Seçki › 23. Bölüm – 25. Bölüm
2.23.123. Bölüm
XXIII.
Kader hakkında; Tanrı her birinin yapacaklarını önceden bildiği hâlde elimizde olan nasıl korunur? Yıldızlar insanlar arasındaki olayların yapıcısı değil, yalnız işaretçisidir; insanlar bunların bilgisine tam olarak sahip olamaz, işaretler ilahî güçlerin önüne konmuştur; bunun sebebi nedir? Tekvin Şerhi'nin üçüncü cildinden. "Ve işaretler, vakitler, günler ve yıllar için olsunlar."
- Işıkların, yani güneşten, aydan ve yıldızlardan başka bir şey olmayan ışıkların işaret olarak yaratılmış olmasını ele almak, son derece zorunlu meselelerdendir. Çünkü yalnız Mesih imanına yabancı birçok millet kader konusunda yanılmakla kalmıyor; gezegenlerin zodyaktaki yıldızlarla girdiği bağlantı yüzünden yeryüzündeki her şeyin, her insanın başına gelenlerin, belki de akılsız hayvanlarınkinin de gerçekleştiğini sanıyorlar. İman etmiş sayılan birçok kişi de, insanların işleri bir zorunluluğa bağlanmış olmasın, yıldızların farklı dizilişlerine göre gerçekleştirdiğinden başka türlü olması imkânsız olmasın diye kaygılanıp bocalıyor. Bunu öğreti hâline getirenler, ister istemez, elimizde olanı tümüyle ortadan kaldırırlar; dolayısıyla övgüyü, yergiyi, kabule değer eylemleri ve kınanacak eylemleri de. Durum böyleyse, Tanrı'nın ilan edilmiş yargısı da boşa çıkar; günah işleyenlere cezalandırılacakları tehdidi de, kendilerini daha iyi olana verenlere vaat edilen onurlar ve mutluluklar da boşa çıkar; bunların hiçbiri artık makul bir şekilde gerçekleşmiş olmaz. Bu öğretiyi savunan kişi onun sonuçlarını görürse iman da boşuna olur, Mesih'in gelişi bir işe yaramaz; kanun ve peygamberler aracılığıyla yürütülen bütün ilahî tasarı ve havarilerin, Tanrı'nın kiliselerini Mesih aracılığıyla kurmak için çektikleri zahmetler de boşa gider. Meğer ki böyle cüret edenlere göre Mesih de, doğduğu için yıldızların hareketinin zorunluluğu altına girmiş olarak her şeyi yapmış ve her şeye katlanmış olsun; şaşırtıcı güçleri ona evrenin Tanrısı ve Babası değil, yıldızlar bağışlamış olsun. Bu tanrısız ve dinsiz sözlerden, iman edenlerin de Tanrı'ya yıldızların sevkiyle iman ettikleri sonucu çıkar. Onlara şunu sormak isteriz: Tanrı ne istiyordu da böyle bir dünya yarattı? Öyle ki içindeki kimi erkekler kadınlara özgü şeylere katlansın da bu ahlaksızlığın sebebi hiçbir şekilde kendileri olmasın; başkaları da evrenin dönüşü onları öyle yaptığı, Tanrı da evreni böyle düzenlediği için yırtıcı hayvanların hâline bürünüp kendilerini en vahşi, son derece insanlık dışı işlere, cinayetlere ve korsanlıklara versin? İnsanlar arasında olup biten ve onların işlediği sayısız günah hakkında ne söylemeye gerek var? Bu pek soylu öğretilerin savunucuları o günahları işleyenleri her türlü suçtan aklıyor, kötü ve kınanacak biçimde yapılan her şeyin sebebini Tanrı'ya yüklüyorlar.2.23.1
Περὶ εἱμαρμένηϲ καὶ πῶϲ προγνώϲτου ὄντοϲ το θεοῦ τῶν ὑφ᾿ ἑκάϲτου πραττομένων τὸ ἐφ ἡμῖν ϲώζεται. καὶ τίνα τπόπον οἱ ἀϲτέρεϲ οὐκ εἰϲὶ ποιητικοὶ τῶν ἐν ἀνθρώποιϲ, ϲημαντικοὶ δὲ μόνον· καὶ ὅτι ἄνθρςπο πεπὶ τούτων γνῶϲιν ἀκριβῶϲ ἔχειν οὐ δύνανται, ἀλλὰ δυνὰμεϲι θείαιϲ τὰ ϲημεῖα ἔκκειτσγ καὶ τίϲ ή τούτων αίτία. τομου τρίου τῶν εἰϲ τήν γένεϲιν. “καὶ ἔϲτωϲαν είϲ ϲημεῖα καὶ εῖϲ καιροὺϲ καὶ εἰϲ ἡμέραϲ καὶ εἰϲ ἐνιαυτούϲ.” 1. Περὶ τοῦ εἰς σημεῖα γεγονέναι τοὺς φωστῆρας, οὐκ ἄλλους ἡλίου καὶ σελήνης καὶ τῶν ἀστέρων τυγχάνοντας, τῶν σφόδρα ἀναγκαιοτάτων ἐστὶ διαλαβεῖν· οὐ μόνον πολλῶν ἐθυῶν τῶν τῆς Χριστοῦ πίστεως ἀλλοτρίων σφαλλομένων εἰς τὸν περὶ τῆς εἱμαρμένης τόπον, τῇ τῶν πλανωμένων ἀστέρων ἐπιπλοκῇ πρὸς τοὺς ἐν τῷ ζωδιακῷ πάντων αὐτοῖς νομιζομένων συμβαίνειν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς, καὶ τῶν περὶ ἕκαστον ἄνθρωπον, τάχα δὲ καὶ ἀλόγων ζώων· ἀλλὰ γὰρ καὶ πολλῶν τῶν πεπιστευκέναι ὑπολαμβανομένων περισπωμένων μὴ ὅρα ἠνάγκασται τὰ ἀνθρώπων πράγματα, καὶ dμήχανον ἄλλως γενέσθαι ἢ ὡς οἱ ἀστέρες κατὰ τοὺς διαφόρους σχηματισμοὺς ἐπιτελοῦσιν. ἕπεται δὲ τοῖς ταῦτα δογματίζουσιν ἐξ ὅλων τὸ ἐφʼ ἡμῖν ἀναιρεῖν· διόπερ καὶ ἔπαινον καὶ ψόγον καὶ πράξεις ἀποδέκτας πάλιν τε οὖ ψεκτάς. ἄπερ εἰ οὕτως ἔχει, τὰ τῆς κεκηρυγμένης τοῦ θεοῦ κρίσεως οἶχεται, καὶ ἀπειλαὶ πρὸς τοὺς ήμαρτηκότας ὡς κολασθησομένους, τιμαί τε αὖ πρὸς τοὺς τοῖς κρείττοσιν ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότας καὶ μακαριότητες· οὐδὲν γὰρ ἔτι τούτων εὐλόγως ἔσται γινόμενον. καὶ εἰ τὰ ἀκόλουθά τις ἑαυτῷ ἐφʼ οἶς δογματίζει βλέποι, καὶ ἡ πίστις ἔσται μάταιος, ἥ τε Χριστοῦ ἐπιδημία οὐδὲν ἀνύουσα, καὶ πᾶσα ἡ διὰ νόμου καὶ προφητῶν οἰκονομία, κάματοί τε ἀποστόλων ὑπὲρ τοῦ συστῆσαι τὰς τοῦ θεοῦ διὰ Χριστοῦ ἐκκλησίας· εἰ μὴ ἄρα κατὰ τοὺς οὕτω τολμῶντας καὶ Χριστός, ὑπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως τῷ γένεσιν ἀνειληφέναι γενόμενος, πάντα πεποιήκοι τε καὶ πάθοι, οὐ τοῦ θεοῦ καὶ πατρός τῶν ὅλων αὐτῷ τὰς παραδόξους δυνάμεις δωρησαμένου, ἀλλὰ τῶν ἀστέρων. οἶς ἀθέοις καὶ ἀσεβέσι τυγχάνουσι λόγοις ἀκολουθεῖ καὶ τὸ τοὺς πιστεύοντας ὑπὸ τῶν ἀστέρων ἀγομένους πιστεύειν εἰς θεὸν λέγεσθαι. πυθοίμεθα δʼ ἂν αὐτῶν, τί ὁ θεὸς βουλόμενος τοιοῦτον ἐποίει κόσμον, ἴνʼ οἱ μὲν ἐν αὐτῷ ἄνδρες ὄντες τὰ γυναικῶν πάσχωσιν, οὐδαμῶς ἑαυτοῖς αἴτιοι τῆς ἀσελγείας γεγενημένοι, ἕτεροι δὲ ἀγρίων ζώων κατάστασιν ἀνειληφότες, τῷ τὴν φορὰν τοῦ παντός τοιούτους αὐτούς πεποιηκέναι, διὰ τὸ τὸν θεὸν οὕτω κεκοσμηκέναι τὸ πἄν, ἐπιδιδόασιν ἑαυτοὺς ὠμοτάτοις καὶ σφόδρα ἀπανθρώποις πράγμασιν καὶ ἀνδροφονίαις καὶ πειρατείαις; καὶ τί δεῖ λέγειν ἡμᾶς περὶ τῶν συμβαινόντων ἐν ἀνθρώποις καὶ ἁμαρτανομένων ὑπʼ αὐτῶν, μυρίων ὅσων τυγχανόντων, οὔστινας οἱ τῶν γενναίων προϊστάμενοι τούτων λόγων ἀπολύοντες παντὸς ἐγκλήματος, τῷ θεῷ προσγράφουσι πάντων τῶν κακῶς καὶ ψεκτῶς πραττομένων τὰς αἰτίας;
- İçlerinden bazıları, Tanrı'yı savunur gibi, iyi olan Tanrı'nın başka biri olduğunu, bunların hiçbirinin ilkesini kendisinin taşımadığını söyler de bütün bunları yaratıcıya yüklerse, önce, istedikleri şeyi, yani yaratıcının adil olduğunu böyle de ispat edemeyeceklerdir. Çünkü kendi görüşlerine göre bunca kötülüğün babası olan biri hangi makul gerekçeyle adil sayılabilir? İkinci olarak, kendileri hakkında ne diyecekleri incelenmelidir: Yıldızların dönüşüne tabiler mi, yoksa hayatta oldukları hâlde özgürleşmişler ve oradan kendilerine işleyen hiçbir şey yok mu? Yıldızlara tabi olduklarını söylerlerse, bu düşünceyi onlara yıldızların bağışladığı açıktır; o zaman yukarıda uydurdukları Tanrı'ya dair öğretiyi de evrenin hareketi aracılığıyla yaratıcı telkin etmiş olur; bunu ise istemezler. Yaratıcının yıldızlara bağlı kanunlarının dışında olduklarını cevap verirlerse, söyledikleri ispatsız bir iddiadan ibaret kalmasın diye, doğuma ve kadere tabi bir nous ile bunlardan özgür bir başka nous arasındaki farkı ortaya koysunlar ve bizi daha zorlayıcı gerekçelerle ikna etmeye çalışsınlar. Bu tür kimseleri tanıyanlara açıktır ki onlardan bunun hesabı istendiğinde hiçbir şekilde veremeyeceklerdir. Söylenenlere ek olarak, dualar da boş yere edilmiş ve gereksiz olur. Çünkü şu şu şeylerin olması zorunluysa, bunları yıldızlar yapıyorsa ve yıldızların birbirleriyle bağlantısına aykırı hiçbir şey olamıyorsa, Tanrı'dan bize şunu bunu bağışlamasını dilemek akılsızlıktır. Halk arasında hiç sorgulanmadan ayak altında düzleşmiş yol gibi yerleşmiş olan kader görüşünün dinsizliğini göstermek için sözü daha fazla uzatmaya ne gerek var? Ana hatlarıyla göstermek için söylenenler yeterlidir.2.23.2
- Ἐὰν δέ τινες αὐτῶν, ὡς ἀπολογούμενοι περὶ θεοῦ, ἕτερον μὲν εἶναι λέγωσι τὸν ἀγαθὸν, οὐδενὸς τούτων ἔχοντα τὴν ἀρχήν, τῷ δὲ δημιουργῷ πάντα τὰ τοιαῦτα προσάπτωσι· πρῶτον μὲν οὐδʼ ὣς ὃ βούλονται δυνήσονται ἀποδεικνύναι, ὅτι ἐστὶ δίκαιος· πῶς γὰρ ὁ τοσούτων κακῶν κατʼ αὐτοὺς πατὴρ εὐλόγως δογματίζοιτο δίκαιος; δεύτερον δὲ, περὶ ἑαυτῶν τί φήσουσιν, ἐξεταστέον· πότερον ὑπόκεινται τῇ φορᾷ τῶν ἀστέρων, ἢ ἠλευθέρωνται καὶ ἐν τῷ βίῳ τυγχάνοντες οὐδὲν ἐνεργούμενον εἰς ἑαυτοὺς ἔχουσιν ἐκεῖθεν ; εἰ μὲν γὰρ φήσουσιν ὑποκεῖσθαι τοῖς ἄστροις, δῆλον ὅτι τὰ ἄστρα τὸ νοηθῆναι αὐτοῖς τοῦτο ἐχαρίσατο, καὶ ὁ δημιουργὸς ὑποβεβληκώς ἔσται διὰ τῆς τοῦ παντὸς κινήσεως τόν λόγον τὸν περὶ τοῦ ἀνωτέρω ἀναπεπλασμένου θεοῦ, ὅπερ οὐ βούλονται. εἰ δὲ ἀποκρινοῦνται ὅτι ἔξω τυγχάνουσι τῶν νόμων τοῦ δημιουργοῦ τῶν κατὰ τοὺς ἀστέρας, ἴνα μὴ ἀπόφασις ἦ τὸ λεγόμενον ὑπʼ αὐτῶν ἀναπόδεικτος, πειραθήτωσαν ἡμᾶς προσάγειν ἀναγκαστικώτερον, διαφορὰν παριστάντες νοῦ τινος ὑποκειμένου γενέσει καὶ εἱμαρμένῃ, καὶ ἑτέρου ἀπὸ τούτων ἐλευθέρου· δῆλον γάρ ἐστι τοῖς εἰδόσι τοὺς τοιούτους, ὅτι λόγον ἀπαιτηθέντες διδόναι αύτὸν οὐδαμῶς δυνήσονται. πρός δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ εὐχαὶ παρέλκουσι μάτην παραλαμβανόμεναι· εἰ γάρ κατηνάγκασται τάδε τινὰ γενέσθαι, καὶ οἱ ἀστέρες ποιοῦσιν, οὐδὲν δὲ παρὰ τὴν τούτων πρὸς ἀλλήλους ἐπιπλοκὴν δύναται γενέσθαι, θεὸν ἀλογίστως ἀξιοῦμεν τάδε τινὰ ἡμῖν δωρεῖσθαι. καὶ τί ἐπὶ πλεῖον μηκύνειν τὸυ λόγον δεῖ, παριστάντα τὸ ἀσεβὲς τοῦ κατημαξευμένου ἀβασανίστως παρὰ τοῖς πολλοῖς περὶ εἱμαρμένης τόπου; αὐτάρκη γὰρ εἰς ὑπογραφήν καὶ τά εἰρημένα.
- "Işıklar işaret olsun" sözünü incelerken buraya nereden geldiğimizi kendimize hatırlatalım. Bazı şeyler hakkında doğruyu öğrenenler ya olayları bizzat görmüşlerdir ve uğrayanın uğradığını, yapanın yaptığını seyretmiş oldukları için şunlar hakkında sağlıklı bir yargıda bulunurlar; ya da olanlarda hiçbir payı olmayan kimselerin anlattıklarını işiterek şunları bilirler. Bir şeyi yapanların ya da ona uğrayanların, yaptıklarını ya da uğradıklarını anlatarak orada bulunmamış birini olup bitenin bilgisine götürebilmesini şimdilik konunun dışında tutalım. Olaylarda hiçbir payı olmayan birinden şunun şunlara olduğunu ya da olacağını öğrenen kişi, olmuş ya da olacak bir şeyi bildirenin o şeyin öyle olmasının mutlaka sebebi olmadığını ayırt etmezse, şunun olduğunu ya da olacağını gösteren kişinin bildirdiği şeyleri yapmış olduğunu ya da yapacağını sanacaktır; elbette yanılarak sanacaktır. Söz gelişi biri, hain Yahuda'nın başına gelecekleri önceden bildiren bir peygamberlik kitabını okuyup olacak olanı öğrenmiş, sonra da onun gerçekleştiğini görmüş olsun. Yahuda'nın yapacağını kitaptan öğrendiği için, sonradan olan şeyin sebebinin kitap olduğunu düşünebilir. Ya da sebebin kitap değil, onu ilk yazan, söz gelişi de ona bunu işleten Tanrı olduğunu sanabilir. Oysa Yahuda hakkındaki kehanetlerde sözlerin kendisi incelendiğinde görülür ki Tanrı Yahuda'nın ihanetinin yapıcısı olmamış, yalnızca onun kötülüğünden ötürü, kendisi sebep olmaksızın yapılacak olanları önceden bilip bildirmiştir. Bunun gibi, biri Tanrı'nın her şeyi önceden bilmesi meselesine ve Tanrı'nın önbilgisinin sözlerini adeta kazıdığı şeylere derinlemesine eğilirse, önceden bilenin önceden bilinenlerin mutlaka sebebi olmadığını anlayacaktır; önceden bilenin önbilgisine dair sözlerin izlerini almış olan şeyler de sebep değildir.2.23.3
- Πόθεν δὲ ἐξετάζοντες τό· Ἔστωσαν εἰς σημεῖα οἱ φωστῆρες· ἐπὶ ταῦτα ἐληλύθαμεν, ἑαυτοὺς ὑπομνήσωμεν. οἱ μανθάνοντες περί τινων ἀληθῆ, ἤτοι αὐτόπται τῶν πραγμάτων γενόμενοι ἀποφαίνονται τάδε τινὰ ὑγιῶς, τὸ πάθος καὶ τὴν ἐνέργειαν τῶν πεπονθότων ἢ ἐνεργηκότων θεασάμενοι, ἢ ἀπαγγελλόντων τῶν οὐδαμῶς αἰτίων τοῖς γεγενημένοις ἀκούσαντες τάδε τινὰ γινώσκουσιν. ὑπεξῃρήσθω δὲ νῦν τοῦ λόγου τὸ δύνασθαι τοὺς δεδρακότας ἢ πεπονθότας, διηγουμένους ἂ δεδράκασιν πεπόνθασιν, ἐνάγειν εἰς γνῶσιν τῶν πεπραγμένων τὸν μὴ παρατετευχότα. ἐὰν οὖν ὁ διδασκόμενος ὑπὸ τοῦ μηδαμῶς αἰτίου τῶν γινομένων τὸ τάδε τινὰ τοῖσδε γεγονέναι ἢ συμβήσεσθαι μὴ διακρίνῃ, ὅτι οὐ πάντως ὁ διδάσκων περί τινος ὡς γενομένου ἢ ἐσομένου αἴτιός ἐστι τοῦ τὸ πρᾶγμα τοιόνδε τι τυγχάνειν, οἰήσεται τὸν παραστήσαντα περὶ τοῦ τάδε τινὰ γεγονέναι ἢ τάδε τινὰ ἔσεσθαι πεποιηκέναι ἢ ποιήσειν τά περὶ ὦν διδάσκει· οἰήσεται δὲ δηλονότι ἐσφαλμένως· ὡς εἴ τις ἐντυχὼν προφητικῇ βίβλῳ προδηλούσῃ τὰ περὶ Ἰούδαν τὸν προδότην νομίσαι μαθὼν τὸ ἐσόμενον, ὀρῶν αὐτὸ ἀποτελούμενον, τὴν βίβλον αἰτίαν εἶναι τοῦ τόδε τι γεγονέναι ὕστερον, ἐπεὶ ἀπὸ τῆς βίβλου μεμάθηκε τὸ ὑπὸ τοῦ Ἰούδα πραχθησόμενον· ἢ πάλιν μὴ τὴν βίβλον ὑπολάβοι εἶναι αἰτίου, ἀλλὰ τὸν πρῶτον γράφοντα αὐτήν, ἢ τὸν ἐνεργήσαντα φέρε εἰπεῖν τὸν θεόν. ὥσπερ δὲ ἐπὶ τῶν περὶ τοῦ Ἰούδα προφητευομένων αὐταὶ αἱ λέξεις ἐξεταζόμεναι ἐμφαίνουσι τὸν θεὸν ποιητὴν μὴ γεγονέναι τῆς τοῦ Ἰούδα προδοσίας, ἀλλὰ μόνον δεδηλωκέναι προεγνωκότα τὰ ἀπὸ τῆς τούτου κακίας πραχθησόμενα παρὰ τὴν αὐτοῦ αἰτίαν· οὕτως εἴ τις ἐμβαθύναι τῷ λόγῳ τοῦ προειδέναι τὰ πάντα τὸν θεὸν καὶ τοῖς ἐν οἶς οἷον ἐνετύπωσε τῆς ἑαυτοῦ προγνώσεως τοὺς λόγους, κατανοήσαι ἄν ὅτι οὗτε ὁ προγνοὺς πάντως αἴτιος τῶν προεγνωσμένων, οὔτε τά τοὺς τύπους τῶν λόγων τῆς προγνώσεως τοῦ προεγνωκότος δεξάμενα.
- Tanrı'nın olacak her şeyi, olmadan çok önce bildiği, Kutsal Yazı olmaksızın da, doğrudan doğruya Tanrı kavramından, anlayan kişiye açıktır; bu, Tanrı'nın nous'unun gücüne yakışan bir ilkedir. Bunu Kutsal Yazılardan da göstermek gerekirse, peygamberlikler bu tür örneklerle doludur. Suzanna'ya göre de Tanrı her şeyi olmadan önce bilir; o şöyle der: "Ey ezelî Tanrı, gizlileri bilen, her şeyi olmadan önce bilen! Bunların bana karşı yalan tanıklık ettiğini sen bilirsin." Krallar'ın üçüncü kitabında ise hüküm sürecek olanın hem adı hem işleri, olmasından yıllarca önce en açık biçimde, kehanet olarak şöyle yazılmıştır: "Yarovam sekizinci ayın on beşinci gününde, Yahuda ülkesindeki bayram gibi bir bayram yaptı ve Beytel'de yaptırdığı sunağa, yaptırdığı düvelere kurban sunmak için çıktı." Biraz sonra da: "İşte Rab'bin sözüyle Yahuda'dan bir Tanrı adamı Beytel'e geldi; Yarovam da kurban sunmak için sunağının başında duruyordu. Adam Rab'bin sözüyle sunağa seslenip şöyle dedi: Ey sunak, sunak! Rab şöyle diyor: İşte Davut'un evinde Yoşiya adında bir oğul doğacak; senin üzerinde kurban yakan yüksek yerlerin kâhinlerini senin üzerinde kurban edecek, insan kemiklerini de senin üzerinde yakacak. Aynı gün bir alamet verip dedi ki: Rab'bin bildirdiği alamet şudur: İşte sunak yarılacak ve üzerindeki yağ dökülecek." Biraz sonra da sunağın yarıldığı ve Tanrı adamının Rab'bin sözüyle verdiği alamete uygun olarak yağın sunaktan döküldüğü bildirilir.2.23.4
- Ὅτι μὲν οὖν ἕκαστον τῶν ἐσομένων πρὸ πολλοῦ οἶδεν ὁ θεὸς γενησόμενον, καὶ χωρὶς μὲν γραφῆς αὐτόθεν ἐκ τῆς ἐννοίας τῆς περὶ θεοῦ δῆλον τῷ συνιέντι ἀξίωμα δυνάμεως νοῦ θεοῦ. εἰ δὲ δεῖ καὶ ἀπὸ τῶν γραφῶν τοῦτο παραστῆσαι, πλήρεις μέν εἰσιν αἱ προφητεῖαι τοιούτων παραδειγμάτων· καὶ κατὰ τὴν Σωσάνναν δὲ τοῦ θεοῦ γινώσκοντος τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, οὕτω λέγουσαν· Ὁ θὲος ὁ αἰώνιος ὁ τῶν κρυπτῶν γνώστης, ὁ εἰδὼς τὰ πάντα πρὶν γενέσεως αὐτῶν, σὺ ἐπίστασαι ὅτι ψευδῆ μου κατεμαρτύρησαν οὗτοι. σαφέστατα δὲ ἐν τῇ τρίτῃ τῶν βασιλειῶν καὶ ὁνομα βασιλεύσοντος καὶ πράξεις ἀνεγράφησαν πρὸ πλειόνων ἐτῶν τοῦ γενέσθαι προφητευόμενα οὕτως· Καὶ ἐποίησεν Ἱεροβοὰμ ἑορτὴν ἐν τῷ μηνὶ τῷ ὀγδόῳ ἐν τῇ πεντεκαιδεκάτῃ ἡμέρᾳ τοῦ μηνὸς κατὰ τὴν ἑορτὴν τὴν ἐν γῇ Ἰούδα, καὶ ἀνέβη ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον τὸ ἐν Bαιθὴλ δ ἐποίησεν ταῖς δαμάλεσιν αἷς ἐποίησεν. εἶτα μετʼ ἐλίγα· Καὶ ἰδοὺ ἄνθρωπος τοῦ θεοῦ ἐξ Ἰούδα παρεγένετο ἐν λόγῳ κυρίου εἰς Bαιθὴλ, καὶ Ἰεροβοὰμ εἴστήκει ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον αὐτοῦ ἐπιθῦσαι. καὶ ἐπεκάλεσεν ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον ἐν λόγῳ κυρίου, καὶ εἶπεν Θυσιαστήριον, θυσιαστήριον, τάδε λέγει κύριος Ἰδοὺ υἱὸκ τίκτεται τῷ οἴκῳ Δαϋὶδ, Ἰωσίας ὄνομα αὐτῷ, καὶ θύσει ἐπὶ σὲ τοὺς ἱερεῖς τῶν ὑψηλῶν τῶν ἐπιθυόντων ἐπὶ σὲ, καὶ ὀστᾶ ἀνθρώπων καύσει ἐπὶ σέ. καὶ ἔδωκεν ἐν τῇ ὴμέρᾳ ἐκείνῃ τέρας, λέγων Τοῦτο τὸ τέρας δ ἐλάλησε κύριος λέγων Ἰδοὺ τὸ θυσιαστήριον ῥήγνυται, καὶ ἐκχυθήσεται πιότης ἡ ἐπʼ αὐτῷ. καὶ μετʼ ὀλίγα δηλοῦται. ὅτι καὶ τὸ θυσιαστήριον ἐρράγη, καὶ ἐξεχύθη ἡ πιότης ἀπὸ τοῦ θυσιαστηρίου κατά τὸ τέρας, ὃ ἔδωκεν ὁ ἄνθρωπος τοῦ θεοῦ ἐν λόγῳ κυρίου.
- Babil sürgününden çok önce yaşamış Yeşaya'da da Kiros hakkında adıyla kehanette bulunulur; bu sürgünden bir süre sonra Perslerin kralı Kiros ortaya çıkmış ve Ezra zamanında yapılan tapınağın inşasına yardım etmiştir. Kehanet şöyledir: "Rab Tanrı, meshettiğim Kiros'a şöyle diyor: Milletleri önünde boyun eğdirmek için sağ elinden tuttum; kralların gücünü kıracağım, önünde kapıları açacağım, şehirler kapanmayacak. Ben önünden gideceğim, dağları düzleyeceğim, tunç kapıları kıracağım, demir sürgüleri parçalayacağım. Sana karanlıktaki hazineleri vereceğim, gizli, görünmez hazineleri senin için açacağım; ta ki seni adınla çağıranın ben, İsrail'in Tanrısı Rab olduğumu bilesin. Kulum Yakup ve seçtiğim İsrail uğruna seni adınla çağıracak ve kabul edeceğim." Bundan da açıkça anlaşılıyor ki Tanrı, Kiros'un iyilik ettiği halk uğruna, İbranilerin Tanrı'ya tapışını bilmeyen Kiros'a pek çok millete hükmetmeyi bağışlamıştır. Bunlar, kehanete konu olan Kiros'un işlerini yazmış olan Yunanlardan da öğrenilebilir. Ayrıca Daniel'de, o sırada Babilliler hüküm sürerken, Nebukadnessar'a kendisinden sonra gelecek krallıklar gösterilir. Bunlar heykel aracılığıyla gösterilir: Babillilerin hâkimiyetine altın, Perslerinkine gümüş, Makedonlarınkine tunç, Romalılarınkine demir denir. Yine aynı peygamberde Dara, İskender, Makedonların kralı İskender'in dört halefi ve Mısır'a hükmeden, Lagos'un oğlu diye anılan Ptolemaios hakkında şöyle kehanette bulunulur: "İşte bir teke batıdan, bütün yeryüzünün üzerinden geliyordu; tekenin gözlerinin arasında bir boynuz vardı. Ubal'ın önünde durduğunu gördüğüm boynuzlu koça kadar geldi ve bütün gücüyle ona doğru koştu. Koça yetiştiğini gördüm; ona karşı öfkelendi, koça vurdu ve iki boynuzunu da kırdı; koçun onun karşısında durmaya gücü yoktu. Onu yere attı ve çiğnedi; koçu onun elinden kurtaracak kimse yoktu. Teke pek büyüdü; ama güçlendiğinde büyük boynuzu kırıldı, yerine göğün dört rüzgârına doğru dört başka boynuz çıktı. Birinden güçlü bir boynuz çıktı ve güneye ve batıya doğru çok büyüdü." Mesih hakkındaki kehanetleri anmaya ne gerek var: doğum yerinin Beytlehem, büyüdüğü yerin Nasıra olacağını, Mısır'a çekilişini, yaptığı mucizeleri ve havariliğe çağrılmış olan Yahuda tarafından nasıl ele verileceğini? Bütün bunlar Tanrı'nın önbilgisinin işaretleridir. Kurtarıcının kendisi de şöyle der: "Yeruşalim'in ordularla kuşatıldığını gördüğünüzde, onun yıkımının yaklaştığını bilin." Böylece Yeruşalim'in sonradan gerçekleşen yıkılışını önceden haber vermiştir.2.23.5
- Καὶ ἐν τῷ Ἠσαΐᾳ γενομένῳ πρὸ πολλοῦ τῆς αἰχμαλωσίας τῆς εἰς Βαβυλῶνα, μεθʼ ἣν αἰχμαλωσίαν ὕστερόν ποτε γίνεται Κῦρος ὁ Περσῶν βασιλεὺς συνεργήσας τῇ οἰκοδομῇ τοῦ ναοῦ γενομένῃ κατὰ τοὺς χρόνους Ἔσδρα, ταῦτα περὶ Κύρου ὀνομαστὶ προφητεύεται· Οὕτω λέγει κύριος ὁ θεὸς τῷ χριστῷ μου Κύρῳ, οὗ ἐκράτησα τῆς δεξιᾶς αὐτοῦ ἐπακοῦσαι ἔμπροσθεν αὐτοῦ ἔθνη, καὶ ἰσχύν βασιλέων διαρρήξω, ἀνοίξω ἔμπροσθεν αὐτοῦ θύρας, καὶ πόλεις οὐ συγκλεισθήσονται· Ἐγὼ ἔμπροσθέν σου πορεύσομαι καὶ δρη ὁμαλιῶ, θύρας χαλκᾶς συντρίφω καὶ μοχλοὺς σιδηροῦς συνθλάσω· καὶ δώσω σοι θησαυροὺς σκοτεινὺς, ἀποκρύφους, ἀοράτους ἀνοίξω σοι, ἵνα γνῷς ὅτι ἐγὼ κύριος ὁ θεὸς ὁ καλῶν τὸ ὄνομά σου θεὸς Ἰσραήλ. ἕνεκεν τοῦ παιδός μου Ἰακὼβ καὶ Ἰσραὴλ τοῦ ἐκλεκτοῦ μου, ἐγὼ καλέσω σε τῷ ὀνόματί μου καὶ προσδέξομαί σε. σαφῶς γὰρ καὶ ἐκ τούτων δεδήλωται, ὅτι διά τὸν λαὸν. ὃν εὐεργέτησεν ὁ Κῦρος, ὁ θεὸς μὺ γινώσκοντι αὐτῷ τὴν καθʼ Ἑβραίους θεοσέβειαν ἐδωρήσατο ἐθυιν πλειόνων ἄρξαι· καὶ ἔστι ταῦτα μαθεῖν καὶ ἀπὸ Ἐλλήνων τῶν ἀναγραψάντων τὰ περὶ τὸν προφητευθέντα Κῦρον. ἔτι δὲ καὶ ἐν τῷ Δανιὴλ, Βαβυλωνίων βασιλευόντων τότε, τῷ Ναβουχοδονόσορ δείκνυνται αἱ ἐσόμεναι βασιλεῖαι μετʼ αὐτόν. δείκνυνται δὲ διὰ τῆς εἰκόνος· χρυσίου μὲν τῆς Βαβυλωνίων ἀρχῆς ὀνομαζομένης, ἀργυρίου δὲ τῆς Περσῶν, χαλκοῦ δὲ τῆς Μακεδόνων, σιδήρου δὲ τῆς Ῥωμαίων. καὶ πάλιν ἐν τῷ αὐτῷ προφήτῃ τὰ περὶ Δαρεῖον καὶ Ἀλέξανδρον, καὶ τοὺς τέσσαρας διαδόχους Ἀλεξάνδρου τοῦ Μακεδόνων βασιλέως, καὶ Πτολεμαῖον τὸν τῆς Αἰγύπτου ἄρξαντα τὸν ἐπικαλούμενον Λαγὼν, οὕτω προφητεύεται· Καὶ ἰδοὺ τράγος αἰγῶν ἤρχετο ἀπὸ λιβὸς ἐπὶ πρόσωπον πάσης τῆς γῆς· καὶ τῷ τράγῳ κέρας ἀνὰ μέσον τῶν ὀφθαλμῶν. καὶ ἦλθεν ἕως τοῦ κριοῦ τοῦ τὰ κέρατα ἔχοντος, οὗ εἶδον ἑστῶτος ἐνώπιον τοῦ Οὐβὰλ, καὶ ἔδραμε πρὸς αὐτὸν ἐνώπιον τῆς ἰσχύος αὐτοῦ. καὶ εἶδον αὐτὸν φθάνουτα ἕως τοῦ κριοῦ, καὶ ἐξηγριώθη πρὸς αὐτὸν, καὶ ἔπαισε τὸν κριὸν καὶ συνέτριψεν ἀμφότερα τὰ κέρατα αὐτοῦ· καὶ οὐκ ἦν ἰσχὺς τῷ κριῷ στῆναι ἐνώπιον αὐτοῦ· καὶ ἔρριψεν αὐτὸν ἐπὶ τὴν γῆν καὶ συνεπάτησεν αὐτὸν, καὶ οὐκ ἦν ὁ ἐξαιρούμενος τὸν κριὸν ἐκ χειρὸς αὐτοῦ. καὶ ὁ τράγος τῶν αἰγῶν ἐμεγαλύνθη ἕως σφόδρα· καὶ ἐν τῷ ἰσχῦσαι αὐτόν συνετρίβη τὸ κέρας αὐτοῦ τὸ μέγα, καὶ ἀνέβη ἕτερα κέρατα τέσσαρα ὑποκάτω αὐτοῦ εἰς τοὺς τέσσαρας ἀνέμους τοῦ οὐρανοῦ. καὶ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἐξῆλθε κέρας ἐν ἰσχυρὸν, καὶ ἐμεγαλύνθη περισσῶς πρὸς τὸν νότον καὶ τὴν δύσιν. τί δὲ δεῖ λέγειν τὰς περὶ Χριστοῦ προφητείας, οἶον τόπον γενέσεως αὐτοῦ Βηθλεὲμ, καὶ τόπον ἀνατροφῆς αὐτοῦ Ναζαρά, καὶ τὴν εἰς Αἴγυπτον ἀναχώρησιν, καὶ τεράστια ἃ ἐποίησε, καὶ τίνα τρόπον ὑπὸ Ἰούδα τοῦ εἰς ἀποστολὴν κεκλημένου προεδόθη; πάντα γὰρ ταῦτα σημεῖά ἐστι τῆς τοῦ θεοῦ προγνώσεως. ἀλλὰ καὶ αὐτὸς ὁ σωτὴρ, Ὅταν, φησὶν, ἴδητε κυκλουμένην ὑπὸ στρατοπέδων τὴν ερουσαλὴμ, τότε γνώσεσθε ὅτι ἤγγικεν ἠ ἐρήμωσις αὐτῆς. προεῖπε γὰρ τὸ ὕστερον συμβεβηκὸς τέλος τῆς κατασκαφῆς Ἰερουσαλήμ.
- Tanrı'nın önceden bilen olduğunu, yerinde olarak, ispat ettiğimize göre, yıldızların nasıl işaret olduğunu anlatabilmek için şöyle düşünmek gerekir: Gezegen denenler sabit yıldızlara karşı yönde dönerek yıldızlar öyle hareket etmek üzere düzenlenmiştir ki bütün yıldızların dizilişinden hem her bir varlığın başına gelenlerin hem de küllî olayların işaretlerini alanlar bunları bilsin. Bunları bilenler insanlar değildir; çünkü yıldızların hareketinden, herhangi bir şey yapan ya da bir şeye uğrayan her birinin başına geleni gerçekten çıkarabilmek insan gücünü çok aşar. Bilenler, birçok sebepten ötürü bunları bilmeleri gereken güçlerdir; bunu ilerde elimizden geldiğince göstereceğiz. İnsanlar ise bazı gözlemlerden ya da kendi mertebelerini çiğneyip soyumuzun yıkımı için bu konularda birtakım şeyler öğretmiş meleklerin öğretisinden yanılgıya düşerek, işaretleri kendilerinden aldıklarını sandıkları yıldızların, söze göre işaret ettikleri olayların sebebi olduğunu sandılar. Bunları da hemen, elimizden geldiğince kısaca ama daha özenle ele alacağız. Öyleyse önümüzde şu meseleler duracak: Birincisi, Tanrı her birinin yapacağı sanılan şeyleri ezelden beri önceden bildiği hâlde elimizde olan nasıl korunur? İkincisi, yıldızlar insanlar arasındaki olayların yapıcısı değil de yalnız işaretçisi nasıl olur? Üçüncüsü, insanlar bunların bilgisine tam olarak sahip olamaz; işaretler insanlardan üstün güçlerin önüne konmuştur. Dördüncü olarak da Tanrı'nın işaretleri güçlerin bilgisi için yaratmasının sebebi incelenecektir.2.23.6
- Ἀποδεδειγμένου τοίνυν τμῖν περὶ τοῦ προγνώστην εἶναι τὸν θεὸν οὐκ ἀκαίρως, ἵνα διηγησώμεθα πῶς οἱ ἀστέρες γίνονται εἰς σημεῖα, νοητέον τοὺς ἀστέρας οὕτω τετάχθαι κινεῖσθαι, ἐναντιοφορούντων τῶν καλουμένων πλαναμένων τοῖς ἀπλανέσιν, ἵνα σημεῖα ἀπὸ τοῦ σχηματισμοῦ τῶν ἀστέρων πάντων τῶν περὶ ἕκαστον γινομένων καὶ τῶν καθόλου λαμβάνοντες γινώσκωσιν, οὐχὶ οἱ ἄνθρωποι, (πολλῷ γὰρ μεῖζον ἂ κατὰ ἄνθρωπον τὸ δύνασθαι κατὰ ἀλήθειαν ἐκλαμβάνειν ἀπὸ τῆς κινήσεως τῶν ἀστέρων τὰ περὶ ἑκάστου τῶν ὅ τί ποτε ἐνεργούντων ἢ πασχόντων), ἀλλʼ αἱ δυνάμεις, ἂς ἀναγκαῖον διὰ πολλὰ ταῦτα γινώσκειν, ὡς κατὰ δύναμιν ἐν τοῖς ἐξῆς δείξομεν. σανθέντες δὲ οἱ ἄνθρωποι ἔκ τινων τηρήσεων, ἢ καὶ ἐκ διδασκαλίας ἀγγέλων τὴν ἰδίαν τάξιν παραβεβηκότων καὶ ἐπὶ τῇ τοῦ γένους ἡμῶν ἐπιτριβῇ διδαξάντων περὶ τούτων τινὰ, ᾠήθησαν τοὺς ἀφʼ ὥν τὰ σημεῖα οἴονται λαμβάνειν αἰτίους ὑπάρχειν τούτων, ἂ σημαίνειν ὁ λόγος φησί· περὶ ὧν καὶ αὐτῶν ὡς ἐν ἐπιτομῇ κατὰ δύναμιν ἐπιμελέστερον εὐθέως διαληψόμεθα. προκείσεται τοίνυν ταῦτα τὰ προβλήματα· (α’) πῶς, προγνώστου ὄντος ἐξ αἰῶνος τοῦ θεοῦ περὶ τῶν ὑφʼ ἑκάστου πράττεσθαι νομιζομένων, τὸ ἐφʼ ἡμῖν σώζεται· (β’) καὶ τίνα τρόπον οἱ ἀστέρες οὐκ εἰσὶ ποιητικοὶ τῶν ἐν ἀνθρώποις, σημαντικοὶ δὲ μόνον· (γʼ) καὶ ὅτι ἄνθρωποι τὴν περὶ τούτων γνῶσιν ἀκριβῶς ἔχειν οὐ δύνανται, ἀλλὰ δυνάμεσιν ἀνθρώπων κρείττοσι τὸ σημεῖα ἔκκειται· (δʼ) τίς γὰρ ἡ αἰτία τοῦ τὰ σημεῖα τὸν θεὸν πεποιηκέναι εἰς γνῶσιν τῶν δυνάμεων, τέταρτον ἐξετασθήσεται.
- Öyleyse önce birinci meseleye bakalım. Yunanlardan pek çoğu bundan çekinmiştir: Tanrı olacakları önceden bilirse işlerin zorunluluğa bağlanmış olacağını ve elimizde olanın hiçbir şekilde korunamayacağını düşünmüşlerdir. Bu yüzden, kendi deyişleriyle Tanrı'ya yakışan saygın görüşü, yani elimizde olanı ve onunla birlikte övgüyü, yergiyi, aretēlerin kabule, kötülüklerin kınanmaya değer olmasını ortadan kaldıran görüşü kabul etmektense dinsiz bir öğretiyi benimsemeye cüret etmişlerdir. Derler ki: Tanrı ezelden beri şu kişinin haksızlık edeceğini ve şu haksızlıkları yapacağını bildiyse, Tanrı'nın bilgisi de yanılmazsa, böyle olacağı önceden görülmüş kişi mutlaka haksız olacak ve şu haksızlıkları yapacaktır; haksızlık etmemesi imkânsızdır. O hâlde haksızlık etmesi zorunludur ve Tanrı'nın bildiğinden başka bir şey yapması imkânsız olacaktır. Başka bir şey yapması imkânsızsa ve imkânsız olanı yapmadığı için hiç kimse kınanamazsa, haksızları boş yere suçluyoruz demektir. Haksız kişiden ve haksızlıklardan öbür günahlara da geçerler, sonra karşı yönden doğru eylem sayılan şeylere de; ve Tanrı'nın olacakları önceden bilmesinden, elimizde olanın korunamayacağı sonucunun çıktığını söylerler.2.23.7
- Καὶ τοίνυν ἴδωμεν τὸ πρῶτον, ὅπερ εὐλαβηθέντες πολλοί τινες τῶν Ἑλλήνων, οἰόμενοι κατηναγκάσθαι τὰ πράγματα καὶ τὸ ἐφʼ ἡμῖν μηδαμῶς σώζεσθαι εἰ ὁ θεὸς προγινώσκει τὸ μέλλοντα, ἀσεβὲς δόγμα ἐτόλμησαν ἀναδέξασθαι μᾶλλον ἦ προσέσθαι τὸ, ὥς φασιν ἐκεῖνοι, ἔνδοξον μὲν περὶ θεοῦ, ἀναιροῦν δὲ τὸ ἐφʼ ἡμῖν καὶ διὰ τοῦτο ἔπαινον καὶ ψόγον καὶ τὸ τῶν ἀρετῶν ἀπόδεκτον τῶν τε κακιῶν ψεκτόν. καί φασιν, εἰ ἐξ αἰῶνος ἔγνω ὁ θεὸς τόνδε τινὰ ἀδικήσειν καὶ τάδε ποιήσειν τὰ ἀδικήματα, ἀψευδὴς δὲ ἡ γνῶσις τοῦ θεοῦ καὶ πάντως ἔσται ἄδικος ποιήσων τάδε τὰ ἀδικήματα ὁ τοιοῦτος εἶναι προεωραμένος καὶ ἀμήχανον μὴ ἀδικήσειν αὐτὸν, κατηνάγκασται τὸ ἀδικήσειν αὐτὸν καὶ ἀδύνατον ἔσται ἄλλο τι πρᾶξαι αὐτὸν ἢ ὅπερ ἔγνω ὁ θεός· εἰ δὲ ἀδύνατον ἄλλο τι πρᾶξαι αὐτόν, οὐδεὶς δὲ ἀδύνατα μὴ ποιήσας ψεκτός ἐστι, μάτην αἰτιώμεθα τοὺς ἀδίκους. ἀπὸ δὲ τοῦ ἀδίκου καὶ τῶν ἀδικημάτων ἐπέρχονται καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα ἁμαρτήματα, εἶτα ἐκ τοῦ ἐναντίου καὶ τὰ νομιζόμενα κατορθώματα· καί φασιν ἀκολουθεῖν τῷ τὸν θεὸν τὰ μέλλοντα προεγνωκέναι τὸ μὴ δύνασθαι τὸ ἐφʼ ἧμῖν σώζεσθαι.
- Bunlara şöyle cevap verilmelidir: Tanrı dünyayı yaratmaya başladığında, hiçbir şey sebepsiz olmadığından, olacakların her birini nous'uyla gözden geçirir. Şu olduğu için şunun izleyeceğini, izleyen şu olursa ardından şunun geleceğini, o da gerçekleşince şunun olacağını görür. Böylece işlerin sonuna kadar gözden geçirerek olacakları bilir; ama bildiği şeylerin her birinin gerçekleşmesinin mutlaka sebebi değildir. Nitekim biri, bilgisizliği yüzünden aceleci, aceleciliği yüzünden de düşünmeden kaygan bir yola giren birini görse ve onun kayıp düşeceğini kavrasa, o adamın kaymasının sebebi olmaz. Bunun gibi, Tanrı'nın da her birinin nasıl biri olacağını önceden gördüğünü; onun öyle olmasının sebeplerini, şu günahları işleyeceğini ya da şu doğru eylemleri yapacağını kavradığını düşünmek gerekir. Hatta şunu da söylemek gerekirse: Önbilgi olup bitenlerin sebebi değildir; çünkü günah işleyeceğini önceden bildiği kişi günah işlerken Tanrı ona dokunmaz. Daha şaşırtıcı ama doğru bir şey söyleyeceğiz: Olacak olan, kendisi hakkındaki önbilginin böyle olmasının sebebidir. Çünkü bir şey bilindiği için olmaz; olacağı için bilinmiştir. Yalnız burada bir ayrım gerekir. Biri "mutlaka olacak" sözünü, önceden bilinenin olmasının zorunlu olduğu anlamında yorumlarsa ona hak vermeyiz. Yahuda'nın hain olacağı önceden bilindi diye Yahuda'nın hain olmasının kesinlikle zorunlu olduğunu söylemeyeceğiz. Nitekim Yahuda hakkındaki kehanetlerde onun kınanacak olduğunu herkese gösteren sitemler ve suçlamalar yazılıdır. Zorunlu olarak hain olsaydı ve öbür havariler gibi olması mümkün olmasaydı, ona yergi yöneltilmezdi. Bak, aktaracağımız şu sözler bunu göstermiyor mu: "Onun yetimlerine acıyan da olmasın; çünkü merhamet etmeyi hatırlamadı, yoksul, düşkün ve yüreği yaralı bir adamı öldürmek için kovaladı. Laneti sevdi, lanet ona gelecek; bereketi istemedi, bereket ondan uzak duracak." Ama biri "mutlaka olacak" sözünü açıklayıp bunun, şu şeylerin olacağı ama başka türlü olmalarının da mümkün olduğu anlamına geldiğini söylerse, bunu doğru olarak kabul ederiz. Çünkü Tanrı'nın yanılması mümkün değildir; ama olması da olmaması da mümkün olan şeyler hakkında olacaklarını ya da olmayacaklarını düşünmesi mümkündür.2.23.8
- Πρὸς οὓς λεκτέον ὅτι ἐπιβάλλων ὁ θεὸς τῇ ἀρχῇ τῆς κοσμοποιΐας, οὐδενός ἀναιτίως γινομένου, ἐπιπορεύεται τῷ νῷ ἕκαστον τῶν ἐσομένων, ὀρῶν ὅτι ἐπεὶ τόδε γέγονε τόδε ἕπεται, ἐὰν δὲ γένηται τόδε τὸ ἑπόμενον τόδε ἀκολουθεῖ, οὐ ὑποστάντος τόδε ἔσται· καὶ οὕτω μέχρι τέλους τῶν πραγμάτων ἐπιπορευθεὶς οἶδεν ἃ ἔσται, οὐ πάντως ἑκάστῳ τῶν γινωσκομένων αἴτιος τοῦ αὐτὸ συμβῆναι τυγχάνων. ὤσπερ γὰρ εἴ τις ὀρῶν τινὰ διὰ ἀμαθίαν προπετῆ, διὰ δὲ τὴν προπετείαν ἀλογίστως ἐπιβαίνοντα ὀδοῦ ὀλισθηρᾶς, εἰ καταλάβοι πεσεῖσθαι ὀλισθήσαντα, οὐχὶ αἴτιος τοῦ ὀλίσθου ἐκείνῳ γίνεται· οὔτω νοητέου τὸν θεόι προςωρακότα ὁποῖος ἔσται ἐκαστος καὶ τὰς αἰτίας τοῦ τοιοῦτον αὐτὸν ἔσεσθαι καθορᾷν, καὶ ὅτι ἁμαρτήσεται τάδε ἢ κατορθώκει τάδε. καὶ εἰ χρὴ λέγειν οὐ τὴν πρόγνωσιν αἰτίαν τῶν γινομένων, (οὐ γὰρ ἐφάπτεται τοῦ προεγνωσμένου ἁμαρτησομένου ὀ θεὸς, ὅταν ἁμαρτάνῃ), ἀλλὰ παραδοξότερον μὲν ἀληθὲς δὲ ἐροῦμεν, τὸ ἐσόμενον αἴτιον τοῦ τοιάνδε εἶναι τὴν περὶ αὐτοῦ πρόγνωσιν. οὐ γὰρ ἐπεὶ ἔγνωσται γίνεται, ἀλλʼ ἐπεὶ ἔμελλεν γίνεσθαι ἔγνωσται· διαστολῆς δὲ δεῖται. εἰ μὲν γὰρ τὸ ‘πάντως ἔσταιʼ οὕτω τις ἑρμηνεύει, ὡς ἀνάγκην εἶναι γενέσθαι τὸ προεγνωσμένον, οὐ διδόαμεν αὐτῷ· οὐ γὰρ ἐροῦμεν, ἐπεὶ προέγνωσται Ἰούδαν προδότην γενέσθαι, ὅτι πᾶσα ἀνάγκη ἦν Ἰούδαν προδότην γενέσθαι. ἐν γοῦν ταῖς περὶ τοῦ Ἰούδα προφητείαις μέμψεις καὶ κατηγορίαι τοῦ Ἰούδα ἀναγεγραμμέναι εἰσὶ παντί τῳ παριστᾶσαι τὸ ψεκτὸν αὐτοῦ. οὐκ ἂν δὲ ψόγος αὐτῷ προσήπτετο, εἰ ἐπαναγκὲς προδότης ἦν, καὶ μὴ ἐνεδέχετο αὐτὸν ὅμοιον τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις γενέσθαι. ὅρα δὲ εἰ μὴ ταῦτα δηλοῦται διʼ ὧν παραθησόμεθα ῥητῶν οὕτως ἐχόντων· Μηδὲ γενηθήτω οἰκτίρμων τοῖς ὀρφανοῖς αὐτοῦ· ἀνθʼ ὧν οὐκ ἐμνήσθη ποιήσαι ἔλεος, καὶ κατεδίωξεν ἄνθρωπον πένητα καὶ πτωχὸν καὶ κατανενυγμένον τῇ καρδίᾳ τοῦ θανατῶσαι. καὶ ἠγάπησεν κατάραν, καὶ ἥξει αὐτῷ· καὶ οὐκ θέλησεν εὐλογίαν, καὶ μακρυνθήσεται ἀπʼ αὐτοῦ. εἰ δέ τις διηγήσεται τὸ πάντως ἔσται,ʼ καὶ τοῦτο σημαίνειν αὐτὸ λέγων, ὅτι ἔσται μὲν τάδε τινὰ ἐνεδέχετο δὲ καὶ ἑτέρως γενέσθαι, τοῦτο ὡς ἀληθὲς συγχωροῦμεν· τὸν μὲν γὰρ θεὸν οὐκ ἐνδέχεται ψεύσασθαι, ἐνδέχεται δὲ περὶ τῶν ἐνδεχομένων γενέσθαι καὶ μὴ γενέσθαι φρονῆσαι τὸ γενέσθαι αὐτὰ καὶ τὸ μὴ γενέσθαι.
- Bunu daha açık şöyle söyleyelim: Yahuda'nın Petrus gibi havari olması mümkünse, Tanrı'nın Yahuda hakkında onun Petrus gibi havari kalacağını düşünmesi de mümkündür. Yahuda'nın hain olması mümkünse, Tanrı'nın onun hakkında hain olacağını düşünmesi de mümkündür. Yahuda hain olacaksa, Tanrı önbilgisiyle, sözü edilen iki mümkünden yalnız biri gerçekleşebilecekken doğruyu önceden bildiği için Yahuda'nın hain olacağını önceden bilecektir; bilginin konusu olan şey ise başka türlü de olabilir. Tanrı'nın bilgisi şöyle diyebilir: "Şu kişinin şunu yapması mümkündür, zıddını yapması da; ikisi de mümkünken onun şunu yapacağını biliyorum." Tanrı "şu insanın uçması mümkün değildir" diyebilir; ama söz gelişi biri hakkında kehanette bulunurken "şu kişinin itidalli olması mümkün değildir" demez. Çünkü insanda uçma yetisi hiçbir şekilde yoktur; ama itidalli olma yetisi de, ölçüsüzlüğe kapılma yetisi de vardır. Bu iki yeti de mevcutken, insanı döndüren ve terbiye eden sözlere kulak vermeyen kişi kendini kötü olana verir; doğruyu arayan ve ona göre yaşamak isteyen ise iyi olana. Biri hazza meylettiği için doğruyu aramaz; öbürü ortak kavramların ve teşvik edici sözün etkisiyle bunları inceler. Yine biri hazzı seçer; ona karşı koyamadığından değil, mücadele etmediğinden. Öbürü ise hazzın çoğu kez içinde barındırdığı çirkinliği görüp onu küçümser.2.23.9
- Σαφέστερον δὲ τοῦτο οὕτως ἐροῦμεν. εἰ ἐνδέχεται Ἰούδαν εἶναι ἀπόστολον ὁμοίως Πέτρῳ, ἐνδέχεται τὸν θεὸν νοῆσαι περὶ τοῦ Ἰούδα ὅτι μενεῖ ἀπόστολος ὁμοίως Πέτρῳ. εἰ ἐνδέχεται Ἰούδαν προδότην γενέσθαι, ἐνδέχεται τὸν θεὸν φρονῆσαι περὶ αὐτοῦ ὅτι προδότης ἔσται. εἰ δὲ προδότης ἔσται Ἰούδας, ὁ θεὸς τῇ προγνώσει αὐτοῦ τῶν προειρημένων ἐνδεχομένων δύο, ἐνδεχομένου τοῦ εἶναι ἑνὶ αὐτῶν, τὸ ἀληθὲς προγινώσκων, προγνώσεται τὸν Ἰούδαν προδότην γενέσθαι· τὸ δὲ περὶ οὖ ἡ γνῶσις ἐνδέχεται καὶ ἑτέρως γενέσθαι· καὶ λέγοι ἂν ἡ γνῶσις τοῦ θεοῦ ὅτι ἐνδέχεται μὲν τόνδε τόδε ποιῆσαι, ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον· ἐνδεχομένων δὲ ἀμφοτέρων, οἶδα ὅτι τόδε ποιήσει· οὐ γὰρ ὥσπερ ὁ θεὸς εἴποι ἂν, οὐκ ἐνδέχεται τόνδε τινὰ τὸν ἄνθρωπον πτῆναι, οὕτω χρησμὸν φέρε εἰπεῖν περί τινος διδοὺς ἐρεῖ ὅτι οὐκ ἐνδέχεται τόνδε σωφρονῆσαι. δύναμις μὲν γὰρ πάντη οὐκ ἔστι τοῦ πτῆναι οὐδαμῶς ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, δύναμις δὲ ἔστι τοῦ σωφρονῆσαι καὶ τοῦ ἀκολαστῆσαι. ὦν ἀμφοτέρων δυνάμεων ὑπαρχουσῶν, ὁ μὴ προσέχων λόγοις ἐπιστρεπτικοῖς καὶ παιδευτικοῖς ἑαυτὸν ἐπιδίδωσι τῇ χείρονι· τῇ κρείττονι δὲ ὁ ζητήσας τὸ ἀληθὲς καὶ βιῶσαι βεβουλημένος κατʼ αὐτό. οὐ ζητεῖ δὲ ὅδε μὲν τἀληθῆ, ἐπεὶ ἐπιρρέπει ἐπὶ τὴν ἡδονήν· ὅδε δὲ ἐξετάζει περὶ αὐτῶν, αἱρεθεὶς ὑπὸ τῶν κοινῶν ἐννοιῶν καὶ λόγου προτρεπτικοῦ. πάλιν τε αὖ ὅδε μὲν αἱρεῖται τὴν ἡδονὴν, οὐχὶ οὐ δυνάμενος ἀντιβλέπειν αὐτῇ, ἀλλʼ οὐκ ἀγωνιζόμενος· ὅδε δὲ καταφρονεῖ αὐτῆς, τὸ ἄσχημον ὀρῶν τὸ ἐν αὐτῇ πολλάκις τυγχάνον.
- Tanrı'nın önbilgisinin, kavradığı şeylere bir zorunluluk yüklemediğine dair söylenenlere şu da eklenecek: Kutsal Yazıların birçok yerinde Tanrı peygamberlere tövbe çağrısında bulunmalarını emreder ve dinleyenlerin geri dönüp dönmeyeceğini ya da günahlarında direnip direnmeyeceklerini önceden bildiğini belli etmez. Nitekim Yeremya'da şöyle denir: "Belki dinlerler ve tövbe ederler." Tanrı dinleyip dinlemeyeceklerini bilmediği için "Belki dinlerler ve tövbe ederler" demiyor; bu sözlerle iki yetinin adeta eşit ağırlıkta olduğunu gösteriyor. Ta ki önceden ilan edilen önbilgisi bir zorunluluk kanaati uyandırıp, geri dönmek ellerinde değilmiş gibi dinleyenlerin cesaretini önceden kırmasın ve adeta kendisi de günahların sebebi olmasın. Ya da yine, önceden bilinen iyiliği bilmedikleri için mücadele edip kötülüğe direnerek aretē içinde yaşayabilecek olanlar için önbilgi gevşekliğin sebebi olmasın; çünkü önceden bildirilen mutlaka olacak diye artık günaha karşı gayretle durmazlardı. Böylece önbilgi, olacak iyiliğe adeta bir engel olurdu. Nitekim dünyadaki her şeyi yararlı biçimde yöneten Tanrı, haklı olarak bizi olacaklara karşı da kör etmiştir. Çünkü onları bilmek bizi kötülüğe karşı mücadeleden alıkoyardı; bildiğimizi sanmak da bizi mahvederdi, günahla güreşmediğimiz için daha çabuk onun boyunduruğuna girerdik. Ayrıca birinin güzel ve iyi bir insan olmasıyla, onun mutlaka iyi olacağına dair önbilgiye sahip olması çelişirdi. Çünkü elimizdekilere ek olarak, güzel ve iyi bir insan olmak için büyük bir şiddete ve daha çok gerilime ihtiyacımız vardır; mutlaka güzel ve iyi olunacağını önceden bilmek ise çabayı gevşetir. Bu yüzden iyi mi kötü mü olacağımızı bilmememiz yararımızadır.2.23.10
- Ὅτι μέντοι γε ἡ πρόγνωσις τοῦ θεοῦ οὐκ ἀνάγκην ἐπιτίθησι τοῖς περὶ ὧν κατείληφε, πρός τοῖς προειρημένοις καὶ τοῦτο λελέξεται, ὅτι πολλαχοῦ τῶν γραφῶν ὁ θεὸς κελεύει τοὺς προφήτας κηρύσσειν μετάνοιαν, οὐ προστοιησάμενος τὸ προεγνωκέναι πότερον οἱ ἀκούσαντες ἐπιστρέψουσιν ἢ τοῖς ἁμαρτήμασιν ἑαυτῶν ἐμμενοῦσιν· ὡσπερ ἐν τῷ Ἱερεμίᾳ λέγεται· Ἴσως ἀκούσονται καὶ μετανοήσουσιν. οὐ γὰρ ἀγνοῶν ὁ θεὸς πότερον ἀκούσουσιν ἢ οὒ φησίν· Ἴσως ἀκούσονται καὶ μετανοήσουσιν· ἀλλʼ οἱουεὶ τὸ ἰσοστάσιον τῶν δυνάμεων γενέσθαι δεικνύς ἐκ τῶν λεγομένων· ἵνα μὴ προκατηγγελμένη ἡ πρόγνωσις αὐτοῦ προκαταπεσεῖν ποιήσῃ τοὺς ἀκούοντας, δόξαν ἀνάγκης παριστᾶσα, ὡς οὐκ ὄντος ἐπʼ αὐτοῖς τοῦ ἐπιστρέψαι, καὶ οἱονεὶ καὶ αὐτὴ αἰτία γένηται τῶν ἁμαρτημάτων· ἢ πάλιν τοῖς ἐκ τοῦ ἀγνοεῖν τὸ προεγνωσμένον καλὸν δυναμένοις ἐν τῷ ἀγωνίσασθαι καὶ ἀντιτείνειν πρὸς τὴν κακίαν ἐν ἀρετῇ βιῶσαι, αἰτία γένηται ἡ πρόγνωσις ἐκλύσεως, οὐκ ἔτι εὐτόνως ἱσταμένοις κατὰ τῆς ἁμαρτίας, ὡς πάντως ἐσομένου τοῦ προειρημένου· καὶ οὕτω γὰρ οἶον ἐμπόδιον γένοιτʼ ἂν ἠ πρόγνωσις τοῦ ἐσομένου καλοῦ. πάντα γοῦν χρησίμως ὀ θεὸς τὰ κατὰ τὸν κόσμον οἰκονομῶν εὐλόγως ἡμᾶς καὶ πρὸς τὰ μέλλοντα ἐτύφλωσεν. ἡ γὰρ γνῶσις αὐτῶν ἀνῆκε μὲν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ἀθλεῖν κατὰ τῆς κακίας, ἐπέτριψε δʼ ἂν δόξασα κατειλῆφθαι, πρὸς τὸ μὴ ἀντιπαλαίσαντας ἡμᾶς τῇ ἁμαρτίᾳ τάχιον αὐτῇ ὑποχειρίους γενέσθαι. ἄμα δὲ καὶ μαχόμενον ἐγίνετο τῷ καλὸν καὶ ἀγαθὸν γενέσθαι τινὰ, τὸ τὴν πρόγνωσιν ἐληλυθέναι εἰς τόνδε τινὰ ὅτι πάντως ἔσται ἀγαθός. πρὸς οἶς ἔχομεν γὰρ καὶ σφοδρότητος καὶ τάσεως πλείονος χρεία πρὸς τὸ καλὸν καὶ ἀγαθὸν γενέσθαι· προκαταληφθεῖσα δὲ ἡ γνῶσις τοῦ πάντως καλὸν καὶ ἀγαθὸν ἔσεσθαι ὑπεκλύει τὴν ἄσκησιν. διόπερ συμφερόντως οὐκ ἴσμεν οὔτε εἰ ἀγαθοὶ οὔτε εἰ πονηροὶ ἐσόμεθα.
- Tanrı'nın bizi olacaklara karşı kör ettiğini söylediğimize göre, bak, Çıkış'ta üzerinde durulan bir sözü şöyle açıklayabilir miyiz: "Ağır işiteni ve sağırı, göreni ve körü kim yaptı? Ben, Rab Tanrı değil miyim?" Bu söz, aynı insanı hem kör hem gören yapmış olduğunu anlatıyor olabilir: şimdiki şeyleri gören, olacaklara karşı kör. Ağır işiten ve sağır hakkındaki sözü açıklamanın yeri burası değil. Elimizde olan pek çok şeyin sebeplerinin çoğunun elimizde olmayan şeyler olduğunu biz de kabul ederiz. Bunlar, yani elimizde olmayanlar olmasaydı, elimizde olan şu şu şeyler yapılmazdı. Elimizde olan şu şeyler, daha önce olmuş, elimizde olmayan şu şeylerin ardından yapılır; ama daha önce olmuş aynı şeyler karşısında yaptığımızdan başka şeyler yapmamız da mümkündür. Biri elimizde olanın evrenden tamamen bağımsız olmasını, başımıza gelen şu şeyler yüzünden şunu seçmememizi isterse, dünyanın bir parçası olduğunu, insanlarla bir arada yaşadığını ve çevresindeki âlem tarafından kuşatıldığını unutmuştur. Böylece Tanrı'nın önbilgisinin, önceden bildiği her şeyi zorunluluğa bağlamadığını kısaca ve yeterince ispat ettiğimizi sanıyorum.2.23.11
- Ἐπεὶ δὲ εἰρήκαμεν ὅτι ἀπετύφλωσεν ἡμᾶς πρὸς τὰ μέλλοντα ὁ θεὸς, ζητούμενόν τι ῥητὸν ἀπό τῆς Ἐξόδοῦ ὅρα εἰ δυνάμεθα οὔτω σαφηνίσαι· Τίς ἐποίησεν δύσκωφον καὶ κωφὸν, βλέποντα καὶ τυφλόν; οὐκ ἐγὼ κύριος ὁ θεός; ἵνα τὸν αὐτὸν τυφλόν καὶ βλέποντα πεποιηκὼς ἦ, βλέποντα μὲν τὰ ἐνεστηκότα τυφλὸν δὲ πρός τὰ μέλλοντα· τὸ γὰρ περὶ τοῦ δυσκώφου καὶ κωφοῦ οὐ τοῦ παρόντος καιροῦ διηγήσασθαι. ὅτι μέντοι γε πολλῶν τῶν ἐφʼ μῖν αἴτια πλεῖστα τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν ἐστὶ, καὶ ἡμεῖς ὁμολογήσομεν· ὦν μὴ γενομένων, λέγω δὲ τῶν οὐκ ἐφʼ ἡμῖν, οὐκ ἂν τάδε τινὰ τῶν ἐφʼ ἡμῖν ἐπράττετο· πράττεται δὲ τάδε τινὰ τῶν ἐφʼ ἡμῖν ἀκόλουθα τοῖσδε τοῖς προγενομένοις οὐκ ἐφʼ ἡμῖν, ἐνδεχομένου τοῦ ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς προγενομένοις καὶ ἕτερα πρᾶξαι παρʼ ἃ πράττομεν. εἰ δέ τις ζητεῖ τὸ ἐφʼ ἡμῖν ἀπολελυμένον εἶναι τοῦ παντὸς, ὥστε μὴ διὰ τάδε τινὰ συμβεβηκότα ἡμῖν ἡμᾶς αἱρεῖσθαι τάδε, ἐπιλέλησται κόσμου μέρος ὢν καὶ ἐμπεριεχόμενος ἀνθρώπων κοινωνίᾳ καὶ τοῦ περιέχοντος. μετρίως μὲν οὖν ὡς ἐν ἐπιτομῇ οἶμαι ἀποδεδεῖχθαι τὸ τὴν πρόγνωσιν τοῦ θεοῦ μὴ εἶναι καταναγκαστικὴυ τῶν προεγνασμένων πάντας.
Aynı konu hakkında, Kelsos'a Karşı'nın ikinci kitabından şu sözler:
- Kelsos, bir önbilgiyle kehanet edilen şeyin kehanet edildiği için olduğunu sanıyor. Biz bunu kabul etmeyip diyoruz ki kehanet eden, olacağını önceden söylediği için olacak şeyin sebebi değildir; tersine, kehanet edilmese de olacak olan şey, onu önceden bilene önceden söylemesinin sebebini vermiştir. Bütün bu durum, kehanet edenin önbilgisinde bulunur: Şunun olması da mümkün, olmaması da mümkünse, bunlardan biri gerçekleşecektir. Önceden bilenin, olma ve olmama mümkünlüğünü ortadan kaldırarak "bu mutlaka olacak ve başka türlü olması imkânsızdır" gibi bir şey söylediğini ileri sürmüyoruz. Bu, elimizde olan bir şeye dair her önbilgi için geçerlidir; ister ilahî Yazılarda ister Yunan tarihlerinde geçsin. Diyalektikçilerin "tembel argüman" dediği şey de bir safsata olduğu hâlde, Kelsos'a bakılırsa safsata olmayacaktır; ama sağlam akla göre safsatadır. Bunun anlaşılması için Kutsal Yazıdan Yahuda hakkındaki kehanetleri ya da Kurtarıcımızın onun ihanet edeceğine dair önbilgisini, Yunan tarihlerinden de Laios'a verilen kehaneti kullanacağım; bu kehanetin doğru olduğunu şimdilik kabul ediyorum, çünkü sözümüze zarar vermez. Yahuda hakkında, Kurtarıcı'nın ağzından söylenen yüz sekizinci mezmurda konuşulur; başlangıcı şöyledir: "Ey Tanrı, övgümü sessizce geçme; çünkü günahkârın ağzı ve hilekârın ağzı bana karşı açıldı." Mezmurda söylenenleri gözden geçirirsen göreceksin ki Kurtarıcı'ya ihanet edeceği önceden bilindiği gibi, ihanetin sebebi de kendisidir ve kötülüğü yüzünden kehanette söylenen lanetlere layıktır. Şunlara uğrasın, diyor, "çünkü merhamet etmeyi hatırlamadı, yoksul ve düşkün bir adamı kovaladı." Demek ki merhamet etmeyi hatırlayabilir ve kovaladığı kişiyi kovalamayabilirdi; bunu yapabilecekken yapmadı, ihanet etti; böylece kehanette ona karşı söylenen lanetlere layık oldu. Yunanlara karşı da Laios'a söylenen sözü kullanacağız; tragedya şairi onu ister aynen ister ona denk sözlerle yazmış olsun. Olacakları önceden bilen ona şöyle diyor:
Tanrılara inat çocuk tohumu ekme o karıklara; Bir oğul edinirsen, doğan seni öldürür, Bütün evin de kan içinde yürür.
Burada açıkça görülüyor ki Laios'un çocuk tohumu ekmemesi mümkündü, çünkü kehanet ona mümkün olmayanı emretmezdi; ekmesi de mümkündü ve hiçbiri zorunlu değildi. Ama çocuk tohumu ekmekten sakınmadığı için, ekmiş olmasının sonucu olarak Oidipus, İokaste ve oğulları üzerine yazılmış tragedyadaki felaketlere uğradı.
Ἔτι περὶ τοῦ αὐτοῦ ἐν τῷ Β΄ τόμῳ τῶμ κατὰ κέλϲογ ἐμ τούτοιϲ. 12. Ὁ μὲν Κέλσος οἴεται διὰ τοῦτο γίνεσθαι τὸ ὑπό τινος προγνώσεως θεσπισθὲν, ἐπεὶ ἐθεσπίσθη· ἡμεῖς δὲ τοῦτο οὐ διδόντες φαμὲν οὐχὶ τόν θεσπίσαντα αἴτιον εἶναι τοῦ ἐσομένου, ἐπεὶ προεῖπεν αὐτὸ γενησόμενον, ἀλλὰ τὸ ἐσόμενον, ἐσόμενον ἂν καὶ μή θεσπισθὲν, τὴν αἰτίαν τῷ προγινώσκοντι παρεσχηκέναι τοῦ αὐτὰ προειπεῖν. καὶ ὅλον γε τοῦτο ἐν τῇ προγνώσει τοῦ θεσπίζοντος αὐτό τυγχάνει· δυνατοῦ δὲ ὄντος τοῦδέ τινος γενέσθαι, δυνατοῦ δὲ καὶ μὴ γενέσθαι, ἔσται τὸ ἕτερον αὐτῶν τόδε τι. καὶ οὔ φαμεν ὅτι ὁ προγινώσκων, ὑφελὼν τὸ δυνατὸν εἶναι γενέσθαι καὶ μὴ γενέσθαι, οἱονεὶ τοιοῦτόν τι λέγει· τόδε πάντως ἔσται, καὶ ἀδύνατον ἑτέρως γενέσθαι. καὶ τό τοιοῦτο φθάνει ἐπὶ πᾶσαν τὴν περὶ τοῦ ἐφʼ τμῖν τινὸς πρόγνωσιν, εἴτε κατὰ τὰς θείας γραφὰς εἴτε κατὰ τὰς Ἑλλήνων ἱστορίας. καὶ ὁ καλούμενός γε παρὰ τοῖς διαλεκτικοῖς ἀργὰς λόγος, σόφισμα τυγχάνων, οὐκ ἔσται μὲν σόφισμα, ὅσον ἐπὶ τῷ Κέλσῳ, κατὰ δὲ τὸν ὑγιῆ λόγον σόφισμά ἐστιν. ἵνα δὲ τὸ τοιοῦτο νοηθῇ, ἀπὸ μὲν τῆς γραφῆς χρήσομαι ταῖς περὶ τοῦ Ἰούδα προφητείαις, ἢ τῇ τοῦ σωτῆρος τμῶν περὶ αὐτοῦ ὡς προδώσοντος προγνώσει· ἀπὸ δὲ τῶν Ἑλληνικῶν ἱστοριῶν τῷ πρὸς τὸν Λάῖον χρησμῷ, συγχωρῶν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἶναι αὐτὸν ἀληθῆ, ἐπεὶ μὴ λυπεῖ τὸν λόγον. περὶ τοῦ Ἰούδα τοίνυν ἐν ἑκατοστῷ καὶ ὀγδόῳ λέγεται ἐκ προσώπου τοῦ σωτῆρος φαλμῷ, σὖ ἡ ἀρχή· Ὁ θεὸς, τὴν αἴνεσίν μου μὴ παρασιωπήσῃς· ὅτι στόμα ἁμαρτωλοῦ καὶ if. στόμα δολίου ἐπʼ ἐμὲ ἠνοίχθη. καὶ τηρήσας γε τὰ ἐν τῷ φαλμῷ εἰρημένα εὑρήσεις ὅτι, ὡς προέγνωσται προδώσων τὸν σωτῆρα, οὕτω καὶ αἴτιος ὢν τῆς προδοσίας καὶ ἄξιος τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ λεγομένων διὰ τὴν κακίαν αὐτοῦ ἀρῶν. τάδε γὰρ παθέτω, Ἀυθʼ ὧν, φησὶν, οὐκ ἐμνήσθη τοῦ ποιῆσαι ἔλεος, καὶ κατεδίωξεν ἄνθρωπον πένητα καὶ πτωχόν. οὐκοῦν ἐδύνατο μνησθῆναι τοῦ ποιῆσαι ἔλεος καὶ μὴ καταδιῶξαι ὃν κατεδίωξε· δυνάμενος δὲ οὐ πεποίηκεν, ἀλλὰ προέδωκεν· ὥστε ἄξιος εἶναι τῶν ἐν τῇ προφητείᾳ κατʼ αὐτοῦ ἀρῶν. καὶ πρὸς Ἕλληνας δὲ χρησόμεθα τῷ εἰρημένῳ τοῦτον τὸν τρόπον πρὸς τὸν Λάϊον, εἴτε αὐταῖς λέξεσιν εἴτε τὸ ἰσοδυναμοῦν αὐταῖς ἀναγράψαντος τοῦ τραγικοῦ. λέγεται τοίνυν πρὸς αὐτὸν ἀπὸ τοῦ προεγνωκότος δὴ τὰ ἐσόμενα· Μὴ σπεῖρε παίδων ἄλοκα δαιμόνων βίᾳ· Εἰ γὰρ τεκνώσεις παῖδʼ, ἀποκτενεῖ σʼ ὁ φὺς, Καὶ πᾶς σὸς οἶκος βήσεται δι᾿ αἵματος. καὶ ἐν τούτῳ τοίνυν σαφῶς δηλοῦται ὅτι δυνατὸν μὲν ἧν τῷ Λαΐῳ μή σπείρειν παίδων ἄλοκα· οὐκ ἂν γὰρ τὸ μὴ δυνατόν προσέταξεν αὐτῷ ὁ χρησμός· δυνατὸν δὲ ἦν καὶ τὸ σπείρειν, καὶ οὐδέτερον αὐτῶν κατηνάγκαστο. τκολούθησε δὲ τῷ μὴ φυλαξαμένῳ σπεῖραι παίδων ἄλοκα παθεῖν ἐκ τοῦ ἐσπαρκέναι τὰ τῆς κατὰ Οἰδίποδα καὶ Ἰοκάστην καὶ τοὺς υἱοὺς τραγῳδίας.
- Tembel argüman denen şey de, bir safsata olarak, hastaya bir varsayımla söylenir ve onu sağlığına kavuşmak için hekime başvurmaktan caydırır. Argüman şöyledir: "Hastalıktan kalkman kaderinde varsa, hekimi çağırsan da çağırmasan da kalkacaksın; hastalıktan kalkmaman kaderinde varsa, hekimi çağırsan da çağırmasan da kalkmayacaksın. Ya hastalıktan kalkman kaderinde vardır ya da kalkmaman; öyleyse hekimi boşuna çağırıyorsun." Bu argümana nükteli bir biçimde şöyle bir karşılık verilir: "Çocuk sahibi olman kaderinde varsa, bir kadınla birleşsen de birleşmesen de çocuk sahibi olacaksın; çocuk sahibi olmaman kaderinde varsa, bir kadınla birleşsen de birleşmesen de çocuk sahibi olmayacaksın. Ya çocuk sahibi olman kaderinde vardır ya da olmaman; öyleyse bir kadınla boşuna birleşiyorsun." Bu örnekte bir kadınla birleşmeyenin çocuk sahibi olması imkânsız ve olanaksız olduğu için kadınla birleşmeye boşuna başvurulmuyorsa, aynı şekilde, hastalıktan kalkmak hekimlik yoluyla oluyorsa hekime zorunlu olarak başvurulur ve "hekimi boşuna çağırıyorsun" sözü yanlıştır. Bütün bunları, pek bilge Kelsos'un "Tanrı olduğu için önceden söyledi ve önceden söylenenin mutlaka olması gerekiyordu" sözü yüzünden aktardık. "Mutlaka" sözünü "zorunlu olarak" anlamında anlıyorsa ona hak vermeyeceğiz, çünkü olmaması da mümkündü. "Mutlaka" sözünü "olacak" anlamında söylüyorsa, sözümüze hiçbir zarar vermez; çünkü olmaması mümkün olsa bile bunun doğru olmasına bir engel yoktur. İsa'nın hain hakkında ya da inkâr eden Petrus hakkında olacakları doğru olarak önceden söylemiş olmasından, onların dinsizliğinin ve kutsala aykırı eylemlerinin sebebinin kendisi olduğu sonucu çıkmaz. Bizim inandığımız, insanın içinde ne olduğunu bilen İsa, hainin kötü huyunu görüyor, hem para düşkünlüğünden hem de hocası hakkında gerektiği gibi sağlam düşünmemesinden ötürü neye cüret edeceğini görüyordu. Bu yüzden pek çok şeyin yanında şunu da söyledi: "Benimle birlikte elini tabağa batıran, işte o beni ele verecek."2.23.13
- Ἀλλὰ καὶ ὁ ἀργὸς καλούμενος λόγος, σόφισμα ὢν, τοιοῦτός ἐστι λεγόμενος ἐπὶ ὑποθέσεως πρὸς τὸν νοσοῦντα καὶ ὡς σόφισμα ἀποτρέπων αὐτὸν χρῆσθαι τῷ ἰατρῷ πρὸς ὑγίειαν, καὶ ἔχει γε οὕτως ὁ λόγος· Εἰ εἵμαρταί σοι ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου, ἐάν τε εἰσαγάγῃς τὸν ἰατρὸν ἐάν τε μὴ εἰσαγάγῃς, ἀναστήσῃ· ἀλλὰ καὶ εἰ εἴμαρταί σοι μὴ ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου, ἐάν τε εἰσαγάγῃς τὸν ἰατρὸν ἐάν τε μὴ εἰσαγάγῃς, οὐκ ἀναστήσῃ· ἤτοι δὲ εἴμαρταί σοι ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου, ἢ εἶμαρταί σοι μή ἀναστῆναι· μάτην ἄρα εἰσάγεις τόν ἰατρόν. ἀλλὰ χαριέντως τούτῳ τῷ λόγῳ τοιοῦτόν τι ἀντιπαραβάλλεται· Εἰ εἶμαρταί σοι τεκνοποιῆσαι, ἐάν τε συνέλθῃς γυναικὶ ἐάν τε μὴ συνέλθῃς, τεκνοποιήσεις· ἀλλά καὶ εἰ εἶμαρταί σοι μὴ τεκνοποιῆσαι, ἐάν τε συνέλθῃς γυναικὶ ἢ μὴ συνέλθῃς, οὐ τεκνοποιήσεις· ἤτοι δὲ εἶμαρταί \σοι τεκνοποιῆσαι ἢ μὴ τεκνοποιῆσαι· μάτην ἄρα συνέρχῃ γυναικί. ὡς γάρ ἐπὶ τούτου, ἐπεὶ ἀμήχανον καὶ ἀδύνατον τεκνοποιῆσαι τόν μή συνελθόντα γυναικὶ, οὐ μάτην παραλαμβάνεται τό συνελθεῖν γυναικί· οὕτως, εἰ τὸ ἀναστῆναι ἐκ τῆς νόσου ὀδῷ τῇ ἀπὸ ἰατρικῆς γίνεται, ἀναγκαίως παραλαμβάνεται ὁ ἰατρός· καὶ φεῦδος τό· Μάτην εἰσάγεις τόν ἰατρόν. ὅλα δὲ ταῦτα παρειλήφαμεν, δἰ ἄ παρέθετο ὀ σοφώτατος Κέλσος εἰπών· ‘Θεὸς ὦν προεῖπε, καὶ πάντως ἐχρῆν γενέσθαι τό προειρημένον.’ εἰ γὰρ τοῦ πάντως ἀκούει ἀντὶ τοῦ κατηναγκασμένως, οὐ δόσομεν αὐτῷ· δυνατὸν γὰρ ἦν καὶ μή γενέσθαι. εἰ δὲ τὸ πάντως λέγει ἀντὶ τοῦ ἔσται, ὅπερ οὐ κωλύεται εἶναι ἀληθὲς, κἂν δυνατόν ἦ τὸ μή γενέσθαι, οὐδὲν λυπεῖ τόν λόγον· οὐδὲ γὰρ τκολούθει τῷ προειρηκέναι τὸν τησοῦν ἀληθῶς τὰ περὶ τοῦ προδότου, ἦ τά περὶ τοῦ ἀρνησαμένου Πέτρου, τὸ αὑτὸν αὐτοῖς σἴτιον γενέσθαι ἀσεβείας καὶ ἀνοσίου πράξεως. ὁρῶν γὰρ αὐτοῦ τό μοχθηρόν θος ὁ καθʼ ἡμᾶς γιγνώσκων τί ἦν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ, καὶ ὀρῶν ἄ τολμήσει ἔκ τε τοῦ φιλάργυρος εἶναι καὶ ἐκ τοῦ μὴ βεβαίως περὶ τοῦ διδασκάλου φρονεῖν ὅ ἐχρῆν, εἶπε μετά πολλῶν καὶ τό· Ὀ ἐμβάφας μετʼ ἐμοῦ τὴν χεῖρα εἰς τὸ τρυβλίον, ἐκεῖνός με παραδώσει.
Tekvin Şerhi'nin üçüncü cildinden.
- Şimdi de yıldızların insanlar arasındaki olayların hiçbir şekilde yapıcısı olmadığı, yalnızca işaretçisi olduğu konusunda mücadele edelim. Açıktır ki yıldızların şu dizilişinin, insanın başına gelen şu olayların yapıcısı olduğu düşünülse bile (şimdilik söz yalnız bu konuda olsun), söz gelişi bugün birine göre oluşmuş bir dizilişin, bir başkasının ya da başkalarının başına geçmişte gelmiş olanları yapmış olduğu düşünülemez; çünkü yapan her şey yapılandan öncedir. Oysa bu tür şeyleri vaat edenlerin öğretilerine bakılırsa, insanlar hakkında dizilişten daha önceki olaylar da önceden söylenebilir sanılıyor. Çünkü şu insanın doğum saatini ele alarak, gezegenlerin her birinin zodyağın hangi derecesinin, hatta o derecedeki hangi dakikaların dikey doğrultusunda bulunduğunu; zodyaktaki hangi yıldızın doğu ufkunda, hangisinin batı ufkunda, hangisinin gök ortasında, hangisinin de gök ortasının karşısında bulunduğunu kavradıklarını iddia ediyorlar. Kendi hesaplarıyla belirlediklerini sandıkları yıldızları, filancanın doğduğu anda, yani hakkında inceleme yaptıkları kişinin dünyaya geldiği zamanda böyle dizilmiş olarak yerleştirdiklerinde, yalnız olacakları değil, geçmişi de, hakkında söz edilen kişinin doğumundan ve ana rahmine düşmesinden önce olmuş olanları da incelerler: babasının nasıl biri olduğunu, zengin mi yoksul mu, bedence sağlam mı sakat mı, huyca daha iyi mi daha kötü mü, mülksüz mü çok mülklü mü, şu işi mi bu işi mi yaptığını; aynı şeyleri annesi hakkında ve varsa ağabeyleri hakkında da.2.23.14
Τόμου τριτου τῶν είU+03F9 τἠν γένεU+03F9ιν 14. Φέρε δὲ ἀγωνισώμεθα καὶ περὶ τοῦ τοὺς ἀστέρας μηδαμῶς εἶναι ποιητικοὺς τῶν ἐν ἀνθρώποις, σημαντικοὺς δὲ μόνον. σαφὲς δή ὅτι εἰ ὅδε τις ὁ σχηματισμός τῶν ἀστέρων ποιητικός νομίζοιτο τῶνδέ τινων τῶν γινομένων περὶ τὸν ἄνθρωπον· ἔστω γὰρ περὶ τούτου νῦν ζητεῖσθαι τὸν λόγον· οὐκ ἄν ὀ σήμερον φέρε εἰπεῖν γενόμενος σχη ματισμὸς περὶ τόνδε δύναιτο νοεῖσθαι πεποιηκέναι τα παρεληλυθότα περὶ ἕτερον ἢ καὶ περὶ ἑτέρους· πᾶν γάρ τὸ ποιοῦν πρεσβύτερον τοῦ πεποιημένου. ὅσον δὲ ἐπὶ τοῖς μαθήμασι τῶν τὰ τοιαῦτα ἐπαγγελλομένων, πρεσβύτερα τοῦ σχηματισμοῦ προλέγεσθαι νομίζεται περὶ τοὺς ἀνθρώπους. ἐπαγγέλλονται γὰρ τόνδε τινά τόπον τήν ὣραν λαβόυτες τοῦδε τοῦ ἀνθρώπου καταλαμβάνειν πῶς ἕκαστος τῶν πλανωμένων κατὰ καθέτου, ἢ τῆσδε τῆς μοίρας τοῦ ζωδίου ἢ τῶν ἐν αὐτῷ λεπτῶν, καὶ ποῖος ἀστήρ τοῦ ζωδιακοῦ κατά τοὔ ἀνατολικοῦ ἐτύγχανεν ὁρίζοντος, ποῖός τε κατὰ τοῦ δυτικοῦ, καὶ τίς κατά τοῦ μεσουρανήματος, καὶ τίς κατά τοῦ ἀντιμεσουρανήματος. καὶ ἐπάυ θῶσι τοὺς ἀστέρας, οὗς νομίζουσιν ἑαυτοῖς ἐσχηματικέναι, κατά τόν καιρὸν τῆς τοῦ δεῖνος γενέσεως ἐσχηματισμένους οὑτωσὶ, τῷ χρΟνῳ τῆς ἀποτέξεως τοῦ περὶ σἦ σκοποῦσιν, οὐ μόνον τά μέλλοντα ἐξετάζουσιν, ἀλλὰ καὶ τὰ παρεληλυθότα, καὶ τὰ πρὸ τῆς γενέσεως καὶ τῆς σπορᾶς τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος γεγενημένα· περὶ πατρός, ποταπὸς ὢν τυγχάνει, πλούσιος ἢ πένης, ὁλόκληρος τό σῶμα ἢ σεσινωμένος, τὸ ἦθος βελτίων ἢ χείρων, ἀκτήμων ἦ πολυκτήμων, τήνδε τήν πρᾶξιν ἢ τήνδε ἔχων· τά δʼ αὐτὰ καὶ περὶ τῆς μητρός, καὶ περὶ πρεσβυτέρων ἀδελφῶν, ἐάν τύχωσιν ὄντες.
- Şimdilik bu konuda doğruyu kavradıklarını kabul ettiğimizi varsayalım; bunun da böyle olmadığını sonra göstereceğiz. İnsanların işlerinin yıldızlar tarafından zorunluluğa bağlandığını sananlara soralım: Bugünkü şu diziliş, daha önceki olayları nasıl yapmış olabilir? Bu imkânsızsa ve zamanca daha önce olanlar hakkında doğru bir şey bulunuyorsa, gökte şöyle hareket eden yıldızların, kendileri bu konuma gelmeden önce geçmiş ve olmuş olanları yapmadığı açıktır. Durum buysa, onların doğru söylediğini kabul eden kişi, olacaklar hakkında söylenenlere dikkat edince, belki de doğru söylemelerinin yıldızların yapmasından değil, yalnızca işaret etmesinden ileri geldiğini söyleyecektir. Biri geçmişi yıldızların yapmadığını, o olayların oluşunun sebebinin başka dizilişler olduğunu, şimdiki dizilişin ise onlara yalnızca işaret ettiğini, ama olacakların filancanın doğumundaki mevcut dizilişten gösterildiğini söylerse, farkı ortaya koysun: Yıldızlardan çıkarılan doğrulardan hangilerinin yapan, hangilerinin yalnızca işaret eden yıldızlardan geldiğinin nasıl anlaşılabileceğini göstersin. Bu farkı veremezlerse, insanlarla ilgili hiçbir şeyin yıldızlardan kaynaklanmadığını, olsa olsa, daha önce söylediğimiz gibi, onlarla işaret edildiğini insafla kabul edeceklerdir. Bu, sanki biri geçmişi ve geleceği yıldızlardan değil de Tanrı'nın nous'undan, bir peygamberlik sözü aracılığıyla öğrenmiş gibidir. Tanrı'nın her birinin yapacağı şeyleri bilmesinin elimizde olana dair öğretiye hiçbir zarar vermediğini daha önce ispat ettiğimiz gibi, Tanrı'nın işaret etmek için düzenlediği işaretler de elimizde olana engel değildir. Tersine, olacakları peygamberlik yoluyla içeren bir kitap gibi, bütün gök de adeta Tanrı'nın kitabı olarak olacakları içerebilir. Bu yüzden Yusuf'un Duası'nda Yakup'un söylediği şu söz böyle anlaşılabilir: "Size ve oğullarınıza olacak her şeyi göğün levhalarında okudum." Belki de "Gök bir kitap gibi dürülecek" sözü, gökte bulunan ve olacaklara işaret eden sözlerin tamamlanacağını, deyim yerindeyse yerine geleceğini gösterir; tıpkı peygamberliklerin, söyledikleri gerçekleşince yerine geldiğinin söylenmesi gibi. Böylece yıldızlar, "İşaret olsunlar" diyen söze göre işaret olarak yaratılmış olacaktır. Yeremya ise bizi kendimize döndürüp, işaret edildiği sanılan, belki de oradan geldiği düşünülen şeylerin korkusunu üzerimizden alarak şöyle der: "Göğün işaretlerinden korkmayın."2.23.15
- *Eστω δὲ ἡμᾶς ἐπὶ τοῦ παρόντος προσίεσθαι αὐτοὺς καταλαμβάνειν τά ἐν τῷ τόπῳ ἀληθῆ, περὶ οὗ καὶ αὐτοῦ ὕστερον δείξομεν ὅτι οὐχ οὐτως ἔχει· πευσώμεθα τοίνυν τῶν ὑπολαμβανόντων κατηναγκάσθαι ὑπό τῶν ἄστρων τὰ τῶν ἀνθρώπων πράγματα, τίνα τρόπον ὁ σήμερον σχηματισμός ὁ τοιόσδε δύναται πεποιηκέναι τὰ πρεσβύτερα. εἰ γάρ τοῦτο ἀμήχανον, καθʼ ὃ δή ὅτι εὑρίσκεται τὸ περὶ τῶν πρεσβυτέρων τοῦ χρόνου ἀληθὲς, σαφὲς τό μὴ πεποιηκέναι τοὺς ἀστέρας οὑτωσὶ κινουμένους ἐν οὐρανῷ τά παρεληλυθότα καὶ γενόμενα πρό τοῦ οὗτως ἔχειν αὐτούς. εἰ δὲ τοῦτο, τάχα ὁ προσιέμενος ἀληθεύειν αὐτοὺς, ἐπιστήσας τοῖς περὶ τῶν μελλόντων λεγομένοις, ἐρεῖ ἀληθεύειν αὐτοὺς οὐ τῷ ποιεῖν τοὺς ἀστέρας ἀλλὰ τῷ σημαίνειν μόνον. ἐάν δέ τις φάσκῃ τὰ μὲν παρεληλυθότα μῆ ποιεῖν τοὺς ἀστέρας, ἀλλὰ ἄλλους μὲν σχηματισμοὺς τοὺς τῆς ἐκείνων γενέσεως αἰτίους γεγονέναι, τὸν δὲ νῦν σχηματισμὸν σεσημαγκέναι μόνον, τὰ μέντοι μέλλοντα δηλοῦσθαι ἀπὸ τοῦ ἐνεστηκότος σχηματισμοῦ τῆς τοῦ δεῖνος γενέσεως· παραστησάτω τὴν διαφορὰν τοῦ ἀπὸ τῶν ἀστέρων δύνασθαι δεῖξαι ὅτι τάδε μὲν νενόηται ἀληθῆ ὡς ἀπό ποιούντων, τάδε δὲ ὡς ἀπό σημαινόντων μόνον. μή ἔχοντες δὲ δοῦναι τὴν διαφορὰν εὐγνωμόνως συγκαταθήσονται τῷ μηδὲν τῶν κατά τοὺς ἀνθρώπους ἀπ τὢν ἀστέρων γίνεσθαι, ἀλλʼ ὡς προειρήκαμεν, εἰ ἄρα, σημαίνεσθαι· ὡς εἰ καὶ μή ἀπό τῶν ἀστέρων τις ἐλάμβανε τὰ παρεληλυθότα καὶ τά μέλλοντα, ἀλλʼ ἀπὸ τοῦ νοῦ τοῦ θεοῦ διά τινος λόγου προφητικοῦ. ὥσπερ γὰρ προαπεδείξαμεν ὅτι οὐδὲν λυπεῖ τὸν περὶ τοῦ ἐφʼ ἡμῖν λόγον τὸ τὸν θεόν εἰδέναι τά πραχθησόμενα ἑκάστῳ, οὕτως οὐδὲ τὰ σημεῖα, ζὃ ἔταξεν ὁ θεός εἰς τὸ σημαίνειν, ἐμποδίζει τὸ ἐφʼ ἡμῖν· ἀλλὰ παραπλησίως βιβλίῳ περιέχοντι τὰ μέλλοντα προφητικῶς ὁ πᾶς οὐρανός δύναται, οἱονεὶ βίβλος ὢυ θεοῦ, περιέχειν τὰ μέλλοντα. διόπερ ἐν τῇ προσευχῇ τοῦ Ἰωσήφ δύναται οὕτω νοεῖσθαι τὸ λεγόμενον ὑπό τοῦ Ἰακώβ· Ἀνέγνων γὰρ ἐν ταῖς πλαξὶ τοῦ οὐρανοῦ ὅσα συμβήσεται ὑμῖν καὶ τοῖς υἱοῖς ὑμῶν. τάχα δὲ καὶ τό· Εἱλιγήσεται ὁ οὐρανὸς ὡς βιβλίον· τοὺς λόγους τοὺς περιςχομένους σημαντικοὺς τῶν ἐσομένων δηλοῖ ἀπαρτισθησομένους καὶ, ἳνʼ οὗτως εἶπω, πληρωθησομένους, ὣσπερ λέγονται καὶ αἱ προφητεῖαι πεπληρῶσθαι τῷ ἐκβεβηκέναι. καὶ οὕτως ἔσται εἰς σημεῖα τὰ ἄστρα γεγονότα, κατὰ τὴν λέγουσαν φωνήν· Ἑστωσαν εἰς σημεῖα. ὁ δὲ Ἱερεμίας ἐπιστρέφων ἡμᾶς πρός ἑαυτοὺς, καὶ περιαιρῶν φόβον τὸν ἐπὶ τοῖς νομιζομένοις σημαίνεσθαι, τάχα δὲ καὶ ὑπολαμβανομένοις ἐκεῖθεν ἔρχεσθαι, φησίν· Ἀπὸ τῶν σημείων τοῦ οὐρανοῦ μὴ φοβεῖσθε.
- İkinci bir delile de bakalım: Yıldızlar nasıl yapıcı olamaz da olsa olsa işaretçi olabilir? Tek bir insanla ilgili şeyler pek çok doğum haritasından çıkarılabilir; bunu, yıldızların bilgisinin insanlarca edinilebileceğini kabul ederek bir varsayım olarak söylüyoruz. Söz gelişi, şu kişinin şu şeye uğrayacağının, haydutların eline düşüp öldürüleceğinin hem onun kendi doğum haritasından hem de, birden çok kardeşi varsa, her birininkinden çıkarılabileceğini söylüyorlar. Çünkü kardeşlerden her birinin haritasının, haydutlarca öldürülecek bir kardeşi içerdiğini sanıyorlar; aynı şekilde babasınınki, annesininki, karısınınki, oğullarınınki, kölelerininki ve en sevdiklerininki de; belki de onu öldürenlerin kendi haritaları da. Bunu onlara kabul etsek bile, bu kadar çok haritada içerilen kişinin, ötekilerden çok şu haritadaki yıldız dizilişi yüzünden bu duruma uğraması nasıl mümkün olur? Şu kişinin kendi haritasındaki dizilişin bunları yaptığını, ötekilerin haritasındakinin ise yapmayıp yalnızca işaret ettiğini söylemek inandırıcı değildir. Herkesin haritasının ayrı ayrı şu kişinin öldürülmesini yapan bir etken içerdiğini, öyle ki, varsayım olarak söylüyorum, elli haritada şu kişinin öldürülmesinin içerildiğini söylemek ise ahmaklıktır. Şunları nasıl savunabileceklerini de bilmiyorum: Yahudiye'de neredeyse herkesin doğumundaki diziliş, sekiz günlükken sünnet olacakları, organlarından bir parça kesileceği, yara alıp iltihaba ve yaralara uğrayacakları, hayata girer girmez hekime muhtaç olacakları biçimdedir. Arabistan'daki İsmaillilerde ise diziliş, herkesin on üç yaşında sünnet olacağı biçimdedir; onlar hakkında bu anlatılır. Yine Etiyopyalılardan bazılarında diz kapaklarının çıkarılacağı, Amazonlarda da memelerden birinin kesileceği biçimdedir. Yıldızlar bunları bu kavimlere nasıl yapar? Sanırım üzerinde dursak bile bu konuda tutunabilecek tek bir doğru söyleyemeyiz. Geleceği bilmenin bu kadar çok yolu ortada dolaşırken insanların nasıl olup da şu yanlışa saptıklarını bilmiyorum: Kuş falcılığının ve kurban falcılığının, hatta yıldız gözleminin yapıcı sebebi içermediğini, yalnızca işaret ettiğini söylüyorlar da doğum yıldız falcılığı için artık bunu söylemiyorlar. Çünkü bir şey bilindiği için, bilinebildiğini de kabul edelim, bilginin alındığı yerden kaynaklanıyorsa, olup bitenler neden kuşlardan değil de yıldızlardan, ya da kurbanların iç organlarından yahut kayan yıldızlardan değil de kuşlardan kaynaklansın? Şimdilik bunlar, yıldızların insan işlerinin yapıcısı olduğu görüşünü çürütmeye yetecektir.2.23.16
- Ἵδωμεν καὶ δεύτερον ἐπιχείρημα, πῶς οὐ δύνανται οἱ ἀστέρες εἶναι ποιητικοὶ ἀλλʼ, εἰ ἄρα, σημαντικοί. ἀπὸ πλείστων γὰρ ὅσων γενέσεων ἔστι λαβεῖν τά περὶ ἑνός ἀνθρώπου· τοῦτο δὲ καθʼ ὑπόθεσιν λέγομεν, συγχωροῦντες τὸ ἐπιστήμην αὐτῶν ἀναλαμβάνεσθαι ὑπʼ ἀνθρώπων δύνασθαι. φέρε γὰρ εἰπεῖν, περὶ τοῦ τόνδε πείσεσθαι τόδε καὶ τεθνήξεσθαι περιπεσόντα λῃσταῖς καὶ ἀναιρεθέντα φασὶ δύνασθαι λαμβάνειν ἀπό τε τῆς ἰδίας αὐτοῦ γενέσεως, κἂν τύχῃ ἔχων ἀδελφοὺς πλείονας, καὶ ἀπὸ τῆς ἑκάστου αὐτῶν. περιέχειν γάρ οἶονται τὴν ἑκάστου γένεσιν ἀδελφόν ὑπὸ λῃστῶν τεθνηξόμενον, ὁμοίως καὶ τὴν τοῦ πατρός καὶ τὴν τῆς μητρός καὶ τὴν τῆς γαμετῆς καὶ τῶν υἱῶν αὐτοὺ καὶ τῶν οἰκετῶν καὶ τῶν φιλτάτων, τάχα δὲ καὶ αὐτῶν τῶν ἀναιρούντων. πῶς οὗν δυνατόυ τὸν τοσαύταις γενέσεσιν, ἵνα αὐτοῖς τοῦτο συγχωρηθῇ, ἐμπεριςχόμενον γίνεσθαι ὑπό τοῦ σχηματισμοῦ τῶν ἀστέρων τῆσδε μᾶλλον τῆς γενέσεως ἢ τῶνδε; ἀπίθανον γὰρ καὶ τὸ φάσκειν τὸν σχηματισμὸν τὸυ ἐν τῇ ἰδία τοῦδέ τινος γενέσει ταῦτα πεποιηκέναι, τὸν δὲ ἐν τῇ τῶνδε γενέσει μὴ πεποιηκέναι ἀλλὰ σεσημαγκέναι μόνον· ήλίθιον γὰρ τὸ εἰπεῖν ὅτι ἡ πάντων γένεσις περιςῖχε καθ᾿ ἕκαστον ποιητικὸν τοῦ τόνδε ἀναιρεθῆναι, ὥστε ἐν γενέσεσιν, καθʼ ὑπόθεσιν λέγω, πεντήκοντα περιέχεσθαι τὸ τόνδε τινὰ ἀναιρεθῆναι. οὐκ οἶδʼ ὅπως δυνήσονται σῶσαι τὸ τῶν μὲν ἐν ουδαίᾳ σχεδὸν πάντων τοιόνδε εἶναι τὸν σχηματισμόν ἐπὶ τῆς γενέσεως, ώς ὀκταήμερον αὐτοὺς λαμβάνειν περιτομὴν, ἀκρωτηριαζομένους τὰ μόρια καὶ ἑλκουμένους καὶ φλεγμονῇ περιπεσουμένους καὶ τραύμασι, καὶ ἄμα τῇ εἰς τόν βίον εἰσόδῳ ἰατρῶν δεομένους· τῶν δὲ ἐν σμαηλίταις τοῖς κατὰ τήν Ἀραβίαν τοιόνδε, ὡς πάντας περιτέμνεσθαι τρισκαιδεκαετεῖς· τοῦτο γάρ ἱστόρηται περὶ αὐτῶν· καὶ πάλιν τῶνδέ τινων τῶν ἐν Αἰθίοφι τοῖσδε τάς κόγχας τῶν γονάτων περιαιρεῖσθαι, καὶ τῶν Ἀμαζόνων τοὺς ἑτέρους τῶν μαστῶν. πῶς γάρ ταῦτα ποιοῦσιν οἱ ἀστέρες τοῖσδε τοῖς ἔθυεσιν; οἶμαι ὅτι εἰ ἐπιστήσαιμεν οὐδὲ μέχρι τοῦ στῆσαι δυνησόμεθά τι ἀληθὲς εἰπεῖν περὶ αὐτῶν. τοσούτων δὲ φερομένων ὀδών προγνωστικῶν, οὐκ οἵδ᾿ ὅπως ἐξώκειλαν οἱ ἄνθρωποι ἐπὶ τό τήν μὲν οἰωνιστικήν καὶ τήν θυτικήν μή λέγειν περιέχειν τό ποιοῦν σιτίον, ἀλλὰ σημαίνειν μόνον, καὶ τήν ἀστεροσκοπικήν, οὐκ ἔτι δὲ τήν γενεθλιαλογικήν. εἰ γὰρ ἐπεὶ γινώσκεται, ἴνα καὶ χαρισώμεθα τό γινώσκεσθαι, γίνεται ἐκεῖθεν ὅθεν τ γνῶσις λαμβάνεται, τί μᾶλλον ἀπὸ τῶν ἀστέρων ἢ ἀπὸ τῶν οἰωνῶν ἔσται τά γινόμενα, καὶ μᾶλλον ἀπὸ τῶν οἰωνῶν ἢ ἀπὸ τῶν σπλάγχνων τῶν θυομένων ἢ ἀπό τῶν διαταττόντων ἀστέρων; ταῦτα μὲν οὖν ἐπὶ τοῦ παρόντος ἀρκέσει εἰς ἀναίρεσιν τοῦ ποιητικοὺς εἶναι τοὺς ἀστέρας τῶν ἀνθρωπίνων.
- Sözümüze zarar vermediği için kabul ettiğimiz şeyi, yani insanların gökteki dizilişleri, işaretleri ve neyin işareti olduklarını kavrayabildiğini, şimdi doğru olup olmadığı yönünden inceleyelim. Bu konularda usta olanlar diyor ki doğum yıldız falcılığına dair şeyleri tam olarak kavrayacak kişi, söz konusu yıldızın yalnız on iki burçtan hangisinde bulunduğunu değil, burcun hangi derecesinde ve hangi dakikasında bulunduğunu da bilmelidir; daha titiz olanlar dakikanın hangi saniyesinde bulunduğunu da. Bunu her bir gezegen için, sabit yıldızlarla ilişkisini inceleyerek yapmak gerektiğini söylüyorlar. Ayrıca doğu ufkunda yalnız hangi burcun bulunduğuna değil, derecesine ve derecenin dakikasına, birinci ya da ikinci altmışlık bölümüne de bakmak gerekecekmiş. Peki kabaca söylersek bir saat yarım burcu kapsadığına göre, saatin bölümlerini oranıyla bilmeden kim dakikayı yakalayabilir? Söz gelişi filancanın dördüncü saatte, üstüne yarım, çeyrek, sekizde bir, on altıda bir ve otuz ikide bir saat geçerken doğduğunu bilmek gerekir. Çünkü yalnız bütün saatin değil, onun küçük bir kesrinin bile bilinmemesi yüzünden işaret edilen şeylerin çok farklı olduğunu söylüyorlar. Nitekim ikizler doğarken aradaki süre çoğu kez saatin bir anı kadardır; onların söylediğine göre, yıldızların ilişkisi ve ufuktaki burç parçası sebebiyle ikizlerin başına gelenlerde ve yaptıklarında pek çok farklılık ortaya çıkar; saati gözlediğini sananlar ise bu parçayı kavrayamaz. Çünkü hiç kimse şunun doğumuyla bunun doğumu arasında saatin otuzda biri kadar süre olduğunu söyleyemez. Ama saati yakalama konusunda onlara hak verilmiş olsun.2.23.17
- Ὀπερ δὲ συγκεχωηήκαμεν, οὐ γάρ ἐλύπει τόν λόγον, ώς τῶν ἀνθρώπων δυναμένων καταλαμβάνειν τοὺς οὐρανίους σχηματισμοὺς καὶ τὰ σημεῖα καὶ ὦν ἐστὶ σημεῖα, τοῦτο φέρε νῦν ἐξετάσωμεν εἰ ἀληθές ἐστι. φασὶ τοίνυν οἱ περὶ ταῦτα δεινοὶ τὸν μέλλοντα τὰ κατά τὴν γενεθλιαλογίαν ἀκριβῶς καταλαμβάνειν εἰδέναι οὐ μόνον τὸ κατὸ πόστου δωδεκατημορίου ἐστὶν ὁ καλούμενος ἀστήρ, ἀλλά καὶ κατὰ ποίας μοίρας τοῦ δωδεκατημορίου καὶ κατά ποίου ἑξηκοστοῦ· οἱ δὲ ἀκριβέστεροι καὶ κατά ποίου ἑξηκοστοὺ τοῦ ἑξηκοστοῦ. καὶ τοῦτό φασι δεῖν ποιεῖν ἐφʼ ἑκάστου τῶν πλανωμένων, ἐξετάζοντα τὴν σχέσιν τήν πρός τοὺς ἀπλανεῖς. πάλιν αὖ ἐπὶ τοῦ ἀνατολικοῦ ὁρίζοντος δεήσει, φασὶν, ἰδεῖν οὐ μόνον τὸ δωδεκατημόριον ποῖον ἦν ἐπʼ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ τήν μοῖραν καὶ τὸ ἑξηκοστὸν τῆς μοίρας, τό πρῶτον ἢ τὸ δεύτερον ἑξηκοστόν. πῶς τοίνυν τῆς ὤρας πλατεῖ λόγῳ ἤμισυ δωδεκατημορίου περιςχούσης δύναταί τις λαβεῖν τὸ ἔξηκοστόν, μή ἔχων τὴν ἀναλογίαν τῆς διαιρέσεως τῶν ὡρῶν, ὥστε φέρε εἰπεῖν εἰδέναι ὅτι γεγέννηται ὁ δεῖνα ὥρα τετάρτῃ, καὶ ἡμίσει ὥρας, καὶ τετάρτῳ, ὀγδόῳ, καὶ ἑκκαιδεκάτῳ, καὶ δυοτριακοστῷ; παραπολὺ γάρ φασι παραλλάττειν τὰ σημαινόμενα παρὰ τήν ἀγνωσίαν οὐ τῆς ὅλης ὥρας, ἀλλά καὶ ποστημορίου αὐτῆς. ἐν γοῦν τοῖς διδύμοις γεννωμένοις πολλάκις τό μεταξὺ ἀκαριαῖον ὥρας ἐστὶ, καὶ πολλαὶ παραλλαγαὶ τῶν συμβαινόντων καὶ τῶν πραττομένων ἐπʼ αὐτῶν ἀπαντῶσιν, ὥς φασιν ἐκεῖνοι, παρὰ τήν αἰτίαν τῆς σχέσεως τῶν ἀστέρων, καὶ τὸ μόριον τοῦ δωδεκατημορίου τὸ παρὰ τὸν ὁρίζοντα, οὐ καταλαμβανόμενον ὑπό τῶν νομιζομένων τὴν ὡραν τετηρηκέναι. οὐδεὶς γὰρ δύναται λέγειν ὅτι μεταξὺ τῆς τοῦδε γενέσεως πρὸς τὴν τοῦδε ἐστὶν ὤρας τριακοστόν. ἀλλʼ ἔστω συγχωρημένα αὐτοῖς τὰ κατά τὸ ἐκλαμβάνειν τὴν ὥραν.
- Zodyak çemberinin de gezegenler gibi batıdan doğuya doğru yüz yılda bir derece kaydığını ve uzun zaman içinde bunun burçların konumunu değiştirdiğini ispat eden bir teori de ortada dolaşıyor: Akılla kavranan burç başka, onun adeta görünen sureti başkadır. Sonuçların ise suretten değil, akılla kavranan burçtan bulunduğunu söylüyorlar; bunu kavramak ise hiç de mümkün değildir. Bunu da kabul edelim: Akılla kavranan burç kavranabilsin ya da doğru, hisle algılanan burçtan çıkarılabilsin. Ama şu şu dizilişlerde bulunan yıldızların, kendi deyişleriyle "karışım"ını gereğince hesaba katamadıklarını kendileri de kabul edeceklerdir. Söz gelişi şu yıldızın işaret ettiği kötü bir şey, şu daha iyi yıldızın ona bakması yüzünden zayıflar, hem de şu ya da bu ölçüde zayıflar. Ama kötü olanın daha iyi olanın bakışıyla zayıflaması da çoğu kez, daha kötü şeylere işaret eden başka bir yıldızın şöyle dizilmesiyle engellenir. Sanırım bu konular üzerinde düşünen kişi, bunları kavramaktan ümidini keser; bu kavrayış insanlara hiçbir şekilde açık değildir, olsa olsa işaret edilmekle sınırlı kalır. İşin içinde bulunmuş biri ise bunları söyleyenlerin, hatta bu konuda kitap yazanların tahminlerinde, isabet sanılandan çok yanılgı bulunduğunu daha iyi bilir. Nitekim Yeşaya da, bunlar insanlarca bulunamayacağı için, bu şeyleri herkesten çok vaat eden Kildanilerin kızına şöyle der: "Göğün yıldızcıları kalkıp seni kurtarsınlar, başına gelecek olanı sana bildirsinler." Bu sözlerden öğreniyoruz ki bu konuları en büyük hevesle öğrenenler bile Rab'bin her millete getirmek istediğini önceden gösteremez.2.23.18
- Φέρεται δὴ θεώρημα ἀποδεικνύον τὸν ζωδιακὸν κύκλον ὁμοίως τοῖς πλανωμένοις φέρεσθαι ἀπὸ δυσμῶν ἐπὶ ἀνατολάς δἰ ἑκατόν ἐτῶν μοῖραν μίαν, καὶ τοῦτο τῷ πολλῷ χρόνῳ ἐναλλάττειν τὴν θέσιν τῶν δωδεκατημορίων· ἑτέρου μὲν τυγχάνοντος τοῦ νοητοῦ δωδεκατημορίου, ἑτέρου δὲ τοῦ ὡσανεὶ μορφώματος· τὰ δὲ ἀποτελέσματά φασιν εὑρίσκεσθαι οὐκ ἐκ τοῦ μορφώματος, ἀλλʼ ἐκ τοῦ νοητοῦ ζωδίου· ὅπερ οὐ πάνυ τι δυνατόν καταλαμβάνεσθαι. ἔστω δῆ καὶ τοῦτο συγκςχωρημένον, τὸ καταλαμβάνεσθαι τὸ νοητὸν δωδεκατημόριον, ἢ δύνασθαι ἐκ τοῦ αἰσθητοῦ δωδεκατημορίου λαμβάνεσθαι τὸ ἀληθὲς, ἀλλά τήν γε σύγκρασιν παρʼ αὐτοῖς καλουμένην τῶν ἐν τοῖσδε τοῖς σχηματισμοῖς τυγχανόντων καὶ αὐτοὶ ὁμολογήσουσιν οὐχ οἶοί τε σῶσαι κατʼ ἀξίαν, ἀμαυρουμένου τοῦ δηλουμένου φέρε εἰπεῖν χείρονος ἀπὸ τοῦδε, διὰ τὸ ἐπιβλέπεσθαι αὐτόυ ὑπὸ τοῦδε τοῦ κρείττονος, καὶ ἐπὶ τοσόνδε ἢ τοσόνδε ἀμαυρουμένου· πολλάκις πάλιν τῆς ἀμαυρώσεως τῆς τοῦ χείρονος ὑπὸ τῆς ἐπιβλέφεως τῆς τοῦ κρείττονος ἐμποδιζομένης, ἐκ τοῦ ἕτερον οὑτωσὶ ἐσχηματίσθαι, χειρόνων ὄντα σημαντικόν. καὶ οἶμαι ἐπιστήσαντά τινα τοῖς τόποις ἀπογνῶναι τὴν περὶ τούτων κατάληφιν, οὐδαμῶς ἀνθρώποις ἐκκειμένην, ἀλλʼ, εἰ ἄρα, μέχρι τοῦ σημανθῆναι μόνον φθάνουσαν. εἰ δέ τις ἐν πείρᾳ γεγένηται τῶν πραγμάτων, μᾶλλον εἴσεται τὸ ἐν τῷ στοχάζεσθαι ἀποπτωτικόν τῶν λεγόντων καὶ αὐτῶν τῶν συγγραψαμένων, ἤπερ νομιζόμενον ἐπιτευκτικόν. καὶ Ἠσαίας γοῦν, ώς οὐ δυναμένων τούτων εὑρίσκεσθαι ὑπὸ ἀνθρώπων, φησὶ πρός τήν θυγατέρα τῶν Χαλδαίων τῶν ταῦτα μάλιστα παρά πάντας ἐπαγγελλομένων· Στήτωσαν καὶ σωσάτωσάν σε οἱ ἀστρολόγοι τοὺ οὐρανοῦ, ἀναγγειλάτωσάν σοι τί μέλλει ἐπὶ σὲ ἔρχεσθαι. διὰ γὰρ τούτων διδασκόμεθα μἠ δύνασθαι τοὺς πάνυ περὶ ταῦτα φιλομαθεῖς προδηλοῦν, ἅ βεβούληται κύριος ἑκάστῳ ἔθνει ἐπαγαγεῖν.
- Şimdilik peygamber sözünü lafzına göre anladık. Yakup göğün levhalarında oğullarının başına gelecekleri okuduğunu söylüyorsa, biri bu yüzden Kutsal Yazının söylediklerimize zıt bir şey gösterdiğini ileri sürerek bize itiraz edebilir: Biz insanın işaretleri kavrayamadığını söylüyorduk, Yakup ise göğün levhalarında okuduğunu söylüyor. Buna şöyle cevap vereceğiz: Bizim bilgelerimiz insan tabiatını aşan bir Ruh'a sahip olarak söylenmez şeyleri insanca değil, ilahî bir yolla öğrenirler; tıpkı "İnsanın söylemesi caiz olmayan, söylenmez sözler işittim" diyen Pavlus gibi. Onlar gündönümlerinin değişmesini, mevsimlerin dönüşümünü, yılların devirlerini ve yıldızların konumlarını insanlardan ya da insanlar aracılığıyla değil, Ruh kendilerine açtığı, Tanrı nasıl dilerse ilahî şeyleri onlara saf olarak bildirdiği için bilirler. Zaten Yakup insan ölçüsünü aşan biriydi: Kardeşinin topuğunu tutmuştu; "Göğün levhalarında okudum" sözünü aktardığımız kitapta da Rab'bin ordusunun başkomutanı olduğunu ve eskiden beri İsrail adını taşıdığını söyler; bedende hizmet ederken bunu, başmelek Uriel'in hatırlatmasıyla yeniden tanır.2.23.19
- Νῦν γὰρ, ώς πρὸς τὴν λέξιν, τὸ προφητικὸν ἐξειλήφαμεν. εἰ δέ φησιν ὁ Ἰακώβ ἀνεγνωκέναι ἐν ταῖς πλαξὶ τοῦ οὐρανοῦ τὰ συμβησόμενα τοῖς υἱοῖς αὐτοῦ, καὶ ὅσον ἐπὶ τούτῳ ἀντιλέγοι τις ἄν μῖν ὅτι ἐναντία οἶς εἰρήκαμεν δηλοῦται διὰ τῆς γραφής· ἐλέγομεν γὰρ ἄνθρωπον ἀκαταλήπτως ἔχειν τῶν σημείων, ὁ δὲ Ἰακώβ φησιν ἀνεγνωκέναι ἐν ταῖς πλαξὶ τοῦ οὐρανοῦ· ἀπολογησόμεθα ὄτι οἱ καθʼ ἡμᾶς σοφοὶ, πνεύματι περισσοτέρῳ χρησάμενοι τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως, οὐκ ἀνθρωπίνως θείως δὲ διδάσκονιαι τὰ ἀπόρρητα· ὥσπερ ὁ Παῦλος, λέγων· Ἤκούσα ἄρρητα ῥήματα ἄ οὐκ ἐξὸν ἀνθρώπῳ λαλῆσαι. ἴσασι γὰρ τροπῶν ἀλλαγὰς καὶ μεταβολάς καιρῶν, ἐνιαυτῶν κύκλους καὶ ἀστέρων θέσεις, οὐκ ἀπʼ ἀνθρώπων οὐδὲ ὄἰ ἀνθρώπων, ἀλλὰ τοῦ πνεύματος ἀποκαλύπτοντος αὐτοῖς καὶ καθαρῶς, ὡς θέλει ὁ θεὸς, τὸ θεῖα ἀπαγγέλλοντος. καὶ ἄλλως δὲ ὁ Ἰακώβ μείζων ἢ κατά ἄνθρωπον ἦν, πτερνίζων τόν ἀδελφὸν αὐτοῦ, καὶ ὁμολογῶν ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ βίβλῳ ἀφʼ ἦς παρεθέμεθα τό· Ἀνέγνων ἐν ταῖς πλαξὶ τοῦ οὐρανοῦ· εἶναι ἀρχιχιλίαρχος δυνάμεως κυρίου, καὶ ὄνομα πάλαι κεκτημένος Τσραήλʼ ὅπερ ἐν σώματι λειτουργῶν ἀναγνωρίζει, ὑπομιμνήσκοντος αὐτὸυ τοῦ ἀρχαγγέλου Οὐριήλ.
- Bundan sonra geriye şu kalıyor: Gökteki ışıkların işaret olsun diye konduğuna inananlara —bu konuda daha meraklı olanların ileri sürdüklerinden de buna ikna olmuş olanlara— Tanrı'nın bu işaretleri gökte yapmasının sebebinin ne olduğunu incelemek ve göstermek. İlk olarak şu söylenebilir: Tanrı'nın nous'unun yüceliği hakkında inandığımız şey, yani bu nous'un var olan her şeye dair bütün bilgiyi kuşattığı, öyle ki rastgele bir şeyin, hatta en küçük sanılan şeyin bile onun ilahlığından gizli kalmadığı, onun adeta sayıca sonsuz şeyleri kendi içinde böylece kuşattığı kanaatini taşır; ama bunun apaçık bir ispatını değil, doğmamış ve her tabiatın üstünde bulunan nous'a yakıştığı için inanılan bir ispatını. İşte bu, insandan üstün olanlarca ve şimdiki bağdan kurtulmuş kutsal ruhlarca tecrübeyle de kavransın diye Tanrı, gök cisimlerinin dönüşüyle gökte adeta harfler ve işaretler yaptı; Tanrı'nın işaretlerini okumayı öğrenmiş olanlar ve öğrenecek olanlar için. Tanrı'nın kutlu varlıklara bir şey göstermek için de bazı şeyler yapması şaşılacak bir şey değildir; nitekim Kutsal Yazı Firavun'a şöyle der: "Seni tam da bunun için ayağa kaldırdım: Gücümü sende göstereyim ve adım bütün yeryüzünde duyurulsun." Firavun, Tanrı'nın gücü gösterilsin ve adı bütün yeryüzünde duyurulsun diye esirgendiyse, düşün ki gökteki işaretler Tanrı'nın gücünü ne büyük ölçüde gösterir; çünkü dünyanın başından sonuna kadar her şey, Tanrı'ya layık bir kitap olan göğe nakşedilmiştir. İkinci olarak tahminim şudur: İşaretler insan işlerini idare eden güçlerin önüne konmuştur; bazılarını yalnız bilsinler, bazılarını da yerine getirsinler diye. Tıpkı bizim kitaplarımızda bazı şeylerin bilelim diye yazılmış olması gibi —dünyanın yaratılışına dair olanlar ve başka bazı sırlar—, bazılarının da bilip yapalım diye yazılmış olması gibi: Tanrı'nın emirleri ve buyrukları böyledir. Demek ki meleklerin ve ilahî güçlerin güzelce okuyabildiği gökteki harfler, bir yandan Tanrı'nın melekleri ve hizmetkârları tarafından bilmenin sevinciyle okunacak şeyler, öbür yandan da adeta emir alır gibi alıp yapacakları şeyler içeriyor olabilir.2.23.20
- Μετὰ ταῦτα λείπεται ἐξετάσαι καὶ παραστῆσαι τοῖς πιστεύουσιν ὅτι εἰς σημεῖα κεῖνται οἱ φωστῆρες τοῦ οὐρανοῦ, σανθεῖσι δὲ καὶ ἐκ τῶν ὑπό τῶν περιεργοτέρων φερομένων εἰς τοὺς τόπους, τίς ἠ αἰτία τοῦ ταῦτα τὰ σημεῖα τὸν θεὸῦ πεποιηκέναι ἐν οὐρανῷ. καὶ ἔστιν εἰπεῖν πρῶτον μὲν ὅτι πιστευόμενα τά τῆς μεγαλειότητος τοῦ νοῦ τοῦ θεοῦ πᾶσαν γνῶσιν τὴν περὶ ἑκάστου τῶν ὄντων ἐμπεριειληφότος, ὥστε μηδὲ τὸ τυχόν καὶ νομιζόμενον ἐλάχιστον λανθάνειν τὴν θειότητα αὐτοῦ, δόξαν μὲν περιέχει τοῦ οἱονεὶ ἄπειρα ἀριθμῷ οὐτως αὐτόν ἐμπεριειληφέναι ἐν ἑαυτῷ, οὐ μὴν ἐναργῆ τὴν ἀπόδειξιν, ἀλλὰ πεπιστευμένην ὡς ἀρμόζουσαν τῷ ἀγενήτῳ νῷ καὶ ὑπὲρ πᾶσαν φύσιν τυγχάνοντι. ἵνʼ οὖν τῇ πείρα τοῦτο καταλαμβάνηται ὑπὸ τῶν μειζόνων ἢ κατά ἄνθρωπον καὶ τῶν ἀγίων ψυχῶν τοῦ ἐνεστηκότος δεσμοῦ ἀπηλλαγμένων, ώσππερεὶ γράμματα καὶ χαρακτῆρας καὶ διά τῆς τῶν οὐρανίων περιφορᾶς ἐποίησεν ἐν οὐρανῷ ὁ θεὸς τοὺς δεδιδαγμένους καὶ διδαχθησομένους ἀναγινόσκειν τὰ σημεῖα τοῦ θεοῦ. οὐ θαυμαστὸν δὲ καὶ ὑπὲρ ἐνδείξεως τῆς πρὸς τοὺς μακαρίους ποιεῖν τινὰ τὸν θεὸν, τῆς γραφῆς λεγούσης τῷ Φαραώ· Εἰς αὐτὸ τοῦτο ἐξήγειρά σε, ὅπως ἐνδείξωμαι ἐν σοὶ τὴν δύναμίν μου, καὶ ὅπως διαγγελῇ τὸ ὄνομά μου ἐν πάσῃ τῇ γῇ. εἰ γὰρ διετηρήθη Φαραὼ ὑπὲρ ἐνδείξεως δυνάμεως θεοῦ καὶ διαγγελίας τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἐν πάσῃ τῇ γῇ, ἐννόει πόσην ἔνδειξιν δυνάμεως θεοῦ περιέχει τά οὐράνια σημεῖα, πάντων τῶν ἀπʼ αἰῶνος ἕως συντελείας ἐντετυπωμένων τῇ ἀξίᾳ βίβλῳ τοῦ θεοῦ τῷ οὐρανῷ. δεύτερον δὲ στοχάζομαι ταῖς τὰ ἀνθρώπινα οἰκονομούσαις δυνάμεσιν ἐκκεῖσθαι τὰ σημεῖα, ἴνα τινὰ μὲν γινώσκωσι μόνον, τινὰ δὲ ἐνεργῶσι· καθάπερ ἐν ταῖς παρʼ ἡμῖν βίβλοις ἅ μὲν γέγραπται ἴνα γινώσκωμεν, οἶον τὰ περὶ κοσμοποιίας καὶ εἴτινα ἄλλα μυστήρια· δὲ ἵνα γινώσκοντες ποιῶμεν, ὡσπερ τά περὶ τὰς ἐντολάς καὶ τά προστάγματα τοῖ θεοῦ. ἐνδέχεται δὴ τὰ οὐράνια γράμματα, ἄ ἄγγελοι καὶ δυνάμεις θεῖαι ἀναγινώσκειν καλῶς δύνανται, περιέχειν τινὰ μὲν ἀναγνωσθησόμενα ὑπὸ τῶν ἀγγέλων καὶ λειτουργῶν τοῦ θεοῦ, ἴνα εὐφραίνωνται γινωσκοντες· τινὰ δὲ σπερεὶ ἐντολὰς λαμβάνοντες ποιῶσι.
- Göğün ve yıldızların durumunun Kanun'da yazılı olanlarla benzer olduğunu söylersek yanılmış olmayız. İnsandan daha aşağı ve ondan başka güçler, gökte önceden bilinmiş ve işaret edilmiş şeylerden bazılarını yaparlarsa, onların da yaptıklarını Tanrı'nın harflerinden hatırlatılarak yapmaları zorunlu değildir. Haksızlık eden insanlar, Tanrı'nın falan kişinin kendilerince haksızlığa uğratılacağını önceden bildiğini öğrenerek değil, kendi kötülüklerinden ötürü haksızlık ederler; karşıt güçler de böyledir: Tanrı, kötü şeyler dileyen insanların ve güçlerin kötülüğünü önceden bilmiştir, ama onlar bunu kendi son derece çirkin prohairesis'leriyle gerçekleştirirler. Kutsal meleklere, yani hizmet için gönderilen hizmetkâr ruhlara gelince, muhtemeldir ki onlar buyrukları yazılı bir Tanrı kanunundan alır gibi alarak iyi olanı düzenle, gerektiği zaman, gerektiği gibi ve gerektiği kadar yaparlar. Çünkü ilahî varlıklar olarak, söz gelişi İbrahim'e bir şey bildirmek, İshak'a bir şey yapmak, Yakup'u bir tehlikeden kurtarmak ya da falan peygamberin ruhuna gelip durmak için kura çeker gibi, belirlenmiş bir düzen olmadan gitmeleri saçma olurdu. İşte bunu kuraya ya da tesadüfe bırakarak yapmasınlar diye Tanrı'nın kitabını okurlar ve böylece kendilerine düşeni yaparlar. Ama önce de dediğimiz gibi, biz yaptıklarımızı, karşıt güçler de bize karşı gerçekleştirdiklerini kendi prohairesis'leriyle yapar: Günah işlediğimizde düzensiz bir prohairesis'le; Tanrı'yı hoşnut eden şeyleri yaptığımızda ise terbiye görmüş bir prohairesis'le, ama meleklerin, ilahî harflerin ve kutsal hizmetkârların yardımı olmaksızın değil.2.23.21
- Καὶ οὐχ ἁμαρτησόμεθα τὸ ἀνάλογον τοῖς ἐν τῷ νόμῳ λέγοντες ἔχειν τὸν οὐρανόυ καὶ τούς ἀστέρας· ἐὰν δὲ χείρονες καὶ ἕτεραι τοῦ ἀνθρώπου ἐνέργειαι ποιῶσί τινα τῶν προεγνωσμένων καὶ σημαινομένων ἐν οὐρανῷ, οὐκ ἀνάγκη καὶ αὐτάς ἀπὸ τῶν τοῦ θεοῦ γραμμάτων ὑπομιμνησκομένας ποιεῖν ἄ ἐνεργοῦσιν· ἀλλʼ ὥσπερ ἄνθρωποι ἀδικοῦντες, οὐ μανθάνοντες προεγνωκέναι τὸν θεὸν τὸ τόνδε τινὰ ἀδικηθήσεσθαι ὑπʼ αὐτῶν, ἐνεργοῦσι τὸ ἀδικεῖν ἐκ τῆς ἑαυτῶν πονηρίας· οὗτως αἱ ἀντικείμεναι δυνάμεις, τοῦ θεοῦ τήν κακίαν τῶν τὰ μοχθηρὰ βουλομένων ἀνθρόπων καὶ δυναμέων προςγνωκότος, τῇ ἰδία αἰσχίστῃ ἐπιτελοῦσι προαιρέσει. οἱ μέντοι ἱεροὶ ἄγγελοι, τά λειτουργικὰ πνεύματα τὰ εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενα, εἰκός ὅτι, ὡς ἀπό νόμου θεοῦ γεγραμμένων τὰ προστάγματα λαμβάνοντες, εταγμένως καὶ ὅτε δεῖ καὶ ὡς δεῖ καὶ ὅσον δεῖ ποιοῦσι τὰ κρείττονα· ἄτοπον γὰρ αὐτούς θείους ὄντας ἀποκληρωτικῶς καὶ U+003C οὐχU+003E ρισμένως ἔρχεσθαι ἐπὶ τὸ φέρʼ εἰπεῖν χρηματίσαι τι τῷ Ἀβραάμ, καὶ ποιῆσαί τι τῷ Ἰσαἀκ, καὶ ῥύσασθαι ἐκ κινδύνου τόν Ἰακὼβ, ἢ ἐπιστῆναι τῷ πνεύματι τοῦδε τοῦ προφήτου. ἵνα σἶν μὴ ἀποκληρωτικῶς μηδὲ κατὰ συντυχίαν τοῦτο πράττωσιν, ἀναγινώσκουσι τὴν βίβλον τοῦ θεοῦ· καὶ οὗτως ποιοῦσι τὰ αὐτοῖς ἐπιβάλλοντα. ὡς προείπομεν δὲ, τμεῖς ἅ ποιοῦμεν, ἦ αἱ ἀντικείμεναι ἐνέργειαι ἅ ἐπιτελοῦσιν εἰς ἡμᾶς, ἰδία προαιρέσει ποιοῦμεν· ἀτάκτῳ μὲν, ὅτε ἁμαρτάνομεν· πεπαιδευμένῃ δὲ, οὐκ ἄτερ ἀγγέλων οὐδὲ θείων γραμμάτων οὐδὲ ὑπηρετῶν ἀγίων, ὅτε θεῷ εὐάρεστα πράττομεν.
Havari Petrus'un öğrencisi Romalı Klemens de bu meselede bunlarla uyum içindedir. Seyahatler'de Laodikeia'da babasına söylediklerini aktarırken, bu konudaki sözlerin sonunda, doğum haritasına göre gerçekleşmiş görünen şeyler hakkında son derece gerekli bir söz söyler. On dördüncü kitap.
- Babam şöyle dedi: "Bağışla beni, evladım. Dünkü sözlerin doğruydu ve beni sana hak vermeye zorladı; ama vicdanım, adeta sıtmadan kalan bir artık gibi, beni biraz inançsızlığa doğru çekip hafifçe kıvrandırıyor. Çünkü doğum haritamın söylediklerinin hepsinin başıma geldiğini biliyorum."
Ben de cevap verdim: "Baba, benimle birlikte düşün de sana öğütlediğim şeylerden bu ilmin nasıl bir tabiatı olduğunu gör. Bir astrologla karşılaşınca önce ona de ki: 'Şu zamanda başıma şu kötü şeyler geldi; bunun hangi yıldızdan geldiğini öğrenmek istiyorum.' O da sana, o zamanları kötülük getiren Ares'in ya da Kronos'un devraldığını söyleyecek; ya da bunlardan birinin eski yerine döndüğünü, ya o yıla biri kare ya da karşı açıdan baktığını, ya birlikte bulunduğunu, ya bir köşe noktasına yerleştiğini, ya da kendi takımına aykırı bir konumda olduğunu. Bunun gibi binlerce başka şey de söyleyebilir. Üstelik iyilik getiren yıldızın kötü olanla bağlantısız olduğunu, ya ona hiç bakmadığını, ya bir dizilim içinde bulunduğunu, ya kendi takımına aykırı düştüğünü, ya tutulmada olduğunu, ya hiçbir yıldızla birleşmediğini, ya da sönük yıldızlar arasında kaldığını söyleyebilir. Bahaneler pek çok olduğu için, duyduğu şeylere ispat getirmesi işten bile değildir. Bu astrologdan sonra bir başkasına git ve tersini söyle: 'Şu zamanda başıma şu iyi şey geldi' —aynı zamanı söyle— ve bunun doğum haritasının hangi konumundan geldiğini sor. Dediğim gibi, sen yalan söylemiş olsan da o yine birçok dizilim arasından bir tanesini, ikincisini, üçüncüsünü, daha fazlasını bulabilir ve iyiliklerin kaynağını, etkiyi yapanın tam da o olduğunu söyler. Çünkü insanların her doğum haritasında, her saatte, yıldızların bir kısmının iyi, bir kısmının kötü yerde durmaması imkânsızdır; zira daire eşit parçalara bölünmüş ve rengârenktir, sayısız bahane barındırır; herkes onlara dayanarak istediğini söyleyebilir. Karışık rüyalarda bazen hiçbir şey anlamayız, ama olaylar gerçekleşince onlara en uygun yorumu getiririz; aynı şekilde bu ilim de bir şey olup bitmeden önce bize açık hiçbir şey bildiremez, ama olanın hikâyesi öğrenildikten sonra sonucun sebebi apaçık görünür. Nitekim önceden söyleyenler sık sık yanılır ve olaydan sonra kendilerini kınayarak 'Bunu yapan meğer şuymuş, biz görmemişiz' derler. En uzman olanların bile yanılması, dün de söylediğim gibi, doğum haritasının hangi sebeplerinin kesinlikle hükmünü yürüttüğünü, hangilerinin yürütmediğini; hangi şeyleri kesinlikle yapmayı arzu ettiğimiz hâlde her zaman yapmadığımızı bilmemelerinden ileri gelir. Bu sebep ise sırrı öğrenmiş olan bizlere açıktır: Hür bir düşünceye sahip olduğumuz için bazen arzuya boyun eğip yenildik, bazen de onu dizginlemeye karar verip galip geldik. Astrologlar ise tam da bu sırrı bilmediklerinden, başta her prohairesis hakkında hüküm verdiler; yanılınca da prohairesis'i belirsizliğe atıp tehlikeli dönüm yıllarını icat ettiler, dün gösterdiğimiz gibi. Sen de bundan sonra buna karşı söyleyecek bir şeyin varsa söyle."
Babam yemin ederek, söylediklerimden daha doğru hiçbir şey olmadığını söyledi.
Kαὶ κλήμηU+03F2 λἐ ὁ Ῥωμαῖοc, Πἐτρου το λτοcτόλου μαθητὴU+03F2, U+03F2υωδα τουτοιU+03F2 ἐΝ το παρόντι προβληματ πρὸU+03F2 τὸν πατὲρα ἐν Λαοδικεἱα εἰπὼν ἐκ ταῖU+03F2 πεπιὀ δοιU+03F2, ἀναγκαιότατόν τ ἐπἰ τέλε τῶκ πεπὶ τοὺτου λόγω φηψὶν περὶ τῶν τὴ U+03F9 γενέ U+03F9εω U+03F9 δοκούντων ἐκβεβηκέναι, λόγω ιδ΄. 22. Καὶ ὁ πατήρ· Σύγγνωθί μοι, τέκνον· οἱ μὲν γὰρ χθές σου λόγοι ἀληθεῖς ὄντες συνελγίσαντό με συνθέσθαι σοι· ἡ δὲ ἐμτ συνείδησις μικρά με ὥσπερ πυρετοῦ ἔλλειμμα πρὸς ἀπιστίαν βραχέα βασανίζει· σύνοιδα γὰρ ἐμαυτῷ τὰ τίς γενέσεως πάντα μοι ἀποτελεσθέντα. Κἀγὼ ἀπεκρινάμην· Συννόησόν μοι, πάτερ, οἵαν φύσιν ἔχει τό μάθημα, ἐξ ὥν ἐγώ σοι συμβουλεύω. μαθηματικῷ συμβαλὼν, εἰπὲ πρῶτον αὐτῷ ὅτι Τάδε μοι φαῦλα ἐν τῷδε τῷ χρόνῳ γέγονεν· ἐκ τίνος ἄρα μοι τῶν ἀστέρων γέγονε μαθεῖν ἤθελον. καὶ ἐρεῖ σοι ὅτι τοὺς χρόνους κακοποιὸς διεδέξατο Ἄρης ἢ Κρόνος, ἢ τούτων τις ἀποκαταστατικός ἐγένετο, ἢ τόν ἐνιαυτὸν τοῦτόν τις ἐπεθεόρησεν ἐκ τετραγώνου ἢ διαμέτρου ἢ συνών ἦ κεκεντρωμένος ἦ παρὰ αἶρεσιν. ὅμως καὶ ἄλλα μυρία εἰπεῖν ἔχει. πρός τούτοις δὲ ἢ ἀγαθοποιός κακῷ ἀσύνδετος ἦν ἢ ἀνεπιθεώρητος ἢ ἐν σχήματι ἢ παρά αἶρεσιν ἢ ἐν ἐκλείφει ἤ ἀνεπισύναφος ἤ ἐν ἀμαυροῖς ἄστροις. καὶ ὅμως πολλῶν προφάσεων οὐσῶν πρός ἀ ἠκουσε τὰς ἀποδείξεις παρασχεῖν ἔχει. μετὰ τοῦτον οὖν τὸν μαθηματικόν ἑτέρῳ προσελθὼν τὰ ἐναντία εἰπὲ· ὅτι Τόδε μοι ἀγαθὸν ἐν τῷδε τῷ χρόνῳ γέγονε· σὺ δὲ τὸν χρόνον τὸν αὐτὸν λέγε· ἀπαίτει δὲ ἐκ τίνος ἄρα τῆς γενέσεως τοῦτο γέγονε. καὶ ὅμως ώς προεῖπον ἔχει, σοῦ καταψευσαμένου, αὐτὸς ἐκ πολλῶν σχημάτων ἔν τι εὑρεῖν σχῆμα καὶ δεύτερον καὶ τρίτον καὶ πλείονα, ὡς αὐτὸ τό ἐνεργῆσαν ὅθεν τὰ ἀγαθά ἐρεῖ γεγενῆσθαι. ἀδύνατον γὰρ ἐν πάσῃ γενέσει ἀνθρώπων μή ἐν πάσῃ ὣρᾳ τῶν ἀστέρων τοὺς μὲν καλῶς κεῖσθαι τοὺς δὲ κακῶς· κύκλος γὰρ ἔστιν ἰσομερής, ποικίλος, ἀπείρους ἔχων τὰς προφάσεις· πρός ἅς ἕκαστος εἰπεῖν ἔχει δ θέλει. ὅνπερ γὰρ τρόπον ἐπὶ τῶν λοξῶν ὀνείρων ἐνίοτε οὐδὲν νοοῦμεν, ἀποβάντων δὲ οἰκειοτάτην προσφέρομεν ἐπίλυσιν· οὐτως καὶ τὸ μάθημα πρό τοῦ τι ἀποτελεσθῆναι οὐδὲν σαφὲς ἡμῖν μηνῦσαι δύναται, μετὰ δὲ τήν τοῦ γενομένου ἱστορίαν τότε πρόδηλος ἡ τῆς ἐκβάσεως αἰτία φαίνεται. πολλάκις μὲν οὖν οἱ προλέγοντες πταίουσι, καὶ μετὰ τὴν ἔκβασιν ἑαυτοὺς μέμφονται λέγοντες ὅτι Τάδε ἦν τὸ ποιῆσαν, καὶ οὐκ εἴδομεν. τό μὲν οὖν καὶ τοὺς πάνυ ἐπιστήμονας πταίειν γίνεται διὰ τὸ μτ εἰδέναι, ὡς χθὲς ἔφην, ποῖα πάντως τῆς γενέσεως σιτία γίνεται, ποῖα δὲ οὐ πάντως, καὶ ποῖα πάντως ποιήσαι ἐκιθυμοῦμεν, οὐ πάντως δὲ ποιοῦμεν. ὄτι ἥδε ἠ σιτία ἤμῖν τοῖς τὸ μυστήριον μεμαθηκόσι σαφής ἐστιν· ὅτι, ἐλεύθερον ἔχοντες λογισμόν ἐνίοτε συγχωρήσαντες τῇ ἐπιθυμίᾳ ττήμεθα,π ἐνίοτε ἐπέχειν ταύτην βουλευσάμενοι νενικήκαμεν. οἱ δὲ ἀστρολόγοι, τοῦτο αὑτὸ τό μυστήριον οὐκ εἰδότες, περὶ πάσης προαιρέσεως ἀποφηνάμενοι ἐξ ἀρχῆς, πταίσαντες τούς κλιμακτῆρας ἐπενόησαν, εἰς ἀδηλότητα ποιούμενοι τήν προαίρεσιν, ώς χθὲς ἐπεδείξαμεν. σὺ δὲ τοῦ λοιποῦ πρός ταῦτα εἴ τι ἔχεις εἰπεῖν, λέγε. Καὶ ὁ πατὴρ ὀμόσας ἀπεκρίνατο, μηδὲν τούτων ἀληθέστερον εἶναι, ὧν εἶπες. ### Bölüm 24 ### XXΙV.
2.24.124. Bölüm
XXIV.
Madde hakkında: Madde doğmamış değildir, kötülüklerin sebebi de değildir. Filistinli Eusebios'un Euangelion'a Hazırlık eserinin yedinci kitabından.
- İki doğmamış şeyin aynı anda var olmasının imkânsız olduğunu senin de bilmediğini sanmıyorum; gerçi sen bunu önceden kabul edip sözüne öncül yapmış gibisin. Çünkü ikisinden birini söylemek kesinlikle zorunludur: Ya Tanrı maddeden ayrıdır ya da ondan ayrılmaz. Biri onun maddeyle birleşmiş olduğunu söylemek isterse, tek bir doğmamış şey bulunduğunu söylemiş olur; çünkü bunların her biri ötekinin parçası olacaktır, birbirinin parçası olan şeyler ise iki doğmamış değil, farklı parçalardan oluşmuş tek bir şeydir. Nitekim farklı parçaları olan insanı da birçok doğmuş şeye bölmeyiz; tersine, aklın gerektirdiği gibi, insanın Tanrı tarafından çok parçalı tek bir doğmuş varlık olarak yaratıldığını söyleriz. Aynı şekilde, Tanrı maddeden ayrı değilse, tek bir doğmamış bulunduğunu söylemek zorunludur. Biri ayrı olduğunu söylerse, ikisinin arasında bir şeyin bulunması zorunludur; onların ayrılığını gösteren de bu şeydir. Çünkü ikisinin ayrılığını sağlayan üçüncü bir şey olmadıkça, bir şeyin başka bir şeyden ayrı durduğu düşünülemez. Bu akıl yürütme yalnız bu durumda kalmaz, pek çok durumda da geçerlidir: İki doğmamış için söylediğimiz şey, doğmamışların üç olduğu kabul edilse de zorunlu olarak aynı şekilde ilerler. Çünkü bunlar için de sorardım: Birbirlerinden ayrı mıdırlar, yoksa her biri yanındakiyle birleşmiş midir? Biri birleşmiş olduklarını söylemek isterse, ilk sözün aynısını duyacaktır; ayrı olduklarını söylerse de ayıran bir şeyin var olması zorunluluğundan kaçamayacaktır. Ama biri doğmamışlar hakkında söylenmeye uygun bir üçüncü görüş daha bulunduğunu söylerse —Tanrı'nın ne maddeden ayrı ne de parçalar gibi onunla birleşmiş olduğunu, Tanrı'nın maddenin içinde bir yerde bulunur gibi bulunduğunu ya da maddenin Tanrı'nın içinde bulunduğunu—, bundan çıkacak sonucu dinlesin: Maddeye Tanrı'nın yeri dersek, onun hem bir şeyin içine sığan hem de madde tarafından sınırlanan bir varlık olduğunu söylemek zorunda kalırız. Üstelik madde gibi onun da düzensizce sürüklenmesi gerekir; içinde bulunduğu şey bir o yana bir bu yana sürüklendiği için onun kendi başına durup sabit kalması mümkün olmaz. Buna ek olarak Tanrı'nın daha kötü şeylerin içinde bulunduğunu da söylemek zorunda kalırız. Çünkü madde bir zamanlar düzensizdiyse ve Tanrı onu daha iyi bir hâle çevirmeyi seçerek düzene koyduysa, Tanrı'nın düzensiz şeylerin içinde bulunduğu bir zaman vardı demektir. Haklı olarak şunu da sorabilirim: Tanrı maddeyi baştan sona dolduruyor muydu, yoksa onun bir parçasında mı bulunuyordu? Biri Tanrı'nın maddenin bir parçasında bulunduğunu söylemek isterse, onu maddeden kat kat küçük saymış olur; çünkü maddenin bir parçası Tanrı'nın tamamını içine almıştır. Eğer onun maddenin her yerinde bulunduğunu ve bütün maddeye yayıldığını söylerse, o zaman maddeyi nasıl biçimlendirdiğini anlatsın. Çünkü ya Tanrı'nın bir tür büzülmesinden söz etmek zorundadır —bu olunca çekildiği yeri biçimlendirmiş olur—, ya da çekilecek bir yeri olmadığı için kendisini de maddeyle birlikte biçimlendirdiğini söylemek zorundadır. Biri maddenin Tanrı'nın içinde bulunduğunu söylerse yine incelemek gerekir: Bu, Tanrı'nın kendi kendinden ayrılması, yani havada canlı türlerinin bulunması gibi, içinde oluşan şeyleri kabul etmek için bölünüp parçalanması yoluyla mı olur, yoksa bir şeyin bir yerde bulunması gibi, söz gelişi toprakta suyun bulunması gibi mi? Havada gibi dersek, Tanrı'nın bölünebilir olduğunu söylemek zorunda kalırız. Toprakta su gibi dersek, madde de düzensiz ve biçimsiz olduğuna, üstelik kötülükleri de barındırdığına göre, Tanrı'nın düzensiz şeylerin ve kötülüklerin yeri olduğunu söylemek zorunda kalırız. Bu da bana Tanrı'ya yakışır bir söz değil, daha çok tehlikeli bir söz gibi görünüyor. Çünkü Tanrı'ya kötülüklerin yaratıcısı dememek için maddenin var olmasını istiyorsun; ama bundan kaçınmayı seçerken onun kötülüklerin kabı olduğunu söylüyorsun. Maddenin doğmamış olduğundan, var olan doğmuş şeylere bakarak şüphelendiğini söyleseydin, onun doğmamış olmasının imkânsızlığını ispat etmek için uzun uzun konuşurdum. Ama böyle bir şüphenin sebebi olarak kötülüklerin ortaya çıkışını gösterdiğin için bence bunları incelemeye geçmeliyim. Çünkü kötülüklerin ne şekilde var olduğu açıklığa kavuşur ve Tanrı'ya bir madde dayanak yapılarak onun kötülüklerin sebebi olmadığının söylenemeyeceği anlaşılırsa, bana öyle geliyor ki böyle bir şüphe de ortadan kalkar.2.24.1
Περὶ ὕλνιc, ὅτι οὐκ ἀΓἐνητο U+03F9 οὐδὲ κκκῶκ αἰτία. ἐκ τῆc Εἠ U+03F2εβίου τοῦ Παλαι U+03F2τιναίογ εὐαΓΓελικῆc προπαραcκευῆc, λόΓου ζ΄. 1. Ὅτι μὲν ὑπάρχειν ἀδύνατον ἀγένητα δύο ἄμα, οὐδὲ σὲ ἀγνοεῖν νομίζω· εἰ καὶ τὰ μάλιστα δοκεῖς προλαβών τοῦτο προτεθεικέναι τῷ λόγῳ· τῷ πάντως ἐξ ἀνάγκης τὸ τερον δεῖν λέγειν, ὅτι κεχώρισται τῆς ὕλης ὁ θεός, ἤ πάλιν ὅτι ἀμέριστος αὐτῆς τυγχάνει. εἰ μὲν οὖν ἡνῶσθαί τις αὐτόν εἰπεῖν ἐθέλοι, ἕν τὸ ἀγένητον λέξει· ἕκαστον γὰρ τούτων μέρος ἔσται τοῦ πλησίον· ἀλλήλων δὲ μέρη τυγχάνοντα οὐκ ἔσται ἀγένητα δύο, ἀλλʼ ἔν ἐκ διαφόρων συνεστός· οὐδὲ γάρ τὸν ἄνθρωπον ἔχοντα διάφορα μέρη κατακερματίζομεν εἰς πολλὰ γενητά· ἀλλʼ εἰ, ὡς ὁ λόγος ἀπαιτεῖ, ἔν τι γενητόν τὸν ἄνθρωπον πολυμερὲς πρὸς τοῦ θεοῦ γεγονέναι φαμέν· οὕτως ἀνάγκη, εἰ μὲν μή κχώρισται τῆς ὑλης ὁ θεὸς, ἕν τὸ ἀγένητον εἶναι λέγειν. εἰ δὲ κεχωρίσθαι φήσει τις, ἀνάγκη εἶναί τι τὸ ἀνὰ μέσον ἀμφοτέρων· ὅπερ καὶ τὸν χωρισμὸν αὐτῶν δείκνυσιν· ἀδύνατον γάρ ἐν διαστάσει ἐξετάζεσθαί τι ἀπό τινος, οὐκ ὄντος ἑτέρου καθʼ ὅ ἠ διάστασις ἑκατέρου γίνεται. ὅπερ οὐ μέχρι τούτου ἵσταται καὶ μόνου, ἀλλὰ καὶ πλείστων ὅσων· ὅν γὰρ ἐπὶ τῶν δύο ἀγενήτων εἶπαμεν λόγον, τοῦτον ἐξ ἀνάγκης ὁμοίως προχωρεῖν, εἰ τὰ ἀγένητα δοθείη τρία. καὶ γὰρ περὶ τούτων ἐροίμην ἄν, εἰ κεχώρισται ἀπʼ ἀλλήλων, ἦ αὖ πάλιν ἕκαστον ἥνωται τῷ πλησίον. εἰ μὲν γὰρ ἡνῶσθαί τις εἰπεῖν ἐθέλοι, τὰν αὐτὸν ἀκούσει τῷ πρώτῳ λόγον· εἰ δʼ οὖ πάλιν κεχώρισθαι, οὐ φεύξεται τὴν ἐξ ἀνάγκης τοῦ χωρίζοντος ὑπόστασιν. ἄν δʼ ἄρα τις καὶ τρίτον εἶναι λέξῃ λόγον, ὡς ἁρμόζοντα περὶ τῶν ἀγενήτων λέγεσθαι, τουτέστι τό μήτε κεχωρίσθαι τὸν θεόν τῆς ὑλης μήτʼ αὗ πάλιν ὡς μέρη ἡνῶσθαι, εἶναι δὲ καθάπερ ἐν τόπῳ τῇ ὑλῃ τὸν θεόν ἢ καὶ τὴν ὕλην ἐν τῷ θεῷ, τὸ συνέχον ἀκουέτω· ὅτι, ἐάν τόπον τοῦ θεοῦ τὴν ὕλην εἴπωμεν, ἐξ ἀνάγκης αὐτόν καὶ χωρητόν λέγειν δεῖ καὶ πρός τῆς ὑλης περιγραφόμενον. ἀλλὰ μήν καὶ ὁμοίως αὐτόν τῇ ὑλῃ ἀτάκτως φέρεσθαι δεῖ, μή ἵστασθαι δὲ μηδὲ μένειν αὐτόν ἐφʼ ἑαυτοῦ ἀνάγκη, τοῦ ἐν ῷ ἐστὶν ἄλλοτε ἄλλως φερομένου. πρός δὴ τούτοις καὶ ἐν χείροσι γεγονέναι τὸν θεὸν εἰπεῖν ἀνάγκη. εἰ γάρ ποτε ἄκοσμος ἦν ἠ ὑλη, ἐκόσμησε δὲ αὐτήν εἰς τὸ κρεῖττον τρέφοι προαιρούμενος· ἦν ποτὲ ὅτε ἐυ ἀκοσμήτοις ἢυ ὀ θεός. δικαίως δʼ ἄν καὶ τοῦτο ἐροίμην, πότερον ἐπλήρου τὴν ὑληυ ὁ θεός, ἤ ἐν μέρει τινὶ ὑπῆρχεν αὐτῆς. εἰ μὲν γάρ ἐν μέρει τινὶ τῆς ὕλης εἰπεῖν τις ἐθέλοι τὸν θεὸν, πλεῖστον ὅσον μικρότερον αὑτὸν τῆς ὑλης λέγει· εἴ γε δὴ μέρος αὐτῆς ὅλον ἐχώρησεν τὸν θεόν. εἰ δὲ ἐν πάσῃ εἶναι λέγοι καὶ δί ὅλης κςχωρηκέναι τῆς ὕλης, πῶς ταύτην ἐδημιούργησε φρασάτω· ἀνάγκη γάρ ἢ συστολήν τινα τοῦ θεοῦ λέγειν, ἡς γενομένης ἐδημιούργει ἐκεῖνο ἀφʼ οὗ ὑπεχάρησεν, καὶ ἑαυτόν τῇ ὑλῃ συνδημιουργεῖν, οὐκ ἔχοντα ὑποχωρήσεως τόπον. εἰ δὲ τήν ὕλην ἐν τῷ θεῷ εἶναί τις λέξει, ὁμοίως ἐξετάζειν δεῖ, πότερον ὡς διισταμένου αὐτοῦ ἀφʼ ἑαυτοῦ, καὶ ὥσπερ ἐν ἀέρι ζώων ὑπάρχει γένη, διαιρουμένου καὶ μεριζομένου αὐτοῦ εἰς ὑποδοχήν τῶν γινομένων ἐν αὐτῷ· ἢ ὁς ἐν τόπῳ, τουτέστιν ὥσπερ ἐν γῇ ὕδωρ. εἰ μὲν γὰρ εἴποιμεν ὡς ἐν ἀέρι, μεριστὸν ἀνάγκη τὸν θεὸν εἰπεῖν· εἰ δʼ ὥσπερ ἐν γῇ ὕδωρ, ἦν δὲ ἄτακτος ἠ ὕλη καὶ ἀκόσμητος, πρὸς δή τούτοις ἔχουσα καὶ κακὰ, τὸν θεὸν λέγειν ἀνάγκη τόπον εἶναι τῶν ἀκοσμήτων καὶ τῶν κακῶν· ὅπερ οὐκ εὐφημον εἶναί μοι δοκεῖ, ἐπισφαλὲς δὲ μᾶλλον. ὕλην γὰρ εἶναι θέλεις, ἴνα μὴ τῶν κακῶν ποιητὴν εἴπῃς τὸν θεόν· καὶ τοῦτο φυγεῖν προαιρούμενος, δοχεῖον αὐτὸν τῶν κακῶν εἶναι λέγεις. εἰ μὲν οὖν τὴν ὕλην ἐκ τῶν ὑποστάντων γενητῶν ὑπονοεῖν ἀγένητον ὑπάρχειν ἔλεγες, πολὺν ἄν περὶ ταύτης ἐποιησάμην λόγον εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ἀδύνατον ὑπάρχειν αὐτήν ἀγένητον· ἐπεὶ δὲ τὴν τῶν κακῶν γένεσιν αἰτίαν ἔφησθα εἶναι τῆς τοιαύτης ὑπονοίας, διὰ τοῦτο ἐπὶ τὴν ἐξέτασιν τούτων ἔρχεσθαί μοι δοκῶ. φανεροῦ γὰρ γινομένου μοι τοῦ λόγου καθʼ ὅν τρόπον ἐστὶ τά κακά, καὶ ὅτι οὐχ οἶόν τέ ἐστιν ἀναίτιον τῶν κακῶν εἰπεῖν τὸν θεὸν ἐκ τοῦ ὕλην αὐτῷ ὑποτιθέναι, τὴν τοιαύτην ὑπόνοιαν ἀναιρεῖσθαί μοι δοκεῖ.
- Demek, Tanrı'yla birlikte keyfiyetsiz bir maddenin var olduğunu, Tanrı'nın dünyayı bu maddeden biçimlendirerek meydana getirdiğini söylüyorsun?
Bana öyle geliyor.
O hâlde madde keyfiyetsizdiyse, dünya Tanrı tarafından meydana getirildiyse ve keyfiyetler de dünyada bulunuyorsa, keyfiyetlerin yapıcısı Tanrı olmuş olmuyor mu?
Öyle.
Senin daha önce yoktan bir şeyin meydana gelmesinin imkânsız olduğunu söylediğini de duymuştum; şimdi benim soruma cevap ver: Sence dünyanın keyfiyetleri önceden var olan keyfiyetlerden meydana gelmemiş midir?
Öyle geliyor.
Onlar ousia'lardan başka bir şey midir?
Öyle.
O hâlde Tanrı keyfiyetleri önceden var olan keyfiyetlerden biçimlendirmediyse, onlar da kendileri ousia olmadıkları için ousia'lardan var olmuyorlarsa, onların Tanrı tarafından yoktan meydana getirildiğini söylemek zorunludur. Bu yüzden, Tanrı'nın yoktan bir şey meydana getirdiğine inanmanın imkânsız olduğunu söylerken bana boşuna konuşuyor gibi geldin. Ama bu konudaki söz böyle kalsın. Kendi aramızda da insanların yoktan bazı şeyler yaptığını görüyoruz, gerçi bunlar bir şeyin içinde yapıyor gibi görünse de. Örnek olarak mimarları alalım: Onlar şehirleri şehirlerden, tapınakları da tapınaklardan yapmazlar. Bunların altında ousia'lar bulunduğu için mimarların bunları var olan şeylerden yaptığını sanıyorsan, akıl yürütmende yanılırsın; çünkü şehri ya da tapınakları yapan ousia değil, ousia üzerinde işleyen tekhnē'dir. Tekhnē ise ousia'larda önceden bulunan bir tekhnē'den meydana gelmez; onlarda bulunmayan bir şeyden meydana gelir. Bu söze bence şöyle karşılık vereceksin: Zanaatkâr, ousia'ya işlediği tekhnē'yi kendisinde bulunan tekhnē'den yapar. Buna karşı da şunu söylemek bence yerinde olur: Tekhnē insana da önceden var olan bir tekhnē'den gelmez. Çünkü tekhnē'yi kendi başına var olan bir şey olarak düşünmek mümkün değildir; o, arazlardandır, yani ancak bir ousia'da meydana geldiğinde varlık kazanan şeylerdendir. Zira insan mimarlık olmadan da var olur, ama önce insan olmadıkça mimarlık var olmaz. Bu yüzden tekhnē'lerin insanlarda yoktan meydana gelmesinin tabiatça mümkün olduğunu söylemek zorunludur. Bunun insanlarda böyle olduğunu gösterdiysek, Tanrı'nın yalnız keyfiyetleri değil, ousia'ları da yoktan yapabildiğini söylemek nasıl yerinde olmasın? Çünkü bir şeyin yoktan meydana gelebildiği görülünce, ousia'ların da böyle meydana gelebileceği gösterilmiş olur.
- Φῇς τοίνυν ἄποιον ὕλην συνυπάρχειν τῷ θεῷ, ἐξ ἦς τὴν τοῦ κόσμου γένεσιν ἐδημιούργησεν; Οὕτω μοι δοκεῖ. Οὐκοῦν εἰ ἄποιος ἐτύγχανεν ἠ ὑλη, γέγονε δὲ κόσμος πρός τοῦ θεοῦ, ἐν δὲ τῷ κόσμῳ αἱ ποιότητες, τῶν ποιοτήτων γέγονεν ποιητής ὁ θεός; Οὕτως ἔχει. Ἐπεὶ δέ σου καὶ λέγοντος πρόσθεν ἤκουον ὡς ἀδύνατον ἐξ οὐκ ὄντων γίνεσθαί τι· πρὸς τὴν ἐρώτησιν ἀπόκριναι τὴν ἐμήν· δοκεῖ σοι τὰς τοῦ κόσμου ποιότητας μὴ ἐξ ὑποκειμένων ποιοτήτων γεγονέναι; Δοκεῖ. Ἐτερον δέ τι παρὰ τὸς οὐσίας ὑπάρχειν αὐτάς; Οὕτως ἔχει. Oὐκοῦν εἰ μήτε ἐξ ὑποκειμένων ποιοτήτων τὰς ποιότητας ἐδημιούργησεν ὁ θεός, μήτε ἐκ τῶν οὐσιῶν ὑπάρχουσιν, τῷ μηδὲ οὐσίας αὐτάς εἶναι, ἐκ μὴ ὄντων αὐτός ὑπὸ τοῦ θεοῦ γεγονέναι ἀνάγκη εἰπεῖν· ὅθεν περιττῶς ἐδόκεις μοι λέγειν ἀδύνατον εἶναι δοξάζειν ἐξ οὐκ ὄντων γεγονέναι τι πρός τοῦ θεοῦ. ἀλλʼ ὀ μὲν περὶ τούτου λόγος ὥδε ἐχέτω· καὶ γάρ παρʼ ἡμῖν ὁρῶμεν ἀνθρόπους ἐξ οὐκ ὄντων ποιοντάς τινα· εἰ καὶ τὰ μάλιστα δοκοῦσιν οὗτοι ποιεῖν ἔν τινι· οἶον ἐπὶ τῶν ἀρχιτεκτόνων τὸ παράδειγμα λάβωμεν· καὶ γάρ οὗτοι ποιοῦσι πόλεις οὐκ ἐκ πόλεων, καὶ ναοὺς ὁμοίως οὐκ ἐκ ναῶν. εἰ δὲ, ὅτι τούτοις οὐσίαι ὑπόκεινται, οἴει ἐξ ὄντων αὐτοὺς ταῦτα ποιεῖν, σφάλλῃ τῷ λόγῳ· οὐδὲ γάρ ἠ οὐσία ἐστὶν ἠ ποιοῦσα τὴν πόλιν ἢ σὖ πάλιν τοὺς ναιὺς, ἀλλʼ ἠ περὶ τήν οὐσίαν τέχνη. ἠ δὲ τέχνη οὐκ ἐξ ὑποκειμένης τινὸς ἐν ταῖς οὐσίαις τέχνης γίνεται· ἀλλʼ ἐξ οὐκ οὗσης ἐν αὐταῖς γίνεται. ἀπαντήσειν δέ μοι δοκεῖς οὕτω τῷ λόγῳ, ὅτι ὁ τεχνίτης ἐξ ἧς ἔχει τένης τὴν ἐν τῇ οὐσίᾳ τέχνην ποιεῖ. πρὸς δὲ τοῦτο λέγεσθαι τοῦτʼ εὖ ἔχειν μοι δοκεῖ, ὅτι οὐδὲ ἐν τῷ ἀνθρώπῳ ἔκ τινος ποκειμένης τέχνης προσγίνεται. οὐδὲ γὰρ ἔνεστιν αὐτήν ἐφʼ αυτῆς οὗσαν δοῦναι τὴν τέχνην· τῶν γὰρ συμβεβηκότων ἐστὶ, καὶ τῶν τότε τὸ εἶναι λαμβανόντων, ὁπόταν ἐν οὐσίᾳ γέηται. ὁ μὲν γὰρ ἄνθρωπος καὶ χωρὶς τῆς ἀρχιτεκτονικῆς ἔσται, ἠ δὲ οὐκ ἔσται, ἐάν μή πρότερον ἄνθρωπος ἦ· ὅθεν τὰς τέχνας ἐξ οὐκ ὄντων εἰς ἀνθρόπους πεφυκέναι γίνεσθαι λέγειν ἀναγκαῖον. εἰ τοίνυν τοῦτο οὗτως ἔχον ἐπʼ ἀνθρώπων ἐδείξαμεν, πῶς οὐχὶ προσῆκε τὸν θεόν μὴ μόνον ποιότητας ἐξ οὐκ ὄντων φάναι δύνασθαι ποιεῖν, ἀλλὰ καὶ οὐσίας; τῷ γὰρ δυνατὸν φανῆναι γίνεσθαί τι ἐξ οὐκ ὄντων, τό καὶ τὰς οὐσίας οὐτως ἔχειν δείκνυται.
- Madem kötülüklerin ortaya çıkışını araştırmaya hevesin var, onlarla ilgili söze geçeceğim. Senden kısaca bir şey öğrenmek istiyorum: Kötülükler sana ousia mı görünüyor, yoksa ousia'ların keyfiyetleri mi?
2.24.3Onlara ousia'ların keyfiyetleri demek bana doğru geliyor.
Madde ise keyfiyetsiz ve şekilsiz miydi?
Sözümün başında bunu baştan öyle söyledim.
O hâlde kötülükler ousia'ların keyfiyetleriyse, madde keyfiyetsizdiyse ve sen keyfiyetlerin yapıcısının Tanrı olduğunu söylediysen, kötülüklerin yaratıcısı da Tanrı olacaktır. Madem bu şekilde de Tanrı'nın kötülüklerin sebebi olmadığını söylemek mümkün değil, ona bir madde eklemek bana gereksiz görünüyor. Buna karşı söyleyecek bir şeyin varsa söze başla. Araştırmamız çekişme hevesinden doğsaydı, kötülükleri ikinci kez tarif etmeni istemezdim; ama sözleri daha çok dostluk için ve yakınımıza fayda sağlamak için incelediğimizden, bunları en baştan tarif etmene izin vermeyi uygun görüyorum.
Sanırım prohairesis'im, yani niyetim ve sözlerdeki gayretim sana çoktandır açıktır: İkna edici bir yalan söyleyerek kazanmak istemiyorum, titiz bir incelemeyle hakikatin ortaya çıkmasını istiyorum. Senin de aynı tutumda olduğunu açıkça biliyorum. Bu yüzden hakikati hangi yolla bulabileceğini düşünüyorsan, hiç çekinmeden o yolu kullan; çünkü daha iyisini kullanırsan yalnız kendine değil, bilmediğim konularda kesinlikle bana da fayda sağlarsın. Bana açıkça öyle görünüyor ki kötülükler de birtakım ousia'lardır; çünkü onları ousia'ların dışında var olurken görmüyorum.
- πεῖ δὲ 4όθος ἔστι σοι περὶ τῆς τῶν κακῶν γενέσεως ζητεῖν, ἐπὶ τὸν τούτων ἐλεύσομαι λόγον· καί σου βραχέα πυθέσθαι βούλομαι· τὰ κακά πότερον οὐσίαι σοι δοκοῦσιν εἶναι ἢ ποιότητες οὐσιῶν; Ποιότητας οὐσιῶν εὖ ἔχειν λέγειν μοι δοκεῖ. Τ δὲ ὕλη ἄποιος ἠν καὶ ἀσχημάτιστος; Οὕτω προλαβών ἐξεῖπον τῷ λόγῳ. Οὐκοῦν εἰ τὰ κακὰ ποιότητες ὑπάρχουσιν οὐσιῶν, ἡ δὲ ὕλη ἄποιος ἦν, τῶν δὲ ποιοτήτων ποιητὴν εἶπας τὸν θεόν εἶναι, ἔσται καὶ τῶν κακῶν δημιουργός ὁ θεός. ὅτε τοίνυν οὐδʼ οὗτως ἀναίτιον τῶν κακῶν δυνατὸν εἰπεῖν τόν θεὸν, ὕλην αὐτῷ προσάπτειν περιττὸν εἶναί μοι δοκεῖ· εἰ δέ τι πρός ταῦτα εἰπεῖν ἔχεις, ἄρχου τοῦ λόγου. εἰ μὲν γάρ ἐκ φιλονεικίας ἡμῖν ἡ ζήτησις ἐγίνετο, οὐκ ἄν δεύτερον περὶ τῶν κακῶν τξίουν ὁρίζεσθαι· ἐπεὶ δὲ φιλίας ἕνεκα μᾶλλον καὶ τῆς πρός τὸν πλησίον ὡφελείας, τὴν ἐξέτασιν ποιούμεθα τῶν λόγων, ἄνωθεν περὶ τούτων ὁρίζεσθαι ἀξιῶ σχωρεῖν. Γῆν μὲν προαίρεσιν τήν ἐμὴν ἐκ πολλοῦ σοι φανεράν εἶναι δοκῶ καὶ τήν ἐν τοῖς λόγοις σπουδήν, ὅτι οὐ πιθανῶς εἰπών φεῦδος νικήσαι θέλω, ἀλλά δειχθῆναι τὴν ἀλήθειαν μετὰ ἀκριβοῦς ἐξετάσεως· καὶ σὲ δὲ οὕτω διακεῖσθαι σαφῶς ἐπίσταμαι· ὅθεν οἶῳ τρόπῳ χρώμενος νομίζεις δύνασθαι τὸ ἀληθὲς εὑρεῖν, τούτῳ χρῆσαι μηδὲν δυσωπούμενος· οὐ γὰρ σεαυτὸν ὠφελήσεις μόνον χρησάμενος τῷ κρείττονι, ἀλλὰ πάντως κἀμὲ περὶ ὥν ἀγνοῶ. σαφῶς παραστῆναί μοι δοκεῖ καὶ τά κακὰ οὐσίας ὑπάρχειν τινάς· οὐδὲ γὰρ ἐκτὸς οὐσιῶν αὐτὰ ὄντα βλέπω.
- Dostum, madem kötülüklerin de ousia olduğunu söylüyorsun, ousia'nın tarifini incelemek zorundayız. Sence ousia bedensel bir yapı mıdır?
2.24.4Evet.
Bedensel yapı kendi başına var olur; içinde meydana gelip varlık kazanacağı başka bir şeye ihtiyaç duymaz, değil mi?
Öyle.
Sence kötülükler birinin fiilleri midir?
Bana öyle görünüyor.
Fiiller de ancak onları yapan hazır bulunduğunda varlık kazanır, değil mi?
Öyle.
Yapan yoksa, yaptığı şey de hiçbir zaman olmayacak, değil mi?
Olmayacak.
O hâlde ousia bedensel bir yapıysa ve bedensel yapı içinde meydana gelip varlık kazanacağı bir şeye ihtiyaç duymuyorsa; kötülükler ise birinin fiilleriyse ve fiiller içinde meydana gelip varlık kazanacakları bir şeye ihtiyaç duyuyorsa, kötülükler ousia olmayacaktır. Kötülükler ousia ise ve cinayet bir kötülükse, cinayet de bir ousia olacaktır; ama cinayet birinin fiilidir; demek ki cinayet ousia değildir. Fiili yapanların ousia olduğunu söylemek istiyorsan, ben de katılırım: Söz gelişi katil bir insandır ve insan olması bakımından bir ousia'dır; ama işlediği cinayet ousia değil, ousia'nın bir işidir. İnsana bazen öldürdüğü için kötü, bazen de iyilik ettiği için iyi deriz; bu adlar ousia'ya, kendisi olmayan arazlarından ötürü yakıştırılmıştır. Çünkü ousia ne cinayettir ne zina ne de buna benzer kötülüklerden biri. Dil bilgisinden dil bilgini, hitabetten hatip, hekimlikten hekim adını alır; ousia ise ne hekimliktir ne hitabet ne de dil bilgisi, ama bu adla anılmasına yol açan arazlarından adını alır, kendisi bunların hiçbiri olmadan. Bana öyle görünüyor ki ousia, kötülük gibi görünen şeylerden de aynı şekilde ad alır, ama onlardan hiçbiri değildir. Zihninde insanların kötülüklerine başka bir sebep kuruyorsan, onu da aynı şekilde düşün: O da insanlarda etkide bulunup onları kötülük yapmaya kışkırttığı ölçüde, yaptıklarından ötürü kendisi de kötüdür. Ona kötü denmesinin sebebi de kötülüklerin yapıcısı olmasıdır; ama birinin yaptıkları onun kendisi değil, fiilleridir; kötü adını da bunlardan alır. Onun yaptığı şeylerin kendisi olduğunu söyleseydik —yaptıkları ise cinayetler, zinalar, hırsızlıklar ve bunlara benzer şeylerdir—, o bu şeylerin ta kendisi olurdu. Eğer bunlar onun kendisiyse, bunlar da ancak meydana geldiklerinde var olup meydana gelmeyince varlıkları sona eriyorsa ve bunları insanlar meydana getiriyorsa, insanlar bunların yapıcısı, hem var olmalarının hem de artık var olmamalarının sebebi olacaktır. Bunların onun fiilleri olduğunu söylüyorsan, o kötülüğünü ousia oluşundan değil, yaptıklarından alır. Kötü adının, hekimin adını hekimlikten alması gibi, ousia'ya kendisi olmayan arazlarından verildiğini söylemiştik. Eğer herkes yaptıklarından ötürü kötüyse ve yaptığı şeyler var olmaya bir başlangıçla başlıyorsa, o da kötü olmaya başlamıştır, bu kötülükler de var olmaya başlamıştır. Durum böyleyse, o başlangıçsız olarak kötü değildir, kötülükler de doğmamış değildir; çünkü onların kendisi tarafından meydana getirildiğini söyledik.
- Ἐπεὶ τοίνυν, ὤ οὗτος, καὶ τὰ κακὰ οὐσίας εἶναι λέγεις, ἀνάγκη τὸν τῆς οὐσίας ἐξετάζειν λόγον. δοκεῖ σοι τὴυ οὐσίαν σωματικήν τινα σύστασιν εἶναι; Δοκεῖ. Ἡ δὲ σωματική σύστασις αὐττ ἐφʼ ἑαυτῆς ὑπάρχει, οὐ δεομένη τινὸς, οὖ γενομένου τὸ εἶναι λήφεται; Οὕτως ἔχει. Δοκεῖ δέ σοι τὰ κακὰ ἐνεργείας εἶναί τινος; Οὕτω μοι φαίνεται. Αἱ δὲ ἐνέργειαι τότε τὸ εἶναι λαμβάνουσιν, ὁπότ’ ἄν ἐ ἐνεργῶν παρῇ; Οὕτως ἔχει. Οὐκ ὄντος δὲ τοῦ ἐνεργοῦντος, οὐδʼ ὅπερ ἐνεργεῖ ἔσται ποτέ; Οὐκ ἔσται. Οὐκοῦν εἰ ἡ οὐσία σωματική τίς ἐστι σύστασις, δὲ σωματικτ σύστασις οὐ δεῖταί τινος, ἐν ᾦ γενομένη τὸ εἶναι λήφεται· τὰ δὲ κακὰ ἐνέργειαι ὑπάρχουσί τινος, αἱ δὲ ἐνέργειαι δέουταί τινος, ἐν ῷ γενόμεναι τὸ εἶναι λαμβάνουσιν, οὐκ ἔσονται οὐσίαι τὰ κακά. εἰ δὲ οὐσίαι τὸ κακὸ, κακὸν δὲ ὁ φόνος, οὐσία ἔσται ὁ φόνος· ἀλλά μήν ὁ φόνος ἐνέργεια ὑπάρχει τινός· οὐκ ἔσται ἄρα οὐσία ὁ φόνος. εἰ δὲ τὰ ἐνεργοῦντα οὐσίας εἶναι θέλεις, σύμφημι κἀγώ· οἶον ἄυθρωπος ὁ φονεύς, καθʼ ὅν μὲν λόγον ἄνθρωπός ἐστιν, ὑπάρχει οὐσία· ὁ δὲ φόνος ὅν ποιεῖ οὐκ ἔστιν οὐσία, ἀλλʼ ἔργον τι τῆς οὐσίας. λέγομεν δὲ τὸν ἄνθρωπόν ποτε μὲν κακόν διά τὸ φονεύειν, ποτὲ δʼ σὖ πάλιν διὰ τὸ εὐεργετεῖν ἀγαθόν· καὶ πέπλεκται ταῦτα τὰ ὀνόματα τῇ οὐσίᾳ ἐκ τῶν συμβεβηκότων αὐτῇ, ἄτινα οὐκ ἔστιν αὐτή. οὔτε γὰρ φόνος ἐστὶν ἠ οὐσία, οὔτʼ αὗ πάλιν [ή] μοιχεία, οὔτε τι τῶν ὁμοίων κακῶν· ἀλλʼ ὥσπερ ἀπό τῆς γραμματικῆς ὁ γραμματικός λέγεται καὶ ἀπό τῆς ῥητορικῆς ὁ ῥήτωρ καὶ ἀπὸ τῆς ἰατρικῆς ὀ ἰατρός, τῆς οὐσίας οὔτε ἰατρικῆς οὔσης οὔτε μὴν ῥητορικῆς οὗτε γραμματικῆς, ἀλλʼ ἀπό τῶν συμβεβηκότων αὐτῇ τὴν προσηγορίαν λαμβανούσης, ἀφʼ ὧν οὕτως ὀνομάζεσθαι δοκεῖ, οὐδʼ ὄπότερον αὐτῶν οὖσα· ὁμοίως μοι φαίνεται καὶ ἀπὸ τῶν δοκούντων εἶναι κακῶν τὴν οὐσίαν ὄνομα προσλαμβάνειν, οὐδʼ ὁπότερον οὗσαν αὐτῶν. καὶ ὁμοίως ἐπινόησον, εἶ τινα ἕτερον ἀναπλάττεις ἐν τῷ νῷ τῶν κακῶν τοῖς ἀνθρώποις σἴτιον, ὡς κἀκεῖνος, καθὸ ἐν τούτοις ἐνεργεῖ καὶ ὑποβάλλει ποιεῖν τά κακά, ἐστὶ καὶ αὐτός κακός ἐξ ὧν ποιεῖ. διὰ τοῦτο γὰρ κἀκεῖνος κακὸς εἶναι λέγεται, ὅτι τῶν κακῶν ἐστὶ ποιητής· ἄ δέ τις ποιεῖ, οὐκ ἔστιν αὑτός, ἀλλʼ ἐνέργειαι αὐτοῦ, ἀφʼ ὧν τὴν προσηγορίαν τοῦ κακός λέγεσθαι λαμβάνει. εἰ γὰρ αὐτόν ὑπάρχειν εἶποιμεν ὅ ποιεῖ, ποιεῖ δὲ φόνους καὶ μοιχείας καὶ κλοπὰς καὶ ὅσα τούτοις ὅμοια, αὐτός ἔσται ταῦτα. εἰ δὲ ταῦτά ἐστιν αὐτός, ταῦτα δʼ ὅτε γίνεται τήν σύστασιν ἔχει, οὐ γινόμενα δὲ καὶ τοῦ εἶναι παύεται, γίνεται δὲ ταῦτα πρὸς ἀνθρώπων, ἔσονται τούτων οἱ ἄνθρωποι ποιηταὶ, καὶ τοῦ ἐἶναι καὶ τοῦ μηκέτʼ εἶναι αἴτιοι. εἰ δὲ ταῦτα αὐτοῦ ἐνεργείας φῇς, ἐξ ὥν ποιεῖ τὸ κακὸς εἶναι ἔχει, οὐκ ἐξ ὧν ἐστὶν οὐσία. κακόν δὲ εἴπομεν λέγεσθαι ἀπό τῶν συμβεβηκότων τῇ οὐσίᾳ, ἄτινα οὐκ ἔστιν ἠ οὐσία· ὡς ἀπό τῆς ἰτρικῆς ὁ ἰατρός. εἰ δὲ ἐξ ὥν ἐνεργεῖ ἕκαστος ὑπάρχει κακὸς, ἄ δὲ ἐνεργεῖ ἀρχὴν τοῦ εἶναι λαμβάνει, ἠρξατο κἀκεῖνος εἶναι κακός, ἠρξατο δὲ καὶ ταῦτα εἶναι κακά. εἰ δὲ οὕτως ἔχει, οὑκ ἔστιν ἀνάρχως κακὸς, οὐδὲ ἀγένητα τὰ κακά, τῷ γενητὰ πρός αὐτοῦ εἶναι φάναι.
- Dostum, arkadaşımıza karşı sözünü bence yeterince yaptın; çünkü onun baştan kabul edip söze koyduğu öncüllerden güzelce sonuç çıkardın. Gerçekten de madde keyfiyetsizse, Tanrı keyfiyetlerin yaratıcısıysa ve kötülükler de keyfiyetse, Tanrı kötülüklerin yapıcısı olur. Bu söz ona karşı yerinde söylenmiş olsun. Ama bence maddenin keyfiyetsiz olduğunu söylemek yanlıştır; çünkü hiçbir ousia için keyfiyetsiz olduğu söylenemez. Üstelik maddenin keyfiyetsiz olduğunu söyleyen kişi, tam bunu söylerken maddenin nasıl bir şey olduğunu betimleyerek onun keyfiyetini bildirmiş olur; bu da bir keyfiyet türüdür. Bu yüzden istersen benimle söze baştan başla; çünkü bana göre madde başlangıçsız olarak keyfiyetlere sahiptir. Kötülüklerin de ondan akıp gelen şeylerden kaynaklandığını bu şekilde söylüyorum; öyle ki Tanrı kötülüklerin sebebi olmasın, bütün bunların sebebi madde olsun.
2.24.5Dostum, hevesini memnuniyetle karşılıyor, sözlerdeki gayretini övüyorum. Gerçekten de öğrenmeyi seven herkesin söylenenlere öylesine, rastgele katılmayıp sözleri titizlikle incelemesi gerekir. Araştırmaya katılan biri akla aykırı bir tarif yapıp karşısındakine dilediği sonucu çıkarma fırsatı verse de bu, dinleyeni ikna etmez; dinleyen, güzelce söylenebileceğini düşündüğü bir şey varsa, kendisi de oradadır, onu söyleyecektir. Bu durumda iki şeyden biri olur: Ya takıldığı noktada cevabı duyup tam bir fayda görür ya da karşısındakinin doğruyu söylemediğini ortaya koyar. Ama maddenin başlangıçsız olarak keyfiyetli olduğunu söylemen bence doğru değil. Çünkü durum böyleyse Tanrı neyin yapıcısı olacak? Ousia'ların dersek, onların önceden var olduğunu söylüyoruz; keyfiyetlerin dersek, onların da önceden var olduğunu söylüyoruz. O hâlde hem ousia hem keyfiyetler zaten varken Tanrı'ya yaratıcı demek bence gereksizdir. Ama kendi işime gelen bir akıl yürütme kuruyormuşum gibi görünmeyeyim diye, şimdi soracaklarıma cevap ver: Tanrı'nın hangi anlamda yaratıcı olduğunu söylüyorsun? Bir zamanlar var olan o ousia'lar artık var olmasın da onların yerine başkaları meydana gelsin diye ousia'ları mı değiştirdi? Yoksa daha önce var olan ousia'ları korudu da onların keyfiyetlerini mi değiştirdi?
- Τὰν μὲν πρός τὸν ἔταῖρον, ὦ φίλε, λόγον ἴκανῶς μοι πεποιηκέναι δοκεῖς· ἐξ ν γὰρ προλαβών ἔδωκε τῷ λόγῳ, ἐκ τούτων συνάγειν ἔδοξας καλῶς· ὡς ἀληθῶς γάρ, εἰ ἄποιος ἐτύγχανεν ἡ ὕλη, τῶν δὲ ποιοτήτων δημιουργὸς ὑπάρχει ὁ θεὸς, ποιότητες δὲ τὰ κακὰ, τῶν κακῶν ἔσται ποιητής ὁ θεός. οὕτος μὲν οὖν ὀ λόγος πρός ἐκεῖνον εἰρήσθω καλῶς· ἐμοὶ δὲ φεῦδος δοκεῖ τὴν ὕλην ἄποιον ἀἶναι λέγειν· οὐδὲ γὰρ ἔνεστιν εἰπεῖν περὶ ἡστινοσοῦν οὐσίας, ὥς ἐστιν ἄποιος· ἀλλὰ μήν καὶ ἐν ῷ ἄποιον εἶναι λέγει, τὴν ποιότητα αὐτῆς μηνύει, ὁποία ἐστὶν ἠ ὕλη διαγραφόμενος· ὅπερ ἐστὶ ποιότητος εἶδος. ὅθεν εἰ σοὶ φίλον ἐστὶν ἄνωθεν ἔχου πρὸς ἐμὲ τοῦ λόγου· ἐμοὶ γὸρ ἠ ὕλη ποιότητας ἀνάρχῳ ἔχειν δοκεῖ· οὗτως γὰρ καὶ τὰ κακά ἐκ τῆς ἀπορροίας αὑτῆς εἶναι λέγω, ἵνα τῶν κακῶν ὁ μὲν θεὸς ἀναίτιος ἦ, τούτων δʼ ἀπάντων ή ὕλη αἰτία. Γὴν μὲν προθυμίαν τὴν σήν ἀποδέχομαι, ὡ φίλε, καί σου τὴν ἐν τοῖς λόγοις σπουδτν ἐπαινῶ· προσῆκε γὰρ ώς ἀληθῶς ἕκαστον τῶν φιλομαθῶν μὴ ἀπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε συγκατατίθεσθαι τοῖς λεγομένοις, ἀλλʼ ἀκριβῆ ποιεῖσθαι τὴν ἐξέτασιν τῶν λόγων. οὐδὲ γάρ εἰ ὀ προσζητῶν παρὰ λόγον ὁρισάμενος ἀφορμήν παρέσχε τῷ προσδιαλεγομένῳ συνάγειν ὡς θέλει, τοῦτο καὶ τὸν ἀκροατήν πείσει· ἀλλʼ εἴ τι δοκεῖ δυνατὸν εἶναι λέγεσθαι καλῶς, τοῦτο λέξει παρών· δυοῖν γὰρ θάτερον ἔσται· ἦ γὰρ καὶ πρὸς δ κινεῖσθαι δοκεῖ ἀκούσας τέλεον ὀφεληθήσεται, ἦ τὸν προσδιαλεγόμενον ἐλέγξει οὐ τἀληθῆ λέγοντα. οὐ δοκεῖς δέ μοι δεόντως εἰρηκέναι ἔμποιον εἶναι ἀνάρχως τὴν ὕλην· εἰ γὰρ τοῦθʼ οὕτως ἔχει, τίνος ἔσται ποιητής ὁ θεός; εἴτε γὰρ οὐσίας ἐροῦμεν, προεῖναι φαμέν· οἵτ’ σὔ πάλιν ποιοτήτων, καὶ ταύτας ὑπάρχειν λέγομεν. οὐκοῦν οὐσίας τε οὗσης καὶ ποιοτήτων περιττὸν εἶναί μοι δοκεῖ δημιουργόν λέγειν τὸν θεόν. ἴνα δὲ μὴ ἐμαυτῷ κατασκευάζειν τινὰ δόξω λόγον, ἀπόκριναί μοι νῦν ἐρωτώμενος· τίνι τρόπῳ δημιουργόν εἶναι φῇς τὸν θεόν; πότερον ὅτι τάς οὐσίας ἔτρεφεν εἰς τὸ μηκέθʼ ὑπάρχειν ἐκείνας, αἴπερ ἠσάν ποτε, ἀλλʼ ἑτέρας παρʼ αὐτὰς γενέσθαι; ἦ ὅτι τὰς μὲν οὐσίας ἐφύλαξεν ἐκείνας, αἵπερ τσαν πρὸ τούτου, τὰς δὲ ποιότητας ἔτρεφεν αὐτῶν;
- Bence ousia'larda hiçbir değişme olmadı; bunu söylemek bana saçma görünüyor. Keyfiyetlerde bir dönüşüm olduğunu söylüyorum ve Tanrı'ya bu bakımdan yaratıcı diyorum. Taşlardan bir ev meydana geldiğini söylemek gibi: Bu durumda taşların ev olunca artık ousia bakımından taş olarak kalmadığı söylenemez; çünkü evin bir araya getirilme keyfiyetiyle meydana geldiğini söylüyorum, taşların önceki keyfiyeti elbette dönüşmüştür. Bana öyle geliyor ki Tanrı da aynı şekilde, ousia yerinde kalırken onun keyfiyetlerinde bir dönüşüm yaptı; bu dünyanın Tanrı tarafından meydana getirildiğini de bu dönüşüm anlamında söylüyorum.
2.24.6Madem keyfiyetlerde Tanrı tarafından bir dönüşüm yapıldığını söylüyorsun, kısaca bir şey öğrenmek isteyen bana cevap ver. Söyle bakalım: Sana da kötülükler ousia'ların keyfiyetleri gibi görünüyor mu?
Evet.
Bu keyfiyetler maddede baştan beri var mıydı, yoksa var olmaya bir başlangıçları mı oldu?
Bu keyfiyetlerin maddeyle birlikte, doğmamış olarak var olduğunu söylüyorum.
Tanrı'nın keyfiyetlerde bir dönüşüm yaptığını söylemiyor musun?
Bunu söylüyorum.
Daha iyiye doğru mu, yoksa daha kötüye doğru mu?
Daha iyiye doğru demek bana uygun geliyor.
O hâlde kötülükler maddenin keyfiyetleriyse ve Tanrı onun keyfiyetlerini daha iyiye doğru çevirdiyse, kötülüklerin nereden geldiğini araştırmamız gerekir. Çünkü keyfiyetler bir zamanlar tabiatça neyse öyle kalmadı. Ya keyfiyetler önceden kötü değildi de maddede bu tür keyfiyetlerin, ilk keyfiyetlerin Tanrı tarafından dönüştürülmesi sonucunda meydana geldiğini söylüyorsun; o zaman kötü olmayan keyfiyetleri kötü olacak şekilde çeviren Tanrı kötülüklerin sebebi olur. Ya da sence Tanrı kötü keyfiyetleri daha iyiye doğru çevirmedi de yalnız geri kalanları, ne iyi ne kötü olanları düzen vermek için çevirdi diyorsun?
Ben baştan beri bu görüşteydim.
- Οὔτι μοι δοκεῖ ἀλλαγήν τινα οὐσιῶν γεγονέναι· καὶ γὰρ ἄτοπον τοῦτο λέγειν μοι φαίνεται· τροπὴυ δέ τινα τῶν ποιοτήτων γεγονέναι φημὶ, καθʼ ἄς δημιουργὸν εἶναι λέγω τὸν θεόν. καὶ ὡσπερ εἰ τύχοι λέγειν ἐκ λίθων οἰκίαν γεγονέναι, ἐφʼ ὤν οὐκ ἔστιν εἰπεῖν ὡς οὐκέτι λίθοι μένουσι τῇ οὐσίᾳ, οἰκία γενόμενοι οἱ λίθοι· τῇ γὰρ ποιότητι τῆς συνθέσεως τὴν οἰκίαν γεγονέναι φημὶ, τραπείσης δηλονότι τῆς προτέρας τῶν λίθων ποιότητος· οὗτω μοι δοκεῖ καὶ τόν θεὸν, ὑπομενούσης τῆς οὐσίας, τροπήν τινα τῶν ποιοτήτων αὐτῆς πεποιηκέναι, καθʼ ἤν τὴν τοῦδε τοῦ κόσμου γένεσιν πρὸς τοῦ θεοῦ γεγονέναι λέγω. Ἐπεὶ τοίνυν τροπήν τινα τῶν ποιοτήτων πρός τοῦ θεοῦ γεγονέναι φὴς, ἀπόκριναί μοι βραχέα πυθέσθαι προαιρουμένῳ. λέγε δή, εἰ ὁμοίως καὶ σοὶ δοκεῖ τὰ κακά ποιότητες εἶναι τῶν οὐσιῶν; Δοκεῖ. Ἀυωθεν δὲ ἦσαν αἱ ποιότητες αὗται ἐν τῇ ὑλῃ, ἢ ρχὴν ἔσχον τοῦ εἶναι; Συνεῖναί φημι ἀγενήτως τῇ ὑλῃ ταυτασὶ τὰς ποιότητας. Οὐχὶ δὲ τὸν θεὸν φὴς τροπήν τινα τῶν ποιοτήτων πεποιηκέναι; Τοῦτό φημι. Πότερον οὖν εἰς τὸ κρεῖττον, ἢ εἰς τό χεῖρον ; Εἰς τὸ κρεῖττον λέγειν μοι δοκεῖ. Οὐκοῦν εἰ ποιότητες ὑλης τὰ κακά, τὰς δὲ ποιότητας αὐτῆς εἰς τὸ κρεῖττον ἔτρεφεν ὁ θεὸς, πόθεν τὰ κακὰ ζητεῖν ἀνάγκη. οὐ γὰρ ἔμειναν αἱ ποιότητες ὁποῖαί ποτε ἤσαν τῇ φύσει· ἢ εἰ μὲν πρότερον οὐκ ἦσαν αἱ ποιότητες κακαὶ, ἐκ δὲ τοῦ τραπῆναι πρὸς τοῦ θεοῦ τὰς πρώτας τοιαύτας περὶ τὴν ὕλην γεγονέναι ποιότητας φης, αἶτιος ἔσται τῶν κακῶν ὁ θεὸς, τρέψας τὰς οὐκ οὔσας ποιότητας κακὰς εἰς τὸ εἶναι κακάς· ἢ τὰς μὲν κακάς ποιότητας εἰς τὸ κρεῖττον οὐ δοκεῖ σοι τρέφοι τὸν θεόν, τὰς δὲ λοιπὰς καὶ μόνας, ὅσαι ἀδιάφοροι ἐτύγχανον, τῆς διακοσμήσεως ἕνεκα πρὸς τοῦ θεοῦ τετράφθαι λέγεις; Οὕτως ἄνωθεν εἶχον ἐγώ.
- Peki, Tanrı'nın kötü şeylerin keyfiyetlerini oldukları gibi bıraktığını nasıl söylüyorsun? Onları da ortadan kaldırabildiği hâlde istemediği için mi, yoksa gücü yetmediği için mi? Gücü yettiği hâlde istemediğini söylersen, onun bunların sebebi olduğunu söylemek zorundasın; çünkü kötülüklerin olmamasını sağlayabilecekken onların olduğu gibi kalmasına göz yumdu, hem de tam maddeyi biçimlendirmeye başladığı sırada. Maddeyle hiç ilgilenmeseydi, kalmalarına göz yumduğu şeylerin sebebi olmazdı; ama maddenin bir kısmını biçimlendirip bir kısmını, onu da daha iyiye çevirebilecekken öylece bıraktığına göre, biçimlendirdiği kısmın yıkımına yol açacak şekilde maddenin bir kısmını kötü bırakmış olduğu için bence suçlanmayı hak ediyor. Hatta bence en büyük haksızlığa da bu kısım uğradı, yani maddenin onun düzene koyduğu ve şimdi kötülükleri hisseden kısmı. Çünkü işlere titizlikle bakan biri, maddenin şimdi önceki düzensizliğinden daha ağır bir duruma düştüğünü görecektir. Ayrıştırılmadan önce kötülükleri hiç hissetmemek onun payına düşüyordu; şimdi ise her bir parçası kötülükleri hissediyor. Örnek olarak insanı al: Yaratıcının tekhnē'siyle suret kazanıp canlı olmadan önce, tabiatı gereği hiçbir kötülüğü hissetmiyordu; Tanrı tarafından insan yapıldığı andan itibaren ise yaklaşan kötülüğü hissetme yetisini de kazanıyor. Böylece Tanrı'nın madde için iyilik olsun diye yaptığını söylediğin şey, onun başına daha çok kötülük için gelmiş çıkıyor. Kötülüklerin son bulmamasını Tanrı'nın onları ortadan kaldıramamasına bağlıyorsan, Tanrı'nın güçsüz olduğunu söylemiş olursun. Bu güçsüzlük ya tabiatça zayıf olmasından ya da kendisinden güçlü birine karşı korkuya yenilip köleleşmesinden ileri gelir. Tanrı'nın tabiatça zayıf olduğunu söylemeye cüret edersen, bence kendi kurtuluşunu tehlikeye atıyorsun. Kendisinden büyük birine karşı korkuya yenildiğini söylersen, kötülüklerin onun prohairesis'inin atılımını yendiği için Tanrı'dan büyük olduğunu söylemiş olursun; bunu Tanrı hakkında söylemek ise bana saçma görünüyor. Çünkü madem Tanrı'ya her şey üzerinde yetkisi olana diyoruz, senin söyleyişine göre Tanrı'yı yenebilen bu kötülükler neden daha çok tanrı sayılmasın?2.24.7
- Πῶς τοίνυν αὐτόν τάς τῶν φαύλων ποιότητας ὡς εἶχον καταλελοιπέναι λέγεις; πότερον δυνάμενον μὲν κἀκείνας ἀνελεῖν, οὐ βουληθέντα δὲ, ἦ τιὸ δύνασθαι μή ἔχοντα; εἰ μὲν γάρ δυνάμενον λέξεις, οὐ βουληθέντα δὲ, αὐτόν σιτίον τούτων εἰπεῖν ἀνάγκη. ὅτι δυνάμενος ποιήσαι μή εἶναι κακὰ συνεχώρησεν αὐτά μένειν ὡς ἥν, καὶ μάλιστα ὅτε δημιουργεῖν τὴν ὕλην ἠρξατο. εἰ γὰρ μηδʼ ὅλως ἔμελεν αὐτῷ τῆς ὕλης, οὐκ ἂν αἴτιος ἦν ὧν συνεχώρει μένειν· ἐπεὶ δὲ μέρος μέν τι αὐτῆς δημιουργεῖ, μέρος δέ τι οὕτως ἐᾷ δυνάμενος κἀκεῖνο τρέπειν εἰς τὸ κρεῖττου, αἰτίαν ὀφλισκάνειν ἄξιος εἶναί μοι δοκεῖ, καταλιπὼν μέρος ὕλης εἶναι πονηρὸν ἐπʼ ὄλέθρῳ οὖ ἐδημιούργησε μέρους. ἀλλὰ μὴν καὶ τὰ μέγιστα κατὰ τοῦτο τὸ μέρος ἠδικῆσθαί μοι δοκεῖ· τοῦθʼ ὅπερ κατεσκεύασε τῆς ὕλης μέρος ἀντιλαμβανόμενον τανῦν τῶν κακῶν. εἰ γάρ τις ἐξετάζοι ἐπʼ ἀκριβὲς τὰ πράγματα, χαλεπώτερον νῦν εὑρήσει τὴν ὕλην πεπονθυῖαν τῆς προτέρας ἀκοσμίας. πρὶν γὰρ αὐτὴν διακριθῆναι, τό μηδὲ αἰσθέσθαι τῶν κακῶν παρῆν αὐτῇ· νυνὶ δὲ ἕκαστον τῶν μερῶν αὐτῆς αἴσθησιν λαμβάνει τῶν κακῶν. καί μοι ἐπʼ ἀνθρώπου τὸ παράδειγμα λάβε. πρὶν γάρ εἰκονισθῇ καὶ ζῶον γένηται τῇ τοῦ δημιουργοῦ τέχνῃ, τὸ μηδενὸς ἀντιλαμβάνεσθαι τῶν κακῶν παρὰ τῆς φύσεως εἶχεν· ἀφʼ οὗ δὲ πρὸς τοῦ θεοῦ ἄνθρωπος γίνεται, καὶ τὴυ αἴσθησιν τοῦ προσπελάζοντος κακοῦ προσλαμβάνει· καὶ τοῦθʼ ὅπιρ ἐπʼ εὐεργεσίᾳ τῆς ὕλης πρὸς τοῦ θεοῦ γεγονέναι λέγεις, εὑρίσκεται μᾶλλον ἐπὶ τῷ χείρονι προσγενόμενον αὐτῇ. εἰ δʼ ἐκ τοῦ μὴ δύνασθαι τὸν θεὸν ἀνελεῖν τὰ κακά τὸ μή πεπαῦσθαι λέγεις, ἀδύνατον τὸν θεὸν φήσεις ὑπάρχειν· τὸ δὲ ἀδύνατον ἤτοι τῷ φύσει ἀσθενῆ ὑπάρχειν αὐτὸν ἔσται, ἢ τῷ νικᾶσθαι τῷ φόβῳ δεδουλωμένον πρός τινος κρείττονος. εἰ μὲν οὖν τὸυ θεὸν φύσει ἀσθενῆ ὄντα τολμήσεις εἰπεῖν, περὶ τῆς σωτηρίας αὐτῆς κινδυνεύειν μοι δοκεῖς· εἰ δὲ τῷ νικᾶσθαι φόβῳ πρὸς τοῦ μείζονος, μείζονα λέξεις τοῦ θεοῦ τὰ κακὰ νικῶντα τῆς προαιρέσεως αὐτοῦ τήν ὁρμήν· ὅπερ ἄτοπον εἶναί μοι λέγειν περὶ θεοῦ δοκεῖ. διὰ τί γὰρ οὐχὶ μᾶλλον ταῦτα ἔσονται θεοὶ, νικᾷν κατὰ τὸν λόγον τὸν σὸν δυνάμενα τὸν θεόν, εἶπερ θεὸν ἐκεῖνό φαμεν ὅ τὴν ἀπάντων ἐξουσίαν ἔχει;
- Maddenin kendisi hakkında da senden kısaca bir şey öğrenmek istiyorum. Söyle bana: Madde basit miydi, yoksa bileşik mi? Çünkü meydana gelmiş şeylerin çeşitliliği beni bu meseleyi böyle incelemeye yöneltiyor. Madde basit ve tek biçimli olsaydı, dünya ise bileşik olup farklı ousia'lardan ve karışımlardan oluşuyorsa, dünyanın maddeden meydana geldiğini söylemek imkânsız olurdu; çünkü bileşik şeyler tek bir basit şeyden oluşamaz: Bileşik olan, birtakım basit şeylerin karışımını gösterir. Öte yandan maddenin bileşik olduğunu söylemek istersen, onun kesinlikle birtakım basit şeylerden bileştiğini söyleyeceksin. Basit şeylerden bileştiyse, bu basit şeyler bir zamanlar kendi başlarına vardı ve madde onların bir araya gelmesiyle meydana geldi; bu da maddenin doğmuş olduğunu gösterir. Çünkü madde bileşikse ve bileşik şeyler basit şeylerden oluşuyorsa, maddenin var olmadığı bir zaman vardı, yani basit şeylerin bir araya gelmesinden önceki zaman. Maddenin var olmadığı bir zaman vardıysa, oysa doğmamış olanın var olmadığı hiçbir zaman olmadıysa, madde doğmamış olmayacaktır. Buradan da birçok doğmamış şey çıkar: Tanrı doğmamışsa ve maddenin bileştiği basit şeyler de doğmamışsa, doğmamışlar yalnız iki tane olmayacaktır. Sence var olan şeylerden hiçbiri kendi kendisinin karşıtı değil, değil mi?
Değil.
Su ateşin karşıtı mıdır?
Bana karşıt görünüyor.
Aynı şekilde karanlık ışığın, sıcak soğuğun, buna ek olarak yaş da kurunun karşıtı mıdır?
Bence öyle.
O hâlde var olan şeylerden hiçbiri kendi kendisinin karşıtı değilse ama bunlar birbirinin karşıtıysa, bunlar tek bir madde olmayacağı gibi, tek bir maddeden de olmayacaktır. Buna benzer bir şeyi daha sormak istiyorum: Sence parçalar birbirini ortadan kaldırmaz, değil mi?
Kaldırmaz.
Ateş, su ve öbürleri de maddenin parçaları mıdır?
Öyle düşünüyorum.
Peki, sence su ateşi, ışık karanlığı ortadan kaldırmaz mı, bunlara benzer öbür şeyler de öyle değil mi?
Kaldırır.
O hâlde parçalar birbirini ortadan kaldırmıyorsa ama bunlar birbirini ortadan kaldırıyorsa, bunlar birbirinin parçası değildir. Birbirinin parçası değillerse, tek bir maddeye de ait değildirler. Hatta karşıtlığın tarifine göre, var olan hiçbir şey kendi kendisini ortadan kaldırmadığı için, bunlar madde bile olmayacaktır. Çünkü hiçbir şey kendisinin karşıtı değildir; karşıtlar tabiatları gereği başka şeylere karşıttır: Söz gelişi beyaz kendisinin karşıtı değildir, siyahın karşıtı olduğu söylenir; ışığın da aynı şekilde kendisinin karşıtı olmadığı, karanlığa karşı ise böyle olduğu görülür; başka pek çok şey de böyledir. Öyleyse madde tek bir şey olsaydı, kendi kendisinin karşıtı olmazdı. Karşıtların durumu böyle olduğuna göre, maddenin var olmadığı gösterilmiş olur.
**Bu parçalar Filistinli Eusebios'un Euangelion'a Hazırlık eserinin yedinci kitabından alınmıştır; onun dediğine göre Hristiyan yazarlar arasında hiç de az tanınmamış olan Maksimos'a aittirler. Aynı metinler, Origenes'in heretiklere karşı yazdığı, Eutropios'un hakemlik ettiği ve Megethios'un karşı görüşü savunduğu diyalogda da kelimesi kelimesine bulunur.**
- Βραχέα δέ σου καὶ περὶ τῆς ὑλης αὐτῆς πυθέσθαι βούλομαι· καί μοι φέρων λέγε, πότερον ἁπλῆ τις ἢν ἠ ὕλη ἢ σύνθετος; ἠ γὰρ διαφορά τῶν γεγονότων εἰς τοιαύτην με περιΐστησιν ἐξέτασιν τοῦδε τοῦ λόγου. εἰ γάρ ἁπλῆ τις ἐτύγχανεν ἡ ὕλη καὶ μονοειδὴς, σύνθετος δὲ ὁ κόσμος καὶ ἐκ διαφόρων οὐσιῶν τε καὶ κράσεων τὴν σύστασιν ἔχει, ἀδύνατον τοῦτον ἐξ ὑλης γεγονέναι λέγειν, τῷ τὰ σύνθετα μὴ οἶόν τε ἐξ ἑνὸς ἁπλοῦ τὴν σύστασιν ἔχειν· τὸ γὰρ σύνθετον ἁπλῶν τινῶν μίξιν μηνύει. εἰ δʼ αὗ πάλιν τὴν ὕλην σύνθετον λέγειν ἐθέλοις, πάντως ἐξ ἁπλῶν τινῶν συυτεθεῖσθαι φήσεις· εἰ δὲ ἐξ ἁπλῶν συνετέθη, ἢν ποτὲ καθʼ ἔαυτὰ τὰ ἀπλᾶ, ὥν συντεθέντων γέγονεν τ ὕλη· ἐξ οὗπερ καὶ γενηττ οὗσα δείκνυται. εἰ γὰρ σύνθετος ἡ ὕλη, τὰ δὲ σύνθετα ἐξ ἁπλῶν τἠν σύστασιν ἔχει, ἦν ποτὲ καιρός ὅτε ἡ ὕλη οὐκ ἦν, τουτέστι πρὶν τὰ ἁπλᾶ συνελθεῖν· εἰ δὲ ἢν ποτὲ καιρός ὅτε ἡ ὕλη οὐκ ἦν, οὐκ ἦν δέ ποτε καιρὸς ὅτε τὸ ἀγένητον οὐκ ἧν, οὐκ ἔσται ἀγένητος ἠ ὕλη· τὸ δʼ ἐντεῦθεν ἔσται πολλὰ τὰ ἀγένητα. εἰ γάρ ἧν ἀγένητος ὁ θεὸς, ἦν δὲ ἀγένητα καὶ τὰ ἀπλᾶ ἐξ ὥν ἠ ὕλη συνετέθη, οὐκ ἔσται δύο καὶ μόνα τὰ ἀγένητα. δοκεῖ δέ σοι μηδὲν τῶν ὄντων αὐτὸ ἑαυτῷ ἀντικεῖσθαι; Δοκεὶ. Ἀυτίκειται δὲ τῷ πυρὶ τὸ ὕδωρ; Ἀντικεῖσθαί μοι φαίνεται. Ὀμοίως δὲ καὶ τῷ φωτὶ τὸ σκότος, καὶ τῷ ψυχρῷ τὸ θερμόν; πρὸς δὴ τούτοις καὶ τῷ ξηρῷ τὸ ὑγρόν; Οὕτως ἔχειν μοι δοκεῖ. Οὐκοῦν εἰ μηδὲν τῶν ὄντων αὐτὸ ἑαυτῷ ἀντίκειται, ἀλλήλοις δὲ ταῦτα ἀντίκειται, οὐκ ἔσονται ὕλη μία, οὐδὲ μὴν ἐξ ὕλης μιᾶς. ὅμοιον δέ τινα τούτῳ λόγον πάλιν πυθέσθαι βούλομαι. δοκεῖ σοι τὰ μέρη μὴ ἀναιρετικὰ τυγχάνειν ἀλλήλων; Δοκεῖ. Εἷναι δὲ τῆς ὑλης μέρη τό τε πῦρ καὶ τό ὕδωρ, ὀσαύτως δὲ καὶ τὰ λοιπά; Οὕτως ἔχω. Τί δέμ οὐ δοκεῖ σοι ἀναιρετικόν μὲν εἶναι τοῦ πυρός τό ὕδωρ, τοῦ δὲ σκότους τὸ φῶς, καὶ τἄλλα ὅσα τούτοις παραπλήσια; Δοκεῖ. Οὐκοῦν εἰ τὰ μέρη οὐκ ἔστιν ἀλλήλων ἀναιρετικὰ, ταῦτα δὲ ἀλλήλων ἀναιρετικά τυγχάνει, οὐκ ἔσται ἀλλήλων μέρη· εἰ δὲ οὐκ ἔστιν ἀλλήλων μέρη, οὐκ ἔσονται ὑλης μιᾶς. ἀλλὰ μήν οὐδʼ αὐτά ἔσονται ὑλη, τῷ μηδέν τι τῶν ὄντων αὐτὸ ἑαυτοῦ ἀναιρετικὸν ὑπάρχειν, κατὰ τὸν τοῦ ἀντικειμένου λόγον. οὐδὲ γάρ ἐστί τι ἑαυτῷ ἀντικείμενον· τά γὰρ ἀντικείμενα ἑτέροις ἀντικεῖσθαι πέφυκεν· οἶον τὸ λευκὸυ αὐτό ἑαυτῷ οὐκ ἀντίκειται, πρὸς δὲ τὸ μέλαν ἀντικείμενον λέγεται· καὶ τὸ φῶς ὁμοίως ἔαυτῷ μή ἀντικεῖσθαι δείκνυται, πρός δὲ τὸ σκότος οὐτως ἔχον φαίνεται, καὶ ἄλλα γοῦν ὁμοίως πλεῖστα ὅσα. εἰ τοίνυν καὶ ὥλη μία τις ἦν, οὐκ ἄν αὐτὴ ἑαυτῇ ἀντέκειτο. οὐτω δὲ τῶν ἀντικειμένων ἐχόντων τό μή εἶναι τήν ὕλην δείκνυται. Τλφτλ Δυὸ ττο Ζʼ ΛὀΓο τῆιι Εὐψ U+03F2εβιουεδίοτ το ΠαλαιU+03F2τιναίογ εὐαγγελικῆ U+03F2 προπαραψκευῆ U+03F2 ἠντληται, όντα ὥς φη U+03F2ι Μαξίμου oὐx ἀ U+03F2ηθο ἐκ τοῖc χρι U+03F2τιανοῖ U+03F2 cγrραφέω U+03F2 αὐτολεΞεὶ αἐ τετα ηὕπηται κείμενα ]ἐκ τῶ Ὠριγένου U+03F9 πρὸ U+03F9 αἱρκιων ἀφορι U+03F9μὸ U+03F2 καὶ ἀλλου αἰρετικου U+03F9 αιαλογῳ, Εὐτροπίου αικάζοντο U+03F9, Μεγεθίου Δ ἀντιέ γοντο U+03F9. ### Bölüm 25 ### XXV.
2.25.125. Bölüm
XXV.
Önbilgiden gelen ayırma hür iradeyi ortadan kaldırmaz. Romalılara Mektup Şerhi'nin birinci cildinden, "Tanrı'nın Müjdesi için ayrılmış" sözü üzerine.
- Üçüncü olarak "Tanrı'nın Müjdesi için ayrılmış" sözüne bakmak gerekir. Havari, Galatyalılara Mektup'ta da kendisi hakkında şöyle der: "Ama beni annemin rahminden ayıran Tanrı, Oğlu'nu bende açığa vurmayı uygun gördüğünde..." Tanrı'nın önbilgisine dayanan önceden belirlemenin, önceden bilinen şeylerin olmasının sebebi olmadığını anlamayanlar bu tür sözlere sarılırlar ve bunlarla, yaratılışları ve tabiatları gereği kurtulan insanlar bulunduğu görüşünü sokabileceklerini sanırlar. Bazıları da bu tür sözlerden hareketle elimizde olanı ortadan kaldırır ve buna Mezmurlar'daki "Günahkârlar rahimden beri yabancılaşmıştır" sözünü de katarlar. Buna kolayca karşılık verilebilir: Onlara hemen ardından gelen sözü sorarız. Çünkü şöyle yazılmıştır: "Günahkârlar rahimden beri yabancılaşmış, ana karnından beri yoldan sapmış, yalan söylemişlerdir; öfkeleri yılanınkine benzer." Bu sözü açık bir söz gibi kullananlara soracağız: Rahimden beri yabancılaşmış günahkârlar, annelerinin karnından çıkar çıkmaz kendileri buna yönelerek mi yoldan saptılar ve kurtaran yoldan şaştılar? Hem rahimden beri yabancılaşmış günahkârlar ana karnından beri nasıl yoldan sapmış ve yalan söylemiş olabilir? Doğar doğmaz anlaşılır bir ses çıkarıp bir yalan söylediklerini elbette gösteremeyecekler. Ama incelediğimiz mektupta önceden belirleme hakkında daha önce söylenenlere dikkat edersek, daha saf olanları ilahî öğretiyi haksızlıkla suçlayan görüşü benimsemeye sürükleyen şeyleri ortadan kaldırabilir ve İsa Mesih'in kulu, havari olmaya çağrılmış Pavlus'u annesinin rahminden ayıran, Tanrı'nın Müjdesi için ayıran Tanrı'yı savunabiliriz. Sözler şöyledir: "Biliyoruz ki Tanrı'yı sevenler, yani O'nun amacı uyarınca çağrılmış olanlar için her şey birlikte iyiliğe doğru işler. Çünkü Tanrı önceden bildiklerini Oğlu'nun suretine benzemeleri için önceden belirledi; öyle ki Oğlu birçok kardeş arasında ilk doğan olsun. Önceden belirlediklerini çağırdı; çağırdıklarını akladı; akladıklarını da yüceltti."2.25.1
Ὅτι ὁ ἐκ προγνώ U+03F9εω U+03F9 ἀφορι U+03F9μὸ U+03F2 πὐκ ἀναιρεῖ το αὐτεξού U+03F2ιον. ἐκ το ἀ τόμου τῶν εἰ U+03F9 τῆν πρὸ U+03F9 'Ρωμαιου U+03F9 ἐξηγητικών, εἱc τό· Ἀφωρικέος εί U+03F9 ευαγγελιον θεοῦ. 1. Τρίτον ἔστιν ἵειν τό· Ἀφωρισμένος εἰς εὐαγγέλιον θεοῦ καὶ ἐν τῇ πρὸς Παλάτας ὀ ἀπόστολος περὶ ἑαυτοῦ Ga i 15 f. τοιαῦτά φησιν· Ὀτε δὲ εὐδόκησεν ὁ θεὸς, ὀ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου, ἀποκαλύφαι τὸν υἱὸν αὑτοῦ ἐν ἐμοί. ἐπιλαμβάνονται δὲ τῶν τοιούτων λέξεων οἱ μὴ συνιέντες τόν ἐκ προγνώσεως θεοῦ προωρισμένον σἴτιον τυγχάνοντα τοῦ γίνεσθαι τὰ προγινωσκόμενα· καὶ οἶουται διά τούτων εἰσάγειν τοὺς ἐκ κατασκευῆς καὶ φύσεως σωζομένους. τινὲς δὲ καὶ τὸ ἐφʼ τμῖν ἐκ τῶν τοιούτων ἀναιροῦσι ῥητῶν, συγχρώμενοι καὶ τῷ Ἀπηλλοτριόθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπό μήτρας· ἐν φαλμοῖς εἰρημένῳ. πρός μὲν οὖν τοῦτο εὐχερῶς ἔστιν ἀπαντήσαι, ἐρωτῶντας περὶ τῆς ἐξῆς λέξεως· γέραπται γάρ· Ἀπηλλοτριώθησαν οἱ ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας, ἐπλανήθησαν ἀπὸ γαστρός, ἐλάλησαν φευδῆ· θυμὸς αὐτοῖς κατὰ τὴν ὁμοίωσιν τοῦ ὄφεως. καὶ πευσόμεθά γε τῶν ώς σαφεῖ τῇ λέξει ἐπιβαινόντων, εἰ οἱ ἀπαλλοτριωθέντες ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας ἄμα τῷ ἐξελθεῖν ἀπὸ γαστρὸς τῆς μητρός αὐτῶν ἐπλανήθησαν καὶ τῆς σωζούσης ὀδοῦ ἐσφάλησαν, αὐτοὶ εἰς τοῦτο ἐνεργήσαντες. πῶς δὲ οἱ ἀπαλλοτριωθέντες ἁμαρτωλοὶ ἀπὸ μήτρας ἀπό γαστρὸς ἐπλανήθησάν τε καὶ ἐλάλησαν φευδῆ; οὐ γὰρ δῆ δείξουσιν ὅτι ἄμα τῷ γεννηθῆναι ἔναρθρον φωνὴ προήκαντο, φευδῆ τινὰ προφερόμενοι. ἀλλʼ εἰ προσέχομεν τοῖς προτεταγμένοις τοῦ προορισμοῦ ἐν τῇ ἐξεταζομένῃ ἐπιστολῇ λεγομένοις, δυνησόμεθα, τὰ περισπῶντα τοὺς ἁπλουστέρους πρὸς παραδοχὴν τοῦ ἀδικίαν κατηγοροῦντος κατὰ τοῦ θείου δόγματος καθελόντες, ἀπολογήσασθαι περὶ τοῦ ἐκ κοιλίας μητρὸς ἀφορίζοντος καὶ εἰς εὐαγγέλιον θεοῦ ἀφορίζοντος τὸν δοῦλον Ἰησοῦ Χριστοῦ κλητὸν ἀπόστολον Παῦλον. οὕτω δὲ ἔχει τὰ ῥητά· Οἴδαμεν δὲ ὅτι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν, τοῖς κατά πρόθεσιν κλητοῖς οὐσιν· ὅτι οὕς προέγνω, καὶ προώρισεν συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, εἰς τὸ εἶναι αὐτὸν πρωτότοκον ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς· οὕς δὲ προώρισεν, τούτους καὶ ἐκάλεσεν· καὶ οὕς ἐκάλεσεν, τούτους καὶ ἐδικαίωσεν· οὗς δὲ ἐδικαίωσεν, τούτους καὶ ἐδόξασεν.
- Söylenenlerin sırasına dikkat edelim. Tanrı önce çağırır, sonra aklar; çağırmadıklarını aklamaz. Çağırmadan önce de önceden belirler; önceden belirlemediklerini çağırmaz. Ama onun için çağırmanın ve aklamanın başlangıcı önceden belirleme değildir. Eğer ardından gelenlerin başlangıcı önceden belirleme olsaydı, tabiata dair saçma görüşü sokanlar pek inandırıcı biçimde haklı çıkardı. Oysa önceden belirlemenin üstünde önbilgi vardır: "Çünkü önceden bildiklerini Oğlu'nun suretine benzemeleri için önceden belirledi" diyor. Demek ki Tanrı olacak şeylerin zincirine önceden baktı; bazı kişilerde elimizde olanın dindarlığa doğru eğildiğini, bu eğilimden sonra ona doğru atıldığını ve onların kendilerini bütünüyle aretē'ye uygun bir hayata vereceklerini gördü ve onları önceden bildi: Şimdi olanları bilerek, gelecek olanları önceden bilerek. Böyle önceden bildiklerini de Oğlu'nun suretine benzeyecek kişiler olarak önceden belirledi. Görünmez Tanrı'nın sureti olan Tanrı'nın Oğlu vardır; onun sureti de "Tanrı'nın Oğlu'nun sureti" denen şeydir. Bunun, Tanrı'nın Oğlu'nun üstlendiği insan ruhu olduğunu düşünüyoruz; bu ruh, aretē'si sayesinde Tanrı'nın suretinin sureti olmuştur. İşte Tanrı, kendileri hakkındaki önbilgisinden ötürü önceden belirlediği kişileri, Tanrı'nın suretinin sureti olduğunu düşündüğümüz bu surete benzemeleri için önceden belirledi. Öyleyse Tanrı'nın önbilgisini olacak şeylerin sebebi saymamak gerekir; tersine, bunlar yapanın kendi atılımlarına göre olacağı için, her şeyi oluşundan önce bilen Tanrı onları önceden bildi. Her şeyi oluşundan önce bildiği için de bazılarını önceden bilip Oğlu'nun suretine benzeyecek kişiler olarak önceden belirledi, bazılarını ise yabancılaşmış olarak gördü. Biri buna karşı, Tanrı'nın şöyle olacağını önceden bildiği şeylerin olmamasının mümkün olup olmadığını sorarsa, olmamalarının mümkün olduğunu söyleriz; ama olmamaları mümkün diye, olmamaları ya da olmaları zorunlu değildir. Bunlar kesinlikle zorunluluktan olmaz; olmamaları da mümkünken olur. Mümkün olan şeyler konusu ise mantık ustalığının ve tefekkürün işidir: Ruhunun gözünü arındırmış olan kişi ispatların inceliğini izleyerek, en sıradan şeylerde bile bir şeyin birçok yöne açık olmasının nasıl engellenmediğini kavrayabilsin. Birçok seçenekten yalnız biri olacaktır, ama zorunlulukla olmayacaktır; bu da şöyle önceden bilinmiştir: Olacaktır ama zorunlulukla olmayacaktır; olmaması da mümkünken, tahminle söylenmiş değil, gerçekten önceden bilinmiş olan şey olacaktır.2.25.2
- Πρόσχωμεν ὄην τῇ τάξει τῶν λεγομένων. δικαιοῖ ὁ θεὸς καλέσας πρότερον, οὐκ ἄυ δικαιώσας οὗς μή ἐκάλεσεν· καλεῖ δὲ πρὸ τῆς κλήσεως προορίσας, οὐκ ἄν καλέσας οὗς μὴ προώρισεν· καὶ ἔστιν αὐτῷ ἀρχή τῆς κλήσεως καὶ τῆς δικαιώσεως οὐχ ὀ προορισμός· οὗτος γὰρ εἰ ἦν ἀρχὴ τῶν ἑξῆς, κἄν πιθανώτατα ἐκράτουν οἱ παρεισάγοντες τὸν περὶ φύσεως ἄτοπον λόγον· ἀνωτέρω δέ ἐστι τοῦ προορισμοῦ ἠ πρόγνωσις· Οὕς γὰρ προέγνω, φησὶ, καὶ προώρισεν συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ. προενατενίσας οὖν ὁ θεὸς τῷ εἱρμῷ τῶν ἐσομένων, καὶ κατανοήσας ῥοπήν τοῦ ἐφʼ ἡμῖν τῶνδέ τινων ἐπὶ εὐσέβειαν καὶ ὁρμὴν ἐπὶ ταύτην μετά τὴν ῥοπήν, καὶ ὡς ὅλοι ἑαυτοὺς ἐπιδώσουσι τῷ κατʼ ἀρετὴν ζῆν, προέγνω αὐτοὺς, γινώσκων μὲν τὰ ἐνιστάμενα προγινώσκων δὲ τὰ μέλλοντα· καὶ οὕς οὐτω προέγνω, προώρισεν συμμόρφους ἐσομένους τῆς εἰκόνος τοῦ υοῦ αὐτοῦ. ἔστιν οὖν τις ὁ υἱὸς τοῦ θεοῦ, εἰκὼν τυγχάνων τοῦ θεοῦ τοῦ ἀοράτου, καὶ τούτου εἰκών ή λεγομένη εἰκών τοῦ υἱοῦ τοῦ θεοῦ· ἥντινα νομίζομεν εἶναι ἥν ἀνέλαβεν φυχήν ὁ υἱός τοῦ θεοῦ ἀνθρωπίνην, γενομένην διὸ τὴν ἀρετὴν τῆς εἰκόνος τοῦ θεοῦ εἰκόνα. ταύτης δὲ, ἥν οἰμεθα εἰκόνος εἰκόνα εἶναι [τοῦ υἱοῦ] τοῦ θεοῦ, συμμόρφους προώρισεν γενέσθαι ὁ θεός, σὕς διὰ τήν περὶ αὐτῶν πρόγνωσιν προώρισεν. οὐ νομιστέον τοίνυν εἶναι τῶν ἐσομένων αἰτίαν τὴν πρόγνωσιν τοῦ θεοῦ· ἀλλʼ ἐπεὶ ἔμελλεν γίνεσθαι κατʼ ἰδίας ὁρμὰς τοῦ ποιοῦντος, διὰ τοῦτο προέγνω, εἰδὼς τὰ πάντα πρὸ γενέσεως αὐτῶν· καὶ ὡς εἰδὼς τὰ πάντα πρὸ γενέσεως αὐτῶν τούσδε μέν τινας προέγνι καὶ προώρισεν συμμόρφους ἐσομένους τῆς εἰκόνος τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, ἄλίοῦ δὲ εἶδεν ἀπηλλοτριωμένους. ἐὰν δέ τις ἀνθυποφέρῃ πρός ταῦτα, εἰ δυνατόν ἐστι μὴ γενέσθαι ἅ τοιάδε ἔσεσθαι προεγίνωσκεν ὁ θεός· φήσομεν ὅτι δυνατόν μὲν μὴ γενέσθαι· οὐχὶ δὲ, εἰ δυνατὸν μὴ γενέσθαι, ἀνάγκη μὴ γενέσθαι ἢ γενέσθαι· καὶ γίνεται οὐ πάντως ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ δυνατοῦ ὄντος καὶ τοῦ αὐτὰ μὴ γενέσθαι. τῆς δὲ λογικῆς ἔχεται ἐντρεχείας τε καὶ θεωρίας ὁ περὶ τῶν δυνατῶν τόπος, ἴνα ὁ σμήξας ἑαυτοῦ τὸ ὄμμα τῆς φυχῆς δυνηθῇ τῇ λεπτότητι τῶν ἀποδείξεων παρακολουθήσας κατανοήσαι, πῶς καὶ μέχρι τῶν τυχόντων οὐκ ἐμποδίζεται τὸ εἶναί τι εἰς πολλά δυνατόν, ἑνὸς ἐκ τῶν πολλῶν ὄντος τοῦ ἐσομένου, καὶ οὐ κατὰ ἀνάγκην ἐσομένου· προεγνωσμένου τε οὑτωσὶ, ὅτι ἔσται μὲν οὐκ ἐξ ἀνάγκης δὲ ἔσται, ἀλλʼ ἐνδεχομένου τυγχάνοντος τοῦ μὴ γενέσθαι ἔσται τὸ οὐ στοχαστικῶς εἰρημένον ἀλλʼ ἀληθῶς προεγνωσμένον.
- Kimse, söylediğimizi sıkıştırdığı için "amacı uyarınca" sözünü geçiştirdiğimizi sanmasın; Pavlus şöyle diyor: "Biliyoruz ki Tanrı'yı sevenler, yani O'nun amacı uyarınca çağrılmış olanlar için her şey birlikte iyiliğe doğru işler." Ama şuna dikkat etsin: Havari, onların amaç uyarınca çağrılmış olmasının sebebini de hemen vermiştir: "Çünkü önceden bildiklerini Oğlu'nun suretine benzemeleri için önceden belirledi." Tanrı'nın amacıyla aklayan çağrıya, onu sevenlerden başka kimin yazılması gerekirdi? "Biliyoruz ki Tanrı'yı sevenler için her şey birlikte iyiliğe doğru işler" sözü, amacın ve önbilginin elimizde olandan kaynaklanan sebebini pek açık gösterir. Sanki şunu demiştir: İyiliğe doğru birlikte işleyen her şey, Tanrı'yı sevenler bu yardımı hak ettikleri için birlikte işler. Aynı zamanda karşıt görüşü savunanlara soralım da bize cevap versinler. Elimizde olan bir şeyin bulunduğunu varsayalım; elimizde olanı ortadan kaldıranlara bunu, verilen bu varsayımdan hareketle görüşlerinin sağlam olmadığı ortaya konuncaya kadar söyleyeceğiz. Elimizde olan bir şey varsa, Tanrı olacak şeylerin zincirine yönelince, elimizde olana sahip her birinin bu imkânla yapacağı şeyleri önceden bilecek midir, bilmeyecek midir? "Önceden bilmeyecek" demek, her şeyin üstündeki nous'u ve Tanrı'nın yüceliğini tanımayan birinin işidir. Önceden bileceğini kabul ederlerse yine soralım: Elimizde olanın bulunduğu kabul edildiğine göre, Tanrı'nın bilmiş olması olacak şeylerin olmasının sebebi midir? Yoksa olacakları için mi onları önceden bildi ve önbilgisi, herkesin elinde olandan doğacak şeylerin hiçbir şekilde sebebi değil midir? Öyleyse hür iradeyle yaratılmış olan varlığın, şu şu durumlarla karşılaştığında şunu değil de bunu yapması mümkündü.2.25.3
- Mr νομιζέτω δέ τις τμᾶς τὸ Κατά προθεσιν σεσιωπηκέναι ὡς θλίβον ἡμῶν τὸν λόγον· ἐπεί φησιν ὁ Παῦλος· Οἴδαμεν δὲ ὅτι τοῖς ἀγαπῶσι τὸν θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθὸν, τοῖς κατὰ πρόθεσιν κλητοῖς οὗσιν. ἀλλὸ προσεχέτω ὅτι τοῦ κατὰ πρόθεσιν εἶναι κλητοὺς τὴν αἰτίαν καὶ ὁ ἀπόστολος ἀποδέδωκεν εὐθέως, εἰπών· Ὅτι οὗς προέγνω, καὶ προώρισεν συμμόρφους τῆς εἰκόνος τοῦ υοῦ αὐτοῦ. καὶ τίνα γε μᾶλλον ἐχρῆν ἐγκαταχωρισθῆναι εἰς τὴν δικαιοῦσαν κλῆσιν τῇ προθέσει τοῦ θεοῦ ἢ τοὺς ἀγαπῶντας αὑτόν; πάνυ δὲ τὴν ἐκ τοῦ ἐφʼ ἤμῖν αἰτίαν παρίστησι τῆς προθέσεως καὶ τῆς προγνώσεως τό· Οἴδαμεν δὲ ὅτι τοῖς ἀγαπῶσι τὸυ θεὸν πάντα συνεργεῖ εἰς ἀγαθόν. σχεδόν γὰρ εἶπεν ὅτι πάντα συνεργοῦντα εἰς ἀγαθόν διὰ τοῦτο συνεργεῖ, ἐπεὶ ἄξιοί εἰσι συνεργίας οἱ ἀγαπῶντες τὸν θεόν. ἄμα δὲ καὶ ἐρωτήσωμεν τοὺς τὰ ἐναντία λέγοντας, καὶ ἀποκρινάσθωσαν τμὶν πρός ταῦτα. ἔστω καθʼ ὑπόθεσιν εἶναί τινα ἐφʼ τμῖν· καὶ τοῦτο ἐροῦμεν αὐτοῖς ἀναιροῦσι τὸ ἐφʼ ἡμῖν, ἕως ἐκ τῆς διδομένης ὑποθέσεως ἐλεγχθῇ αὐτῶν ὁ λόγος οὐχ ὑγιής ὡν. ὄντος δή τοῦ ἐφʼ ἡμῖν, ἂρα ὁ θεὸς ἐπιβαλών τῷ εἱρμῷ τῶν ἐσομένων προγνώσεται τὰ πραχθησόμενα ἐκ τοῦ ἐφʼ ἡμῖν ἑκάστῳ τῶν ἐχντων τὸ ἐφʼ ἡμῖν, ἢ οὐ προγνώσεται; τὸ μὲν οὖν λέγειν Οὐ προγνώσεται, ἀγνοοῦντός ἐστι τὸν ἐπὶ πᾶσι νοῦν καὶ τὴν μεγαλωσύνην τοῦ θεοῦ. εἰ δὲ δόσουσιν ὅτι προγνώσεται, πάλιν ἐρωτήσωμεν αὐτοὺς, ἄα τὸ ἐγνωκέναι αὐτόν σιτίον ἐστι τοῦ ἔσεσθαι τὰ ἐσόμενα, διδομένου τοῦ εἶναι τὸ ἐφʼ τμῖν; ἡ ἐπεὶ ἔσται προέγνω, καὶ οὐδαμῶς ἐστὶν αἰτία αὐτοῦ ἡ πρόγνωσις τῶν ἐσομένων ἐκ τοῦ ἐφʼ ἡμῖν ἑκάστῳ; δυνατὸν οὗν ἢν τῶνδέ τινων ἀπαντησάντων μὴ τόδε ἀλλὰ τόδε ἐνεργῆσαι τὸν δημιουργηθέντα αὐτεξούσιον.
- Bunlar ve bunlara benzer şeyler söylenince, "Aferin, iyi ve sadık kul! Az şeyde sadık kaldın, seni çok şeyin başına koyacağım; efendinin sevincine katıl" sözü de, her türlü övgü de anlamını korur. "Kötü ve tembel kul, paramı bankaya yatırmalıydın" sözünün yerindeliği de korunur. Sağdakilere haklı olarak söylenen "Ey Babamın kutsadıkları, gelin, dünyanın kuruluşundan beri sizin için hazırlanmış olan krallığı miras alın; çünkü acıktım, bana yiyecek verdiniz" ve devamı da, soldakilere söylenen "Ey lanetliler, benden uzaklaşın, İblis'le melekleri için hazırlanmış sonsuz ateşe gidin; çünkü acıktım, bana yiyecek vermediniz" ve devamı da ancak bu şekilde korunur. Üstelik "Tanrı'nın Müjdesi için ayrılmış" ve "Beni annemin rahminden ayıran" sözleri bir zorunluluk taşısaydı, Pavlus "Başkalarına müjdeledikten sonra kendim değersiz çıkmayayım diye bedenimi hırpalıyor, onu köle gibi boyun eğdiriyorum" ve "Müjdeyi yaymazsam vay hâlime!" sözlerini nasıl yerinde olarak söyleyebilirdi? Çünkü bu sözlerle açıkça gösterir ki bedenini hırpalayıp köle gibi boyun eğdirmeseydi, başkalarına müjdeledikten sonra kendisinin değersiz çıkması mümkündü; Müjdeyi yaymasaydı vay hâline olması da mümkündü. Öyleyse Tanrı onu, bütün bunlarla birlikte annesinin rahminden ayırmış ve Tanrı'nın Müjdesi için ayırmış olmasın mı? Bu haklı ayırmanın sebebini de görmüştü: Başkalarına müjdeledikten sonra kendisi değersiz çıkmasın diye çekinerek bedenini hırpalayıp köle gibi boyun eğdirecekti; Müjdeyi yaymazsa vay hâline olacağını bildiği için de Tanrı korkusuyla o "vay hâline" düşmemek için susmayıp Müjdeyi yayacaktı. Onu annesinin rahminden ayıran ve kendi Müjdesi için ayıran Tanrı şunu da görüyordu: Daha çok emek çekecek, daha çok hapse düşecek, sayısız kez dövülecek, çok kez ölümle burun buruna gelecek; Yahudilerden beş kez otuz dokuzar kırbaç yiyecek, üç kez değnekle dövülecek, bir kez taşlanacak; sıkıntılarla övünerek, sıkıntının dayanma gücü doğurduğunu bilerek ve dayanarak şu şu acıları çekecekti. Bu yüzden, önceden bilindiği gibi böyle biri olacağı için, Tanrı'nın Müjdesi için ayrılmaya ve annesinin rahminden ayrılmaya layıktı. Tanrı'nın Müjdesi için ayrılması, tabiatının seçkin bir yanı olmasından ve yapı bakımından böyle olmayanların tabiatından üstün olmasından değildi; önce önceden bilinmiş, sonra da her biri havarilere özgü hazırlıktan ve prohairesis'ten doğmuş eylemlerinden ötürüydü. Mezmur'daki sözü açıklamanın ise şimdi sırası değildi, konu dışına çıkmak olurdu; bu yüzden, Tanrı izin verirse, mezmuru açıklarken kendi yerinde açıklanacaktır. "Ayrılmış" sözü için bu kadar uzun açıklama da yeter.2.25.4
- Τούτων οὖν καὶ τοιούτων ἄν λεχθησομένων, σὠζεται καὶ τό· Εὐγε, ἀγαθὲ δοῦλε καὶ πιστὲ· ἐπὶ ὀλίγα ἠς πιστὸς, ἐπὶ πολλῶν σε καταστήσω· εἶσελθε εἰς τὴν χαράν τοῦ κυρίου σου· καὶ πᾶς ἔπαινος. σώζεται δὲ καὶ τό εὺλογον τοῦ· Πονηρὲ δοῦλε καὶ ὀκνηρὲ, ἔδει σε βαλεῖν τὸ ἀργύριόν μου εἰς τράπεζαν. οὐτω δὲ σωθήσεται μόνως τὰ δικαίως λεγόμενα πρὸς μὲν τοὺς ἐκ δεξιῶν· Δεῦτε πρός με οἱ εύλογημένοι τοῦ πατρός μου. κληρονομήσατε τὴν ἡτοιμασμένην ὑμῖνβασιλείαν ἀπὸ καταβολῆς κόσμου· ὅτι ἐπείνασα, καὶ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· καὶ τά ἔξῆς· πρὸς δὲ τούς ἐξ εὐωνύμων· Πορεύεσθε ἀπʼ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ· ὅτι ἐπείνων, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν· καὶ τά ἔξῆς. ἀλλά καὶ εἴπερ τό· Ἀφωρισμένος εἰς εὐαγγέλιον θεοῦ· καὶ τό· Ὀ ἀφορίσας με ἐκ κοιλίας μητρός μου· ἀνάγκην τινὰ περιεῖχε, πῶς ἄν εὐλόγως ἔφασκε τό· 'Yποπιάζω μου τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγῶ, μήπως ἁλλοις κηρύξας αὐτὸς ἀδόκιμος γένωμαι· καὶ τό· Οὐαὶ γάρ μοί ἐστιν ἐάν μὴ εὐαγγελίζωμαι; σαφῶς γὰρ ἐκ τούτων παρίστησιν ὅτι εἰ μὴ ὑπεπίαζεν αὐτοῦ τὸ σῶμα καὶ ἐδουλαγώγει οἷόν τε ἢν αὐτὸν ἄλλοις κηρύξαντα ἀδόκιμον γενέσθαι, καὶ ὅτι δυνατὸν ἢν οὐαὶ αὐτῷ γενέσθαι εἰ μὴ εὐηγγελίζετο. μήποτε οὖν σὺν τούτοις ἀφώρισεν αὐτὸν ὁ θεὸς ἐκ κοιλίας μητρὸς, καὶ ἀφώρισεν αὐτόν εἰς εὐαγγέλιον θεοῦ, σὺν τῷ ἑωρακέναι τήν αἰτίαν τοῦ δικαίου ἀφορισμοῦ, ὅτι ὑποπιάσει τὸ σῶμα καὶ δουλαγωγήσει εὐλαβούμενος μήπως ἁλλοις κηρύξας αὐτός ἀδόκιμος γένηται, καὶ ὅτι, εἰδώς οὐαὶ αὐτῷ ἔσεσθαι ἐάν μή εὐαγγελίσηται, φόβῳ τῷ πρὸς τὸν θεὸν πρὸς τό μὴ γενέσθαι ἐν τῷ οὐαὶ οὑς ἐσιώπα ἀλλʼ εὐηγγελίζετο. καὶ ταῦτα δὲ ἐώρα ὁ ἀφορίζων αὐτόν ἐκ κοιίας μητρὸς αὐτοῦ καὶ ὀ ἀφορίζων αὐτὸν εἰς τὸ ἑαυτοῦ εὐαγγέλιον, ὅτι ἐν κόποις ἔσται περισσοτέρως, ἐν φυλακαῖς περισσευόντως, ἐν πληγαῖς ὑπερβαλλόντως, ἐν θανάτοις πολλάκις· ὑπὸ Tουδαίων πεντάκις τεσσαράκοντα παρὰ μίαν λήφεται, τρὶς ῥαβδισθήσεται, ἅπαξ λιθασθήσεται· καὶ τάδε τινά πείσεται καυχώμενος ἐν ταῖς θλίφεσι καὶ εἰδώς ὅτι ἠ θλίφις ὑπομονὴν κατεργάζεται καὶ ὑπομένων. διὰ ταῦτα δὲ ἄξιον ἢν αὐτὸν ἀφορισθῆναι εἰς εὐαγγέλιον θεοῦ προγινωσκόμενον ἔσεσθαι, καὶ ἀφορισθῆναι αὐτόν ἐκ κοιλίας μητρὸς αὐτοῦ. καὶ ἀφωρίζετο εἰς εὐαγγέλιον θεοῦ οὐ διὸ τὴν φύσιν ἔχουσάν τι ἐξαίρετον καὶ ὅσον ἐπὶ τῇ κατασκευῇ ὑπὲρ τὰς τῶν μὴ τοιούτων φύσεις, ἀλλὰ διὼ τὸς προεγνωσμνας μὲν πρότερον πράξεις ὑστερον δὲ γενομένας ἑκάστην ἐκ τῆς παρασκευῆς καὶ τῆς προαιρέσεως τῆς ἀποστολικῆς. νῦν δὲ ἀποδιδόναι εἰς τὸ ἀπὸ τοῦ φαλμοῦ ῥητόν οὐκ ἦν εὔκαιρον, παρεκβατικόν γὰρ ἢν· διὸ εἰς τὴν οἰκείαν τάξιν θεοῦ διδόντος ἀποδοθήσεται, ὅταν τὸν φαλμόν διηγώμεθα. ἀρκέσει δὲ καὶ ταῦτα πεπλεονασμένα εἰς τὸ Ἀφωρισμένος. ### Bölüm 26 ### XXVI.