Origenes · Yeremya Üzerine Vaazlar 1–11
10. Vaaz
10.1“Ya Rab, bana bildir, ben de bileyim” sözünden “kırın bütün hayvanlarını toplayın, yemeye gelsinler” sözüne kadar
Kanunda ve peygamberlerde, İncillerde ve elçilerde Tanrı'nın sözleri varsa, Tanrı'nın sözlerinden öğrenen kişi öğretmen olarak Tanrı'yı kabul etmelidir. Çünkü Mezmurlar'da da yazıldığı gibi “insana bilgi öğreten” Tanrı'dır. Kurtarıcı da kimsenin yeryüzünde öğretmen edinmemesi gerektiğine tanıklık ederek şöyle der: “Yeryüzünde kimseye öğretmen demeyin; çünkü bir tek öğretmeniniz vardır, o da göklerdeki Baba'dır.” Göklerdeki Baba ister doğrudan, ister Mesih aracılığıyla, ister Kutsal Ruh'ta, ister diyelim Pavlus ya da Petrus ya da başka bir aziz aracılığıyla öğretsin; yeter ki Tanrı'nın ruhu ve Tanrı'nın logos'u gelip öğretsin. Bunları neden söyledim? Çünkü peygamber “Ya Rab, bana bildir, ben de bileyim” diyor. Sen bana bildirmezsen bilmem; ama sen bildirdiğin için bilirsem, “o zaman” onların “uğraşlarını göreceğim” ve her birinin ne yaptığını, nasıl bir prohairesis'e sahip olduğunu anlayacağım.
Peygamber bunları söylüyor. Şimdi Kurtarıcı'nın peygamberin ağzından ne dediğine bakalım: “Ben, kurban edilmeye götürülen masum bir kuzu gibi, bilmedim. Bana karşı düzen kurdular, şöyle dediler: Gelin, ekmeğine ağaç atalım, onu yaşayanların diyarından söküp atalım, adı bir daha anılmasın.” Peygamber İşaya'nın dediği gibi de Mesih “kesime götürülen koyun gibi, kırkanının önünde sessiz duran kuzu gibi ağzını açmaz.” İşaya orada O'nun hakkında konuşur; burada ise Mesih kendisi hakkında “Ben, kesilmek üzere götürülen masum bir kuzu gibi, bilmedim” diyor. Neyi bilmediğini söylemedi; “Kötülükleri bilmedim” demedi, “İyilikleri bilmedim” demedi, “Günahı bilmedim” de demedi, yalnızca “bilmedim” dedi. Neyi bilmediğini araştırmayı sana bıraktı. Neyi bilmediğini şu sözden öğren: “Günahı bilmeyeni bizim için günah yaptı.” Çünkü günahı bilmek günah işlemektir; tıpkı adaleti bilmenin adalete uygun davranmak olması gibi. O hâlde adaletten söz edip adalete uygun davranmayan kişi adaleti bilmemiştir.
Εἰ θεοῦ λόγιά ἐστιν ἐν νόμῳ καὶ προφήταις, εὐαγγελίοις τε καὶ ἀποστόλοις, δεήσει τὸν μαθητευόμενον θεοῦ λογίοις διδάσκαλον ἐπιγράφεσθαι θεόν· »ὁ« γὰρ »διδάσκων ἄνθρωπον γνῶσιν« ὁ θεός ἐστιν, ὡς καὶ ἐν Ψαλμοῖς γέγραπται. καὶ ὁ σωτὴρ δὲ μαρτυρεῖ μὴ δεῖν ἐπιγράφεσθαί τινα διδάσκαλον ἐπὶ τῆς γῆς λέγων· »καὶ ὑμεῖς μὴ καλέσητε διδάσκαλον ἐπὶ τῆς γῆς· εἷς γάρ ἐστιν ὑμῶν ὁ διδάσκαλος, ὁ πατὴρ ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς«. <»ὁ πατὴρ« δὲ »ὁ ἐν διδάσκει ἤτοι καθ᾿ αὑτὸν ἢ διὰ τοῦ Χριστοῦ ἢ ἐν ἁγίῳ πνεύματι ἢ διὰ Παύλου, φέρ’ εἰπεῖν, ἢ διὰ Πέτρου ἢ διά τινος τῶν ἄλλων ἁγίων, μόνον θεοῦ πνεῦμα καὶ θεοῦ λόγος ἐπιδημείτω καὶ διδασκέτω. ταῦτά μοι πρὸς τί εἴρηται; ἐπειδήπερ φησὶν ὁ προφήτης· »γνώρισόν μοι, κύριε, καὶ γνώσομαι«· οὐ γὰρ γνώσομαι, ἐὰν μὴ σύ μοι γνωρίσῃς ἐὰν δὲ γνωρίζοντός σου ἐμοὶ γνῶ, »τότε« ὄψομαι τὰ ἐπιτηδεύματα αὐτῶν« καὶ νοήσω, ὃ ἕκαστος πράττει καὶ ποίας ἐστὶν προαιρέσεως. Ταύτα ὁ προφήτης. εἶτα ὁ σωτὴρ ἐν τῷ προφήτῃ ἴδωμεν τίνα λέγει· »ἐγὼ ὡς ἀρνίον ἄκακον ἀγόμενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων. ἐπ ἐμὲ ἐλογίσαντο λογισμόν, λέγοντες· δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ, καὶ ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἐτι«. ὡς φησὶν καὶ ὁ προφήτης Ἡσαΐας, Χριστὸς »ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ«. ἐκεῖ μὲν οὖν περὶ αὐτοῦ Ἡσαΐας λέγει, ἐνταῦθα δὲ ὁ Χριστὸς περὶ αὑτοῦ »ἐγὼ« φησὶν ὡς ἀρνίου ἄκακον ἐπὶ σφαγὴν ἀγόμενον τοῦ θύεσθαι οὐκ ἔγνων«. οὐκ εἶπεν τί οὐκ ἔγων. οὐ γὰρ εἴρηκεν· οὐκ ἔγνων κακά, οὐκ εἴρηκεν· οὐκ ἔγνων ἀγαθά, οὔτε εἴρηκεν· οὐκ ἔγνων ἁμαρτίαν, ἀλλ᾿ ἁπλῶς »οὐκ ἔγνων«. σοὶ οὐν καταλέλοιπεν ἐξετάξειν τίοὐκ ἔγνω. καὶ μάνθανε τί οὐκ ἔγνω ἀπὸ τοῦ »τὸν μὴ γνόντα ἁμαρτίαν ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν«· γνῶναι γὰρ ἁμαρτίαν ἁμαρτῆσαί ἐστιν, ὡς γνῶναι δικαιοσύνην δικαιοπραγῆσαί ἐστιν. ὁ οὖν ἀπαγγέλλων τὰ περὶ δικαιοσύνης καὶ μὴ δικαιοπραγῶν οὐκ ἔγνω δικαιοσύνην.
10.2“Bana karşı düzen kurdular, şöyle dediler: Gelin, ekmeğine ağaç atalım.” Yahudilerin onu çarmıha gerdikleri açıktır ve biz bunu cesaretle ilan ederiz. Ama bu olayın “Bana karşı düzen kurdular, şöyle dediler: Gelin, ekmeğine ağaç atalım” sözüne nasıl uyduğunu anlamak zordur. İsa'nın ekmeği, bizi besleyen logos'tur. O halka öğretirken, onu çarmıha gererek öğretisine tökezleme taşı katmak istedikleri için “Ekmeğine ağaç atalım” dediler. Çünkü İsa'nın öğretisinin logos'una öğretmenin çarmıha gerilmesi eklendiğinde, ekmeğine ağaç atılmış olur. Onlar pusu kurma niyetiyle “Gelin, ekmeğine ağaç atalım” desinler bakalım. Ben daha şaşırtıcı bir şey söyleyeyim: Ekmeğine atılan ağaç, ekmeği daha iyi yaptı. Örneğimi Musa'nın kanunundan alıyorum: Acı suya atılan ağaç onu [tatlı] yaptı. Aynı şekilde İsa Mesih'in çilesinin ağacı logos'a gelince ekmeğini daha tatlı yaptı. Nitekim ağaç ekmeğine gelmeden önce, yalnızca ekmek varken ve öğretisinde ağaç yokken, “sesi bütün yeryüzüne” yayılmamıştı. Ama ekmek kendisine atılan ağaç sayesinde güç kazandığı için öğretisinin logos'u bütün meskûn dünyaya yayıldı. O ağaç, yani acı suyu tatlı yapan ağaç, o zaman da İsa'nın çilesinin simgesiydi. Çünkü ben derim ki kanun, anlaşılmadığında acı sudur; ama İsa'nın ağacı gelir ve Kurtarıcım'ın öğretisi aramıza girerse, Musa'nın kanunu okunup anlaşıldığında tatlanır ve bal gibi olur.
Şu hâlde dediler ki: “Gelin, ekmeğine ağaç atalım.”
»Ἐπ᾿ ἐμὲ ἐλογίσαντο λογισμόν, λέγοντες· δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ«. ὅτι μὲν ἐσταύρωσαν αὐτὸν Ι Ἰουδαῖοι, δῆλον τοῦτό ἐστιν καὶ παρρησίᾳ τοῦτο κηρύσσομεν. πῶς δὲ τοῦτο ἐφαρμόσεις τῷ »ἐλογίσαντο ἐπ᾿ ἐμὲ λογισμόν, λέγοντες· δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ«, ἔργον ἐστὶ νοῆσαι. ὁ τοῦ Ἰησοῦ ἄρτος ὁ λόγος ἐστὶν ἐν ᾧ τρεφόμεθα. ἐπεὶ τοίνυν διδάσκοντος αὐτοῦ ἐν τώ λαῷ ἠθέλησαν τὸ σκάνδαλον έν] τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ προσθεῖναι διὰ τοῦ σταυρῶσαι αὐτόν, εἶπον· »βάλωμεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ«. ὅταν γὰρ τῷ λόγῳ τῆς Ἰησοῦ διδασκαλίας προσάπτηται τὸ ἐσταυρῶσθαι τὸν διδάσκαλον, εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ ξύλον ἐμβέβληται. ἐκεῖνοι μὲν οὖν ἐξ ἐπιβουλῆς βουλευσάμενοι λεγέτωσαν· »δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ«. ἐγὼ δὲ παραδοξότερον ἐρῶ· τὸ ξύλον ἐμβληθὲν εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ κρείττονα τὸν ἄρτον πεποίηκεν. παράδειγμα λαμβάνω ἀπὸ τοῦ Μωσέως νόμου· τὸ ξύλον βληθὲν εἰς τὸ πικρὸν ὕδωρ ἐποίησεν αὐτὸ . οὕτως τὸ ξύλον τοῦ πάθους Ἰησοῦ Χριστοῦ ἐλθὸν εἰς τὸν λόγον πεποίηκεν τὸν ἄρτον αὐτοῦ γλυκύτερον. πρὶν ἔλθῃ γοῦν εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ τὸ ξύλον, ὅτε ἄρτος μόνον ἦν καὶ ξύλον οὐκ ἦν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ αὐτοῦ, »εἰς πᾶσαν τὴν γῆν« οὐκ »ἐξῆλθεν ὁ φθόγγος αὐτοῦ«. ἀλλ᾿ ἐπεὶ προσ- έλαβεν δύναμιν ὁ ἄρτος διὰ τοῦ ξύλου τοῦ βληθέντος εἰς αὐτόν, διὰ τοῦτο ὁ λόγος τῆς διδασκαλίας αὐτοῦ νενέμηται ὅλην τὴν οἰκουμένην. καὶ τότε τὸ ξύλον [ὃ] σύμβολον ἦν τοῦ πάθους Ἰησοῦ, δι᾿ οὗ τὸ πικρὸν ὕδωρ γλυκὺ γίνεται· ἐγὼ γὰρ λέγω ὅτι ὁ νόμος μὴ νοούμενος πικρὸν ὕδωρ ἐστίν, ἐὰν δὲ ἔλθῃ τὸ ξύλον Ἰησοῦ καὶ ἡ διδασκαλία τοῦ σωτῆρός μου ἐπιδημήσῃ, γλυκάζεται καὶ ἥδιστος γίνεται ὁ Μωσέως νόμος ἀναγινωσκόμενος καὶ γινωσκόμενος. Εἶπον οὖν· »δεῦτε καὶ ἐμβάλωμεν ξύλον εἰς τὸν ἄρτον αὐτοῦ«.
10.3Şunu da derler: “Onu yaşayanların diyarından söküp atalım, adı bir daha anılmasın.” Adını yok edeceklerini sanarak öldürdüler onu. Ama İsa nasıl ve niçin öldüğünü biliyordu. Bu yüzden der ki: “Buğday tanesi toprağa düşüp ölmezse tek başına kalır; ölürse çok ürün verir.” Böylece İsa'nın ölümü, ekileni kat kat çoğaltan ve bol bol döken bir buğday başağı olur. Varsayalım ki çarmıha gerilmemiş ve ölmemiş olsaydı, buğday tanesi tek başına kalırdı ve ondan pek çok kişi doğmazdı. Şu sözüne dikkat et, bunu söylemek istemiyor muydu: “Buğday tanesi toprağa düşüp ölmezse tek başına kalır; ölürse çok ürün verir.” İsa'nın ölümü bütün bu insanları ürün olarak verdi. Ölüm bu kadar çok insanı ürün olarak verdiyse, diriliş kimbilir kaç kişiyi verecektir?
λέγουσιν δὲ καὶ τὸ »ἐκτρίψωμεν αὐτὸν ἀπὸ γῆς ζώντων, καὶ τὸ ὄνομα αὐτοῦ οὐ μὴ μνησθῇ ἐτι«. οὕτως αὐτὸν ἀπέκτειναν, ὡς ἐξαφανίζοντες αὐτοῦ τὸ ὄνομα. ἀλλὰ ὁ Ἰησοῦς οἶδεν πῶς ἀποθνῄσκει καὶ διὰ τί. διό φησιν· »ἐὰν μὴ ὁ κόκκος τοῦ σίτου πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει«· ὥστε ὁ θάνατος τοῦ Ἰησοῦ στάχυς σίτου γίνεται ποιῶν πολλαπλασίονα καὶ πολύχουν τὸ ἐσπαρμένον. ὡς εἰ καθ᾿ ὑπόθεσιν μὴ ἐσταύρωτο μηδὲ τεθνήκει, ἔμεινεν ἂν μόνος ὁ κόκκος τοῦ σίτου, καὶ πολλοὶ οὐκ ἐγένοντο ἐξ αὐτοῦ. πρόσχες οὐν αὐτοῦ τῇ λέξει, εἰ μὴ τοῦτο βεβούληται λέγειν· »ὁ κόκκος τοῦ σίτου ἐὰν μὴ πεσὼν εἰς τὴν γῆν ἀποθάνῃ, αὐτὸς μόνος μένει· ἐὰν δὲ ἀποθάνῃ, πολὺν καρπὸν φέρει«. ὁ θάνατος τοῦ Ἰησοῦ τούτους πάντας ἐκαρποφόρησεν, εἰ δὲ ὁ θάνατος το⟨σο⟩ύτους ἐκαρποφόρησε, πόσους καρποφορήσει ἡ ἀνάστασις;
10.4“Orduların Rabbi, adil yargılayan, böbrekleri ve yürekleri sınayan, senden onlara gelecek öcü göreyim.” Peygamberce dua ediyor, Tanrı'dan onlara gelecek öcü görmeyi diliyor. Çünkü “Yeruşalim ordularla kuşatıldı ve yıkılışı yaklaştı”, ona şöyle denildi: “İşte eviniz size bırakılıyor.” “Senden onlara gelecek öcü göreyim, çünkü davamı sana açtım. Bu yüzden Rab, canımı arayan ve ‘Rab'bin adıyla peygamberlik etme, yoksa elimizde ölürsün’ diyen Anatot adamları için böyle diyor: İşte onları cezalandıracağım; delikanlıları kılıçla ölecek, oğulları ve kızları açlıktan can verecek. Onlardan kimse artakalmayacak, cezalandırılma yılında Anatot'ta oturanların üzerine [kötülük getireceğim].” Anatot adı burada görünüşte alınmıştır; asıl bütün Yahudi sırrı onunla mecazen ifade edilmiştir. Çünkü Anatot “işitilme” diye yorumlanır. ⟨Tanrı'nın işitmesi⟩, Tanrı'nın krallığı gibi o halkta idi; krallık için “Tanrı'nın krallığı sizden alınacak ve ürününü veren bir millete verilecek” sözü gerçekleştiği gibi, “Anatot adamlarının”, yani işitilmede bulunanların “canını aramaları” da böyle olmuştur. Ama arananın canı Yeremya'nın değildir. Çünkü tarih de Anatot adamlarının Yeremya'nın canını aradığını söylemez. Krallar kitapları elimizde, Kutsal Yazı orada Yeremya'dan söz eder, onlarda böyle bir şey söylenmez, ⟨Tarihler⟩ kitaplarında da yoktur. Peygamberin kitabının kendisi de elimizde, Anatot adamları hiçbir şey söylememiştir. Bu sözler Mesih hakkında söylenmiştir.
“Canımı arayan, ‘Rab'bin adıyla peygamberlik etme’ diyenler.” Yahudiler İsa'nın öğretmesini engellediler. “Yoksa elimizde ölürsün. İşte onları cezalandıracağım; delikanlıları kılıçla ölecek, oğulları ve kızları açlıktan can verecek.” Onlar o zaman kılıçla ölmediler; ama O'nun gelişinden sonra şimdi onların üzerine açlık geldi: “Ekmek açlığı, su susuzluğu değil, Rab'bin sözüne açlık.” Çünkü artık aralarında “Her şeye hükmeden Rab böyle diyor” denmiyor. Açlık budur: peygamberliğin artık bulunmaması; peygamberlik de ne demek, öğretimin bile bulunmaması. Aralarında binlerce kişi bilge diye anılsa da, onlarda artık Rab'bin sözü yoktur, çünkü şu söz gerçekleşmiştir: “Rab Yahudiye'den ve Yeruşalim'den güçlü erkeği de güçlü kadını da, deviyi, kudretliyi, savaşçıyı, yargıcı, peygamberi, kâhini, ihtiyarı, ellibaşını, şaşılacak danışmanı, bilge mimarı, anlayışlı dinleyiciyi alacak.” Aralarında artık “Bilge bir mimar gibi temel attım” diyebilecek kimse yoktur. Mimarlar geçip kiliseye geldiler, temel olarak İsa Mesih'i koydular. Onların ardından gelenler de bu temelin üzerine inşa ediyor.
»Κύριε τῶν δυνάμεων κρίνων δίκαια, δοκιμάζων νεφροὺς καὶ καρδίας, ἔδοιμι τὴν παρὰ σοῦ ἐκδίκησιν ἐξ αὐτῶν«. προφητικῶς ταῦτα εὔχεται, ἰδεῖν τὴν παρὰ τοῦ θεοῦ ἐκδίκησιν ἐξ αὐτῶν· >κεκύκλωται γὰρ ὑπὸ στρατοπέδων ἡ Ἱερουσαλήμ, καὶ ἤλλισεν ἡ ἐρήμωσις αὐτῆς< καὶ εἴρηται αὐτῇ· »ἰδοὺ αὐφίεται ὑμῖν ὁ οἶκος ὑμῶν«. »ἴδοιμι« οὖν »τὴν παρὰ σοῦ ἐκδίκησιν ἐν αὐτοῖς, ὅτι πρὸς σὲ ἀπεκάλυψα τὸ δικαίωμά μου. διὰ τοῦτο τάδε λέγει κύριος ἐπὶ τοὺς ἄνδρας Ἀναθὼθ τοὺς ζητοῦντας τὴν ψυχήν μου, τοὺς λέγοντας· οὐ μὴ προ- φητεύσῃς ἐν ὀνόματι κυρίου, εἰ δὲ μή, ἀποθανῇ ἐν ταῖς χερσὶν ἡμῶν. ἰδοὺ ἐγὼ ἐπισκέψομαι ἐπ᾿ αὐτούς· οἱ νεανίσκοι αὐτῶν ἐν ῥομφαίᾳ ἀποθανοῦνται, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτῶν καὶ αἱ θυγατέρες αὐτῶν τελευτήσουσιν ⟨ἐν⟩ λιμῷ. καὶ ἐγκατάλειμμα οὐκ ἔσται αὐτῶν, ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας Ἀναθὼθ ἐν ἐνιαυτῷ ἐπισκέψεως αὐτῶν«. προσχήματος ἕνεκεν τὸ ὄνομα τῆς Ἀναθὼθ ἐνθάδε λαμβάνεται. ὅλον δὲ τὸ Ἰουδαΐκὸν μυστήριον τροπικῶς ἐν αὐτῇ εἴρηται· ἑρμηνεύεται γὰρ Ἀναθὼθ Ἐπακουσμός. ⟨ἐπεὶ οὖν ἐπακουσμὸς⟩ τοῦ θεοῦ ἐν ἐκείνῳ ἦν τῷ λαῷ, ὡς καὶ ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ, καὶ γέγονεν ἐπὶ τῆς βασιλείας τὸ »ἀρθήσεται ἀφ’ ὑμῶν ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ καὶ δοθήσεται ἔθνει ποιοῦντι τοὺς καρποὺς αὐτῆς«, κατὰ τοῦτο γέγονεν καὶ τὸ »τοὺς ἄνδρας Ἀναθώθ«, τοὺς ὄντας ἐν τῷ Ἐπακουσμῷ, ζητεῖν τὴν ψυχὴν« οὐχ Ἱερεμίου (οὐδὲ γὰρ ἡ ἱστορία λέγει ὅτι ἄνδρες Ἀναθὼθ ἐζήτησαν τὴν ψυχὴν Ἰερεμίου. ἔχομεν τὰς Βασιλείας, μέμνηται ἡ γραφὴ ἐκεῖ τοῦ Ἱερεμίου, οὐδὲν τοιοῦτον ἐν αὐταῖς εἴρηται ⟨οὐδ᾿ ⟩ ἐν ταῖς Παραλειπομέναις· ἔχομεν γὰρ αὐτὴν τὴν βίβλον τοῦ προφήτου, οὐδὲν εἰρήκασιν οἱ ἄνδρες Ἀναθώθ), ἀλλὰ ταῦτα λέγεται περὶ Χριστοῦ. »Τοὺς ζητοῦντας τὴν ψυχήν μου, τοὺς λέγοντας· οὐ μὴ προφητεύσῃς ἐπὶ τῷ ὀνόματι κυρίου«. ἐκώλυσαν Ἰουδαῖοι διδάσκειν Ἰησοῦν. »εἰ δὲ μὴ, ἀποθανῇ ἐν ταῖς χερσὶν ἡμῶν. ἰδοὺ ἐγὼ ἐπισκέψομαι ἐπ αὐτούς· οἱ νεανίσκοι αὐτῶν ἐν ῥομφαίᾳ ἀποθανοῦνται, καὶ οἱ υἱοὶ αὐτῶν καὶ αἱ θυγατέρες αὐτῶν τελευτήσουσιν ἐν λιμῷ«. οὐ τότε τετελευτήκασιν ἐν ῥομφαίᾳ, ἀλλὰ μετὰ τὴν παρουσίαν νῦν λιμὸς ἠλθεν ἐπ’ αὐτούς, >οὐ λιμὸς ἄρτου οὐδὲ δίψα ὕδατος, ἀλλὰ λιμὸς τοῦ λόγον κυρίου< οὐκέτι γὰρ »τάδε λέγει κύριος παντοκρότωρ« λέγεται παρ᾿ αὐτοῖς. αὕτη ἡ λιμός, ἵνα ἡ προφητεία μηκέτι ᾐ, καὶ τί λέγω προφητεία; οὐδὲ διδασκαλια. κἂν μυριάκις χρηματίζωσιν παρ' αὐτοῖς σοφοί, οὐκ ἔστιν λόγος κυρίου ἔτι ἐν αὐτοῖς, ἐπεὶ πεπλήρωτο τὸ »ἀφελεῖ κύριος ἀπὸ τῆς Ἱουδαίας καὶ ἀπὸ τῆς Ἰερουσαλὴμ ἰσχύοντα καὶ ἰσχύουσαν, γίγαντα καὶ ἰσχύοντα καὶ ἄνθρωπον πολεμιστὴν καὶ δικαστὴν καὶ προφήτην καὶ στοχαστὴν καὶ πρεσβύτερον καὶ πεντηκόνταρχον καὶ θαυμαστὸν σύμβουλον καὶ σοφὸν ἀρχιτέκτονα καὶ συνετὸν ἀκροατήν«. οὐκέτι ἔστιν παρ' αὐτοῖς δυνάμενος εἰπεῖν· »ὡς σοφὸς ἀρχιτέκτων θεμέλιον τέθεικα( μετέβησαν οἱ ἀρχιτέκτονες, ἦλθον ἐπὶ τὴν ἐκκλησίαν, ἔθηκαν τὸν θεμέλιον Ἰησοῦν Χριστόν. τούτῳ ἐποικοδομοῦσιν καὶ οἱ μετ' ἐκείνους.
10.5Demek ki o halk “açlık” içinde bırakılmıştır. Çünkü “cezalandırılma yılında Anatot'ta oturanların üzerine kötülükler getireceğim” diyor.
“Ya Rab, sen adilsin ki sana karşı kendimi savunacağım. Yine de sana davamı söyleyeceğim. Niçin kötülerin yolu rast gidiyor? Hainlik edenler refaha erdi.” Hâlâ kanunu ve peygamberleri vermiş olan Tanrı'nın iyi olup olmadığını araştırıyoruz; çünkü “kötülerin yolu rast gidiyor” ve kötüleri cezalandırmıyor. “Hainlik edenlerin hepsi refaha erdi.” Yaratıcı'ya karşı konuşup O'na sövenlerin kendileri “refaha erdi, dikildiler ve kök saldılar, çocuk yaptılar ve ürün verdiler.” Çocuk yapan Markion'un ürünü ne kadar çok, Basileides'in ne kadar çok, Valentinos'un ne kadar çok! Kötüler hakkında “Çocuk yaptılar ve ürün verdiler” diye peygamberlikle söylenen işte budur. “Sen ağızlarına yakın, böbreklerine uzaksın.” İsa'nın adını anarlar, ama İsa onlarda değildir; çünkü onu gerektiği gibi ikrar etmezler. “Sen de ya Rab beni tanıyorsun, beni gördün, yüreğimi önünde sınadın. Onları kesim günleri için arındır.” Bunu açıklamak için ne yapmalı? Cezalara, cezalandırılanların arınması diyor: “Onları kesim günleri için arındır” diyor. Onları kesilme yoluyla arındır; çünkü “Rab sevdiğini terbiye eder, oğul olarak kabul ettiği herkesi kırbaçlar.”
»ἐν κιμῷ« οὑν ὁ λαὸς ἐκεῖνος ἐγκαταλελειμμένοι εἰσίν· »ἐπάξζ« γὰρ ἐπ’ αὐτοὺς »κακὰ ἐπὶ τοὺς κατοικοῦντας Ἀναθὼθ ἐν ἐνιαυτῶ ἐπισκέψεως αὐτῶν«. »Δίκαιος εἶ, κύριε, ὅτι ἀπολογήσομαι πρός σε. πλὴν κρίματά μου λαλήσω πρός σε. ⟨τί⟩ ὅτι ὁδὸς ἀσεβῶν εὐοδοῦται; εὐθήνησαν οἱ ἀθετοῦντες ἀθετήματα«; ἔτι ζητοῦμεν, εἰ ἀγαθὸς ὁ θεός ἐστιν ὁ τὸν νόμον καὶ τοὺς προφήτας δεδωκώς, ὁρῶντες ὅτι »ὁδὸς ἀσεβῶν εὐοδοῦται« καὶ οὐ κολάζει τοὺς ἀσεβεῖς. »εὐθήνησαν πάντες οἱ ἀθετοῦντες ἀθετήματα«. αὐτοὶ οἱ κατὰ τοῦ δημιουργοῦ λέγοντες, δυσφημοῦντες αὐτὸν »εὐθήνησαν, ἐφυτεύθησαν καὶ ἐρριζώθησαν, ἐτεκνοποίησαν 〈καὶ ἐποίησαν〉 καρπόν«. πόσος καρπὸς Μαγκίωνος τεκνοποιήσαντος, πόσος Βασιλείδου, πόσος Οὐαλεντίνου; τοῦτο γάρ ἐστι τὸ περὶ τῶν ἀσεβῶν προφητευόμενον καὶ λεγόμενον ἐν τῷ »ἐτεκνοποίησαν καὶ ἐποίησαν καρπόν«. »ἐγγὺς εἶ σὺ τοῦ στόματος αὐτῶν, πόρρω δὲ ἀπὸ τῶν νεφρῶν αὐτῶν« ὀνομάζουσι τὸ Ἰησοῦ ὄνομα, οὐκ ἔχουσι δὲ τὸν Ἰησοῦν· οὐ γàρ ὁμολογοῦσιν αὐτὸν ὡς χρή. »καὶ σύ, κύριε, γινώσκεις με, εἶδές με, ἐδοκίμασας τὴν καρδίαν μου ἐναντίον σου· ἅγνισον αὐτοὺς εἰς ἡμέραν σφαγῆς αὐτῶν«. τί ποιήσω, ἵνα ταῦτα σαφηνίσω; τὰς κολάσεις ἁγνισμὸν λέγει τῶν κολαζομένων· »ἅγνισον« γὰρ αὐτοὺς εἰς ἡμέραν« φησὶν »σφαγῆς αὐτῶν«. διὰ τοῦ σφαγῆναι αὐτοὺς ἄγνισον αὐτούς· »ὃν γàρ ἀγαπᾷ κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται«.
10.6“Yeryüzü ne zamana dek yas tutacak ve kırın otu orada oturanların kötülüğünden kuruyacak?” Peygamber burada da yeryüzünü sanki canlıymış gibi ele alıp, üzerinde yürüyenlerin kötülüğü yüzünden yas tuttuğunu söylüyor. Yeryüzü her birimiz için ya yas tutar ya sevinir: Ya “orada oturanların kötülüğünden” yas tutar ya da orada oturanların aretē'sinden sevinir. Demek ki bu unsurun kendisi her birimizle ilgili olarak ya sevinir ya yas tutar, belki diğer unsurlar da. Aynı şeyi suya ve suyun başına konmuş meleğe dair de söyleyeceğim; yeryüzünün nasıl yas tuttuğunu ya da tutmadığını da böylece açıklayayım. Çünkü yeryüzü denen bu cisim “orada oturanlar yüzünden” yas tutmaz. Evrenin düzeninde birinin yeryüzünün başına, başka birinin suların başına, başka birinin havanın başına, dördüncüsünün de ateşin başına konduğunu düşün. Böylece sözle benimle birlikte canlılardaki, gökteki yıldızlardaki bütün düzene yüksel. Güneşin başına bir melek konmuştur, ayın başına başka biri, yıldızların başına ⟨başkası⟩. İşte biz yeryüzünden olduğumuz sürece birlikte olduğumuz bu melekler, ⟨adil davrandığımızda⟩ sevinir, günah işlediğimizde ise bize yas tutarlar. “Yeryüzü orada oturanlardan ötürü yas tutar” diyor. Meleğe yeryüzünün adını vererek eşadlı olarak yeryüzü demiştir. Nitekim “el yapısı olan da onu yapan da lanetlidir” denir; bunun anlamı cansız heykelin lanetli olması değildir, cansız heykele yerleşen ve o adla anılan varlığa “el yapısı” denmiştir. Aynı şekilde diyebilirim ki yeryüzünün başına konmuş meleğe de yeryüzü denir, suyun başına konmuş meleğe de su denir. Nitekim şöyle söylenmiştir: “Sular seni gördü ey Tanrı, sular seni gördü ve korktu, derinlikler çalkandı, suların sesi çoğaldı, bulutlar ses verdi, okların da uçuşuyor.”
»Ἕως πότε πενθήσει ἡ γῆ καὶ ὁ χόρτος τοῦ ἀγροῦ ξηρανθήσεται ἀπὸ κακίας τῶν κατοικούντων ἐν αὐτῇ«; ὡσπερεὶ ἐμψύχου τῆς γῆς καὶ ἐνταῦθα διαλέγεται ό προφήτης λέγων τὴν γῆν πενθεῖν διὰ τὴν κακίαν τῶν ἐπιβαινόντων ἐπ' αὐτήν. καθ' ἕκαστον οὗν ἡμῶν ἡ γῆ ἤτοι πενθεῖ ἢ εὐφραίνεται· ἢ γὰρ πενθεῖ »ἀπὸ κακίας τῶν ἐνοικούντων ἐν αὐτῇ« ἢ εὐφραίνεται ἀπὸ ἀρετῆς τῶν ἐνοικούντων έν αὐτῇ«. ἐφ' ἑκάστου οὖν ἡμῶν αὐτὸ τὸ στοιχεῖον ἢ εὐφραίνεται ἢ πενθεῖ. εἰ δὲ τάχα καὶ τάχα καὶ τὰ λοιπὰ στοιχεῖα. ὁμοίως ἐρῶ καὶ ὕδωρ καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ ὕδατος τεταγμένος ἄγγελος, ἵνα διηγήσωμαι καὶ τὴν γῆν πενθοῦσαν ἢ μὴ πενθοῦσαν· οὐ γὰρ τοῦτο τὸ σῶμα, »ἡ γῆ«, πενθεῖ »ἀπὸ τῶν κατοικούντων έν αὐτῇ«, ἀλλὰ ἀλλὰ νόει μοι πρὸς τῇ διατάξει τοῦ παντὸς τεταγμένον τινὰ τινὰ ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἄλλον τεταγμένον ἐπὶ τῶν ὑδάτων καὶ ἄλλον ἐπὶ τοῦ ἀέρος καὶ τέταρτον ἐπὶ τοῦ πυρός. οὕτως ἀνάβα μοι τῷ λόγῳ ἐπὶ τὴν διάταξιν πᾶσαν τὴν έν ζώοις, τὴν έν τοῖς τὴν ἐν τοῖς οὐρανίοις ἄστροις. ἄγγελός τις τέτακται καὶ ἐπὶ τοῦ ἡλίου καὶ ἐπὶ τῆς σελήνης ἄλλος, ⟨ἄλλος⟩ ἐπὶ τῶν ἄστρων· οὑτοι δὴ οἱ ἄγγελοι, μεθ’ ὧν ἐσμεν ὅσον ἐσμὲν γῆς, ἤτοι εὐφραίνονται ⟨ἐὰν δικαιοπραγῶμεν,⟩ ἢ πενθοῦσιν ἐξ' ἡμῖν ὅταν ἁμαρτάνωμεν. πενθεῖ, φησίν, ἡ γῆ ἀπὸ τῶν κατοικούντων έν αὐτῇ. ὁμωνύμως εἶπεν τὸν ἄγγελον γῆν αὐτῇ τῇ γῇ. ὥσπερ γὰρ »τὸ χειροποίητον ἐπικατάρατον αὐτὸ καὶ ὁ ποιήσας αὐτό«, οὐχ ὅτι ἐπικατάρατον αὐτὸ τὸ ἄψυχον, ἀλλ' εἴρηται χειροποίητον τὸ προσκαθεζόμενον τῷ ἀψύχῳ ἀγάλματι καὶ χρηματίζον ἐκείνῳ τῷ ὀνόματι· οὕτως δὴ ἐρῶ καὶ γῆν λέγεσθαι τὸν τὸν γῆς τεταγμένον ἄγγελον, καὶ ὕδωρ λέγεσθαι τὸν ἐπὶ ὕδατος τεταγμένον ἄγγελον, καθ’ ὃ λέλεκται· »ἴδοσάν σε ὕδατα, ὁ θεός, ἴδοσάν σε ὕδατα καὶ ἐφοβήθησαν, ἐταράχθησαν ἄβυσσοι πλήθους ἤχους ὑδάτων, φωνὴν ἕδωκαν αἱ νεφέλαι, καὶ γὰρ τὰ βέλη σου διαπορεύονται«.
10.7“Evimi bıraktım, mirasımı terk ettim, sevgili canımı düşmanlarının eline verdim.” “Tanrı suretinde” bulunanı, göklerde olanı gör; O'nun göklerin ötesindeki evini gör. Daha yücesini görmek istersen (“Baba'da” olduğu için), O'nun evinin Tanrı olduğunu gör. “Babasını ve annesini”, “yukarıdaki Yeruşalim'i” bırakıp yeryüzündeki bu yere gelir ve şöyle der: “Evimi bıraktım, mirasımı terk ettim.” Çünkü O'nun mirası oradaydı: meleklerle birlikte bulunduğu yerler, kutsal güçlerle birlikte tuttuğu mevki. “Sevgili canımı düşmanlarının eline verdim.” Canını, canının düşmanlarının eline teslim etti: kendisini öldüren Yahudilerin eline, O'na karşı toplanan yöneticilerin eline, krallarının eline; “dünya kralları sıraya dizilip yöneticiler Rab'be ve Mesih'ine karşı bir araya toplandığında.”
»Ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου, ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς«. ἴδε μοι τὸν »ἐν μορφῇ θεοῦ« ὑπάρχοντα ὄντα έν τοῖς οὐρανοῖς, ἴδε αὐτοῦ τὸν οἶκον ὑπερουράνιον. εἰ βούλει καὶ ὑψηλότερον ἰδεῖν (ὅτι έν τῷ πατρί«), ἴδε αὐτοῦ οἶκον ὄντα τὸν θεόν. καταλείπει »τὸν πατέρα καὶ τὴν μητέρα«, τὴν »ἄνω Ἱερουσαλήμ«, καὶ ἔρχεται εἰς τὸν περίγειον τόπον τόπον καί φησιν· »ἐγκαταλέλοιπα τὸν οἶκόν μου, ἀφῆκα τὴν κληρονομίαν μου«. ἐκείνη γὰρ ἦν ἡ κληρονομία αὐτοῦ, τὰ χωρία τὰ μετὰ τῶν ἀγγέλων, ἡ τάξις ἡ μετὰ τῶν ἀγίων δυνάμεων. »ἔδωκα τὴν ἠγαπημένην ψυχήν μου εἰς χεῖρας ἐχθρῶν αὐτῆς«. παρέδωκεν αὐτοῦ τὴν ψυχὴν εἰς τὰς χεῖρας τῶν ἐχθρῶν τῆς ψυχῆς, εἰς χεῖρας Ἰουδαίων τῶν ἀποκτεινάντων αὐτόν, εἰς χεῖρας ἀρχόντων συναχθέντων κατ' αὐτοῦ, εἰς χεῖρας βασιλέων, ὅτε »παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἑπὶ τὸ αὐτὸ κατὰ τοῦ κυρίου καὶ κατὰ τοῦ Χριστοῦ αὐτοῦ«.
10.8“Mirasım bana ormandaki aslan gibi oldu.” Miras aldığı bu yeryüzündeki mirası O'na karşı canavarlaştı; bu miras, yani Yahudiler, O'na karşı azarak “ormandaki aslan gibi” oldu. Mirasının o zaman “ormandaki aslan gibi” olmasına şaşılmaz; bugün de ormanda hâlâ İsa'ya lanet etmek isteyen, O'na söven ve O'na iman edenlere tuzak kuran aslanlar vardır. Şu hâlde “Mirasım bana ormandaki aslan gibi oldu. Bana karşı sesini yükseltti, bu yüzden ondan nefret ettim. Mirasım benim için bir sırtlan mağarası mı?” Bu miras hakkında peygamberlik ediyor: Miras sırtlan mağarası mı oldu; o en yabanî, leş yiyen, mezarların çevresinde dolaşan, ölü bedenleri yiyen sırtlanın mağarası mı? “Mirasım benim için bir sırtlan mağarası mı?”
“Yoksa çevresini saran bir mağara mı? Gidin.” Madem böyle oldular, size, meleklere buyuruyorum: Gidin, canavarları toplayın, onları canavarlara teslim edin. “Gidin, kırın bütün hayvanlarını toplayın, gelip onu yesinler.” “Kırın hayvanları” geldi, o halkı parçalayıp yiyor. Karşıt güçlerin onların yüreklerini nasıl yiyip bitirdiğini görüyorsunuz. İsa onları esirgemeyip “Gidin, canavarları toplayın” dediyse, biz nasıl esirgenebiliriz? Tanrı'nın kanununu, İncil'in logos'unu yerine getirmezsek yine diyecektir: “Gidin, canavarları toplayın ve onu teslim edin.” Ama biz dualarımızda “Sana itiraf eden canı canavarlara teslim etme” demeye cesaretimiz vardır. Tövbe ederek suçlarımızı itiraf edelim, o zaman canavarlara teslim edilmeyeceğiz; bizi kucaklarında taşıyıp süt anneliği yapacak, bu çağdan gelecek çağa geçirecek kutsal meleklere teslim edileceğiz; Mesih İsa'da, kudret ve şan sonsuzlara dek O'nundur. Âmin.
»Ἐγενήθη ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ ὡς λέων ἐν δρυμῷ«. αὕτη ⟨ἡ⟩ ἐπὶ γῆς κληρονομία αὐτοῦ ἣν κεκληρονόμηκεν ἀπεθηριώθη αὐτόν αὐτόν, καὶ γέγονεν ἡ κληρονομία Ἰουδαῖοι ἐξαγριωθέντες κατ' αὐτοῦ »ὡς λέων ἐν δρυμῷ«. οὐ θαυμαστὸν εἰ τότε ἐγένετο ἡ κληρονομία αὐτοῦ »ὡς λέων έν δρυμῷ«· νῦν ἔτι ἐν δρυμῷ λέοντές εἰσιν καταθεματίζειν θέλοντες τὸν Ἰησοῦν καὶ δυσφημοῦντες αὐτὸν καὶ ἐπιβουλεύοντες τοῖς πιστεύουσιν εἰς αὐτόν. »ἐγενήθη« οὐν »ἡ κληρονομία μου ἐμοὶ ὡς λέων ἐν δρυμῷ. ἔδωκεν ἐπ᾿ ἐμὲ τὴν φωνήν αὐτῆς, διὰ τοῦτο ἐμίσησα αὐτήν. μὴ σπήλαιον ὑαίνης ἡ κληρονομία μου ⟨ἐμοί⟩«; | προφητεύει περὶ τῆς κληρονομίας ταύτης· ἡ κληρονομία μήτι σπήλαιον ὑαίνης γέγονεν, σπήλαιον ὑαίνης, τῆς ἀγριωτάτης, τῆς νεκροβόρου, τῆς περὶ τὰ μνημεῖα, τῆς ἐσθιούσης τὰ θνησιμαῖα σώματα; »μὴ σπήλαιον ὑαίνης ἡ κληρονομία μου ἐμοί«; »Ἤ σπήλαιον ἐπ᾿ αὐτὴν κύκλῳ αὐτῆς; βαδίζετε«. ἐπεὶ τοιοῦτοι γεγόνασιν, κελεύω ὑμῖν τοῖς ἀγγέλοις, ἵνα βαδίσητε καὶ συναγάγητε τὰ θηρία καὶ παραδῶτε αὐτοὺς τοῖς θηρίοις. »βαδίζετε καὶ συναγάγετε πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἐλθέτωσαν τοῦ φαγεῖν αὐτήν«. ἐλήλυθεν »τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ«, διεσθίει τὸν λαὸν ἐκεῖνον. βλέπετε αὐτῶν τὰς καρδίας διεσθιομένας ὑπὸ τῶν δυνάμεων τῶν ἀντικειμένων. εἰ ἐκείνων ὀ Ἰησοῦς οὐκ ἐφείσατο ἀλλὰ εἶπεν· »βαδίζετε, συναγάγετε τὰ θηρία«, πόσῳ πλέον ἡμῶν οὐ φείσεται; ἐὰν μὴ ποιῶμεν τὸν νόμον τοῦ θεοῦ, τὸν λόγον τοῦ εὐαγγελίου, ἐρεῖ πάλιν· βαδίσατε, συναγάγετε τὰ θηρία καὶ παράδοτε αὐτήν. ἀλλ᾿ ἡμεῖς παρρησίαν ἔχομεν, ἵνα εἴπωμεν ἐν ταῖς εὐχαῖς· »μὴ παραδῷς τοῖς θηρίοις ψυχὴν ἐξομολογουμένην σοι«. ἐξομολογησώμεθα περὶ τῶν παραπτωμάτων μετανοοῦντες, καὶ τοῖς θηρίοις οὐ παραδοθησόμεθα, ἀλλ’ ἀγγέλοις ἁγίοις τιθηνοῖς ἐσομένοις, ἐπὶ κόλπων βαστάζουσιν, μεταβιβάζουσιν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ αἰῶνος τούτου ἐπὶ τὸν μέλλοντα ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, ᾠ ἐστιν τὸ κράτος καὶ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. Ἀμήν. # Homilia 11 ### Ὁμιλία ια΄. Εἰς τὸ »δι᾿ ἐμὲ ἀφανισμῷ ἠφανίσθη Πᾶσα ἡ γῆ« καὶ εἰς τὸ »περίζωμα«.