Origenes · Yeremya Üzerine Vaazlar 1–11
7. Vaaz
7.1“O günlerde, diyor Tanrın Rab, sizi yok olana dek vurmayacağım” sözünden “böylece size ait olmayan ülkede yabancılara kulluk edeceksiniz” sözüne kadar
“Azar azar hükmeden” Tanrı cezalandırdıklarına fırsat verir, günah işlenir işlenmez cezanın tamamını günahkârın üzerine getirmez. Bu yüzden “azar azar hükmederek” cezalandırır. Bunun örneği Levililer'dedir: Kanunu çiğneyenlere edilen lanetlerde ilk cezalardan sonra şöyle yazılıdır: “Bunlardan sonra dönmezseniz, diyor Rab, size yedi darbe daha ekleyeceğim.” Sonra başka bir ceza anlatır: “Bunlardan sonra dönmez, bana karşı eğri yollara saparsanız, ben de size karşı eğri bir öfkeyle gideceğim.” Tanrı'nın, günahkârı dönüşe getirmek istediği için, cezaları hepsini birden vermeyip esirgeyerek ölçtüğünü görürsün. Lafzen halkın başına böyle şeyler gelmişti; söz, bundan sonra çekecekleriyle onları tehdit ederek der ki: “O günlerde, diyor Tanrın Rab, sizi yok olana dek vurmayacağım.” Bu sözler özellikle gelecekteki cezalara da ulaşıyorsa (gücü yeten, halkın yaşadığı olaylardan onlara geçsin) ben şuna ikna olarak derim ki, “göksel şeylerin örneği ve gölgesine kulluk ettikleri” gibi, o halk da günahları yüzünden gerçek cezaların örneği ve gölgesiyle cezalandırılmıştır. Kanundaki ve peygamberlerdeki halkla ilgili her ceza, gerçek cezaların gölgesidir.
Onlar için günahlarına karşı tam bir son gelmedi, ama sonunda bir vakit geldi; belki dünyadan çıkıştan sonra da günahkârlar için ceza böyle olacaktır. Tam son, Nebukadnetsar'ın esareti zamanında Yeruşalim'in başına gelmişti. Ama biri, o zaman da Makkabiler zamanında da tam son olmadığını söyleyecektir. Halk için tam son, Rabbim İsa Mesih'in gelişi zamanındadır. Çünkü Kurtarıcı onlara “İşte eviniz size bırakılıyor” demedikçe ev bırakılmamıştı. Ama Yeruşalim için ağlayıp “Yeruşalim, Yeruşalim, peygamberleri öldüren, sana gönderilenleri taşlayan! Tavuğun civcivlerini kanatları altında topladığı gibi ben de kaç kez çocuklarını toplamak istedim, ama istemediniz. İşte eviniz size ıssız bırakılıyor” deyince ev bırakıldı; ev bırakıldığı için “Yeruşalim ordularla kuşatıldı” ve “ıssızlığı yaklaştı.” Onların sürçmesinden sonra kurtuluş uluslardan gelen bize geldi. Onlar cezalandırılıyordu, ama Rabbim İsa'nın gelişine kadar tam son onlara ulaşmamıştı.
Ὁ κρίνων κατὰ >θεὸς τοὺς κολαξομένους δίδωσι τόπον καὶ οὐχ ἅμα τῷ ἁμαρτῆσαι κολάζων φέρει τὴν συντέλειαν τῆς κολάσεως ἐπὶ τὸν ἡμαρτηκότα. διὰ τοῦτο »κατὰ βραχὺ κρίνων« κολάζει. καὶ τούτου τὸ παράδειγμα έστιν] ἐν τῷ Λευιτικῷ ἐστιν· ἐν γὰρ ταῖς τῶν παραβαινόντων τὸν νόμον ἀραῖς ἀναγέγραπται μετὰ τὰς κολάσεις τὰς προτέρας· »καὶ ἔσται, ἐὰν μετὰ ταῦτα μὴ ἐπιστραφῆτε, λέγει κύριος, προσθήσω ὑμῖν κἀγὼ πληγὰς ἑπτά«. καὶ πάλιν διηγεῖται ἄλλην κόλασιν· »καὶ ἔσται, ἐὰν μετὰ ταῦτα μὴ ἐπιστραφῆτε, ἀλλὰ πορεύσησθε πρός με πλάγιοι, κἀγὼ πορεύσομαι μεθ' ὑμῶν θυμῷ πλαγίῳ‘. καὶ εὑρήσεις τὸν θεὸν ἐπιμετροῦντα κολάσεις μετὰ φειδοῦς, ἐπεὶ Ι βούλεται εἰς ἐπιστροφὴν ἀγαγεῖν τὸν ἡμαρτηκότα, καὶ οὐκ ἀθρόως πάσας ἀποδιδόντα. τοιαῦτα οὖν ὅσον ἐπὶ τῷ ῥητῷ ἐγεγόνει περὶ τὸν λαόν, καὶ ἀπειλῶν αὐτοῖς ὁ λόγος ἃ πείσονται μετ' ἐκεῖνά φησιν· »καὶ ἔσται ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις, λέγει κύριος ὁ θεός σου, οὐ μὴ πατάξω ὑμᾶς εἰς συντέλειαν« εἰ δὲ ταῦτα μάλιστα φθάνει καὶ ἐπὶ τὰς μελλούσας κολάσεις † εἰ μή, ὁ δυνάμενος ἀπὸ τῶν ἐν τῷ βίῳ συμβεβηκότων περὶ τὸν λαὸν μεταβάτω καὶ ἐπ' ἐκείνας· ἐγὼ γὰρ πειθόμενος ⟨ἂν⟩ ειποιμι, ὅτι ὡς »ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ λατρεύουσιν ἐπουρανίων‘ « οὕτως ὑποδείγματι καὶ σκιᾷ τῶν ἀληθινῶν κολάσεων ἐκολάσθη ὁ λαὸς ἐκεῖνος ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν ἑαυτῶν, ὡς εἶναι πᾶσαν κόλασιν τὴν κατὰ ⟨τὸν⟩ νόμον καὶ τοὺς προφήτας περὶ τὸν λαὸν περιέχουσαν σκιὰν κολάσεων ἀληθινων. Εἵπερ οὖν ἐκείνοις συντέλεια ἐπὶ ταῖς ἁμαρτίαις οὐ γέγονεν, ἀλλ' ἐπὶ τέλει ποτέ. οὕτε μήποτε ἔσται καὶ μετὰ τὴν ἔξοδον ἐπὶ τοὺς ἡμαρτηκότας κόλασις. συντέλεια δὲ ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλήμ, ὅτε ἡ αἰχμαλωσία ἐστὶν ἡ Ναβουχοδονόσορ. καίτοιγε ἐρεῖ τις ὅτι οὐδὲ τότε συντέλεια, ἀλλ' οὐδ' ἐπὶ τοῖς Μακκαβαΐκοῖς. ἀλλὰ συντέλεια τῷ λαῷ ἐπὶ τῆς τοῦ κυρίου μου Ἱησοῦ Χριστοῦ παρουσίας. ὅσον γάρ οὐκ ἔλεγεν αὐτοῖς ὁ σωτήρ· »ἰδοὺ ἁφίεται ὑμῖν ὁ ὑμῶν«, ὑμῶν‘, οὐκ ἠφίετο. ὅτε δὲ ἔκλαυσεν ἐπὶ τὴν Ἱερουσαλὴμ λέγων. »Ἱερουσαλήμ. Ιερουσαλήμ, ὴ τοὺς προφήτας ἀποκτείνουσα καὶ λιθοβολοῦσα τοὺς ἀπεσταλμένους πρὸς αὐτήν, ποσάκις ἡθέλησα ἑπισυναγαγεῖν τὰ τέκνα σου, ὅν τρόπον ⟨ὄρνις⟩ ἐπισυνάγει τὰ νοσσία ὑπὸ τὰς πτέρυγας τῆς, καὶ οὐκ ἡθελήσατε; ἱδοὺ ἀφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν ἔρημος«, ἀφεῖται ὁ οἶκος, κεκύκλωται ὑπὸ στρατοπέδων Ἱερουσλήμ« ὡς ἀφεθέντος τοῦ οἴκου καὶ »ἥγγισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς‘. εἶτα μετὰ τὸ ἐκείνων παράπτωμα ἦλθεν ἡ σωτηρία ἡμῖν τοῖς . ἐκολάζοντο οὑν ἐκεῖνοι, καὶ συντέλεια οὐκ ἔφθανεν ἐπ' αὐτοὺς ἴως τῆς τοῦ κυρίου Ἱησοῦ μου ἐπιδημίας.
7.2Düşünüyorum, belki bizim için de böyledir; bazı cezalar olur, öyle ki kimileri ikinci cezaları tatmaz, öncekiler onlara yeter; kimileri ikincilere de gelir, ama üçüncülere gelmez; kimileri dördüncülere de gelecektir. Çünkü “Yedi darbe ekleyeceğim” sözü, birinin, ikincinin, üçüncünün, sayılan yediye kadar bazılarının başına gelmesi gibi bir sır gösterir. Herkes yedi darbeyle vurulmaz; sanırım bazıları altı, bazıları beş, bazıları dört, bazıları üç ya da iki darbe alacak; cezası hepsinden hafif olanlar ise tek darbe alacaktır. Demek ki Tanrı darbeleri de bilir. Bu yüzden burada okumanın başında “O günlerde”, yani söylenenlerle ilgili günlerde, “sizi yok olana dek vurmayacağım” diye yazılmıştır. O günlerde tam son yoktur; ama yok etmesi gerekenleri yok edeceği günler vardır.
Σκοπῶ δὲ μήποτε καὶ περὶ ἡμᾶς τοιαῦτά ἐστιν, καὶ κολάσεις τινὲς γίνονται, ὥστε τούσδε μὲν μὴ πεῖραν ἔχειν δευτέρων κολάσεων ἀλλὰ ἀρκεσθῆναι ταῖς προτέραις, ἄλλους δὲ ἥκειν καὶ ἐπὶ τὰς δευτέρας, οὐ μὴν καὶ ἐπὶ τὰς τρίτας, ἄλλους δὲ ἐλεύσεσθαι καὶ ἐπὶ τὰς τετάρτας. τὸ γὰρ »προσθήσω πληγὰς ἑπτά« ὁτίποτε μυστήριον δηλοῖ μιᾶς μιᾶς γινομένης καὶ δευτέρας καὶ τρίτης μέχρι τῶν εἰρημένων ἑπτὰ ἐπί τινας. οὐ πάντες δὲ ἑπτὰ πληγὰς πλήσσονται· ἀλλ᾿ οϊμαί τινας πληγήσεσθαι πληγήσεσθαι πληγὰς ἔξ, ἄλλους πέντε, πέντε, ἄλλους τέσσαρας, ἄλλλους τρεῖς ⟨ἢ⟩ δύο, τοὺς δὲ πάντων ὑποδεεστέρους ἐν κολάσεσιν πληγὴν νομίζω πληγήσεσθαι μίαν. οἶδεν οὖν ὁ θεὸς καὶ τὰ περὶ τῶν πληγῶν. διὸ γέγραπται ἐνθάδε κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἁναγνώσματος. »καὶ ἔσται έν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις«, ταῖς περὶ τῶν εἰρημένων, »οὑ μὴ ποιήσω ὑμᾶς συντέλειαν«. συντέλειαν«. άλλ᾿ οὐκ ἐν ταῖς ἡμέραις ἐκείναις συντέλεια· εἰσὶν γάρ τινες ἠμέραι, ὅτε ποιήσει οὓς ποιήσει ⟨εἰς⟩ συντέλειαν.
7.3“Ve ‘Rab Tanrımız bütün bu kötülükleri bize neden yaptı?’ dediğinizde onlara şöyle diyeceksin: Beni bırakıp kendi ülkenizde başka tanrılara kulluk ettiğiniz için, böylece size ait olmayan ülkede de edeceksiniz.” Lafız anlaşılsın; şimdilik dinleyebilenlere lafzın hatırlatmasını sunmak yeter. İsrailoğulları kutsal toprağa, tapınağa, dua evine sahipti. Tanrı'ya kulluk etmeleri gerekiyordu. Ama ilahî buyrukları çiğneyip putlara tapıyor, Krallar kitabında yazıldığı gibi Şam'ın putlarını alıyor, başka putları kutsal toprağa getiriyorlardı. Ulusların putlarını almakla kendilerini putların ülkesine atılmaya, taptıkları putların bulunduğu yere inmeye layık kılıyorlardı. Lafza göre söz onlara der ki: “Beni bırakıp kendi ülkenizde yabancı tanrılara kulluk ettiğiniz için, size ait olmayan ülkede de yabancı tanrılara kulluk edeceksiniz.” Bir şeyi tanrılaştıran herkes yabancı tanrılara kulluk eder. Yiyeceği ve içeceği tanrılaştırıyor musun? Tanrın “karındır.” Parayı ve yeryüzündeki zenginliği büyük bir iyilik diye onurlandırıyor musun? Tanrın ve efendin mamondur. Çünkü İsa onu para sevenlerin efendisi olarak anmış, şöyle demiştir: “Tanrı'ya ve mamona kulluk edemezsiniz; kimse iki efendiye kulluk edemez.” Demek ki parayı onurlandıran, zenginliğe hayran olup iyi sayan, zenginleri tanrı gibi kabul edip yoksulları tanrıları yokmuş gibi küçümseyen kişi parayı tanrılaştırır. Biri Tanrı'nın ülkesinde, kilisede iken tanrılaştırılmaya layık olmayanları tanrılaştırarak yabancı tanrılara taparsa, yabancı bir ülkeye atılacak ve içerideyken taptığı tanrılara tapsın diye kalacaktır. Para seven kiliseden atılıp dışarıda olsun, obur kilisenin dışında olsun. Bunlar bir mecazlı yoruma göre söylendi; şimdi kendimi aşan şeylerle uğraşmayayım: Kurtarıcı'nın “Bizim olanı size kim verecek?” dediği toprak ve Tanrı'nın, bir ülkede tapınma olunca bazılarının kendi ülkesinden atılıp hakkında “Dinle, İsrail! Neden düşmanların ülkesindesin? Ölüler diyarına inenlerle sayıldın. Hayat kaynağını, Rabbi bıraktın. Tanrı'nın yolunda gitseydin sonsuza dek esenlik içinde otururdun” yazılan ülkeye gelmesini nasıl düzenlediği.
Şimdi yabancı bir ülkedeyiz ve İsrailoğullarının kutsal toprakta yaptıklarının zıddını yapmayı diliyoruz. Onlar kutsal toprakta yabancı tanrılara taptılar; biz ise yabancı ülkede bu ülkeye yabancı olan Tanrı'ya, yeryüzündeki şeylere yabancı olan Tanrı'ya tapıyoruz. Çünkü burada bu çağın hükümdarı hüküm sürer ve Tanrı onun oğullarına yabancıdır. Yabancı derken, dünyayı yaratmamış olanı kastetmiyorum; kötülüğün efendisine, mevcut günahlara yabancı olanı kastediyorum. Günahın işlerine yabancı olan Tanrı'ya bu kötülük ülkesinde tapmak isterken ne yaptığımıza bakalım. “Yabancı toprakta Rabbin ilahisini nasıl söyleyelim?” demiyoruz; “Yabancı olmayan bir toprakta Rabbin ilahisini nasıl söyleyelim?” diyoruz. Yabancı toprakta Rabbin ilahisini söyleyecek, Rab Tanrımıza tapacak bir yer arıyoruz. Bu yer nedir? Onu buldum: O buraya kurtaran bedeni giyerek geldi, “günahlı beden benzerliğinde”, “günah bedenini” üstlendi; öyle ki gelip bu çağın hükümdarını ve günahı etkisiz kılan Mesih İsa sayesinde bu yerde Tanrı'ya tapabileyim, sonra kutsal toprakta tapayım. Biri kutsal toprakta putlara tapıp yabancı ülkeye gittiyse, yabancı ülkede Tanrı'ya tapan da Mesih İsa'da kutsal toprağa gidecektir. Görkem ve kudret çağlar boyunca ona olsun. Âmin.
»Καὶ ἔσται ὅταν εἴπητε. τίνος ἕνεκεν ἐποίησεν κύριος ὁ θεὸς ἡμῖν ἅπαντα τὰ κακὰ ταῦτα; καὶ ἐρεῖς αὐτοῖς· ἀνθ᾿ ὧν ἐγκατελίπετέ με καὶ ἐδουλεύσατε θεοῖς ἑτέροις έν τῇ γῇ ὑμῶν, οὕτως οὕτως ἐν γῇ οὐχ ὑμῶν«. τὸ ῥητὸν νοηθήτω, καὶ ἀρκεῖ ἐπὶ τοῦ παρόντος τὴν τὴν ὑπόμνησιν τοῖς ἀκούειν δυναμένοις ἐκ τοῦ ῥητοῦ παραστῆσαι. οὐκοῦν οἱ υἱοὶ Ἱσραὴλ τὴν ἁγίαν γῆν, τὸν ναὸν εἶχον, τὸν οἶκον τῆς προσευχῆς. ἔδει αὐτοὺς λατρεύειν τῷ θεῷ. παραβαίνοντες δὰς τὰς θείας ἐντολὰς καὶ εἰδωλολάτρουν καὶ τὰ εἴδωλα παρελάμβανον Δαμασκοῦ, ὡς γέγραπται ἐν ταῖς Βασιλείαις, καὶ ἄλλα εἴδωλα ἀνελάμβανον τῶν τῶν εἰς τὴν ἁγίαν γῆν. δἰ ὡν παρελάμβανον τῶν ἐθνῶν εἰδώλων, ἁξίους ἐαυτοὺς ἑποίουν ἐποίουν καταβληθῆναι εἰς τὴν τῶν εἰδώλων γῆν, καταγενέσθαι ἐκεῖ, ὅπου προσεκύνουν τά εἴδωλα. φησὶν οὑν ὁ λόγος αὐτοῖς κατὰ τὸ ῥητόν· »ἀνθ' ὡν ἐγκατελίπετέ με καὶ ἐδουλεύσατε θεοῖς ἀλλοτρίοις ἐν τῇ γῇ ὑμῶν, οὕτως οὕτως δουλεύσετε θεοῖς ἀλλοτρίοις ἐν γῇ οὐχ ὑμῶν« πᾶς θεοΠοιῶν τι δουλεύει θεοῖς ἀλλοτρίοις. ἐκθειάξεις τὰ βρώματα καὶ τὰ πόματα; θεός σού ἐστιν »ἡ κοιλία( τιμᾷς τὸ ἀργύριον ὡς μέγα ἀγαθὸν καὶ τὸν πλοῦτον τὸν κάτω; θεός σού ἐστιν ὁ μαμωνᾶς καὶ κύριος. Ἰησοῦς γὰρ αὐτὸν εἶπενξ κύριον τῶν φιλαργύρων φάσκων· »οὐ δύνασθε θεῷ δουλεύειν καὶ μαμωνᾷ; οὐδεὶς δύναται δυσὶν κυρίοις δουλεύειν( οὐκοῦν ὁ τιμῶν τὸ ἀργύριον καὶ θαυμάζων τὸν πλοῦτον καὶ νομίζων ἀγαθὸν αὐτὸν εἶναι καὶ ἀποδεχόμενος τοὺς πλουσίους ὡς θεούς, τοὺς δὲ πένητας ὡς μὴ ἔχοντας τὸν θεὸν αὐτῶν ἐξουθενῶν, οὗτος θεοποιεῖ τὸ ἀργύριον. ἐάν τις ἐν τῇ τοῦ τοῦ θεοῦ, τῇ ἐκκλησίᾳ, τυγχάνων προσκυνήσῃ θεοῖς ἀλλοτρίοις θεοποιῶν τὰ μὴ θεοποιεῖσθαι ἄξια, ἐκβληθήσεται εἰς γῆν ἀλλοτρίαν καὶ προσκυνείτω τοὺς θεούς, οὓς ἔνδον προσεκύ- νησεν γενόμενος. ἔξω φιλάργυρος ἔστω ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας ἐκβληθείς, γαστρίμαργος ἔξω ἔστω τῆς ἐκκλησίας γενόμενος. ταῦτα κατὰ μίαν τροπολογίαν, ἵνα μὴ νῦν περιεργάζωμαι Ι τὰ ὑπὲρ ἐμαυτὸν καὶ περὶ τῆς γῆς, περὶ ἡς εἶπεν ὁ σωτήρ· »τὸ ἡμέτερον τίς δώσει ὑμῖν;« καὶ ὅτι γενομένης προσκυνήσεως ἐν τῇ γῇ τινος οὕτως ὁ θεὸς ᾠκονόμησεν ἐκβληθῆναί τινας ἀπὸ τῆς ἐαυτοῦ καὶ ἐλθεῖν ἐπὶ τὴν γῆν, περὶ ἡς γέγραπται. »ἄκουε, Ἰσραήλ. τί ὅτι ἐν τῇ τῶν ἐχθρῶν εἶ; συνελογίσθης μετὰ τῶν καταβαινόντων εἰς ᾄδου. ἐγκατέλιπες πηγὴν ζωῆς τὸν κύριον. τῇ ὁδῷ τοῦ θεοῦ εἰ ἐπορεύθης, κατῴκεις ἂν ἐν εἰρήνῃ τὸν αἰῶνα χρόνο«. Νῦν οὑν ἐν γῇ ἀλλοτρίᾳ ἐσμέν, καὶ εὐχόμεθα τὸ ἐναντίον ποιῆ- σαι, ὡς ἐποίησαν οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ ἐν τῇ γῇ τῇ ἀγίᾳ. ἐκεῖνοι μὲν γὰρ τὰ ἀλλότρια] ἐν τῇ γῇ τῇ ἁγίᾳ ἀλλοτρίοις προσεκύνησαν· ἡμεῖς δὲ ἐν ἀλλοτρίᾳ γῇ τὸν ἀλλότριον τῆς γῆς προσκυνοῦμεν θεόν, ἀλλότριον τῶν ἐπὶ γῆς πραγμάτων· ἄρχει μὲν γὰρ ὁ ἄρχων τοῦ αἰῶνος ἐνθάδε, καὶ ἀλλότριος τῶν υἱῶν αὐτοῦ ἐστιν ὁ θεός. ἀλλότριον τριον δὲ ἂν εἴπω οὐ τοῦτο λέγω. οὐ κτίσαντα τὸν κόσμον, ἀλλὰ ἀλλότριον τοῦ κυρίου τῆς κακίας, ἀλλότριον τῶν παρόντων ἀμαρτημάτων. καίτοιγε καὶ θέλοντες τὸν ἀλλότριον τῶν τῆς ἁμαρτίας πραγμάτων προσκυνεῖν θεὸν ἐν τῇ γῇ ταύτῃ τῆς κακώσεως, τί ποιοῦμεν ἴδωμεν. οὐ λέγομεν· »πῶς ᾄσωμεν τὴν ᾠδὴν κυρίου ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας«; ἀλλά. πῶς ᾄσωμεν τὴν ᾠδὴν κυρίου οὐκ ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας; τούτου τόπον ζητοῦμεν τοῦ ᾄδειν τὴν ᾠδὴν κυρίου, τόπον τοῦ προσκυνεῖν κύριον τὸν θεὸν ἡμῶν ἐπὶ γῆς ἀλλοτρίας. τίς οὖν ὁ τόπος; εὗρον τοῦτον· ἦλθεν ἐπὶ ταύτην φορέσας σῶμα τὸ σῶσαν, ἀναλαβὼν »τὸ σῶμα τὸ τῆς ἀμαρτίας« »ἐν ὁμοιώματι σαρκὸς ἁμαρτίας«, ἵν' ἐν τούτῳ τῷ τόπῳ διὰ τὸν ἐπιδημήσαντα Χριστὸν Ἰησοῦν καὶ κα ταργήσαντα τὸν ἄρχοντα τοῦ αἰῶνος τούτου καὶ καταργήσαντα τὴν ἁμαρτίαν, δυνηθῶ προσκυνῆσαι τὸν θεὸν ἐνθάδε καὶ μετὰ τοῦτο προσκυνήσω ἐν τῇ γῇ τῇ ἁγίᾳ. εἰ γὰρ προσκυνήσας τις τὰ εἴδωλα ἐν τῇ γῇ τῇ ἁγίᾳ ἁπελήλυθεν εἰς τὴν γῆν τὴν ἀλλοτρίαν, προσκυνήσας τις τὸν θεὸν ἐν τῇ γῇ τῇ ἀλλοτρίᾳ ἀπελεύσεται ἐπὶ τὴν γῆν τὴν ἁγίαν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾦ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν.