Origenes · Yeremya Üzerine Vaazlar 1–11
5. Vaaz
5.1“Dönün, dönen oğullar, kırıklarınızı iyileştireceğim” sözünden “Bunun için çula sarının” sözüne kadar
Elçilerin İşleri'nde açıkça yazıldığı gibi, elçiler önce Yahudilerin havrasına girer, İbrahim, İshak ve Yakup yüzünden akrabaları olan bu kişilere yazılanlardan İsa Mesih'in gelişiyle ilgili olanları bildirirlerdi. Onlar söyleneni kabul etmeyince ve bu sözleri başkalarının dinlemesi gerekince, onlara bunun gerekçesini söyleyip onları bırakırlardı. Nitekim şöyle yazılıdır: “Tanrı'nın sözünün size bildirilmesi gerekiyordu; kendinizi layık görmediğiniz için işte uluslara dönüyoruz.” Elçilerin İşleri'nde açıkça söylenen bu şey, peygamberlerde de birçok yerde örtük olarak söylenmiştir. Çünkü peygamberlerdeki Kutsal Ruh öncelikle o halktan olanlara konuşur; çok şey söyledikten sonra dinlenmezse, uluslara vaaz edilecek sözü peygamberlikle bildirir.
Bugünkü okumanın başında da böyle olmuştur. Çünkü ondan önce İsrail'den olanlara şöyle denir: “Beni Baba diye çağırsan da benden yüz çevirmeyeceksin. Ama bir kadın birlikte olduğu adama nasıl hıyanet ederse, İsrail evi de bana öyle hıyanet etti, diyor Rab.” Bunlar öncelikle İsrail hakkında söylenip İsrailoğulları “yollarında haksızlık ettiklerini ve kutsal Tanrılarını unuttuklarını” duyduktan sonra, Kutsal Ruh sözü uluslardan gelen bize aktarır ve şöyle der: “Dönün, dönen oğullar, kırıklarınızı iyileştireceğim.” Her birimiz, artık temizlenmiş ve kırıklarından iyileşmiş olsa bile, kırıklarla dolu olanların biz olduğunu söyleyebilir: “Çünkü biz de akılsız, sapmış, türlü arzulara ve hazlara köle olmuştuk; kötülük ve kıskançlık içinde yaşıyor, nefret ediliyor, birbirimizden nefret ediyorduk. Ama Kurtarıcımız Tanrı'nın iyiliği ve insan sevgisi görününce, yeniden doğuş yıkamasıyla merhametini üzerimize döktü.” Elçi'nin bu sözünü bir kez andım, onu daha açık göstermeye çalışayım. Elçi yalnızca “Bir zamanlar akılsız ve itaatsizdik” dememiştir; İsrail'den gelen, “kanundaki adalet bakımından kusursuz” olan elçi Pavlus der ki: “Biz de (İsrail'den gelenler) bir zamanlar itaatsiz ve akılsızdık.” Yani yalnız uluslardan gelenler akılsız, itaatsiz ve günahkâr değildi; kanunu öğrenmiş biz de Mesih'in gelişinden önce öyleydik. Demek ki İsrail'e söylenenlerden sonra uluslardan gelen bize şöyle denir: “Dönün, dönen oğullar, kırıklarınızı iyileştireceğim.”
Σαφῶς μὲν ἐν ταῖς τῶν ἀποστόλων γέγραπται Πράξεσιν, ὅτι οἱ ἀπόστολοι εἰσῄεσαν πρῶτον εἰς τὴν τῶν Ἰουδαίων συναγωγὴν καταγγέλλοντες αὐτοῖς, ὡς συγγενέσι διὰ τὸν Ἀβραὰμ καὶ Ἰσαὰν καὶ Ἰακώβ, τῶν γεγραμμένων τὰ περὶ τῆς παρουσίας Ἰησοῦ Χριστοῦ. ὅτε δὲ ἐκείνων τὰ λεγόμενα μὴ δεχομένων ἔδει ἑτέρους εἶναι τοὺς ἀκροατὰς τῶν λεγομένων, τότε ἀπολογησάμενοι ἐκείνοις κατελίμπανον αὐτούς· γέγραπται γὰρ ὅτι »ὑμῖν ἔδει καταγγελθῆναι τὸν λόγον τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ δὲ οὐκ ἀξίους κρίνετε ἑαυτούς, ἰδοὺ στρεφόμεθα εἰς τὰ ἔθην«. τοῦτο δὲ σαφῶς εἰρημένον έν ταῖς Πράξεσι τῶν ἀποστόλων δυνάμει πολλαχοῦ καὶ τῶν προφητῶν λέλεκται· καὶ γὰρ προηγουμένως μὲν λαλεῖ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἅγιον τῶν προφητῶν τοῖς ἀπὸ τοῦ λαοῦ ἐκείνου, εἰ δέ ποτε μετὰ τὸ πολλὰ εἰρηκέναι οὐκ ἠκούσθη, προφητεύει τὸν λόγον τὸν κηρυσσόμενον τοῖς ἔθνεσι. Τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ σήμερον ἀναγνώσματος γεγένηται, ἐπειδήπερ πρὸ μὲν [τοῦ] αὐτοῦ τοῖς ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ λέγεται τὸ »εἰ καὶ πατέρα με καλέσεις, καὶ ἀπ᾿ ἐμοῦ οὐκ ἀποστραφήσῃ. πλὴν ὡς ἀθετεῖ γυνὴ εἰς τὸν συνόντα αὐτῇ, οὕτως ἠθέτησεν εἰς ἐμὲ ὁ οἶκος Ἰσραήλ, λέγει κύριος«. καὶ ὅτε προηγουμένως ταῦτα εἴρηται τὰ περὶ τοῦ Ἰσραὴλ καὶ ἤκουσαν οἱ υἱοὶ Ἰσραήλ· »ὅτι ἠδίκησαν ἐν ταῖς ὁδοῖς αὐτῶν καὶ ἐπελάθοντο θεοῦ ἁγίου αὐτῶν«, ἑξῆς [καὶ] τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον μετατίησι τὸν λόγον ἐφ’ ἡμᾶς τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καί φησιν· »ἐπιστράφητε, υἱοὶ ἐπιστρέφοτες, καὶ ἰάσομαι τὰ συντρίμματα ὑμῶν«. ἡμεῖς γὰρ ἐσμεν οἱ πεπληρωμένοι συντριμμάτων, ἕκαστος εἴποι ἄν, εἰ καὶ νῦν κεκαθάρισται καὶ ἴαται ἀπὸ τῶν συντριμμάτων· »ἦμεν γὰρ καὶ ἡμεῖς ἀνόητοι, ἀνόητοι, πλανώμενοι, δουλεύοντες ἐπιθυμίαις καὶ ἡδοναῖς πολλαῖς καὶ ποικίλαις, ἐν κακίᾳ καὶ φθόνῳ διάγοντες, στυγητοί, μισοῦντες ἀλλήλους· ὅτε δὲ ἡ χρηστότης καὶ φιλανθρωπία ἐπεφάνη τοῦ σωτῆρος ἡμῶν θεοῦ, διὰ λουτροῦ παλιγγενεσίας ἐπέχεε τὸν ἔλεον αὐτοῦ ἐφ᾿ ἡμᾶς( καίτοιγε κἀκεῖνο τὸ ἀποστολικὸν ἅπαξ μνησθεὶς σαφέστερον πειράσομαι παραστῆσαι. οὐ γὰρ εἴρηκεν· ἦμεν γάρ ποτε ἀνόητοι, ἀπειθεῖς· ἀλλὰ Παῦλος, ὁ ἀπόστολος, ὁ ἀπὸ τοῦ Ἰσραήλ, ὁ »κατὰ τὴν ἐν νόμῳ διακαιοσύνην γενόμενος ἄμεμπτος« λέγει· »ἠμεν γὰρ καὶ ἡμεῖς ποτε (οἱ ἀπὸ τοῦ Ἰσραὴλ) ἀπειθεῖς, ἀνόητοι«· ἀλλ’ οὐ μόνον οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν ἀνόητοι ἦσαν οὐδὲ μόνοι οἱ ἀπὸ τῶν Μνῶν ἀπειθεῖς οὐδὲ μόνοι ἐκεῖνοι ἁμαρτωλοί, καὶ ἡμεῖς δὲ οἱ τὸν νόμον δεδιδαγμένοι τοιοῦτοι ἐτυγχάνομεν πρὸ τῆς παρουσίας τοῦ Χριστοῦ. λέγεται οὖν μετὰ τὰ εἰρημένα τῷ Ἰσραὴλ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἀπὸ τῶν Μνῶν· »ἐπιστράφητε, υἱοὶ ἐπιστρέφοντες, καὶ ἰάσομαι τὰ συντρίμματα ὑμῶν«.
5.2Ama biri diyecek ki: Bunlar İsrail'e söylenmiştir, sen ise uluslardan gelenlere çekiyorsun. Şunu göstermek istiyoruz: Çok sonra değil, hemen ardından, İsrail'e dönüşten söz etmek istediği yerde İsrail'in adını ekler. Nitekim devamında şöyle denir: “İsrail bana dönerse, diyor Rab, dönecektir. İğrençliklerini ağzından atar, benim önümde saygıyla durur ve ‘Yaşayan Rabbin hakkı için’ diye hakikatle, hükümle ve adaletle ant içerse, uluslar onda kutsanacaktır.” Demek ki ilk söylenenler uluslardan gelenlere yöneliktir. Çünkü Elçi'nin Romalılara Mektup'ta söylediği gibi “ulusların doluluğu girdiğinde bütün İsrail kurtulacaktır.” Dikkat et: Tanrı, dönen bizleri tam olarak dönmeye çağırır; “dönerek” ona dönersek İsa Mesih aracılığıyla “kırıklarımızı” iyileştireceğini vaat eder. Biz de kurtuluşta o İsrail gibi geciken ve ağırdan alan kişiler olmadan cevap verip deriz ki: “İşte biz senin olacağız.” Tanrı “Dönün, dönen oğullar, kırıklarınızı iyileştireceğim” dedi; uluslardan gelenler ise “Biz köleler olacağız” der. Daha önce “senin” değildik, daimōnların, karşıt güçlerin kişileriydik. Çünkü “Yüce Olan ulusları paylaştırdığında” biz senin payın olmadık, Yakup halkıyla birlikte “miras ipi” de olmadık, başkalarının payı olduk. Yine de bir zamanlar başkalarının payı olan bizler, sen bize “Dönün, dönen oğullar, kırıklarınızı iyileştireceğim” deyince “İşte biz” diye cevap veririz. Çünkü beklediğimiz buydu, çağrı. Onlar çağrılıp özür dilediler; biz çağrılıp özür dilemiyoruz. İncil'in benzetmelerinde önce çağrılanlardan birinin “Evlendim, beni mazur gör”, bir başkasının “Beş çift öküz aldım, onları denemeye gidiyorum, beni mazur gör” dediği yazılıdır. Uluslardan gelen biz böyle değiliz; çağrıldık ve özür dilemiyoruz. Neden? Hangi tarlada oyalanacağız? Hangi bilge kadınla? Başka neyle meşgul olacağız?
Tanrı bize “Dönün, dönen oğullar, kırıklarınızı iyileştireceğim” demiştir. Kendi kırıklarımızı ve şifa vaadini görerek hemen cevap verip deriz ki: “İşte biz senin olacağız, çünkü sen Rab, Tanrımızsın.” Dinleyip “Senin olacağız” dediğimize göre, bunu ona söylerken Tanrı'ya söz verdiğimizi hatırlayalım. Ona “Senin olacağız” dedikten sonra başka hiçbir şeyin olmayalım: öfke ruhunun, keder ruhunun, arzu ruhunun olmayalım; iblisin ve meleklerinin olmayalım. Çağrılıp “İşte biz senin olacağız” dedikten sonra, işlerimizle onun olmayı seçtiğimizi ve kendimizi ondan başka kimseye adamadığımızı gösterelim. “Çünkü sen Rab, Tanrımızsın” deriz; çünkü başka hiçbir tanrı tanımıyoruz. Oburlar gibi karnı değil (“tanrıları karınlarıdır”), para sevenler gibi parayı ve puta tapıcılık olan açgözlülüğü değil; çoğunun tanrılaştırdığı başka hiçbir şeyi de tanrılaştırmıyoruz. Bizim Tanrımız her şeyin üzerindeki Tanrı'dır, “her şeyin üzerinde, her şeyin içinden, her şeyin içinde” olan Tanrı'dır. Tanrı sevgisine bağlandığımız için (çünkü sevgi bizi Tanrı'ya yapıştırır) deriz ki: “İşte biz senin olacağız, çünkü sen Rab, Tanrımızsın.”
Ἀλλ᾿ ἐρεῖ τις· ταῦτα εἴρηται πρὸς τὸν Ἰσραήλ, σὺ δὲ αὐτὰ ἕλκεις ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν Μνῶν. θέλομεν παραστῆσαι ὅτι οὐ μετὰ πολλά, ἀλλ’ εὐθύς, ὅπου βούλεται πρὸς τὸν Ἰσραὴλ λέγειν τὰ περὶ ἐπιστροφῆς, προστίθησι τὸ τοῦ Ἰσραὴλ ὄνομα. ἑξῆς γοῦν λέγεται· »ἐὰν ἐπιστραφῇ Ἰσραὴλ, λέγει κύριος, πρός με, καὶ ἐπιστραφήσεται· καὶ ἐὰν περιέλῃ τὰ βδελύγματα αὐτοῦ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου μου εὐλαβηθῇ, καὶ ὀμόσῆ· ζῇ κύριος μετὰ ἀληθείας καὶ ἐν κρίσει καὶ ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ εὐλογήσουσιν ἐν αὐτῷ ἔθην«. τὰ πρῶτα τοίνυν εἴρηται πρὸς τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· ἐθνῶν· ἐπεὶ ἐὰν τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται<, κατὰ τά εἰρημένα παρὰ τῷ ἀποστόλῳ ἐν τῇ πρὸς Ῥωμαίους ἐπιστολῇ. πρόσχες τίνα τρόπον ὁ μὲν θεὸς προτρέπει ἡμᾶς ἐπιστρέφοντας τελείως ἐπιστρέφειν, ἐπαγγελλόμενος ὅτι ἐὰν »ἐπιστρέφοντες« ἐπιστρέψωμεν πρὸς αὐτόν, ἰάσεται ἡμῶν διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ »τὰ συντρίμματα«· ἡμεῖς δὲ ἀποκρινόμενοι, οἱ μὴ μέλλοντες μηδὲ βραδύνοντες περὶ τῆς σωτηρίας ὡς ἐκεῖνος ὁ Ἰσραήλ, φαμέν· »οἵδε ἡμεῖς ἐσόμεθά σοι«. ὁ μὲν θεὸς εἶπεν· ἐπιστράφητε, υἱοὶ ἐπιστρέφοντες, καὶ ἰάσο- μαι τὰ συντρίμματα ὑμῶν«· οἱ δὲ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν· >δοῦλοι ἐσόμεθα ἡμεὶς<, οὐ πρότερον ὄντες »σοί«, ἀλλὰ δαιμόνων ὄντες, ἀλλὰ δυνάμεων ἀντικειμένων τυγχάνοντες. >ὅτε< γὰρ >διεμέριζεν ὁ ὕψιστος ἔθνη, ἐγενήθημεν ἡμεῖς οὐ μερίς σου οὐδὲ μετὰ τοῦ λαοῦ Ἰακώβ σχοίνισμα κληρονομίας , ἀλλὰ γεγόναμεν ἄλλων μερίδες· ὅμως δὲ ἡμεῖς οἱ γενόμενοι ποτὲ ποτὲ μερίδες, σοῦ εἰπόντος ἡμῖν »ἐπιστράφητε, υἱοὶ ἐπιστρέφοντες, καὶ ἐάσομαι τὰ συντρίμματα ὑμῶν« ἀποκρινόμεθα· ⟨»οἵδε⟩ ἡμεῖς«· τοῦτο γὰρ περιεμένομεν, τὴν κλῆσιν, οὐχ ὡς ἐκεῖνοι ἐκλήθησαν καὶ παρῃτήσαντο, οὕτω καὶ ἡμεῖς καλούμενοι παραιτούμεθα. ἔχομεν γὰρ ἐν ταῖς τοῦ εὐαγγελίου παραβολαῖς, ὅτι τινῶν κεκλημένων προηγουμένως >ὁ μέν τις ἔλεγε· γυναῖκα ἔχε με παρῃτημένον, ὁ δέ τις· ζεύγη βοῶν ἠγόρασα πέντε, πορεύομαι δοκιμάσαι αὐτά, ἔχε με παρῃτημένον<. οὐχ οὕτως οὖν ἡμεῖς, οἱ ἀπὸ τῶν Μνῶν, ἐκλήθημεν καὶ παραιτούμεθα. διὰ τί; περὶ ποῖον ἀγρὸν ἵνα καταγενώμεθα; περὶ ποίαν γυναῖκα σοφήν; ἀλλὰ περὶ τί ἄλλο ἀσχοληθῶμεν; Εἴρηκεν οὖν ὁ θεὸς ἡμῖν· »ἐπιστράφητε, υἱοὶ ἐπιστρέφοντες, καὶ ἰάσομαι τὰ συντρίμματα ὑμῶν«· καὶ βλέποντες ἑαυτῶν τὰ συντρίμματα καὶ περὶ τῆς ἰάσεως ἐπαγγελίαν, εὐθέως ἡμεῖς ἁποκρινόμεθα καὶ λέγομεν· »ἰδοὺ ἡμεῖς ἐσόμεθά σοι, ὅτι σὺ κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν«. ἐπακούσαντες οὖν καὶ εἰπόντες »ἐσόμεθά σοι« μνημονεύωμεν, ὅτι ὑπεσχόμεθ θεῷ, λέγοντες αὐτῷ τὸ »ἐσόμεθά σοι«· καὶ εἰπόντες αὐτῷ τὸ »ἐσόμεθά σοι« μηδενὸς ἄλλου γενώμεθα, μὴ πνεύματος ὀργῆς, μὴ πνεύματος λύπης, μὴ πνεύματος ἐπιθυμίας, μὴ τοῦ διαβόλου γενώμεθα, μὴ τῶν ἀΠέλων αὐτοῦ· ἀλλὰ κληθέντες καὶ εἰπόντες· 224V »ἰδοὺ ἡμεῖς ἐσόμεθά σοι«, δείξωμεν τοῖς ἔρηοις, ὅτι | γενέσθαι αὐτοῦ, οὐδενὶ ἄλλῳ ἢ αὐτῷ ἑαυτοὺς ἀνεθήκαμεν. καὶ λέγομεν· »ὅτι σὺ κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν εἶ«· οὐδένα γὰρ θεὸν ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν (οὐ τὴν κοιλίαν ὡς οἱ γαστρίμαργοι, »ὧν ὁ θεὸς ἡ κοιλία«· οὐ τὸ ἀργύριον ὡς οἱ φιλάργυροι, καὶ τὴν πλεονεξίαν, ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρία, οὐδὲ ἄλλο τι ἐκθεοῦμεν καὶ θεοποιοῦμεν, ὡν οἱ πολλοὶ θεοποιοῦσιν, ἀλλὰ ἡμῖν ὁ ἐπὶ πᾶσι θεός, >ὁ ἐπὶ πάντων, ὁ διὰ ὁ ἐν πᾶσι< θεός ἐστιν, καὶ ⟨ἐπεὶ⟩ ἠρτήμεθα τῆς πρὸς τὸν θεόν ἡ γὰρ ἀγάπη κολλᾷ ἡμᾶς θεῷ) θεῷ) λέγομεν· οἵδε ἡμεῖς ἐσόμεθά σοι, ὅτι σὺ κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν«.
5.3Sonra eski kötülüklerimizi hükümsüz sayarak (bir zamanlar putları büyük ve yüce sanıyor, onlara tapıyor, kulluk ettiklerimizi hayranlık verici buluyorduk; şimdi hepsinin yalan ve hiç olduğunu kabul ettik) dönerken deriz ki: “Gerçekten tepeler yalanmış.” Eski yüceliklerimizi ve eski hayranlıklarımızı böyle yargılıyoruz. Belki dikkatlice incelersek, uluslar arasındaki tepelerle dağların farkını buluruz. “İşte biz senin olacağız, çünkü sen Rab, Tanrımızsın” diyenler bu tepeleri ve dağları bırakıp onları yalan diye suçlar. Hükümsüz sayarak “Gerçekten tepeler de dağların gücü de yalanmış” dediğimiz, uluslar arasındaki dağlarla tepelerin farkı nedir? Eski inançlarımızı yargılayarak böyle diyoruz. Ulusların taptıklarının bir kısmına tanrı olarak, bir kısmına kahraman olarak tapılır. Kendileri de bazılarının önceden insan olup sonra tanrılaştırıldığını kabul eder. Herakles'e tanrı olarak doğmuş biri olarak değil, insanken tanrıya dönüşmüş biri olarak taparlar. Asklepios'a da aretēsi yüzünden insanken tanrıya dönüşmüş biri olarak taparlar. Bunların babası olan ve kendilerinin tanrı dediği varlıklara ise insanken tanrıya dönüşmüş olarak değil, kendi kanaatlerine göre baştan beri tanrı olarak taparlar. Öyleyse uluslar arasında baştan beri tanrı sanılanlar dağlar ve “dağların gücü” olacak, şimdi tanrı sanılıp önceden insan oldukları söylenenler de “tepeler” olacaktır.
Bu iki tapınılan sınıfı tanıyarak deriz ki: “Gerçekten tepeler de dağların gücü de yalanmış.” Onlara kulluk edenler bunların yalan olduğunu düşünmez. Bu yüzden kehanetleri ve iyileştirmeleri gerçek sanırlar; çünkü her türlü kudret ile helâk olanlara her türlü haksız aldatmayla yapılan yalan işaret ve harikalar arasındaki farkı görmezler. Mesih İsa'nın yaptıkları hakikatin işaretleriydi; ondan önce Musa'nın yaptıkları hakikatin kudretiydi. Mısırlıların yaptıkları ise işaretler ve harikalardı, ama yalanın işaretleriydi. İsa'dan sonra büyücü Simon'un Samiriye halkını saptırıp kendisinin Tanrı'nın kudreti sanılmasını sağlamak için yaptıkları da yalanın işaretleri ve harikalarıydı. Onları yargıladığımızda, yargılayanlar olarak deriz ki: “Gerçekten tepeler de dağların gücü de yalanmış.”
Εἶτα καταγνόντες τῶν προτέρων ἡμῶν κακῶν (ὅτε μεγάλα μὲν ἐνομίζομεν καὶ ὑψηλὰ τὰ εἴδωλα, προσεκυνοῦμεν καὶ θαυμαστὰ ἐνομίζομεν οἷς ἐλατρεύομεν· νυνὶ δὲ κατέγνωμεν ὅτι ἐκεῖνα πάντα ψευδῆ ἦν καὶ οὐδὲν ἐτύγχανεν), λέγομεν ἐπιστρέφοντες· »ὔντως εἰς ψεῦδος ἠσαν οἱ βουνοί«, καὶ ἡμεῖς καταγνόντες τῶν προτέρων ὑψηλῶν καὶ τῶν προτέρων θαυμασίων. καὶ τάχα ἐὰν φιλοτεχνῶμεν, εὑρήσομεν τὴν διαφορὰν τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσι βουνῶν καὶ ὀρέων, ἅτινα καταλιπόντες οἱ εἰπόντες· »ἰδοὺ οἵδε ἡμεῖς ἐσόμεθά σοι, ὅτι ὅτι κύριος ὁ θεὸς ἡμῶν εἶ«, κατηγοροῦσιν αὐτῶν ὡς ψευδῶν, καὶ τῶν βουνῶν καὶ τῶν ὀρέων. τίς οὐν ἡ διαφορὰ τῶν ἐν τοῖς ἔθνεσιν ὀρέων καὶ βουνῶν, ὡν κατεγνωκότες λέγομεν· »ὄντως εἰς ψεῦδος ἠσαν οἱ βουνοὶ καὶ ἡ δύναμις τῶν ὀρέων«; τοῦτο λέγομεν ἡμεῖς καταγνόντες τῶν προτέρων. τὰ προσκυνούμενα παρὰ τοῖς ἔθνεσι τὰ μὲν προσκυνεῖται ὡς θεοί, τὰ δὲ ὡς ἥρωες. ὁμολογοῦσι γὰρ καὶ αὐτοὶ περί τινων, ⟨ὅτι ἀνθρωποι⟩ πρότερον ἠσαν καὶ ἀπεθεώθησαν. Ἡρακλέα προσκυνοῦσιν οὐχ ὡς γεγεννημένον θεόν, ἀλλ᾿ ὡς ἐξ ἀνθρώπου εἰς θεὸν μεταβληθέντα· Ἀσκληπιὸν προσκυνοῦσιν ὡς ἐξ ἀνθρώπων δι’ ἀρετὴν εἰς θεὸν μεταβεβληκότα. ὅταν δὲ προσκυνῶσι τοὺς πατέρας τούτων ὀνομαζομένους παρ᾿ αὐτοῖς θεούς, προσκυνοῦσιν οὐχ ὡς μεταβαλόντας ἐξ ἀνθρώπων εἰς θεούς, ἀλλ’, ὡς ἐκεῖνοι οἴονται, θεοὺς ἀρχῆθεν ὄντας. ἔσονται μὲν οὖν ⟨οἱ⟩ ἀρχῆθεν μὲν θεοὶ νομιζόμενοι ἔθνεσιν τὰ ὄρη καὶ »ἡ δύναμις τῶν ὀρέων«, οἱ δὲ νομιζόμενοι παρ’ αὐτοῖς νῦν μὲν εἶναι θεοί, πρότερον δ᾿ ἄνθρωποι γεγονέναι, οὑτοί εἰσιν »οἱ βουνοί«. Ἐγνωκότες οὖν ἀμφότερα ⟨τὰ⟩ προσκυνούμενα τάγματά »ὄντως εἰς ψεῦδος ἠσαν οἱ βουνοὶ καὶ ἡ δύναμις τῶν ὀρέων‘. οὐ γὰρ ὑπολαμβάνουσιν οἱ αὐτοῖς λατρεύοντες, ὅτι ψευδῆ ἐστι ταῦτα. διόπερ οἴονται τοὺς χρησμοὺς καὶ τὰς θεραπείας ἀληθινὰς εἶναι θεραπείας, οὐχ ὁρῶντες διαφορὰν πάσης δυνάμεως καὶ σημείων καὶ τεράτων ψεύδους ἐν πάσῃ ἀπάτῃ ἀδικίας τοῖς ἀπολλυμένοις γινομένωντὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, μετὰ τοῦτο πᾶς Ἰσραλὴ σωθήσεται Χριστὸς Ἰησοῦς, ταῦτα ἦν σημεῖα ἀληθείας, καὶ πρὸ αὐτοῦ δὲ ἃ ἐποίει Μωσῆς, δύναμις ἦν ἀληθείας. ἃ δὲ ἐποίουν οἱ Αἰγύπτιοι σημεῖα μὲν ἦν καὶ τέρατα, ⟨ἀλλὰ⟩ ψεύδους. οὕτως δὲ καὶ ἃ ἐποίει Σίμων μετὰ τὸν Ἰησοῦν ὁ μάγος, ὥστε ἀποπλανᾶν τὸ ἔθνος τῆς Σαμαρείας καὶ νομίζεσθαι αὐτὸν εἶναι δύναμιν θεοῦ, καὶ αὐτὰ ἦν σημεῖα καὶ τέρατα ψεύδους. ὅταν οὖν καταγνῶμεν ἐκείνων, λέγομεν οἱ κατεγνωκότες· »ὄντως εἰς ψεῦδος ἦσαν οἱ βουνοὶ καὶ ἡ δύναμις τῶν ὀρέων«.
5.4Sonra, uluslardan gelen biz, “İsrail'in sürçmesiyle kurtuluş yolunu aldığımızı” ve doluluğumuz girinceye kadar onların dışarı atıldığını biliyoruz; “ulusların doluluğu girdikten sonra bütün İsrail'in kurtulacağını” da biliyoruz. Bu yüzden önce “Gerçekten tepeler de dağların gücü de yalanmış” deriz, ikinci olarak ulusların doluluğundan sonra İsrail hakkında: “Ancak İsrail'in kurtuluşu Rab Tanrımız sayesindedir.” Elçinin, İsrail'in sürçmesiyle kurtuluşun uluslara geldiğini, “ulusların doluluğu” girince, İsrail dışarıda beklerken “bütün İsrail'in kurtulacağını” söyleyen sözünü bir kez andık; gelin bu pasajları açalım. Kurtulan bir İsrail vardı. Büyük İsrail düştü, ama “lütuf seçimine göre bir kalıntı oldu.” Bu kalıntı hakkında “İlyas'ta” sırlı biçimde “Baal'e diz çökmemiş yedi bin adamı kendime ayırdım” denir. Elçi de bu kalıntıyı yorumlayarak “Şimdiki zamanda da lütuf seçimine göre bir kalıntı oldu” der. Demek ki İsrail terk edilirken kurtulan bir kalıntı vardır. Gücün yetiyorsa bu iki sınıfı uluslardan gelenlere de aktar. Çünkü “Bütün uluslar kurtulduğunda bütün İsrail kurtulacak” dememiştir; “ulusların doluluğu girdiğinde” demiştir. Yani bütün İsrail, bütün uluslardan sonra değil, “ulusların doluluğundan” sonra kurtulacaktır. Biri, ulusların doluluğundan sonra İsrail'in kurtulduğunu bulduğu gibi, sözüyle daha da ilerleyerek şunu düşünsün: Sefanya'da söylendiği gibi herkes ne zaman “tek boyunduruk altında Tanrı'ya kulluk edecek ve Habeşistan'ın uçlarından kurbanlar getirecek”? Altmış yedinci Mezmur'da söylendiği gibi “Habeşistan elini Tanrı'ya uzatmakta acele edecek” ve söz “yeryüzünün krallıklarına” “Rabbe ilahi söyleyin, Yakup'un Tanrısına ezgi çalın” diye buyuracak.
Εἶτα ἐπεὶ ἡμεῖς, οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἴσμεν ὅτι τῷ »παραπτώματι τοῦ Ἰσραὴλ ὁδὸν ἐλάβομεν σωτηρίας«, καὶ ἐκεῖνοι ἔξω εἰσὶν ἐκβεβλημένοι μέχρι τὸ πλήρωμα ἡμῶν εἰσέλθῃ, ἴσμεν δὲ ὅτι ἐὰν >τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ, μετὰ τοῦτο πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται<, διὰ τοῦτό φαμεν πρῶτον μὲν τὸ »ὄντως εἰς ψεῦδος ἦσαν οἱ βουνοὶ καὶ ἠ δύναμις τῶν ὀρένω«, δεύτερον δὲ περὶ τοῦ Ἰσραὴλ μετὰ τὸ πλήρωμα τῶν Μνῶν· πλὴν διὰ κυρίου θεοῦ ἡμῶν ἡ σωτηρία τοῦ Ἰσραήλ«. ἐπεὶ δὲ ἅπαξ ἐμνήσθημεν τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ λέγοντος ὅτι τῷ παραπτώματι, ᾧ παρέπεσεν ὁ Ἰσραήλ, ἡ σωτηρία γέγονε τοῖς ἔθνεσιν<, καὶ ὅταν »τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν εἰσέλθῃ«, ἔξω μένοντος τοῦ Ἰσραήλ, μετὰ τὸ εἰσερχόμενον πλήρωμα τῶν ἐθνῶν >τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται<, φέρε τὰ κατὰ τοὺς τόπους τούτους ἀναπτύξωμεν. ἦν Ἰσραὴλ σῳζόμενος. ἐξέπεσεν ὁ πολὺς Ἰσραήλ, ἀλλὰ »λεῖμμα κατ᾿ ἐκλογὴν χάριτος γέγονεν«, περὶ οὗ λείμμα- τος μυστικῶς »ἐν Ἠλίᾳ‘ λέλεκται· »κατέλιπον ἐμαυτῷ ἑπτακισχιλίους ἄνδρας, οἵτνες οὐκ ἔκαμψαν γόνυ τῇ Βαάλ«. καὶ ἑρμηνεύων περὶ τοῦ λείμματος τούτου ὁ ἀπόστολός φησιν· »ἄρ᾿ οὗν καὶ ἐν τῷ νῦν καιρῷ λεῖμμα κατ᾿ ἐκλογὴν χάριτος γέγονεν«. οὐκοῦν Ἰσραὴλ κἂν λεῖμμα σῳζόμενον, καταλειφθέντος τοῦ Ἰσραήλ. ταῦτα τὰ δύο τάγματα, εἰ δυνατὸς εἶ, μετάγαγέ μοι καὶ ἐπὶ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. οὐ γὰρ εἶπεν· ὅταν πάντα τὰ ἔθνη σωθῇ, τότε πᾶς Ἰσραὴλ σωθήσεται· ἀλλ’ >ὅταν τὸ πλήρωμα τῶν ἐΜῶν εἰσέλθῃ, τότε οὐ τὶς Ἰσραὴλ σωθήσεται μετὰ πάντα τὰ ἔθνη, ἀλλὰ μετὰ »τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν«. εἴ τις δύναται, τὸ λοιπὸν ὥσπερ εὑρεν τὸν Ἰσραὴλ σῳζόμενον μετὰ τὸ πλήρωμα τῶν ἐθνῶν, διαβὰς τῷ λόγῳ κατανοησάτω, πότε πάντες δουλεύσουσιν< κατὰ τὰ ἐν τῷ εἰρημένα >τῷ θεῷ ὑπὸ ζυγὸν ἕνα καὶ ἐκ περάτων Αἰθιοπίας θυσίας · ὅτε, ὡς ἐν ἑξηκοστῷ ἑβδόμῳ λέλεκται Ψαλμῷ· »Αἰθιοπία προφθάσει χεῖρα αὐτῆς τῷ θεῷ«, καὶ ταῖς βασιλείαις »τῆς γῆς« προστάσσει ὁ λόγος λέγων· »ᾄσατε τῷ κυρίῳ, ψάλατε τῷ θεῷ Ἰακώβ«.
5.5Öyleyse uluslardan gelen biz, doğru sandığımız yalanlardan tövbe ederek kendimiz için “Gerçekten tepeler de dağların gücü de yalanmış” deriz; bizden sonra kurtulacak İsrail için ise “Ancak İsrail evinin kurtuluşu Rab Tanrımız sayesindedir.” Sonra atalarımızın da içinde olduğu, kendimizin de puta tapıcılıkla düştüğü günahları itiraf ederek deriz ki: “Utanç, gençliklerinden beri atalarımızın emeklerini, koyunlarını ve sığırlarını, oğullarını ve kızlarını tüketti.” “Utanç atalarımızın emeklerini tüketti” ve devamı. Demek ki atalarımızın kötü emeği ve yalan işi tükenecekse utanç gelmelidir; utançtan önce atalarımızın emeği de ardından gelenler de tükenmez. Bu yüzden günahkârların farklarını düşünelim. Günah işleyip günahlarından utanmayan, sıkılmayan, kızarmayan kişiler vardır. Böyleleri duyarsızlaşmış, kendini her türlü azgınlığa ve kirliliğe vermiş kişilerdir. Uluslardan bazılarının nasıl zaman zaman zinalarını ve fuhuşlarını bir başarı gibi saydıklarını görürsün; böyle şeyler yaptıklarını itiraf etmekten sıkılmazlar, onlara günah demezler. Utanmadıkça emekleri tükenmez, günahları tükenmez. Birinin eskiden utanmadığı şeylerden utanması iyiliklerin başlangıcıdır. Bu yüzden peygamberlerdeki “Siyon'dan nefret edenlerin hepsi utansın ve mahcup olsun” sözünü lanet saymıyorum. Çünkü utanç verici işlerine duyarsız olanların bilince gelmesi için, utanarak emeklerini ve günahlarını tüketebilsinler diye dua etmektedir.
Οὐκοῦν λέγομεν ἡμεῖς οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν περὶ μὲν ἑαυτῶν, μετανοοῦντες ἐπὶ τοῖς ψευδέσιν ἃ ἐνομίζομεν εἶναι ἀληθῆ· »ὄντως εἰς ψεῦδος ἦσαν οἱ βουνοὶ καὶ ἡ δύναμις τῶν ὀρέων«· περὶ δὲ τοῦ μεθ’ ἡμᾶς σωθησομένου Ἰσραήλ· »πλὴν διὰ κυρίου θεοῦ ἡμῶν ἡ σωτηρία τοῦ οἴκου Ἰσραήλ«. εἶτε ἐξομολογούμενοι περὶ τῶν ἁμαρτημάτων, ἐν οἷς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν γεγόνασιν καὶ ἡμεῖς αὐτοὶ εἰδωλολατροῦντες, φαμέν· »ἡ δὲ αἰσχύνη κατηνάλωσεν τοὺς μόχθους τῶν πατέρων ἡμῶν ἀπὸ νεότητος αὐτῶν, τὰ πρόβατα αὐτῶν καὶ τοὺς βόας αὐτῶν, τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς θυγατέρας αὐτῶν«. »ἡ αἰσχύνη κατηνάλωσεν τοὺς μόχθους τῶν πατέρων ἡμῶν«, καὶ τάδε τὰ εἰρημένα. οὐκοῦν εἰ μέλλει καταναλίσκεσθαι ὁ μοχθηρὸς μόχθος καὶ τὸ ψευδὲς ἔργον τῶν πατέρων, αἰσχύνην δεῖ γενέσθαι· πρὶν γὰρ αἰσχύνης οὐ καταναλίσκεται ὁ μόχθος τῶν πατέρων < καὶ τὰ ἐπιφερόμενα. διὰ τοῦτο κατανοήσωμεν ἁμαρτανόντων διαφοράς. εἰσὶν ἁμαρτάνοντες καὶ οὐκ αἰσχυνόμενοι οὐδὲ αἰδούμενοι ἐπὶ ταῖς ἁμαρ- τίαις αὐτῶν οὐδὲ ἐρυθριῶντες. τοιοῦτοί εἰσιν οἱ ἀπηλγηκότες καὶ ἑαυτοὺς παραδόντες πάσῃ ἀσελγείᾳ καὶ πάσῃ ἀκαθαρσίᾳ γὰρ τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν τίνα τρόπον ὡς ἀριστείας ἔσθ᾿ ὅτε καταλέγουσιν τὰς προνείας πορνείας καὶ τὰς μοιχείας ἑαυτῶν, οὐδὲ αἰδούμενοι ὁμολογεῖν τὰ τοιαῦτα πεποιηκέναι, καὶ οὐ λέγουσιν αὐτὰ ἁμαρτήματα. ὅσον οὐκ αἰσχύνονται, οὐκ ἀναλίσκονται αὐτῶν οἱ μόχθοι. οὐκ ἀναλίσκεται αὐτῶν τὰ ἁμαρτήματα. ἀρχὴ ἀγαθῶν ἐστιν τὸ αἰσχυνθῆναί σχυνθῆναί τινα ἃ οὐκ ᾐσχύνετο. διὰ τοῦτο ἐγὼ οὐ κατάραν νομίζω ἐν τοῖς προφήταις λέγεσθαι ἐν τῷ »αἰσχυνθήτωσαν καὶ ἐντραπήτωσαν πάντες οἱ μισοῦντες Σιών«. εὔχεται γὰρ τοὺς ἀναισθήτους ⟨τῶν⟩ αἰσχύνης ἔργων εἰς συναίσθησιν ἔρχεσθαι, ἵνα αἰσχυνθέντες δυνηθῶσιν ἀναλῶσαι τοὺς μόχθους καὶ τὰ ἁμαρτήματα αὐτῶν.
5.6Atalarımızın akıl dışı hareketlerine “koyunlar” ve “sığırlar” demiştir. Çünkü akılsız olanların hepsi övgüye değer değildir; günah işleyen ataların koyunları gibi yerilecek olanlar vardır, “Benim koyunlarım sesimi dinler” sözündeki gibi övgüye değer akılsızlar da vardır. Koyunlar bunlardır da; psykhēmizde iyi çobanı bulundurduğumuzda aklımıza oranla onlar gibiyizdir. Kurtarıcı “Ben iyi çobanım” dediğinde, bunu yalnız herkesin anladığı gibi, iman edenlerin çobanı olduğu anlamında anlamıyorum (bu da sağlıklı ve doğrudur); kendi psykhēmde de Mesih'i, iyi çobanı içimde bulundurmam gerekir. O, içimdeki akıl dışı hareketleri güder ki artık gelişigüzel otlağa çıkmasınlar; bir zamanlar ona yabancı olan bu hareketler çoban tarafından yönetilerek onun kendi malı olsunlar. Bu yüzden şimdi çoban içimde ise hislerime o hükmeder; bunlar artık yabancı bir nousun, Firavun'un ya da Nebukadnetsar'ın değil, iyi çobanın altındadır.
Τὰ δὲ ἄλογα τῶν πατέρων κινήματα »πρόβατα« εἶπεν καὶ »μόσχουσ«. οὐ γὰρ πάντα τὰ ἄλογα ἐπαινετά· ἀλλ᾿ ἀλλ᾿ ἔστιν τινα ψεκτά, ὥσπερ τὰ πρόβατα τῶν πατέρων τῶν ἡμαρτηκότων· ἔστιν δέ τινα ἄλογα ἐπαινετά, οἷον· »τὰ ἐμὰ πρόβατα τῆς φωνῆς μου ἀκούουσιν«. πρόβατα ἠν καὶ ταῦτα, οἷς ἀνάλογον ἔχομεν τὸν λόγον. ἔχοντες τὸν ποιμένα τὸν καλὸν ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν. ἐπὰν γὰρ λέγῃ ὁ σωτήρ· »ἐγώ εἰμι ὁ ποιμὴν ὁ καλός«· οὐκ ἀκούω μόνον ὡς πάντες ἀκούουσιν, ὅτι ποιμήν ἐστιν τῶν πιστευόντων (καὶ τοῦτο μὲν γὰρ καὶ ὑγιὲς καὶ ἀληθές), ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐμῇ ψυχῇ ὀφείλω ἔχειν ἔνδον μου τὸν Χριστόν, ἔνδον μου τὸν καλὸν ποιμένα. ποιμαίνοντα τὰ ἐν ἐμοὶ ἄλογα κινήματα, ἵνα μηκέτι ἐπὶ τὴν νομὴν ὡς ἔτυχεν ἐξέρχηται, ἀλλ᾿ ἀγόμενα ὑπὸ τοῦ ποιμένος ταῦτα τὰ ἀλλότριά ποτε τυγχάνοντα αὐτοῦ ἴδια γένηται αὐτοῦ. διὰ τοῦτο νῦν, ἐὰν ποιμὴν, ᾖ ἐν ἐμοί, ἄρχει μου τῶν αἰσθήσεων· οὐκέτι εἰσὶν ὑπὸ νοῦν ἀλλότριον, ἢ ὑπὸ Φαραώ, ἢ ὑπὸ Ναβουχοδονόσορ, ἀλλὰ ὑπὸ τὸν καλὸν ποιμένα.
5.7“Utanç, gençliklerinden beri atalarımızın emeklerini, koyunlarını ve sığırlarını tüketti.” İçimizde bizi işleyen bir şey vardır; ya kötü işler ya iyi. Kötü işliyorsa bu, atalarımızın utançla tüketilen emeğidir; iyi işliyorsa ataların emeği değil, ilk doğanların Tanrı'nın sunağına çıkarıldığı emektir. Bunlar “oğullarını ve kızlarını” der. Kimlerin “oğulları ve kızları”? Ataların oğullarıyla kızları utançlarıyla tükenir. Psykhēnin ürünleri hakkında sık sık şöyle dedik: Düşünceler oğullar, beden aracılığıyla yapılan işler ve eylemler kızlardır. Uluslardan gelenlerin düşündükleri gibi kötü düşünceler ve kötü işler olduğu için, işlenen günahlardan utanç duyduklarında oğullar ve kızlar yapanlar tarafından tüketilir. Bize de utançtan gelen tükenişe uğrayacak oğullar ve kızlar yapmak nasip olmasın.
»Ἡ αἰσχύν« οὖν »κατηνάλωσεν τοὺς μόχθους τῶν πατέρων ἡμῶν ἀπὸ νεότητος αὐτῶν, τὰ πρόβατα αὐτῶν καὶ τοὺς βόας αὐτῶν«. ⟨τι⟩ ἔστι ⟨τι⟩ ἑν ἡμῖν γεωρηοῦν ἡμᾶς, ἤτοι δὲ κακῶς γεωργοῦν, λέγειν τὸ κακῶς ἐπὶ τοῦ γεωργοῦντος, ἢ καλῶς γεωργοῦν[τος]. εἰ μὲν οὖν κακῶς γεωργεῖ, μόχθος ἐστὶ τῶν πατέρων καταναλισκόμενος ὑπὸ τῆς αἰσχύνης αὐτῶν· εἰ δὲ καλῶς γεωργεῖ, οὐκ ἔστι τῶν πατέρων μόχθος· ἀλλὰ μόχθος ἐστὶν ἀφ᾿ ὡν τὰ πρωτότοκα ἀναφέρεται ἐπὶ τοῦ θυσιαστηρίου τοῦ θεοῦ. »τοὺς υἱοὺς αὐτῶν καὶ τὰς αὐτῶν« λέγουσιν οὑτοι. τίνων »αὐτῶν« ἢ »τῶν πατέρων« ⟨οἱ⟩ υἱοὶ ἀναλίσκονται ὑπὸ τῆς αἰσχύνης αὐτῶν καὶ αἱ πολλάκις εἴπομεν τὰ τῆς ψυχῆς γεννήματα, ὅτι τὰ νοήματα μέν εἰσιν υἱοί, τὰ δὲ ἔργα καὶ αἱ πράξεις αἱ διὰ τοῦ σώματος θυγατέρες. ἐπεὶ οὖν ἐστί τινα νοήματα μοχθηρά, ὁποῖα ἐνόησαν οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, ἔστιν δὲ καὶ ἔργα μοχθηρά, διὰ τοῦτο υἱοὶ καὶ θυγατέρες ἀναλίσκονται ὑπὸ τῶν πεποιηκότων, ἐὰν αἰσχύνη αὐτοῖς ἐγγένηται περὶ τῶν ἡμαρτημένων. ἡμᾶς δὲ ⟨μὴ⟩ εἴη ποιεῖν υἱοὺς καὶ θυγατέρας ἀναλώσεως τῆς ἀπὸ τῆς αἰσχύνης.
5.8Bundan sonra itiraf edenler “Utancımızda uyuduk” der, ardından “Rezilliğimiz bizi örttü.” Rabbe dönmeyenlerin yüzündeki örtü hakkında sık sık konuştuk. Bu örtü yüzünden “Musa okunduğunda” günahkâr onu anlamaz; çünkü “yüreğinin üzerinde bir örtü vardır.” Bu örtü yüzünden Eski Ahit okunduğunda dinleyen anlamaz. Bu örtü yüzünden İncil de helâk olanlar için örtülüdür. Demek ki örtü hakkında şunu söylüyorduk: Utanç örtüdür. “Utanç işlerine” sahip olduğumuz sürece, kırk üçüncü Mezmur'da söylendiği gibi örtüye sahip olduğumuz bellidir: “Yüzümün utancı beni örttü.” Utanç işleri olmayanın örtüsü olmadığını göstermek için aktardım; “Hepimiz yüzümüz açık olarak Rabbin görkemini yansıtırız” diyen Pavlus böyleydi. Pavlus'un yüzü açıktır; çünkü onda utanç işleri yoktur. Pavlus gibi olmayanın yüzü örtülüdür. Kırk üçüncü Mezmur'da “Yüzümün utancı beni örttü” dendiği gibi, burada da “Rezilliğimiz bizi örttü” denir. Rezillik işleri yaptığımız sürece yüreğimizin üzerinde bir örtü vardır. Rezillikten gelen örtüyü atmak istiyorsak, saygınlık işlerine erişelim, Kurtarıcı'nın “Herkes Baba'yı onurlandırdığı gibi Oğul'u da onurlandırsın” sözünü, Elçi'nin “Kanunu çiğnemekle Tanrı'yı aşağılıyorsun” sözünü düşünelim. Adil kişi Baba'yı onurlandırdığı gibi Oğul'u da onurlandırır. Oğul'u aşağıladığımda, bu aşağılama (Baba'yı ya da Oğul'u aşağılamam) yüzümün örtüsü olur ve “Rezilliğimiz bizi örttü” derim. Bu yüzden utanç işlerinden ve yaptıklarımızdan gelen örtünün farkına varalım ve örtüyü kaldıralım. Örtünün kaldırılması bizim elimizdedir, başka kimsenin değil. “Çünkü Musa Rabbe döndüğünde örtü kaldırılıyordu.” Musa'nın bazen halk yerine alındığını görüyor musun? Rabbe dönmeyen halkın simgesi olduğu sürece yüzünde örtü vardı; Rabbe dönenlerin simgesi olduğunda ise “örtü kaldırılıyordu.” Tanrı ona “Örtüyü tak” diye buyurmamıştır (Rab Musa'ya “Örtüyü tak” dememiştir); Musa, halkın onun görkemini göremediğini görünce “örtüyü yüzüne” koyuyordu. “Rabbe döndüğünde” de Tanrı'nın “Örtüyü kaldır” demesini beklemiyordu.
Μετὰ ταῦτα λέγουσιν οὗτοι οἱ ἐξομολογούμενοι τὸ »ἐκοιμήθημεν ἐν τῇ αἰσχύνῃ ἡμῶν«· καὶ μετὰ τοῦτό φασιν· »καὶ ἐπεκάλυψεν« φησὶν »ἡμᾶς ἡ ἀτιμία ἡμῶν«. περὶ τοῦ καλύμματος πολλάκις ἡμῖν εἴρηται τοῦ ἐπικειμένου τῷ προσώπῳ τῶν μὴ ἐπιστρεφόντων πρὸς κύριον. δι᾿ ὃ κάλυμμα Πὰν ἀναγινώσκηται Μωσῆς«, ὁ ἁμαρτωλὸς οὐ νοεῖ αὐτόν· »κάλυμμα« γὰρ »εἰς τὴν καρδίαν αὐτοῦ κεῖ⟨ται⟩«. δι᾿ κάλυμμα, ἐὰν ἀναγινώσκηται ἡ παλαιὰ διαθήκη, οὐ συνήσει ὁ ἀκούων. δι᾿ ὃ κάλυμμα καὶ τὸ εὐαγγέλιον τοῖς ἀπολλυμένοις ἐστὶ κεκαλυμμένον ἐλέγομεν τοίνυν περὶ τοῦ καλύμματος ὅτι ἡ αἰσχύνη ἐστὶ τὸ κάλυμμα. ὅσον γὰρ ἔχομεν »τὰ ἔργα τῆς αἰσχύνης», δῆλον ὅτι ἔχομεν τὸ κάλυμμα κατὰ τὸ εἰρημένον που ἐν τεσσαρακοστῷ καὶ τρίτῳ Ψαλμῷ· »καὶ ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου ἐκάλυψέν με«. παρεθέμην ὅτι ὁ μὴ ἔχων αἰσχύνης ἔργα οὐκ ἔχει κάλυμμα· ὁποῖος ἠν ὁ Παῦλος λέγων· »ἠμεῖς δὲ πάντες ἀνακεκαλυμμένῳ προσώπῳ τὴν δόξαν κυρίου κατοπτριζόμεθα«. Παῦλος οὐν ἀνακεκαλυμμένον ἔχει τὸ πρόσωπον· οὐ γὰρ ἔχει αἰσχύνης ἔργα. ὁ μὴ ὡς Παῦλος ὢν κεκαλυμμένον ἔχει τὸ πρόσωπον. ὡς οὖν ἐκεῖ »ἡ αἰσχύνη τοῦ προσώπου μου ἐκάλυψέν με« εἴρηται έν τεσσαρακοστῷ καὶ τρίτῳ ψαλμῷ, τὸν αὐτὸν τρόπον εἴρηται ἐνθάδε· »ἐκάλυψεν »φησὶν« ἡμᾶς ἡ ἀτιμία ἡμῶν( ὅσον ἀτιμίας ἔργα ἐργαζόμεθα, κάλυμμα ἔχομεν ἐπὶ τὴν καρδίαν ἡμῶν κείμενον. εἰ θέλομεν τὸ κάλυμμα τὸ ἀπὸ τῆς ἀτιμίας ἀποθέσθαι, ἐπὶ τὰ τῆς τιμῆς ἔργα καταντήσωμεν καὶ νοήσωμεν ἐκεῖνο τὸ ὐπὸ τοῦ σωτῆρος εἰρημένον· »ἵνα πάντες τιμῶσι τὸν τὸν καθὼς τιμῶσι τὸν πατέρα«, νοήσωμεν καὶ τὸ παρά τῷ ἀποστόλῳ εἰρημένον· »διὰ τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου τὸν θεὸν ἀτιμάζεις. ὁ δίκαιος ὡς τιμᾷ τὸν πατέρα τιμᾷ τὸν υἱόν<. ἡ ἀτιμία, ὅταν ἀτιμάζω τὸν υἱόν (αὐτὴ καθ᾿ ἣν ἀτιμάζω τὸν πατέρα ἢ τὸν υἱόν), ἐπικάλυμμα γίνεται τοῦ προσώπου μου, καὶ λέγω· »καὶ ἐπεκάλυψεν ἡμᾶς ἡ ἀτιμία«. διὰ τοῦτο νοήσαντες τὸ κάλυμμα τὸ ἐπικείμενον ἀπὸ τῶν τῆς αἰσχύνης ἔργων, ἀπὸ τῶν τῆς πράξεων, περιελώμεθα περιελώμεθα τὸ κάλυμμα. ἐφ᾿ ἡμῖν ἐστιν περιαιρεθῆναι τὸ κάλυμμα, οὐδενὸς ἄλλου ἐστίν. <ἡνίκα> γὰρ <ἐπέστρεφεν πρὸς κύριον Μωσῆς, περιῃρεῖτο τὸ κάλυμμα>. ὁρᾷς ὡς Μωσῆς ποτε λαμβάνεται καὶ ἐπὶ τοῦ λαοῦ; ὅσον οὐκ ἐπέστρεφεν πρὸς κύριον σύμβολον ὢν τοῦ λαοῦ τοῦ μὴ ἐπιστρέφοντος πρὸς κύριον, κάλυμμα εἶχεν ἐπικείμενον αὐτοῦ τῷ προσώπῳ· ὅτε δὲ ἐπέστρεφεν πρὸς κύριον σύμβολον γινόμενος τῶν ἐπιστρεφόντων πρὸς κύριον, τότε »περιῃρεῖτο τὸ κάλυμμα«. καὶ οὐχ οἷον ὁ θεὸς αὐτῷ ἐκέλευεν· περίθου τὸ κάλυμμα (οὐ γὰρ εἶπεν ὁ κύριος πρὸς Μωσῆν· περίθου τὸ κάλυμμα), ἀλλ᾿ ἰδὼν Μωσῆς, ὅτι οὐ δύναται ὁ λαὸς ἰδεῖν τὴν δόξαν αὐτοῦ, τότε ἐπετίθει »τὸ κάλυμμα ἐπὶ τὸ πρόσωπον«, καὶ οὐ περιέμενεν θεὸν λέγοντα· περιελοῦ τὸ κάλυμμα, <ἡνίκα ἂν ἐπέστρεφεν πρὸς κύριον>.
5.9Bu, rezillik ve utanç işleriyle yüzüne örtü koyan senin, örtünün kaldırılmasını da kendin sağlaman için yazılmıştır. Rabbe dönersen örtüyü kaldırırsın ve artık “Rezilliğimiz bizi örttü” demezsin. Örneğin birine karşı psykhēmizde duran öfke, yüzümüzün üzerinde duran bir örtüdür. Bu yüzden dua ederken “Yüzünün ışığı üzerimizde işaret edildi, ya Rab” demek istiyorsak, örtüyü kaldıralım ve Elçi'nin şu sözünü yerine getirelim: “İsterim ki erkekler her yerde öfkesiz ve kuşkusuz, kutsal ellerini kaldırarak dua etsin.” Öfkeyi kaldırırsak örtüyü kaldırmış oluruz; bütün hâlleri de kaldırırsak öyle. Bunlar nousumuzda, düşüncemizde bulundukça örtü ve rezillik, içimizdeki yüzün, yönetici yanımızın üzerinde durur ve Tanrı'nın parlayan görkemini görmemizi engeller. Görkemini bizden saklayan Tanrı değildir; yönetici yanımızın üzerine kötülükten gelen örtüyü koyan biziz.
Τοῦτο οὖν γέγραπται, ἵνα καὶ σύ, τὸ κάλυμμα ἐπιτιθείς σου τῷ προσώπῳ διὰ τῶν τῆς ἀτιμίας καὶ τῶν τῆς αἰσχύνης ἔργων, αὐτὸς ἐργάσῃ καὶ τὸ περιαιρεθῆναι τὸ κάλυμμα. ἐὰν ἐπιστρέψῃς πρὸς κύριον, τότε περιαιρεῖς τὸ κάλυμμα, καὶ οὐκέτι ἐρεῖς τὸ »ἐπεκάλυψεν ἡμᾶς ἡ ἀτιμία ἡμῶν«. οἷον ὀργὴ ἐπικειμένη τῇ ψυχῇ ἡμῶν κατά τινος ἐπίκειται κάλυμμα ἡμῶν ἐπὶ τὸ πρόσωπον. διὰ τοῦτο εἰ θέλομεν προσευχόμενοι εἰπεῖν· »ἐσημειώθη ἐφ᾿ ἡμᾶς τὸ φῶς τοῦ προσώπου σου, κύριε«, περιαιρῶμεν τὸ κάλυμμα καὶ ποιήσωμεν τὸ ἀποστολικὸν ἐκεῖνο τὸ »βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ ἐπαίροντας ὁσίους χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμῶν«. ἐὰν περιέλωμεν τὴν ὀργήν, περιείλομεν τὸ κάλυμμα, ἐὰν τὰ πάθη πάντα. ὅσον δὲ ταῦτά ἐστιν ἐν τῷ νῷ ἡμῶν, ἐν τῷ λογισμῷ ἡμῶν, ἐπίκειται τῷ ἔνδον προσώπῶ, ⟨τῷ⟩ ἡγεμονικῷ ἡμῶν, τὸ κάλυμμα καὶ ἡ ἀτιμία, τοῦ μὴ βλέπειν ἡμᾶς τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ λάμπουσαν. οὐκ ἔστιν ὁ θεὸς ὁ ἀποκρύπτων αὑτοῦ τὴν δόξαν ἀφ᾿ ἡμῶν, ἀλλ᾿ ἡμεῖς τὸ κάλυμμα ἀπὸ τῆς κακίας ἐπιτιθέντες τῷ ἡγεμονικῷ.
5.10“Çünkü Tanrımızın önünde günah işledik, biz ve atalarımız.” Keşke biz de, peygamberin ağzından konuşan bu kişiler gibi “günah işledik” diyebilsek. “Günah işledik” ile “günah işliyoruz” aynı şey değildir. Hâlâ günahta olan “günah işledik” demesin; önceden günah işlemiş ve dikkatle tövbe etmiş olan “günah işledik” desin. Nitekim Daniel'de artık günah işlemeyenlerin “Günah işledik, kanunsuzluk yaptık” diyen itirafı yazılıdır, Mezmurlar'da da peygamber “Eski kanunsuzluklarımızı anma” der. Biz de günahlarımızı itiraf edelim; keşke dünkü ya da üç gün önceki günahlar olmasa da, on beş yıl önce işlenmiş günahları itiraf etsek, ondan sonra on beş yıl boyunca günahsız kalmış olsak. Dün günah işlediysek, günahlarımızı itiraf etmekte henüz güvenilir değiliz; bu günahlarımızın silinecek yeri de yoktur. “Çünkü biz ve atalarımız gençliğimizden bu güne kadar günah işledik.” Öteki söz en iyi itiraf biçimini öğretmek için söylenmiş olsun; bu ise uzun zamandır günah işlemenin suçlanmasıdır. “Gençliğimizden bu güne kadar” der “ve Rab Tanrımızın sesini dinlemedik.” Günah işledik ve şimdiye kadar dinlemedik. Dönüp dönüşün başlangıcına erişenler “Günah işledik ve dinlemedik” der. Çünkü dinlemek ister istemez hemen dinlemiş olmayız. Yaralarda iyileşmek için zaman gerektiği gibi, dönüşte de Tanrı'ya tam ve temiz biçimde dönmek için zaman gerekir.
»Διότι ἐναντίον τοῦ θεοῦ ἠμῶν ἡμάρτομεν ἡμεῖς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν«. εἴθε καὶ ἡμεῖς λέγωμεν, ὡς οὗτοι κατὰ τὴν προσωποποιίαν τοῦ προφήτου. ἡμάρτομεν. οὐ ταὐτόν ἐστιν τὸ »ἡμάρτομεν« τῷ ἁμαρτάνομεν· ὁ μὲν γὰρ ἔτι ἐν ἁμαρτίᾳ ὢν μὴ λεγέτωἡμάρτομεν, ὁ δὲ προαμαρτήσας, ἀκριβῶς δὲ μετανοήσας λεγέτω ἡμάρτομεν, ὡς καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ γέγραπται ἐξομολόγησις τῶν μηκέτι ἁμαρτανόντων λεγόντων· »ἡμάρτομεν, ἠνομήσαμεν«, καὶ ἐν Ψαλμοῖς· »μὴ μνησθῇς ἡμῶν ἀνομιῶν ἀρχαίων« φησὶν ὁ προφήτης. καὶ ἡμεῖς οὖν ἐξομολογησώμεθα τὰς ἁμαρτίας, εἴθε μὴ χθιζάς, εἴθε μὴ τρι⟨θ⟩ημερινάς, ἀλλ᾿ εἴθε ἐξομολογούμενοι ἐξομολογησώμεθα περὶ ἁμαρτημάτων πρὸ πεντεκαίδεκα ἐτῶν γεγνημένων, τῷ μηκέτι ἁμαρτίαν ἔχειν μετ᾿ ἐκεῖνα ἐπὶ πεντεκαίδεκα ἔτη. εἰ δὲ χθὲς ἡμάρτομεν, οὔπω ἀξιόπιστοί ἐσμεν ἐξομολογούμενοι περὶ τῶν ἁμαρτημάτων ἡμῶν· οὐδὲ χώραν ἔχει ἀπαλειφ⟨θ⟩ῆναι τὰ ἁμαρτήματα ἡμῶν ταῦτα. »διότι ἡμάρρας ἡμεῖς καὶ οἱ πατέρες ἡμῶν ἀπὸ νεότητος ἡμῶν ἔως τῆς ἡμέρας ταύτης«. ἐκεῖνα μὲν ἄλλως λελέχθω εἰς διδασκαλίαν τὴν περὶ τρόπου ἀρίστου ἐξομολογήσεως· ταῦτα δέ ἐστιν κατηγορία τοῦ ἐκ πολλοῦ ἁμαρτάνειν. »ἀπὸ νεότητος« φησὶν »ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης, καὶ οὐχ ὑπηκούσαμεν τῆς φωνῆς κυρίου τοῦ θεοῦ ἡμῶν«· ἡμάρτομεν, καὶ οὐχ ὑπηκούσαμεν ἕως τοῦ παρόντος. εἶτα ἐπιστρέφαντες καὶ ἀρχὴν ἔχοντες ἐπιστροφῆς λέγουσιν τὸ >ἡμάρτομεν, καὶ οὐχ ὑπηκούσαμεν<. οὐδὲ γὰρ ἅμα τῷ θέλειν ὑπακοῦσαι ἤδη εὐθέως ὑπακούομεν· καὶ γὰρ ἔτι χρόνου δεῖ, ὥσπερ ἐπὶ τῶν τραυμάτων πρὸς τὴν ἴασιν, οὕτως καὶ ἐπὶ τῆς ἐπιστροφῆς, πρὸς τὸ τελείως καὶ καθαρῶς ἐπιστρέψαι πρὸς τὸν θεόν.
5.11Bunlar üzerine Tanrı İsrail hakkında der ki: “İsrail bana dönerse, diyor Rab, dönecektir”; yani tam olarak dönerse, gerçek dönüşle dönecektir, adeta dönmeye başlamakla değil. Sonra der ki: “İğrençliklerini ağzından atar, benim önümde saygıyla durur ve hakikatle, hükümle ve adaletle ‘Yaşayan Rabbin hakkı için’ diye ant içerse, uluslar onda kutsanacaktır.” Bunları yaparlarsa “uluslar onda kutsanacaktır.” Bunlar nedir? “İğrençliklerini ağzından atarsa.” İğrençlikleri ağızdan atmak nedir? Kötü söylediğimiz her şey ağzımızdaki iğrençliktir. Öyleyse iftirayı, boş sözleri, “hüküm gününde” bizi suçlu çıkaracak işe yaramaz sözleri atarak iğrençlikleri ağzımızdan atalım: “Çünkü sözlerinle aklanacak, sözlerinle mahkûm edileceksin.” “Uluslar onda kutsanacak ve Yeruşalim'de onda Tanrı'yı övecekler” sözü başımıza gelsin istiyorsak, baştan söylenenleri yapalım. İlki nedir? “İğrençlikleri ağzımızdan atmak.” Sonra “benim önümde saygıyla duracaksın” gelir. Bunu ikinci olarak yapalım; ama yalnızca saygı göstermek için değil. Çünkü Tanrı'nın önünde olmayan bir saygı da olabilir. Bilgiyle korkmayan, ama korkmayı önüne koyanlar Tanrı'nın önünde saygı göstermezler. Bilgiyle saygı gösterenler ise, “kötülük yapanlara yönelik, anılarını yeryüzünden silmek için çevrilmiş Tanrı yüzünü” daima görüp kendilerine canlandıranlardır; Tanrı'nın önünde saygı gösterenler bunlardır.
Ἐπὶ τούτοις περὶ τοῦ Ἰσραὴλ λέγει ὁ θεός· »ἐὰν ἐπιστραφῇ Ἰσραὴλ πρός με, λέγει κύριος, καὶ ἐπιστραφήσεται«· τουτέστιν, ⟨ἐὰν⟩ τελείως ἐπιστρέψῃ, καὶ ἐπιστραφήσεται ἐπιστροφῇ, ⟨οὐκ ἐὰν⟩ οἱονεὶ ἄρξηται ἐπιστρέφειν. εἶτά φησι· »καὶ ἐὰν περιέλῃ τὰ βδελύγματα αὐτοῦ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ προσώπου μου εὐλαβηθῇ, καὶ ὀμόσῃ· ζῇ κύριος ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἐν κρίσει καὶ ἐν δικαιοσύνῃ, καὶ εὐλογήσουσιν ἐν αὐτῷ ἔθνη«. ἐὰν τάδε ποιήσωσιν, »εὐλογήσου⟨σιν⟩ ἐν αὐτῷ ἔθνη«. τίνα δὲ τάδε ποιήσωσιν, ἵνα εὐλογήσωσιν ἐν αὐτῷ ἔθνη; »ἐὰν περιέλῃ τὰ βδελύγματα αὐτοῦ ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ«. τί δὲ τὸ περιελεῖν τὰ βδελύγματα ἐκ τοῦ στόματος< ὅσα κακῶς λέγομεν, βδελύγματά εἰσιν ἐν τῷ στόματι ἡμῶν. περιέλωμεν τοίνυν τὰ βδελύγματα ἐκ τοῦ στόματος, ἡμῶν, περιαιροῦντες καταλαλιάς, λόγους ματαίους, ἀργοὺς λόγους καὶ μέλλοντας ἡμᾶς ποιεῖν ἐγκαλεῖσθαι »ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως· ἐκ γὰρ τῶν λόγων σου δικαιωθήσῃ, καὶ ἐκ τῶν λόγων σου καταδικασθήσῃ«. εἴπερ οὖν θέλομεν ἀπαντῆσαι ἡμῖν τὸ »καὶ εὐλογήσουσιν ἐν αὐτῷ ἔθνη, καὶ ἐν αὐτῷ αἰνέσουσιν τῷ θεῷ ἐν Ἱερουσαλήμ«, ποιήσωμεν τὰ ἀπ᾿ ἀρχῆς εἰρημένα. ποῖον δὲ πρῶτον; περιελεῖν »τὰ βδελύγματα ἐκ τοῦ στόματος« ἡμῶν. ἑξῆς ἐστιν καὶ τὸ »ἀπὸ τοῦπροσώπου μου εὐλαβηθήσῃ«. δεύτερον τοῦτο ποιήσωμεν, οὐχ ἁπλῶς, ἵνα εὐλαβθῶμεν· τάχα γάρ ἐστιν εὐλάβεια γινομένη, οὐκ ἀπὸ προσώπου δὲ τοῦ θεοῦ. οἱ γοῦν οὐκ ἐπιστημόνως φοβούμενοι, προτιθέμενοι δὲ φοβεῖσθαι, οὐκ ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ εὐλαβοῦνται· ὅσοι δὲ μετ᾿ ἐπιστήμης εὐλαβοῦνται, τῷ ἀεὶ βλέπειν καὶ ἀναζωγραφεῖν ἑαυτοῖς τὸ >πρόσωπον τοῦ θεοῦ γινόμενον ἐπὶ τοὺς ποιοῦντας τὰ κακά, τοῦ ἐξολοθρευθῆναι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν<, οὗτοί εἰσιν οἱ ἀπὸ προσώπου τοῦ θεοῦ εὐλαβούμενοι.
5.12“İğrençliklerini ağzından atar, benim önümde saygıyla durur ve hakikatle, hükümle ve adaletle ‘Yaşayan Rabbin hakkı için’ diye ant içerse.” Biz ant içenler kendimize bakalım: Nasıl da hükümle değil düşüncesizce ant içiyoruz, öyle ki yeminlerimiz hükümden çok alışkanlıktan doğuyor. Kendimizi kaptırıyoruz; söz bunu azarlayarak “Hakikatle, hükümle ve adaletle ‘Yaşayan Rabbin hakkı için’ diye ant içerse” diyor. İncil'de Rabbin öğrencilerine “Ama ben size hiç ant içmeyin diyorum” dediğini biliyoruz; bu sözü de görelim; Tanrı izin verirse ikisi birlikte incelenecektir. Belki önce “hakikatle, hükümle ve adaletle” ant içmek gerekir ki kişi bundan sonra ilerleyip hiç ant içmemeye layık olsun; “evet” dediğinde doğrulanması için tanığa, “hayır” dediğinde gerçekten “hayır” olduğu için tanığa ihtiyaç duymasın. “‘Yaşayan Rabbin hakkı için’ diye hakikatle ant içerse.” Ant içende önce yalanın değil hakikatin olmasını ararım ki hakikatle ant içsin; biz zavallılar ise yalan yere ant içiyoruz. Ama “hakikatle” olsa bile yemin böylece iyi olmaz, “hükümle” de olmalıdır. Diyelim ki alışkanlıkla ant içiyorum; “hükümle” ant içmiyorum. Böyle bir yemine evrenin Tanrısını ve Mesih'ini şu ya da bu mesele için katmam gerekiyorsa, diz çöküp ant içmem için meselenin ne kadar büyük olması gerekir? Bazı kişilerde sözüme karşı oluşan inançsızlığı gidermek için belki bir kez yapabilirim; ama gelişigüzel ant içersem günah işlerim.
“Hakikatle, düşüncesizce değil hükümle, haksızca değil adaletle ‘Yaşayan Rabbin hakkı için’ diye ant içerse, uluslar onda kutsanacaktır.” İkisini, uluslardan gelenleri ve İsrail'i birleştirmiştir. Uluslar hakkında konuşmuş, İsrail hakkında da konuşmuştur.
»Ἐὰν περιέλῃ τὰ βδελύγματα<αὐτοῦ>ἀπὸ τοῦ στόματος αὐτοῦ, καὶ ἀπὸ τοῦ προσώπου μου εὐλαβηθῇ, καὶ ὀμόσῃ· ζῇ κύριος ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἐν κρίσει καὶ ἐν δικαιοσύνῃ«. ἴδωμεν ἡμεῖς ἑαυτοὺς οἱ ὀμνύοντες, τίνα τρόπον οὐκ ἐν κρίσει ὀμνύομεν ἀλλ᾿ ἀκρίτω, ὥστε γενέσθαι ἡμῶν τοὺς ὅρκους ἔθει μᾶλλον ἢ κρίσει. συναρπαζόμεθα γοῦν, καὶ τοῦτο ἐλέγχων ὁ λόγος φησίν· »καὶ ἐὰν ὀμόσῃ· ζῇ κύριος ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἐν κρίσει καὶ ἐν δικαιοσύνῃ«. οἴδαμεν ἐν τῷ εὐαγγε- λίῳ εἰρημένον ὑπὸ τοῦ κυρίου πρὸς τοὺς μαθητάς· »ἐγὼ δὲ λέγω ὑμῖν μὴ ὀμόσαι ὅλως«, ἴδωμεν δὲ καὶ τοῦτο τὸ ῥητόν· καὶ ἐὰν διδῷ θεός, συνεξετασθήσεται τὰ ἀμφότερα. τάχα γὰρ πρῶτον δεῖ ὀμόσαι »ἐν ἀληθείᾳ καὶ ἐν κρίσει καὶ ἐν δικαιρσύνῃ«, ἵνα μετὰ τοῦτο προκόψας τις ἄξιος γένηται τοῦ μὴ ὀμνύειν ὅλως, ἀλλ᾿ ἔχειν »ναὶ« μὴ δεόμενον ⟨μαρτύρων⟩ τοῦ εἶναι τοῦτο, καὶ ἔχειν αὐτὸν »οὒ« μὴ δεόμενον μαρτύρων τοῦ εἶναι αὐτὸ ἀληθῶς »οὔ«. »καὶ ὀμόσῃ« οὖν »ζῇ κύριος ἐν ἀληθίᾳ«. ἐν τῷ ὀμνύοντι πρῶτον ζητῶ τὸ μὴ ψεῦδος, ἀλλὰ τὸ ἀληθές, ἵνα μετὰ ἀληθείας ὀμόσῃ· ἡμεῖς δὲ οἱ τάλανες καὶ ἐπιορκοῦμεν. ἀλλ᾿ ἔστω »μετὰ ἀληθείας« οὐδὲ ⟨οὕτως⟩ καλῶς ὅρκος γίνεται, ἀλλ᾿ »ἐν κρίσει«. δεδόσθω γάρ, ἔθει ὀμνύω· ⟨οὐκ ὀμνύω⟩ »ἐν κρίσει«. εἰ δέοι παραλαμβάνειν εἰς, τὸν τοιοῦτον ὅρκον τὸν θεὸν τὸν τοῦ παντός, ⟨καὶ⟩ τὸν Χριστὸν αὐτοῦ ἐπὶ τόδε τὸ πρᾶγμα, πηλίκον δεῖ εἶναι τὸ πρᾶγμα, ἵνα γόνατα θῶ καὶ ὀμόσω; πρὸς τὴν ἀπιστίαν γενομένην ἔν τισιν περὶ τοῦ λόγου μου θεραπεύων τοῦτο ποιήσαιμί ποτε, εἰ δὲ ὡς ἔτυχεν, εἰ οὕτως ὀμνύοιμι, ἁμάρτοιμι ἄν. »Ἐὰν« οὖν »ὀμόσῃ· ⟨ζῇ⟩ κύριος μετὰ ἀληθείας καὶ ἐν κρίσει« μὴ ἀκρίτως »καὶ ἐν δικαιοσύνῃ« μὴ ἀδίκως, »καὶ εὐλογήσουσιν ἐν αὐτῷ ἔθνη«. ἥνωσεν ἀμφότερα, τοὺς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν καὶ τὸν Ἰσραήλ. εἶπεν περὶ τῶν ἐθνῶν, εἶπεν καὶ περὶ τοῦ Ἰσραήλ.
5.13Şunu ekler: “Uluslar onda kutsanacak ve Yeruşalim'de onda Tanrı'yı övecekler. Çünkü Rab Yahuda adamlarına ve Yeruşalim'de oturanlara şöyle diyor.” Uluslardan gelenlere konuştu, İsrail'den gelenlere konuştu, şimdi Yahuda'dan gelenlere konuşuyor. Yahuda ve Yeruşalim'de oturanlar hakkında geçenlerde yaptığımız mecazlı yorumları hatırlıyorum. Tanrı izin verirse biz de Yeruşalim'de otururuz. “Hazinen neredeyse yüreğin de oradadır”; gökte hazine biriktirirsek yüreğimiz de yukarıdaki Yeruşalim'de olur. Onun hakkında Elçi der ki: “Yukarıdaki Yeruşalim özgürdür, annemiz odur, yazıldığı gibi” ve devamı.
“Rab Yahuda adamlarına ve Yeruşalim'de oturanlara şöyle diyor: Kendinize nadas açın, dikenler üzerine ekmeyin.” Bu söz özellikle öğretenlere söylenir: Dinleyenlerin psykhēlerinde nadas açmadan onlara söylenenleri emanet etmesinler. “Elini sabana koyarak” psykhēlerde nadas açtıklarında, dinleyenler “güzel ve iyi toprak” gibi olunca, ektiklerini dikenler üzerine ekmezler. Biri sabandan önce, dinleyenlerin yönetici yanında nadas açmadan önce kutsal tohumları, Baba hakkındaki sözü, Oğul hakkındaki sözü, Kutsal Ruh hakkındaki sözü, diriliş, ceza, dinlenme, kanun ve peygamberler hakkındaki sözü, kısacası yazılı her şeyi alıp ekerse, önce “kendinize nadas açın”, ikinci olarak “dikenler üzerine ekmeyin” diyen buyruğu çiğner.
Dinleyenlerden biri diyecek ki: Ben öğretmiyorum, bu buyruk beni bağlamaz. Sen de kendi çiftçin ol, dikenler üzerine ekme; her şeyin Tanrısının sana emanet ettiği tarlayı nadasa aç. Tarlaya bak: Nerede diken var, nerede “dünya kaygıları, zenginlik aldatması ve haz düşkünlüğü” var, gör. Psykhēndeki dikenleri görünce, İsa'nın “Elini sabana koyup geriye bakan kimse Tanrı'nın krallığına uygun değildir” dediği logosa uygun sabanı ara. Onu arayıp bulduktan sonra Yazılar'dan temiz çalışkan öküzleri toplayıp sür ve toprağı nadasa aç; artık eski olmasın diye onu yenile. “Eski insanı yaptıklarıyla birlikte çıkarıp bilgide yenilenen yeniyi giyerek” kendine nadas açmış olursun. Nadası açınca tohumları öğretenlerden al, kanundan, peygamberlerden, İncil yazılarından, elçilerin sözlerinden al. Bu tohumları alıp hatırlama ve düşünme yoluyla psykhēne ek. Bunlar kendiliğinden yeşeriyor gibi görünecek; ama doğrusu, hatırlandıktan sonra kendi kendilerine yeşermezler, onları Tanrı büyütür: “Ben diktim, Apollos suladı, ama büyüten Tanrı'ydı.” Yazıları anlamış olan kişi nadas açmış, nadas açıp dikenler arasına ekmemiştir. Tanrı bu tohumları hemen başak olmayacak biçimde düzenler; Markos İncili'ndeki gibi “önce ot, sonra başak, sonra başakta dolgun buğday” olur. Biçime hazır olunca, biçime gönderilenler gelecektir. Biçime hazır olunca, söz kendilerine “Gözlerinizi kaldırın ve tarlalara bakın, biçim için artık beyazladılar” diyenler gelecektir. Demek ki bize der ki: “Kendinize nadas açın, dikenler üzerine ekmeyin.” Psykhēni temizlemeden önce, dikenlerin hâlâ dururken öğretebilen ya da öğretebileceği sanılan birine gider, ondan bilgi ve ruhanî tohumlar istersen, “Dikenler üzerine ekmeyin” buyruğunu çiğnersin.
ἐπιφέρει· »καὶ εὐλογήσουσιν ἐν αὐτῷ ἔθνη, καὶ ἐν αὐτῷ αἰνέσουσιν τῷ θεῷ ἐν Ἱερουσαλήμ. ὅτι τάδε λέγει κύριος τοῖς ἀνδράσιν Ἰούδα καὶ τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλήμ«. εἴρηκεν τοῖς ἀπὸ τῶν ἐθνῶν, εἴρηκεν καὶ τοῖς ἀπὸ τοῦ Ἰσραήλ, λέγει τοῖς ἀπὸ τοῦ Ἰούδα. μέμνημαι τῶν πρώην εἰρημένων περὶ τοῦ Ἰούδα καὶ τῶν κατοικούντων ἐν Ἱερουσαλὴμ τροπολογιῶν. κατοικοῦμεν γὰρ ἡμεῖς, ἐὰν ὁ θεὸς διδῷ, ἐν τῇ Ἱερουσαλήμ. ἐπεὶ >ὅπου ὁ θησαυρός, ἐκεῖ καὶ ἡ καρδία< ἐὰν θησαυρίζωμεν ἐν οὐρανῷ, καὶ ἔχομεν τὴν καρδίαν ἐν Ἱερουσαλὴμ τῇ ἄνω, περὶ ἧς ὁ ἀπόστολός φησιν· »ἡ δὲ ἄνω Ἱερουσαλὴμ ἐλευθέρα ἐστίν, ἥτις ἐστὶν μήτηρ ἡμῶν, ὡς γέγραπται« καὶ τὰ ἑξῆς. »Τάδε« οὖν »λέγει κύριος τοῖς ἀνδράσιν Ἰούδα καὶ τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλήμ· νεώσατε ἑαυτοῖς νεώματα, καὶ μὴ σπείρετε ἐπ᾿ ἀκάν- θαις«. ὁ λόγος οὗτος μάλιστα τοῖς διδάσκουσι λέγεται, ἵνα μὴ πρότερον ἐμπιστεύσωσιν τὰ λεγόμενα τοῖς ἀκροαταῖς πρὸ τοῦ νεώματα ποιῆσαι ἐν ταῖς ψυχαῖς αὐτῶν. ὅταν γὰρ >ἀρότρῳ ἐπιβαλόντες τὴν χεῖρα< νιώματα ποιήσωσιν έν ταῖς ψυχαῖς, κατὰ >τὴν γῆν καλὴν καὶ ἀγαθὴν< τούτων ἀκουόντων, τότε σπείροντες οὐ ἐπ' ἀκάνθαις. ἐὰν δὲ πρὸ τοῦ ἀρότρου καὶ πρὸ τοῦ νεώματα ποιῆσαι έν τῷ ἡγεμονικῷ τῶν ἀκουόντων, λάβῃ τις τὰ σπέρματα τὰ ἅγιαι. τὸν περὶ τοῦ πατρὸς λόγον, τὸν περὶ τοῦ υἱοῦ, τὸν περὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος, τὸν λόγον τὸν περὶ ἀναστάσεως, τὸν λόγον τὸν περὶ κολάσεως, τὸν λόγον τὸν περὶ ἀναπαύσεως, τὸν περὶ νόμου, τὸν περὶ προφητῶν, καὶ ἁπαξαπλῶς ἑκάστου τῶν γεγραμμένων, καὶ σπείρῃ, παραβαίνει τὴν λέγουσαν ἐντολὴν πρῶτον »νεώσατε ἑαυτοῖς νεώματα«, δεύτερον »καὶ μὴ σπείρετε ἐπ' ἀκάνθαις«. Ἀλλὰ ἐρεῖ τις τῶν ἀκουόντων· ἐγὼ οὐ διδάσκω, οὐχ ὑπόκειμαι ταύτῃ τῇ ἐντολῇ. καὶ σὺ γεωργὸς γενοῦ σεαυτοῦ, καὶ μὴ σπείρῃς ἐπ ἀκάνθαις, ἀλλὰ νέωμα ποίησόν μοι τὸ χωρίον, ὃ πεπίστευκέν σοι ὁ θεὸς τῶν ὅλων. κατανόησον τὸ χωρίον, ἴδε ποῦ εἰσιν ἄκανθαι, ποῦ >μέριμναι βιωτικαὶ καὶ πλούτου ⟨ἀπάτη καὶ φιληδονία⟩. καὶ κατανοήσας τὰς ἀκάνθας τὰς ἐν τῇ ψυχῇ σου ζήτησον τὸ λογικὸν ἄροτρον, περὶ οὑ ὁ Ἰησοῦς φησιν τὸ »οὐδεὶς βαλὼν τὴν χεῖρα ἐπ’ ἄροτρον καὶ στραφεὶς εἰς τὰ ὀπίσω εὔθετός ἐστιν τῇ βασιλείᾳ τοῦ θεοῦ( ζητήσας αὐτὸ καὶ εὑρών, ἀπὸ τῶν γραφῶν συναγαγὼν τοὺς βοῦς τοὺς ἐργάτας τοὺς καθαρούς, ἀροτρίασον καὶ νέωσον τὴν γῆν, καὶ ἵνα μηκέτι ᾐ παλαιά, ποίησον αὐτὴν νέαν >ἐκδυσάμενος τὸν παλαιὸν ἄνθρωπον σὺν ταῖς αὐτοῦ καὶ ἐναυσάμενος τὸν νέον τὸν ἀνακαινούμενον εἰς ἐπίγνωσιν ποιήσεις σεαυτῷ νέωμα, καὶ ἐὰν ποιήσῃς τὸ νέωμα, λάβε σπέρματα ἀπὸ τῶν διδασκόντων, λάβι σπέρματα ἀπὸ τοῦ νόμου, λάβε ἀπὸ τῶν προφητῶν, ἀπὸ τῶν εὐαγγελικῶν γραφῶν,⟨αὐτοῦ⟩ ἀποστολικῶν λόγων, καὶ λαβὼν ταῦτα τὰ σπέρματα σπεῖρον τὴν ψυχὴν διὰ τῆς μνήμης καὶ τῆς μελέτης. αὐτόματα ταῦτα δόξει ἀνατέλλειν· τὸ ⟨δ᾿ ⟩ ἀληθὲς οὐκ αὐτὰ ἀνατελεῖ μετὰ τὴν μνήμην αὐτῶν, ἀλλ' ὁ θεὸς αὐτὰ αὐζήσει· »ἐγὼ ἐφύτευσα, Ἀπολλῶς ἐπότισεν, ἀλλ' ὁ θεὸς ηὕξησεν«. καὶ εἴ τίς γε δεδύνηται κατανοῆσαι τὰς γραφάς, οὑτος πεποίηκεν νέωμα καὶ ποιήσας νέωμα ἔσπειρεν οὐκ ἐν ἀκάνθαις. ταῦτα τὰ σπέρματα οἰκονομεῖται ὑπὸ θεοῦ οὐκ αἰφνίδιον γενέσθαι στάχυς, ⟨ἀλλ᾿ ⟩ ὡς ἐν τῷ κατά Μάρκον εὐαγγελίῳ >πρῶτον χόρτος, εἶτα στάχυς, εἶτα γίνεται πρὸς x003C;. ὅταν γένηται ἕτοιμον πρὸς θερισμόν, ἐλεύσονται οἱ ἐπὶ τὸν θερισμὸν ἐξαποστελλόμενοι· ὅταν γένηται ἕτοιμον πρὸς θερισμόν, ἐλεύσονται πρὸς οὓς ὁ λόγος φησίν· ἐπάρατε τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν καὶ θεάσασθε τὰς χώρας, ὅτι λευκαί εἰσιν πρὸς θερισμὸν ἤδη«. φησὶν οὐν ἡμῖν· »νεώσατε ἑαυτοῖς νεώματα, καὶ μὴ σπείρετε ἐπ' ἀκάνθαις«. ἐὰν δὲ πρὶν καθάρῃς σου τὴν ψυχὴν ἔτι ἔχων ἀκάνθας προ⟨σ⟩ίῃς τῷ διδάσκειν ἢ δυναμένῳ ἢ νομιζομένῳ ἢ καὶ αἰτῇς μαθήματα καὶ σπέρματα πνευματικά, παραβαίνεις τὴν λέγουσαν ἐντολήν· »μὴ σπείρετε ἐπ' ἀκάνθαις«.
5.14Bunun ardından şöyle denir: “Tanrınız için sünnet olun, yüreğinizin sünnet derisini kesin.” “Tanrınız için sünnet olun”: “Tanrınız için” sözü zorunlu olarak eklenmiştir. Bunu duyulur örnekten anlarsın: Duyulur anlamda yalnız Musa kanununa göre sünnetli olanlar değil, başka birçok kişi de sünnet olur. Mısır'ın kâhinleri de sünnet olur; ama o sünnet putlar içindir, Tanrı için yapılan sünnet değildir. Yahudilerin sünneti ise belki, en azından o zaman, Tanrı için yapılıyordu. Söz “Tanrınız için sünnet olun” dediğinde, lafzı anlayıp mecazlı yoruma geç ki sünnet olanların bazılarının Tanrı için sünnet olduğunu, bazılarının sünnet olup Tanrı için olmadığını bulasın; öyle ki bunlardan bazıları “Sünnetliler biziz” diyebilsin. Hakikatin sözü, kilisenin sözü dışında başka sözler de vardır. Filozoflar karakterlerini ve yüreklerini tabiri caizse sünnet eder, itidal edinirler; sapkın fırkalardan gelenler de itidal edinir ve onlarda da bir sünnet olur. Ama bu Tanrı için bir sünnet değildir; çünkü onlarda sünnet yalan sözle olur. Kilise ölçüsüne göre, sağlıklı öğretinin amacına uygun olarak ortak olduğunda, yalnız sünnet olmuş değil, “Tanrı için” sünnet olmuş olursun.
“Tanrınız için sünnet olun ve yüreğinizin sünnet derisini kesin.” Bunu kim açık diye geçip gider? Demek ki yüreğin bir sünnet derisi vardır ve kesilmesi gerekir. Sözü titizlikle inceleyen burada şunu araştırır: Sünnet derisi doğuştandır, sünnet ise sonradan edinilir; sünnet doğumdan gelen şeyi kaldırır. Söz “yüreğin sünnet derisinin” kaldırılmasını buyuruyorsa, yürekle birlikte doğmuş ve sünnet derisi dediği, kaldırılması gereken bir şey olmalıdır. Biri “Tabiatça ötekiler gibi öfke çocuklarıydık” sözünü, içinde doğduğumuz “alçaltılmış bedeni”, “Ömrü bir gün bile olsa kimse kirden temiz değildir; ayları sayılıdır” sözünü anlarsa, nasıl kirlilikle ve yüreğimizin sünnet derisiyle doğduğumuzu görür.
Καὶ ἑξῆς τούτῳ λέγεται· »περιτμήθητε τῷ θεῷ ⟨ὑμῶν⟩, περιτέμεσθε τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας ὑμῶν«. »περιτμήθητε τῷ θεῷ ὑμῶν«· ἀναγκαίως πρόσκειται τὸ »περιτμήθητε τῷ θεῷ ὑμῶν«. νοήσεις δὲ αὐτὸ ἀπὸ τοῦ παραδείγματος τοῦ αἰσθητοῦ· περιτέμνονται, κατὰ τὸ αἰσθητὸν λέγω, οὐ μόνον οἱ ἐκ περιτομῆς κατὰ τὸν Μωσέως νόμον, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολλοί. τῶν Αἰγυπτίων εἰδώλοις] οἱ ἱερεῖς περιτέμνονται, ἀλλ' ἐκείνη ἡ περιτομὴ εἰδώλοις περιτομή ἐστιν καὶ οὐκ ἔστιν τῷ θεῷ γινομένη περιτομή· ἡ δὲ Ἰουδαίων τάχα, πάντως δὲ τότε τῷ θεῷ ἐγίνετο. ἐὰν οὖν λέγῃ ὁ λόγος· »περιτμήθητε τῷ θεῷ ὑμῶν«, νοήσας τὸ ῥητὸν μετάβηθι καὶ ἐπὶ τὴν τροπολογίαν, ἵνα εὕρῃς πῶς τῶν περιτεμνομένων τροπολογιῶν (ὥστ᾿ ἂν εἰπεῖν τάχα τινὰς αὐτῶν· >ἡμεῖς ἐσμεν ἡ περιτομή<) οἱ μὲν περιτέμνονται τῷ θεῷ, οἱ δὲ περιττέμνοναι μέν. οὐ τῷ θεῷ δέ. εἰσὶν γε καὶ ἄλλοι λόγοι παρὰ τὸν λόγον τὸν τῆς ἀληθείας, παρὰ τὸν λόγον τὸν τῆς ἐκκλησίας. περιτέμνονται τὰ ἤθη καὶ τὴν καρδίαν ὥς τε εἰπεῖν σωφρονίζουσιν οἱ φιλοσοφοῦντες, σωφρονίζουσιν οἱ ἀπὸ τῶν αἱρέσεων καὶ γίνεται αὐτοῖς περιτομή. ἀλλὰ περιτομὴ μέν, οὐ τῷ θεῷ δέ· περιτομὴ γὰρ λόγῳ ψευδεῖ παρ' ἐκείνοις γίνεται. ὅταν δὲ κατὰ τὸν ἐκ- κλησιαστικὸν κανόνα, κατὰ τὴν πρόθεσιν τῆς ὑγιοῦς διδασκαλίας κοινωνικὸς ᾐς, οὐ περιτέτμησαι μόνον, ἀλλὰ περιτέτμησαι »τῷ θεῷ«. »Περιτμήθητε« οὐν τῷ θεῷ ὑμῶν, καὶ περιτέμεσθε τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας ὑμῶν( τίς ταῦτα οὐ παρέρχεται ὡς σαφῆ; οὐκοῦν έ)στιν τις ἀκροβυστία τῆς καρδίας καὶ ταύτην δεῖ περιτέμνεσθαι. ὁ ἀκριβώσας τὸν λόγον τοιαῦτα ςητῶν ἐν τῷ τόπῳ ἐξετάσει· ἡ ἀκροβυστία συγγεννᾶται, ἡ περιτομὴ ἐπίκτητός ἐστιν, καὶ ὅπερ ἐκ γενέσεως ἐλήλυθεν, τοῦτο περιαιρεῖ ἡ περιτομή. εἰ τοίνυν περιαιρεῖσθαι κελεύει ὁ λόγος »τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας«, ὀφείλει τι εἶναι συγγεγεννημένον τῇ καρδίᾳ, ὃ λέγει ἀκροβυστίαν, ὅπερ περιαιρεθῆναι δεῖ, ἵνα τις περιτετμῆται »τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας«. ἐάν τις νοήσῃ τὸ »ἤμεθα τέκνα φύσει ὀργῆς ὡς καὶ οἱ ολιποί«, ἐάν τις νοήσῃ »τὸ σῶμα τῆς ταπεινώσεως‘ ἐν ᾠ γεγεννήμεθα, ἐάν τις νοήσῃ τὸ »οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδὲ εἰ μία ἡμέρα εἴη ἡ ζωὴ αὐτοῦ· ἀριθμητοὶ δὲ μῆνες αὐτοῦτ, ὄψεται τίνα τρόπον γεγεννήμεθα μετὰ ἀκαθαρσίας καὶ ἀκροβυστίας τῆς καρδίας ἡμῶν.
5.15Sizi “yüreğin sünnet derisini” görmeye yaklaştırabilecek daha basit bir örnek vereyim: İlk yaşlarda psykhēde mutlaka yanlış kanaatler oluşur; çünkü insanın baştan doğru öğretileri alması mümkün değildir. İlahî logos, lafzî tarih ve yazıyı önceden hazırladı ki bedence İbrahim'den doğanı önce bedene ait sözlerle beslesin; önce “cariyeden olan” gelsin, sonra “özgür olandan” ve “vaat aracılığıyla” olan doğabilsin. Bu neden alındı? Sünnetten önce gelen yüreğin sünnet derisi böyle anlaşılabilir. Demek ki öğretileri temizleyen ve içimizde yanlış kanaatle oluşan her şeyi kaldıran logosu almaya ihtiyacımız vardır. Yüreğimizin sünnet derisini atmak budur. Yürek, bize göre yönetici yanı barındırdığına, düşüncelerin bulunduğu ve “kötü düşüncelerin” çıktığı yer olduğuna göre, kötü düşünceleri kaldıran “yüreğin sünnet derisini” kaldırmış olur. Yanlış kanaati atan “yüreğinin sünnet derisini” kesmiş olur; sünnet olarak “Yahuda adamı ve Yeruşalim'de oturan” olur. Biri “yüreğinin sünnet derisini” atmazsa, söz onu neyle tehdit ediyor bakalım: “Yoksa öfkem ateş gibi çıkar, yanar ve onu söndüren olmaz.” Rabbin öfkesi, Tanrı için sünnet olmayanlara, “yüreklerinin sünnet derisini” atmayanlara ateş gibi çıkar ve “kötü yaptıkları yüzünden onu söndüren olmaz.” O ateşin yakıtı yaptıklarımızın kötülüğüdür. Yapılanların kötülüğü bulunmayan yerde ateş yayılacak yer bulamaz. O ateşin yakıtının yapılanların kötülüğü olduğunu, peygamberin şu sözünden dinle: “Kötü yaptıklarınız yüzünden onu söndüren olmayacak.”
“Yahuda'da bildirin, Yeruşalim'de duyurun; deyin, bildirin, ülkede boru çalın, yüksek sesle haykırın.” Bildirilenleri, diyor, Mesih'in kabilesi Yahuda'da, Yahuda kabilesinden olanlara söyleyin; “çünkü Kurtarıcımızın Yahuda'dan çıktığı bellidir.”
Ἵνα δὲ κατὰ τὸ ἁπλούστερον παράδειγμα λεχθῇ δυνάμενον προσαγαγεῖν ὑμᾶς τῷ ἰδεῖν »τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας«, παραθήσομαι ὅτι κατὰ τὴν πρώτην ἡλικίαν ψευδοδοξίαι πάντως γίνονται ἐν τῇ ψυχῇ· οὐ γὰρ οἶόν τέ ἐστιν ἀρχῆθεν ἀληθῆ δόγματα ⟨καὶ⟩ λαβεῖν τὸν ἄνθρωπον. προενοήσατο δὲ ὁ θεῖος λόγος ἱστορίας καὶ γραφῆς τῆς κατὰ τὸ ῥητόν, ἵνα θρέψῃ τὸν κατὰ σάρκα γεγεννημένον τῷ Ἀβραὰμ ἐν τοῖς κατὰ σάρκα πρῶτον λόγοις καὶ γένηται πρῶτος x003E; ἐκ τῆς x003C;, εἰς τὸ δυνηθῆναι μετὰ τοῦτον γεννηθῆναι τὸν x003E; ἐλευθέρας καὶ τὸν διὰ τῆς ἐπαγγελίας τοῦτο διὰ τί παρελήφθη , δύναται νοεῖσθαι ἡ ἀκροβυστία τῆς καρδίας προγινομένη τῆς περιτομῆς. χρεία οὖν ἡμῖν τὸν λόγον παραλαβεῖν τὸν καθαίροντα τὰ δόγματα καὶ περιαιροῦντα πάντα τὰ γενόμενα κατὰ ψευδοδοξίαν ἐν ἡμῖν. τοῦτο οὖν έστιν τὸ ἀποθέσθαι τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας ἡμῶν· εἰ γὰρ καρδία ἐστὶν ἔχουσα καθ' ἡμᾶς τὸ ἡγεμονικόν, ἔνθα ἐστὶν τὰ νοήματα, ὅθεν οἱ >διαλογισμοὶ ἐξέρχονται οἱ x003C;, ὁ περιαιρούμενος τοὺς διαλογισμοὺς τοὺς πονηροὺς »τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας« περιαιρεῖται, ὁ ἀποτιθέμενος τὴν ψευδοδοξίαν περιτέτμηται »τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας« αὐτοῦ καὶ γίνεται ἀνὴρ Ἰούδα καὶ κατοικῶν Ἱερουσαλήμ<, περιτεμνόμενος. ἐὰν δέ τις μὴ ἀποθῆται »τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας« αὐτοῦ, ἴδωμεν τί ἀπειλεῖ αὐτῷ ὁ λόγος· »μή πως ἐξέλθῃ« φησὶν »ὡς πῦρ ὁ θυμός μου καὶ ἐκκαυθήσεται, καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων«. ἐξέρχεται οὖν ὡς πῦρ ὁ θυμὸς τοῦ κυρίου ἐπὶ τοὺς μὴ περιτμηθέντας τῷ θεῷ, ἐπὶ τοὺς μὴ ἀποθεμένους »τὴν ἀκροβυστίαν τῆς καρδίας« αὐτῶν, »καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων ἀπὸ προσώπου πονηρίας ἐπιτηδευμάτων« αὐτῶν. τὸ πῦρ ἐκεῖνο ὕλην ἔχει τὴν πονηρίαν τῶν ἐπιτηδευμάτων ἡμῶν. ὅπου οὐκ ἔνι πονηρία ἐπιτηδευμάτων, οὐκ ἔχει τὸ πῦρ ὅπου νεμηθῇ. ὅτι δὲ ἡ ὕλη ἐκείνου τοῦ πυρὸς ἧ πονηρία ἐστὶν τῶν ἐπιτηδευμάτων, ἄκουε τοῦ προφήτου λέγοντος· »καὶ οὐκ ἔσται ὁ σβέσων ἀπὸ προσώπου πονηρίας ἐπιτηδευμάτων ὑμῶν«. »Ἀναγγείλατε ἐν τῷ Ἰούδᾳ, καὶ ἐν Ἱερουσαλὴμ όκουσθήτω· εἴπατε, ἀναγγείλατε,] σημάνατε σάλπιγγι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ κράξατε μέγα«. ταῦτα, φησίν, τὰ ἀπαγγελλόμενα εἴπατε ἐν τῷ < τοῖς ἀπὸ τῆς φυλῆς τοῦ Ἰούδα τοῦ Χριστοῦ· »πρόδηλον γὰρ ὅτι ἐξ Ἰούδα ἀνατέταλκεν ὁ σωτὴρ ἡμῶν«.
5.16“Ülkede boru çalın.” Yüksek logos, dinleyeni uyandıran, onu hâllere karşı savaşa, karşıt güçlerin faaliyetlerine karşı savaşa hazırlayan, göksel bayramlara hazırlayan logos bir boru olarak alınır; çünkü boru için bu ikisi de söylenir. Sayılar'da böyle bir söz borudur. Örneğin söz bana ve kendisine bu lütuf verilmiş başka birine (Yazıların anlamını isteyip arayana bu verilir) “dövme gümüşten borular” yapmayı buyurur. Söz böyle der: “Ülkede boru çalın, yüksek sesle haykırın; deyin ki: Toplanın ve surlu şehirlere girelim.” Tanrı'nın sözü surlarla çevrili olmayan şehre girmemizi istemez; logosun öğretisiyle surlanmış olan “yaşayan Tanrı'nın kilisesine” girmemizi ister. Çünkü sur odur; on yedinci Mezmur'da Tanrı'nın sur olduğu söylenir.
“Alıp Siyon'a kaçın.” Siyon'un dışında olanlar, “alıp Siyon'a kaçın; acele edin, durmayın.” İlerleyenler, Gözetleme Yeri'ne acele edin, “çünkü kuzeyden kötülükler ve büyük bir yıkım getiriyorum.” Kötülükler, sık sık söylendiği gibi düşman olan “kuzeyden” getirilir. Acele etmeyen, “surlu şehirlere” girmeyen, “Tanrı'nın kiliselerinde” bulunmayıp dışarıda duran kimse düşmanlara yakalanıp öldürülecektir. Düşman kimdir? Devamında nasıl söylendiğine bakalım: “Aslan ininden çıktı, ulusları yok edip yola koyuldu.” Kaçmamız gereken düşman budur. Bir aslan bizi kovalıyor. Bu kimdir? Petrus şöyle öğretir: “Hasmınız iblis, yutacak birini arayarak kükreyen aslan gibi dolaşıyor; imanda sağlam durup ona karşı koyun.” Dokuzuncu Mezmur'a göre “gizlice pusu kurar, ininde bir aslan gibi pusu kurar.” Bu aslan gündüz değil, gece olunca pusu kurar; çünkü yüz üçüncü Mezmur'a göre “Karanlığı koydun ve gece oldu; orman hayvanlarının hepsi gece dolaşır, genç aslanlar kapmak ve Tanrı'dan yiyeceklerini istemek için kükrer.”
»σημάνατε σάλπιγγι ἐπὶ τῆς γῆς«. ὁ λόγος ὁ ὑψηλός, ὁ διεγείρων τὸν ἀκροατήν, ὁ παρασκευάζων αὐτὸν εἰς τὸν < τὸν κατὰ τῶν παθῶν, εἰς τὸν >τὸν κατὰ τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἀντικειμένων, ὁ παρασκευάζων αὐτὸν εἰς τὰς ἑορτὰς τὰς οὐρανίους εἰς ἀμφότερα γὰρ ταῦτα λέγεται) παραλαμβάνεται σάλπιγξ. ἐν τοῖς Ἀριθμοῖς ὁ τοιοῦτος λόγος σάλπιγξ ἐστίν· οἷον ἐμοὶ κελεύει ὁ λόγος καὶ εἴ τινι ἄλλῳ δέδοται δὲ τῷ βουλομένῳ καὶ ζητήσαντι τὸν νοῦν τῶν γραφῶν) κελεύει ποιῆσαι »σάλπιγγας ἀργυρᾶς ἐλατάς«. οὕτω φησὶν ὁ λόγος· »σημάνατε σάλπιγγι ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ κεκράξατε μέγα· εἴπατε· συνάχθητε καὶ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς πόλεις τὰς τειχήρεις«. εἰς ἀτείχιστον πόλιν οὐ βούλεται ἡμᾶς εἰσελθεῖν ὁ λόγος τοῦ θεοῦ, ἀλλ’ εἰς ἡ ἐκκλησία τοῦ ζῶντος < τετειχισμένη ὑπὸ τῆς < τοῦ λόγου οὗτος γάρ ἐστιν τὸ τεῖχος) † ἐν τῷ ἑπτακαιδεκάτῳ κεῖται Ψαλμῷ, ὅτι καὶ τεῖχός ἐστιν ὁ θεός. »Ἀναλαβόντες φεύγετε εἰς Σιών«· ὅσοι ἐστὲ ἔξω τῆς Σιών, »ἀναλαβόντες φεύγετε εἰς Σιών· σπεύσατε, μὴ στῆτε«, οἱ ἐν τῇ προκοπῇ σπεύσατε ἐπὶ τὸ Σκοπευτήριον, »ὅτι κακὰ ἐγὼ ἐπάγω ἀπὸ βορρᾶ καὶ συντριβὴν μεγάλην«· τῶν ἐπαγομένων κακῶν »ἀπὸ βορρᾶ«, βορρᾶ τοῦ ἀντικειμένου, ὡς πολλάκις λέλεκται, ὃς ἐὰν εὑρεθῇ μὴ σπεύσας μηδὲ εἰσελθὼν » εἰς τὰς πόλεις τὰς τειχήρεις«, μὴ γενόμενος ἐν ταῖς ἐκκλησίαις τοῦ θεοῦ«, ἀλλ᾿ ἔξω ἑστηκώς, αὐτὸς ὑπὸ τῶν πολεμίων καταληφθεὶς ἀναιρεθήσεται. τίς δέ ἐστιν ὁ πολέμιος; ἴδωμεν ἐκ τῶν ἑξῆς τίνα τρόπον λέγεται· »ἀνέβη λέων ἐκ τῆς μάνδρας αὐτοῦ, ἐξολοθρεύων ἔθνη ἐξῆρεν«. οὑτός ἐστιν ὁ πολέμιος, ὃν δεῖ ἡμᾶς φυγεῖν. λέων ἡμᾶς καταδιώκει. τίς οὑτος; Πέτρος Πέτρος διδάσκει λέγων· »ὁ ἀντίδικος ὑμῶν διάβολος ὡς λέων ὠρυόμενος περιπατεῖ ζητῶν τίνα καταπίῃ· ᾧ ἀντίστητε στερεοὶ τῇ πίστει«· καὶ κατὰ τὸν ἔνατον Ψαλμὸν »ἐνεδρεύει ἐν ἀποκρύφῳ, ἐνεδρεύει ὡς λέων ἐν τῇ μάνδρᾳ αὐτοῦ«. καὶ ἐνεδρεύει οὑτος ὁ λέων οὐχ ἡμέρας, ἀλλ’ ἐπὰν γένηται νύξ· κατὰ γὰρ τὸν ἑκατοστὸν τρίτον Ψαλμόν· »ἒθου σκότος καὶ ἐγένετο νύξ. έν αὐτῇ διελεύσονται πάντα τὰ θηρία τοῦ δρυμοῦ, σκύμνοι ὠρυόμενοι ἁρπάσαι καὶ ζητῆσαι παρὰ τοῦ θεοῦ βρῶσιν αὐτοῖς«.
5.17“Aslan ininden çıktı.” Nereye, ne zaman? Aşağıya düşmüş, yerin en alt katlarına inmiştir. “Aslan ininden çıktı.” Sen insansın, iblisten yukarıdasın; çünkü nasıl olursan ol ondan üstünsün; o, kötülüğü yüzünden aşağıdadır. “Aslan ininden çıktı, ulusları yok edip yola koyuldu.” Kendi cezasına uygun yerden, “ininden” çıkıp “ulusları yok edip yola koyuldu; ülkeni ıssız kılmak için yerinden çıktı.” Az önce sözünü ettiğimiz senin toprağına, seninkine yayılmak istiyor. Her birimizde otlamak ister. “Ülkeni ıssız kılmak için” gelir; aslan tohumları çiğnesin, toprağını çöle çevirsin diye. “Şehirlerin yıkılacak, içlerinde oturan kalmayacak. Bunun için çula sarının.” Aslan çıktığına ve seni tehdit edip toprağını yok etmek istediğine göre, çula sarın, ağla ve yas tut, dualarınla Tanrı'ya yalvar ki bu aslanı senden uzaklaştırsın, onun ağzına düşmeyesin. “Çünkü çoban aslanın ağzından iki bacak ya da bir kulak parçası kurtardığında olduğu gibi.” Bu aslan seni kulaklarından yakalamak ister; oburluğun yoluyla sana yalan sözler sunup seni hakikatten uzaklaştırmak ister. Ayaklarını hakikatten kapıp yemek ister. Ama sen çula sarın, dövün, ağla ve feryat et; karşında duran düşmanı görerek ki “Rabbin kızgın öfkesi” senden dönsün. Öfke dönünce, surlu şehre girmiş olduğun için aslan artık sana sokulmaz; kaygısız olarak seni kurtaran Tanrı'yı Mesih İsa'da yüceltebilirsin. Görkem ve kudret çağlar boyunca ona olsun. Âmin.
»Ἀνέβη« οὖν λέων ἐκ τῆς μάνδρας αὐτοῦ«. ποῦ; πότε; κάτω ἐστὶν πεσών, εἰς τὰ κατώτατα τῆς γῆς κατελήλυθεν. »ἀνέβη λέων ἐκ τῆς μάνδρας αὐτοῦ«. ἄνθρωπος εἶ, ἀνωτέρω εἶ τοῦ διαβόλου· κρείττων γὰρ εἶ αὐτοῦ, ὁποῖος ἐὰν ᾖς· ἐκεῖνος διὰ τὴν κακίαν κάτω ἐστίν. »ἀνέβη« οὖν »λέων ἐκ τῆς μάνδρας αὐτοῦ, ἐξολοθρεύων ἔθνη ἐξῆρεν«· ἀναβὰς »ἐκ τῆς μάνδρας αὐτοῦ«, τόπου τοῦ οἰκείου τῇ κολάσει ἑαυτοῦ, »ἐξολοθρεύων ἔθνη ἐξῆρεν· ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ τόπου αὐτοῦ ⟨τοῦ⟩ θεῖναι τὴν γῆν σου εἰς ἐρήμωσιν( βούλεται σου εἰς τὴν γῆν, περὶ ἡς πρὸ βραχέως ἐλέγομεν. ἕκαστον ἡμῶν βούλεται νεμηθῆναι. ἔρχεται οὐν »τοῦ θεῖναι τὴν γῆν σου ⟨εἰς⟩ ἵνα καταπατήσῃ τὰ σπέρματα ὁ λέων , ἵνα ποιήσῃ ἔρημόν σου τὴν γῆν. »καὶ πόλεις σου καθαιρεθήσονται παρὰ τὸ μὴ κατοικεῖσθαι αὐτάς. ἐπὶ τούτοις περιζώσασθε σάκκους«. ἐπεὶ οὖν ἀνέβη λέων καὶ ἀπειλεῖ σοι λέων καὶ βούλεταί σου ἀφανίσαι τὴν γῆν, περίζωσαι σάκκον, κλαῖε καὶ πένθει, διὰ τῶν εὐχῶν παρακάλει τὸν θεόν, ἵνα τοῦτον τὸν λέοντα ἐξολοθρεύσῃ ἀπὸ σοῦ καὶ μὴ ἐμπέσῃς αὐτοῦ εἰς τὸ στόμα. »ὃν πρόπον« γὰρ »ὅταν ἐκσπάσῃ ὁ ποιμὴν ἐκ στόματος λέοντος δύο σκέλη ἢ λοβὸν ὠτίου«· οὗτος ὁ λέων ζητεῖ τῶν ὤτων σε λαβεῖν, ἴνα διὰ τῆς λιχνείας σου λόγους ψευδεῖς σοι παραβαλὼν ἐκστήσῃ σε ἀπὸ τῆς ἀληθείας, βούλεταί σου ἀπὸ τῆς ἀληθείας ἁρπάσαι τοὺς πόδας καὶ καταφαγεῖν. ἀλλὰ σὺ περίζωσαι σάκκους καὶ κόπτου καὶ κλαῖε καὶ ἀλάλαζε βλέπων τὸν πολέμιον τὸν ἐνεστηκότα, ἵνα ἀποστραφῇ »θυμὸς ὀργῆς κυρίου« ἀπὸ σοῦ, καὶ ἀποστραφέντος τοῦ θυμοῦ δυνηθῇς ἐν ἀμεριμνίᾳ γενόμενος, μηκέτι τοῦ λέοντος ὑπεισερχομένου σοι, τῷ σε εἰσεληλυθέναι εἰς τὴν τειχήρη πόλιν, δοξάζειν τὸν ῥυόμενόν σε θεὸν ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾧ ἐστιν ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.