Origenes · Yeremya Üzerine Vaazlar 1–11
9. Vaaz
9.1“Rab'den Yeremya'ya gelen söz: Bu ahdin sözlerini dinleyin” sözünden “önceki atalarının haksızlıklarına döndüler” sözüne kadar
Kutsal tarihin anlattığı gelişiyle Rabbimiz İsa Mesih'in bedence aramıza gelişi, “logos beden olup aramızda konakladığında”, küllî bir geliş oldu ve bütün dünyayı aydınlattı. Çünkü “dünyaya gelen her insanı aydınlatan gerçek ışık vardı. Dünyadaydı, dünya onun aracılığıyla var olmuştu, ama dünya onu tanımadı. Kendi evine geldi, kendi halkı onu kabul etmedi.” Yine de bilmek gerekir ki O bundan önce de, bedence olmasa bile, azizlerin her birine geliyordu ve bu görünür gelişinden sonra da yine bize gelir. Bunun kanıtını istiyorsan, “Rab'den Yeremya'ya gelen logos: ‘Dinleyin’” ve devamındaki söze dikkat et. Yeremya'ya, İşaya'ya, Hezekiel'e ya da kime olursa olsun “Rab'den gelen logos”, başlangıçta Tanrı'nın yanında olandan başka kim olabilir? Ben Rabbin, müjdecinin “Başlangıçta logos vardı, logos Tanrı'nın yanındaydı ve logos Tanrı idi” dediği bu logos'tan başka bir logos'unu bilmiyorum.
Şunu da bilmemiz gerekir: Logos'un gelişi, en çok fayda görebilecek olanların her birinedir. Logos dünyaya gelmiş de ben ona sahip değilsem bana ne faydası var? Tersine, henüz bütün dünyaya gelmemiş olsa bile, peygamberler gibi olduğumu varsay; bu durumda logos bende vardır. Diyebilirim ki Mesih, Musa'ya, Yeremya'ya, İşaya'ya, her bir adil kişiye geldi ve öğrencilerine söylediği “İşte, çağın sonuna dek her gün sizinleyim” sözü, O'nun aramıza gelişinden önce de fiilen korunuyor ve gerçekleşiyordu. Çünkü O, Musa'yla, İşaya'yla ve azizlerin her biriyle birlikteydi. Tanrı'nın logos'u onlara gelmemiş olsaydı, Tanrı'nın logos'unu nasıl söyleyebilirlerdi? Kanunun ve İncil'in Tanrı'sının aynı olduğunu, Mesih'in o zaman da şimdi de sonsuzlara dek aynı olduğunu savunan biz kilise mensuplarının bunları özellikle bilmesi gerekir. Kendi zanlarınca, Kurtarıcı'nın gelişinden önceki tanrılığı İsa Mesih'in müjdelediği tanrılıktan koparanlar çıkacaktır. Biz ise o zaman da şimdi de tek Tanrı, o zaman da şimdi de tek Mesih biliriz. Bunları “Rab'den Yeremya'ya gelen logos” sözü dolayısıyla söyledik.
Peki biz de ne işitelim? “Bu ahdin sözlerini dinleyin ve Yahuda adamlarına ve Yeruşalim'de oturanlara söyleyin.” Mesih sayesinde Yahuda adamları biziz, çünkü “Rabbimizin Yahuda'dan doğduğu” apaçıktır. Yazıya göre Yahuda adının Mesih'e işaret ettiğini gösterebilirsem, Mesih'e inanmayan Yahudiler Yahuda adamları olmayacak, Mesih'e iman eden hepimiz olacağız. “Yahuda, kardeşlerin seni övsün. Ellerin düşmanlarının sırtında.” “Seni övsün”: Yakup'un oğlu o Yahuda'yı kardeşleri övmedi. Ama bu Yahuda'yı kardeşleri övecek, çünkü bu Yahuda şöyle diyor: “Adını kardeşlerime anlatacağım, cemaatin ortasında seni ilahilerle öveceğim.” “Ellerin düşmanlarının sırtında” sözü de o Yahuda'ya söylenmemiştir. O Yahuda'nın ellerini düşmanlarının sırtına koyduğu nerede görülür? Tarih onun hakkında böyle bir şey yazmaz. Ama Rab İsa'nın gelişini, O'nun iblisi etkisiz kıldığını, “yönetimleri ve hükümranlıkları” soyup teşhir ettiğini ve çarmıhta onlara zafer kazandığını düşünürsen, “Ellerin düşmanlarının sırtında” diyen peygamberliğin bu Yahuda'da nasıl gerçekleştiğini görürsün. Durum buysa ve söz şimdi “Yahuda adamlarına” deniyorsa, Yahuda oymağı dolayısıyla bir bakıma kendisine de Yahuda denen Mesih'e iman edenlerden başka kime deniyor olabilir?
Κατὰ μὲν τὴν ἱστορουμένην παρουσίαν τοῦ κυρίου ἡμῶν Ίησοῦ Χριστοῦ γέγονεν αὐτοῦ ἡ ἐπιδημία σωματικῶς καθολική τις καὶ ἐπιλάμψασα ὅλῳ τῷ κόσμῳ, ὅτε »ὁ λόγος σάρξ ἐγένετο καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν«. »ἦν« γὰρ τὸ φῶς τὸ ἀληθινὸν ὃ φωτίξει πάντα ἄνθρωπον ἐρχόμενον εἰς τὸν κόσμον. ἐν τῷ κόσμῳ ἡν, καὶ ὁ κόσμος δἰ αὐτοῦ ἐγένετο, καὶ ὁ κόσμος αὐτὸν οὐκ ἔγνω. εἰς τὰ ἴδια ἠλθεν, καὶ οἱ ἴδιοι αὐτὸν οὐ παρέλαβον«. χρὴ μέντοιγε εἰδέναι ὅτι καὶ πρό- τερον ἐπεδήμει, εἰ καὶ μὴ σωματικῶς, ἐν ἑκάστῳ τῶν ἁγίων, καὶ μετὰ τὴν ἐπιδημίαν αὐτοῦ ταύτην τὴν βλεπομένην πάλιν ἡμῖν ἐπιδημεῖ. καὶ εἰ βούλει τούτων ἀπόδειξιν λαβεῖν, πρόσεχε τῷ ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἱερεμίαν παρὰ κυρίου λέγων· ἀκούσατε« καὶ τὰ ἑξῆς. τίς γὰρ ἐστιν »ὁ λόγος ὁ γενόμενος παρὰ κυρίου« εἴτε πρὸς Ιερεμίαν εἴτε πρὸς Ἡσαΐαν εἴτε πρὸς Ἰεξεκιὴλ εἴτε πρὸς ὁνδήποτε ⟨ἢ⟩ ὁ ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν θεόν; ἐγὼ οὐκ οἶδα ἄλλον λόγον κυρίου ἢ τοῦ- τον, περὶ οὗ εἴρηκεν ὁ εὐαγγελιστὴς τὸ »ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ λόγος, καὶ ὁ λόγος ἠν πρὸς τὸν θεόν, καὶ θεὸς ἦν ὁ λόγος. Καὶ ταῦτα δὲ ἡμᾶς εἰδέναι χρή, ὅτι οὓς μάλιστα ἔστιν ὄνασθαι, πρὸς ἔκαστον ἐπιδημία ἐστὶν τοῦ λόγου. τί γάρ μοι ὄφελος, εἰ ἐπιδεδήμηκεν ὁ λόγος τῷ κόσμῳ, ἐγὼ δὲ αὐτὸν οὐκ ἔχω; ἐκ δὲ τοῦ ἐναντίου, εἰ καὶ μηδέπω ὅλῳ τῷ κόσμῳ ἐπιδεδήμηκεν, δὸς δέ με γεγονέναι κατὰ τοὺς προφήτας, ἐγὼ ἔχω τὸν λόγον. καὶ εἴποιμι ἂν ὅτι ὁ Χριστὸς γέγονε πρὸς Μωσέα, πρὸς Ὶερεμίαν, πρὸς Ὴσαΐαν, πρὸς ἕκαστον τῶν δικαίων, καὶ τὸ εἰρημένον ὑπ' αὐτοῦ πρὸς τοὺς μαθητάς. »ίδού, ἐγώ εἰμι μεθ’ ὑμῶν πάσας τὰς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος« ἔργῳ ἐσᾠξετο καὶ ἐγίνετο καὶ πρὸ τῆς ἐπιδημίας αὐτοῦ· ἡν γὰρ μετὰ Μωσέως καὶ ἦν μετὰ Ἡσαΐου καὶ μετὰ ἑκάστου τῶν ἁγίων. πῶς δύνανται ἐκεῖνοιξ λόγον θεοῦ λελαληκέναι τοῦ λόγου τοῦ θεοῦ μὴ ἐπιδημήσαντος αὐτοῖς; ταῦτα δὲ μάλιστα καθ' ἡμᾶς τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς ἀναγκαῖόν ἐστιν γινώσκεσθαι, οἵτινες θέλομεν τὸν αὐτὸν εἶναι θεὸν νόμου καὶ εὐαγγελίου, τὸν αὐτὸν Χριστὸν καὶ τότε καὶ νῦν > εἰς πάντας τοὺς αἰῶνας. ἔσονται δὲ οἱ διακόπτοντες τὴν θεό- τητα τὴν πρεσβυτέραν τῆς ἐπιδημίας τοῦ σωτῆρος, ὅσον ἐπὶ τῇ ἑαυτῶν ὑπολήψει, ἀπὸ τῆς θεότητος τῆς ἐπαγγελλομένης ὑπὸ Ἰησοῦ Χριστοῦ. ἡμεῖς δὲ ἕνα οἴδαμεν θεὸν καὶ τότε καὶ νῦν, ἔνα Χριστὸν καὶ τότε καὶ νῦν. ταῦτα διὰ τὸ ὁ λόγος ὁ γενόμενος πρὸς Ἱερεμίαν παρὰ κυρίου λέγων«. Τί οὖν καὶ ἡμεῖς ἀκούσωμεν; »ἀκούσατε τοὺς λόγους τῆς διαθήκης ταύτης, καὶ λαλήσατε πρὸς ἄνδρας Ἰούδα καὶ πρὸς τοὺς κατοικοῦντας ἱερουσαλήμ«. ἄνδρες Ἰούδα ἡμεῖς ἐσμεν διὰ τὸν Χριστόν· πρόδηλον γὰρ ὅτι ἐζ Ἰούδα ἀνατέταλκεν ὁ κύριος ἡμῶν«, καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἱούδα ἑὰν παραστήσω κατὰ τὴν γραφὴν ἐπὶ τὸν Χριστὸν ἀναφερόμενον, ἄνδρες Ἰούδα οἱ ἀπιστοῦντες τῷ Χριστῷ Ἰουδαῖοι οὐκ ἔσονται, ἀλλ' ἡμεῖς ὅσοι πιστεύομεν ἐπὶ τὸν Χριστόν. »Ἰούδα, σὲ αἰνέσαισαν οἱ ἀδελφοί σου. αἱ χεῖρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου( »σὲ αἰνέσαισαν«. οὐκ ἐκεῖνον τὸν Ἰούδαν τὸν υἱὸν τοῦ Ἰακὼβ οἱ ἀδελφοὶ αὐτοῦ ᾔνεσαν. τοῦτον δὲ τὸν Ἰούδαν αἰνέσουσιν οἱ ἀδελφοί, ἐπεί φησιν οὖτος ὁ Ἰούδας· »διηγήσομαι τὸ ὄνομά σου τοῖς ἀδελφοῖς μου, ἐν μέσῳ ἐκκλησίας ὑμνήσω σε((. οὐ λέγεται πρὸς ἐκεῖνον τὸν Ἰούδαν. »αἱ χεῖρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου( ποῦ εὑρίσκεται ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν τὰς χεῖρας ἐκεῖνος ὁ Ἰούδας ἐπιτιθείς; ἡ ἱστορία οὑδὲν τοιοῦτον ἀνέγραψεν περὶ αὐτοῦ. ἐὰν δὲ νοήσῃς τὴν ἐπιδημίαν τοῦ κυρίου Ἰησοῦ καταργοῦντος τὸν διάβολον, ἀπεκδυομένου »τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἐξουσίας« καὶ δειγματίζοντος καὶ θριαμβεύοντος ἐν τῷ ξύλῳ, ὁρᾷς πῶς ἐπὶ τοῦτον τὸν Ίούδαν πεπλήρωται ἡ λέγουσα προφητεία. »αἱ χεῖρές σου ἐπὶ νώτου τῶν ἐχθρῶν σου«. εἰ τοῦθ’ οὕτως ἔχει, λέγει δὲ ὁ λόγος νῦν »πρὸς ἄνδρας Ἰούδα«, πρὸς τίνας ἂν λέγοι ἢ πρὸς τοὺς τοὺς πιστεύοντας ἐπὶ τὸν Χριστόν, διὰ τὴν φυλὴν Ἰούδα λεγόμενόν πως καὶ Ἰούδαν;
9.2Söz “Yahuda adamlarına ve Yeruşalim'de oturanlara” söyleniyor. Yeruşalim kilisedir. Çünkü Tanrı'nın şehri kilisedir, “barışın görünümü” odur; bize getirilen barış, eğer barış çocuklarıysak, onda çoğalır ve görünür.
Şu hâlde “Bu ahdin sözlerini dinleyin ve Yahuda adamlarına ve Yeruşalim'de oturanlara söyleyin. Onlara şöyle diyeceksin: İsrail'in Tanrısı Rab böyle diyor: Atalarınıza buyurduğum ahdin sözlerini dinlemeyecek insana lanet olsun.” “Tanrı'nın atalara buyurduğu ahdin sözlerini” en çok kim dinler? O'na iman edenler mi, yoksa Rab'be iman etmemeleriyle Musa'ya da iman etmedikleri ortaya çıkanlar mı? Çünkü Kurtarıcı onlara şöyle der: “Musa'ya inansaydınız bana da inanırdınız, çünkü o benim hakkımda yazdı. Onun yazdıklarına inanmıyorsanız benim sözlerime nasıl inanacaksınız?” Demek ki onlar Musa'ya inanmamıştır; biz ise Mesih'e inandığımız için Musa aracılığıyla verilen ahde de inanıyoruz ve lanetlenmeyelim diye bize şöyle denir: “Atalarınıza buyurduğum ahdin sözlerini dinlemeyecek insana lanet olsun.” Lanetli olmak onların payına düşer, çünkü “Tanrı'nın atalara buyurduğu ahdi” dinlemediler.
“Onları Mısır diyarından, demir ocağından çıkardığım gün” diyor. Tanrı bizi de “Mısır diyarından, demir ocağından” çıkardı. Bunu özellikle, Yuhanna'nın Vahiy kitabında yazılı olanı, yani “Rablerinin çarmıha gerildiği yerin ruhça Sodom ve Mısır diye adlandırıldığını” anlamış olan kavrar. “Ruhça Mısır” diye adlandırılan şey gözle görülen bu Mısır olamayacağına göre, ruhça Mısır denen yeri anlar ve oradan çıkarsan, “Mısır diyarından ve demir ocağından” çıkan sen olursun ve sana denir ki: “Sesimi dinleyin ve bütün” bunları “yapın.”
Sonra Tanrı, işitenlere buyruklarını yerine getirirlerse vaatte bulunuyor: “Bana halk olacaksınız, ben de size Tanrı olacağım.” Halk olduğunu söyleyen herkes Tanrı'nın halkı değildir. Tanrı'nın halkı olmayı vaat eden o eski halk, “Çünkü siz benim halkım değilsiniz” sözünde “Benim halkım değilsiniz” diye işitti; o halka “Benim halkım değil” denildi, buna karşılık bu halk halk diye çağrıldı. Nitekim onlar için şöyle diyor: “Beni tanrı olmayanla kıskandırdılar, putlarıyla öfkelendirdiler; ben de onları millet olmayanla kıskandıracağım, anlayışsız bir milletle öfkelendireceğim.”
»πρὸς ἄνδρας Ἰούδα« λέγεται ὁ λόγος Μαὶ πρὸς τοὺς κατοικοῦντας Ἱερουσαλήμ«. αὕτη ἐστὶν ἡ ἐκκλησία. ἔστιν Ι γὰρ ἡ πόλις τοῦ θεοῦ ἡ ἐκκλησία, ἡ Ὅρασις τῆς εἰρήνης, ἐν αὐτῇ έστιν] ἡ εἰρήνη ἥν ἤγαγεν ἡμῖν, εἴγε ἐσμὲν τέκνα εἰρήνης, πληθύνεται καὶ ὁρᾶται. »Ἀκούσατε« οὖν τοὺς λόγους τῆς διαθήκης ταύτης, καὶ λαλή- σατε πρὸς ἄνδρας Ἰύδα καὶ τοὺς κατοικοῦντας Ἱερουσαλήμ. καὶ ἐρεῖς πρὸς αὐτούς· τάδε λέγει κύριος ὁ θεὸς ⟨Ἰσραὴλ⟩ ἄνθρωπος ὃς οὐκ ἀκούσεται τῶν λόγων τῆς διαθήκης, ἡς ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν ὑμῶν( τίς μάλιστα ἀκούει »τῶν λόγων τῆς διαθήκης ἧς ἐνετείλατο ὁ θεὸς τοῖς πατράσιν«; ἆρά γε οἱ πιστεύοντες ἐπ’ αὐτὸν ἢ οἱ μηδὲ Μωσεῖ πιστεύειν ἀποδεικνύμενοι ἐκ τοῦ μὴ πεπιστευκέναι ἐπὶ τὸν κύριον; φησὶ γὰρ ὁ σωτὴρ πρὸς ἐκείνους. »εἰ ἐπιστεύετε Μωσεῖ, ἐπιστεύετε ἐπιστεύετε ἂν ἐμοί· περὶ γὰρ ἐμοῦ ἐκεῖνος ἔγραψεν. εἰ δὲ τοῖς ἐκείνου γράμμασιν οὐ πιστεύετε, πῶς τοῖς ἐμοῖς ῥήμασι πιστεύσετε«; οὐκοῦν ἐκεῖνοι εἰς Μωσῆν οὐ πεπιστεύκασιν, ἡμεῖς δὲ πιστεύοντες εἰς Χριστὸν πιστεύομεν τῇ διαθήκῃ τῇ διὰ Μωσέως, καὶ πρὸς ἡμᾶς λέγεται, ἵνα μὴ κατάρατοι γενώμεθα· ἐπικατάρατος ὁ ἄνθρωπος ὅς οὐκ ἀκούσεται τῶν λόγων τῆς διαθήκης, ἧς ἐνετειλάμην τοῖς πατράσιν((. ἐκεῖνοι οὖν ἔχουσιν τὸ ἐπικατάρατοι εἶναι. οὐ γὰρ ἤκουσαν »τῆς διαθήκης, ἧς ἐνετείλατο ὁ θεὸς τοῖς πατράσιν«. »Ἐν ἡμέρᾳ« φησὶν »ᾖ ἀνήγαγον αὐτοὺς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐκ τῆς καμίνου τῆς σιδηρᾶς«. καὶ ἡμᾶς ἐξήγαγεν ὁ θεὸς ἐκ γῆς Αἰγύπτου, ἐκ τῆς καμίνου τῆς σιδηρᾶς«, μάλιστα κατὰ τὸν νοήσαντα τὸ γεγραμμένον μένον ἐν τῇ Ἀποκαλύψει Ἰωάννου, ὅτι ὁ τόπος τόπος »ὅπου κύριος αὐ- τῶν ἐσταυρώθη καλεῖται πνευματικῶς Σόδομα καὶ Αἴγυπτος«. εἰ γὰρ »πνευματικῶς καλεῖται Αίγυπτος«, οὐκ οὐκ ἔστιν δὲ αὕτη ἡ Αἵγυπτος ἡ πνευματικῶς καλουμένη Αἴγυπτος, αἰσθητὴ γάρ, δῆλον ὅτι ἐὰν νοήσῃς τὴν τὴν πνευματικῶς καλουμένην Αἴγυπτον καὶ ἐξέλθῃς ἀπ’ αὐτῆς, σὺ εἶ ὁ ἐξελθὼν »ἐκ γῆς Αἰγύπτου καὶ ἐκ τῆς καμίνου τῆς σιδηρᾶς« καὶ λέγεται πρὸς σέ· »ἀκούσατε τῆς φωνῆς μου καὶ ποιήσατε κατὰ πάντα« ταυτα. Εἶτ' ἐπαγγελία τοῦ θεοῦ ἐστι πρὸς τοὺς ἀκούοντας, ἐὰν ποιήσωσιν ἅ ἐντέταλται, λέγουσα· καὶ ἔσεσθέ μοι εἰς λαὸν κἀγὼ ἔσομαι ὑμῖν εἰς θεόν«. οὐ πᾶς ὁ λέγων [ὁ] λαὸς εἶναι θεοῦ λαὸς ἔστιν ἐκεῖνος οὗν ὁ ἐπαγγειλάμενος εἶναι λαὸς θεοῦ »οὐ λαός μου ὑμεῖς« ἤκουσαν ἐν τῷ »διότι οὐ λαός μου ὑμεῖς«, καὶ ἐρρήθη πρὸς τὸν λαὸν ἐκεῖνον »οὑ λαός μου«, καὶ πάλιν οὗτος ὁ λαὸς ἐκλήθη λαός. »αὐτοὶ« γὰρ »παρεξήλωσάν με ἐπ' οὐ θεῷ« περὶ ἐκείνων δὲ λέγει), »παρώργισάν με ἐν τοῖς εἰδώλοις αὐτῶν· κἀγὼ παραζηλώσω αὐτοὺς ἐπ' οὐκ ἔθνει, ἐπ' ἔθνει ἀσυνέτῳ παροργιῶ αὐτούς«.
9.3Şu hâlde biz Tanrı'ya halk olduk ve Tanrı'nın adaleti uluslardan gelen halkın oldu. Çünkü bu halk bir anda doğar; peygamberde de şöyle söylenmiştir: “Bir millet bir kerede mi doğdu?” Bir millet bir kerede doğdu: Kurtarıcı geldiğinde bir günde beş bin kişi iman etti, başka bir gün üç bin kişi daha katıldı. Bütün bir halkın Tanrı'nın logos'uyla doğduğunu, daha önce doğurmamış kısırın bir anda doğurduğunu görmek mümkündür. Ona şöyle denir: “Sevin ey doğurmayan kısır, haykır, bağır ey doğum sancısı çekmeyen; çünkü ıssız kalanın çocukları kocası olanınkinden çoktur.” ⟨Issız olan kilisedir⟩; kanundan yoksun, Tanrı'dan ıssızdı. Kocası kanun olan ise o sinagog diye anılmıştır.
Peki Tanrı bana ne vaat ediyor? “Bana halk olacaksınız, ben de size Tanrı olacağım.” O, herkesin Tanrı'sı değil, yalnızca kendini bağışladıklarının Tanrı'sıdır. Nitekim “Ben senin Tanrınım” dediği o ataya kendini bağışlamış, bir başkasına “Senin Tanrın olacağım” demiş, başkaları için de “Onların Tanrısı olacağım” demiştir. O hâlde biz, yani tek tek her birimiz, Tanrı'nın bizim Tanrımız olmasına ne zaman erişiriz? Tanrı'nın kimlerin Tanrısı olduğunu ve adını kime bağışladığını öğrenmek istersen, “Ben İbrahim'in Tanrısı, İshak'ın Tanrısı, [Yakup'un] Tanrısıyım” diyor. Kurtarıcı bunu açıklarken şöyle der: “Tanrı ölülerin değil, dirilerin Tanrısıdır.” Ölü kimdir? Günahkârdır; “Ben [hayatım]” diyene sahip olmayandır; işleri ölü olandır, ölü işlerden henüz tövbe etmemiş olandır. Elçi bu işler için şöyle der: “Ölü işlerden tövbe temelini yeniden atmayalım.” Madem “Tanrı ölülerin değil, dirilerin Tanrısıdır” ve diri olanın kim olduğunu, Mesih'e göre yaşayan ve O'nunla kalan kişi olduğunu biliyoruz, Tanrı'nın bizim Tanrımız olmasını istiyorsak ölümün işlerinden yüz çevirelim ki O da şu vaadini yerine getirsin: “Ben de size Tanrı olacağım; böylece atalarınıza ettiğim yemini tutup onlara süt ve bal akan bir ülke vereceğim.” Dikkat et: “Atalarınıza ettiğim yemini tutup onlara süt ve bal akan bir ülke vereceğim” diyor; yani onlara “süt ve bal akan ülkeyi” henüz vermemiştir. Çünkü Tanrı'nın vaat ettiği “süt ve bal akan” ülke bu toprak değildir; Kurtarıcı'nın “Ne mutlu yumuşak huylulara, çünkü onlar yeryüzünü miras alacaklar” diyerek öğrettiği topraktır.
γεγόναμεν οὖν ἡμεῖς τῷ θεῷ εἰς λαόν, καὶ >ἡ δικαιοσύνη τοῦ θεοῦ τῷ λαῷ τῷ < τῷ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν. οὗτος γὰρ ὁ λαὸς τίκτεται ἀθρόως, καὶ ἐν τῷ προφήτῃ δὲ εἴρηται. »εἰ ἐτέχθη ἔθνος ⟨εἶς⟩ ἅπαξ«. ἐτέχθη δὲ ἔθνος εἰς ἅπαξ, ὅτε ἐπιδεδήμηκεν ὁ σωτὴρ καὶ ἐπίστευσαν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ χιλιάδες πέντε καὶ προσετέθησαν ἄλλῃ ἡμέρᾳ χιλιάδες τρεῖς. καὶ ἔστιν ἰδεῖν ὅλον λαὸν τικτόμενον λόγῳ θεοῦ καὶ άθρόως τίκτουσαν τὴν στεῖραν, τὴν πρότερον οὐ τεκοῦσαν, πρὸς ἣν λέγεται. »εὐφράνθητι στεῖρα ἡ οὐ τίκτουσα, ῥῆξον καὶ βόησον ὴ οὐκ ώδίνουσα, ὅτι πολλὰ τὰ τέκνα τῆς ἐρήμου μᾶλλον ἢ τῆς ἐχούσης τὸν ἄνδρα(. ⟨ἔρημος μὲν ἡ ἐκκλησία·⟩ νόμου, ἔρημος αὔτη θεοῦ ἡν. ἔχουσα δὲ ἄνδρα τὸν νόμον ἐκείνη ἡ συναγωγὴ λέλεκται. Τί οὖν μοι ἐπαγγέλλεται ὀ θεός; »ἔσεσθέ μοι εἰς λαὸν κἀγὼ ἔσομαι ὑμῖν εἰς θεόν((. οὐκ ἔστιν πάντων θεὸς ἀλλ' ἢ ἐκείνων οἷς χαρίζεται ἑαυτόν, ὅσπερ ἐχαρίσατο ἑαυτὸν τῷ πατριάρχῃ ἐκείνῳ ᾧ Ι εἶπεν. »ἐγὼ θεὸς σός«, καὶ πάλιν ἄλλῳ »ἐγὼ ἔσομαί σου θεός«, καὶ περὶ ἑτέρων »ἔσομαι αὐτῶν θεός(. πότε οὖν ἄρα ἡμεῖς ἐπιτυγχάνομεν, ὁ καθ’ ἕκαστον λέγω, εἰς τὸ τὸν θεὸν εἶναι ἡμῶν θεόν; εἰ δὲ θέλεις μαθεῖν, τίνων ἐστὶν ὁ θεὸς καὶ τίνι χαρίξεται τὴν ἑαυτοῦ ἐπίκλησιν, ἐγὼ φησὶν θεὸς Ἀρβαάμ, θεὸς Ἰσαάκ, θεὸς . καὶ διηγούμενος τὸ τοιοῦτον ὁ σωτήρ φησιν· »ὁ θεὸς οὐκ ἔστιν νεκρῶν ἀλλὰ ζώντων«. τίς ὁ νεκρός; ὁ ἀμαρτωλός, ὁ μὴ ἔχων τὸν εἰπόντα. ἐγώ εἰμι ἡ , ὁ ἔχων νεκρὰ ἔργα, ὁ μηδέπω μετανοήσας ἀπὸ νεκρῶν ἔργων, περὶ ὧν φησιν ὁ ἀπόστολος. »μὴ πάλιν θεμέλιον καταβαλλό- μενοι μετανοίας ἀπὸ νεκρῶν ἔργων«. εἰ τοίνυν »ὁ θεὸς οὐκ ἔστιν νεκρῶν θεὸς ἀλλὰ ξώντων«, καὶ οἵδαμεν τίς ἐστιν ὁ ζῶν, ὅτι ὁ πολιτευόμενος κατὰ Χριστὸν καὶ μένων μετ' αὐτοῦ, εἰ βουλόμεθα ἕνα ἡμῶν ᾖ ὁ θεός, ἀποταξώμεθα τοῖς ἔργοις τῆς νεκρότητος, ἵνα τὴν ἐπαγγελίαν αὐτοῦ πληρώσῃ τὴν λέγουσαν· »καὶ ἐγὼ ἔσομαι ὑμῖν εἰς θεόν, ὅπως στήσω τὸν ὅρκον μου ὅν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν, τοῦ δοῦναι αὐτοῖς γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι«. τήρει γὰρ ὅτι λέγει· »στήσω τὸν ὅρκον μου ὃν ὤμοσα τοῖς πατράσιν ὑμῶν, τοῦ δοῦναι αὐτοῖς γῆν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι«, ὡς μηδέπω δεδωκὼς αὐτοῖς τὴν »γῆν ⟨τὴν⟩ ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι«. αὕτη γὰρ οὐκ ἔστιν ἡ γῆ, ἣν λατο ὁ θεὸς »ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι«, ἀλλ’ ἔστιν ἐκείνη, περὶ ἧς ἐδίδασκεν ὁ σωτὴρ λέγων· μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γην«.
9.4Sonra peygamber, Rab'bin önceden söylediği “Bu ahdin sözlerini dinlemeyecek insana lanet olsun” sözüne karşılık verir: “Ben de karşılık verip ‘Öyle olsun, ya Rab’ dedim.” “Öyle olsun, ya Rab” sözü neye karşılıktır? Bu ahdin sözlerine bağlı kalmayan lanetli olsun demektir. “Rab bana dedi ki: Bu sözleri Yahuda şehirlerinde ve Yeruşalim dışında oku.” Biz de dışarıdakilere Tanrı'nın sözlerini okuyor, onları kurtuluşa çağırıyoruz. “⟨Dinleyin⟩ bu ahdin sözlerini ve onları yapın. Ama yapmadılar. Rab bana dedi ki: Yahuda adamları ve Yeruşalim'de oturanlar arasında bir bağ bulundu.” Yahuda adamlarının biz olduğumuzu, yani Mesih'in Yahuda diye önceden bildirildiğini ve adlandırıldığını bilerek, Yahuda adamları hakkında söylenen günahlardan tövbe edecek miyiz? Belki de aramızda günahkârlar ve doğru akla aykırı davrananlar bulunduğu için peygamber “Yahuda adamları ve Yeruşalim'de oturanlar arasında bir bağ bulundu” diyordur. Çünkü kilisenin adını taşıyan bazı kimselerde bir haksızlık bağı, bir günah bağı bulunduğunda, öyle ki onlara günahkâr hakkındaki “Herkes kendi günahlarının zincirleriyle sıkılır” sözü uyduğunda, Tanrı “Yahuda adamları arasında bir bağ bulundu” diyebilir. Ama aramızda bir bağ bulunmasın. Bazılarında şimdiye dek bir bağ bulunsa bile, aramızda bağ bulunmaması nasıl mümkün olur? “Her haksızlık bağını çöz, zorla yapılan sözleşmelerin ilmeklerini gevşet, her haksız senedi yırt. Ekmeğini açla böl.”
Şu hâlde “Yahuda adamları ve Yeruşalim'de oturanlar arasında bir bağ bulundu. Önceki atalarının haksızlıklarına döndüler.” “Haksızlıklarına döndüler”, ama kimin? Düpedüz “ataların” demiyor. Eklediği şey nedir? “Önceki atalarının haksızlıklarına döndüler.” Bunların bize ve aramızda günah işleyenlere söylendiğini belirtiyorduk. O hâlde aramızda günah işleyenler nasıl “ataların” haksızlıklarına değil de “önceki atalarının” haksızlıklarına dönmüştür? Belki de atalarımız ikiye ayrılır ve içimizde daha kötü bir ata türü vardır. Çünkü iman etmeden önce, denebilirse, iblisin oğullarıydık; İncil'deki şu söz bunu gösterir: “Siz babanız iblistensiniz.” İman ettiğimizde ise Tanrı'nın oğulları olduk. O hâlde günah işlediğimizde düpedüz ataların değil, önceki ataların haksızlıklarına döneriz. Atalarımızın iki türlü olduğunu göstermek için kırk dördüncü Mezmur'daki şu sözlere başvuracağım: “Dinle kızım, bak ve kulak ver; halkını ve babanın evini unut.” Bir baba “Babanın evini unut” diyor; çünkü baba olarak “Dinle kızım” der. Demek ki iki babamız vardır. Ama önceki “babanın evini unut.” Önceki evini unuttuktan sonra yeniden günahlara dönersen, burada sözü edilen günahları sen işlemiş olursun.
“Önceki atalarının haksızlıklarına döndüler.” Tanrı babamız olmadan önce iblisin de babamız olduğunu söylüyordum; tabii ki şimdi iblis artık babamız değilse. Bunu Yuhanna'nın küllî mektubundan da göstereceğim. Orada şöyle yazılıdır: “Günah işleyen herkes iblisten doğmuştur.” “Günah işleyen herkes iblisten doğmuşsa”, adeta ne kadar günah işliyorsak o kadar kez iblisten doğmuşuz demektir. Sürekli iblisten doğan kişi ne bedbahttır! Sürekli Tanrı'dan doğan kişi ise o kadar mutludur. Çünkü adil kişinin Tanrı'dan bir kez doğduğunu söylemeyeceğim; o, her iyi eylemde sürekli doğar, Tanrı adil kişiyi o eylemde doğurur. Sana Kurtarıcı hakkında, Baba'nın Oğlu'nu doğurup doğumundan sonra salıvermediğini, onu sürekli doğurduğunu gösterirsem, adil kişi için de benzer bir şey söylemiş olurum. Kurtarıcımızın ne olduğuna bakalım: “Şanın parıltısı.” Şanın parıltısı bir kez doğmuş olup artık doğmamakta değildir; parıltıyı meydana getiren ışık ne kadar sürerse, Tanrı'nın şanının parıltısı da o kadar doğar. Kurtarıcımız Tanrı'nın bilgeliğidir. Bilgelik de “ezelî ışığın parıltısıdır.” Kurtarıcı sürekli doğuyorsa ve bu yüzden “Bütün tepelerden önce doğurdu beni” değil, “Bütün tepelerden önce doğurur beni” diyorsa, Kurtarıcı sürekli Baba'dan doğuyorsa, sen de evlatlık ruhuna sahipsen Tanrı seni onda her işinde, her düşüncende sürekli doğurur ve böyle doğarak, Mesih İsa'da sürekli doğan bir Tanrı oğlu olursun. Şan ve kudret sonsuzlar boyunca O'nundur. Âmin.
Εἶτα πρὸς τὰ προειρημένα ὑπὸ τοῦ κυρίου ἀποκρίνεται ὁ προφήτης, πρὸς τὸ »ἐπικατάρατος ὁ ἄνθρωπος ὃς οὐκ ἀκούσεται τῶν λόγων τῆς τῆς διαθήκης ταύτης«, καί φησι· »καὶ ἀπεκρίθην καὶ εἶπα. γένοιτο, κύριε«. τί »γένοιτο, κύριε«; ἐπικατάρατος ὃς οὐκ ἐμμενεῖ τοῖς λόγοις τῆς διαθήκης ταύτης. »καὶ εἶπεν κύριος πρός με· ἀνά- γνωθι τοὺς λόγους τούτους ἐν πόλεσιν Ἰούδα καὶ ἔξωθεν Ἱερουσαλήμ«. καὶ τοῖς ἔξω ἀναγινώσκομεν τοὺς λόγους τοῦ θεοῦ προσκαλούμενοι αὐτοὺς ἐπὶ σωτηρίαν. ⟨»ἀκούσατε⟩ τοὺς λόγους τῆς ταύτης καὶ ποιήσατε αὐτούς. καὶ οὐκ ἐποίησαν. καὶ εἶπεν κύριος πρός με· εὑρέθη σύνδεσμος ἐν ἀνδράσιν Ἰούδα καὶ ἐν τοῖς κατοικοῦ- σιν Ἱερουσαλήμ«. ἡ μέλλομεν μετανοεῖν ἐπὶ τοῖς εἰρημένοις ἁμαρτή- μασι περὶ ἀνδρῶν Ἰούδα, εἰδότες ὅτι ἐσμὲν οἱ ἄνδρες Ἰούδα, Ἰούδα, τὸν Χριστὸν Ἰούδα προφητευθέντα καὶ λεχθέντα; μήποτε γὰρ ἐπεὶ ἐν ἡμῖν εἰσιν ἁμαρτωλοί τινες καὶ παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον πράττοντες, διὰ τοῦτο λέγει ὁ προφήτης· »εὑρέθη σύνδεσμος έν ἀνδράσιν Ἰούδα καὶ ἐν τοῖς κατοικοῦσιν Ἱερουσαλήμ«. ὅταν γὰρ εὑρεθῇ ἔν τισιχρηματίζουσιν ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας σύνδεσμος ἀδικίας καὶ σύνδεσμος τῶν ἁμαρτημάτων, ὥστ᾿ ἂν ἐφαρμόσαι ⟨αὐτοῖς τὸ⟩ ἐπὶ τοῦ ἁμαρτωλοῦ τὸ »σειραῖς δὲ τῶν ἑαυτοῦ ἁμαρτιῶν ἕκαστος σφίγγεται«, λέγοι ἂν ὁ θεός· »εὑρέθη σύνδεσμος ἐν ἀνδράσιν Ἰούδα( ἀλλὰ μὴ εὑρεθείη σύνδεσμος ἐν ἡμῖν. πῶς δὲ οὐχ εὑρίσκεται σύνδεσμος ἐν ἡμῖν, εἰ καὶ μέχρι τοῦ δεῦρό ἐστιν σύνδεσμος ἔν τισιν; »λῦε πάντα σύνδεσμον ἀδικίας, διάλυε στραγγαλιὰς βιαίων συναλλαγμάτων, πᾶσαν συγγραφὴν ἄδικον διάσπα. διάθρυπτε πεινῶντι τὸν ἄρτον σου«. »Εὑρέθη« οὖν »σύνδεσμος ἐν ἀνδράσιν Ἰούδα καὶ ἐν τοῖς κατοικοῦσιν Ιερουσαλήμ. ἐπεστράφησαν ἐπὶ τὰς ἀδικίας τῶν πατέρων αὐτῶν τῶν πρότερον«. »ἐπεστράφησαν ἐπὶ τὰς ἀδικίας«. τίνων; ⟨οὐ⟩ λέγει ἁπλῶς τῶν πατέρων. τίς ἡ προσθήκη; »ἐπεστράφησαν ἐπὶ τὰς ἀδικίας | τῶν πατέρων αὐτῶν τῶν πρότερον«; ἐλέγομεν ταῦτα λέγεσθαι πρὸς ἡμᾶς καὶ καὶ τοὺς ἐν ἡμῖν ἁμαρτάνοντας. πῶς οὖν οἱ ἐν ἡμῖν ἁμαρτάνοντες ἐπεστράφησαν οὐκ ἐπὶ τὰς ἀδικίας τῶν πατέρων«, ἀλλὰ »τῶν πατέρων ⟨αὐτῶν⟩ τῶν πρότερον«; μήποτε οὖν διττοί εἰσιν οἱ πατέρες ἡμῶν, καὶ ἔστιν μὲν ἐν ἡμῖν εἶδος πατέρων τὸ χεῖρον· πρὶν πιστεῦσαι γὰρ υἱοὶ ἦμεν φέρ᾿ εἰπεῖν τοῦ διαβόλου, ὡς δείκνυσιν ὁ λόγος ὁ εὐαγγελικὸς λέγων· »ὑμεῖς ἐκ τοῦ πατρὸς τοῦ διαβόλου ἐστέ«, ὅτε δὲ πεπιστεύκαμεν, γεγόναμεν υἱοὶ θεοῦ. ἐπὰν οὐν ἁμαρτάνωμεν, ἐπιστρέφομεν ἐπὶ τὰς ἀδικίας οὐχ ἁπαξαπλῶς τῶν πατέρων, ἀλλὰ τῶν πρότερον πατέρων. εἰς δὲ τὸ παραστῆσαι ὅτι διττοὶ ἡμῶν εἰσιν οἱ πατέρες, χρήσομαι ῥητοῖς ἀπὸ τοῦ τεσσαρακοστοῦ τετάρτου Ψαλμοῦ οὕτως ἔχουσιν· »ἄκουσον, θύγατερ, καὶ ἔδε καὶ κλῖνον τὸ οὖς σου, καὶ ἐπιλάθου τοῦ λαοῦ σου καὶ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου«. πατὴρ λέγει· »ἐπιλάθου τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου«· ὡς γὰρ πατὴρ λέγει· ἄκουσον, θύγατερ«. οὐκοῦν διττοὶ οἱ πατέρες ἡμῶν εἰσιν. ἀλλὰ »ἐπιλάθου τοῦ οἴκου τοῦ οἴκου] τοῦ πατρός σου« τοῦ προτέρου. ἐὰν ἐπιλαθόμενός σου τοῦ οἴκου τοῦ προτέρου πάλιν ἐπιστρέψῃς ἐπὶ τὰ ἁμαρτήματα, σὺ πεποίηκας τὰ λεγόμενα ἐνθάδε ἁμαρτήματα. »Ἐπεστράφησαν ἐπὶ τὰς ἀδικίας τῶν πατέρων αὐτῶν τῶν πρότερον«. ἔλεγον ὅτι καὶ ὁ διάβολος πρότερον ἦν ἡμῶν πατήρ, πρὶν γένηται ἡμῶν ὁ θεὸς πατήρ, εἴγε καὶ νῦν οὐκ ἔστιν ἡμῶν ὁ διάβολος πατήρ· ὅπερ παραστήσομεν καὶ ἀπὸ τῆς Ἰωάννου καθολικῆς ἐπιστολῆς, ἐν ᾗ γέγραπται· »πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται«. εἰ »πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου γεγέννηται«, οἱονεὶ τοσαυτάκις ἐκ τοῦ διαβόλου γεγεννήμεθα ὁσάκις ἁμαρτάνομεν. ταλαίπωρος οὖν οὗτός ἐστιν, ὃς ἀεὶ γεννᾶται ἐκ τοῦ διαβόλου, ὥσπερ πάλιν μακάριος ὁ ἀεὶ γεννώμενος ὑπὸ τοῦ θεοῦ. οὐ γὰρ ἅπαξ ἐρῶ τὸν δίκαιον γεγεννῆσθαι ὑπὸ τοῦ θεοῦ, ἀλλ’ ἀεὶ γεννᾶσθαι καθ’ ἑκάστην πρᾶξιν ἀγαθήν, ἐν ᾗ γεννᾷ τὸν δίκαιον ὁ θεός. ἐὰν οὖν ἐπιστήσω σε ἐπὶ τοῦ σωτῆρος, ὅτι οὐχὶ ἐγέννησεν ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν καὶ ἀπέλυσεν αὐτὸν ὁ πατὴρ ἀπὸ τῆς γενέσεως αὐτοῦ, ἀλλ᾿ ἀεὶ γεννᾷ αὐτόν, παραστήσω καὶ ἐπὶ τοῦ δικαίου παραπλήσιον. ἴδωμεν δὲ τίς ἡμῶν ἐστιν ὁ σωτήρ. »ἀπαύγασμα δόξης«. τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης οὐχὶ ἅπαξ γεγέννηται καὶ οὐχὶ γεννᾶται· ἀλλὰ ὅσον ἐστὶν τὸ φῶς ποιητικὸν τοῦ ἀπαυγάσματος, ἐπὶ τοσοῦτον γεννᾶται τὸ ἀπαύγασμα τῆς δόξης τοῦ θεοῦ. ὁ σωτὴρ ἡμῶν σοφία ἐστὶν τοῦ θεοῦ. ἔστιν δὲ ἡ σοφία »ἀπαύγασμα φωτὸς ἀιδίου«. εἰ οὖν ὁ σωτὴρ ἀεὶ γεννᾶται, καὶ διὰ τοῦτο λέγει· »πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεννᾷ με« οὐχὶ δέ· πρὸ δὲ πάντων βουνῶν γεγέννηκέν με, ἀλλά· »πρὸ πάντων βουνῶν γεννᾷ με«), καὶ ἀεὶ γεννᾶται ὁ σωτὴρ ὑπὸ τοῦ πατρός, οὕτως καὶ σὺ ἐὰν ἔχῃς τὸ τῆς υἱοθεσίας πνεῦμα, ἀεὶ γεννᾷ σε ἐν αὐτῷ ὁ θεὸς καθ’ ἕκαστον ἔργον, καθ᾿ ἕκαστον διανόημα, καὶ γεννώμενος οὕτως γίνῃ ἀεὶ γεννώμενος υἱὸς θεοῦ έν Χριστῷ Ἰησοῦ· ᾧ ἐστιν ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν. # Homilia 10 ### Ὁμιλία ι΄. Εἰς τὸ »γνώρισόν μοι, κύριε, καὶ γνώσομαι« μέχρι τοῦ »συνάξατε Πάντα τὰ θηρία τοῦ ἀγροῦ, καὶ ἐλθέτωσαν τοῦ καταφαγεῖν αὐτήν‘.