας μετὰ σοφίας τεθεωρημένων ἁγίων δογμάτων; ἐπὰν οὖν ἀμελήσῃ τις, μετὰ τὸ κτήσασθαι εὐπρἐπειαν καὶ ἀξίωμα, τῆς τε τούτων συνοχῆς καὶ τῆς τοῦ πλούτου τοῦ θείου αὐξήσεως, ἀπορρεῖ καὶ ἐξέρχεται τὰ τέως κόσμος αὐτῆς τυγχάνοντα. ἄρχοντες δὲ οἱ ἡγησάμενοι τοῦ λόγου καὶ χειραγωγήσαντες ἐπὶ τὴν κτῆσιν τῆς προειρημένης εὐπρεπείας, δίκην κριῶν, τῶν ἡγησαμένων, τῆς τῶν προβάτων ποίμνης οὐχ εὑρισκόντων νομήν, ἐν σπάνει κατέστησαν καὶ αὐτοί, ἀνέντες τὴν προσοχὴν τῶν δυναμένων αὐτούς τε καὶ τὰ πρόβατα, ἴν οὕτως εἴπω, πιᾶναι. διὰ τοῦτο ἀσθενήσαντες, καταληφθέντες ὑπὸ τοῦ διώκοντος, ὅστις ἐστὶν ὁ ἀντίδικος ἡμῶν διάβολε, ἔμπροσθεν αὐτοῦ πορεύονται ἐλαυνόμενοι ὅπῃ ἐκεῖνος ἄγειν ἐθέλει. ἐὰν μέντοιγε ἡ προειρημένη θυγάτηρ Σιὼν ἐπιμέλειαν ποιήσηται τοῦ κάλλους αὐτῆς καὶ τῆς εὐπρεπείας αὐτῆς καὶ πρόνοιαν τοῦ φρουρεῖσθαι τὸ ἀξίωμα, φαυλίζει καὶ μυκτηρίζει τὸν τῶν Ἀσσυρίων βασιλἐα, ὡς ἀπὸ τοῦ Ἡσαΐου μεμαθήκαμεν λέγοντος· »ἐφαύλισέ σε καὶ ἐμυκτήρισέ σε παρθένος θυγάτηρ Σιών«.

20Fr. 20 (Ağıtlar 1, 7). Çünkü kişi bu acıları çekerken hatırladığı şey şimdiki zaman değil, geçmiştir.

Ve biraz sonra: Burada bu tür güçlüklerle karşılaştık. Geçmişteki alçalmasının ve reddedilişlerinin hatırlanmasını, halkının sıkıştıranın eline düşmesini ve söylenen öteki olayları araştırırken şunu düşünüyoruz: Gerçek anlamda alçalma günahtan, tıpkı yükselmenin doğru fiilden başka bir şey olmaması gibi, başka bir şey olmasa gerek; reddediliş de kötü fiilin dışında hiçbir şeyin eseri değildir. Çünkü kötü fiil insanı Tanrı'dan ve tabiatça en güzel olan her şeyden uzaklaştırmaya yeter. Dolayısıyla Yeruşalim, yani orada oturanlar, sarhoş ve kendinden geçmiş bir hâlde günah yüzünden alçalırken sürçmelerinden haz almadı; ama halkı sıkıştıranın eline düşüp, kimse ona yardım etmez olup karşılıkları gelince, çektiklerinin sebebini hatırladı ve halkının düşmesinin, kendisinin de yardımsız kalmasının sebebinin bunlar olduğunu kavradı.

Ve biraz sonra: Yeruşalim böyle bir psykhē ise, onun halkının ne olduğunu araştırmak gerekir. Bu halk sıkıştıranın eline düştüğünde, yardım eden olmadığı için psykhē alçalma günlerini, uğradığı reddedilişleri ve eski günlerden beri sahip olduğu özlediği şeyleri hatırlar. Bilgili psykhē'deki temaşa edilen hakikatlerin Yeruşalim'in halkı olup olmadığına bak; psykhē dikkatsizlik ve ihmal içine düşünce bu halk, sıkıştıran herkesin darbesiyle yere yıkılır. Çünkü ihmalkârların öğretileri akıp gider; daha iyi şeyleri ihmal edenin içinde yer tutan günahlar onları sıkıştırıp dışarı çıkarır, onlar da Logos'tan gelecek yardımdan hiç yararlanamaz.

20

Klagel. Jerem. 1, 7. Ο γὰρ μιμνῃσκόμενος ἐν τῷ τάδε τινὰ πάσχειν οὐ τοῦ ἐνεστηκότος μιμνῃσκεται, ἀλλὰ τοῦ παρεληλυθότος. Καὶ μετ’ ὀλίγα· Τοιαῦτα διαπορήσαντες έν τῷ τόπῳ καὶ ζητοῦντες ὑπόμνησιν παρεληλυθυίας ταπεινώσεως αὐτῆς καὶ ἀπωσμῶν αὐτῆς, διὰ τὸ πεπτωκέναι τὸν λαὸν αὐτῆς εἰς χεῖρας θλίβοντος καὶ τὰ ἐπιφερόμενα αὐτῇ συμβεβηκέναι, ἐπισκοποῦμεν μὴ ἄρα ἡ κυρίως ταπείνωσις οὐκ ἄλλη τίς έστιν τῆς ἁμαρτίας, ὥσπερ ὕψωσις ἡ κατόρθωσις, καὶ ἀπωσμὸς οὐδενὸς ἐνεργοῦντος γίνεται ἢ τῆς μοχθηρᾶς πράξεως · ἱκανὴ γὰρ αὕτη ἀπώσασθαι ἀπὸ θεοῦ καὶ παντὸς τοῦ κατὰ φύσιν καλλίστου. ὅτε τοίνυν μεθύουσα ἡ Ἱερουσαλήμ, τουτέστιν οἱ κατοικοῦντες αὐτήν, καὶ ἐξεστηκυῖα ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας ἐταπεινοῦτο, οὐκ ἐφήσθη τοῖς πταίσμασιν· ὅτε δὲ αἱ ἀνταποδόσεις αὐτῆς ἐληλύθασι διὰ τοῦ τὸν λαὸν αὐτῆς πεπτωκέναι εἰς χεῖρας τοῦ θλίβοντος, οὐδενὸς αὐτῇ βοηθοῦντος, τότε ὑπεμνήσθη τῶν δι’ ἃ ἔπασχεν, αἵτια ἐκεῖνα καταλαμβάνουσα εἶναι τοῦ τε πεπτωκέναι τὸν λαὸν αὐτῆς καὶ τοῦ ἀβοήθητον αὐτὴν καταλελεῖφθαι. Καὶ μετ’ ὀλίγα· Ἐὰν δὲ ἡ τοιάδε ψυχὴ ᾐ ἡ Ἱερουσαλήμ, ἄξιον ζητῆσαι τὸν λαὸν αὐτῆς, οὗ πίπτοντος εἰς χεῖρας θλίβοντος, τῷ μὴ ὑπάρχειν βοηθόν, αὐτὴ μιμνῄσκεται τῶν τῆς ταπεινώσεως αὐτῆς ἡμερῶν, ἔτι δὲ καὶ τῶν ἰδίων οὓς ἀπώσθη ἀπωσμῶν, πρὸς τούτοις καὶ ἐπιθυμημάτων αὐτῆς ὅσα ἦν ἐξ ἀρχαίων ἡμερῶν. ὅρα δὲ εἰ μὴ τὰ ἐν τῇ ἐπιστημονικῇ ψυχῇ θεωρήματα ὁ λαός ἐστι τῆς Ἱερουσαλήμ, ὅστις παρὰ τὸ ἐν ἀπροσεξίᾳ καὶ ἀμελείᾳ γεγονέναι τὴν ψυχὴν πίπτει καταβαλλόμενος ὑπὸ παντὸς τοῦ θλίβοντος. ἀπορρεῖ γὰρ τὰ δόγματα τῶν ἀμελούντων , ἐκθλιβόμενα ὑπὸ τῶν χώραν ἰσχόντων ἁμαρτημάτων παρὰ τῷ τῶν κρειττόνων ἀμελοῦντι , οὐδαμῶς ἴσχοντα τὴν ἐκ λόγου βοήθειαν.

21Fr. 21 (Ağıtlar 1, 8). Lafzın anlamı şudur: Yeruşalim günah işlediği için öyle bir sarsıntıya ve kargaşaya düştü ki, eskiden onu yüceltenlerin hepsi fikir değiştirip bu şehri, çirkin hâlini görünce hor gördüler. Şehir ise günahları yüzünden çektikleri için, sarsıntıya ve bir zamanlar onu yüceltenlerin hakaretine maruz kalarak inliyor, artık günahlarda daha ileri gitmiyor, onları azaltarak geri çekiliyor.

Ve biraz sonra: Yeruşalim, becerikli, keskin görüşlü ve “her anlayışı aşan” Tanrı barışını kavrayan böyle bir psykhē'ye denirse, onun birçok sebeple günah işleyebileceği için, güzel şeylerden yüz çevirip daha kötü şeylere düşerek sarsıntıya uğradığı anlatılıyor demektir. Aretē'den düşüp kötülükle birlikte yaşayan her kişi için de sarsıntıda bulunduğu haklı olarak söylenir.

21

Klagel. Jerem. 1, 8. Ὁ τῆς λέξεως νοῦς τοιοῦτός ἐστιν. ἐπεὶ ἁμαρτίαν ἥμαρτεν Ἰερουσαλήμ, ἐνσάλῳ γεγένηται καὶ ταραχῇ ἐπὶ τοσοῦτον, ὡς πάντας τοὺς πρότερον δοξάζοντας αὐτὴν μεταβαλόντας ἠτιμακέναι τὴν τοιαύτην πόλιν , θεασαμένους αὐτῆς τὴν ἀσχημοσύνην. αὐτὴ δὲ ἐφ’ οἷς πέπονθε διὰ τὰ ἁμαρτήματα, σάλω καὶ ἀτιμίᾳ τῇ ἀπὸ τῶν ποτε δοξαζόντων περιπεσοῦσα, στενάζουσα οὐκέτι εἰς τὸ ἐμπροσθὲν ἐλήλυθε τῶν ἁμαρτημάτων, ἀλλὰ μειώσασα αὐτὰ ὀπίσω ἀνακεχώρηκεν. Καὶ μετ’ ὀλίγα· Ἐὰν δὲ Ἱερουσαλὴμ ἡ τοιάδε ψυχὴ λέrηται, ἐντρεχής τις καὶ διορατικὴ καὶ τῆς τοῦ θεοῦ εἰρήνης τῆς ὑπερεχούσης πάντα ωνοῦν< κατανοητική, ἐπεὶ δυνατὸν παρὰ πολλὰς αἰτίας ταύτην ἁμαρτεῖν, δηλοῦται τὸ εἰς σάλον αὐτὴν μεταπεπτωκέναι ἐποστᾶσαν τῶν καλῶν καὶ ἐν τοῖς χείροσι γεγενημένην. πᾶς δὲ ὁ τῆς ἀρετῆς ἐκπεσὼν καὶ τῇ κακίᾳ συμβιοὺς ἐν σάλῳ τυγχάνειν ὑγιῶς λέγεται.

22Fr. 22 (Ağıtlar 1, 8). Yeruşalim'in günahlarının durduğunu gösterir: Artık sürçmelerinde “ileriye uzanmıyor”, günahların içinde kalmıyor, kendi iyiliği için geriye dönüyor.

22

Klagel. Jerem. 1, 8. Δηλοῖ τὴν ἀνακοπὴν τῶν ἁμαρτημάτων τῆς Ἱερουσαλήμ, οὐκέτι τοῖς ἕμπροσθεν ἐπεκτεινομένης< τῶν πταισμάτων οὐδὲ ἐν τῇ τῶν ἁμαρτημάτων γινομένης, ἀλλ’ ἀποστρεφομένης εἰς τὰ ὀπίσω ἐπὶ τῶ ἰδίω καλῶ.

23Fr. 23 (Ağıtlar 1, 9). Bedensel anlatıma göre Yeruşalim hakkında burada söylenen şudur: Yeruşalim'in kirliliği bir engeldir. Neyin engeli olduğunu peygamber düşünmeyi bize bırakmıştır. Belki kirliliğin onun yürüyüşünü engellediğini gösterir. Bir de bu kirlilik, Yeruşalim'in sonunu hatırlamadığını gösterir. Bunları gözü önünde tutan, günahları yüzünden başına ne geleceğini gören kimse günah işlemez. İşte bu kirlilik yüzünden ona bir engel vardır; sonunu hatırlamadığı için de vaktiyle Tanrı'nın ziyaretine layık olduğu sırada sahip olduğu hayranlık uyandıran büyük şeyler indirilip alçaltılmıştır, oysa eskiden bunlar çok yüksekti, her övgüden büyüktü. Bütün bunlardan sonra da, en büyük acıları çekeni teselli eden çıkmadı. Düşman yurdumun başına gelenlerle büyüklendiğine göre, ya Rab, bunu söyleyen benim alçalmamı gör.

Ve biraz sonra: Yüksek anlamın kurallarına göre, sebebi olmadığı bir kirliliğin bir kimsede bulunmasının mümkün olup olmadığı araştırılmalıdır. Ağıt'ın ilk düşüncelerine de bakalım. Böyle düşmüş bir psykhē mutlaka kirlilik içindedir ve bu kirlilik kutsal yolda yürümeye engel olur. Kutsal Musa ve ardılı Yeşu, kutsal yere ayak bastıklarında çarıklarını çıkarmaları için Tanrı'dan buyruk almışlardı, çünkü kutsal yerde ayaklara ölü deri giymek yaraşmazdı. Bunun gibi, engelsizce yürümek isteyen belki yalnız çarıklarını çıkarmakla kalmamalı, ayaklarına toprağın bulaştırdığı kirliliği de yıkamalıdır. Kurtarıcı'nın leğene su koyup öğrencilerinin ayaklarını yıkamasının ve sırrı henüz kavrayamadığı için ona engel olmak isteyen Petrus'a “Seni yıkamazsam benimle payın olmaz” ve “Yaptığımı şimdi bilmiyorsun, ama sonra anlayacaksın” demesinin de bunun sembolü olduğunu düşünüyoruz. O hâlde, psykhē'nin deyim yerindeyse ayaklarındaki kirlilik için İsa'ya yalvarmak gerekecek ki onu yıkasın, biz de onunla pay sahibi olabilelim. Çünkü kirlilik sürerse, sağlam Logos'a göre yolda, yani “Yol benim” diyen Kurtarıcı'da yürümemize engel olur.

23

Klagel. Jerem. 1, 9. Κατὰ μὲν τὴν σωματικὴν διήγησιν τὸ λεγόμενον περὶ τῆς Ἱερουσαλὴλ νῦν τοιοῦτόν ἐστιν. ἐμπόδιόν ἐστιν ἡ ἀκαθαρσία τῆς Ἰερουσαλήμ· τίνος δὲ ἐμπόδιον, ἡμῖν καταλέλοιπε νοεῖν ὁ προφήτης. τάχα οὐκ δηλοῖ ὂτι κωλυτική ἐστι τῆς πορείας αὐτῆς ὴ ἀκαθαρσία. ἀλλὰ καὶ τοιάδε τις οὖσα δηλοῖ ὄτι Ἱερυσαλήμ τῶν τῶν ἐσχάτων αὐτῆς οὐκ ἐμνημόνευσεν. ταῦτα δὲ ὁ ἔχων πρὸ ὀφθαλμῶν καὶ ὁρῶν τί διὰ τὰ ἁμαρτήματα ἀπαντήσεται, οὐχ ἁμαρτήσεται. διὰ ταύτην τοίνυν τὴν ἀκαθαρσίαν ἐμπόδιον αὐτῇ· καὶ διὰ τὸ μὴ μνημονεύειν αὐτὴν τῶν ἐσχάτων αὐτῆς, τὰ θαυμαστὰ αὐτῆς καὶ τὰ μεγάλα, ἅτινα εἶχεν ὅτε ἀξία τοῦ ἐπισκοπεῖσθαι ἐτύγχανε, κατεβίβασε καὶ εἰς ταπεινότητα ἤνεγκε, πρότερον ὑπέρογκα ὄντα καὶ μείζονα παντὸς ἐπαίνου. ἀλλὰ καὶ μετὰ ταῦτα πάντα οὐκ ἦν ὁ παραμυθούμενος τὴν τὰ μέγιστα τὴν τὰ μέγιστα αὐτῆς κατανόησον τὴν ἐμοῦ τοῦ λέγοντος ταπείνωσιν, κύριε, ἐπειδήπερ ὁ ἐχθρὸς ἐπὶ τοῖς γενομένοις τῇ πατρίδι μου μεγαλύνεται. Καὶ μετ΄ ὀλίγα· Ζητητέον μέντοι κατὰ τοὺς τῆς ἀναγωγῆς νόμους εἰ δυνατὸν ἔν τινι τυγχάνειν ἀκαθαρσίαν οὐκ αἰτίῳ ταύτης ὅντι. ἴδωμεν δὲ καὶ τὰ πρῶτα νοήματα τοῦ Θρήνου. ἡ τοιάδε ψυχὴ ἐκπεσοῦσα πάντως καὶ ἐν ἀΚαθαρσίᾳ ἐστίν, ἥτις ἀκαθαρσία κωλύει τὴν ἁγίαν ὀδὸν ὁδεύειν. καὶ ὥσπερ τὰ ὑποδήματα κελεύεται ὑπὸ θεοῦ ὑπολύσασθαι ἁγίῳ τόπῳ ἐπιβαίνων ὁ ἱερὸς Μωσῆς καὶ ὁ διάδοχος αὐτοῦ Ἰησοῦς, οὐ καθήκοντος περικεῖσθαι νεκρὰν δορὰν έν ἱερῷ τόπῳ τοὺς πόδας, οὕτως εἰ μέλλοι τις ὁδεύειν ἀνεμποδίστως, τάχα οὐ μόνον ὑπολύσασθαι, ἀλλὰ καὶ ἀποπλύνασθαι ὀφείλει τὴν ἀκαθαρσίαν τὴν γενομένην ἀπὸ τοῦ χοῦ περὶ τοὺς πόδας. καὶ οἰόμεεθά γε τούτου σύμβολον εἶναι τὸ τὸν σωτῆρα βαλόντα ὕδωρ εἰς τὸν νιπτῆρα πεπλυκέναι τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν, λέγοντα τῷ μηδέπω συνιέντι τὸ μυστή- ριον καὶ διὰ τοῦτο κωλύοντι Πέτρῳ· »ἐὰν μὴ νίψω σε οὐκ ἔχεις μέρος μετ’ ἐμοῦ‘ «, καὶ »ὄ ἐγὼ ποιῶ, σὺ οὐκ οἶδας ἄρτι, γνώσῃ δὲ μετὰ ταῦτα«. οὐκοῦν δεήσει ⟨τας⟩ περὶ τούς, ἲν’ εἴπω, πόδας τῆς ψυχῆς ἀκαθαρσίαν καὶ] δεηθῆναι τοῦ Ἰησοῦ, ὃπως αὐτὴν ἀποπλύνῃ καὶ δυνηθῶμεν μέρος ἕχειν μετ’ αὐτοῦ. εἰ γὰρ παραμένοι αὒτη, ἐμπόδιόν ἐστι τὴν κατὰ τὸν ὑγιῆ λόγον ἡμᾶς βαδίζειν ὁδόν, τὸν σωτῆρα τὸν εἰπόντα· »ἐγώ εἰμι ἡ ὁδός«.

24Fr. 24 (Ağıtlar 1, 9). Sağlıklı olan, ya da hiç değilse böyle olmak isteyen psykhē'nin bunları yaptığı açıktır; o yalnız şimdiyi değil, yapılanların geleceğe ne getireceğini de önceden düşünür. Şu an iyi sayılan bir şeyin gelecekteki acısını önceden görürse, tatlı görüneni bir yana bırakıp tersini yapar ki sonradan kötü bir duruma düşmesin. Şimdiki durum yorucuysa ama sert görünenin ardından iyi umutlar geliyorsa, bazılarına korkunç görünebilecek bu zorluğa isteyerek kendini verir; çünkü bunlara katlanarak sert şeylerin ardından gelecek tatlı şeylere ulaşacaktır.

24

Klagel. Jerem. 1, 9. Δῆλον δὲ ὅτι ἡ μὲν ὑγιαίνουσα ψυχὴ ἢ κἂν τοιαύτη γε εἶναι βουλομένη ταῦτα πράττει, οὐ τοσοῦτον τὸ παρὸν μόνον σκοποῦσα, ὅσον προορωμένη τί καὶ εἰς τὰ μέλλοντα ἐκ τῶν ἐπιτελουμένων ἀπαντηθήσεται. καὶ ἐὰν μὲν χρηστοῦ τινος νομιζομένου ἐπὶ τοῦ παρόντος γίνεσθαι προθεωρῇ τὸ ἐν τῷ μέλλοντι πικρόν, παραπεμψαμένη τὸ δοκοῦν εἶναι ἡδὺ τὸ ἐναντίον πράττει, ὑπὲρ τοῦ μὴ μετὰ ταῦτα χαλεπῷ τινι περιπεσεῖν· ἐὰν δὲ ἐπιπόνου τυγχάνοντος τοῦ παρόντος ἀγαθαὶ ἐλπίδες διαδέχωνται τὸ φαινόμενον σκληρόν, ἑκου. σίως αὑτὴν ἐπιδώσει τῇ τραχύτητι τοῦ δόξαντος ἃν εἶναι δεινοῦ παρά τισιν, ἐπὶ τῷ τυχεῖν τῶν διὰ τὸ ὑπομεμενηκέναι ταῦτα διαδεχομένων γλυκέων τὰ σκληρά.

25Fr. 25 (Ağıtlar 1, 9). Bütün bunları çeken ve mecazi olarak Yeruşalim diye anılan psykhē, der, kendini teselli edecek kimseyi de bulamadı. Çünkü içindeki Logos'tan yüz çevirip büsbütün duygunun malı olunca, kendisine dikkat eden ruh hâlini zahmetlere ve korkunç sanılan şeylere karşı her zaman silahlandıran yardımcısını yitirdi. Buna karşılık “Ey Rab, ben vatandaşın alçalışını gör.” Sanki bir psykhē'nin soydaşı şöyle diyor: Öğrendiğim insan sevgisi gereği, vatandaşımın acısı benim de felaketimdir. Öyleyse ey Rab, bak, söz konusu acıları çekeni bütün bütün terk etme; ona karşı büyüyüp yayılan düşmanı, yani kötülüğü görmezden gelme. Ama “Ey Rab, alçalışımı gör” sözünü daha mecazi olarak, psykhē'nin içindeki, hakarete uğramış, aşağılanmış ve deyim yerindeyse kendi saltanatını yitirmiş Logos'un söylediği de düşünülebilir.

25

Klagel. Jerem. 1, 9. Ταῦτα δὲ πάντα, φησί, παθοῦσα ἡ τροπικώτερον καλουμένη Ἱερουσαλὴμ ούδὲ τοῦ παραμυθουμένου εὐπόρησεν· ἀποστραφεῖσα γὰρ τὸν ἐν αὐτῇ λόγον καὶ ὅλη τοῦ πάθους γεγενημένη, τὸν βοηθὸν ἀπολώλεκε, τὸν ἀεὶ κατὰ τῶν πόνων ὁπλίζοντα καὶ τῶν νομιζομένων δεινῶν τὴν προσέχουσαν αὐτῷ διάθεσιν. ἐπὶ τούτοις δ’ ἐμοῦ τοῦ πολίτου τὴν ταπείνωσιν ἴδε· ὡς ἂν λέγοι συγγενὴς ψυχῆς· τὸ τοῦ πολίτου μου πάθος, δι’ ἥν ἐδιδάχθην φιλανθρωπίαν, ἐμή ἐστι συμφορά. κατανόησον οὖν, ὠ κύριε, καὶ μὴ τέλεον καταλίπῃς τὴν τὰ προειρημένα πεπονθυῖαν· μὴ ὑπερίδῃς τὸν ἐχθρὸν αὐτῇ, λέγω δὴ τὴν κακίαν μεγαλυνθεῖσαν καὶ κεχυμένην κατ΄ αὐτῆς. δύναται δὲ τροπικώτερον λέγεσθαι τὸ ἵδε, κύριε, τὴν ταπείνωσίν μου ὑπὸ τοῦ ἐνυπάρχοντος τῇ ψυχῇ λόγου, ἀτιμασθέντος καὶ τετα- πεινωμένου καί, ἵν' οὕτως εἴπω, τὸ ἴδιον βασίλειον ἀπολωλεκότος.

26Fr. 26 (Ağıtlar 1, 10). Yeruşalim'in özlediği şeylerden tapınaktakileri anlamak gerekir: En kutsal yerde kâhinlik hizmeti için saklanan şeyleri ve bunların dışında, tapınakta saklandıkları için tanrısal sayılan altın şamdan gibi şeyleri. Halk bunların Tanrı'nın izzeti için tapınakta saklandığına inandığından onları her şeyden üstün tutuyor, bunlardan birinin düşman eline geçmesindense kendileri düşmandan kötü bir şey görmeyi yeğliyordu. Sünnetliler tapınağa “kutsal yer” derlerdi.

26

Klagel. Jerem. 1, 10. Ἐπιθυμήματα τοίνυν τῆς Ἱερουσαλὴμ νοητέον τὰ ἐν τῷ ναῷ, καὶ τὰ ἅγια τῶν ἁγίων ἀποκείμενα εἰς τὴν ἱερατικὴ λειτουργίαν ευετα, καὶ τὰ ἄλλως παρὰ τὸ ἐναποκεῖσθαι τῷ ναῷ θεῖα εἶναι πεπιστευμένα, οἶον τὴν λυχνίαν τὴν χρυσῆν καὶ τὰ λοιπά. πεπεισμένοι γὰρ οἱ ἀπὸ τοῦ λαοῦ ταῦτα εἰς δόξαν θεοῦ ἐναποκεῖσθαι τῷ ναῷ, πάντων προέκρινον αὐτὰ ἐπιθυμοῦντες αὐτοί τι παθεῖν μᾶλλον ὑπὸ τῶν πολεμίων χαλεπὸν ἢ τούτων ὑποχείριόν τι γενέσθαι τοῖο ἐχθροῖς. τὸ δὲ ἁγίασμα ἕθος τοῖς ἐκ περιτομῆς τὸν ναὸν καλεῖν.

27Fr. 27 (Ağıtlar 1, 10). Yeruşalim esaret sırasında çok şaşılacak bir şey yaşadı. Tanrı'nın cemaate girmesini yasakladığı milletlerin, İsrailoğullarına bile girmesi caiz olmayan kutsal yeri çiğnediğini gördü; oraya yalnız kâhinler, olağanüstü arınmalardan sonra girebilirdi. Düşmanlar ise ayak basılmaz yerlere, başkâhinin “çok kutsal törenlerle”, yılda ancak bir kez güçlükle girdiği yere kadar girdiler.

Ve biraz sonra: Daha önce gösterdiğimiz gibi Yeruşalim böyle bir psykhē ise, onun tabiatça sahip olduğu iyilikleri, süsü olan, Tanrı'ya hizmet ettiği ve başkâhin olan Logos'tan başka herkese kapalı yerlerinde saklı bulunan şeyleri, özlediği şeyler diye anlamak gerekir. Güreşte üstün gelen düşman, kendisi için iyi savaşmayan ve hak ederek tanrısal yardımdan mahrum kalan psykhē'yi sıkıştırıp bütün bunlara, kötü işlere yönelen kudretiyle uzanmış, onları psykhē'nin yöneten kısmından söküp almış ve Tanrı'dan yüz çeviren psykhē'yi güzel şeylerden yoksun bırakmıştır. Buradaki milletleri de mecazen, Tanrı'yı içine alsın, temiz bir nousa konmak isteyen Tanrı'nın gerçek kutsal yeri olsun diye yaratılmış olan yöneten kısma giren kötülükler kalabalığı olarak anlamalıyız. Tanrı bu milletlerin cemaate girmesini kesin olarak yasaklar. Tanrı'nın kilisesinde sayılan bir psykhē'ye girmesini yasakladığı şeyin, bedenin işlerinden ve düşüncesinden, yani Tanrı'nın gerçek düşmanı olan milletlerden başka ne olduğunu daha doğru bir şekilde düşünebiliriz? Çünkü “beden Ruh'a karşı savaşır”, “bedenin düşüncesi Tanrı'ya düşmanlıktır”; “Tanrı'nın kanununa boyun eğmez, zaten eğemez de.”

27

Klagel. Jerem. 1, 10. Παραδοξότατον δέ τι πέπονθεν ἡ Ἱερουσαλὴμ παρὰ τὸν καιρὸν τῆς αἰχμαλωσίας. ἐθεάσατο γὰρ ἔθνη, ἃ ἐνετείλατο ὁ θεὸς εἰς τὴν ἐκκλησίαν μὴ εἰσέρχεσθαι, πατοῦντα τὸ ἁγίασμα, ἔνθαοὐδὲ τοῖς Ἰσραηλίταις εἰσελθεῖν θέμις, μόνων ἀξιωθέντων τῶν ἱερέων ἐν ἐκείνῳ μετὰ τῶν οὐ τυχόντων ἁγνισμῶν γίνεσθαι τῷ χωρίῳ. ἔφθασαν δὲ οἱ πολέμιοι καὶ μέχρι τῶν ἀβάτων εἰσελθόντες εἰς τόπον ὅν μόγις >μετὰ πολλῆς ἁγιστείας ὁ ἀρχιερεὺς ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ δἰσῄει<. Καὶ μετ΄ ὀλίγα· Ἐὰν δὲ Ἱερουσαλήμ, καθάπερ προπαρεστήσαμεν, ἡ τοιάδε ψυχὴ τυγχάνῃ, νοητέον ⟨τὰ⟩κατὰ φύσιν αὐτῆς ἀγαθὰ κόσμον αὐτῆς ὄντα, δι ὧν ἐθεράπευε τὸ θεῖον, ἐναποκείμενα τοῖς ἀβάτοις αὐτῆς παντί τῳ πλὴν τοῦ ἀρχιερέως λόγου, έπιθυμήματα αὐτῆς καλεῖσθαι. ἐπὶ πάντα δὲ ταῦτα ὁ ἐν τῷ παλαίειν κεκρατηκὼς ἐχθρός, θλίψας τὴν οὐ καλῶς ὑπὲρ αὑτῆς στρατευομένην, ἀλλ᾿ ἀξίως ὑπὸ τῆς θείας βοηθείας ἐγκαταλελειμμένην , ἐκτείνας αὑτὸν διὰ τῆς εἰς τὰ μοχθηρὰ δραστηρίου δυνάμεως αὐτοῦ, ἐξέσπασε τοῦ ἡγεμονικοῦ καὶ ἔρημον τῶν καλῶν καταλέλοιπε τὴν ἀποστᾶσαν θεοῦ ψυχήν. καὶ ἔθνη δὲ κατὰ τὸν τόπον ἀλληγορητέον τὸν ὅχλον τῶν κακιῶν, εἰσελθόντα εἰς τὸ δημιουργηθὲν ἡγεμονικὸν ἐπὶ τῷ εἶναι θεοῦ χωρητικὸν καὶ ἀληθὲς ἁγίασμα τοῦ βουλομένου νῷ καθαρῷ ἐπαναπαύεσθαι. ἅπερ ἕθνη ἀπαγορεύει ὁ θεὸς παντελῶς εἰσιέναι εἰς τὴν ἐκκλησίαν· τί γὰρ ἂν ἄλλο κυριώτερον ἀπαγορεύεσθαι νομίζοιμεν ἀπὸ θεοῦ εἰσέρχεσθαι εἰς ψυχὴν ἀριθμουμένην ἐν ἐκκλησίᾳ θεοῦ ἢ τὰ ἔργα καὶ τὸ φρόνημα τῆς σαρκός, ἀληθῶς ἔθνη ἐχθρὰ ὄντα τοῦ θεοῦ; <ἡ γὰρ σὰρξ στρατεύεται κατὰ τοῦ πνεύματος<, >τοῦ φρονήματος τῆς σαρκὸς ἔχθρας σὔσης εἰς θεόν<· »τῷ γὰρ νόμῳ τοῦ θεοῦ οὐχ ὑποτάσσεται· οὐδὲ γὰρ δύναται«.

28Fr. 28 (Ağıtlar 1, 11). Açlıktan inliyor, tükenen canlarını döndürecek azıcık yiyecek için en değerli şeylerini veriyorlardı. Ama sözü edilen, özlenen şeyler düşmanlar tarafından götürüldüyse, onları nasıl yiyecek karşılığında verebiliyorlardı? Şöyle: Düşman “her şeye elini uzattı”, ama istediğini alıp doyunca gerisini bıraktı; yiyeceği de bunlar karşılığında satın aldılar.

28

Klagel. Jerem. 1, 11. Ἐστέναζον διὰ λιμὸν καὶ μικρᾶς ἕνεκα βρώσεως ψυχὴν ἐπιστρεφούσης ἐκλείπουσαν παρεῖχον τὰ τιμιώτατα. πῶς δὲ τὰ προρρηθέντα ἐπιθυμήματα παρὰ τῶν πολεμίων ἀπενεχθέντα παρεῖχον εἰς ὠνὴν τροφῆς; ἀλλ᾿ >ἐξέτεινε μὲν ὁ ἐχθρὸς ἐπὶ πάντα τὴν χεῖρα<, κορεσθεὶς δὲ τῷ λαβεῖν ἅπερ ἤθελε, τὰ λοιπὰ καταλέλοιπεν. ἀνθ’ ὧν ἐπρίαντο τὴν τροφήν.

29Fr. 29 (Ağıtlar 1, 11). “Ey Rab, hakaretimi gör” sözü, açlık yüzünden süsünü yitiren Yeruşalim'in duasıdır. Belki özlenen şeyler farklıdır: Önce yukarıda gösterilen, “düşmanın elini uzattığı” şeyler; sonra da halktan her birinin kendine ait şeyleri. Ortak olanları düşman almış, herkes de kendine ait olanlar karşılığında yiyecek satın almıştır. Yüksek anlamda ise, Esav nasıl kızıl bir yemek için ilk oğulluk hakkını sattıysa (Edom adı da bu yemekten gelir, “Kızıl Toprak” demektir; çünkü o, ilk oğulluk hakkını küçümseyip dünyaya ait şeyleri öne alarak toprak gibi olmuştu; oysa Yakup bunlara, bedende bulunduğu için, gerekli şeyler olarak ikinci derecede başvururdu), Yeruşalim de öyle yaptı. Ama Esav, seçmemiş olsa bile, özlediği şeyleri layık olan Yakup'a kavuşması için verdi; Yeruşalim halkı ise yiyecek için verdi ama bu yiyeceği hazırlayan kutsal bir kişi değil, verilen özlenmiş şeylere hakaret edecek olan Babilliler idi. Çünkü Yakup, Esav'dan gelenleri süslemeyi bilir; Babilliler ise kendilerine verilenleri iyi bir amaçla kullanmazlar. Bunun gibi psykhē de gerekli ihtiyaçlarından yoksun kalınca, tanrısal dersleri iftira ve alay için merakla öğrenmek isteyenlere atıverir.

29

Klagel. Jerem. 1, 11. Εὐχὴ παρὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ τὸ ἴδε, κύριε, τὴν ἐμὴν ἀτιμίαν, ἀπολεσάσης τὸν κόσμον διὰ λιμόν. μήποτε δὲ διάφορα τὰ ἐπιθυμήματα, προηγουμένως μὲν τὰ προδεδηλωμένα >ἐφ᾿ ἅπερ ὁ ἐχθρὸς ἐξέτεινε τὴν x003C;, δεύτερα δὲ τὰ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀπὸ τοῦ λαοῦ· καὶ τὰ μὲν κοινὰ παρείληφεν, ἀντὶ δὲ τῶν ἰδικῶν ἕκαστος ὠνεῖτο τροφήν. πρὸς δὲ ἀναγωγήν, ὥσπερ Ἠσαῦ ἀπέδοτο τὸ πρωτοτόκια πυρρᾶς ἕνεκα τροφῆς, ἡς ἐπώνυμος γέγονεν Ἐδὼμ δὲ Ἑρυθρὰ γῆ· καὶ γὰρ ἐγένετο γήϊνος, καταφρονήσος μὲν τῶν πρωτοτοκίων, προηγούμενα δὲ ποιήσας τὰ γήΪνα, ἅπερ Ἰακὼβ ὡς ἀναγκαῖα μετήρχετο δευτέρῳ λόγῳ διὰ τὸ τυγχάνειν ἐν σώματι), οὕτω καὶ Ἱερουσαλήμ. ἀλλ’ ὁ μὲν δίδωσι τῷ ἀξίῳ Ἰακὼβ τυχεῖν, ἅπερ εἶχεν ἐπιθυμή- ματα, εἰ καὶ μὴ ταῦτα προείλετο· ὁ δὲ λαὸς Ἱερουσαλὴμ δέδωκε μὲν καὶ αὐτὸς ἔνεκα βρώσεως, ἀλλ’ οὐχὶ ἀγίου ταύτην κατασκευά- σαντος, ἀλλὰ Βαβυλωνίων οἵτινες ἐνυβρίζειν ἔμελλον τοῖς δοθεῖσιν ἐπιθυμήμασιν. ὁ μὲν γὰρ Ἰακὼβ οἶδε κοσμῆσαι τὰ παρὰ Ἠσαῦ, οἱ δὲ Βαβυλώνιοι οὐ χρῶνται τοῖς δοθεῖσιν ἐπ' ἰδίῳ καλῷ. οὕτω καὶ ψυχὴ δί ἀπορίαν τῶν ἀναγκαίων χρειῶν ἀπορρίπτει τὰ θεῖα μαθήματα τοῖς κατὰ περιεργίαν βουλομένοις ἐπὶ διαβολῇ καὶ χλεύῃ μαθεῖν.

30Fr. 30 (Ağıtlar 1, 13). Burada şehrin ele geçirilişindeki, en sağlam yapıları saran yangından ya da içindeki ileri gelen vatandaşların tutsak edilişinden söz etmektedir; onlar psykhē'leri ve dış varlıkları bakımından felaketlerle adeta tutuşmuşlardı. Daha aşağıda olanların da, hürriyetlerini iyi kullanmayanların, ağla avlanır gibi köleliğe yakalanışını gösterir. Çünkü onlar “geride kalanları unutup ileriye uzanmıyorlar”, izzetten hakarete, hürriyetten köleliğe dönüyorlardı; şanlı iken hakaret ve aşağılanma yüzünden sönük, silik kimseler oldular. Bu yüzden şehir sürekli bir acıya düştü.

30

Klagel. Jerem. 1, 13. Τὸν ἐπὶ τῇ ἁλώσει δεδήλωκεν ἐμπρησμὸν τῶν ἰσχυροτάτων οἰκοσομημάτων ἁψάμενον ἢ τὴν ἅλωσιν τῶν ὑπερεχόντων ἐν αὐτῇ πολιτῶν, ψυχῇ τε καὶ τοῖς ἐκτὸς οἱονεὶ πυρουμένων ταῖς συμφοραῖς. δηλοῖ καὶ τῶν ὑποβεβηκότων τὴν σύλληψιν τὴν εἰς δουλείαν ὥσπερ ἐν ἄγρᾳ δικτύων , τῶν μὴ καλῶς χρησαμένων τῇ ἐλευθερίᾳ. οὑτοι γάρ, οὐ τοῖς ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενοι τῶν ὄπισθεν · ἀπέστρεφον δὲ ἀπὸ δόξης εἰς ἀτιμίαν, ἀπὸ ἐλευθερίας εἰς δουλείαν, καὶ γεγόνασιν ἀντὶ ἐνδόξων ἠμαυρωμένοι καὶ ἀφανεῖς ἐξ ἀτιμίας καὶ ὔβρεως· δι' ἅπερ εἰς διηνεκῆ πέπτωκε λύπη ἡ πόλις.

31Fr. 31 (Ağıtlar 1, 14). İlahi inayet, der, kötülüklerime karşı uyuyakalmadı; Tanrı onları sanki eline alıp incelemiş, karşılık olarak yapılacak işlere iç içe örmüştür. Bunlar boynumdaki boyunduruk gibi oldu ve üzerime kölelik yükledi. Çünkü Nabukadnezar'a yaptığım kölelik, kötülüklerimin kendisidir; bu yüzden boyun eğmeye dayanamadığım kimselere teslim edilip gücüm tükendi.

Ve biraz sonra: “Onun boyunduruğu boynumda.” Bu sözle, Tanrı hakkında bizim hâllerimize benzer şekilde söylenenlerin daha mecazi olarak anlaşılması gerektiği gösterilir. Yoksa Yeruşalim'in kötülükleri Tanrı'nın eline, mecaz dışında nasıl örülebilir? Bunlar bedensel olarak söylenemez. Yeruşalim bir şehir olduğu için boynunu mecazi anlamak, Tanrı'ya ait diye söylenen organları aynı şekilde anlamamak saçma olmaz mı? Şimdilik bu sözler, kötülüğe dalmış uyuyan bir psykhē tarafından söylenmiş sayılsın. Bu psykhē, Kurtarıcı'nın “iyi” diye adlandırdığı, sağlam Logos'un kurtarıcı boyunduruğunu atmış, kötülüklerin boyunduruğuna girmiş, onlar yüzünden tanrısal gözetimden bırakılıp kötülüklerin kraliçesi olan günaha teslim edilince gücü tükenmiştir. Kötülüğün sınırsız ve sonsuz oluşu yüzünden, günahın isteklerine hiçbir şekilde tam hizmet edemez, onu doyuramaz. Günah gerçekten alçaltır, boğar ve yere bakmaya zorlar; boyunduruk ise vicdandır, hep boğar, yaralar, başı kaldırmaya izin vermez, cesaretin her türlüsünü elimizden alır. Doğru kullanmadığım gücüm de, der, gevşedi; beni kuşatan kötülükleri gördükçe çözülüyorum.

31

Klagel. Jerem. 1, 14. Ἡ πρόνοια, φησίν, ἐπὶ τοῖς ἐμοῖς ἀσεβήμασιν οὐ κεκοίμηται· θεὸς γὰρ ὥσπερ εἰς χεῖρας λαβὼν αὐτὰ διὰ τῆς ἐξετάσεως τοῖς διὰ τὴν ἀνταπόδοσιν ἐνέπλεξεν ἕργοις. καὶ γέγονέ μοι ταῦτα καθ άπερ ἐπὶ τραχήλου ζυγὸς καὶ δουλείαν ἐπέθηκεν· ἥν γὰρ ἐδούλευσα τῷ Ναβουχοδονόσορ δουλείαν, τὰ ἐμά ἐστιν ἀσεβήματα, διόπερ ἄτονος γἐγονα παραδοθεῖσα τούτοις ὦν ὑποστῆναι τὴν δεσποτείαν οὐ δύναμαι. Καὶ μετ΄ όλίγα· Ὁ ζυγὸς αὐτοῦ κατὰ τοῦ τραχήλου μου. δείκνυται δὲ διὰ τοῦ παρόντος ῥητοῦ τροπικώτερον δεῖν ἐκλαμβάνεσθαι τὰ ὡς περὶ παθῶν ἡμετέρων λεγόμενα ⟨περὶ⟩ τοῦ θεοῦ. πῶς γὰρ ἅν ἄλλως τὰ τῆς Ἱερουσαλὴμ ἀσεβήματα τῇ τοῦ θεοῦ συμπεπλεγμένα χειρὶ ἢ τροπικῶς; οὐ γὰρ ἄν τις λέγοι καὶ ταῦτα σωματικῶς. πῶς δὲ οὐκ ἄτοπον, τῆς μὲν Ἱερουσαλὴμ πόλεως οὔσης τὸν τράχηλον λαμβάνεσθαι τροπικῶς, τὰ ὡς θεοῦ δὲ λεγόμενα μέλη μὴ τὸν αὐτὸν ἀκούεσθαι τρόπον; λεγέσθω δὲ τὰ νῦν ὡς ὑπὸ ψυχ·ῆς εἰς ἀσέβειαν ὑπνωσάσης, ἐν τῷ ἀφηνιακέναι μὲν ἀπὸ τοῦ σωτηρίου ζυγοῦ τοῦ ὑγιοῦς λόγου, ὅν ὁ σωτὴρ ὀνομάζει χρηστόν, ὑποδῦναι δὲ τὸν τῶν ἀσεβημάτων, δι' ὦν· ἠτόνησεν ἀφεθεῖσα τῆς θείας ἐπισκοπῆς καὶ παραδοθεῖσα τῇ βασιλευούσῃ τῶν κακῶν ἁμαρτίᾳ, ἡς τοῖς θελήμασι διὰ τὸ ἀπεριόριστον καὶ ἄπειρον τῆς κακίας οὐ δύναται πάντῃ ὑπουργῆσαι καὶ κόρον αὐτῇ παρασχεῖν. ταπεινοῖ δὲ ὄντως ἡ ἁμαρτία καὶ ἅγχει καὶ κάτω βλέπειν ποιεῖ· ζυγὸς δὲ καὶ τὸ συνειδὸς ἄγχον ἀεὶ καὶ τιτρῶσκον καὶ ἀνανεύειν μὴ συγχωροῦν καὶ πάσης ἀφαιρού- μενον παρρησίας. πάρεσιν δέ, φησί, καὶ τῆς ἰσχύος ᾖ μὴ καλῶς ἐχρησάμην ἐποίησε, καὶ λύομαι τὰ συνέχοντά με θεωροῦσα κακά.

32Fr. 32 (Ağıtlar 1, 15). Rab onları aramdan çıkarmadı (çünkü onlardan yoksun kalsam bile başka işlerde yararlanmak mümkündü); kötülüklerim yüzünden içimde acı çekmelerini hükmetti. Seçkinlerim en korkunç şeyleri çektiler; bizzat Rab, gazabının şarabını, benim ve en krallık soyundan olan Yahuda'nın bakire kızının doyması için şarap çukurunda çiğnedi. “Güçlüler” savaşta kudretli olanlar ve yurdu koruyanlar, “seçkinler” ise soylular ya da bilgeler olabilir. “Şarap çukurunu çiğnedi” sözünü, Mezmurlarda günahkârların cezası hakkında söylenenler açıklar: “Rabbin elinde, katıksız karışımla dolu bir kâse var.” Bu kâse bir cezalandırılandan öbürüne eğilir, “yeryüzünün bütün günahkârları” içene kadar; tortusu ise onlardan daha günahkâr olanlara kalır, “tortu” en sonda onlara boşaltılacaktır.

32

Klagel. Jerem. 1, 15. Οὐκ ἐκ μέσου μου ἐξῆρεν αὐτούς εἰ γὰρ καὶ ἀπεστερήμην αὐτῶν, ἀλλ' ἐξῆν εἰς ἕτερα καταχρήσασθαι), ἀλλ’ ἐν μέσῳ μου παθεῖν αὐτοὺς κατεδίκασε δι' ἄπερ ἠσέβησα, καὶ πεπόνθασιν οἱ ἐκλεκτοί μου τὰ χαλεπώτατα , αὐτοῦ τοῦ κυρίου τὸν οἶνον τοῦ θυμοῦ αὐτοῦ ἐν ληνῷ πατήσαντος εἰς πλησμονὴν ἐμοὶ καὶ τῇ παρθένῳ τοῦ βασιλικωτάτου Ἰούδα. λέγοι δ' ἂν ἰσχυροὺς μὲν τοὺς δυνατοὺς ἐν πολέμῳ καὶ τῆς πατρίδος ὑπερασπίζοντας, ἐκλεκτοὺς δὲ τοὺς εὐγενεῖς ἢ σοφούς. σαφηνίζει δὲ τὸ ληνὸν ἐπάτησεν τὸ περὶ τῆς τῶν ἁμαρτωλῶν τιμωρίας ἐν Ψαλμοῖς εἰρημένον· »ποτήριον ἐν χειρὶ κυρίου, ἀκράτου ἀκράτου πλῆρες κεράσματος«, κλινόμενον ἐκ τοῦδέ τινος τοῦ κολαζομένου ἐπὶ τόνδε τὸν κολαζόμενον, ἕως πίωσι »πάντες οἱ ἁμαρτωμοὶ τῆς γῆς«, τῆς τρυγὸς ὑπολειπομένης τοῖς ἀμαρτω- λοτέροις ἔτι τούτων ὑπάρχουσιν, εἰς οὕς τελευταίους »ὁ τρυγίας« ἐκκενωθήσεται.

33Fr. 33 (Ağıtlar 1, 15). Rabbin bakire Yahuda kızı için nasıl şarap çukurunu çiğnediğini görmek güç değil. Herkes “ne ekerse onu biçeceği” gibi, belki neyi işlerse onu da bağbozumunda toplar. Daha iyi şarabı yapan kendi ürünlerinden sevinç duyacak; ama Sodom asması, Gomorra çubuğu yetiştiren, safra salkımı ve acılık üzümü ile şifasız yılan zehri meyve veren kişi, “hepsi Rab tarafından” tek bir şarap çukurunda “toplanıp” kötü işleri çiğnenip sıkıldığında, safrayı, acılığı ve zehri kusmak için bu meyvelere uygun olanı içecektir. Yeremya'ya göre kusmak için içecek, İşaya'ya göre ise uyanıp kendine yaraşan izzeti giymek için. Çünkü Rab şarap çukurunu boşuna çiğnemez, hele bakire Yahuda kızı için.

33

Klagel. Jerem. 1, 15. Οὐ χαλεπὸν δὲ ἰδεῖν, πῶς ληνὸν ἐπάτησε κύριος παρθένω θυγατρὶ Ἰούδα· ἐπεὶ γὰρ ἅ σπείρει ἕκαστος, ταῦτα καὶ θερίσει< τάχα δὴ καὶ ἃ γεωργεῖ, ταῦτα καὶ τρυγᾷ. ὁ μὲν οὖν κρείττονα οἶνον ποιήσας εὐφρανθήσεται ἀπὸ τῶν ἱδίων γεννημάτων, ὁ δὲ γεωργήσας ἅμπελον Σοδόμων καὶ κληματίδα Γομόρρας καὶ καρποφορήσας σταφυλὴν χολῆς καὶ βότρυν πικρίας καὶ θυμὸν ἀσπίδων ἀνίατον, πάντων ὑπὸ κυρίου συναγομένων< εἰς μίαν ληνόν, πατουμένων κακῶν ἔργων αὐτοῦ καὶ θλιβομένων, τοῖς τοιούτοις ἀκολούθως καρποῖς πίεται ὑπὲρ τοῦ τὴν χολὴν ἐμέσαι καὶ τὴν πικρίαν καὶ τὸν θυμόν. καὶ πίεται, κατὰ μὲν τὸν Ἱερεμίαν εἰς τὸ ἐξεμέσαι, κατὰ δὲ τὸν Ἡσαΐαν εἰς τὸ ἐξεγερθῆναι καὶ ἐνδύσασθαι δόξαν τὴν συγγενῆ· οὐ γὰρ μάτην ληνὸν πατεῖ κύριος, καὶ μάλιστα παρθένῳ θυγατρὶ Ἰούδα.

34Fr. 34 (Ağıtlar 1, 15). Yaratıcısından birçok güçlü ve seçkin lütuf almış olan psykhē, kötülüğü yüzünden bunlardan yoksun kalıp ceza çekerken başına geleni itiraf eder. “Beni ezmek için çağrılan” vakit, karşılık vaktidir; Hezekiel'e göre o gün adilin “günah işlediği günde yaptığı hiçbir doğru iş hatırlanmayacaktır.” Başına gelenler için yas tutan psykhē yarar da görür, çünkü yas tutup ağlayanlara teselli ve gülüş vaat edilmiştir.

34

Klagel. Jerem. 1, 15. Η τοίνυν ψυχὴ πολλὰ παρὰ τοῦ κτίσαντος αὐτὴν λαβοῦσα δυαατά τε καὶ ἐκλεκτὰ χαρίσματα, τούτων διὰ κακίαν ἐστερημένη καὶ τίνουσα δίκας, ὃ πέπονθεν ὁμολογεῖ. ὁ δὲ κληθεὶς εἰς τὸ συντριβῆναι καιρός ἐστιν ὁ τῆς ἀνταποδόσεως, ὅτε κατὰ τὸν Ἰεζεκιὴλ οὐ μνησθήσεται πάντων τῶν δικαιωμάτων ὡν πεποίηκεν ὁ δίκαιος ἐν ἡμέρᾳ ἁμαρτίας x003C;. πενθοῦσα δὲ τά συμβεβηκότα ὠφελεὶται, τῶν πενθούντων καὶ κλαιόντων ἐπαγγελίαν ἐχόντων τὴν παράκλησιν καὶ τὸν γέλωτα.

35Fr. 35 (Ağıtlar 1, 16). İnlemelerin sebebinin, canını geri döndüren, Symmakhos'a göre kendine getiren kimsenin olmaması olduğunu söyledi. Düşman, oğulların günahları yüzünden güçlendiği için onların da yok olduğunu söylüyor. Çünkü biz dindarken düşmanın gücü yetmez; biz ilerledikçe zayıflar, yetkinleştikçe ölür ve ayaklar altında ezilir, “rüzgârın önündeki toz gibi” ufalanır, “sokakların çamuru gibi” dağılır. Çünkü işlediğimiz günahlar oranında beslenir ve güç kazanır; kusur işlemeyi bırakanlar karşısında ise adeta açlıktan ölür. Bunun tersine, iyi davranarak tanrısal güçleri kendimizde kuvvetlendirir, günah işleyerek kovarız. Bu yüzden Symmakhos “yok olmuş” yerine “ıssız” diye çevirdi. Bunları, hakikati temaşa eden, ama kayıtsızlık yüzünden kendisini sevindiren bu Logos'u ve çocukları diye anılan bütün meyvelerini yitiren bir psykhē de söyleyebilir; çünkü kötülük ona düşman olarak güçlenmiştir.

35

Klagel. Jerem. 1, 16. Αἵτιον εἶναι τῶν ὀδυρμῶν ἔφη τὸ μὴ εἶναι τὸν ἐπιστρέφοντα τὴν ψυχὴν αὐτῆς, ἤγουν τὸν ἀνακτώμενον κατὰ Σύμμαχον. ἠφανίσθαι δὲ λέγει καὶ τοὺς υἱοὺς δυναμωθέντος τοῦ ἐχθροῦ δι' ὡν ἐξημάρτανον· εὐσεβούντων γὰρ ἡμῶν οὐκ ἰσχύει, ἀσθενεῖ γὰρ προκοπτόντων καὶ νεκροῦται τελειουμένων μένων καὶ ὑπὸ τοὺς πόδας συντρίβεται Λεπτυνόμενος ὡς χνοῦς κατὰ πρόσωπον ἀνέμου, καὶ ὡς πηλὸς πλατειῶν λεπτυνόμνος<. ἀναλόγως γὰρ ὧν ἁμαρτάνομεν τρέφεται καὶ δύναμιν ἵσχει, τοῦ δὲ πλημμελεῖν πεπαυμένων οἱονεὶ λιμῷ διαφθείρεται. ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων τὰς θείας δυνάμεις εὖ μὲν πράττοντες ἡμῖν αὐτοῖς ἐνισχύομεν καὶ διώκομεν ἁμαρτάνοντες. διόπερ ὁ Σύμμαχος ἀντὶ τοῦ ἠφανισμένοι ἐξέδωκεν ἕρημοι. λέγοι δ' ἂν ταῦτα ψυχὴ θεωρητικὴ τυγχάνουσα τοῦ τοῦ τῆς ἀληθείας καὶ διὰ ῥᾳθυμίαν τὸν εὐφραίνοντα τοῦτον ἀπολέσασα λόγον καὶ πάντας τοὺς καρπούς, υἱοὺς αὐτῆς χρηματίζοντας, διὰ τὸ κατ αὐτῆς ἐχθρὰν τὴν κακίαν δεδυναμῶσθαι.

36Fr. 36 (Ağıtlar 1, 17). “Siyon” dağı, “Yakup” halkı, “Yeruşalim” ise başşehri anlatır. Tanrı Yakup'a buyruklar vermişti; bunlar çiğnendiği için düşmanlarca kuşatıldı. Symmakhos'a ve Yetmişler'in bir başka nüshasına göre ise Rab, onu sıkıştıranların, yani kötülük etmekle görevli kuvvetlerin çevresinde olmasını buyurdu.

36

Klagel. Jerem. 1, 17. Σιών φησι τὸ ὄρος, τὸν δὲ λαὸν Ἰακώβ, τὴν δὲ μητρόπολιν Ἱερουσαλήμ. ἐνετείλατο δὲ ὁ θεὸς τῷ Ἰακὼβ ἐντολὰς δι' ἄς παραβαινομένας ὑπ' ἐχθρῶν ἐκυκλώθη, κατὰ δὲ Σύμμαχον καὶ καθ’ ἑτέραν ἔκδοσιν τῶν Ἑβδομήκοντα ἐνετείλατο κύριος κύκλῳ αὐτοῦ γενέσθαι τοὺς θλίβοντας αὐτόν, αὐτόν, ταῖς εἰς τὸ κακοῦν τεταγμέναις δυνάμεσιν.

37Fr. 37 (Ağıtlar 1, 17). Yeruşalim'in günah yüzünden kirliliğini, adet gören kadının kirliliği gibi göstermiştir. “Aralarında” sözü ya Siyon ile Yakup arasında demektir ya da şehrin bütün dağın ortasında (çünkü dağın bir kısmına kurulmuştur) ve burada Yakup'un gösterdiği bütün halkın, on iki kabilenin ortasında olduğu anlamına gelir. Lafza göre Siyon ve Yeruşalim iki şekilde anlaşılabilir: Ya yerler ya da orada oturanlar. Siyon yerse, “elleri” çiftçilik gibi işleri ve el emeğiyle yapılan şeyleri gösterir; bunlar açılıp kalmıştır, toplanmamış, ellere yaraşan işi yapmamaktadır, çünkü ülke atıl ve ıssızdır. Oturanlar kastediliyorsa, eller çiftçiler ve işçilerdir; başlarına gelenler yüzünden işe el uzatmıyorlar. Siyon'un elleri mecazi anlaşılıyorsa, Yazı'daki Tanrı organlarının mecazi anlaşılması ne kadar daha gerekir! Dağ da, deyim yerindeyse, milletle birlikte inliyor; teselli için ne Tanrısı ne de kutsal bir adamı var.

37

Klagel. Jerem. 1, 17. Τὸ τῆς Ἱερουσαλὴμ δι' ἁμαρτίας ἀκάθαρτον ὡς δι' ἀφέδρου δεδήλωκεν. ἀνὰ μέσον δὲ λέγει ἢ τῆς Σιὼν καὶ τοῦ Ἰακώβ, ἢ ὅλου μὲν τοῦ ὄρους μέση ἐν μέρει γὰρ αὐτοῦ ῴκοδόμηται), ὅλου δὲ τοῦ λαοῦ, νῦν τοῦτο σημαίνοντος Ἰακώβ, τὰ δυοκαίδεκα σκῆπτρα. διχῶς δὲ κατὰ λέξιν ἔστι λαβεῖν τὴν Σιὼν καὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, ἢ τοὺς τόπους ἢ τοὺς οἰκήτορας. ἀλλ' εἰ μὲν τόπος ἡ Σιών, χεῖρας αὐτῆς τὰ ἔργα, οἶον γεωργία καὶ εἴ τι χειροποίητον, φησὶ διαπεπετασμένας καὶ οὐ συνεστραμμένας ούδὲ τὸ πρέπον ἔργον χερσὶ ποιουμένας, ὡς ἐν ἀργῷ καὶ ἐρήμῳ τῇ χώρᾳ. εἰ δὲ τοὺς ἐνοικοῦντας λέγει, χεῖρες ἂν εἶεν γεωργοὶ καὶ ἐργάται, μὴ συστέλλοντες εἰς ἔργα τὰς χεῖρας διὰ τὰ περιστάντα. εἰ δὲ τῆς Σιὼν χεῖρες τροπολογοῦνται, πόσῳ μᾶλλον τά κατὰ τὴν γραφὴν μέλη τοῦ θεοῦ. καὶ αὐτὸ δὲ τὸ ὅρος, ὡς εἰπεὶν, μετὰ τοῦ ἔθνους στενάζει οὐκ ἔχον εἰς παραμυθίαν οὐ θεόν, οὐχ ἅγιον ἄνδρα.

38Fr. 38 (Ağıtlar 1, 18). “Rabbin ağzı” peygamberler diye anlaşılmalıdır; İşaya da onlardan biri olarak “Çünkü bunları Rabbin ağzı söyledi” diyordu. Kurtarıcı, Yeruşalim'i “peygamberleri öldüren” diye kınamıştır; onları en acı zahmetlere terk ederek Rabbin ağzını kızdırmıştır. “Peygamberlerin kanını arayan” Tanrı onun gençlerini ve kızlarını savaşların ve esaretlerin eline verir. Yeruşalim çektikleri için itiraf eder, kendini başkalarına örnek gösterir ki Tanrı'nın adaletini öğrenerek benzer şeyler çekmesinler.

38

Klagel. Jerem. 1, 18. Στόμα κυρίου τοὺς προφήτας ἐκληπτέον, ὡν ὑπάρχων Ἡσαΐας ἔλεγε· »τὸ γὰρ στόμα κυρίου ἐλάλησε ταῦτα«. Ἱερουσαλὴμ δὲ ὠνείδισται ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ὡς »ἀποκτείνασα τοὺς προφήτας«, καθὸ καὶ παρεπίκρανε τὸ στόμα κυρίου πόνοις αὐτοὺς πικροτάτοις ἐκδοῦσα. ὁ δὲ τὸ αἶμα τῶν προφητῶν ἐκζητῶν< θεὸς ταῖς ἐκ πολέμων καὶ πάλιν αἰχμαλωσίαις παραδίδωσιν αὐτῆς νεανίσκους τε καὶ παρθένους. ἀνθ’ ὧν οὗν πέπονθεν, ἐξομολογεῖται τοῖς ἅλλοις ἑαυτὴν παράδειγμα τούτοις παρέχουσα, πρὸς τὸ μὴ παθεῖν παραπλήσια τὴν τοῦ θεοῦ μαθόντας δικαιοσύνην.

39Fr. 39 (Ağıtlar 1, 18). Görünen anlamdan sonra kızları bozulmazlık içinde yaşayanlar, gençleri ise aretē'de sivrilenler diye anla. Çünkü çoğu zaman kutsal kişiler de suçlularla birlikte acı çeker.

39

Klagel. Jerem. 1, 18. Μετὰ τὸ αἰσθητόν, παρθένους νόει τοὺς ἐν ἀφθαρσίᾳ βιοῦντας, νεανίσκους δὲ τοὺς ἐν ἀρετῇ εὐδοκίμους. πολλάκις γὰρ καὶ οἱ ἅγιοι τοῖς ὑπευθύνοις συμπάσχουσιν.

40Fr. 40 (Ağıtlar 1, 19). Âşıkların kimler olduğunu Hezekiel, Oholiba diye andığı Yeruşalim'e şöyle diyerek gösterir: “Rab Yahve şöyle diyor: İşte âşıklarını, Babiloğullarını ve bütün Kildanileri her yandan senin üzerine kaldırıyorum.” Çünkü bunlar önceden dosttu, tanrısal inayet uyarınca düşmanlığa döndüler. Aşkın nefrete dönüşmesi de sık görülür. Samiriye hakkında şöyle der: “Ohola benden ayrılıp fuhuş etti ve âşıklarına, Asurlulara yöneldi”; biraz sonra da: “Bu yüzden onu âşıklarının eline, Asuroğullarının eline verdi.” Yeruşalim hakkında da der ki: “Kız kardeşi Oholiba gördü ve kız kardeşinin fuhşundan daha çok şehvetini bozdu, Asuroğullarına yöneldi.”

40

Klagel. Jerem. 1, 19. Τοὺς ἐραστὰς οἲτινές εἰσι, δεδήλωκεν Ἰεζεκιὴλ λέγων πρὸς Ἱερουσαλήμ, ἣν Ὀλίβαν καλεῖ· »τάδε λέγει κύριος κύριος· ἰδοὺ ἐξεγείρω τοὺς ἐραστάς σου ἐπὶ σὲ κυκλόθεν, υἱοὺς Βαβυλῶνος καὶ πάντας τοὺς Χαλδαίους«· οὑτοι γὰρ πρότερον ὄντες φίλοι κατὰ θείαν πρόνοιαν εἰς ἔχθραν μετέβαλον. ὃ δὴ πολλάκις ἐπὶ ἔρωτος γίνεται τρεπομένου πρὸς μῖσος· λέγει γὰρ περὶ μὲν Σαμαρείας· »καὶ ἐξεπόρνευσεν ἡ Ὅλλα ἀπ' ἐμοῦ καὶ ἐπέθετο ἐπὶ τοὺς ἐραστὰς αὐτῆς τοὺς Ἀσσυρίους‘ «, καὶ μετ' ὀλίγα· »διὰ τοῦτο παρέδωκεν αὐτὴν εἰς χεῖρας τῶν ἐραστῶν αὐτῆς, εἰς χεῖρας υἱῶν Ἀσσυρίων( λέγει δὲ καὶ περὶ τῆς Ἰερουσαλήμ· »καὶ εἶδεν ἡ ἀδελφὴ αὐτῆς Ὀλίβα, καὶ διέφθειρε τὴν ἐπίθεσιν αὐτῆς ὑπὲρ τὴν πορνείαν τῆς ἀδελφῆς αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τοὺς υἱοὺς τῶν Ἀσσυρίων ἐπέθετο«.

41Fr. 41 (Ağıtlar 1, 20). Peygamberlik kitabında en korkunç şeyleri çekecekmiş gibi psykhē'si ağrıyordu; bu Ağıt'ta ise bunlar artık olmuş gibi üzülür ve Tanrı'nın iyiliğini günahlarıyla kendisi için son derece acı kıldığını itiraf eder. Öyle ki çok çocuklu olan çocuksuz kalmıştır ve en korkuncu, bunu düşman eli yapmıştır. Burada şahıslandırma olduğu için, şehrin doğuran karnını ve çözülen yüreğini aramamak gerekir.

41

Klagel. Jerem. 1, 20. Ἐν μὲν οὖν τῇ προφητείᾳ ἀλγεῖ τὴν ψυχὴν ὡς πεισόμενος δεινότατα· ἐν δὲ τῷ παρόντι Θρήνῳ, ὡς ἤδη τούτων συμβεβηκότων, ἄχθεταί τε καὶ δι' ἁμαρτίας ὁμολογεῖ τὴν χρηστότητα τοῦ θεοῦ πικροτάτην ἑαυτὴν καταστῆσαι, ὡς καὶ ἀτεκνωθῆναι τὴν πολύ- τεκνον, καὶ τὸ δεινότατον, πολεμίᾳ χειρί. προσωποποιίας δὲ οὔσης, οὐ δεῖ ζητεῖν πόλεως κοιλίαν τεκοῦσαν καὶ καρδίαν λελυμένην.

42Fr. 42 (Ağıtlar 1, 21). Yeruşalim sözünü, işitmelerini istediği düşmanlar ile Tanrı arasında paylaştırır. Ama düşmanları neden işitmeye çağırır? Sevindiklerini neden Tanrı'ya söyler? Belki şundandır: Onun ve İsrail'in “sürçmesiyle milletlere kurtuluş geldi ki onları kıskandırsın” ve “milletlerin tamamı girince o zaman bütün İsrail kurtulacak.” Bu yüzden peygamber gibi ilk sözleri milletlerden gelenlere, ikincileri Tanrı'ya söyler: Acı çekmek için terk edildim ki size yer açılsın; “atalar yüzünden seçim bakımından sevgili” olduğum hâlde sizin yüzünüzden Tanrı'nın düşmanı oldum. Bu yüzden inlememi işitin, sebebini de anlayın; çünkü sizin kurtuluşunuz için büsbütün terk edildim, kötülükleri tattıktan sonra beni teselli edecek kimsem yok. Şimdi Yahuda'dan yönetici, kalçalarından önder eksildi; çünkü “kendisi için saklanmış olanların sahibi”, “milletlerin beklediği” geldi. Onun kanının hesabı sorulurken Yeruşalim'i artık teselli eden yoktur.

42

Klagel. Jerem. 1, 21. Μερίζει τὸν λόγον Ἱερουσαλὴμ πρὸς τοὺς ἐχθρούς, οὒς ἀκοῦσαι βούλεται, καὶ πρὸς τὸν θεόν. ἀλλὰ τί παρακαλεῖ πρὸς ἀκοὴν τοὺς ἐχθρούς; τί δέ φησι τῷ θεῷ περὶ αὐτῶν ὡς ἐχάρησαν; μήποτε τοίνυν ἐπεὶ τῷ αὐτῆς καὶ Ἰσραὴλ παραπτώματι γέγονεν ἡ σωτηρία τοῖς ἔθνεσιν εἰς τὸ παραζηλῶσαι αὐτούς<, καὶ ὂταν τὸ πλήτῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἱσραὴλ σωθήσεται<) πρὸς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν τὰ πρῶτα λέγει προφητικῶς, πρὸς τὸν θεὸν δὲ τὰ δεύτερα. ἐγκατελείφθην παθεῖν ἵνα χώραν λάβητε, καὶ γέγονα δι ὑμᾶς ἐχθρὰ τοῦ θεοῦ, καίπερ κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἀγαπητὴ διὰ τοὺς πατέρας ὑπάρχουσα. διὸ τὸν ἐμὸν ἀκούσαντες στεναγμόν, , καὶ τὴν αἰτίαν τούτου νοήσατε· τέλεον γὰρ ἐφ΄ ὑμετέρᾳ σωτηρίᾳ ἐγκαταλέλειμμαι, μὴ ἕχουσα τὸν ἀεί με παραμυθούμενον μετὰ πεῖραν κακῶν. νῦν γὰρ ἐξέλιπεν ἄρχων ἐξ Ἰούδα, καὶ ἡγούμενος ἐκ τῶν μηρῶν · ἦλθε γὰρ ᾠ ἠν τὰ ἀποκείμενα x003C;, ἡ προσδοκία τῶν x003C;, οὑπερ ἐκδικουμένου τοῦ αἴματος, οὐδεὶς ὁ παρακαλῶν ἔτι τὴν Ἱερουσαλήμ.

43Fr. 43 (Ağıtlar 1, 22). Yani onların kötülüğü artık daha fazla serbest kalmasın, senin gözetimine girsin; tıpkı birinin, tam şifa bulmak için yaralarının hekimin gözü önüne gelmesini dilemesi gibi. “Bütün” sözü bunu gösterir. Çünkü en mutlu olan hiç günah işlememektir; ikincisi ise bütün kötülüğümüzün Tanrı tarafından gözetilmesidir.

43

Klagel. Jerem. 1, 22. Τουτέστι· μὴ ἐπὶ πλέον ἀφεθῇ χρῆσθαι αὐτῶν ἡ κακία, γένοιτο δέ σου ἐν ἐπισκοπῇ, ὡς εἴ τις εὔξαιτο τραύματα εἰς ὄφιν ἐλθεῖν ἰατροῦ πρὸς τὸ τυχεῖν τελείας ἰάσεως· τοῦτο γὰρ τὸ πᾶσα· μακάριον γὰρ μάλιστα μὲν τὸ μὴ ἁμαρτεῖν, δεύτρον δὲ τὸ πᾶσαν ἡμῶν ἐπισκοπεῖσθαι παρὰ θεοῦ τὴν κακίαν.

44Fr. 44 (Ağıtlar 1, 22). “Bağ artığını toplamak”, bağbozumundan sonra kalan az üzümü toplamaktır; bunu yoksullar yapar. Sen beni özenle gözetirken, en küçüğüne kadar bütün kötü şeyleri, “safra salkımını ve acılık üzümünü” ayıklayarak nasıl çubuklarımı temizledinse, düşmanlarımı da öyle temizle. Çünkü bu bana yarar: Onlar tam olarak kurtulduktan sonra ben de, ey Rab, senin hükmüne göre kurtuluşa erişeceğim. Onları gördükçe çok acı duydum ve kendimi kınadım, senin gözetimine muhtacım.

44

Klagel. Jerem. 1, 22. Ἐπιφυλλίσαι δὲ τὸ μετὰ τρυγητὸν τὰ βραχέα τῶν καταλειφθέντων ἐπιτρυγᾶν, ὃπερ ποιοῦσιν οἱ πένητες. ὥσπερ οὖν ὃτε μὲν ἐπεσκόπεις ἐπιμελῶς, ἐκάθαιρες τὰ κλήματά μου, πάντα τὰ χείρονα μέχρι τῶν σμικροτάτων περιαιρῶν >τῆς σταφυλῆς τῆς καὶ τοῦ βότρυος τῆς πικρίας<, οὕτω τοὺς ἐμοὺς ἐχθροὺς τοῦτο γάρ μοι λυσιτελές, εἴγε μετ' αὐτοὺς τελείως σωθέντας κἀγὼ κατὰ τὴν σήν, ὦ κύριε, κρίσιν τεύξομαι σωτηρίας· οὒς ὁρὼσα λελύπημαί τε σφόδρα καὶ κατέγνων ἐμαυτῆς, τῆς ἐπισκοπῆς τῆς παρὰ σοῦ δεομένη.

45Fr. 45 (Ağıtlar 2, 3). Davud'da da benzer bir söz vardır: “Günahkârların bütün boynuzlarını kıracak.” Burada yöneticileri kasteder, çünkü milletin gücü boynuzlu hayvanlarda olduğu gibi onlardadır; yöneticiler de boynuzun bedenden çıktığı gibi uyruklarının üstünde yükselir. Danyal da krallıkları boynuzlara benzetmiştir. Boynuz, yöneten kısmın kibrini de gösterir; “Boynuzunuzu yükseğe kaldırmayın” sözünde olduğu gibi. O hâlde Tanrı koruyan elini geri çekerek onları düşmanlara kolay yem etmiştir; bunlara da her şeyi yiyip bitiren alev demiştir. Her yüksek düşünceye de boynuz diyebilirsin; ateş ise günah işleyenin teslim edildiği “rezil tutkular”dır. O kişi, “Rabbin meleği kendisinden korkanların çevresinde konaklar” sözündeki gibi çevresini saran bütün yardımı yitirmiştir.

45

Klagel. Jerem. 2, 3. Ομοιον παρὰ Δαβὶδ τὸ πάντα τὰ κέρατα τῶν ἁμαρτωλῶν συνθλάσει«. λέγει δὲ νῦν τοὺς ἄρχοντας, ἐν οἶς ἡ τοῦ ἔθνους ἰσχὺς καθάπερ ἐν τοῖς κερασφόροις τῶν ζώων, καὶ διότι τοῦ σώματος ἐξέχει καθὰ τῶν ὑπηκόων οἱ ἄρχοντες. καὶ Δανιὴλ δὲ τὰς βασιλείας ἀπείκασε κέρασιν. δηλοῖ δὲ καὶ τὴν ὑπεροψίαν τοῦ ἡγεμονικοῦ τὸ κέρας, ὡς ἐν τῷ »μὴ ἐπαίρετε εἰς ὕψος τὸ κέρας ὑμῶν«. ἀποστρέψας οὐν αὐτοῦ τὴν σῴζουσαν χεῖρα τοῖς πολεμίοις εὐαλώτους ἐποίησεν, οὒς δὴ καὶ φλόγα πάντα δαπανῶσαν ἐκάλεσεν. εἴποις δ' ἂν καὶ πᾶν ἐξέχον νόημα κέρας, καὶ πῦρ τὰ »πάθη τῆς ἀτιμίας«, οἶς ὁ πλημμελῶν παραδίδοται, πᾶσαν τὴν κυκλοῦσαν ἀπολέσας βοήθειαν κατὰ τὸ » παρεμβαλεῖ ἄγγελος κυρίου κὐκλῳ τῶν φοβουμένων αὐτόν‘.

46Fr. 46 (Ağıtlar 2, 4). Düşmanlar, Tanrı izin verdiği için tapınakta kan dökmeye bile cesaret ettiler. “Düşman gibi” sözü yerindedir; çünkü Tanrı düşmanlık ederek cezalandırmaz, ya çekenlere ya da görenlere yarar sağlamak ister. Tapınağa, başlangıçtaki kutsal yere göre “çadır” der, “yay” ise cezalandıran kudrettir; Habakkuk'taki gibi: “Rab şöyle diyor: Yayını asalar üzerine kuracaksın”, yani karşı duran yönetimler ve hükümranlıklar üzerine. Tanrı ve Baba'nın sağ eli olan Oğul onlarla şiddetle mücadele etti; Tanrı'nın tapınağına dikilen putları (bunlar “gözlerin arzusu” idi) yıktı ve putların yerine içlerinde oturan daimōn'ları öldürdü.

46

Klagel. Jerem. 2, 4. Καὶ γὰρ ἐν τῷ ναῷ τὰς σφαγὰς ἐτόλμησαν οἱ πολέμιοι, συγχωροῦντος τοῦ θεοῦ. καλῶς δὲ τὸ ὡς ἐχθρός· οὐ γὰρ ἐχθραίνων κολάζει ὁ θεός, ἀλλ' ὠφελῆσαι βουλόμενος ἢ τοὺς πάσχοντας ἢ τοὺς ὁρῶντας. σκηνὴν δὲ καλεῖ τὸν ναὸν κατὰ τὸ ἐξ ἀρχῆς ἀρκῆς ἁγίασμα, καὶ τόξον τὴν τιμωρητικὴν δύναμιν ὡς ἐν Ἀμβακούμ· »ἐντείνων ἐντενεῖς τὸ τόξον σου ἐπὶ τὰ σκῆπτρα, λέγει κύριος«, τὰς ἀντικειμένας δηλονότι ἀρχάς τε καὶ ἐξουσίας. ὁ υἱὸς δέ, δεξιὰ τοῦ θεοῦ καὶ πατρὸς ὑπάρχων, σφόδρα κατηγωνίσατο , καταλύσας καὶ ἄπερ ἐν ναῷ θεοῦ ἔστησαν εἴδωλα ( ταῦτα γὰρ ἐπιθύμημα ὀφθαλμῶν), ἀποκτείνας ἀντὶ τῶν εἰδώλων τοὺς ἐνοικήσαντας δαίμονας.

47Fr. 47 (Ağıtlar 2, 5). “Baris” evlere der; Symmakhos bunları “saraylar” diye çevirmiştir. Ağıtları, yas içinde acısı dayanılmaz olan biri gibi tekrar eder. Yeniden gösteriyor ki alçak bir hesap ve aşağılık bir fikir edinmiştir; çünkü yöneten kısmı dolduran, ev ve kale gibi olanlar yıkılmıştır. Evler aretē'lerdir, çünkü bizi onlar korur; kaleler ise karşı çıkılmaz düşüncelerdir. Burada söz konusu olan, “Tanrı bilgisine karşı yükselen” kötü yüksekliklerin yıkılması değildir; “Rabbin hükümlerini öğreten” alçakgönüllülük de değildir. Çünkü onlar sevince layıktır, üzüntüye değil.

47

Klagel. Jerem. 2, 5. Βάρεις τὰς οἰκίας φησίν, ἅπερ βασιλείας ἐξέδωκε Σύμμαχος. ἐπαναλαμβάνει δὲ τοὺς θρήνους, ὡς ἄν τις ἐπὶ πένθει περιαλγὼν. πάλιν δὲ δείκνυσιν, ὡς ταπεινὸν λογισμὸν καὶ ταπεινὴν ἀνείληφεν ἕννοιαν, καθαιρεθέντων τῶν ὡς οἰκημάτων τε καὶ φρουρίων, καθάπερ πληρούντων τὸ ἡγεμονικόν. ἀρεταὶ μὲν γὰρ τὰ οἰκήματα, ὑπ' αὐτῶν γὰρ σκεπόμεθα, ὀχυρώματα δὲ οἱ ἀναντίρρητοι λογισμοἰ. οὐ γὰρ ἐπὶ χειρόνων νῦν ἡ καθαίρεσις ὑψωμάτων, ἐπαιρομένων κατὰ τῆς γνώσεως τοῦ θεοῦ<, οὐδὲ ταπεινότητος καθ’ έ)ν >μανθάνει τὰ δικαιώματα τοῦ · ταῦτα γὰρ χαρᾶς, ἀλλ’ οὐ πέφυκεν ἄξια.

48Fr. 48 (Ağıtlar 2, 6). Çadır tapınaktır; asma ve bağ ise İsrail'dir: Davud'daki “Mısır'dan bir asma getirdin”, İşaya'daki “Sevgilinin bir bağı vardı” sözlerindeki gibi. Davud ardından “Neden çitini yıktın?” der; İşaya da “Çitini kaldırdın” der ve devam eder. Bu Ağıt da aynı şeyi gösteriyor. Tanrı korumasını çekip onları düşmanlara teslim etti; “Rabden korkmadıkları” için artık “çevresinde konaklamaz.” Kanunun ibadet için belirlediği vakitleri de kaldırdı; nitekim İşaya'da der ki: “Orucunuzu, tatilinizi ve bayramlarınızı psykhē'm sevmez.” Buna “unutma” dedi, ama insanî bir hâl olarak değil. Kralı ve kâhini de kızdırdı; çünkü onlar, Tanrı'nın payı olduğu hâlde dinsizlerden böyle şeyler görmeye öfkeleniyorlardı.

48

Klagel. Jerem. 2, 6. Σκηνὴν μὲν τὸν ναόν, ἅμπελον δὲ καὶ ἀμπελῶνα λέγει τὸν Ἱσραὴλ κατὰ τὸ »ἄμπελον ἐξ Αἰγύπτου μετῆρας« παρὰ Δαβίδ, καὶ »ἀμπελὼν ἀμπελὼν ἐγενήθη τῷ ἠγαπημένῳ« παρὰ Ἡσαΐᾳ. καὶ Δαβὶδ μὲν ἐπάγει · »ἵνα τί καθεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτῆς;« καὶ τὰ ἑξὴς, ὁ δὲ Ἠσαΐας· »ἀφεῖλες τὸν φραγμὸν αὐτοῦ« καὶ τὰ ἐπὶ τούτῳ. ταῦτα καὶ ὁ παρὼν ἐδήλωσε Θρῆνος. συστείλας γὰρ ἑαυτοῦ τὴν φρουρὰν ὁ θεὸς τοῖς πολεμίοις παρέδωκεν, οὐκέτιο κύκλῳ αὐτοῦ παρεμβάλλοντος x003E; διὰ τὸ μὴ φοβεῖσθαι τὸν x003C;. κατήργησε δὲ καὶ τοὺς κατὰ νόμον εἰς λατρείαν καιρούς, ὡς ἔν Ἡσαΐᾳ φησί· »νηστείαν καὶ ἀργείαν καὶ τὰς ἑορτὰς ὑμῶν μισεῖ ἡ ψυχή μου«. ὅπερ λήθην ἐκάλεσεν, ἀλλ’ οὐχ ὡς πάθος ἀνθρώπινον. παρώξυνε δὲ βασιλέα καὶ ἱερέα, ἀγανακτοῦντας εἰ μερὶς ὄντες θεοῦ τοιαῦτα παρ’ ἀσεβούντων ὑφίστανται.

49Fr. 49 (Ağıtlar 2, 7). Hizmet kaplarını teslim etti; çünkü artık dinsizlerin kurbanlarından hoşnut değildi: “Koçların yakmalık sunularını, kuzuların yağını, boğaların ve tekelerin kanını istemiyorum.” Şehrin evlerini, yani Symmakhos'un çevirdiği gibi sarayları saran surları da teslim etti. Düşmanlar tapınağı da ele geçirince, sanki tam zafer kazanmışlar gibi bağırıp çağırarak bayram yapıyorlardı. Psykhē'nin kurban sunağı ise içimizdeki akıl gücüdür; duygular onun aracılığıyla öldürülerek kurban edilir.

49

Klagel. Jerem. 2, 7. Τὰ λειτουργικὰ παρέδωκε σκεύη, μηκέτι ταῖς παρ' ἀσεβῶν θυσίαις εὐαρεστούμενος κατὰ τὸ »ὁλοκαυτώματα κριῶν καὶ στέαρ ἀρνῶν καὶ αἶμα ταύρων καὶ τράγων οὐ βούλομαι«. παρέδωκε δὲ καὶ τὸ συνέχον τεῖχος τὰς οἰκίας τῆς πόλεως, ἤγουν τὰ βασίλεια καθάπερ ἐξέδωκε Σύμμαχος. οἱ δὲ δυσμενεῖς παραλαβόντες καὶ τὸν νεὼν ὡς ἐπὶ τελείᾳ νίκῃ λοιπὸν ἑώρταζον ἀλαλάζοντες. ψυχῆς δὲ θυσιαστήριον τὸ ἐν ἡμῖν λογικόν, δι' οὖπερ ἱερουργεῖται τὰ πάθη νεκρούμενα.

50Fr. 50 (Ağıtlar 2, 8). Onun bütün güvenliğini kaldırdı, cezanın ölçüsünü uzattı; Zekeriya da bunu görmüştür.

50

Klagel. Jerem. 2, 8. Πᾶσαν γὰρ αὐτῆς ἀφεῖλεν ἀσφάλειαν, τῆς τιμωρίας ἐκτείνας τὸ μέτρον· ὃ δὴ καὶ Ζαχαρίας τεθέαται.

51Fr. 51 (Ağıtlar 2, 8). Sur ve ön duvar yas tutarlar; yas tutmaya layık olan, görenleri de ağlatan şeylerdir. Çünkü kutlu İşaya'nın dediği gibi “Rabbin kararını kim bozacak? Yüce elini kim geri çevirecek?” Böyle şeylerin yasını tutan şehir ya da psykhē düşmanların ayakları altına düşünce, eskiden onu birbiri ardınca koruyan, büyük küçük meleklerin yas tutması doğaldır. Kurtulanlara sevinen melekler, düşenlere nasıl yas tutmasın?

51

Klagel. Jerem. 2, 8. Πενθεῖ δὲ τεῖχος καὶ προτείχισμα, τὰ πένθους ἄξια, τοῦ κλαίειν καὶ τοῖς ὁρῶσιν αἴτια γινόμενα· »τὴν γὰρ βουλὴν κυρίου τίς διασκεδάσει; καὶ τὴν χεῖρα αὐτοῦ τὴν ὑψηλὴν τίς ἀποστρέψει ;« κατὰ τὸν μακάριον Ἡσαΐαν. τὴν δὲ τοιαῦτα πενθοῦσαν εἲτε πόλιν εἴτε ψυχὴν ὡς εἶναι τοῖς ἐχθροῖς καταπάτημα, πενθεῖν εἰκὸς ἀγγἐλους τοὺς πρότερον αὐτὴν ἄλλους ἐπ' ἄλλοις φυλάττοντας, μείχους τε καὶ ὑποβεβηκότας. εἰ γάρ ἐπὶ σωθεῖσι χαίρουσιν, ἐπὶ πεσοῦσι πῶς οὐ πενθήσουσιν;

52Fr. 52 (Ağıtlar 2, 9). Sanki toprak ya da deniz yutmuş gibi gözden yok oldular. Kral, yöneticiler ve sahte peygamberler de öldü; kanunu da köleliğin zoruyla yok oldu, zaten onu esir düşmeden önce kendi prohairesis'leriyle bozmuşlardı. Psykhē'nin kapıları hislerdir; psykhē günah işleyince hisler duygulara boğulur ve toprak gibi olur. Bu kapıları gözeten psykhē yetileri de gevşer, çünkü kral olan nous ve duygular içindeki yönetici düşünceler yok olmuştur. O zaman psykhē'nin kanunu ve düzeni yitirilir, karışıklık dolu Babil olur, Tanrı'nın yardım ettiği hiçbir öngörüsü kalmaz.

52

Klagel. Jerem. 2, 9. Ὡς γὰρ ὑπὸ γῆς ἢ θαλάττης καταποθεῖσαι γεγόνασιν ἀφανεῖς. ἀπώλοντο δὲ καὶ βασιλεὺς καὶ ἄρχοντες καὶ οἱ ψευδοπροφῆται καὶ ὁ νόμος αὐτῆς ἀνάγκῃ δουλείας, ὃν δὴ προαιρέσει καὶ πρὶν ἀλῶναι κατέλυσαν. πύλαι δὲ ψυχῆς αἱ αἰσθήσεις, αἴτινες ἁμαρτανούσης κατακλύζονταί τε πάθεσι καὶ γίνονται γήϊναι. καὶ αἱ ταύτας δὲ τηροῦσαι τῆς ψυχῆς δυνάμεις ἐκλύονται ἀπολωλότος νοῦ τε βασιλεύοντος καὶ λογισμῶν ἀρχικῶν έν τοῖς πάθεσιν, ὸτε τῆς ψυχῆς νόμος τε καὶ τάξις ἀπόλλυται καὶ γίνεται Βαβυλὼν πλήρης οὐσα Συγχύσεως, μηδὲν ἔχουσα προνοητικὸν ὑπὸ θεοῦ βοηθούμενον.

53Fr. 53 (Ağıtlar 2, 10). Sevinç yerinde yaşanan acı manzaraları anlatır: Korku yüzünden düşmanlar ihtiyarların ağıt yakmasına bile izin vermiyor, ileri gelen genç kızlar ise öne çıktıkları güzellikleriyle görünüp onları zorbalığa çekmemek için gözlerini yere dikiyorlardı. Bunu şöyle de anlayabilirsin: Eskiden aretē'de yaşlı sayılanlar (bu yüzden öyle deniyordu) toprağa ait kimseler oldular, akıl dışı duyguların içine yerleştiler, artık Logos'a uygun hiçbir şey yapmaz hâle geldiler, içlerindeki yöneten ruhu toprağa çevirdiler, eskiden sahip oldukları itidali yasa layık hâle getirdiler ve önceden bozulmadan korudukları düşünceleri bozdular.

53

Klagel. Jerem. 2, 10. Λυπηρὰ διηγεῖται θεάματα έν τῷ χωρίῳ τῆς εὐφροσύνης γεγενημένα· φόβῳ γὰρ οὐδὲ θρηνεῖν τοῖς πρεσβυτέροις ἐπέτρεπον, καὶ τὰς πρώτας παρθένους εἰς γῆν ὁρᾶν παρεσκεύασαν, μήποτε φανεῖσαι πρὸς βίαν αὐτοὺς ἐκ τοῦ κάλλους, ἐν ᾦπερ ἐπρώτευον, ἐπισπάσωνται. εἴποις δ' ἂν καὶ τοὺς έν ἀρετῇ πάλαι πρεσβεύοντας, δι' ἣν οὕτως ἐλέγοντο, χοϊκοὺς γεγονότας καὶ πάθεσιν ἀλόγοις ἐνιδρυθέντας κατὰ λόγον ἔτι μηδὲν ἐνεργεῖν καὶ τὸ έν αὐτοῖς ἡγεμονικὸν ἀπογεώσαντας πνεῦμα καὶ πένθους ἀξίαν, ἣν εἶχον πάλαι, σωφροσύνην ποιήσαντας καὶ λογισμοὺς διαφθείραντας, οὓς πρὶν ἀφθόρους δοἐσῳζον.

54Fr. 54 (Ağıtlar 2, 11). Peygamber kendi izzetine Tanrı'nın tapınağı ve yurdunun dindarlığı der. Çocukların bitkinliğini ise açlık doğuruyordu. Daha yüksek bir anlamda şunu söyleyebilirsin: Peygamber, “Kim zayıf düşer de ben düşmem?” sözü uyarınca ten bakımından akrabalarının acılarını üstlenir; onların psykhē'lerindeki güçlükleri, hakiki bilginin solmasını, düşüncenin dünyaya doğru başıboş kaymasını ve başı yücelten şeyin yitirilmesini kendi üzerine alır. “Sen, ya Rab, benim sığınağımsın, izzetimsin, başımı yücelten sensin” denir ya.

54

Klagel. Jerem. 2, 11. Δόξαν ἰδίαν φησὶν ὁ προφήτης θεοῦ τε ναὸν καὶ πατρίδος εὐσέβειαν. τῶν δὲ νηπίων τὴν ἔκλυσιν ὁ λιμὸς ἀπηργάζετο. εἴποις δ' ἂν ὑψηλότερον, ὡς οἰκειοῦται τῶν συγγενὼν κατὰ σάρκα τὰ πάθη κατὰ τὸ τίς ἀσθενεῖ, καὶ οὐκ ἀσθενῶ;« τὰ κατὰ ψυχὴν ἐκείνων ἀναδεχόμενος δυσχερῆ, γνώσεως ἀληθοῦς μαρασμὸν καὶ φορὰν ἄστατον τοῦ λογισμοῦ πρὸς τὰ γήϊνα καὶ στέρησιν τῆς ὑψούσης τὴν κεφαλὴν κατὰ τὸ » σὺ κύριε , ἀντιλήπτωρ μου εἶ, δόξα μου καὶ ὑψῶν τὴν κεφαλήν μου«.

55Fr. 55 (Ağıtlar 2, 13). Tam bir kötülüğü gösterdi; öyle ki buna benzer suç işlemiş kimse bile aretē'ye tanıklık edemez. Çünkü yaklaştıktan sonra Tanrı'dan uzaklaşıp dizginleri koparan kişinin günahına benzer ne vardır? “Gelip onlarla konuşmasaydım günahları olmazdı” der. Bu yüzden “Bana yaklaşanlarda kutsanacağım” denir. Çünkü “Rabbin isteğini bilmeyen ve yapmayan az dayak yiyecek, bilen ama yapmayan çok dayak yiyecektir.” Peygamberlerin tedavi edemediği bu kadar büyük bir acı yalnız Tanrı'ya muhtaçtır. Bu yüzden Rab ten giymiştir; peygamberler de “Ya Rab, işittiğimize kim inandı?” sözüyle güçsüzlüklerini itiraf etmişlerdir. Yeruşalim daha önce de “Bakın, acım gibi bir acı var mı?” diyordu. O hâlde vuran iyileştirecektir, çünkü “O acı verir, sonra yine eski hâline getirir.” “Kim” sözü hem nadir olan hem de hiç kimse için kullanılır; çünkü insanlardan hiçbiri Tanrı'nın indirdiği darbeyi iyileştiremez.

55

Klagel. Jerem. 2, 13. Τὴν παντελῆ κακίαν ἐδήλωσεν, ὡς μηδεμίαν ἔχειν ἀρετῆς μαρτυρίαν μηδὲ τὸν πλημμελήσαντα παραπλήσια. τί γὰρ ὅμοιον ἁμάρτημα τοῦ μακρὰν τοῦ θεοῦ καὶ μετὰ τὸ πλησιάζειν ἀφηνιάσαντος; »εἰ« γὰρ »μὴ ἠλθον« φησὶ »καὶ ἐλάλησα αὐτοῖς. ἁμαρτίαν οὐχ εἶχον«. διὸ καὶ »ἐν τοῖς ἐγγίζουσί μοι ἀγιασθήσομαι«· ὅτι ὁ μὴ εἰδὼς τὸ θέλημα τοῦ κυρίου καὶ μὴ ποιῶν αὐτό, δαρήσεται ὀλίγας· ὁ δὲ εἰδὼς καὶ μὴ ποιῶν αὐτό, δαρήσεται πολλάς<. ; τὸ οὖν τοσοῦτον πάθος, μὴ προφῆται θεραπεῦσαι δεδύνηνται, μόνου δεῖται θεοῦ. διὸ καὶ σάρκα πεφόρηκε, τῶν προφητῶν ὁμολογούντων ἀσθένειαν ἐν τῷ κύριε, τίς ἐπίστευσε τῇ ἀκοῇ ὴμῶν;« ἔλεγε δὲ καὶ πρότερον Ἱερουσαλήμ· »ἴδετε εἰ ἔστι πάθος κατὰ τὸ πάθος μου«. ὁ τοίνυν παίσας ἰάσεται αὐτὸς γὰρ ἀλγεῖν ποιεῖ καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν<. τὸ τίς λαμβάνεται καὶ ἐπὶ τοῦ σπανίου καὶ ἐπὶ τοῦ μηδενός· οὐδεὶς γὰρ ἀνθρώπων ἰάσασθαι δύναται τὴν ὑπὸ θεοῦ ἐπαγομένην πληγήν.

56Fr. 56 (Ağıtlar 2, 14). Boş peygamberlik hiçbir sonuç getirmeyen ve boş putların ürettiği peygamberliktir. Bazıları kendiliklerinden, yazıldığı gibi “bir avuç arpa ve bir lokma ekmek uğruna” peygamberlik ediyorlardı. Bunlar günahları kınamayı ve daimōn'ların esaretinden kurtarmayı bilmez, tatlı dilleriyle psykhē'leri saptırırlar. Gerçek peygamberlerin “kehaneti” ve Tanrı'dan aldıkları söz hakikattir ve Tanrı'ya bağlar; daimōn'larınki ise yalan olup Tanrı'dan uzaklaştırır ve oradan gelen desteği dışarı iter. Boş olmayan “itmeler” ve “kehanetler” hangileridir? Gösterildiği gibi, besbelli ki sapkınlıktan iten ve Tanrı'ya yaklaştıranlardır.

56

Klagel. Jerem. 2, 14. Προφητεία μάταιος ἡ μηδεμίαν ἔχουσα ἔκβασιν καὶ ἣν εἴδωλα παρασκευάζει τὰ μάταια. καὶ ἀφ' ἑαυτῶν δέ τινες προεφήτευον δῆθεν »ἔνεκεν δρακὸς κριθῆς καὶ κλάσματος ἄρτου« κατὰ τὸ γεγραμμένον· οἵτινες οὐκ ἵσασιν ἁμαρτίας ἐλέγχειν καὶ τῆς ὑπὸ δαιμόνων ἀνασῴζειν αἰχμαλωσίας, διὰ τῆς χρηστολογίας τὰς ψυχὰς διαστρέφοντες. ὡς δὲ τῶν ἀληθῶν τὸ λῆμμα καὶ ὁ λόγος, ὅν ἐκ θεοῦ λαμβάνουσιν, πέφυκεν ἀληθὲς καὶ συνάπτει θεῷ, οὕτω τὸ τῶν δαιμόνων ψευδές τε καὶ μακρῦνον θεοῦ καὶ τῆς ἐκεὶθεν ῥοπῆς ἐξωθούμενον. ποῖα δὲ ἐξώσματα τὰ μὴ μάταια, καθάπερ ἐδείχθη, καὶ λήμματα; δῆλον οὖν ὡς τὰ πλάνης ἐξωθοῦντα καὶ προσάγοντα τῷ θεῷ.

57Fr. 57 (Ağıtlar 2, 16). Çünkü “düşmanımız İblis, kükreyen aslan gibi yutacak birini arayarak dolaşır” ve yılan gibi üzerimize ıslıklar salar. Ama bunu yutmuş olduğunu söylemesin, içimizde yakıp kavuran güneşin yaptığı günü bulmasın. Çünkü “Güneş gündüz seni yakmayacak” denmiştir; o hazlarla ve öfkeyle yakar, sapkınlığı da ışık ve bilgi gibi sunar. O hâlde ilahi söyleyerek şöyle diyeceğiz: “Rab içimizde olmasaydı, bizi diri diri yutarlardı”, ve “Dinsizlerin kandili sönecek.”

57

Klagel. Jerem. 2, 16. »Ὁ« γὰρ ἐχθρὸς »ἡμῶν διάβολος περιέρχεται ὡς λέων ὠρυόμενος ζητῶν τίνα καταπίῃ« καὶ ὡς ὅφις ἐφ' ὴμᾶς ἀφιεὶς τὰ συρίγματα. πλὴν μὴ γένοιτο λέγειν αὐτὸν ὡς κατέπιον , μήτε καταλαβεῖν ἐν ἡμῖν ἡμέραν ἥν ὁ συγκαίων ἥλιος ἀπεργάζεται· εἴρηται γάρ· »ἡμέρας ὁ ἤλιος οὐ συγκαύσει σε( ἡδοναῖς γὰρ καὶ θυμῷ συγκαίει καὶ τὴν πλάνην ὡς ὡς φῶς καὶ γνῶσιν παρέχεται. ψάλλοντες οὐν ἐροῦμεν· »εἰ μὴ ὅτι κύριος ἦν ἐν ἡμῖν, , ἄρα ζῶντας ἂν κατέπιον ἡμᾶς‘, καὶ τὸ »λαμπτὴρ δὲ ἀσεβῶν σβεσθήσεται«.

58Fr. 58 (Ağıtlar 2, 17). Düşmanlar kendiliklerinden hiçbir şey yapmadılar, der; Tanrı istedi ve oldu. Bu yüzden Nabuzardan da şöyle diyordu: “Rab Tanrın bu yere bu kötülükleri söyledi ve Rab onu getirdi, çünkü ona karşı günah işlediniz.” Kim buna inanmazsa bu sözlerin hükmünü işitecektir. Bütün peygamberler bunu önceden söylemişlerdi; “eski günlerden” ise Musa, Tesniye'de bunları haber vermişti.

58

Klagel. Jerem. 2, 17. Οὐδέν, φησίν, ἐξ ἐαυτῶν ἐποίησαν οἱ πολέμιοι· θεῷ γὰρ ἐδόκει καὶ γέγονεν. διόπερ ἔλεγε καὶ Ναβουζαρδάν· κύριος ὁ θεός σου ἐλάλησε τὰ κακὰ ταῦτα εἰς τὸν τόπον τοῦτον, καὶ ἐπήγαγε κύριος, ὅτι ἡμάρτετε αὐτῷ( πᾶς οὖν ἀπιστῶν τῇ κρίσει τῶν ῥημάτων τούτων ἀκούσεται. πάντες μὲν οὖν οἱ προφῆται ταῦτα προὔλεγον, ἐξ ἡμερῶν δὲ ἀρχαίων ὸ Μωσῆς ἐν τῷ Δευτερονομίῳ ταῦτα προεμήνυσεν.

59Fr. 59 (Ağıtlar 2, 18). Yazı bazen sözlerini duygulu kılar, his sahibi olmayanlara his verir: Sıçrayan tepeler, zıplayan dağlar getirir, tepeleri ve taşları tanık gösterir. Burada bu mümkün değildir, çünkü sur düşmanlarca yıkılmıştır. O hâlde sur burada kral, yöneticiler ve şehri güçleriyle kuşatan herkestir. Onlardan tövbe gözyaşlarını durmadan dökmelerini ister; yıkılmış sur bu gözyaşlarını görenlere her zaman sağlar. Bunlar kendilerinde var, der; meğer ki bu söz yine bir zamanlar koruyan kuvvetin kederini abartarak anlatıyor olmasın. “Sıkıntı içinde Rabbi bütün kalpleriyle hatırladılar” der. Siz de böyle yapın, der, gece gündüz ağlayın ve “yataklarınızda vicdan azabı duyun.” Bunlardan kurtulmayı ayıklık sanmayın, çünkü tövbe kurtuluşa götürür. Kişi iyi şeyleri değil, kötü şeyleri bırakarak ayılır. Nousunla Mesih'e daima bağlan ki seni göz bebeği gibi korusun ve sana sur olsun.

59

Klagel. Jerem. 2, 18. Ἔστιν ὄτε περιπαθεῖς ἡ γραφὴ τοὺς λόγους ποιεῖ καὶ τοῖς ἀναισθήτοις δίδωσιν αἴσθησιν, ἀλλομένους τε βουνοὺς εἰσάγουσα καὶ ὄρη σκιρτῶντα, καὶ βουνοὺς καὶ λίθους μαρτύρεται· ὅπερ ἐν τούτοις ἀδύνατον, τοῦ τείχους ὑπὸ πολεμίων ἤδη καθῃρημένου. τεῖχος οὖν ἐνταῦθα βασιλεύς τε καὶ ἄρχοντες καὶ ὅσοι δυνάμει ταύτην περιτειχίζοντες, οὓς ἀξιοῖ χέειν μετανοίας ἀδιάλειπτα δάκρυα, ἂ τοῖς ὁρῶσι διὰ παντὸς προξενεῖ πεπτωκός. ταῦτα, φησίν, ὑπάρχει αὐτοῖς, καὶ εἰ μὴ πάλιν τὴν λύπην σημαίνει τῆς πάλαι φρουρούσης δυνάμεως, ὑπερβολικῶς τοῦτο δηλῶν. »ἐν θλίψει δέ«, λέγει, »τοῦ κυρίου ἐμνήσθησαν ἐξ ὅλης τῆς καρδίας«. τοῦτο τοίνυν ποιήσατε, φησί, νυκτὸς καὶ ἡμέρας δακρύοντες καὶ »ἐπὶ ταῖς κοίταις ὑμῶν κατανύγητε«· μηδὲ νῆψιν ἡγεῖσθε τὴν ἀπὸ τούτων ἀπαλλαγήν· μετάνοια γὰρ εἰς σωτηρίαν ἐστίν. νήφει δέ τις οὐκ ἀγαθῶν, ἀλλὰ χειρόνων παυόμενος. τῷ δὲ νῷ συνάπτου διὰ παντὸς πρὸς Χριστόν, ὅπως σε φυλάξειεν ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ καί σοι τεῖχος γένηται.

60Fr. 60 (Ağıtlar 2, 19). Gece dikkat vericidir, çünkü hisler sustuğunda psykhē kendi içinde toplanır. O zaman Tanrı'nın buyruklarını düşünmeyi ve Davud'la birlikte şöyle demeyi emreder: “Gece yüreğimle konuştum, ruhum araştırdı.” Gece dört nöbete bölündüğüne göre Davud'la şunu de: “Gözlerim nöbetlerden önce uyanıktı”; Habakkuk'la da şunu: “Nöbet yerimde duracağım, Rab Tanrı'nın içimde ne konuşacağını gözleyeceğim.” Çünkü o zaman şöyle diyeceksin: “Halkına barış söyleyecek.” O hâlde bu dünyanın gecesinde konuş; çünkü “mücadelen et ve kana karşı değil, yönetimlere, hükümranlıklara karşıdır”; “ev sahibinin ne zaman, akşam mı, gece yarısı mı, horoz ötüşünde mi, sabah mı geleceğini bilmezsin; ansızın gelip sizi uyur bulmasın.” Ve yine: “Hırsızın hangi nöbette geleceğini bilseydin uyanık kalır, evini deldirmezdin.”

60

Klagel. Jerem. 2, 19. Προσεκτικὸν ἡ νύξ, συστρεφομένης ἐν αὐτῇ τῆς ψυχῆς ἐν τῇ τῶν αἰσθήσεων ἠρεμίᾳ. τότε κελεύει μελετᾶν ἐν ταῖς ἐντολαῖς τοῦ θεοῦ καὶ λέγειν μετὰ τοῦ Δαβίδ· »νυκτὸς μετὰ τῆς καρδίας μου ἠδολέσχουν, καὶ ἔσκαλλε τὸ πνεῦμά μου«. τῆς δὲ νυκτὸς εἰς τέσσαρας φυλακὰς διῃρημένης, λέγε μετὰ τοῦ Δαβίδ· »προκατελάβοντο φυλακὰς οἱ ὀφθαλμοί μου«, καὶ μετὰ τοῦ Ἀμβακούμ· »ἐπὶ τῆς φυλακῆς μου στήσομαι, καὶ ἀποσκοπεύσω, τί λαλήσει ἐν ἐμοὶ κύριος ὁ θεός‘. τότε γὰρ ἐρεῖς· »ὅτι λαλήσει εἰρήνην ἐπὶ τὸν λαὸν αὐτοῦ«. ἀδολέσχησον οὖν ἐν νυκτὶ τοῦ παρόντος αἰῶνος· οὐ γάρ ἐστί σοι »ἡ πάλη πρὸς αἶμα καὶ σάρκα, ἀλλὰ πρὸς τὰς ἀρχάς, πρὸς τὰς ἐξουσίας«· »οὐκ οἶδας γάρ, πότε ὁ κύριος τῆς οἰκίας ἔρχεται, ὀψὲ ἢ μεσονυκτίου ἢ ἀλεκτοροφωνίας ἢ πρωί· μὴ ἐλθὼν ἐξαίφνης εὑρήσει ὑμᾶς καθεύδοντας«. καὶ πάλιν· »εἰ γὰρ ᾔδεις ποίᾳ φυλακῇ ὁ κλέπτης ἔρχεται, ἐγρηγόρησας ἄν καὶ οὐκ ἂν εἴαασας διορυγὴναι τὴν οἰκίαν σου«.

61Fr. 61 (Ağıtlar 2, 19). Güzel işler yaparak ellerini ona kaldır. Mücadele sıradan şeyler için değil: Tanrı sözü kıtlığından çocukların tükeniyor; bütün çıkışların başında, yani Tanrı'nın buyruklarının başında duruyor ve Tanrı'nın yardımı ile kalbi destekleyen ekmek olmadan ilerleyemiyorlar.

61

Klagel. Jerem. 2, 19. Αρον πρὸς αὐτὸν χεῖράς σου διὰ τῆς τῶν καλῶν ἐργασίας. οὐ περὶ τῶν τυχόντων ὁ ἀγών, δι' ἀπορίαν τοῦ θείου λόγου τῶν σῶν ἐκλειπόντων νηπίων, καὶ ἱσταμένων ἐπ' ἀρχῆς πασῶν ἐξόδων, τῶν ἐντολῶν τοῦ θεοῦ, καὶ προβῆναι μὴ δυναμένων ἄνευ θεοῦ συνεργείας καὶ τοῦ στηρίζοντος ἅρτου καρδίαν.

62Fr. 62 (Ağıtlar 2, 20). Peygamber öğüt verdikten sonra Yeruşalim ikna oldu ve Tanrı'ya şöyle dedi: “Yüzünü benden çevirme”, “Bana bak ve bana merhamet et”, “Beni gazabınla kınama, öfkenle terbiye etme.” Darbe insan tabiatından büyüktür. Kanunu çiğnediğimi ve bundan doğacak cezalardan birinin de “karnının ürününü, oğullarının ve kızlarının etini yiyeceksin” olduğunu biliyorum. Bu sözlerin yalnız tehdit olduğunu sanıyordum, ya Rab; çünkü “kanunun hakikattir.” Ama kâhinin ve peygamberin tapınağın ortasında boğazlanacağını öğrenmemiştim.

62

Klagel. Jerem. 2, 20. Τοῦ προφήτου παραινέσαντος, Ἱερουσαλὴμ ἐπείσθη καὶ λέγει πρὸς τὸν θεόν· »μὴ ἀποστρέψῃς τὸ πρόσωπόν σου ἀπ' ἐμοῦ«, »ἐπίβλεψον ἐπ' ἐμὲ καὶ ἐλέησόν με«, »μὴ τῷ θυμῷ σου ἐλέγξῃς με, μηδὲ τῇ ὀργῇ σου παιδεύθῃς με«. μείζων ἀνθρωπίνης φύσεως ἡ πληγή. οἶδα παραβᾶσα τὸν νόμον καὶ τοῖς ἐντῦθεν ἐπιτιμίοις ἐν οἶς ἐστι καὶ τὸ »φαγῇ τὰ ἔκγονα τῆς κοιλίας σου, κρέα υἱῶν καὶ θυγατέρων σου«. ἐνόμιζον ἓως ἀπειλῆς εἶναι τὰ ῥήματα· κύριε, ὅτι »ὁ νόμος σου ἀλήθεια«. ἱερέως δὲ καὶ προφήτου σφαγὴν οὐκ ἐπυθόμην ἐν μέσῳ νεώ.

63Fr. 63 (Ağıtlar 2, 21). Yaşları yüzünden savaş zahmetine katlanamayanların hepsi yerlere serilmişti; çok acınası bir manzara. Gençler ve kızlar da boğazlanmıştı: Keşke bunlar da daha acı bir hayata sürüklenmeden önce boğazlansaydı. “Yerin çıkışları” ise gündelik işlerdir; insanlar “uyanık kalmadan ve dua etmeden” bu işler içinde uyudular, ahmaklıkla psykhē'lerinin gözlerini kapadılar. Bunlar kim? Küçük çocuklar olsaydı çok şaşılacak bir şey olmazdı. Oysa çocuklardan önce aretē'de ilerlemiş görünenler vardır; psykhē'si bozulmamış, savaşta güçlü olan herkes de düşman eline düşmüştür. Sen iyi olduğun için onların böyle bir hayatına son veriyor, kötülük üzerine kurulu bütün yapılarını parçalıyorsun.

63

Klagel. Jerem. 2, 21. Ἐπὶ γῆς ἦσαν ἐρριμμένοι πάντες οἱ δι' ἡλικίαν πρὸς τοὺς πόνους ἀδύνατοι, θέαμα λίαν ἐλεεινόν, ὡς καὶ νέων σφαγὴ καὶ παρθένων † εἴθε καὶ τούτων σφαγαὶ πρὶν εἰς ζωὴν πικροτέραν ἀπάγεσθαι. ἔξοδοι δὲ γῆς τὰ βιωτικὰ πράγματα, ἐν οἶς ἐκοιμήθησαν μὴ >γρηγορήσαντες μηδὲ προσευξάμενοι<, κλείσαντες δὲ καὶ ἀφροσύνην τοὺς τῆς ψυχῆς ὀφθαλμούς. καὶ τίνες οὗτοι; εἰ μὲν παιδάρια, οὐ θαυμαστὸν ἄγαν. νυνὶ δὲ πρὸ τούτων οἱ δοκοῦντες προβεβηκέναι κατ' ἀρετὴν καὶ πᾶς δὲ τὴν ψυχὴν ἀδιάφθορος καὶ δυνατὸς ἐν πολέμῳ γέγονεν ἐχθροῖς ὑποχείριος. σὺ σὺ ὡς ἀγαθὸς τὴν τοιαύτην αὐτῶν καταπαύεις ζωήν, καὶ κατατέμνεις πᾶσαν αὐτῶν σύστασιν τὴν ἐπὶ κακῷ.

64Fr. 64 (Ağıtlar 2, 22). Yahudiye'de çevremde oturanlar, der, bana yapılan bayramı sığınak sanıyor, kurtuluşu oradan umuyorlardı. Ama üzerlerine indirdiğin gazap yüzünden hiçbiri kalmadı. Çünkü günahlarım yüzünden düşmanlar çok ve güçlü oldu.

64

Klagel. Jerem. 2, 22. Οἱ κύκλῳ μου, φησί, τὴν Ἰουδαίαν οἰκοῦντες τὴν εἰς ἐμὲ ἐορτὴν ἐνόμιζον καταφυγήν, σωτηρίαν ἐντεῦθεν ἐλπίζοντες· ὡν οὐδεὶς ὑπολέλειπται διὰ τὴν σὴν αὐτοῖς ἐπενεχθεῖσαν ὀργήν. δι΄ ὡν γὰρ ἥμαρτον, πολλοὶ καὶ δυνατοὶ γεγόνασιν οἱ ἐχθροί.

65Fr. 65 (Ağıtlar 3, 1). Şehir düşmeden önce de düştükten sonra da peygamberin başına korkunç şeyler geldi. Bu yüzden yeni bir harf dizisine başlayınca, Rabbin terbiyesi yüzünden şehrin yoksulluğunu ve ıssızlığını görerek kendi hâline ağlıyor. O da iyi şeylerden yoksun kalmakta onlardan geri değildi: Hem onları kınarken sıkıntıya düşmüş, “bütün gün alaya alınarak geçirdim” diyecek hâle gelmişti, hem de korkunç felaketlerine ortak olmuş, onların acısını paylaşmıştı. Davud gibi o da “Ölümün gölgesi beni kapladı” der. Çünkü Tanrı acılara kısa bir ara veriyor gibi göründüğünde cezayı sürekli kılarak geri döner.

65

Klagel. Jerem. 3, 1. Δεινὰ συνέβη τῷ προφήτῃ καὶ πρὶν ἁλῶναι τὴν πόλιν καὶ ταύτης ἑαλωκυίας. διὸ στοιχειώσεως ἑτέρας κατάρχων, ἐαυτὸν ἀποδύρεται, πτωχείαν ὁρῶν καὶ ἐρημίαν τῆς πόλεως διὰ παιδείαν κυρίου. καὶ αὐτὸς δὲ οὐδὲν ἡττον γέγονεν έν ἐνδείᾳ ἀγαθῶν, ἅμα μὲν ἐν περιστάσει γεγονὼς ἡνίκα τούτους ἐξήλεγχεν, ὥστε λέγειν· »διετέλεσα μυκτηριζόμενος πᾶσαν τὴν ἡμέραν«, ἅμα δὲ καὶ ταῖς τῶν δεινῶν αὐτῶν κοινωνῶν συμφοραῖς καὶ τῇ ἐκ συμπαθείας φησὶ δὲ καὶ κατὰ τὸν Δαβίδ· »σκιὰ θανάτου ἐπεσκίασέ με«. ὅταν γὰρ δοκῇ πρὸς βραχὺ διδόναι τοῖς πόνοις ἀνακωχήν, αὐθις παλινδρομεῖ διημνεκῆ τιμωρίαν ποιούμενος.

66Fr. 66 (Ağıtlar 3, 3). “Bütün gün” “her gün” demektir; Davud'daki gibi: “Bütün gün savaşarak beni sıkıştırdı.” “Elini çevirdi” sözü de şunu gösterebilir: Eskiden bana iyilikler sağlıyordu, şimdi sanki elini değiştirmiş gibi terbiyeler indiriyor.

66

Klagel. Jerem. 3, 3. Τὸ ὅλην τὴν ἡμέραν δηλοῖ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ὡς παρὰ τῷ Δαβίδ· »ὅλην τὴν ἡμέραν πολεμῶν ἔθλιψέ με«. σημαίνοι δ’ ἂν τὸ ἔστρεψε χεῖρα αὐτοῦ καὶ ὅτι πάλαι μοι τὰ ἀγαθὰ χορηγῶν, νῦν τὰς παιδείας ἐπάγει, καθάπερ ἀλλάξας τὴν χεῖρα.

67Fr. 67 (Ağıtlar 3, 4). Günahtan başımıza gelen çürümeyi gösterir.

67

Klagel. Jerem. 3, 4. Τὴν σαθρότητα τὴν συμβὰσαν ἡμῖν ἐκ τῆς ἁμαρτίας σημαίνει.

68Fr. 68 (Ağıtlar 3, 4). Çünkü süren felaket ihtiyarlık zayıflığı doğurur.

68

Klagel. Jerem. 3, 4. Συμφορὰ γὰρ ἐπίμονος γεροντικὴν ἀσθένειαν ἐμποιεῖ.

69Fr. 69 (Ağıtlar 3, 5–6). Her yandan kuşatılmışken korkunç şeylerden kaçmama izin vermedi. Belki şehri kuşatan düşman surundan da söz ediyor olabilir. Şunu diyen Davud'un sözünü tekrar etmiştir: “Beni eski ölüler gibi karanlıklara oturttular.” Bunu hem düşmanların zindanları hem de Tanrı'dan gelen felaketler yüzünden söyler; çünkü sınanmalar psykhē'nin karanlığıdır. Özellikle “Paşhur Yeremya'yı bir sarnıca attı”; bu yer karanlık ve ışıksızdı, Davud'un Saul'dan saklandığı mağara da öyleydi. Bu iki Ağıt Mesih için de anlaşılabilir; Yeremya, Yahudilerin elinden bunca şey çekmiş ve sonunda mezara verilmiş olanın simgesiydi.

69

Klagel. Jerem. 3, 5. 6. Οὐ γὰρ ἀφῆκέ με διαφυγεῖν τὰ δεινὰ πανταχόθεν πολιορκαούμενον. λέγοι δ’ ἂν ἴσως καὶ τὸ περιβληθὲν τῇ πόλει τεῖχος πολέ- μιον. τὴν αὐτὴν δὲ τῷ Δαβὶδ ἀφῆκε φωνὴν εἰρηκότι· »ἐκάθισάν με έν σκοτεινοῖς ὡς νεκροὺς αἰῶνος«. τοῦτο τοῦτο διὰ τὰς ἀπὸ τῶν πολεμίων εἱρκτάς, ἅμα δὲ καὶ διὰ τὰς ἐκ θεοῦ συμφοράς· ψυχῆς γὰρ σκότος οἱ πειρασμοί. ἰδικὼς δὲ >Ἱερεμίαν καὶ εἰς τὸν ἐνέβαλεν ὁ Πασχώρ<, σκοτεινὸν ὄντα καὶ ἀφεγγῆ, ὁποῖον ἦν καὶ Δαβὶδ τὸ σπήλαιον ἐν ᾦ παρὰ Σαοὺλ ἀπεκρύπτετο. δύναιντο δὲ καὶ εἰς Χριστὸν οἱ δύο Θρῆνοι λαμβάνεσθαι, οὗ τύπος ἦν Ἱερεμίας τοσαῦτα παρὰ Ἰουδαίων πεπονθότος καὶ τέλος τάφῳ παραδοθέντος.

70Fr. 70 (Ağıtlar 3, 7–8). Beni kaçılmaz kötülüklerle kuşattı; boynuma acımasız, kışkırtıcı bir halkı ve benim gücümü aşan bir yükü koydu. Birçok kez hafifletilmesi için dua ettim, dinlenmedim; çünkü bazen durumlar kutsal kişilerin dinlenmesine engel olur. Boyunduruk ve demir halkalardan da söz ediyor olabilir; bunları, Tanrı'nın buyruğuyla ağaç olanların yerine takmıştı. Bir okuyuş da “boynumun tuncunu ağırlaştırdı” der. Çünkü “Onlar için dua etme, seni dinlemeyeceğim” diyerek duamı kapattı.

70

Klagel. Jerem. 3, 7. 8. Ἀφύκτοις με κακοῖς περιβέβληκεν, ἐπιθεὶς τῷ τραχήλῳ μου λαὸν ἀπηνῆ καὶ παραπικραίνοντα καὶ μεῖζον ἢ κατ' ἐμὲ φορτίον. οὐκ εἰσηκούσθην δὲ κουφισθῆναι πολλάκις εὐξάμενος· εἰσακουσθῆναι γὰρ τοὺς ἁγίους ἔσθ' ὅτε κωλύει τὰ πράγματα. λέγοι δ' ἂν ζυγὸν καὶ τοὺς κλοιοὺς τοὺς σιδηροῦς, οὓς ἀντὶ ξυλίνων θεοῦ κελεύσει περιεβάλετο, φέρεται γὰρ καὶ γραφή· ἐβάρυνε γὰρ τὸν χαλκὸν τοῦ τραχήλου μου. ἀπέφραξε γὰρ τὴν προσευχήν μου καὶ λέξας αὐτῷ· μὴ προσεύχου περὶ αὐτῶν· οὐ γὰρ εἰσακούσομαί σου<.

71Fr. 71 (Ağıtlar 3, 9). Peygamber çok kez davranmış, ama görevinden çekilmesine izin verilmemişti. “Rabbin adını anmayacağım” diyordu ve sanki ateşle sıkıştırılıyordu. Tanrı günahkârların yollarını da, günah işlemelerine izin vermeyerek kapatır. Ama peygamber böyle biri değildir; o “Eğlenenlerin meclisinde oturmadım” der.

71

Klagel. Jerem. 3, 9. Ορμήσας γὰρ πολλάκις οὐ συνεχωρήθη παραιτήσασθαι τὴν διακονίαν. ἔφασκε γάρ· »ού μὴ ὀνομάσω τὸ ὅνομα κυρίου«, καὶ ὥσπερ ὑπὸ πυρὸς συνηλαύνετο. ἐμφράττει δὲ καὶ τὰς ὁδοὺς τῶν ἀμαρτωλῶν οὐ συγχωρῶν ἀμαρτεῖν. ἀλλ' οὐ τοιοῦτος ὁ προφήτης , ὅς γέ φησιν· »οὐκ ἐκάθισα μετὰ συνεδρίου παιζόντων«.

72Fr. 72 (Ağıtlar 3, 12). Bütün okunu bana boşalttı, der; arzumu yaraladı, istediğim gibi davranmama izin vermedi.

72

Klagel. Jerem. 3, 12. Πᾶν αὐτοῦ, φησί, βέλος ἐκἐνωσε κατ' ἐμοῦ, τὴν ἐμὴν τιτρώσκων ἐπιθυμίαν καὶ μὴ συγχωρῶν μοι πράττειν ὡς βούλομαι.

73Fr. 73 (Ağıtlar 3, 13–15). Yazıda böbrekler arzu kısmıdır, “oklar” ise atılan temrenlerdir. Sonra beni yalancı diye kötülediler, dillerine doladılar. Daha önce de “Acıyla dolduğum için yalnız başıma oturuyordum” ve devamını söylemişti. Çünkü o onlar için yalvarıyor, onlar ona tuzak kuruyordu; yine de görevinden çekilmesi mümkün değildi. Bu yüzden hem onlardan çektiği için acılanıyor, hem acı çekenlerle birlikte üzülüyor, hem de dinsizliklerine çok kederleniyordu.

73

Klagel. Jerem. 3, 13—15. Νεφροὶ δὲ ἐν τῇ γραφῇ τὸ ἐπιθυμητικόν, ἰοὶ δὲ τὰ βέλη. καί με λοιπὸν ὡς ψεύστην διέσυρον ᾠδήν με ποιήσαντες. καὶ φθάσας δὲ ἔλεγε· »κατὰ μόνας ἐκαθήμην, ὅτι πικρίας ἐνεπλήσθην‘ καὶ τὰ ἐξῆς· ὁ μὲν γὰρ ἐδεῖτο ὑπὲρ αὐτῶν, οἱ οἱ ἐπεβούλευον , καὶ ὅμως τὴν διακονίαν οὐκ ἦν παραιτήσασθαι. ἐπικραίνετο τοίνυν καὶ πάσχων ὑπ' αὐτῶν ⟨καὶ⟩ πάσχουσι συναλγῶν καὶ ἀσεβοῦσιν ὑπεραχθόμενος.

74Fr. 74 (Ağıtlar 3, 16–18). “Çakıl” ya da “sayı” ile diyor, her diş ayrı ayrı çeneye vurulmuş gibi; ya da sert bir taşla. Davud gibi “Ekmeğimi kül gibi yedim” der ve sıkıntıdan ekmeği bile zevkle yiyemediğini gösterir. Psykhē'nin barış içinde olması mümkün değildi; hem kendisi çalkalanıyordu hem de dışarıda karışıklıklar, içeride kavgalar görüyordu. Bu yüzden hiçbir iyilik ummayarak Eyüp'ün sözlerini söyledim: “Merhamet beni bıraktı, Rabden umudum da.” Çünkü çevremi saran korkunç şeyleri yenmek mümkün değildi.

74

Klagel. Jerem. 3, 16—18. Ψήφῳ φησὶν ἢ ἀριθμῷ, καθ’ ἔκαστον ὀδόντα παιομένου κατὰ τῆς σιαγόνος, ἢ λίθῳ σκληρῷ. καὶ κατὰ τὸν Δαβὶδ δέ φησι· Μὰ σποδοῦ ἄρτον μου ἥσθιον<, τὸ μηδὲ ἄρτον σὺν ἡδονῇ λαμβάνειν δηλῶν ὑπὸ θλίψεως. οὐκ ἦν οὖν εἶναι τὴν ψυχὴν ἐν εἰρήνῃ, αὐτὴν ταραττομένην καὶ προσέτι βλέπουσαν ἔξωθεν θορύβους, ἔσωθεν μάχας. διὸ μηδὲν ἐλπίσας χρηστόν, τὰς Ἰὼβ ἀφῆκα φωνάς· »ἀπείπατό με ἔλεος, καὶ ἡ ἐλπίς μου παρὰ κυρίου«. οὐ γὰρ ἡν νικῆσαι τὰ περιεστῶτα δεινά.

75Fr. 75 (Ağıtlar 3, 25–26). Çünkü herkese iyi olduğu için bizden sabır bekler. Onu arayacak olan psykhē için aramak iyidir; merhamet gelene kadar sarsılmadan, Rabbin kurtuluşu görünene kadar başka birine umut bağlamaya kaymadan beklerse. Belki “sükûnet içinde bekleyecek” sözü de inayetin hükümlerini kurcalamadan demektir. Öyleyse anlamasak bile Rabden dizgin koparmamak gerekir.

75

Klagel. Jerem. 3, 25. 26. Πρὸς πάντας γὰρ ὤν ἀγαθὸς τὴν παρ' ἡμῶν ὑπομονὴν ἀπαιτεῖ. τῇ γὰρ ψυχῇ, ἥ ζητήσει αὐτόν, ἀγαθὸν τὸ ζητεῖν, ἤτις ὑπομένοι μὴ ταραττομένη, μέχρι τὸ ἔλεος ἀπαντήσειεν, μηδὲ μεθισταμένη, μέχρι τὸ σωτήριον ἐπιφανείη κυρίου, εἰς τὸ ἐλπίζειν εἰς ἕτερον. ἴσως δὲ καὶ ἡσυχάσει λέγει μὴ πολυπραγμονοῦσα τῆς προνοίας τὰ κρίματα. δεῖ τοίνυν, κἂν ἀγνοῶμεν, μὴ ἀφηνιάσαι κυρίου.

76Fr. 76 (Ağıtlar 3, 27–28). Çünkü “boyunduruğu iyi, yükü hafiftir.” Bir konuda hiç kimse onunla aynı fikirde olmasa bile sürüklenmemeli; bu yüzden yalnız kalsa da doğru bulduğu şeylerde sebat etmeli, sağlamca yerleşmelidir. Çünkü Davud “Rab tek huylu olanları eve yerleştirir” ve “Ben geçip gidene kadar yalnızım” der; yani insan sevgisine kavuşarak sınanmaları geçene kadar.

76

Klagel. Jerem. 3, 27. 28. Ὁτι >ὁ ζυγὸς αὐτοῦ χρηστὸς καὶ τὸ φορτίον ἐλαφρόν<. μηδεὶς αὐτῷ συναινῇ περί του, δεῖ μὴ συναπάγεσθαι, ἀλλὰ κἂν μονωθῇ πρὸς τοῦτο, τοῖς δεδογμένοις ἐγκαρτερεῖν καὶ ἐνιδρὺσθαι βεβαίως. »κύριος« γὰρ »κατοικίζει μονοτρόπους ἐν οἴκῳ« φησὶν ὁ Δαβίδ, καὶ »κατὰ μόνας εἰμὶ ἐγώ, ἕως οὑ παρέλθω«, δηλονότι τοὺς πειρασμοὺς φιλανθρωπίας τυχών.

77Fr. 77 (Ağıtlar 3, 27. 29. 30). Gerçekten adamsa ve utandırmayan umutla doluysa, “Ben toprak ve külüm” diyerek kendini alçaltacaktır. “Psykhē'm toprağa yapıştı” sözü de bunun gibidir.

77

Klagel. Jerem. 3, 27. 29. 30. Ταπεινώσει γὰρ ἑαυτὸν φάσκων· »ἐγὼ δέ εἰμι γῆ καὶ σποδός«, εἴπερ ὄντως ἐστὶν ἀνήρ, καὶ τῆς μὴ καταισχυνούσης ἐλπίδος πεπλήρωται, ὁποῖον καὶ τὸ »ἐκολλήθη τῷ ἐδάφει ἡ φυχή μου«.

78Fr. 78 (Ağıtlar 3, 31). Bu söz, esarette yetmiş üçüncü Mezmur'daki şu sözleri söyleyenlere de uyar: “Ey Tanrı, neden sonuna dek reddettin? Gazabın otlağının koyunlarına karşı neden tutuştu?” Şu söz de buna uygundur: “Rab sonsuza dek reddetmez, sonsuza dek öfke tutmaz.” Layıkıyla tövbe edene de şöyle diyecektir: “Sesin ağlamaktan, gözlerin yaştan kesilsin.”

78

Klagel. Jerem. 3, 31. Ἁρμόζει τοῦτο καὶ πρὸς τοὺς έν τῇ αἰχμαλωσίᾳ λέγοντας τὰ ἐν τῷ ἑβδομηκοστῷ τρίτῳ Ψαλμῷ· »ἱνατί, ὁ θεός, ἀπώσω εἰς τέλος; ὠργίσθη ὁ θυμός σου ἐπὶ πρόβατα νομῆς σου;« σύμφωνον δὲ τὸ »οὐκ εἰς τέλος ἀπώσεται κύριος οὐδὲ εἰς τὸν αἰῶνα μηνιεῖ«· ἐρεῖ δὲ τῷ πρὸς ἀξίαν μετανοήσαντι· »διαλειπέτω ἡ φωνή σου ἀπὸ κλαυθμοῦ, καὶ οἱ ὀφθαλμοί σου ἀπὸ δακρύων«.

79Fr. 79 (Ağıtlar 3, 38). Buradan öğreniyoruz ki Rab yeryüzünün bağlılarının günah yüzünden alçaltılmalarını söylememiştir, bunun sebebi de değildir; Tanrı'nın önünde insan hükümlerini saptırmaz da. Çünkü O adil ve doğru olanı sever. İnsanı haksız yere hükme bağlamak da Ona yaraşmaz. Çünkü Rabbin ağzından zıt şeyler, iyilikler ve kötülük çıkamaz, der; nitekim “iyi ağaç kötü meyve, kötü ağaç da iyi meyve vermez.” Şu hâlde insanların kötülerden haksızlık görmesi tanrısal hükme aykırıdır; ama Tanrı'nın görmezden geldiği kimselerde olur, tıpkı düşmanların İsrailoğullarına yaptığı gibi. Tanrı dönünce de son bulur. Bu yüzden cezaya teslim edilenlerin bu dönüşü araması gerekir.

79

Klagel. Jerem. 3, 38. Διὰ τούτων μανθάνομεν μὴ εἰρηκέναι τὸν κύριον μηδὲ αἴτιον εἶναι τοῦ ταπεινωθῆ.ναι τοὺς δεσμίους τῆς γῆς ὑπὸ τῆς ἁμαρτίας, οὐδὲ τὰ ἀνθρώπινα κρίματα έγκλίνειν κατέναντι τοῦ θεοῦ. θεοῦ, δίκαιον ἀγαπᾷ καὶ εὐθύ, ἀλλ’ οὐδὲ τοῦ ἄξιον γενέσθαι καταδικάσαι ἄνθρωπον· οὐ γὰρ δύναται, φησί, τὰ ἐναντία ἐκ στόματος κυρίου ἐξεληλυθέναι, τὰ ἀγαθὰ καὶ τὸ κακόν· οὔτε γὰρ >δίνδρον καρποὺς πονηροὺς ποιεῖ, οὔτε δένδρον πονηρὸν καρποὺς ἀγαθούς<. τὸ οὖν ἀδικεῖσθαι ἄνδρας ὑπὸ πονηρῶν παρὰ τὴν θείαν κρίσιν ἐστί, γίνεται δὲ ὅμως έν τοῖς περιορωμένοις ὑπὸ θεοῦ, καθὰ τοῖς Ἰσραηλίταις ὑπὸ τῶν πολεμίων συνέβη, καὶ ἐν ἐπιστροφῇ θεοῦ λύεται. διὸ χρὴ ταύτην ἀναζητεῖν τοὺς ἐπὶ τιμωρίᾳ παραδοθέντας.

80Fr. 80 (Ağıtlar 3, 39–40). Demek ki boşuna söylenip sebebi Yaratıcı'ya yüklüyoruz. Bunu yaşayan insan yapamaz; çünkü böyle bir prohairesis, günahta ölülere aittir. Yoksa bu söz, günahta yaşayan ve Tanrı'yı suçlayan kişiyi kınıyor olmalı. Kendimizden başka bir sebebimiz olmadığına göre, yaptıklarımızı yargılayıp dönelim.

80

Klagel. Jerem. 3, 39. 40. Μάτην ἄρα γογγύζοντες ἐπὶ τὸν δημιουργὸν τὴν αἰτίαν ἀνάγομεν· ὅπερ ὁ ζῶν ἄνθρωπος οὐκ ἔχει ποιεῖν· νεκρῶν γὰρ ἐν ἁμαρτίαις ἡ τοιαύτη προαίρεσις, εἰ μὴ ἅρα διελέγχει τὸν ζῶντα καθ’ ἁμαρτίαν, καὶ θεὸν αἰτιώμενον. ὡς οὖν ἑτέραν αἰτίαν οὐκ ἕχοντες ἢ μόνους ἑαυτούς, τὰ παρ' ἑαυτῶν γενόμενα κρίναντες ἐπιστρέψωμεν.

81Fr. 81 (Ağıtlar 3, 40). Çünkü kendini bilmeyen kişi Rabbe dönemez. Kişi, fiillerine düşünceyi yönelterek, onları hem inceleyip hem de nousa uygun yaparak kendini tanır. O zaman “yüzümüz açık olarak Rabbin izzetini seyrederiz”, öncekileri itiraf ederek “Günah işledik, senden uzaklaştık” ve “Üzerimize getirdiğin her şeyde adilsin” diyeceğiz.

81

Klagel. Jerem. 3, 40. Οὐκ ἔστι γὰρ ἐπιστρέψαι πρὸς κύριον τὸν ἑαυτὸν ἀγνοήσαντα· ἐπιγινώσκει δέ τις ἐαυτόν, ἐπάγων ταῖς πράξεσι τὴν διάνοιαν, ἄμα μὲν ἐπισκοπῶν αὐτάς, ἅμα δὲ καὶ νοερὰς ἐργαζόμενος. τότε γὰρ >ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν κυρίου κατοπτριζόμεθα> τὰ πρὶν ἐξομολογούμενοι λέξομεν ὅτι >ἡμάρτομεν καὶ ἀποστῆναι ἀπὸ σοῦ< καὶ >ὃτι δίκαιος εἶ ἐπὶ πᾶσιν οἶς ἐπήγαγες ἡμῖν<.

82Fr. 82 (Ağıtlar 3, 41). “Kalplerini ellerine almak”, sanki elimize alarak düşüncelerimizi temiz olup olmadıklarını incelemek anlamına geliyor gibidir.

82

Klagel. Jerem. 3, 41. Τὸ ἀναλαβεῖν καρδίας ἐπὶ χειρῶν δοκεῖ δηλοῦν τὸ οἱονεὶ μετὰ χεῖρας λαβόντες τὰς ἑαυτῶν ἐννοίας ἐξετάσωμεν, εἴπερ εἰσὶ καθαραί.

83Fr. 83 (Ağıtlar 3, 43–44). Bu da önceki itirafın bir parçasıdır: Korkunç sıkıntıları üzerimize buluttan gelen karanlık gibi getirdin, senden uzak iken bizi kovaladın, cezayla bizi günahta ölü olarak yok ettin. Günahlarımız seni bizden, araya sur çeken bir bulut gibi ayırdığı için duamız sana ulaşmıyordu. Çünkü üstünden uçacak “güvercin kanatlarımız” ve “Tanrı'mla surun üzerinden geçeceğim” diyecek hâlimiz yoktu. Çünkü sert, karanlık ve Kutsal Ruh'tan nasibi olmayan günahı aşmak kolay değildi.

83

Klagel. Jerem. 3, 43. 44. Καὶ ταῦτα τῆς φθασάσης ἐξομολογήσεως μέρος· ὡς γὰρ σκότος ἡμῖν ἐκ νεφέλης ἐπήγαγες τὰς τῶν δεινῶν περιστάσεις, καὶ μακρὰν ὄντας ἀπὸ σοῦ κατεδίωξας, ἀπώλεσας νεκρῶν τῇ ἁμαρτίᾳ διὰ τῆς τιμωρίας. καὶ ἐπείπερ αἱ ἁμαρτίαι ἡμῶν διίστων ἡμᾶς ἀπὸ σοῦ ὥσπερ διατειχιζούσης νεφέλης, οὐκ ἔφθανεν ἡμῶν ὴ προσευχὴ πρός σε· οὐ γὰρ εἴχομεν >πτέρυγας περιστερᾶς> ὑπερίπτασθαί λέγειν· »ἐν τῷ θεῷ ὑπερβήσομαι τεῖχος( οὐ γὰρ ἠν εὐχερὲς παρελθεῖν τὴν ἁμαρτίαν, στερεάν τε οὖσαν καὶ σκοτεινὴν καὶ πνεύματος ἄμοιρον ἁγίου.

84Fr. 84 (Ağıtlar 3, 46–47). Symmakhos “dehşet” diye çevirir. Bütün ağızlarıyla bizi yuttular, korku ve kargaşayla dolarak kötülüklerin derinine indik; çünkü günahkâr, işlediklerinin cezasını çekerken “kendi kazdığı çukura düşer.” Süleyman'ın dediği gibi “kırılmanın önünden kibir gider”, yani gurur; biz de büyüklendik ve kırıldık. Bu yüzden Davud ilahisinde şöyle der: “Kibir ayağı bana gelmesin, günahkârın eli beni sarsmasın.”

84

Klagel. Jerem. 3, 46. 47. Σύμμαχος· πτόησις. ὅλῳ στόματι κατέπιον κατέπιον καὶ εἰς βάθος κακῶν ὑπηνέχθημεν φόβου καὶ ταραχῆς ἐμπλησθέντες· >ἐμπίπτει γὰρ εἰς ὅν ὤρυξε x003E; ὁ ἀμαρτωλὸς διδοὺς ὡν ἥμαρτε δίκας. καὶ ἐπεὶ »πρὸ συντριβῆς ἡγεῖται ὕβριος« κατὰ τὸν Σολομῶντα, τουτέστιν ὑπερηφανία, ἐπήρθημέν τε καὶ συνετρίβημεν. ὅθεν ὁ Δαβὶδ μελῳδεῖ· »νὴ ἐλθέτω μοι ποὺς ὑπερηφανίας, καὶ χεὶρ ὰμαρτωλοῦ μὴ σαλεύσαι με«.

85Fr. 85 (Ağıtlar 3, 48). Bunca şey çektiği hâlde kendisine bunları yapanlar için derin acı duyuyor; işte “sevgi kötülüğü hesaba katmaz.”

85

Klagel. Jerem. 3, 48. Καὶ τοσαῦτα παθὼν τῶν δεδρακότων ὑπεραλγεῖ, οὕτως "ἡ ἀγάπη τὸ κακὸν οὐ λογίζεται«.

86Fr. 86 (Ağıtlar 3, 49). “Gözüm tükendi, ayılmak olmadığı için susmayacak” yerine Symmakhos “Gözüm devam etti, rahatlama olmadığı için durmadı” demiştir. Yetmişler, çok gözyaşından gözleri zayıfladığı hâlde ağlamaktan ayılamayarak durmadığını gösterir; Symmakhos ise ağlamayı sürdürdüğünü, kesmediğini. Çünkü ısrarlı dua ve gözyaşının çokluğu Tanrı'yı merhamete çeker.

86

Klagel. Jerem. 3, 49. Ἀντὶ τοῦ ὁ ὀφθαλμός μου κατεπονήθη, καὶ οὐ σιγήσεται τοῦ μὴ εἶναι ἔκνηψιν Σύμμαχος εἶπεν· ὸ ὀφθαλμός μου ἐπέμεινε, καὶ οὐκ ἐπαύσατο τοῦ μὴ εἶναι ἄνεσιν. δηλοῦσι δὲ οἱ μὲν Ἑβδομήκοντα ὅτι καίπερ τῶν ὀφθαλμῶν ἐκ πλήθους δακρύων ἠσθενηκότων οὐ διέλειπον ὅμως, ἀνανῆψαι τοῦ κλαυθμοῦ μὴ δυνά- μενος, ὁ δὲ Σύμμαχος ὅτι ἐπέμεινά τε δακρύων καὶ οὐ διέλειπον· προσευχὴ γὰρ ἐκτενὴς καὶ δακρύων ἐπίτασις τὸν θεὸν ἐφέλκει πρὸς ἔλεον.

87Fr. 87 (Ağıtlar 3, 50–51). Gözyaşları, der, usta bir bağbozumcusunun asmayı budadığı gibi beni kesiyor. Symmakhos'a göre ise, suda boğulanlar benzetmesiyle, gözyaşları beni batırdı. Rab yüzünü bizden çevirene kadar sabırla Rabbi bekleyeceğim. Tanrı'nın “eğilip bakması”, bizi gözetimine layık görmesi demektir. “Bütün kızların yanında” sözünü, “bütün kızlar hakkında”, yani başlarına gelen felaketler hakkında diye açıklar; çünkü kadınlar erkeklerden daha acınasıdır.

87

Klagel. Jerem. 3, 50. 51. Κατακόπτει γάρ με τὰ δάχρυα, φησί, καθάπερ ἄμπελον ἀκριβὴς τρυγητής· κατὰ δὲ Σύμμαχον, ὅτι κατεπόντισάν με τὰ δάκρυα, τῇ τῶν ἐν ὕδασι πνιγομένων μένων μεταφορᾷ. ὑπομένων δὲ ὑπομενῶ τὸν κύριον, μέχρι μέχρι τοῦ ἀποστρέφειν τὸ πρόσωπον αὐτοῦ ἀφ' ἡμῶν. τὸ διακύψαι δὲ τὸν θεὸν τὸ τῆς ἐπισκοπῆς ἡμᾶς ἀξιῶσαι δηλοῖ. ἐξηγεῖται δὲ τὸ παρὰ πάσας ἐπὶ πάσας ἐπενεγκών, τουτέστιν ἐπὶ ταῖς αὐτῶν συμφοραῖς· τὸ γὰρ θῆλυ γένος τοῦ τῶν ἀρρένων ἐλεεινότερον.

88Fr. 88 (Ağıtlar 3, 52). Ya çektiklerinden söz ediyor: Sarnıca atılmıştı ve neredeyse ölmüştü, ama umulmadık bir şekilde kurtulup Davud'la birlikte “Psykhē'm avcıların tuzağından serçe gibi kurtuldu” diyor. Çünkü Kurtarıcı'nın sözüne göre “serçe, göklerdeki Baba olmadan yere düşmez.” Ya kendinden ya da halkın acılarını üstlenerek söylüyor. Ama “sebepsiz” sözü onun için de haklı olarak söylenebilir; çünkü onlara ne haksızlık etmişti, hatta ne iyilik etmemişti?

88

Klagel. Jerem. 3, 52. Ἥ ἃ πέπονθε λέγει· ἐνεβλήθη γὰρ λάκκῳ καὶ ὄσον ἡκεν εἰς ἀπέθανεν, σωθεὶς δὲ παρ’ ἐλπίδα ἐλπίδα μετὰ Δαβίδ· »ἡ ψυχή μου ὡς στρουθίον ἐρρύσθη ἐκ τῆς παγίδος τῶν θηρευόντων«· οὐ γὰρ ἠν >πεσεῖν ἐπὶ τὴν γῆν ἄνευ τοῦ πατρὸς τοῦ ἐν τοῖς κατὰ τὴν τοῦ σωτῆρος φοινήν. ἢ τοίνυν δέ ἑαυτόν φησιν ἢ καὶ τὰ τοῦ λαοῦ οἰκειούμενος πάθη. ἀλλὰ τὸ δωρεὰν περὶ αὐτοῦ εἰκότως ἂν λέγοιτο· τί γὰρ αὐτοὺς ἡδίκησεν, μᾶλλον δὲ οὐκ εὐεργέτησεν;

89Fr. 89 (Ağıtlar 3, 58. 63). Tanrı sahte peygamberi öldürüp kralı teslim ederek hüküm verdi; Mesih'in zamanında da milleti esarete teslim ederek. “Ben onların gözleri önündeyim” sözü de, görünmem bile onlara ağır geliyor demektir.

89

Klagel. Jerera. 3, 58. 63. Ἐδίκασεν ὁ θεὸς ἀποκτείνας τὸν ψευδοπροφήτην καὶ τὸν βασιλέα παραδούς, καὶ ἐπὶ τοῦ Χριστοῦ παραδοὺς τὸ ἔθνος εἰς ἅλωσιν. τὸ δὲ ἐγὼ ἐπ' ὀφθαλμοὺς αὐτῶν, ὅτι βαρὺς ἤμην αὐτοῖς καὶ φαινόμενος.

90Fr. 90 (Ağıtlar 3, 64). Daha önce de şöyle diyordu: “Onları yok et, sözün bana sevinç ve kalbimin neşesi olacak.” Bunlar Kurtarıcı'ya kurulan tuzaktan sonraki, onların her yere dağıldıkları zamana aittir; çünkü üzerlerine “bütün adil kan” geldi. Bu söz, onların ibadetinin sona ermesini, artık Tanrı'nın milleti diye anılmamasını gösterir.

90

Klagel. Jerem. 3, 64. Ἕλεγε καὶ πρόσθεν· »συντέλεσον αὐτούς, καὶ ἔσται σου ὁ λόγος ἐμοὶ εἰς εὐφροσύνην καὶ χαρὰν καρδίας μου( ταῦτα ταῦτα μετὰ τὴν κατὰ τοῦ σωτῆρος ἐπιβουλήν, ὅτε πανταχοῦ διεσπάρησαν· ἠλθε γὰρ ἐπ' αὐτοὺς >πᾶν δίκαιον x003C;. τὸ τοίνυν δηλοῖ τὸ τέλος λαβεῖν τὴν κατ' αὐτοὺς λατρείαν, καὶ τὸ μηκέτι χρηματίζειν ἔθνος θεοῦ.

91Fr. 91 (Ağıtlar 3, 65–66). “Kalbin korunması, onlara zahmet” şu demektir: Onları ne kadar koruduğunu hissetmeleri için onlara zahmet vereceksin ki seni yine arasınlar. Yoksa onları gazabınla kovalayacaksın.

91

Klagel. Jerem. 3, 65. 66. Τὸ ὑπερασπισμὸν καρδίας μόχθον αὐτοῖς, ὅτι δώσεις ἀὐτοῖς μόχθον εἰς αἴσθησιν τοῦ πόσος ὑπῆρχες ὑπερασπίζων αὐτῶν, ἵνα σὲ καὶ πάλιν ζητήσωσιν. εἰ δὲ μή, καταδιώξεις αὐτοὺς ἐν ὀργῇ σου.

92Fr. 92 (Ağıtlar 4, 1). Şimdiki dördüncü harf dizisine başlayarak özellikle ileri gelenler için ağıtı tekrarladı; parlaklıklarının karardığını, su gibi dökülüp yok olduğunu söylüyor.

92

Klagel. Jerem. 4, 1. Τῆς νῦν παρούσης τετάρτης στοιχειώσεως ἀρχόμενος τὸν περὶ τῶν ἐπιφανῶν ἐξαιρέτως ἐπανέλαβε Θρῆνον, ἠμαυρῶσθαι λέγων τὴν ἐπιφάνειαν ἐκκεχυμένου τε δίκην ὕδατος ἠφανίσθαι.

93Fr. 93 (Ağıtlar 4, 1). “Kutsal” denir, çünkü atalar yüzünden seçilmişlerdir; ya da Yeremya'nın iyi incirlere benzettiği, Yehoyakim'le birlikte götürülen kutsal kişiler yüzünden.

Ve biraz sonra: “Çıkışlar” ise kutsal topraktan “ölüme” ve akılla kavranan Babilliye götürenlerdir, “küfretmemeyi öğrensinler” diye. Bu Ağıt'ı dindarlıktan dönenler için de söyleyebilirsin; eğer tanınmış kimselerse ve başkalarını sapkınlığa götürüyorlarsa, “diri su pınarını bırakmış, su tutmayan yarık sarnıçlar olmuş” kimselerdir. Bu yüzden haklı olarak sapkınlık çevresinde dökülür, vakitsizce inlerler.

93

Klagel. Jerem. 4, 1. Ἀγιοι δὲ ὡς ἐκλεκτοὶ διὰ τοὺς πατέρας ἢ διὰ τοὺς σὺν Ἰωακεὶμ ληφθέντας ὰγίους, οὔς ἀπείκασε σύκοις χρηστοῖς. Καὶ μετ΄ όλίγα· Ἐξόδων δὲ τῶν ἀπὸ τῆς ἁγίας γῆς >ἀπαγουσῶν εἰς καὶ εἰς τὸν νοητὸν Βαβυλώνιον, »ἴνα παιδευθῶσι μὴ βλασφημεῖν«. εἴποις δ' ἂν τὸν Θρῆνον καὶ ἐπὶ τῶν ἐκ θεοσεβείας μεταβαλλόντων, εἴπερ εἶεν ἐπίσημοι καὶ πλάνης ἡγοῖντο τοῖς ἄλλοις, καταλιπόντες μὲν τὴν πηγὴν τοῦ ζῶντος ὕδατος, γεγονότες δὲ λάκκοι συντετριμμένοι οἳ οὐ δύνανται στέγειν<. ὅθεν εἰκότως ἐκχέονται περὶ πλάνην ἀωρὶ στένοντες.

94Fr. 94 (Ağıtlar 4, 2). Zenginlikle övünenler, der, ya da altından değerli olanlar, köleliğe götürülünce nasıl değersiz, kırılan şeylere benzetildiler? Onların bunlara benzetildiğini “çömlekçinin evine” inip bir kap aldığında da söylemişti. İşaya da onları düşen bir şehre benzetir: “Onun düşüşü kırılmış kap gibi olacaktır.”

94

Klagel. Jerem. 4, 2. Οἱ κομῶντες ἐπὶ πλούτῳ , φησίν, ἢ καὶ χρυσίου τιμιώτεροι πῶς οὔτω τοῖς εὐτελέσι καὶ συντριβομένοις ἀπαχθέντες εἰς δουλείαν εἰκάσθησαν; ἔφη δὲ τούτοις αὐτοὺς ἀπεικάζεσθαι καὶ ἡνίκα κατελθὼν x003E;εἰς τὸν οἶκον τοῦ κεραμέως< λαβὼν ἀγγεῖον δὲ αὐτοὺς καὶ Ἡσαΐας πόλει πεσούσῃ, >καὶ τὰ πτώματα< >αὐτῆς ἔσται ὡς συντρίμματα ἀγγείου<.

95Fr. 95 (Ağıtlar 4, 3). Şanlı çocukların açlığından söz ediyor; Yeruşalim yabani hayvanlar kadar bile onlara meme verememiştir. Acının aşırılığı tabiatı bile unutturur. “Ejderhalar” ya da Symmakhos'a göre “Sirenler” sözünden, kendi yavrularını kötü sütle emziren kötü ruhları anlayacaksın. Dinsizlerin öğretilerine sokulanlar da böyledir.

95

Klagel. Jerem. 4, 3. Περὶ λιμοῦ τῶν ἐνδόξων λέγει βρεφῶν, ὡς τῆς Ἱερουσαλὴμ μηδὲ τοῖς ἀγρίοις ζώοις ὁμοίως θηλὴν αὐτοῖς προτεῖναι δεδυνημένης. ἡ δὲ τοῦ πάθους ὑπερβολὴ καὶ φύσεως λήθην ἐργάζεται. δράκοντας δὲ ἢ καὶ τὰς κατὰ Σύμμαχον Σειρῆνας ἀκούσει τὰ πονηρὰ πνεύ- ματα, τὰ τοὺς ἑαυτῶν νεογνοὺς πονηρῷ θηλάσαντα γάλακτι. τοιοῦτοι δὲ οἱ ταῖς δοδασκαλίαις τῶν ἀσεβῶν εἰσαγόμενοι.

96Fr. 96 (Ağıtlar 4, 3). Kadınlaşmış olanlar, Firavun'un erkekleri öldürürken koruduğu kimseler nasıl “kızlar” olmasın? Onlar öğretiyi, Tanrı'dan yoksun çölü otlarlar; devekuşları gibi havalanamaz, hep yerde koşarlar. Symmakhos “serçe” sözünü böyle çevirmiş, bunların öğretmenlerine de yersiz olmayarak Sirenler demiştir. Çünkü dışarıdakilerin masalına göre onlar rastladıkları kimseleri hazla yok ederlerdi; ejderhalar da zehirlerini ısırarak akıtır. Demek ki sözde iyi öğretmenleri, öğrencilerine bunlar kadar bile özen göstermedikleri için kınıyor.

96

Klagel. Jerem. 4, 3. Πῶς γὰρ οὐ θυγατέρες οἱ ἐκτεθηλυμμένοι, οὓς καὶ Φαραὼ περιποιεῖται, φονεύων τοὺς ἄρρενας; οἳ καὶ τὴν διδασκαλίαν, τὴν ἔρημον θεοῦ, καταβόσκονται, ἀποπτῆναι κατὰ τοὺς στρουθοκαμή- λους μὴ δυνάμενοι, ἀλλὰ τὴν γῆν ἀεὶ ἀεὶ διαθέοντες; τὸ γὰρ στρουθίον οὕτως ἐξέδωκε Σύμμαχος, τοὺς δὲ τούτων διδασκάλους οὐκ ἀπεικότως Σειρῆνας ἐκάλεσεν. κατὰ γὰρ τὸν ἔξω μῦθον αὐται διὰ τῆς ἡδονῆς τοὺς προστυχόντας ἀπώλλυον, ὥσπερ οὖν τὸν ἰὸν ἐνδακόντες οἱ δράκοντες. ὀνειδίζει τοίνυν τοῖς δῆθεν ἀγαθοῖς διδασκάλοις, ὄτι μηδὲ τούτοις ὁμοίως περὶ τοὺς φοιτῶντας ἐσπούδασαν.

97Fr. 97 (Ağıtlar 4, 4). Bunları kuşatılırken ve götürülürken çektiler. Peygamberin sözüne göre “ekmek ya da su açlığı değil, Rabbin sözünü işitme açlığı” çektiklerini de söyleyebilirsin. Bu yüzden onların yavruları için bunu önceden bildirir.

97

Klagel. Jerem. 4, 4. Ταῦτα πεΠόνθασι πολιορκούμενοί τε καὶ ἀπαγόμενοι. λέγοις δ ἂν καὶ ὡς >λιμὸν ὑπέμειναν οὐκ ἄρτου, οὐχ ὓδατος< κατὰ τὸ προφητικόν, >ἀλλὰ τοῦ ἀκοῦσαι λόγον κυρίου<. διὸ νεογνῶν αὐτῶν προφητεύει.

98Fr. 98 (Ağıtlar 4, 4). Tarihî olarak esarette olanlara geri dönmüştür; mana bakımından ise öğretici söz açlığından söz eder.

98

Klagel. Jerem. 4, 4. Ἱστορικῶς μὲν ἐπανῆλθεν ἐπὶ τὰ συμβάντα ἐπὶ τῆς αἰχμαλωσίας, πρὸς δὲ διάνοιαν περὶ τοῦ λιμοῦ τοῦ διδασκαλικοῦ λόγου φησίν.

99Fr. 99 (Ağıtlar 4, 5). Kötü duruma düşen yoksullar bu kadar acınası değildir. Pavlus da “evlatlık hakkı ve izzet kendilerinin olan” diyerek bunlara ağıt yakar. Şimdi boş şeylerle uğraştıkları için Musa ve peygamberlerden, “Rabden zevk al” sözünden zevk almazlar. Çünkü besleyici sözü onlar için pişiren kimse yoktur; besili danayı kendileri kesmiş oldukları hâlde ondan pay almazlar. “Geçitler” dağınıklıklara ya da kanun metinlerinin saptırılmasına denir.

99

Klagel. Jerem. 4, 5. Οὐ γὰρ τοσοῦτον ἐλεεινὸν οἱ πένητες οἱ κακούμενοι. τούτους δὲ θρηνεῖ καὶ Παῦλος, »ὡν ἡ υἱοθεσία« λέγων »καὶ ἡ δόξα«. κενα γὰρ νῦν μελετῶντες οὐκ ἐντρυφῶσι Μωδρῖ τε καὶ τοῖς προφήταις, τὸ »κατατρύφησον τῷ κυρίῳ«. ούδεὶς γὰρ αὐτοῖς ὁ πέττων τὸν τρόφιμον λόγον, οὐδὲ τοῦ σιτευτοῦ μεταλαμβάνουσι μόσχου καίπερ αὐτοὶ τεθυκότες. διεξόδους δὲ καλεῖ τὰς διασπορὰς ἢ καὶ τὰς τῶν νομικῶν γραμμάτων παρατροπάς.

100Fr. 100 (Ağıtlar 4, 5). Eskiden kızıl renk üzerinde besleniyorlardı; dökülecek olan Kurtarıcı'nın kanını peygamberler aracılığıyla önceden işitiyorlardı. Şimdi ise dünyevî düşüncelerden doğan paçavralara bürünüyorlar.

100

Klagel. Jerem. 4, 5. Ἐτιθηνοῦντο τὸ πρὶν ἐπὶ κόκκου, τὸ μέλλον ἐκχεῖσθαι τοῦ σωτῆρος αἶμα προφητικῶς προακούοντες, καὶ νῦν ἐκ τῶν γηίνων νοημάτων ῥακοδυτοῦντες.

101Fr. 101 (Ağıtlar 4, 6). Symmakhos “bir hamlede” yerine “ansızın”, “zahmet etmediler” yerine ise “ona yara vermediler” diye çevirdi. “İşte eviniz size ıssız bırakılıyor” diyen ve yalnız istemesiyle teslim eden tanrısal sözden daha kısa ne olabilir? Yeruşalim'in kanunsuzluğu Sodom'unkinden büyüktür. Sodomlular yalnız tabiat kanununa sahipti; Yeruşalim'dekilerin ise yazılı kanunu, peygamberleri ve Tanrı'nın aralarında yaptığı olağanüstü işler vardı. Onlar meleklere ve kendileri gibi insanlara karşı günah işlemişti; bunlar ise bir zamanlar kendilerini Mısır'dan, şimdi de daimōn'lara kulluktan kurtaran Kurtarıcı'ya karşı, üstelik önce onlara gelmiş olanı kabul etseydiler. Çünkü “Ben yalnız İsrail evinin kaybolmuş koyunlarına gönderildim” der.

101

Klagel. Jerem. 4, 6. Σύμμαχος τὸ μὲν ὥσπερ σπουδή, ἐξαπίνης ἐξέδωκε, τὸ δὲ οὐκ ἐπόνεσαν, ἣν οὐκ ἔτρωσαν. τι γὰρ θείου συντομώτερον λόγου φήσαντος· »ἰδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος« καὶ μόνῳ παραδόντος τῷ βούλεσθαι; ἡ ἀνομία δὲ τῆς Ἱερουσαλὴμ ὑπὲρ τὴν Σοδόμων ἐμεγαλύνθη. οἱ μὲν τὸν φυσικὸν νόμον εἶχον μόνον, οἱ δὲ καὶ γραπτὸν καὶ προφήτας ὅσα τε παραδόξως ὁ θεὸς ἠργάζετο έν αὐτοῖς. κάκεῖνοι μὲν ἥμαρτον εἰς ἀγγέλους καὶ τοὺς ὁμοίους ἀνθρώπους· οὐτοι δὲ εἰς τὸν σωτῆρα καὶ λυτρωτὴν πάλαι μὲν ἐξ Αἰγύπτου, νῦν δὲ δαιμόνων λατρείας, εἴπερ ἐδέξαντο τὸν πρὸς αὐτοὺς ἐλθόντα προηγουμένως. »οὐκ ἀπεστάλην« γάρ φησιν »εἰ μὴ εἰς τὰ πρόβατα τὰ ἀπολωλότα οἴκου Ἰσραήλ«.

102Fr. 102 (Ağıtlar 4, 7–8). Symmakhos şöyle der: “Onun ayrılmış temizleri kardan parlak, sütten aydın; melekeleri seçkin taşlardan kızıl, organları safir; görünüşleri kurumdan karanlık.” Kendilerini Tanrı'ya adayanlardan söz ediyor; çünkü “Nazirler” adanmışlar demektir. Symmakhos ve Theodotion da Amos'taki adanmışları Nazirler diye çevirmişlerdir. Musa da onlardan söz eder; Şimşon da onlardan biriydi. Yahudiler arasında onlar da ileri gelenlerdi. Bu yüzden temizliklerini kara, parlaklıklarını süte benzetti. Tanrı'ya verdikleri sözlerde çileyle sınanarak kızıl olmuşlardır. Onların seçkinleri (“parça” sözü bunu gösterir) göksel bir yaşam sürerler, çünkü safirin rengi budur. Safirde altın renkli damarlar da vardır; Symmakhos onların melekelerini, dindarlıktaki bozulmazlık ve kızgınlık bakımından bunlara benzetir.

102

Klagel. Jerem. 4, 7. 8. Σύμμαχος· ἄχραντοι ἀφωρισμένοι αὐτὴς χιόνα, λαμπρότεροι γάλακτος, πυρρότεροι τὴν ἕξιν ὑπὲρ τὰ περίβλεπτα, σάπφιρος τὰ μέλη αὐτῶν, σκοτεινότερον ἀσβόλης τὸ εἶδος αὐτῶν. τοὺς ἁγιάσαντας ἑαυτούς φησι τῷ θεῷ· Ἡγιασμένοι γὰρ τὸ Ναζιραῖοι δηλοῖ, οὕτω γὰρ Σύμμαχος καὶ Θεοδοτίων ἐν τῷ Ἀμὼς τοὺς ἡγιασμένους ἐξέδωκαν, Ναζιραίους εἰπόντες. μέμνηται τούτων καὶ Μωσῆς· ὁποῖος ἠν καὶ Σαμψών. ἠσαν δὲ καὶ παρὰ Ἰουδαίοις ἐπιφανεῖς. διὸ τὸ μὲν καθαρὸν αὐτῶν ἀντεξήτασε χιόνι, τὸ δὲ λαμπρὸν γάλακτι· ἐπυρώθησαν δὲ τῇ ἀσκήσει δοκιμασθέντες ὡν ἐπηγγέλλοντο τῷ θεῷ , οἱ ἐκλεκτοὶ δὲ αὐτῶν (ὃ τὸ ἀπόσπασμα) πολιτείαν οὐράνιον ἔχουσιν· τοιοῦτον γὰρ τῆς σαπφίρου τὸ χρῶμα. ἕχει δὲ καὶ χρυσιζούσας φλέβας, αἶς δὴ τὴν ἕξιν αὐτῶν ὁ Σύμμαχος ἀπεικάξει, τὸ ἀδιάφθορον ἔχουσαν καὶ τὸ διάπυρον κατὰ θεοσέβειαν.

103Fr. 103 (Ağıtlar 4, 8). Ruhanî aydınlanmadan düştüler, akılla kavranan açlıkla eridiler; “suların kanallarının yanına dikilmemiş” kuru ağaçlara benzediler. Oysa şimdi onların yanındaki kâhinler ruhanî beslenmeye sahiptir. Lafza göre de, onlar diğerleri gibi günah işleyip sürgün edildikleri için yüzleri derin utançtan kararıyordu; çünkü bugün de utananlar için bu deyim kullanılır.

103

Klagel. Jerem. 4, 8. Τῆς πνευματικῆς ἐξέπεσαν ἐλλάμψεως καὶ λιμῷ τῷ νοητῷ διετάκησαν, ὡς ἐοικέναι ξύλοις ξηροῖς, τοῖς μὴ πεφυτευμένοις παρὰ ταῖς διεξόδοις τῶν ὑδάτων<· ὁποῖοι νῦν οἱ παρ’ αὐτοῖς ἱερεῖς ἒχοντες εὐτροφίαν εὐτροφίαν πνευματικήν. καὶ κατὰ τὸ ῥητὸν δέ, αἰσχύνης ἄκρας τὰ πρόσωπα αὐτῶν ἐμελαίνετο ὄτι τοῖς τοῖς ἄλλοις ὸμοίως ἁμαρτάνοντες ἀ.πήγοντο· ἐπεὶ καὶ νῦν ἐπὶ τῶν καταισχυνομένων ἡ συνήθεια τῷ ὀνόματι κέχρηται.

104Fr. 104 (Ağıtlar 4, 9). Çünkü savaşta çabucak ölmek, tarlanın ürünleri yokluğundan açlıkla erimekten iyidir. Kılıç ve bıçağın Tanrı'nın sözü olduğunu da söyleyebilirsin. Çünkü Pavlus “Ruh'un kılıcı, yani Tanrı sözü” der; gelin de ondan yaralanmıştır: “Ben sevgiden yaralıyım.” Davud da şöyle der: “Ey kudretli, gençliğin ve güzelliğinle kılıcını kalçana kuşan.” Böyle bir kılıçla vurulup “halklar altına düşecek” sözü uyarınca İsa'nın ayaklarının altına düşmek, onun krallığını itiraf etmek, psykhē'nin açlığına tutulmaktan iyidir. Çünkü ülkenin ürünü Mesih'tir; o, “Ekmek Evi” anlamına gelen Beytlehem'de doğmuştur. Yahudiler onu tatmadıkları için daimōn'ların ülkesine sürüldüler. Rabbin kutsadığı, çok güzel kokan, Yakup'un da kokusunu duyduğu tarla Mesih'in kilisesini gösterir.

104

Klagel. Jerem. 4, 9. Πολέμῳ γὰρ κρεῖττον συντόμως τελευτᾶν ἢ λιμῷ δαμασθῆναι δι' ἀπορίαν τῶν ἐν ἀγρῷ γεννημάτων. εἴποις δ’ ἄν ῥομφαίαν εἶναι καὶ μάχαιραν τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· φησὶ γὰρ ὁ Παῦλος· καὶ τὴν μάχαιραν τοῦ πνεύματος, ὅ ἐστι ῥῆμα θεοῦ«, ὑφ’ οὗ, φησὶν ἡ νύμφη, τετρωμένη ἀγάπης εἰμὶ ἐμώ«. λέγει δὲ καὶ ὁ Δαβίδ· »περίζωσαι τὴν ῥομφαίαν σου ἐπὶ τὸν μηρόν σου, δυνατέ, τῇ ὡραιότητί σου καὶ τῷ κάλλει σου«. ὑπὸ τοιαύτης πληγέντας ῥομφαίας ὑπὸ τοὺς πόδας πεσεῖν Ἰησοῦ κατὰ τὸ λαοὶ ὑποκάτω σου πεσοῦνται«, τὴν αὐτοῦ ὁμολογήσαντας βασιλείαν, ἀλλ’ οὐχ ἁλῶναι λιμῷ ψυχικῷ. γέννημα γὰρ χώρας ὁ Χριστός, ὁ ἐν Βηθλεὲμ γεννηθείς, ὅπερ Οἶκος ἄρτου σημαίνεται, οὖπερ ἄγευστοι γεγονότες Ἰουδαῖοι εἰς δαιμόνων ἀπήχθησαν χώραν. ἀγρὸς δὲ ὁ εὐλογημένος ὑπὸ κυρίου καὶ λίαν εὐώδης, οὑπερ ἔπνεεν Ἰακώβ, δηλοῖ Χριστοῦ τὴν ἐκκλησίαν.

105Fr. 105 (Ağıtlar 4, 10). Kadınlar acımasızlıktan çocuklarını yemiş sanılmasınlar diye onların merhametli olduğunu söylüyor, bu hâli yoksulluğun zoruna bağlıyor. “Yaktılar” sözü ateşte kızartmayı gösterir; bu Romalıların kuşatması sırasında olmuştur. Bu yüzden milletin bütünüyle yok oluşuna “kırılma” der. Ağıtlar'ın ikinci harf dizisinde de bu acıdan söz eder. Bunu ve öteki acıları Iosephos şehrin düşüşü hakkındaki kitaplarında ayrıntısıyla aktarmıştır.

105

Klagel. Jerem. 4, 10. Ἵνα μὴ δόξωσιν αἱ γυναῖκες δι' ὠμότητα βεβρωκέναι τὰ τέκνα, οἰκτίρμονας μὲν εἶναί φησιν· τῇ δὲ τῆς ἐνδείας ἀνάγκῃ προσάπτει τὸ πάθος. τὸ δὲ ἦψαν τὸ ἀνάψαι καὶ ὀπτῆσαι δηλοῖ, ὃ δὴ γέγονεν ἐπὶ τῆς Ῥωμαίων πολιορκίας· διὸ καὶ σύντριμμα καλεῖ τὴν παντελῆ τοῦ ἔθνους ἀπώλειαν. καὶ ἐν τῇ δευτέρᾳ δὲ τῶν Θρήνων στοιχειώσει τοῦ παρόντος μέμνηται πάθους. καὶ τοῦτο δὲ καὶ τἃλλα πάθη μετ' ἀκριβείας Ἰώσηππος ἐν τοῖς περὶ ἁλώσεως παρέδωκεν.

106Fr. 106 (Ağıtlar 4, 11). Çünkü Mesih'in gelişinden sonra tükendiler.

106

Klagel. Jerem. 4, 11. Μετὰ γὰρ τὴν Χριστοῦ παρουσίαν συνετελέσθησαν.

107Fr. 107 (Ağıtlar 4, 12). Belki mevkilerin ve surların sağlamlığı ile halkın gücü yüzünden, ama en çok da Tanrı'nın şehri hep korumasından. Oysa Nabukadnezar'dan önce Mısırlı da girip Rabbin evinin hazinelerini birçok kez almıştı, ama şehri yağmalamamıştı; düşman olsa bile çok sıkıştırmamıştı. Şehir iki üç kez şaşılacak şekilde korunmuştu, bu yüzden böyle bir kanaat tuhaf değildi. “Yeryüzünün krallarını”, toprağa ait kimselere krallık eden daimōn'lar diye de anlayabilirsin; onlar hakkında şöyle denmiştir: “Yeryüzünün kralları yerlerini aldı, yöneticiler Rabbe ve Mesih'ine karşı bir araya toplandılar.” Bunların kim olduğunu şu sözler gösterir: “Bilselerdi izzet Rabbini çarmıha germezlerdi” ve “Tanrı'nın çok çeşitli bilgeliği, gökteki yönetimlere ve hükümranlıklara kilise aracılığıyla bildirilsin diye.” Çünkü onlar, atalara verilen vaadin bu millete kadar uzandığını düşünerek ve Mesih hakkında hiçbir şey bilmeyerek, Yeruşalim'in sonuna dek teslim edilmeyeceğini sanıyorlardı.

107

Klagel. Jerem. 4, 12. Ἰσως μὲν καὶ διὰ τὸ τῶν τόπων ὀχυρὸν καὶ τοῦ τείχους καὶ τὴν τῶν οἰκητόρων ἰσχύν, μάλιστα δὲ διὰ τὸν ἀεὶ τῆς πόλεως ὑπερησπικότα θεόν. καίτοι πρὸ τοῦ Ναβουχοδονόσορ εἰσελθὼν ὁ Αἰγύπτιος πολλάκις ἔλαβε τοὺς θησαυροὺς ἐκ τοῦ οἴκου κυρίου, ἀλλ’ οὐ πορθήσας τὴν πόλιν· οὐ γὰρ ἄγαν ἔθλιβεν, εἰ καὶ ὑπῆρχεν ἐχθρός, πρὸς τὸ μηδὲ ἀπεμφαῖνον εἶναι καὶ δὶς καὶ τρὶς τὸ παράδοξον γενέσθαι. λέγοι δ’ ἂν βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ τοὺς δαίμονας τοὺς τῶν χοϊκῶν βασιλεύσαντας, περὶ ὡν εἴρηται· »παρέστησαν πάντες οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες αὐτῶν συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ«. περὶ ὡν οἴτινές εἰσιν ἐδήλωσε τὸ »εἰ γὰρ ἔγνωσαν, οὐκ ἂν τὸν κύριον τῆς δόξης ἐσταύρωσαν« καὶ τὸ »ἴνα γνωρισθῇ ταῖς ἀρχαῖς καὶ ταῖς ἐξουσίαις ἐν τοῖς ἐπουρανίοις διὰ τῆς ἐκκλησίας ἡ πολυποίκιλος σοφία τοῦ θεοῦ«· ᾤοντο γὰρ μὴ παραδίδοσθαι τὴν Ἱερουσαλὴμ εἰς τέλος, μέχρι τοῦ ἔθνους τούτου τὴν πρὸς τοὺς πατέρας ἐπαγγελίαν οἰόμενοι, μηδὲν εἰδότες περὶ Χριστοῦ.

108Fr. 108 (Ağıtlar 4, 13). Adil kan asıl anlamda Kurtarıcı Mesih'in kanıdır; onlar bu kanı döküp bütünüyle yok oldular. Peygamberlerin kanı için ise ölçülü olarak terbiye edilmişlerdi.

108

Klagel. Jerem. 4, 13. Αἷμα δίκαιον κυρίως τὸ τοῦ σωτῆρος Χριστοῦ, ὅπερ ἐκχέαντες τελέως ἀπώλοντο, ἐπὶ τοῖς τῶν προφητῶν αἵμασι μετρίως σωφρονιζόμενοι.

109Fr. 109 (Ağıtlar 4, 14). Symmakhos şöyle der: “Kararsız oldular, çıkışlarda kör oldular, kana bulaştılar; öyle ki giysilerine dokunulamıyordu.” Yazı meleklere “uyanıklar” der, Danyal'daki gibi. Musa aracılığıyla kanunun da belki bunlar eliyle verildiği anlaşılır: “Melekler aracılığıyla söylenen kanun.” Şehirde ve tanrısal tapınakta bulunan bu melekler sarsılıp çekildiler. Çünkü Iosephos şehrin düşüşü hakkındaki kitaplarında şunu anlatır: “Kâhinler, hizmet için alışık oldukları gibi gece tapınağa geldiklerinde önce bir hareket sezdiklerini, sonra da topluca bir ses duyduklarını söylediler: Buradan gidelim.” O zaman Symmakhos'a göre kararsız ve serseri oldular, “çıkışlarda da kör.” Çünkü artık “açıkça görülen vahiy, peygamber ve önder” yoktu; “kendisi için saklanmış olan” “milletlerin beklediği” geldiğinde bunlar son buldu.

109

Klagel. Jerem. 4, 14. Σύμμαχός φησιν· ἀκατάστατοι ἐγένοντο, τυφλοὶ έν ταῖς ἐξόδοις, ἐφύρησαν ἐν αἵματι, ὥστε μὴ δύνασθαι ἅψασθαι τῆς ἐσθῆτος αὐτῶν. ἐγρηγόρους ἡ γραφὴ τοὺς ἀγγέλους καλεῖ, ὡς παρὰ τῷ Δανιήλ. οὑτοι δὲ ἦσαν, δι’ ὡν ἴσως καὶ ὁ διὰ Μωσέως νόμος ἐδόθη κατὰ τὸ »εἰ γὰρ ὁ δι’ ἀγγέλων λαληθεὶς νόμος«. οὗτοι τοίνυν προσκαρτεροῦντες αὐτῇ καὶ τῷ θείῳ ναῷ, σαλευθέντες μετέστησαν. Ἰώσηππος γὰρ έν τοῖς περὶ ἁλώσεως ἱστορεῖ ὡς »νύκτωρ οἱ ἱερεῖς προσελθόντες εἰς τὸ ἱερόν, ὥσπερ αὐτοῖς ἔθος ἦν πρὸς τὰς λειτουργίας, πρῶτον μὲν κινήσεως ἔφασαν ἀντιλαμβάνεσθαι, μετὰ δὲ ταῦτα φωνῆς ἀθρόας· μεταβαίνωμεν ἐντεῦθεν«· ὅτε καὶ κατὰ Σύμμαχον ἀκατάστατοι καὶ ἀλῆται γεγόνασιν καὶ τυφλοί, φησίν, ἐν ταῖς ἐξόδοις. οὐ γὰρ >ἠν ὅρασις διαστέλλουσα οὐ προφήτης, οὐδὲ ἡγούμενος·< ἐξέλιπον <γὰρ ἐπεὶ> παρεγένετο ᾧ ἀπέκειτο, ὃς ἦν προσδοκία ἐθνῶν«.

110Fr. 110 (Ağıtlar 4, 15). Mesih'in kanıyla kirlenmiş Yahudilerin arasından kaçmalarını havarilere buyurur; onları çağırma işini de meleklere bırakmıştır. Yoksa kirli olanları tövbeye çağırmayı havarilere buyuruyor olabilir; onlar da “Sözün önce size söylenmesi gerekiyordu” diyerek bunu yaptılar. Onlar istemeyince de kaçmalarını emrediyor; bu yüzden istemeyenlere “İşte milletlere dönüyoruz” dediler.

110

Klagel. Jerem. 4, 15. Τοῖς ἀποστόλοις ἐντέλλεται ἐκ μέσου τῶν Ἰουδαίων φυγεῖν ἐπὶ τῷ αἵματι μολυνθέντων Χριστοῦ, τὴν δὲ κλῆσιν αὐτῶν καὶ τοῖς ἀγγέλοις ἐπέτρεψεν. εἰ μὴ ἄρα τοῖς ἀποστόλοις καλεῖν εἰς μετάνοιαν αὐτοὺς ἀκαθάρτους κελεύει, ὅπερ ἐποίησαν εἰπόντες· »ὑμῖν ἠν ἀναγκαῖον πρῶτον λαληθῆναι τὸν λόγον( μὴ βουλομένων δέ, προστάττει φυγεῖν, διό φασιν ὡς μὴ θελόντων τὸ »ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθνη«.

111Fr. 111 (Ağıtlar 4, 15). “Yandılar” sözü şehrin düştüğü sıradaki ateşi, “sarsıldılar” köleliğe geçişi gösterir. “Artık misafir olarak oturmayacaklar” sözü ise sürekli bir sürgünde kalacaklarını, ikinci bir sürgüne ihtiyaç duymayacaklarını gösterir.

111

Klagel. Jerem. 4, 15. Δηλοῖ δὲ τὸ μὲν ἀνήφθησαν τὸ τῆς ἁλώσεως πῦρ, τὸ δὲ ἐσαλεύθησαν τὴν εἰς δουλείαν μετάστασιν , τὸ δὲ οὐ μὴ προσθῶσι τοῦ παροικεῖν ὅτι διηνεκῆ σχήσουσι παροικίαν, δεττέρας μηκέτι δεόμενοι.

112Fr. 112 (Ağıtlar 4, 16). Mesih'ten gelecek cezayı gösterir. Çünkü Davud “Rabbin yüzü kötülük yapanlara karşıdır” der. Olduklarında kaldıkça O onlara bakmaz. Çünkü “milletlerin tamamı girince bütün İsrail kurtulacak” ve bundan sonra inanan biri gibi olacaktır. Metinde “onların payı” diye yazılıyorsa, besbelli ki aralarından çıkıp gidenleri kastediyor. Düşmanlar hakkında ise: Kâhinlerin yüzüne bakmadılar, çünkü hepsini sürüp götürdüler.

112

Klagel. Jerem. 4, 16. Τὴν παρὰ Χριστοῦ τιμωρίαν δηλοῖ· λέγει γὰρ ὁ Δαβίδ· δὲ κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά«. οὐκ ἐπιβλέπονται δὲ παρ αὐτοῦ , μένοντες ὅπερ εἰσίν· 〉ὅταν〈 γὰρ >εἰσέλθῃ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν, πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται< καὶ λοιπὸν ὡς πιστὸς εἰ δὲ γράφοιτο· μερὶς αὐτῶν, δῆλον ὅτι τῶν ἐξιόντων ἐκ μέσου φησίν. περὶ δὲ τῶν πολεμίων τὸ πρόσωπον ἱερέων οὐκ ἔλαβον, πάντας γὰρ ἀπήγαγον.

113Fr. 113 (Ağıtlar 4, 17). Söz esirlerden geliyor gibidir; Mısırlılara ve Asurlulara yardım için güvendiklerine pişman olmuşlardır. Sözün devamı olarak bunu sünnetlilerden inananlar da söyleyebilir: Boşuna kanuna güvenerek tükendik; çünkü Pavlus'un dediği gibi kanun kimseyi kurtarmaz. O hâlde lütuftan sonra kanuna bağlı olanlar da yardım edemeyecektir.

113

Klagel. Jerem. 4, 17. Ἀπὸ τῶν αἰχμαλώτων ὁ λόγος εἶναι δοκεῖ, μετανοούντων ἐφ οἷς Αἰγυπτίοις καὶ Ἀσσυρίοις πρὸς βοήθειαν ἐπηρείδοντο. λέγοιτο δ’ ἂν ἀκολούθως ὑπὸ τῶν ἐκ περιτομῆς πιστευσάντων· ἐξελείπομεν διακενῆς εἰς τὸν νόμον ἐλπίζοντες· ὁ γὰρ νόμος σῴζει οὐδένα, καθάπερ εἶπεν ὁ Παῦλος. οὐκοῦν οὐδὲ οἱ ἠρτημένοι τοῦ νόμου βοηθῆσαι μετὰ τὴν χάριν δυνήσονται.

114Fr. 114 (Ağıtlar 4, 18). Kurtarıcı tarafından “insan avcıları” kılınanlar, akılca çocuk olan Yahudileri atalarının geniş ve ferah yolunda yürümesinler diye avlıyordu. Kurtarıcı da “Çocukları bana bırakın” derken onlara işaret ediyordu.

114

Klagel. Jerem. 4, 18. Υπὸ γὰρ τοῦ σωτῆρος >ἁλιεῖς ἀνθρώπων< ἀποδειχθέντες οἱ ἐθήρευον Ἰουδαίους ταῖς φρεσὶ νηπίους, μὴ τὴν πλατεῖαν καὶ εὐρύχωρον τῶν πατέρων αὐτῶν βαδίζειν ὁδόν· οὓσπερ δὴ καὶ ὁ σωτὴρ ὑπῃνίττετο λέγων· »ἐάσατε τὰ παιδία ἐλθεῖν πρός με«.

115Fr. 115 (Ağıtlar 4, 19). Iosephos'un anlattığına göre dağlar bile kaçanları kurtarmamıştır. Bizi oraya sürükleyip yakaladılar, yani bize karşı adalete tutuştular. Bu söz havariler için de anlaşılabilir; onların “gençliği kartalınki gibi yenilendi.”

115

Klagel. Jerem. 4, 19. Ἰστορεῖ γὰρ Ἰώσηππος ὡς οὐδὲ τὰ ὄρη τοὺς φεύγοντας διέσωσεν. ἐκεῖ τοίνυν ἡμᾶς ἕλκοντες ἥπτοντο, ἤγουν πρὸς δίκην ἀνήφθησαν καθ’ ἡμῶν. νοοῖτο δ’ ἂν καὶ περὶ τῶν ἀποστόλων ὧν >ἀνεκαινίσθη ὡς ἀετοῦ ἡ νεότης<.

116Fr. 116 (Ağıtlar 4, 20). Bazıları, burada özellikle Yoşiya için daha açık bir ağıt yakıldığını söylediler. Çünkü onun dindarlığı sayesinde Yeruşalim'in milletler arasında izzetle yükseleceğini umuyorlardı; zira Yeruşalim milletlerin ortasındadır. Dediklerine göre Yoşiya, halkın kanunsuzlukları yüzünden ölen Mesih'in simgesidir. Ama o halkın çürüklüğü içinde yakalanmadı; peygamber yasakladığı hâlde, kendisiyle savaşmak istemeyen Firavun Neko'yla karşılaştı. O hâlde tanrısal Havari'ye göre “Yahudilerin yüzü üzerinde, okunurken bir örtü vardır; Rabbe döndüklerinde örtü kaldırılır; Rab Ruh'tur.” Peygamber aracılığıyla Rabbe ruh denir. Örtülü olanlar “Yüzümüzün ruhu Rab Mesih” diyemez, ama “açık yüzle Rabbin izzetini seyredenler” der; onların zihin gözlerinin önünde Rab daima durur. Besbelli ki peygamberlerde iş gören Ruh Mesih'ti; insan olunca “Konuşan benim, buradayım” der, Ruh, Rab ve Mesih olan kendisidir. Önce kendi içlerinde dindarlığın tohumlarını çürütenler onu yakaladılar. Ama biz peygamberler, yüzümüzün ruhunun başkası olmadığını düşünen kişiler, yakalanmamızdan sonra onlarda yerimiz kalmayınca, Mesih'in gölgesinde yaşayacağız; artık Yahudilerin arasında değil, bütün milletlerin arasında. Çünkü Mesih'e karşı cüretleri yüzünden “Tanrı'nın krallığı onlardan alınıp milletlere verildi.” Bakın, peygamberler kiliselerde yaşıyor, onun hakkında konuşuyor ve onu ilan ediyorlar; ama artık onu hâlâ kendi çürüklükleriyle kuşatan, her gün ona küfredenlerin yanında değil. Akylas “Burnumuzun ruhu”, Symmakhos “Burnumuzun nefesi” demiştir. Çünkü Tanrı dostları Mesih'i hep solur, onu gözlerinin önünde tutarlar.

Bilmek gerekir ki Mesih nasıl Ruh olarak peygamberlerde konuştuysa, Baba da öyle konuşmuştur. Çünkü Pavlus İbranilere Mektup'ta şöyle der: “Tanrı eskiden peygamberler aracılığıyla çok parça, çok yolla konuştu, bu son günlerde ise Oğul aracılığıyla bize konuştu.” Kutsal Ruh için de öyle. Çünkü Kurtarıcı “Kutsal Ruh İşaya'da iyi söylemiş: Kulakla işiteceksiniz, ama anlamayacaksınız” der. Pavlus Korintoslulara Mektup'ta aralarında peygamberliğin de olduğu lütufları saydıktan sonra “Bunların hepsini bir ve aynı Ruh yapar, her birine dilediği gibi verir” der; yani köle gibi değil, kendi yetkisiyle.

Yüzün ruhunun bize peygamberlik ruhunu bağışlayan Mesih olduğunu da söyleyebilirsin. Çünkü peygamberlerin yüzü budur; ruh ise lütuftur, gölge ise kanundur, nitekim “Kanun gelecek iyiliklerin gölgesine sahiptir.” Demek ki peygamberler bizde ve kanunun gölgesinde yaşadılar. Bütün peygamberliğin sonucunun baktığı peygamberlik lütfu Mesih'tir, yani Mesih'ten gelir. Çünkü “kanunun ve peygamberlerin gayesi Mesih'tir.” Bu söz havarilerin ve inananların ağzından da söylenebilir: “Çünkü onda yaşıyor, hareket ediyor ve varız.” Peşinden gittiğimiz kişinin gölgesinde yaşayacağız, yani onu örnek alarak. Çünkü tanrısal Havari “Benim Mesih'i örnek aldığım gibi siz de beni örnek alın” der.

116

Klagel. Jerem. 4, 20. Τινὲς ἔφασαν ὡς ἐν τοῖς ἐξαιρέτοις διαφανέστερον τὸν Ἰωσίαν θρηνεῖ· ἤλπιζον γὰρ διὰ τῆς αὐτοῦ θεοσεβείας ἀνασταθῆναι τὴν Ἱερουσαλὴμ ἐν μέσῳ ἐθνῶν εἰς δόξαν, ἐν μέσῳ γὰρ ἐθνῶν ἡ Ἱερουσαλήμ. τύπος δὲ οὑτος, φασί, Χριστοῦ, διὰ τὰς ἀνομίας τεθνηκὼς τοῦ λαοῦ. καίτοι οὐκ ἐν ταῖς τοῦ λαοῦ συνελήφθη διαφθοραῖς, ἀλλ’ ὡς ἀπαγορεύσαντος τοῦ προφήτου συναντήσας Νεχαὼ Φαραώ, καίπερ πρὸς αὐτὸν οὐκ ἐθέλοντι μαχέσασθαι. κατὰ τοίνυν τὸν θεῖον ἀπόστολον <κάλυμμα τῷ προσώπῳ τῶν Ἰουδαίων ἐπίκειται ἀναγινωσκομένου· ἐὰν δὲ ἐπιστραφῇ πρὸς κύριον, περιαιρεῖται τὸ κάλυμμα· ὁ δὲ κύριος τὸ πνεῦμά ἐστιν<. διὰ δὲ τοῦ προφήτου πνεῦμα λέγει τὸν κύριον. οἷς οὖν ἐπίκειται κάλυμμα, οὐκ ἂν εἴποιεν· πνεῦμα προσώπου ἡμῶν Χριστὸς κύριος, ἀλλ’ οἱ »ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν κυρίου κατοπτριζόμενοι«, ὡν ἀεὶ πρὸ τῶν τῆς διανοίας ὀφθαλμῶν ἐστιν ὁ κύριος· ὡς δῆλον ὅτι τὸ ἐνεργῆσαν ἐν τοῖς προφήταις πνεῦμα ἠν ὁ Χριστός, ὃς καὶ ἐνανθρωπήσας φησίν· »αὐτὸς ὁ λαλῶν πάρειμι«, αὐτὸς ὢν πνεῦμα καὶ κύριος καὶ Χριστός. τοῦτον συνέλαβον οἱ διαφθείραντες πρῶτον ἐν ἑαυτοῖς τῆς θεοσεβείας τὰ σπέρματα. ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ προφῆται οὐκ ἄλλον ἡγούμενοι τὸ πνεῦμα τοῦ προσώπου ἡμῶν, μετὰ τὴν ἡμῶν σύλληψιν μηκέτι τόπον ἔχοντες ἐν αὐτοῖς, ἡπὸ τῇ τοῦ Χριστοῦ σκιᾷ ζησόμεθα, οὐκέτι παρὰ Ἰουδαίοις, ἀλλ’ ἐν ὅλοις τοῖς ἔθνεσιν, ὅτε >ἀρθεῖσα ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ ἀπ’ αὐτῶν‘ διὰ τὸ κατὰ Χριστοῦ τόλμημα >ἐδόθη τοῖς ἒθνεσιν<. ἰδοὺ γὰρ ζῶσιν ἐν προφῆται, λαλοῦντες περὶ αὐτοῦ καὶ κηρύσσοντες, ἀλλ’ οὐκέτι παρ ἐκείνοις, τοῖς ἔτι καὶ νῦν αὐτὸν ταῖς ἑαυτῶν διαφθοραῖς περιβάλλουσιν, ὁσημέραι βλασφημοῦντες αὐτόν. ὁ δὲ Ἀκύλας ἔφη πνεῦμα μυκτήρων ἡμῶν, Σύμμαχος δὲ πνοὴ μυκτήρων ἡμῶν. οἱ γὰρ θεοφιλεῖς διὰ παντὸς τὸν Χριστὸν ἀναπνέουσι, πρὸ ὀφθαλμῶν αὐτὸν ἔχοντες. ἰστέον δὲ ὅτι ὥσπερ ὁ Χριστὸς πνεῦμα ὢν ἐν τοῖς προφήταις ἐλάλησεν, οὕτω καὶ ὁ πατήρ· λέγει γὰρ ἐν τῇ πρὸς Ἑβραίους ὁ Παῦλος. πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ θεὸς λα- λήσας ἐν τοῖς προφήταις, ἐπ’ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν υἱῷ«. οὕτως δὲ καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· φησὶ γὰρ ὁ σωτήρ· »καλῶς εἶπεν ἐν Ἡσαΐᾳ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον· ἀκοῇ ἀκούσητε, καὶ οὐ μὴ συνῆτε«. ἐν δὲ τῇ πρὸς Κορινθίους ὁ Παῦλος εἰπὼν τὰ χαρίσματα, έν οἷς ἐστιν ἡ προφητεία, φησίν· »ταῦτα δὲ πάντα ἐνεργεῖ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, χορηγοῦν ἑκάστῳ καθὼς βούλεται«· τουτέστιν αὐθεντικῶς, οὐ δουλικῶς. λέγοις δ’ ἂν πνεῦμα προσώπου Χριστόν, τὸν δωρησάμενον ἡμῖν τὸ πνεῦμα τῆς προφητείας· αὕτη γὰρ προφητῶν πρόσωπον, πνεῦμα δὲ τὸ χάρισμα, σκιὰ δὲ ὁ νόμος, σκιὰν γὰρ ἔχων ὁ νόμος τῶν μελλόντων ἀγαθῶν«. ἔζησαν οὐν ἐν ἡμῖν οἱ προφῆται καὶ ἐν τῇ τοῦ νόμου σκιᾷ. τὸ οὖν χάρισμα τὸ προφητικόν, πρὸς ὃ βλέπει πάσης τῆς προφητείας ἡ ἔκβασις, Χριστός ἐστιν, τουτέστιν ἀπὸ Χριστοῦ. >τέλος γὰρ νόμου καὶ προφητῶν Χριστός<. ῥηθείη δὲ κἂν ἐκ προσώπου τῶν ἀποστόλων καὶ πιστῶν· »ἐν αὐτῷ γὰρ καὶ ζῶμεν καὶ κινούμεθα καὶ ἐσμέν«· οὑ εἲπομεν ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ζησόμεθα, τουτέστι κατὰ μίμησιν αὐτοῦ. λέγει γὰρ ὁ θεῖος ἀπόστολος· »μιμηταί μου γίνεσθε καθὼς κἀγὼ Χριστοῦ«.

117Fr. 117 (Ağıtlar 4, 21). Söz, Edom'dan olanlara ve Yakup'un kardeşi Esav'dan gelenlere yöneliktir; onlara kötülüklerin aşırısını haber verir (“sarhoş olacak ve dökeceksin” sözü bunu gösterir). Davud da onlar hakkında “Ya Rab, Yeruşalim gününde Edomoğullarını hatırla; onlar ‘Boşaltın, boşaltın, temeline kadar’ diyorlardı” der. Çünkü kardeş ve komşu oldukları hâlde atalarından gelen nefreti korudular. Mesih'ten söz ederken yerinde olarak bu şehri de andı. Çünkü Mesih, “Toprak” diye anılanı, göksel kılarak yağmalayacaktı. Aretē ve bilgi, sapkınlıklardan ve duygulardan haz alanlar için bir tehdittir; onların sarhoşluğu tenin öldürülmesi, taşması da tenin düşüncesini öldürmektir.

117

Klagel. Jerem. 4, 21. Ὁ λόγος πρὸς τοὺς ἐξ Ἐδὼμ καὶ Ἡσαῦ τοῦ ἀδελφοῦ Ἰακώβ, ὑπερβολὴν αὐτοῖς προαγορεύων κακῶν τοῦτο γὰρ τὸ μεθυσθήσῃ καὶ ἀποχεεῖς), περὶ ὧν φησι καὶ Δαβίδ· »μνήσθητι, κύριε, τῶν υἱῶν Ἐδὼμ τὴν ἡμέραν Ἱερουσαλήμ, τῶν λεγόντων· ἐκκενοῦτε, ἐκκενοῦτε ἕως οὗ ὁ θεμέλιος ἐν αὐτῇ«. ἀδελφοὶ γὰρ ὄντες καὶ γείτονες, τὸ προγονικὸν διεφύλαξαν μῖσος. περὶ δὲ Χριστοῦ φήσας εἰς καιρὸν καὶ ταύτης ἐμνήσθη. τὴν γὰρ Γήϊνον προσαγορευομένην πορθεῖν ἔμελλεν ὁ Χριστός, οὐράνιον ἐργαζόμενος. ἀπειλητικὸν γὰρ ἡ ἀρετή τε καὶ γνῶσις πρὸς τοὺς φιληδοῦντας πλάναις καὶ πάθεσιν, ὧν μέθη μὲν ἡ νέκρωσις τῆς σαρκός, ὑπερέκχυσις δὲ καὶ τὸ νεκρῶσαι ταύτης τὸ φρόνημα.

118Fr. 118 (Ağıtlar 4, 22). Yeterince ceza ödedin; bunda Edom sana halef olacak. “Seni artık sürgüne göndermeyecek” sözü ya geri çağrılış içindir (çünkü tam ölçüyü doldurduktan sonra esarette kalmayacaksın; Tanrı cezayı azaltır, artırmaz); ya da bir daha olmayacak ikinci bir düşüş için söylendiyse, ondan sonra Romalıların yaptığı nasıl oldu? Belki de söz, Mesih yüzünden olan ve ardından başkası gelmeyen son düşüşle ilgilidir. “Milletlerin tamamından sonra” bütün İsrail kanunsuzluğu bırakıp kurtulacaktır; ondan sonra da son ve dünyevî olanların cezası gelir, hüküm onları bekler. Bu söz, eski havranın kızı olan kiliseye de söylenmiş olabilir (çünkü “Tanrı'nın lütufları geri alınmaz”; onun kanunsuzluğu ise tanrısal vaftizle sona ermiştir). Onu, “Burada oturacağım, çünkü onu seçtim” ve “İşte ben dünyanın sonuna dek her gün sizinleyim” diyen kişi artık düşmanlara teslim etmez. O zaman toprağa ait düşünenlerin dinsizliğini de teşhir etmiştir.

118

Klagel. Jerem. 4, 22. Ἱκανὴν ἐξέτισας δίκην, ἐν ᾗ Ἐδὼμ διαδέξεται. τὸ δὲ οὐ προσθήσει τοῦ ἀποικίσαι σε ἢ πρὸς τὴν ἀνάκλησίν φησιν οὐ γὰρ ἐπιμενεῖς τῇ αἰχμαλωσίᾳ τὸ τέλειον μέτρον πληρώσασα· μειοῖ γὰρ τὴν δίκην ὁ θεός, οὐ προστίθησιν), ἤγουν εἰ πρὸς δευτέραν ὡς μὴ γενησομένην ἅλωσιν εἴρηται, πῶς ἡ μετ’ ἐκείνην ὑπὸ Ῥωμαίων ἐγένετο; μήποτε τοίνυν περὶ τῆς ἐσχάτης ὁ λόγος τῆς γεγονυίας διὰ Χριστόν, μεθ’ ἣν οὐ γέγονεν ἑτέρα. καὶ πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται μετὰ τὸ πλήρωμα τῶν < τὴν ἀνομίαν ἀπολιπών· μεθ’ ὃ λοιπὸν ἡ συντέλεια, καὶ τῶν γηΐνων ἡ κόλασις, ἐκδεχομένης τῆς κρίσεως. ῥηθείη δ’ ἂν καὶ πρὸς τὴν ἐκκλησίαν ὁ λόγος, ἥτις ἐστὶ θυγάτηρ τῆς πάλαι συναγωγῆς »ἀμεταμέλητα γὰρ τὰ χαρίσματα τοῦ θεοῦ«, ἐξέλιπε δὲ ταύτης ἡ ἀνομία διὰ τοῦ θείου βαπτίσματος), ἣν οὐκέτι τοῖς ἐχθροῖς παραδίδωσιν ὁ φήσας· »ὧδε κατοικήσω, ὅτι ᾗρετισάμην αὐτήν« καὶ τὸ »ἰδοὺ ἐγὼ μεθ’ ὑμῶν εἰμι πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος«, ὅτε καὶ τὴν ἀσέβειαν ἐστηλίτευσε τῶν φρονούντων τὰ γήϊνα.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…