İçeriğe geç
Philokalia

Origenes · Philokalia

Seçki › 20. Bölüm

2.20.1XX.

Bütün evrenin ve insanların insan için değil, akılsız hayvanlar için yaratıldığını söyleyenlere karşı; onlara göre akılsız hayvanlar biz insanlardan daha zahmetsiz yaşar, bizden daha bilge oldukları için Tanrı'nın sevgilileridir, Tanrı'yı kavrar ve geleceği önceden bilirler. Bu arada ruh göçüne karşı da, kuş falcılığı ve onun aldatmacası hakkında da söz edilir. Kelsos'a karşı eserin dördüncü kitabından.

  1. Bundan sonra, Kelsos'u kastediyorum, şöyle diyor: "Söz yalnız Yahudiler hakkında olmasın, çünkü bunu söylemiyorum; vaat ettiğim gibi bütün tabiat hakkında olsun. Daha önce söylediklerimi daha açık göstereceğim." Bunları okuyan, ölçülü ve insan zayıflığının farkında olan biri, bütün tabiatın hesabını vereceğini vaat eden ve kitabına koymaya cüret ettiği başlıktaki gibi böbürlenen bu adamın küstahlığından nasıl tiksinmez? Görelim bakalım, bütün tabiat hakkında söyleyeceğini ve göstereceğini vaat ettiği şeyler nelermiş.

    2.20.1

    Πρὸc τοὑU+03F2 λέγονταU+03F2 μἡ δια τὸν ἄνθρωπον ἀλλὰ Δ τὰ ἄλοφα ζῶα γεγονένα τὸν ἅπαντα κόU+03F2μον καl τοὑU+03F2 ἀνθρώπουU+03F2· ἐπεὶ ἀπονώτερον ἡμῶν τῶν ἄνρθώποων τὰ ἄλογα ζῆ, καὶ ὅτι coφώτερα ἡμῶν ὀντα θερφιλῆ τέ ἐcτ καὶ ἔννοιαν ἔχει θεο καὶ προγινώU+03F2κε τὰ μέλλονατα. ἐν οἶc καὶ κατὰ μετεμψυχώU+03F2ενωU+03F2, καὶ περὶ οἰωνιcτικῆU+05D0 καὶ τῆc κατ᾿ αὐτὴν ἀπάτηU+03F2. τόμου τετάρτου κατὰ κέλU+03F2ου. 1. Μετὰ ταῦτά φησιν, δηλονότι ὁ Κέλσος· ‘Ἀλλʼ ὅπως μὴ περὶ μόνων Ἰουδαίων, οὐ γὰρ τοῦτο λέγω, ἀλλὰ περὶ τῆς ὅλης φύσεως, ὅπερ ἐπηγγειλάμην, ὁ λόγος ἧ· σαφέστερον ἐμφανιῶ τὰ προειρημένα.᾿ τίς δʼ οὐκ ἄν τούτοις ἐντυγχάνων μέτριος καὶ αἰσθανόμενος τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας οὐκ ἄν περισταίη τὸ ἐπαχθὲς τοῦ περὶ ὅλης τῆς φύσεως ἐπαγγειλαμένου ἀποδοῦναι λόγον, καὶ ἀλαζονευσαμένου ὁμοίως ἧ ἐτόλμησεν ἐπιγράψβαι ἐπιγραφῇ τοῦ βιβλίου; ἴδωμεν δὴ τίνα ἐστὶν ἃ περὶ ὅλης τῆς φύσεως ἐπαγγέλλεται λέξειν, καὶ τίνα ἐμφανίσειν.

    2.20.2

  1. Bundan sonra uzun uzun, Tanrı'nın her şeyi insan için yarattığını söylediğimiz için bizi suçluyor. Hayvanlara dair anlatılanlardan ve onlarda görülen zekâdan yola çıkarak her şeyin akılsız hayvanlardan çok insanlar için yaratılmadığını göstermek istiyor. Bana kalırsa, nefret ettikleri kişilere duydukları düşmanlık yüzünden onları, en sevdiklerinin övüldüğü şeylerden ötürü suçlayan insanlara benzer bir şey söylüyor. Nasıl ki bunlarda düşmanlık gözü kör eder de düşmanlarını kötülediklerini sandıkları sözlerle en sevdiklerini de suçladıklarını göremezlerse, Kelsos da aynı biçimde aklı karıştığından, Stoa filozoflarını da suçladığını görmemiştir. Oysa onlar, insanı ve kısacası akıl sahibi tabiatı bütün akılsız varlıkların önüne koymakta haklıdırlar ve İlahî İnayet'in her şeyi öncelikle bu tabiat için yarattığını söylerler. Akıl sahibi varlıklar, ki asıl amaç onlardır, doğan çocuklar yerindedir; akılsız ve cansız varlıklar ise çocukla birlikte oluşan eş yerinde. Bence şehirlerde satılık mallarla ve çarşıyla ilgilenenler bunu insanlardan başka hiçbir şey için yapmazlar, ama bolluktan köpekler ve başka akılsız hayvanlar da yan yoldan yararlanır; aynı şekilde İnayet de öncelikle akıl sahibi varlıkları gözetir, insanlar için olan şeylerden akılsız hayvanların da yararlanması bunun bir sonucudur. Köpekler de malların bolluğundan yararlanıyor diye çarşı denetçilerinin insanları köpeklerden daha çok gözetmediğini söyleyen hata eder. Kelsos ve onunla aynı düşünenler ise çok daha büyük bir hata işleyerek akıl sahibi varlıkları gözeten Tanrı'ya karşı saygısızlık ederler; çünkü "Bunlar niçin bitkilerden, ağaçlardan, otlardan ve dikenlerden çok insanlara besin olsun diye var olsun?" derler.

    2.20.2
    1. Διὰ πολλῶν δὰ ἐξῆς ἐγκαλεῖ ἡμῖν, ὡς τῷ ἀνθρώπῳ φάσκουσι πάντα πεποιηκέναι τὸν θεόν. καὶ βούλεται ἐκ τῆς περὶ τῶν ζώων ἱστορίας καὶ τῆς ἐμφαινομένης αὐτοῖς ἀγχινοίας δεικνύναι, ὅτι οὐδὲν μᾶλλον ἀνθρώπων ἢ τῶν ἀλόγων ζώων ἕνεκεν γέγονε τὰ πάντα. καὶ δοκεῖ μοι ὅμοιόν τι εἰπεῖν τοῖς διὰ τὸ πρὸς τοὺς μισουμένους ἔχθος κατηγοροῦσιν αὐτῶν, ἐφʼ οἶς οἱ φίλτατοι αὐτῶν ἐπαινοῦνται. ὥσπερ γὰρ ἐπὶ τούτων τυφλοῖ τὸ ἔχθος πρὸς τὸ μὴ συνορᾷν ὅτι καὶ φιλτάτων κατηγοροῦσι, διʼ ὦν κακῶς λέγειν νομίζουσι τοὺς ἐχθρούς· τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὀ Κέλσος συγχυθεὶς τὸν λογισμὸν οὐχ ἔώρακεν ὅτι καὶ τῶν ἀπὸ τῆς Στοᾶς φιλοσόφων κατηγορεῖ, ὡς οὐ κακῶς προταττόντων τὸν ἄνθρωπον καὶ ἀπαξαπλῶς τὴν λογικήν φύσιν πάντων τῶν ἀλόγων, καὶ διὰ ταύτην λεγόντων προηγουμένως τὴν πρόνοιαν πάντα πεποιηκέναι. καὶ λόγον μὲν ἔχει τὰ λογικὰ, ἅπερ ἐστὶ προηγούμενα, παιδίων γεννωμένων· τὰ δ᾿ ἄλογα καὶ τὰ ἄψυχα χορίου συγκτιζομένου τῷ παιδίῳ. καὶ ἡγοῦμαί γε ὅτι, ὥσπερ ἐν ταῖς πόλεσιν οἱ προνοούμενοι τῶν ὀνίων καὶ τῆς ἀγορᾶς δι᾿ οὐδὲν ἄλλο προνοοῦνται ἢ διὰ τοὺς ἀνθρώπους, παραπολαύουσι δὲ τῆς δαψιλείας καὶ κύνες καὶ ἄλλα τῶν ἀλόγων· οὕτως ἡ πρόνοια τῶν μὲν λογικῶν προηγουμένως προνοεῖ, ἐπηκολούθησε δὲ τὸ καὶ τὰ ἄλογα ἀπολαύειν τῶν διʼ ἀνθρώπους γινομένων. καὶ ὥσπερ ἁμαρτάνει ὁ λέγων τοὺς ἀγορανόμους προνοεῖν οὐ μᾶλλον τῶν ἀνθρώπων ἢ τῶν κυνῶν, ἐπεὶ καὶ οἱ κύνες παραπολαύουσι τῆς δαψιλείας τῶν ὠνίων· οὕτω πολλῷ μᾶλλον Κέλσος καὶ οἱ τὰ αὐτὰ φρονοῦντες αὐτῷ ἀσεβοῦσιν εἰς τὸν προνοοῦντα τῶν λογικῶν θεὸν, φάσκοντες ‘τί μᾶλλον ἀνθρώποις γίνεσθαι ταῦτα πρὸς τροφὴν, ἢ τοῖς φυτοῖς δένδροις τε καὶ πόαις καὶ ἀκάνθαις;᾿

    2.20.3

  1. Önce gök gürültülerinin, şimşeklerin ve yağmurların Tanrı'nın işleri olmadığını düşünüyor; burada artık daha açık biçimde Epikurosçuluk yapıyor. İkinci olarak şöyle diyor: "Biri bunların Tanrı'nın işleri olduğunu kabul etse bile, bunlar bize, insanlara, bitkilerden, ağaçlardan, otlardan ve dikenlerden daha çok besin olsun diye var olmuyor." Böylece, tam bir Epikurosçu olarak, bunların İnayet'e göre değil rastlantıyla olduğunu kabul ediyor. Çünkü bunlar bize bitkilere, ağaçlara, otlara ve dikenlere olduğundan daha yararlı değilse, ya İnayet'ten gelmedikleri ya da bizi ağaçlardan, otlardan ve dikenlerden daha çok gözetmeyen bir İnayet'ten geldikleri açıktır. İkisi de apaçık bir saygısızlıktır. Bize saygısızlık suçu yükleyen birine karşı durup böyle şeylere itiraz etmek ise saflık olur; çünkü söylenenlerden kimin saygısız olduğu herkes için açıktır. Sonra şöyle diyor: "Bunların, yani bitkilerin, ağaçların, otların ve dikenlerin, insanlar için yetiştiğini söylesen bile, niçin en vahşi akılsız hayvanlardan çok insanlar için yetiştiklerini söyleyeceksin?" Öyleyse Kelsos açıkça söylesin: Yeryüzünde yetişen şeylerin bunca çeşitliliği İnayet'in işi değildir; bunca niteliği atomların bir rastlantısı yapmıştır; bitkilerin, ağaçların ve otların bunca türü de birbirine rastlantıyla benzer; onları hiçbir sanatkâr akıl var etmemiştir, kaynakları her türlü hayranlığı aşan bir akıl da değildir. Ama biz, yalnız bunları yaratan Tanrı'ya adanmış Hristiyanlar, bunlardan dolayı da onların yaratıcısına şükrederiz; çünkü bizim için ve bizim yüzümüzden bize hizmet eden hayvanlar için böylesine büyük bir sofra hazırlamıştır: "Hayvanlar için ot, insanların hizmeti için yeşillik bitirir; yerden ekmek çıkarsın, şarap insanın yüreğini sevindirsin, yüz zeytinyağıyla parlasın, ekmek insanın yüreğine güç versin diye." En vahşi hayvanlar için de besin hazırlamışsa bunda şaşılacak bir şey yoktur; çünkü başka filozoflar da bu hayvanların akıl sahibi canlıyı sınamak, onu çalıştırmak için var olduğunu söylemişlerdir. Bizim bilgelerimizden biri de bir yerde şöyle der: "'Bu nedir? Bu ne işe yarar?' deme; çünkü her şey ihtiyacı için yaratılmıştır." Ve: "'Bu nedir? Bu ne işe yarar?' deme; çünkü her şey vakti gelince aranacaktır."

    2.20.3
    1. Οἴεται γὰρ πρῶτον μὲν μὴ ἔργα θεοῦ εἶναι βροντὰς καὶ ἀστραπὰς καὶ ὑετούς,᾿ ἤδη σαφέστερον Ἐπικουρίζων· δεύτερον δέ φησιν ὅτι ‘εἷ καὶ διδῴη τις ταῦτα ἔργα εἶναι θεοῦ, οὐ μᾶλλον ἡμῖν τοῖς ἀνθρώποις ταῦτα γίνεται πρὸς τροφὴν, ἢ τοῖς φυτοῖς δένδροις τε καὶ πόαις καὶ ἀκάνθαις·᾿ συντυχικῶς διδοὺς καὶ οὐ κατὰ πρόνοιαν, ὡς ἀληθῶς Ἐπικούρειος, ταῦτα συμβαίνειν. εἰ γὰρ οὐ μᾶλλον ἡμῖν, ἢ φυτοῖς καὶ δένδροις καὶ πόαις καὶ ἀκάνθαις, ταῦτʼ ἐστὶ χρήσιμα· δῆλον ὅτι οὐδʼ ἀτὸ προνοίας ταῦτʼ ἔρχεται· ἢ ἀπό προνοίας οὐ μᾶλλον ἡμῶν προνοουμένης, ἢ δένδρων καὶ πόας καὶ ἀκάνθης. ἑκάτερον δʼ αὐτόθεν ἀσεβές· καὶ τὸ τοῖς τοιούτοις ἀντιλέγειν, ἱστάμενον πρὸς τὸν ἀσέβειαν ἡμῶν κατηγοροῦντα, εὔηθες. παντὶ γὰρ δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων, τίς ὁ ἀσεβής. εἶτά φησιν ὅτι ‘κἂν ταῦτα λέγῃς ἀνθρώποις φύεσθαι (δῆλον δʼ ὅτι τὰ φυτὰ καὶ δένδρα καὶ πόας καὶ ἀκάνθας), τί μᾶλλον αὐτά ἀνθρώποις φήσεις φύεσθαι, ἢ τοῖς ἀλόγοις ζώοις τοῖς ἀγριωτάτοις;᾿ σαφῶς οὖν λεγέτω ὁ Κέλσος ὅτι ἡ τοσαύτη τῶν ἐπὶ γῆς φυομένων διαφορὰ οὐ προνοίας ἐστὶν ἔργον· ἀλλὰ συντυχία τις ἀτόμων τὰς τοσαύτας ποιότητας πεποίηκε· καὶ κατὰ συντυχίαν τὰ τοσαῦτα εἴδη φυτῶν καὶ δένδρων καὶ πόας παραπλήσιά ἐστιν ἀλλήλοις· καὶ ὅτι οὐδεὶς λόγος τεχεικὸς ὑπέστησεν αὑτὰ, οὐδʼ ἀτὸ νοῦ ἔχει τὴν ἀρχήν πάντα θαυμασμὸν ὑπερβεβηκότος. ἀλλʼ ἡμεῖς, οἱ τῷ ταῦτα κτίσαντι μόνῳ ἀνακείμενοι θεῷ χριστιανοὶ, καὶ ἐπὶ τούτοις χάριν οἴδαμεν τῷ καὶ τούτων δημιουργῷ, ὅτι ἡμῖν τηλικαύτην ἔστίαν ηὐτρέπισε, καὶ διʼ ἡμᾶς τοῖς δουλεύουσιν μῖν ζώοις· Ὁ ἐξανατέλλων χόρτον τοῖς κτήνεσι καὶ χλόην τῇ δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων, τοῦ ἐξαγαγεῖν ἄρτον ἐκ τῆς γῆς, καὶ ἴνʼ οἶνος εὐφραίνῃ καρδίαν ἀνθρώπου, καὶ ἱλαρύνηται πρόσωπον ἐν ἐλαίῳ, καὶ ἄρτος στηρίζῃ καρδίαν ἀνθρώπου. εἰ δὲ καὶ τοῖς ἀγριωτάτοις τῶν ζώων τροφὰς κατεσκεύασεν, οὐδὲν θαυμαστόν· καὶ ταῦτα γὰρ τὰ ζῶα καὶ ἀλλοι τῶν φιλοσοφησάντων εἰρήκασι γυμνασίου ἕνεκα γεγονέναι τῷ λογικῷ ζῴῳ. φησὶ δέ που τῶν καθʼ ἡμᾶς τις σοφῶν· Μὴ εἴπῃς, τί τοῦτο; εἰς τί τοῦτο; πάντα γὰρ εἰς χρίον αὑτῶν ἔκτισται· καὶ Μὴ εἴπῃς· τί τοῦτο; εἰς τί τοῦτο πάντα γὰρ ἐν καιρῷ αὐτῶν ζητηθήσεται.

    2.20.4

  1. Kelsos bundan sonra, İnayet'in yeryüzünde yetişen şeyleri en vahşi hayvanlardan çok bizim için yaratmadığını ileri sürmek isteyerek şöyle diyor: "Biz yorulup didinerek, güçlükle ve zahmetle besleniriz; onlar için ise her şey ekilmeden, sürülmeden yetişir." Görmüyor ki Tanrı, insan zekâsı her yerde çalışsın, tembel kalıp sanatları düşünüp bulmaktan uzak durmasın diye insanı muhtaç yaratmıştır; ta ki bu muhtaçlığı yüzünden kimisi beslenmek, kimisi barınmak için olan sanatları bulmak zorunda kalsın. Çünkü ilahî şeyleri araştırıp felsefe yapmayacak olanlar için, her şeye bolca sahip olup zekâlarını ihmal etmektense, yoksulluk çekip sanatları bulmak için zekâlarını kullanmaları daha iyiydi. Nitekim hayatın ihtiyaçlarındaki yoksulluk bir yandan çiftçiliği, bir yandan bağcılığı, bir yandan bahçecilikle ilgili sanatları, bir yandan da beslenmeye hizmet eden sanatlar için alet yapan marangozluğu ve demirciliği ortaya çıkarmıştır. Barınma yoksulluğu da bir yandan yün taramayı ve iplik eğirmeyi izleyen dokumacılığı, bir yandan da yapı ustalığını getirmiştir; zekâ böylece mimarlığa kadar yükselmiştir. İhtiyaçların eksikliği, başka yerlerde yetişen şeylerin gemicilik ve dümencilik sanatıyla onlara sahip olmayanlara taşınmasını da sağlamıştır. Öyle ki bundan dolayı da insan, akıl sahibi varlığı akılsız hayvanlara göre faydalı bir biçimde muhtaç yaratmış olan İnayet'e hayran kalabilir. Çünkü akılsız hayvanların besini hazırdır, zira sanatlara yönelecek bir başlangıçları bile yoktur; barınakları da tabiidir: Kılla, tüyle, pulla ya da kabukla örtülüdürler.

    2.20.4
    1. Ἑξῆς δὲ τούτοις ὁ Κέλσος, θέλων μὴ μᾶλλον ἡμῖν τὴν πρόνοιαν πεποιηκέναι τὰ φυόμενα ἐπὶ γῆς, ἢ τοῖς τῶν ζώων ἀγριωτάτοις, φησίν· ‘Ἡμεῖς μέν γε κάμνοντες καὶ προσταλαιπωροῦντες μόλις καὶ ἐπιπόνως τρεφόμεθα· τοῖς δʼ ἄσπαρτα καὶ ἀνήροτα πάντα φύονται·᾿ οὐχ ὀρῶν ὅτι πανταχοῦ τὴν ἀνθρωπίνην σύνεσιν γυμνάζεσθαι βουλόμενος ὁ θεός, ἴνα μή μένγ ἀργὴ καὶ ἀνεπινόητος τῶν τεχνῶν, πεποίηκε τὸν ἄνθρωπον ἐπιδεῆ· ἵνα διʼ αὐτὸ τὸ ἐπιδεὲς αὐτοῦ ἀναγκασθῇ εὑρεῖν τέχνας, τινὰς μὲν διὰ τὴν τροφὴν ἄλλας δὲ διὰ τὴν σκέπην. καὶ γὰρ κρεῖττον ἦν τοῖς μὴ μέλλουσι τὰ θεῖα ζητεῖν καὶ φιλοσοφεῖν τὸ ἀπορεῖν ὑπὲρ τοῦ τῇ συνέσει χρήσασθαι πρὸς εὕρεσιν τεχνῶν, ἤπερ ἐκ τοῦ εὐπορεῖν πάντη τῆς συνέσεως ἀμελεῖν. ἡ τῶν κατὰ τὸν βίον γοῦν χρειῶν ἀπορία συνέστησε τοῦτο μὲν γωργικὴν, τοῦτο δὲ ἀμπελουργικήν, τοῦτο δὲ τάς περὶ τοὺς κήπους τέχνας, τοῦτο δὲ τεκτονικὴν καὶ χαλκευτικήν, ποιητικὰς ἐργαλείων ταῖς ὑπηρετουμέναις τέχναις τὰ πρὸς τροφήν· δὲ τῆς σκέπης ἀπορία τοῦτο μὲν ὑφαντικὴν τὴν μετὰ τὴν ξαντικὴν καὶ τὴν νηστικὴν εἰσήγαγε, τοῦτο δὲ οἰκοδομικήν· καὶ οὕτως ἀναβέβηκεν ἡ σύνεσις καὶ ἐπὶ ἀρχιτεκτονικήν. ἡ δὲ τῶν χρειῶν ἔνδεια πεποίηκε καὶ τὰ ἐν ἑτέροις τόποις γεννώμενα φέρεσθαι διὰ ναυτικῆς καὶ κυβερνητικῆς πρὸς τοὺς μὴ ἔχοντας ἐκεῖνα· ὥστε καὶ τούτων ἕνεκεν θαυμάσαι τις ἂν τὴν πρόνοιαν, συμφερόντως παρὰ τὰ ἄλογα ζῶα ἐνδεὲς ποιήσασαν τὸ λογικόν. τὰ μὲν γὰρ ἄλογα ἑτοίμην ἔχει τὴν τροφὴν, ἄτε οὐδʼ ἀφορμὴν πρὸς τέχνας ἔχοντα· καὶ φυσικὴν δʼ ἔχει τὴν σκέπην, τετρίχωται γὰρ ἤ ἐπτέρωται πεφολίδωται ἢ ὀστράκωται.

    2.20.5

  1. Bundan sonra Kelsos, insanlar lehine söylenen, akılsız hayvanların onlar için yaratıldığı yolundaki sözü kendine itiraz olarak getirip şöyle diyor: "Biri bize, öteki hayvanları avlayıp yediğimiz için hayvanların hükümdarları olduğumuzu söylerse, şöyle deriz: Onlar da bizi avlayıp yediklerine göre, niçin daha çok biz onlar için var olmuş olmayalım? Üstelik bizim avladıklarımıza karşı ağlara, silahlara, birçok yardımcı insana ve köpeğe ihtiyacımız var; onlara ise tabiat hemen ve kendiliğinden silahlar vermiş, bizi kolayca onların eline düşürmüştür." Burada da gör ki zekâ, bize büyük bir yardım ve her silahtan daha üstün bir şey olarak verilmiştir; vahşi hayvanlarda ise bu görünmez. Nitekim bedence hayvanlardan çok daha zayıf, bazılarından da son derece küçük olan bizler zekâmız sayesinde vahşi hayvanlara hâkim oluruz, o kocaman filleri bile avlarız. Evcilleşmeye yatkın olanları yumuşaklığımızın buyruğu altına alırız. Yatkın olmayanlara ya da evcilleştirilmeleri bize bir fayda sağlayacak gibi görünmeyenlere karşı ise öyle bir güvenlik içinde dururuz ki, istediğimizde bu koca hayvanları kapalı tutarız, bedenlerinden besin almaya ihtiyaç duyduğumuzda da onları vahşi olmayan hayvanlar gibi öldürürüz. Demek ki yaratıcı, her şeyi akıl sahibi canlının ve onun tabii zekâsının hizmetinde olacak biçimde kurmuştur. Kimi işler için köpeklere ihtiyaç duyarız, söz gelişi koyun, sığır, keçi sürülerini ya da evleri korumak için; kimi işler için öküzlere, mesela çiftçilikte; kimi işler için de yük ya da koşum hayvanlarından yararlanırız. Aynı şekilde aslanların, ayıların, parsların, yaban domuzlarının ve bu türden hayvanların cinsinin de, içimizdeki cesaret tohumlarını çalıştırmak için bize verildiği söylenir.

    2.20.5
    1. Ἐξῆς δὲ τούτοις ἑαυτῷ ἀνθυποφέρει τὰ ὡς ὑπὲρ ἀνθρώπων λεγόμενα, ὅτι ὄι᾿ αὐτοὺς τὰ ἄλογα ζῶα δεδημιούργηται, καί φησιν ὅτι ‘Εἴ τις ἡμᾶς λέγοι ἄρχοντας τῶν ζώων, ἐπεὶ ἡμεῖς τὰ ἄλλα ζῶα θηρῶμέν τε καὶ δαινύμεθα, φήσομεν ὅτι τί δʼ οὐχὶ μᾶλλον ἡμεῖς δι᾿ ἐκεῖνα γεγόναμεν, ἐπεὶ ἐκεῖνα θηρᾶται ἡμᾶς καὶ ἐσθίει; ἀλλὰ καὶ ἡμῖν μὲν ἀρκύων καὶ ὅπλων δεῖ, καὶ ἀνθρώπων πλειόνων βοηθῶν καὶ κυνῶν κατὰ τῶν θηρευομένων· ἐκείνοις δʼ αὐτίκα καὶ καθʼ αὐτὰ ἡ φύσις ὅπλα δέδωκεν, εὐχερῶς ἡμᾶς ὑπάγουσα ἐκείνοις.᾿ καὶ ἐνταῦθα δὲ ὁρᾷς τίνα τρόπον ἡ σύνεσις μέγα βοήθημα ἠμῖν δέδοται καὶ παντὸς ὅπλου κρεῖττον, οὐ δοκεῖ ἔχειν τὰ θηρία. ἡμεῖς γοῦν οἱ πολλῷ τῷ σώματι τῶν ζώων ἀσθενέστεροι, τινῶν δὲ καὶ εἰς ὑπερβολὴν βραχύτεροι, κρατοῦμεν διὰ τὴν σύνεσιν τῶν θηρίων, καὶ τοὺς τηλικούτους ἐλέφαντας θηρεύομεν· τὰ μὲν πεφυκότα τιθασεύεσθαι ὑποτάσσοντες τῇ ἡμετἔρᾳ ἡμερότητι· κατὰ δὲ τῶν μὴ πεφυκότων, ἤ μὴ δοκούντων ἡμῖν χρείαν παρέχειν ἐκ τῆς τιθασείας, οὕτω μετὰ τῆς τμετέρας ἱστάμεθα ἀσφαλείας, ὥστε, ὅτε μὲν βουλόμεθα, ἔχομεν τὰ τηλικαῦτα θηρία κατακεκλεισμένα· ὅτε δὲ χρήζομεν τροφῆς τῆς ἀπὸ τῶν σωμάτων αὐτῶν, οὕτως αὐτὰ ἀναιροῦμεν ὡς καὶ τὰ μὴ ἄγρια τῶν ζώων. δοῦλα οὖν πάντα τοῦ λογικοῦ ζώου καὶ τῆς φυσικῆς αὐτοῦ συνέσεως κατεσκεύασεν ὁ δημιουργός. καὶ εἰς ἄλλα μὲν κυνῶν χρήζομεν, φέρʼ εἰπεῖν, εἰς φυλακὴν ποιμνίων ἢ βουκολίων ἢ αἰπολίων ἢ οἰκιῶν· εἰς ἄλλα δὲ βοῶν, οἷον εἰς γεωργίαν· εἰς ἄλλα δʼ ὑποζυγίοις χρώμεθα ἢ ἀχθοφόροις. οὕτως εἰς γυμνάσιον τῶν τῆς ἀνδρείας ἐν ἡμῖν σπερμάτων δεδόσθαι ἠμῖν λέγεται τὸ λεόντων καὶ ἄρκτων, παρδάλεών τε καὶ συῶν, καὶ τὸ τῶν τοιούτων γένος.

    2.20.6

  1. Sonra, akılsız hayvanlardan üstün olduklarının farkında olan insan cinsine karşı şöyle diyor: "Tanrı'nın bize vahşi hayvanları yakalayabilme ve onlardan yararlanabilme gücü verdiği yolundaki sözünüze şunu söyleyeceğiz: Muhtemelen, şehirler, sanatlar, bu türden toplu hayat, silahlar ve ağlar var olmadan önce insanlar vahşi hayvanlarca kapılıp yeniyordu, vahşi hayvanlar ise insanlarca pek az yakalanıyordu." Buna karşı şuna bak: İnsanlar vahşi hayvanları yakalasa, vahşi hayvanlar da insanları kapsa bile, zekâyla üstün gelenlerle, vahşi hayvanlardan hiçbir zarar görmemek için zekâlarını kullanmayanlara vahşilikleri ve yırtıcılıklarıyla galip gelen hayvanlar arasında büyük bir fark vardır. "Şehirler, sanatlar ve bu türden toplu hayat var olmadan önce" sözüne gelince, sanırım Kelsos yukarıda söylediklerini unutmuş. Orada "evrenin yaratılmamış ve çürümez olduğunu, tufanlara ve yangınlara yalnız yeryüzündeki şeylerin uğradığını, hepsinin de aynı anda bunlara uğramadığını" söylemişti. Öyleyse evrenin yaratılmamış olduğunu ileri sürenlerin onun bir başlangıcından söz edemeyeceği gibi, şehirlerin hiç olmadığı ve sanatların henüz bulunmadığı bir zamandan da söz edemezler. Ama diyelim ki bunları biz, kendi görüşümüze uygun olarak, kendisine teslim ettik; o ise yukarıda kendi söyledikleriyle uyum içinde değil. Peki bu, başlangıçta insanların mutlaka vahşi hayvanlarca kapılıp yendiği, vahşi hayvanların ise artık insanlarca yakalanmadığı iddiasına ne katar? Çünkü evren İnayet'e göre meydana gelmişse ve Tanrı bütün varlığın başında duruyorsa, insan cinsinin ilk kıvılcımlarının, var olmaya başladıklarında, daha üstün varlıkların bir korumasına girmesi zorunluydu; öyle ki başlangıçta tanrısal tabiatla insanlar arasında bir birliktelik olmuştu. Askralı şair de bunu düşünerek şöyle demiştir:

O zamanlar ortaktı sofralar, ortaktı oturulan yerler ölümsüz tanrılarla ölümlü insanlara.

2.20.6
  1. Εἶτα λέγει πρὸς τὸ τῶν αἰσθανομένων τῆς ἑαυτῶν ὑπεροχῆς ἀνθρώπων γένος, ἣν ὑπερέχει τῶν ἀλόγων ζώων, ὅτι ‘Πρὸς ὃ ὑμεῖς φατὲ, ὡς ὁ θεός ἡμῖν δέδωκεν αἱρεῖν τὰ θηρία δύνασθαι καὶ καταχρήσασθαι, ἐροῦμεν ὅτι, ὡς εἰκὸς, πρὶν πόλεις εἶναι καὶ τέχνας καὶ τοιαύτας ἐπιμιξίας καὶ ὅπλα καὶ δίκτυα, ἄνθρωποι μὲν ὑπὸ θηρίων ἡρπάζοντο καὶ ἠσθίοντο, θηρία δʼ ὑπ’ ἀνθρώπων ἤκιστα ἡλίσκετο.᾿ ὅρα δὲ πρός ταῦτα ὅτι εἰ καὶ αἱροῦσιν ἄνθρωποι θηρία καὶ θηρία ἀνθρώπους ἁρπάζει, πολλή ἐστι διαφορά τῶν συνέσει κρατούντων παρὰ τὰ ἀγριότητι καὶ ὠμότητι περιγινόμενα τῶν οὐ χρυμένων τῇ συνέσει πρὸς τὸ μηδὲν ὑπὸ θηρίων παθεῖν. τὸ δὲ· ‘πρὶν πόλεις εἶναι καὶ τέχνας καὶ τοιαύτας ἐπιμιξίας·᾿ ἐπιλελησμένου οἶμαι εἶναι ὧν ἀνωτέρω προέῖπεν, ὡς ‘ἀγενήτου ὄντος τοῦ κόσμου καὶ ἀφθάρτου, καὶ μόνων τῶν ἐπὶ γῆς κατακλυσμοὺς καὶ ἐκπυρώσεις πασχόντων, καὶ οὐ πάντων ἄμα τούτοις περιπιπτόντων. ὡς οὐκ ἔστιν οὖν τοῖς ἀγένητον ὑφισταμένοις τὸν κόσμον ἀρχὴν αὐτοῦ εἰπεῖν, οὕτως οὐδὲ χρόνον ὅτʼ οὐδαμῶς ἦσαν πόλεις οὐδὲ τέχναι πω εὕρηντο. ἀλλʼ ἔστω καὶ ταῦτα ἡμἲν μὲν συναδόντως αὐτῷ συγχωρεῖν, αὐτῷ δὲ καὶ τοῖς ἀνωτέρω ὑπʼ αὐτοῦ λελεγμένοι οὐκέτι· τί οὖν τοῦτο πρὸς τὸ πάντως κατʼ ἀρχὰς τοὺς μὲν ἀνθρώπους ὑπὸ θηρίων ἁρπάζεσθαι καὶ ἐσθίεσθαι, μηκέτι δὲ τὰ θηρία ὑπʼ ἀνθρὡπων ἁλίσκεσθαι; εἶπερ γὰρ κατὰ πρόνοιαν ὁ κόσμος γεγένηται, καὶ θεὸς ἐφέστηκε τοῖς ὅλοις· ἀναγκαῖον ἦν τὰ ζώπυρα τοῦ γένους τῶν ἀνθρώπων ἀρξάμενα ὑπό τινα γεγονέναι φρουρὰν τὴν ἀπὸ κρειττόνων, ὥστε κατʼ ἀρχὰς ἐπιμιξίαν γεγονέναι τῆς θείας φύσεως πρὸς τοὺς ἀνθρώπους. ἄπερ καὶ ὁ Ἀσκραῖος ποιητὴς ἐννοῶν εἶπε· Ξυναὶ γὰρ τότε δαῖτες ἔσαν, ξυνοὶ δὲ θόωκοι Ἀθανάτοισι θεοῖσι καταθνητοῖς τʼ ἀνθρώποις.
  1. Musa'ya göre olan ilahî söz de ilk insanları, daha tanrısal bir sesi ve kehanetleri işitirken, zaman zaman da Tanrı'nın meleklerinin kendilerine gelişini görürken tasvir etmiştir. Çünkü evrenin başlangıcında insan tabiatına daha çok yardım edilmiş olması akla yatkındır: Ta ki zekâda, öteki erdemlerde ve sanatların bulunuşunda ilerleme olunca, Tanrı'nın iradesine hizmet edenlerin, şaşırtıcı görünmeleriyle onları gözetip idare etmelerine her zaman ihtiyaç duymadan, kendi başlarına da yaşayabilsinler. Bundan, başlangıçta "insanların vahşi hayvanlarca kapılıp yendiği, vahşi hayvanların ise insanlarca pek az yakalandığı" sözünün yalan olduğu çıkar. Buradan Kelsos'un şu sözünün de yalan olduğu açıktır: "Öyleyse Tanrı bu bakımdan insanları daha çok vahşi hayvanlara tabi kılmıştır." Hayır, Tanrı insanları vahşi hayvanlara tabi kılmadı; tersine, vahşi hayvanların insan zekâsına ve zekâdan doğup onlara karşı kullanılan sanatlara yakalanabilir olmasını sağladı. Çünkü insanlar vahşi hayvanlardan korunmayı ve onlara hâkim olmayı Tanrı'sız icat etmediler.

    2.20.7
    1. Καὶ ὁ θεῖος δὲ κατὰ Mωσέα λόγος εἰσήγαγε τοὺς πρώτους ἀκούοντας θειοτέρας φωνῆς καὶ χρησμῶν, καὶ ὁρῶντας ἔσθʼ ὅτε ἀγγέλων θεοῦ ἐπιδημίας γεγενημένας πρὸς αὐτούς. καὶ γὰρ εἰκὸς ἐν ἀρχῇ τοῦ κόσμου ἐπὶ πλεῖον βεβοηθῆσθαι τὴν ἀνθρώπων φύσιν· ἕως, προκοπῆς γενομένης εἰς σύνεσιν καὶ τὰς λοιπὰς ἀρετὰς καὶ τὴν εὐρεσιν τῶν τεχνῶν, δυνηθῶσι καὶ καθʼ ἑαυτοὺς ζῆν, οὐ χρήζοντες ἀεὶ ἐπιτροπευόντων καὶ οἰκονομούντων αὐτὺς μετὰ παραδόξου ἐπιφανείας τῶν ὑπηρετουμένων τῷ τοῦ θεοῦ βουλήματι. ἀκόλουθον δὲ τούτοις τὸ ψεῦδος εἶναι ὅτι κατʼ ἀρχὰς ‘ἀνθρωποι μὲν ὑπὸ θηρίων ἡρπάζοντο καὶ ἠσθίοντο, θηρία δʼ ὑπʼ ἀνθρώπων ἥκιστα ἡλίσκετο.᾿ ἐκ δὴ τούτων φανερὸν ὅτι ψεῦδος καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ Κέλσου οὔτως λεγόμενον· ‘Ὤστε ταύτῃ γε ὁ θεός τοὺς ἀνθρώπους μᾶλλον τοῖς θηρίοις ὑπέβαλεν.' οὐ γὰρ ὑπέβαλε τοὺς ἀνθρώπους τοῖς θηρίοις ὁ θεὸς, ἀλλὰ τῇ συνέσει τῶν ἀνθρώπων ἁλωτὰ δέδωκεν εἶναι τὰ θηρία, καὶ ταῖς ἀπὸ συνέσεως ὑφισταμέναις κατʼ ἐκείνων τέχναις. οὐ γὰρ ἀθεεὶ ἐμηχανήσαντο σφίσιν αὐτοῖς οἱ ἄνθρωποι σωτηρίαν ἀπὀ τῶν θηρίων καὶ τὴν κατʼ ἐκείνων ἐπικράτειαν.

    2.20.8

  1. Bu soylu adam görmüyor ki, İnayet'i kabul eden ve onun her şeyi akıl sahibi varlıklar için yaptığını söyleyen nice filozofun faydalı öğretilerini, elinden geldiğince, Hristiyanların bu konularda felsefeyle uyuşmasıyla birlikte ortadan kaldırıyor. İnsanın Tanrı katında karıncalardan ya da arılardan hiçbir farkı olmadığını kabul etmenin dindarlığı engelleyen ne büyük bir zarar doğurduğunu da görmüyor. Şöyle diyor: "Eğer insanlar şehirlerde oturdukları, devlet düzenine, makamlara ve yönetimlere sahip oldukları için akılsız hayvanlardan farklı görünüyorlarsa, bunun konuyla hiçbir ilgisi yoktur; çünkü karıncalar da arılar da böyledir. Arıların bir önderi vardır; onu izleyenler ve ona hizmet edenler vardır; savaşlar, zaferler ve yenilenlerin ele geçirilmesi vardır; şehirler, hatta şehir dışındaki mahalleler vardır; işlerde nöbetleşme, tembellere ve kötülere karşı cezalar vardır: Erkek arıları kovar ve cezalandırırlar." Burada da, logos ve akıl yürütmeyle yapılan işlerin akılsız bir tabiattan ve yalın bir yaratılış düzeninden gelenlerden ne bakımdan farklı olduğunu görmemiştir. Bu ikincilerin sebebini, onları yapanların içinde bulunan hiçbir logos üstlenmez, çünkü onlarda logos yoktur. Ama en eski olan, Tanrı'nın Oğlu ve kendisine tabi olan her şeyin kralı, logosa layık görülmemiş varlıklara, akılsız olduğu ölçüde yardım eden akılsız bir tabiat yaratmıştır. Demek ki insanlarda şehirler birçok sanat ve kanunların düzenlenmesiyle kurulmuştur. İnsanlardaki devlet düzenleri, makamlar ve yönetimler ise ya asıl anlamıyla bu adla anılanlardır, ki bunlar erdemli bazı melekeler ve fiillerdir, ya da bunları elden geldiğince taklit ettikleri için bu adla daha mecazi olarak anılanlardır; çünkü başarılı kanun koyucular o asıl olanlara bakarak en iyi devlet düzenlerini, makamları ve yönetimleri kurmuşlardır. Akılsız hayvanlarda bunların hiçbiri bulunamaz; Kelsos, akıl sahiplerine ait ve akıl sahipleri için konmuş adları, şehri, devlet düzenlerini, makamları ve yönetimleri karıncalara ve arılara da uygulasa bile. Bunlardan dolayı karıncaları ya da arıları hiçbir şekilde takdir etmemek gerekir, çünkü düşünerek yapmıyorlar. Hayran olunacak olan tanrısal tabiattır: O, akıl sahibi varlıkların bir tür taklidini akılsız hayvanlara kadar yaymıştır; belki de akıl sahiplerini utandırmak için: Ta ki karıncalara bakarak daha çalışkan olsunlar ve kendilerine yararlı şeyleri daha iyi biriktirsinler; arıları gözlemleyerek de yönetimlere itaat etsinler ve şehirlerin selameti için devlet düzeninin faydalı işlerini aralarında paylaşsınlar.

    2.20.8
    1. Οὐχ ὀρῶν δʼ ὁ γεννάδας, ὅσων φιλοσόφων τὴν πρόνοιαν εἰσαγόντων καὶ διά τὰ λογικὰ πάντα ποιεῖν αὐτὴν λεγόντων συναναιρεῖ, τὸ ὅσον ἐφʼ ἑαυτῷ, χρήσιμα δόγματα τῇ χριστιανῶν κατὰ ταῦτα πρὸς φιλοσοφίαν συμφωνίᾳ, οὐδʼ ὅση βλάβη κωλυτικὴ γίνεται εὐσεβείας ἐκ τοῦ παραδέξασθαι ὅτι οὐδὲν μυρμήκων ἢ μελισσῶν διαφέρει ὁ ἄνθρωπος παρὰ τῷ θεῷ, φησὶν ὅτι ‘Εἰ διὰ τοῦθʼ οἱ ἄνθρωποι διαφέρειν δοκοῦσι τῶν ἀλόγων, ἐπεὶ πόλεις ᾤκησαν καὶ χρῶνται πολιτείᾳ καὶ ἀρχαῖς καὶ ἡγεμονίαις· τοῦτʼ οὐδὲν πρὸς ἔπος ἐστί· καὶ γὰρ οἱ μύρμηκες καὶ αἱ μέλισσαι. μελίσσαις γοῦν ἔστιν ἡγεμὼν, ἔστι δʼ ἀκολουθία τε καὶ θεραπεία, καὶ πόλεμοι καὶ νῖκαι καὶ τῶν ἡττημένων αἱρέσεις, καὶ πόλεις καὶ προπόλεις γε, καὶ ἔργων διαδοχὴ, καὶ δίκαι κατὰ τῶν ἀργῶν τε καὶ πονηρῶν· τοὺς γοῦν κηφῆνας ἀπελαύνουσί τε καὶ κολάζουσιν.᾿ οὐδʼ ἐν τούτοις δὲ ἑώρακε τίνι διαφέρει τὰ ἀπὸ λόγου καὶ λογικῆς ἐπιτελούμενα τῶν ἀπʼ ἀλόγου φύσεως καὶ κατασκευῆς ψιλῆς γινομένων· ὧν τὴν αἰτίαν οὐδεὶς μὲν ἐνυπάρχων τοῖς ποιοῦσι λόγος ἀναδέχεται· οὐδὲ γὰρ ἔχουσιν αὐτόν· ὁ πρεσβύτατος δὲ καὶ υἱὸς μὲν τοῦ θεοῦ πάντων δὲ τῶν ὑποκειμένων βασιλεὺς φύσιν ἄλογον πεποίηκε βοηθοῦσαν ὡς ἄλογον τοῖς οὐκ ἀξιωθεῖσι λόγου. πόλεις οὗν παρʼ ἀνθρώποις μετά πολλῶν ὑπέστησαν τεχνῶν καὶ διατάξεως νόμων· πολιτεῖαι δὲ καὶ ἀρχαὶ καὶ ἡγεμονίαι ἐν ἀνθρώποις, ἤτοι αἳ κυρίως εἰσὶν οὕτω καλούμεναι, σπουδαῖαί τινες ἔξεις καὶ ἐνέργειαι, ἢ καὶ αἱ καταχρηστικότερον οὔτως ὀνομαζόμεναι πρὸς τὴν κατὰ τὸ δυνατὸν ἐκείνων μίμησιν· ἐκείναις γὰρ ἐνορῶντες οἱ ἐπιτετευγμένως νομοθετήσαντες συνεστήσαντο τὰς ἀρίστας πολιτείας καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἡγεμονίας. ὧν οὐδὲν ἐν τοῖς ἀλόγοις ἐστὶν εὑρεῖν· κἂν ὀ Κέλσος τὰ λογικὰ ὀνόματα καὶ ἐπὶ λογικῶν τεταγμένα, πόλιν καὶ πολιτείας καὶ ἀρχάς καὶ ἠγεμονίας, ἀναφέρῃ καὶ ἐπὶ μύρμηκας καὶ μελίσσας· ἐφʼ οἶς οὐδαμῶς μὲν τοὺς μύρμηκας ἢ τὰς μελίσσας ἀποδεκτέον· οὐ γὰρ σὺν λογισμῷ ποιοῦσι· τὴν θείαν δὲ φύσιν θαυμαστέον, μέχρι τῶν ἀλόγων ἐκτείνασαν τὸ οἱονεὶ πρὸς τὰ λογικὰ μίμημα· τάχα πρὸς δυσωπίαν τῶν λογικῶν· ἵνʼ ἐνορῶντες μύρμηζιν ἐργατικώτεροι γίνωνται καὶ ταμιευτικώτεροι τῶν ἑαυτοῖς χρησίμων, κατανοοῦντές τε μελίσσας πείθωνται μὲν ἡγεμονίαις διαιρῶνται δὲ τὰ χρήσιμα τῆς πολιτείας ἔργα πρὸς σωτηρίαν τῶν πόλεων.

    2.20.9

  1. Belki arıların savaş gibi görünen çarpışmaları da insanlara, gerekirse savaşlarını adil ve düzenli yapmaları için bir ders olarak konmuştur. Arılarda şehirler ve şehir dışı mahalleler yoktur; ama kovanlar, altıgen petekler, arıların işleri ve aralarındaki nöbetleşme, baldan pek çok bakımdan yararlanan insanlar içindir: hem acı çeken bedenleri tedavi etmek hem de arındırıcı bir besin olarak. Arıların erkek arılara karşı yaptıkları da şehirlerde tembellere ve kötülere karşı açılan davalarla ve onlara verilen cezalarla kıyaslanmamalıdır. Daha önce söylediğim gibi, bunlarda hayran olunacak olan tabiattır; takdir edilecek olan ise insandır: Çünkü her şey hakkında düşünüp taşınabilir, her şeyi düzene koyabilir; İnayet'le birlikte çalışarak yalnız Tanrı'nın İnayet'inin değil, kendi öngörüsünün işlerini de yerine getirir.

    2.20.9
    1. Τάχα δὲ καὶ οἱ οἱονεὶ πόλεμοι τῶν μελισσῶν διδασκαλία ἔγκειται πρὸς τὸ δικαίους καὶ τεταγμένους πολέ. μους, εἶ ποτε δέοι, γίγνεσθαι ἐν ἀνθρώποις. καὶ οὐ πόλεις μὲν καὶ προπόλεις ἐν μελίσσαις· ἀλλʼ οἱ σίμβλοι καὶ τὰ ἑξάγωνα καὶ τὰ μελισσῶν ἔργα καὶ ἡ παρʼ ἐκείναις διαδοχή αὐτῶν, διὰ τοὺς ἀνθρώπους εἰς πολλὰ τοῦ μέλιτος χρήζοντος, θεραπείας τε σωμάτων πεπονθότων καὶ τροφήν καθαρτήριον. οὐ παραβλητέου δὲ τὰ κατὰ τῶν κηφήνων ὑπὸ τῶν μελισσῶν ἐπιτελούμενα, ταῖς κατὰ τῶν ἀργῶν ἐν ταῖς πόλεσι καὶ πονηρῶν δίκαις, καὶ ταῖς κατʼ αὐτῶν κολάσεσιν. ἀλλʼ, ὡς προεἴπον, τὴν μὲν φύσιν ἐν τούτοις θαυμαστέον· τὸν δʼ ἄνθρωπον, ἐπιλογίσασθαι τὰ περὶ πάντων δυνάμενον καὶ κοσμῆσαι τὰ πάντων, ἄτε συνεργοῦντα τῇ προνοίᾳ, ἀποδεκτέον· καὶ οὐ μόνης προνοίας θεοῦ ἔργα ἐπιτελοῦντα, ἀλλὰ καὶ τῆς ἑαυτοῦ.

    2.20.10

  1. Kelsos arılar hakkında bunları söyledikten sonra, elinden geldiğince yalnız biz Hristiyanların değil bütün insanların şehirlerini, devlet düzenlerini, makamlarını, yönetimlerini ve vatan uğruna yapılan savaşlarını küçültmek için ardından karıncalara bir övgü düzüyor. Amacı, onlara yaptığı bu övgüyle, insanların beslenme konusundaki idareciliğini karıncalarla kıyaslayarak düşürmek ve kış için önceden yaptıkları hazırlığı, karıncaların sandığı akılsız öngörüsünden hiçbir üstünlüğü yokmuş gibi yere çalmaktır. Her şeyin tabiatını kavramayı bilmeyen daha saf insanlardan hangisini Kelsos, elinden geldiğince, yük altında ezilenlere yardım etmekten ve onların zahmetini paylaşmaktan caydırmaz? Çünkü karıncalar hakkında "biri yorulduğunu gördüklerinde birbirlerinin yüklerine el attıklarını" söylüyor. Logos'un terbiyesine muhtaç olup ondan hiç anlamayan biri şöyle diyecektir: "Madem çok ağır yük taşımaktan yorulanlara yardım ettiğimizde de karıncalardan hiçbir farkımız yok, bunu ne diye boş yere yapıyoruz?" Karıncalar akılsız hayvanlar oldukları için, işleri insanlarınkiyle kıyaslandı diye büyüklenmeye kapılmazlar; ama insanlar, logos sayesinde yardımlaşma duygularının nasıl küçültüldüğünü işitebildiklerinden, Kelsos ve sözleri yüzünden zarar görebilirler. Kelsos görmüyor ki, yazısını okuyanları Hristiyanlıktan caydırmak isterken Hristiyan olmayanları da en ağır yükleri taşıyanlara duydukları acıma duygusundan caydırıyor. Oysa eğer yardımlaşmanın değerini sezen bir filozof olsaydı, insanlardaki faydalı şeyleri Hristiyanlıkla birlikte ortadan kaldırmamakla kalmamalı, elinden gelirse Hristiyanlığın öteki insanlarla paylaştığı iyiliklere destek de olmalıydı. Karıncalar biriktirdikleri tanelerin filizlerini, taneler filizlenmesin de bütün yıl kendilerine besin olarak kalsın diye ayıklıyorlarsa, bunun sebebinin karıncalarda bir akıl yürütme olduğunu sanmamalıyız; sebep, akılsız varlıkları da düzene koyan ve hiçbir şeyi, en küçüğünü bile, tabiattaki logostan bir iz taşımadan bırakmayan her şeyin anası tabiattır. Yoksa Kelsos bununla, çünkü pek çok yerde Platonculuk yapmak istiyor, sinsice bütün ruhların aynı türden olduğunu, insan ruhunun karıncaların ve arıların ruhundan hiçbir farkı olmadığını mı söylemek istiyor? Bu, ruhu gök kubbeden insan bedenine, hatta öteki bedenlere de indiren birinin görüşüdür. Hristiyanlar buna inanmazlar; çünkü insan ruhunun Tanrı'nın suretinde yaratıldığına önceden kanaat getirmişlerdir. Tanrı'nın suretinde yaratılmış bir tabiatın kendi niteliklerini tamamen silip, akılsız hayvanlarda bulunan ve kimin suretinde yaratıldığını bilmediğim başka nitelikleri almasının imkânsız olduğunu da görürler.

    2.20.10
    1. Εἰπών δʼ ὁ Κέλσος περὶ τῶν μελισσῶν, ἵνα τὸ ὅσον ἐφʼ ἑαυτῷ ἐξευτελίσῃ ἡμῶν οὐ χριστιανῶν μόνον ἀλλὰ καὶ πάντων ἀνθρώπων τὰς πόλεις καὶ τὰς πολιτείας καὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς ἡγεμονίας καὶ τοὺς ὑπὲρ τῶν πατρίδων πολέμους, ἔξῆς ἐπιφέρει διεξιὼν μυρμήκων ἐγκώμιον· ὅπως τῷ περὶ ἐκείνων ἐγκωμίῳ τὸ τῶν ἀνθρώπων περὶ τὴν τροφήν οἰκονομικὸν καταβάλῃ τῷ λόγῳ τῷ πρὸς τοὺς μύρμηκας, καὶ τὸ τῶν χειμαδίων προνοητικόν καταρρίψῃ, ὡς οὐδὲν πλέον ἔχον τῆς ἀλόγου τῶν μυρμήκων ἐν οἶς ἐκεῖνος νομίζει προνοίας. τίνα δʼ οὐκ ἂν τῶν ἁπλουστέρων ἀνθρώπων καὶ οὐκ ἐπισταμένων ἐνορᾷν τῇ φύσει πάντων πραγμάτων ἀποτρέψοι, τὸ ὅσον ἐφʼ ἑαυτῷ, ὁ Κέλσος ἀπὸ τοῦ τοῖς βαρουμένοις ὑπό φορτίων βοηθεῖν καὶ κοινωνεῖν ἐ. κείνοις τῶν καμάτων, λέγων περὶ μυρμήκων ὡς ‘ἂν ἀλλήλοις τῶν φορτίων, ἐπειδάν τινα κάμνοντα ἴδωσιν, ἐπιλαμβάνωνται; ἐρεῖ γὰρ ὁ δεόμενος τῆς διὰ λόγου παιδεύσεως καὶ μηδαμῶς ἐπαΐων αὐτῆς· Ἐπεὶ τοίνυν μηδὲν διαφέρομεν μυρμήκων καὶ ὅτε τοῖς κάμνουσι διὰ τό φέρειν βαρύτατα φορτία βοηθοῦμεν, τί μάτην τὸ τοιοῦτον ποιοῦμεν; καὶ οἱ μὲν μύρμηκες, ἄτε ἄλογα ζῶα τυγχάνοντες, οὐκ ἂν ἐπαρθεῖεν πρὸς τὸ μέγα φρονῆσαι διὰ τὸ παραβαλέσθαι ἀνθρώποις τὰ ἔργα αὐτῶν· οἱ δʼ ἄνθρωποι διὰ τὸν λόγον ἀκοῦσαι δυνηθέντες τίνα τρόπον εὐτελίζεται αὐτῶν τὸ κοινωνικόν, βλαβεῖεν ἄν τὸ ὅσον ἐπὶ τῷ Κέλσῳ καὶ τοῖς λόγοις αὐτοῦ, οὐκ ἰδόντι ὅτι χριστιανισμοῦ ἀποτρέψαι θέλων τοὺς ἐντυγχάνοντας αὑτοῦ τῇ γραφῇ ἀποτρέπει καὶ τῶν οὐ χριστιανῶν τὸ πρὸς τοὺς φέροντας τὰ βαρύτατα τῶν φορτίων συμπαθές. ἐχρῆν δʼ αὐτόν, εἶπερ ἦν καὶ φιλόσοφος αἰσθανόμενος τοῦ κοινωνικοῦ, πρός τῷ μὴ συναναιρεῖν τῷ χριστιανισμῷ τὰ ἀ χρήσιμα τῶν ἐν ἀνθρώποις, καὶ συνεργεῖν, εἰ οῖόυ τʼ ἦν, τοῖς κοινοῖς ἐν χριστιανισμῷ πρὸς τοὺς ἁλλους ἀνθρώπους καλοῖς. εἰ δὲ καὶ τῶν ἀποτιθεμένων καρπῶν τάς ἐκφύσεις ἀπεκτιθέασιν οἱ μύρμηκες, ἵνα μὴ σπαργῷεν μένοιεν δὲ δι᾿ ἔτους αὐτοῖς εἰς τροφήν· οὐ λογισμὸν εἶναι ἐν μύρμηξι τούτων σἴτιον ὑπονοητέον, ἀλλὰ τὴν παμμήτορα φύσιν καὶ τὰ ἄλογα κοσμήσασαν, ὡς μηδὲ τοὺλάχιστον καταλιπεῖν μηδαμῶς φέρον ἴχνος τοῦ ἀπὸ τῆς φύσεως λόγου. εἰ μὴ ἄρα διὰ τούτων λεληθότως βούλεται ὁ Κέλσος, καὶ γὰρ ἐν πολλοῖς Πλατωνίζειν θέλει, ὁμοειδῆ εἶναι πᾶσαν ψυχὴν, καὶ μηδὲν διαφέρειν τὴν τοῦ ἀνθρώπου τῆς τῶν μυρμήκων καὶ τῶν μελισσῶν· ὅπερ κατάγοντός ἐστι τὴν ψυχὴν ἀπό τῶν ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τὰ λοιπά. τούτοις δʼ οὐ πείσονται χριστιανοὶ, προκατειληφότες τὸ κατʼ εἰκόνα γεγονέναι θεοῦ τὴν ἀνθρωπίνην ψυχὴν, καὶ ὁρῶντες ὅτι ἀμήχανόν ἐστι τήν κατʼ εἰκόνα θεοῦ δεδημιουργημένην φύσιν πάντη ἀπαλεῖφαι τοὺς χαρακτῆρας αὐτῆς, καὶ ἁλλους ἀναλαβεῖν οὐκ οἶδα κατʼ εἰκόνας τίνων γεγενημένους ἐν τοῖς ἀλόγοις.

    2.20.11

  1. Kelsos, "yaşayan karıncaların ölen karıncalar için ayrı bir yer ayırdıklarını ve bunun onlar için atalardan kalma mezarlık olduğunu" da söylüyor. Şunu söylemek gerekir: Akılsız hayvanlara ne kadar çok övgü düzerse, istemese de her şeyi düzene koyan Logos'un eserini o kadar büyütmüş olur; insanlardaki zekânın, akılsız hayvanların tabiatındaki üstünlükleri de logos sayesinde düzene koyabildiğini gösterir. Ama ne diye akılsız hayvanlar diyorum? Kelsos'a göre bütün insanların ortak kavramlarınca akılsız denen varlıklar akılsız bile değildir. Bütün tabiat hakkında konuşacağını vaat eden ve kitabının başlığında hakikati dile getirmekle övünen adam karıncaları da akılsız saymıyor. Karıncalar hakkında, birbirleriyle konuşuyorlarmış gibi şöyle diyor: "Üstelik birbirleriyle karşılaştıklarında konuşurlar; bu yüzden yollarını da şaşırmazlar. Öyleyse onlarda da tam bir logos, bazı küllî şeylere dair ortak kavramlar, ses, nesneler ve anlamlar vardır." Çünkü birinin başkasıyla konuşması, bir anlamı bildiren ve çoğu kez "nesne" denen şeyleri de haber veren bir sesle olur. Bunların karıncalarda da bulunduğunu söylemek, her şeyin en gülüncü değil midir?

    2.20.11
    1. Ἐπεὶ δὲ καὶ ‘τοῖς ἀποθνήσκουσι μύρμηξί φησι τοὺς ζῶντας ἴδιόν τι ἀποκρίνειν χωρίον, κἀκεῖνο αὐτοῖς εἶναι πάτρια μνήματα· λεκτέον ὅτι, ὅσῳ πλείονα λέγει τῶν ἀλόγων ζώων ἐγκώμια, τοσούτῳ πλεῖον, κἂν μὴ θέλῃ, αὔξει τὸ τοῦ πάντα κοσμήσαντος λόγου ἔργον, καὶ δείκνυσι τὴν ἐν ἀνθρώποις ἐντρέχειαν δυναμένην κοσμεῖν τῷ λόγῳ καὶ τὰ πλεονεκτήματα τῆς φύσεως τῶν ἀλόγων. τί δὲ λέγω τῶν ἀλόγων, ἐπεὶ Κέλσῳ δοκεῖ μηδʼ ἄλογα εἶναι τὰ κατὰ τὰς κοινὰς πάντων ἐννοίας ἄλογα καλούμενα; οὐδὲ τοὺς μύρμηκας γοῦν οἴεται εἶναι ἀλόγους ὁ περὶ τῆς ὅλης φύσεως ἐπαγγειλάμενος λέγειν καὶ τὴν ἀλήθειαν ἐν τῇ ἐπιγραφῇ τοῦ βιβλίου αὐχήσας. φησὶ γὰρ περὶ τῶν μυρμήκων ὡς διαλεγομένων ἀλλήλοις τοιαῦτα· ‘Καὶ μὲν δὴ καὶ ἀπαντῶντες ἀλλήλοις διαλέγονται, ὅθεν οὐδὲ τῶν ὁδῶν ἁμαρτάνουσιν· οὐκοῦν καὶ λόγου συμπλήρωσίς ἐστι παρʼ αὐτοῖς καὶ κοιναὶ ἔννοιαι καθολικῶν τινῶν καὶ φωνὴ καὶ τυγχάνοντα καὶ σημαινόμενα.᾿ τὸ γὰρ διαλέγεσθαί τινα πρὸς ἕτερον ἐν φωνῇ γίνεται δηλούσῃ τι σημαινόμενον, πολλάκις δὲ καὶ περὶ τῶν καλουμένων τυγχανόντων ἀπαγγελλούσῃ· ἅπερ καὶ ἐν μύρμηξι λέγειν εἶναι, πῶς οὐ πάντων ἄν εἴη καταγελαστότατον;

    2.20.12

  1. Kendisinden sonra gelecekler de öğretilerinin ne kadar yakışıksız olduğunu görsün diye, bunların ardından utanmadan şunu ekliyor: "Haydi bakalım, biri gökten yeryüzüne baksa, bizim yaptıklarımızla karıncaların ve arıların yaptıkları arasında ne fark görür?" Kendi varsayımına göre gökten yeryüzüne bakıp insanların yaptıklarını ve karıncaların yaptıklarını gören bu kişi, insanların ve karıncaların bedenlerine bakıp da, bir yanda akıl yürütmeyle hareket eden akıl sahibi yönetici gücü, öte yanda dürtüyle, tasavvurla ve belli bir tabii donanımla akılsızca hareket eden akılsız yönetici gücü fark etmeyecek midir? Gökten yeryüzündeki şeylere bakan birinin, o kadar uzaktan insanların ve karıncaların bedenlerine bakmak isteyip, yönetici güçlerin tabiatlarını, dürtülerin akıl sahibi ya da akılsız kaynağını çok daha fazla görmemesi saçmadır. Bütün dürtülerin kaynağını bir kez görürse, insanın yalnız karıncalardan değil fillerden de ne kadar farklı ve üstün olduğunu elbette görecektir. Çünkü gökten bakan kişi akılsız hayvanlarda, bedenleri büyük olsa bile, böyle adlandırmama izin verilirse, akılsızlıktan başka bir ilke görmeyecektir. Akıl sahibi varlıklarda ise insanların ilahî ve göksel varlıklarla, belki de her şeyin üzerindeki Tanrı'nın kendisiyle ortak olan logosu görecektir; insanın Tanrı'nın suretinde yaratıldığı söylenmesi de bu logos yüzündendir. Çünkü her şeyin üzerindeki Tanrı'nın sureti, onun Logos'udur.

    2.20.12
    1. Καὶ οὐκ αἰδεῖταί γε ἐπιφέρων τούτοις, ἵνα καὶ τοῖς μετʼ αὐτὸν ἐσομένοις ἐπιδεικνύηται τὴν τῶν δογμάτων ἑαυτοῦ ἀσχημοσύνην, λέγων· ‘Φέρʼ οὖν, εἴ τις ἀπʼ οὐρανοῦ ἐπὶ τὴν γῆν ἐπιβλέποι, τί ἄν δόξαι διαφέρειν τὰ ὑφʼ ἡμῶν ἤ τὰ ὑπὸ μυρμήκων καὶ μελισσῶν δρώμενα;ʼ ὀ ἀπʼ οὐρανοῦ δὴ ἐπὶ γῆν κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὑτοῦ βλέπων τὰ δρώμενα ὑπὸ τῶν ἀνθρώπων καὶ τὰ ὑπὸ τῶν μυρμήκων γινόμενα, πότερον ἑνορ μὲν ἀνθρώπων καὶ μυρμήκων σώμασιν, οὐ κατανοεῖ δὲ τὸ λογικὸν ἡγεμονικὸν καὶ λογισμῷ κινούμενον, πάλιν τε σὖ τὸ ἄλογον ἡγεμονικὸν καὶ ὑπὸ ὁρμῆς καὶ φαντασίας ἀλόγως κινοτμενον μετά τινος φυσικῆς ὑποκατασκευτς; ἀλλʼ ἄτοπον τὸν ἀπʼ οὐρανοῦ βλέποντα τά ἐπὶ γῆς ἐνορᾷν μὲν θέλειν σώμασιν ἀνθρώπων καὶ μυρμήκων ἀπὸ τοσούτου διαστήματος, μή πολὺ δὲ μᾶλλον βλέπειν ἡγεμονικῶν φύσεις καὶ πηγὴν ὁρμῶν λογικὴν ἢ ἄλογον. εἰ δʼ ἅπαξ βλέπει τὴν πασῶν ὁρμῶν πηγήν, δηλονότι καὶ τὴν διαφορὰν ἴδοι ἄν καὶ τὴν ὑπεροχήν τοῦ ἀνθρώπου οὐ μόνον παρὰ τοὺς μύρμηκας ἀλλὰ καὶ παρὰ τοὺς ἐλέφαντας. ὁ γὰρ βλέπων ἀπʼ οὐρανοῦ ἐν μὲν τοῖς ἀλόγοις, κἂν μεγάλα ἦ αὐτῶν τὰ σώματα, οὐκ ἄλλην ὅψεται ἀρχὴν ἢ τὴν, ἵνʼ οὕτως ὀνομάσω, ἀλογίαν ἐν δὲ τοῖς λογικοῖς, λόγον τὸν κοινὸν ἀνθρώπων πρὸς τὰ θεῖα καὶ ἐπουράνια τάχα δὲ καὶ αὐτὸν τὸν ἐπὶ πᾶσι θεὸν, δι ὃν κατʼ εἰκόνα γεγονέναι ὠνόμασται τοῦ θεοῦ· εἰκών γὰρ τοῦ ἐπὶ πᾶσι θεοῦ ὁ λόγος ἐστὶν αὐτοῦ.

    2.20.13

  1. Bundan sonra, insan cinsini daha da çok yönden alçaltmaya ve akılsız hayvanlara benzetmeye uğraşırcasına, akılsız hayvanlar hakkında anlatılan ve onların üstünlüğünü gösteren hiçbir şeyi dışarıda bırakmak istemeyerek, büyücülüğün de bazı akılsız hayvanlarda bulunduğunu söylüyor; öyle ki insanlar bu konuda da kendilerini ayrıcalıklı görüp akılsız hayvanlara üstünlük taslamasınlar. Şöyle diyor: "İnsanlar büyücülükle de övünüyorlarsa, bu bakımdan da yılanlar ve kartallar daha bilgedir. Nitekim zehre ve kötülüğe karşı pek çok çare bilirler, yavrularını korumak için bazı taşların gücünü de bilirler; insanlar bunlara rastladıklarında harikulade bir şeye sahip olduklarını sanırlar." Önce, hayvanların tabii panzehirler konusundaki tecrübesine ya da tabii bir kavrayışına nasıl olup da büyücülük dediğini bilmiyorum; çünkü büyücülük adı başka bir şey için kullanılagelmiştir. Yoksa bir Epikurosçu olarak, bu tür şeylerin bütün kullanımını büyücülerin iddiaları arasında yer alıyormuş gibi sinsice kötülemek mi istiyor? Neyse, insanların, büyücü olsunlar ya da olmasınlar, bunları bildikleri için büyük bir gurur duyduklarını kabul edelim. Ama yılanlar keskin görmek ve hızlı hareket etmek için rezene kullanıyor diye bu bakımdan insanlardan nasıl daha bilge olurlar? Yalnız bu tabii şeyi kavrarlar, hem de düşünüp taşınarak değil, yaratılışlarından ötürü. İnsanlar ise böyle bir şeye yılanlar gibi yalnız tabiat yoluyla varmazlar; kimi zaman tecrübeyle, kimi zaman logosla, bazen de düşünüp taşınarak ve epistēmē ile varırlar. Kartallar da yuvadaki yavrularını korumak için kartal taşı denen taşı bulup yuvaya getiriyorlarsa, kartalların bilge, hatta insanlardan daha bilge olduğu nereden çıkar? Oysa insanlar kartallara verilen bu tabii yardımı tecrübeyle bulmuş, akıl yürütmeyle ve nous ile kullanmışlardır. Hayvanların başka panzehirler de bildiğini kabul edelim; bu, hayvanlarda bunları bulanın tabiat değil logos olduğunu nasıl gösterir? Çünkü bulan logos olsaydı, yılanlarda yalnız belirli bir tek şey, diyelim ikincisi ve üçüncüsü de, kartalda başka bir şey ve öteki hayvanlarda da böylece başka şeyler bulunmazdı; insanlarda ne kadar varsa o kadar şey bulunurdu. Oysa her hayvanın tabiatının belirli bazı çarelere yönelmiş olmasından açıktır ki onlarda bilgelik de logos da yoktur; yalnız hayvanların korunması için bu tür şeylere yönelik, Logos tarafından meydana getirilmiş tabii bir donanım vardır.

    2.20.13
    1. Ἐξῆς δὲ τούτοις, ὡσπερεὶ ἐπὶ πλειόνων καταβιβάσαι ἀγωνιζόμενος τό τῶν ἀνθρώπων γένος καὶ ἐξομοιῶσαι τοῖς ἀλόγοις, καὶ μηδὲν ὅ τι καταλιπεῖν θέλων τῶν ἐν τοῖς ἀλόγοις ἱστορουμένων ἐμφαινόντων τό μεῖζον, καὶ τὰ τῆς γοητείας φησὶν εἶναι καὶ ἔν τισι τῶν ἀλόγων· ὡς μηδʼ ἐπὶ τούτῳ τοὺς ἀνθρώπους ἐξαιρέτως σεμνύνεσθαι, μηδὲ θέλειν ἔχειν τὴν πρὸς τὰ ἄλογα ὑπεροχήν. καί φησι ταῦτα· Ἑἰ δέ τι καὶ ἐπὶ γοητείᾳ φρονοῦσιν ἄνθρωποι, ἤδη καὶ κατὰ τοῦτο σοφώτεροι ὄφεις καὶ ἀετοί· πολλὰ γοῦν ἴσασιν ἀλεξιφάρμακα καὶ ἀλεξίκακα, καὶ δὴ καὶ λίθων τινῶν δυνάμεις ἐπὶ σωτηρίᾳ τῶν νεοσσῶν· οἶς ἄν ἐπιτύχωσιν ἀνθρωποι, θαυμαστόν τι κτῆμα ἔχειν νομίζουσι.᾿ καὶ πρῶτόν γε οὐκ οἵδ᾿ ὅπως τὴν τῶν ζώων περὶ τὰ φυσικὰ ἀλεξιφάρμακα εἶτε ἐμπειρίαν εἶτε φυσικήν τινα κατάληψιν γοητείαν ὠνόμασεν· ἐπʼ ἄλλου γὰρ τέτριπται τὸ τῆς γοητείας τάσσεσθαι ὄνομα· εἰ μὴ ἄρα λεληθότως διαβάλλειν βούλεται ώς Ἐπικούρειος πᾶσαν τὴν τῶν τοιούτων χρῆσιν, ὡς ἐν ἐπαγγελίᾳ γοήτων κειμένην. πλὴν ἀλλά δεδόσθω αὐτῷ τό τοὺς ἀνθρώπους φρονεῖν ἐπὶ τῇ τούτων γνώσει μέγα, εἶτε γόητας ὄντας εἶτε καὶ μή· πῶς ὅτι σοφώτεροι κατὰ τοῦτο ἀνθρώπων εἰσὶν ὄφεις τῷ μαράθῳ εἰς ὀξυωπίαν καὶ ταχύτητα κινήσεως χρώμνοι, μόνου τοῦτο φυσικὸν οὐκ ἐξ ἐπιλογισμοῦ καταλαμβάνοντες ἀλλʼ ἐκ κατασκευῆς; ἄνθρωποι δὲ οὐκ ἀπὸ ψιλῆς φύσεως ἐπὶ τὸ τοιοῦτον ὁμοίως ὀφεσιν ἔρχονται· ἀλλὰ πῆ μὲν ἐκ πείρας πῆ δὲ καὶ ἐκ λόγου, ἔσθʼ ὅτε δʼ ἐξ ἐπιλογισμοῦ καὶ κατ ἐπιστήμην. ὡς εἰ καὶ ἀετοὶ πρὸς σωτηρίαν τῶν ἐν τῇ καλιᾷ νεοσσῶν τὸν λεγόμενον ἀετίτην λίθον εὑρόντες φέρουσιν ἐπʼ αὐτὴν, πόθεν ὅτι σοφοὶ ἀετοὶ καὶ τῶν ἀνθρώπων σοφώτεροι, τῶν ἐκ πείρας τὸ τοῖς ἀετοῖς δοθὲν φυσικόν βοήθημα εὑρόντων διὰ τὸν λογισμὸν καὶ μετὰ νοῦ χρησαμένων; ἔστω δὲ καὶ ἄλλα ὑπό τῶν ζώων γιγνώσκεσθαι ἀλεξιφάρμακα, τί οὖν τοῦτο πρὸς τὸ μὴ φύσιν ἀλλά λόγον εἶναι τὸν εὑρίσκοντα ταῦτα ἐν τοῖς ζώοις; εἰ μὲν γὰρ λόγος ἦν ὀ εὑρίσκων, οὐκ ἄν ἀποτεταγμένως τόδε τι μόνον εὑρίσκετο ἐν ὄφεσιν, ἔστω καὶ δεύτερον καὶ τρίτον, καὶ ἄλλο τι ἐν ἀετῷ καὶ οὐτως ἐν τοῖς λοιποῖς ζώοις· ἀλλὰ τοσαῦτα ἂν, ὅσα καὶ ἐν ἀνθρώποις. νυνὶ δὲ φανερόν ἐκ τοῦ ἀποτεταγμένως πρός τινα ἑκάστου φύσιν ζώου νενευκέναι βοηθήματα, ὅτι οὐ σοφία οὐδὲ λόγος ἔστιν ἐν αὐτοῖς, ἀλλά τις φυσικὴ πρὸς τὰ τοιάδε σωτηρίας ἕνεκεν τῶν ζώων κατασκευὴ, ὑπὸ τοῦ λόγου γεγενημένη.

    2.20.14

  1. Kelsos'la bu konuda göğüs göğüse çarpışmak isteseydim, Süleyman'ın Meseller'deki şu sözünü kullanırdım: "Yeryüzünde dört küçük şey vardır, ama bilgelerden daha bilgedirler: Gücü olmayan karıncalar, yazın yiyeceklerini hazırlarlar; güçlü bir soy olmayan kaya tavşanları, evlerini kayalara yaparlar; çekirgenin kralı yoktur, ama tek bir buyrukla düzen içinde sefere çıkar; elleriyle tutunan ve kolay yakalanan kertenkele de kralların kalelerinde oturur." Ama bu sözleri açık anlamlı sözler olarak kullanmıyorum; kitabın adına uygun olarak, çünkü kitabın adı Meseller'dir, bunları bilmeceler olarak araştırıyorum. Çünkü bu adamların âdetidir: Doğrudan bir şeyi gösterip örtük olarak başka bir şeyi haber veren sözleri birçok türe ayırırlar; meseller de bunlardan biridir. Bu yüzden İncillerimizde de Kurtarıcımızın şöyle dediği yazılıdır: "Bunları size meseller hâlinde söyledim; artık size meseller hâlinde konuşmayacağım saat geliyor." Demek ki bilgelerden daha bilge olanlar duyularla görülen karıncalar değil, meseller türünden anlatılan karıncalardır. Öteki hayvanlar için de böyle söylemek gerekir. Ama Kelsos, Yahudilerin ve Hristiyanların kitaplarını pek saf ve bayağı sayar, onları alegoriyle yorumlayanların bunu yazarların maksadını zorlayarak yaptıklarını düşünür. Bu söylediklerimizle de Kelsos'un bize boş yere iftira ettiği çürütülmüş olsun; yılanların ve kartalların insanlardan daha bilge olduğunu ileri süren yılanlar ve kartallar hakkındaki sözü de çürütülmüş olsun.

    2.20.14
    1. Καί τοί γε εἰ ἐβουλόμην ὁμόσε χωρεῖν τῷ Κέλσῳ κατὰ ταῦτα, ἐχρησάμην ἄν Σολομῶντος λέξει ἀπὸ τῶν Παροιμιῶν οὕτως ἐχούσῃ· Τέσσαρα δʼ ἐστὶν ἐλάχιστα ἐπὶ τῆς γῆς, ταῦτα δέ ἐστι σοφώτερα τῶν σοφῶν· οἱ μύρμηκες οἶς μὴ ἔστιν ἰσχὺς, οἳ ἑτοιμάζονται ἐν θέρει τἢν τροφήν· καὶ οἱ χοιρογρύλιοι, ἔθυος οὐκ ἰσχυρόν, οἳ ἐποιήσαντο ἐν πέτραις τοὺς ἑαυτῶν οἴκους· ἀβασίλευτός ἐστιν ἡ ἀκρὶς, καὶ στρατεύει ἀπὸ ἑνὸς κελεύσματος εὐτάκτως καὶ ἀσκαλαβώτης χερσὶν ἐρειδόμενος καὶ εὐάλωτος ὢν, οἰκεῖ ἐν ὀχυρώμασι βασιλέως. ἀλλʼ οὐ συγχρῶμαι ὡς σαφέσι τοῖς ῥητοῖς, ἀκολούθως δὲ τῇ ἐπιγραφῇ (ἐπιγέγραπται γὰρ τὸ βιβλίον Παροιμίαι) ζητῶ ταῦτα, ὡς αἰνίγματα. ἔθος γὰρ τοῖς ἀνδράσι τούτοις τὰ ἕτερον μέν τι αὐτόθεν δηλοῦντα, ἕτερον δὲ ἐν ὑπονοίᾳ ἀπαγγέλλοντα, διαιρεῖν εἰς εἴδη πολλὰ. ὧν ἔν εἶναι τὰς παροιμίας. διὸ καὶ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἡμῶν γέγραπται ὁ σωτὴρ ἡμῶν εἰρηκέναι· Ταῦτ’ ἐν παροιμίαις λελάληκα ὑμῖν· ἔρχεται ὤρα ὅτε οὐκέτι ἐν παροιμίαις λαλήσω μῖν. οὐχ οἱ αἰσθητοὶ τοίνυν μύρμηκες σοφώτεροι καὶ τῶν σοφῶν εἰσὶν, ἀλλʼ οἱ δηλούμενοι ὡς ἐν εἴδει παροιμιῶν. οὔτω δὲ λεκτέον καὶ περὶ τῶν λοιπῶν ζώων· ἀλλὰ πάνυ ἁπλούστατα νομίζει εἶναι καὶ ἰδιωτικὰ ὁ Κέλσος τὰ Ἰουδαίων καὶ χριστιανῶν βιβλία, καὶ οἴεται τοὺς ἀλληγοροῦντας αὐτά βιαζομένους τὸ βούλημα τῶν γραψάντων τοῦτο ποιεῖν. ἐληλέγχθω οὖν καὶ διὰ τούτων ὁ Κέλσος μάτην ἡμᾶς διαβάλλων· ἐληλέγχθω δὲ αὐτοῦ καὶ ὁ περὶ ὄφεων καὶ ἀετῶν λόγος, ἀποφηνάμενος εἶναι τούτους ἀνθρώπων σοφωτέρους.

    2.20.15

  1. Daha da uzatarak, Tanrı hakkındaki kavramların bile bütün ölümlüler arasında yalnız insan cinsine has olmadığını göstermek, bazı akılsız hayvanların da Tanrı'yı kavradığını ileri sürmek istiyor; oysa Tanrı hakkında her yerdeki insanların, Yunanlıların da barbarların da en keskin zekâlıları arasında bile bunca anlaşmazlık olmuştur. Şöyle diyor: "Eğer insan, tanrısal kavramlara eriştiği için öteki hayvanlardan üstün sayılıyorsa, bunu söyleyenler bilsinler ki pek çok başka hayvan da bu üstünlüğü kendine mal edecektir; hem de pek haklı olarak. Çünkü geleceği önceden bilmekten ve önceden bildirmekten daha tanrısal ne söylenebilir? İşte insanlar bunu öteki hayvanlardan, özellikle de kuşlardan öğrenirler; onların işaretlerini anlayanlar da kâhinlerdir. Kuşlar ve kehanette bulunan öteki hayvanlar Tanrı'dan önceden bildikleri şeyleri bize işaretlerle öğretiyorlarsa, bu ölçüde tanrısal birlikteliğe daha yakın yaratılmış, daha bilge ve Tanrı'ya daha sevgili görünürler. İnsanların anlayışlı olanları onların aralarında da sohbetler olduğunu, elbette bizimkilerden daha kutsal sohbetler olduğunu söylerler; kendilerinin de bir ölçüde söylenenleri anladıklarını ve anladıklarını fiilen gösterdiklerini söylerler: Kuşların bir yere gideceklerini ve şunu şunu yapacaklarını söylediklerini önceden bildirip, sonra onların oraya gittiklerini ve önceden söyledikleri şeyleri yaptıklarını gösterdiklerinde. Fillerden daha yeminine sadık, tanrısal şeylere daha bağlı bir varlık yok gibidir; bu da elbette Tanrı'yı bildikleri içindir." Bak burada, Yunanlı olsun barbarlar arasında olsun, ister kendileri bulmuş ister bazı daimōnlardan öğrenmiş olsunlar, filozofların araştırdığı ne çok konuyu, ki kuşlar ve insanlara bazı kehanetlerin geldiği söylenen öteki hayvanlar bu konulardandır, apar topar alıp herkesin kabul ettiği şeylermiş gibi ortaya koyuyor. Çünkü önce kuş falcılığı diye bir sanatın, kısacası hayvanlar yoluyla kehanetin olup olmadığı araştırılmıştır. İkincisi, kuşlarla kehanetin varlığını kabul edenler arasında bile kehanet tarzının sebebi konusunda bir uzlaşma yoktur. Kimileri hayvanlardaki hareketlerin kehanette bulunan bazı daimōnlardan ya da tanrılardan geldiğini söyler: Kuşlarda çeşitli uçuşlara ve çeşitli seslere, öteki hayvanlarda da şu ya da bu hareketlere yol açarlarmış. Kimileri ise bu hayvanların ruhlarının daha tanrısal ve buna elverişli olduğunu söyler; bu ise hiç inandırıcı değildir.

    2.20.15
    1. Θέλων δʼ ἔτι διὰ πλειόνων μηδὲ τὰς περὶ τοῦ θείου ἐννοίας ἐξαιρέτους εἶναι παρὰ τὰ θυητὰ πάντα ἐν τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ τῶν ἀλόγων ζώων τινὰ ἀποφῇναι ἐννοοῦντα περὶ τοῦ θεοῦ, περὶ οὗ τοιαῦται διαφωνίαι γεγόνασι καὶ τοῖς ὀξυτέροις τῶν πανταχοῦ ἀνθρώπων, Ἐλλήνων καὶ βαρβάρων, φησὶν ὅτι Ἑ δʼ, ὅτι θείας ἐννοίας ἄνθρωπος ἐπείληπται, νομίζεται ὑπερέχειν τῶν λοιπῶν ζώων· ἵστωσαν οἱ τοῦτο φάσκοντες ὅτι καὶ τούτου πολλὰ τῶν ἄλλων ζώων ἀντιποιηθήσεται· καὶ μάλα εἰκότως, τί γὰρ ἄν φαίη τις θειότερον τοῦ τὰ μέλλοντα προγιγνώσκειν τε καὶ προδηλοῦν; τοῦτο τοίνυν ἀνθρωποί παρά τῶν ἄλλων ζώων, καὶ μάλιστα παρʼ ὀρνίθων, μανθάνουσι· καὶ ὅσοι τῆς ἐκείνων ἐνδείξεως ἐπαίουσιν, οὗτοι μαντικοί. εἰ δʼ ὄρνιθες ἄρα καὶ ὅσα ἄλλα ζῶα μαντικὰ ἐκ θεοῦ προγινώσκοντα διὰ συμβόλων ἡμᾶς διδάσκει, τοσοῦτον ἔοικεν ἐγγυτέρω τῆς θείας ὁμιλίας ἐκεῖνα πεφυκέναι, καὶ εἶναι σοφώτερα καὶ θεοφιλέστερα. φασὶ δὲ τῶν ἀνθρώπων οἱ συνετοὶ καὶ ὁμιλίας ἐκείνοις εἶναι, δηλονότι τῶν ἡμετέρων ἱερωτέρας· καὶ αὐτοί που γνωρίζειν τὰ λεγόμενα, καὶ ἔργῳ δεικνύειν ὅτι γνωρίζουσιν, ὅταν προειπόντες ὅτι ἔφασαν οἱ ὄρνιθες ὡς ἀπίασί ποι καὶ ποιήσουσι τόδε τόδε δεικνύωσιν ἀπελθόντας ἐκεῖ καὶ ποιοῦντας ἃ δῆ προεῖπον. ἐλεφάντων δὲ οὐδὲν εὐορκότερον οὐδὲ πρὀς τὰ θεῖα πιστότερον εἶναι δοκεῖ, πάντως δήπου διότι γνῶσιν αὑτοῦ ἔχουσιν.᾿ ὅρα δὲ ἐν τούτοις, ὅσα ζητούμενα παρὰ τοῖς φιλοσοφοῦσιν, οὐ μόνον Ἑλλήνων ἀλλὰ καὶ τῶν ἐν βαρβάροις εἴθʼ εὑρόντων εἴτε παρά τινων δαιμόνων μαθόντων τὰ περὶ οἰωνῶν καὶ τῶν ἄλλων ζώων, ἀφʼ ὅν μαντεῖαί τινες ἀνθρώποις γίνεσθαι λέγονται, συναρπάζει καὶ ὡς ὁμολογούμενα ἐκτίθεται. πρῶτον μὲν γὰρ ἐζήτηται πότερον ἔστι τις τέχνη οἰωνιστικὴ καὶ ἀπαξαπλῶς ἡ διὰ ζώων μαντικὴ, ἢ οὐκ ἔστι· δεύτερον δὲ παρὰ τοῖς παραδεξαμένοις εἶναι τὴν δι᾿ ὀρνίθων μαντικὴν οὐ συμπεφώνηται ἡ αἰτία τοῦ τρόπου τῆς μαντείας· ἐπειδήπερ οἱ μὲν ἀπό τινων δαιμόνων ἢ θεῶν μαντικῶν φασὶ γίνεσθαι τὰς κινήσεις τοῖς ζώοις, ὄρνισι μὲν εἰς διαφόρους πτήσεις καὶ εἰς διαφόρους φωνάς, τοῖς δὲ λοιποῖς εἰς τὰς τοιασδὶ κινήσεις ἢ τοιασδί· ἀλλοι δὲ θειοτέρας αὐτῶν καὶ πρός τοῦτʼ ἐπιτηδείους εἶναι τὰς ψυχάς· ὅπερ ἐστὶν ἀπιθανώτατον.

    2.20.16

  1. Öyleyse Kelsos, bu sözlerle akılsız hayvanların insanlardan daha tanrısal ve daha bilge olduğunu ispat etmek istiyorsa, önce böyle bir kehanetin var olduğunu uzun uzun temellendirmeli, ardından savunmasını daha açık biçimde ortaya koymalıydı. Böyle kehanetleri reddedenlerin delillerini ispatla çürütmeli, hayvanlardaki hareketlerin kehanet için daimōnlardan ya da tanrılardan geldiğini söyleyenlerin delillerini de ispatla yıkmalıydı. Bundan sonra da akılsız hayvanların ruhunun daha tanrısal olduğunu temellendirmeliydi. Böylece, böylesine büyük konularda felsefi bir meleke gösterseydi, biz de onun inandırıcı sözlerine elimizden geldiğince karşı koyardık: Akılsız hayvanların insanlardan daha bilge olduğu iddiasını yıkar, onların Tanrı hakkında bizimkinden daha kutsal kavramlara sahip olduğu ve aralarında kutsal sohbetler olduğu iddialarının da yalan olduğunu gösterirdik. Ama şimdi, her şeyin üzerindeki Tanrı'ya inandığımız için bizi suçlayan adam, kuşların ruhlarının insanlardan daha tanrısal ve daha açık kavramlara sahip olduğuna inanmamızı istiyor. Bu doğruysa, kuşların Tanrı hakkında Kelsos'tan daha açık kavramları var demektir. İnsanı bu kadar küçülten Kelsos'tan daha açık kavramları olması şaşılacak bir şey de değil. Ama Kelsos'a bakılırsa kuşların kavramları, biz Hristiyanlarınkinden ya da bizimle aynı Yazılar'ı kullanan Yahudilerinkinden demiyorum, Yunanlılar arasındaki ilahiyatçılarınkinden bile daha büyük ve daha tanrısaldır; çünkü onlar da insandı. Demek ki Kelsos'a göre, sözde kehanette bulunan kuşların cinsi tanrısal tabiatı Pherekydes'ten, Pythagoras'tan, Sokrates'ten ve Platon'dan daha iyi kavramıştır. O hâlde kuşları hoca edinip onlara gitmemiz gerekirdi; ta ki Kelsos'un kanaatine göre bize geleceği kehanetle öğrettikleri gibi, Tanrı hakkında edindikleri açık kavramı aktararak insanları Tanrı hakkındaki şüpheden de kurtarsınlar. Kuşların insanlardan üstün olduğunu düşünen Kelsos'a yakışan da kuşları hoca edinmek, Yunanlılar arasında felsefe yapmış hiç kimseyi hoca edinmemektir.

    2.20.16
    1. Ἐχρῆν οὖν τὸν Κέλσον, διὰ τῶν προκειμένων βουλόμενον θειότερα καὶ σοφώτερα ἀποδεῖξαι τὰ ἄλογα ζῶα τῶν ἀνθρώπων, κατασκευάσαι διὰ πλειόνων ὡς ὑπάρχουσαν τὴν τοιονδὶ μαντικήν· καὶ τὴν ἀπολογίαν μετὰ τοῦτʼ ἐναργεστέρως ἀποδεῖξαι· καὶ ἀποδεικτικῶς ἀποδοκιμάσαι μὲν τοὺς λόγους τῶν ἀναιρούντων τὰς τοιασδὶ μαντείας· ἀποδεικτικῶς δʼ ἀνατρέψαι καὶ τοὺς λόγους τῶν εἰπόντων ἀπὸ δαιμόνων ἢ θεῶν γίνεσθαι τὰς κινήσεις τοῖς ζώοις πρὸς τὸ μαντεύσασθαι· καὶ μετά ταῦτα κατασκευάσαι περὶ τῆς τῶν ἀλόγων ζώων ψυχῆς ὡς θειοτέρας. οὕτω γὰρ ἄν πρὸς τὰ πιθανὰ αὐτοῦ ἐπιδειξαμένου φιλόσοφον περὶ τῶν τηλικούτων ἔξιν κατὰ τὸ δυνατὸν ἡμῖν ἐνέστημεν· ἀνατρέποντες μὲν τό ὅτι σοφώτερα τὰ ἄλογα ζῶα τῶν ἀνθρώπων· ψευδοποιοῦντες δὲ καὶ ὅτι ἐννοίας ἔχει τοῦ θείου ἱερωτέρας ἡμῶν, καὶ ὅτι ὁμιλίας ἔχει πρὸς ἄλληλα ἱεράς τινας. νυνὶ δʼ ὁ ἐγκαλῶν ἡμῖν, ὅτι πιστεύομεν τῷ ἐπὶ πᾶσι θεῷ, ἀξιοῖ ἡμᾶς πιστεύειν ὅτι αἱ ψυχαὶ τῶν ὀρνίθων θειοτέρας ἔχουσιν ἐννοίας καὶ τρανοτέρας ἀνθρώπων. ὅπερ εἰ ἀληθές ἐστιν, ὀρνιθες μᾶλλον τρανοτέρας Κέλσου ἔχουσι περὶ θεοῦ ἐννοίας. καὶ οὐ θαυμαστόν εἰ Κέλσου, τοῦ ἐπὶ τοσοῦτον τὸν ἄνθρωπον ἐξευτελίζοντος. ἀλλὰ γὰρ ὅσον ἐπὶ Κέλσῳ οἱ ὄρνιθες μείζονας καὶ θειοτέρας ἔχουσιν ἐννοίας, οὐ λέγω ἡμῶν χριστιανῶν ἢ τῶν ταῖς αὐταῖς ἡμῖν γραφαῖς χρω μένων Ἰουδαίων, ἀλλὰ γὰρ καὶ τῶν παρʼἝλλησι θεολόγων· ἀνθρωποι γὰρ ἦσαν. μᾶλλον οὖυ κατὰ Κέλσον κατείληφε τὴν τοῦ θείου φύσιν τὸ τῶν δῆθεν μαντικῶν ὀρνίθων γένος, ἢ Φερεκύδης καὶ Πυθαγόρας καὶ Σωκράτης καὶ Πλάτων. καὶ ἐχρῆν γε ἡμᾶς πρὸς τοὺς ὄρνιθας φοιτᾶν διδασκάλους· ἵνʼ, ὥσπερ κατὰ τὴν Κέλσου ὑπόληψιν διδάσκουσιν ἡμᾶς μαντικῶς τὰ ἐσόμενα, οὕτω καὶ τοῦ ἀμφιβάλλειν περὶ τοῦ θείου ἀπαλλάξωσι τοὺς ἀνθρώπους, ἣν κατειλήφασι τρανὴν περὶ αὐτοῦ ἔννοιαν παραδιδόντες. Κέλσῳ μὲν οὖν ἀκολουθεῖ, τῷ διαφέρειν ἡγουμένῳ τῶν ἀνθρώπων τοὺς ὄρνιθας, διδασκάλοις αὐτὸν χρᾶσθαι ὄρνισι καὶ μηδενὶ οὕτως τῶν φιλοσοφησάντων παρʼ Ἕλλησιν.

    2.20.17

  1. Bizim ise önümüzdeki konular hakkında söylenebilecek birçok şeyden birkaçını söylememiz gerekir; böylece Kelsos'un kendisini yaratana karşı nankörce olan yanlış kanaatini çürütmüş oluruz. Çünkü Kelsos da bir insan olarak, şeref içindeyken bunu anlamadı. Bu yüzden kehanette bulunduğunu sandığı kuşlarla ve öteki akılsız hayvanlarla bir tutulmakla da kalmadı; birinciliği onlara bırakarak kendini, akılsız hayvanlara tanrı diye tapan Mısırlılardan daha aşağıya koydu; elinden geldiğince bütün insan cinsini de, Tanrı hakkında daha kötü ve daha az düşünen bir varlıkmış gibi akılsız hayvanların altına yerleştirdi. Öyleyse öncelikle, kuşlar ve kehanette bulunduğuna inanılan öteki hayvanlar yoluyla bir kehanetin var olup olmadığı araştırılsın. Çünkü iki yönde de ileri sürülen deliller küçümsenecek gibi değildir. Bir yandan, akıl sahibi varlık daimōnların kehanet yerlerini bırakıp onların yerine kuşlara başvurmasın diye, bunu kabul etmememiz için bizi utandırır. Öte yandan, pek çok kişinin tanıklık ettiği açık olgularla, birçok insanın kuşlarla kehanete güvenerek en büyük tehlikelerden kurtulduğunu gösterir. Şimdilik kuş falcılığının var olduğunu kabul edelim; ta ki önyargılı olanlara, bu kabul edilse bile insanın akılsız hayvanlardan, hatta kehanette bulunan hayvanlardan bile çok üstün olduğunu, onlarla hiçbir şekilde kıyaslanamayacağını göstereyim. Şunu söylemek gerekir: Eğer onlarda geleceği önceden bilen ve o kadar zengin bir tanrısal tabiat olsaydı ki, artanından isteyen insanlara da olacakları bildirebilseydi, elbette kendileriyle ilgili şeyleri çok daha önce bilirlerdi. Kendileriyle ilgili şeyleri bilselerdi, insanların onlara karşı tuzaklar ve ağlar kurduğu, ya da uçanları nişan alan okçuların onlara oklar fırlattığı yerin üzerinden uçmaktan sakınırlardı. Kartallar da yavrularına karşı kurulan tuzağı önceden bilselerdi, ister yanlarına tırmanıp yavruları öldüren yılanlardan, ister onları eğlence için ya da başka bir ihtiyaç ve hizmet için alan insanlardan gelsin, tuzağa düşecekleri yerde yuva yapmazlardı. Kısacası bu hayvanlardan hiçbiri, insanlardan daha tanrısal ve daha bilge olsaydı, asla insanların eline düşmezdi.

    2.20.17
    1. Ἡμῖν δʼ ὀλίγα πρὸς τὰ προκείμενα ἀπὸ πολλῶν λεκτέον, διελέγχουσι τὴν ἀχάριστον ψευδοδοξίαν πρὸς τὸν πεποιηκότα αὐτόν· ἄνθρωπος γὰρ καὶ Κέλσος ὢν, ἐν τιμῇ ὢν, οὐ συνῆκε· διὸ οὐδὲ παρασυνεβλήθη τοῖς ὄρνισι καὶ τοῖς ἄλλοις ἀλόγοις ζώοις, οἶς νομίζει εἶναι μαντικοῖς· ἀλλʼ ἐκείνοις παραχωρήσας τὰ πρωτεῖα, ὑπὲρ Αἰγυπτίους τοὺς τὰ ἄλογα ζῶα ὡς θεοὺς προσκυνοῦντας ἑαυτὸν ὑπέταξε, τὸ δʼ ὅσον ἐπʼ αὐτῷ καὶ πᾶν τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ὡς χεῖρον καὶ ἔλαττον νοοῦν περὶ τοῦ θείου, τοῖς ἀλόγοις ζώοις. προηγουμένως μὲν οὖν ζητείσθω, πότερον ὑπάρχει ἡ δι᾿ ὀρνίθων καὶ τῶν λοιπῶν ζώων πεπιστευμένων εἶναι μαντικῶν μαντικὴ, ἢ μή ὑπάρχει. καὶ γὰρ οὐκ εὐκαταφρόνητός ἐστιν εἰς ἑκάτερα ἐπιχειρούμενος ὀ λόγος· ὅπου μὲν δυσωπῶν μὴ παραδέξασθαι τὸ τοιοῦτον, ἵνα μὴ τὸ λογικὸν ἀντὶ τῶν δαιμονίων χρηστηρίων ὄρνισι χρήσηται, καταλιπὸν ἐκεῖνα· ὅπου δὲ διὰ μαρτυρουμένης ὑπὸ πολλῶν ἐναργείας παριστὰς, ὅτι πολλοὶ ἀπὸ μεγίστων διεσώθησαν κινδύνων, πεισθέντες τῇ διʼ ὀρνίθων μαντικῇ. ἐπὶ δὲ τοῦ παρόντος δεδόσθω ὑπαρκτὸν εἶναι τὴν οἰωνιστικήν· ἴνα καὶ οὕτω δείξω τοῖς προκαταληφθεῖσιν, ὅτι καὶ τούτου διδομένου πολλή ἐστιν ἡ τοῦ ἀνθρώπου παρὰ τὰ ἄλογα ζῶα καὶ παρʼ αὐτὰ τὰ μαντικὰ ὑπεροχὴ, καὶ οὐδαμῶς πρὸς ἐκεῖνα συγκριτή. λεκτέον οὖν ὅτι, εἶπερ τις θεία φύσις ἠν ἐν αὐτοῖς τῶν μελλόντων προγνωστικὴ, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον πλουσία ὡς ἐκ περιουσίας καὶ τῷ βουλομένῳ τῶν ἀνθρώπων δηλοῦν τὰ ἐσόμενα· δηλονότι πολὺ πρότερον τὰ περὶ ἑαυτῶν ἐγίνωσκον· γινώσκοντα δὲ τὰ περὶ ἑαυτῶν ἐφυλάξατο ἂν ἀναπτῆναι κατὰ τοῦδε τοῦ τόπου, ἐφʼ οὗ παγίδας καὶ δίκτυα ἄνθρωποι ἔστησαν κατʼ αὐτῶν, ἢ τοξόται σκοπῷ χρώμενοι τοῖς ἱπταμένοις βέλη ἐπʼ αὐτὰ ἀπέλυον. πάντως δʼ ἂν καὶ προγιγνώσκοντες ἀετοὶ τὴν κατὰ τῶν νεοσσῶν ἐπιβουλὴν, εἶτε τῶν ἀναβαινόντων πρὸς αὐτοὺς ὄφεων καὶ διαφθειρόντων αὐτοὺς, εἶτε καί τινων ἀνθρώπων εἴτʼ εἰς παιδιὰν εἴτε καὶ εἰς ἄλλην τινὰ χρείαν καὶ θεραπείαν λαμβανόντων αὑτοὺς, οὐκ ἂν ἐνόσσευσαν ἔνθα ἔμελλον ἐπιβουλεύεσθαι· καὶ ἀπαξαπλῶς οὐκ ἄν ποτε τῶν ζώων τι τούτων ἁλωτὸν ἀνθρώποις ἦν, ὡς ἀνθρώπων θειότερον καὶ σοφώτερον.

    2.20.18

  1. Üstelik, Kelsos'un dediği gibi, kehanette bulunan kuşlar ve öteki akılsız hayvanlar tanrısal bir tabiata, Tanrı'ya dair kavramlara ve geleceğe dair önbilgiye sahip olup bu tür şeyleri başkalarına önceden bildirseydi, kuşlar kuşlarla dövüşür müydü? Homeros'un anlattığı serçe, bir yılanın kendisini ve yavrularını yok edeceği yere yuva yapmazdı; aynı şairin anlattığı yılan da kartala yakalanmaktan sakınırdı. Şiirde harikulade olan Homeros, birincisi hakkında şöyle der:

Orada büyük bir işaret göründü: sırtı kan kızılı, korkunç bir yılan; onu Olymposlu kendisi gün ışığına salmıştı; sunağın altından fırlayıp çınar ağacına atıldı. Orada bir serçenin yavruları vardı, küçücük çocuklar, en uçtaki dalda, yaprakların altına sinmiş, sekiz tane; dokuzuncusu da yavruları doğuran anaydı. Yılan cıvıldaşan yavruları acınacak hâlde yuttu; ana da sevgili yavrularına ağlayarak çevrelerinde uçuşuyordu; yılan kıvrılıp çığlık çığlığa ananın kanadını yakaladı. Serçenin yavrularını da kendisini de yiyince, onu ortaya çıkaran tanrı yılanı göze çarpan bir alamet yaptı: dolambaçlı düşünceli Kronos oğlu onu taşa çevirdi. Biz de ayakta durup olana şaşıyorduk; öyle korkunç yaratıklar girmişti tanrıların kurbanlarına.

İkincisi hakkında da şöyle der:

Geçmeye can atarken onlara bir kuş göründü, yükseklerde uçan bir kartal, halkı soldan kuşatarak; pençelerinde kanlı, kocaman bir yılan taşıyordu, canlı, hâlâ çırpınan; yılan dövüşmeyi daha unutmamıştı: geriye doğru kıvrılıp kendisini tutan kartalı göğsünden, boynunun yanından soktu; kartal acılar içinde onu kendinden yere saldı, kalabalığın ortasına düşürdü; kendisi çığlık atarak rüzgârın soluklarıyla uçup gitti. Troyalılar ürperdiler, alacalı yılanı görünce ortalarında yatarken, kalkanlı Zeus'un alametini.

Peki kartal kehanette bulunan bir hayvandı da, yılan, ki kuş falcıları bu hayvandan da yararlanır, kehanette bulunan bir hayvan değil miydi? Ya bunlardan yalnız birini seçmek kolayca çürütülebildiğine göre, ikisinin de kehanette bulunduğu iddiası da çürütülmez mi? Yılan kehanette bulunsaydı, kartaldan bunları çekmekten sakınmaz mıydı? İnsan bu türden sayısız başka örnek de bulabilir. Bunlar gösterir ki hayvanlar kendi içlerinde kehanette bulunan bir ruha sahip değildir. Şaire ve insanların çoğuna göre yılanı "Olymposlu kendisi gün ışığına salmıştı"; bir işaret vermek için Apollon da bir şahini haberci olarak kullanır, çünkü atmacanın "Apollon'un hızlı habercisi" olduğu söylenir.

2.20.18
  1. Ἀλλὰ καὶ, εἶπερ οἰωνοὶ οἰωνοῖς μάχονται, U+003C εἰ U+003E ὥς φησιν ὁ Κέλσος, θείαν φύσιν ἔχοντες οἱ μαντικοὶ ὄρνεις καὶ τὰ ἄλλα ἄλογα ζῶα καὶ ἐννοίας τοῦ θείου καὶ πρόγνωσιν περὶ μελλόντων, τὰ τοιαῦτα ἑτέροις προεδήλουν· οὔτʼ ἄυ ἡ καθʼ Ὅμηρον στρουθὸς ἐνόσσευσεν ὅπου δράκων ἔμελλεν αὐτὴν καὶ τὰ τέκνα ἀφανίσειν· οὔτʼ ἄν ὁ κατὰ τὸν αὐτὸυ ποιητὴν δράκων οὐκ ἐφυλάξατο ὑπὸ τοῦ ἀετοῦ ληφθῆναι. φησὶ γὰρ ὁ ἐν ποιήσει θαυμαστὸς Ὅμηρος περὶ μὲν τοῦ προτέρου τοιαῦτα· Ἔνθ ἐφάνη μέγα σῆμα· δράκων ἐπὶ νῶτα δαφοινὸς Σμερδαλέος, τὸν δʼ αὐτὸς Ὀλύμπιος ἧκε φόωσδε, Βωμοῦ ὑπαίξας, πρός ῥα πλατάνιστον ὄρουσεν. Ἔνθα δʼ ἔσαν στρουθοῖο νεοσσοὶ, νήπια τέκνα, Ὅζῳ ἐπʼ ἀκροτάτῳ πετάλοις ὑποπεπτηῶτες, Ὀκτώ· ἀτὰρ μήτηρ ἐνάτη ἦν, ἢ τέκε τέκνα. Ἔνθʼ ὅγε τοὺς ἐλεεινὰ κατήσθιε τετριγῶτας· Mήτηρ δʼ ἀμφεποτᾶτο ὀδυρομένη φίλα τέκνα· Τὴν δʼ ἐλελιξάμενος πτέρυγος λάβεν ἀμφιαχυῖαν. Αὐτὰρ ἐπεὶ κατὰ τέκνʼ ἔφαγε στρουθοῖο καὶ αὐτήν· Τὸν μὲν ἀρίζηλον θῆκεν θεὸς, ὅσπερ ἔφηνεν· Λᾶαν γάρ μιν ἔθηκε Κρόνου παῖς ἀγκυλομήτεω. Ὑμεῖς δʼ ἑσταότες θαυμάζομεν οἷον ἐτύχθη. Ὠς οὖν δεινὰ πέλωρα θεῶν εἰσῆλθʼ ἑκατόμβας. περὶ δὲ τοῦ δευτέρου, ὅτι Ὄρνις γάρ σφιν ἐπῆλθε περησέμςναι μεμαῶσιν, Αὶετὸς ὑψιπέτης, ἐπʼ ἀριστερὰ λαὸν ἐέργων, Φοινήεντα δράκοντα φέρων ὀνύχεσσι πέλωρον, Ζωὸν, ἔτʼ ἀσπαίροντα· ὁ δʼ οὔπω λήθετο χάρμης. Κόψε γὰρ αὐτὸν ἔχοντα κατὰ στῆθος παρὰ δειρὴν, Ἰδυωθεὶς ὀπίσω· ὁ δʼ ἀπὸ ἔθεν ἧκε χαμᾶζε, Ἀλγήσας ὀδύνῃσι, μέσῳ δʼ ἐνὶ κάββαλʼ ὁμίλῳ· Αὐτὸς δὲ κλάγξας πέτετο πνοιῇς ἀνέμοιο. Τρῶες δʼ ἐρρίγησαν, ὅπως ἴδον αἰόλον ὄφιν Κείμενον ἐν μέσσοισι, Διὸς τέρας αἰγιόχοιο. Ἀρʼ οὖν ὁ μὲν ἀετὸς ἦν μαντικός, ὁ δὲ δράκων, ἐπεὶ καὶ τούτι χρῶνται τῷ ζῴῳ οἱ οἰωνοσκόποι, οὐκ ἦν μαντικός; τί δὲ, ἐπεὶ τὸ ἀποκληρωτικὸν εὐέλεγκτόν ἐστιν, οὐχὶ καὶ τὸ ἀμφοτέρους εἶναι μαντικοὺς ἐλεγχθείη ἄν; οὐκ ἄν γὰρ ὁ δράκων ὢν μαντικὸς οὐκ ἐφυλάξατο τάδε τινὰ ἀπὸ τοῦ ἀετοῦ παθεῖν; καὶ ἄλλα δʼ ἄν μυρία τοιαῦτα εὔροι τις παραδείγματα, παριστάντα ὅτι οὐ τὰ ζῶα μέν ἐστιν ἐν ἑαυτοῖς ἔχοντα μαντικὴν ψυχήν· ἀλλὰ κατὰ μὲν τὸν ποιητὴν καὶ τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνθρώπων, ‘αὑτὸς Ὀλύμπιος ἤκε φόωσδε·᾿ κατὰ δέ τι σημεῖον καὶ Ἀπόλλων ἀγγέλῳ χρῆται έρακι· κίρκος γὰρ Ἀπόλλωνος εἶναι λέγεται ταχὺς ἄγγελος.
  1. Bize göre ise bazı kötü daimōnlar, böyle adlandırmama izin verilirse Titan ya da Dev soyundan daimōnlar, gerçekten tanrısal olana ve gökteki meleklere karşı saygısızlık etmiş, gökten düşmüş ve yeryüzünde bedenlerin daha kaba ve murdar olanları arasında yuvarlanıp durmaktadırlar. Dünyevi bedenlerden çıplak oldukları ve böyle bir işle uğraştıkları için gelecekle ilgili bir sezgileri vardır. İnsan cinsini hakiki Tanrı'dan uzaklaştırmak isteyerek hayvanların daha yırtıcı, daha vahşi ve başka bakımlardan daha kurnaz olanlarının içine girerler; onları istedikleri zaman istedikleri yöne hareket ettirirler ya da bu tür hayvanların tasavvurlarını şu ya da bu uçuşlara ve hareketlere yöneltirler. Amaçları şudur: İnsanlar akılsız hayvanlardaki kehanete kapılarak bütün varlığı kuşatan Tanrı'yı aramasınlar, saf dindarlığı araştırmasınlar; akıllarıyla yeryüzüne, kuşlara ve yılanlara, hatta tilkilere ve kurtlara düşsünler. Nitekim bu işlerde usta olanlar en açık kehanetlerin bu tür hayvanlar aracılığıyla geldiğini gözlemlemişlerdir; çünkü daimōnlar daha uysal hayvanlarda, bu tür hayvanlarda kötülüğe benzer olan ve gerçekte kötülük olmayıp kötülük gibi görünen şey sayesinde yapabildikleri kadarını yapamazlar.

    2.20.19
    1. Κατὰ δὲ ἡμᾶς δαίμονές τινες φαῦλοι καὶ (ἴνʼ οὕτως ὀνομάσω) τιτανικοὶ ἢ γιγάντιοι, ἀσεβεῖς πρὸς τὸ ἀληθῶς θεῖον καὶ τοὺς ἐν οὐρανῷ ἀγγέλους γεγινημένοι, καὶ πεσόντες ἐξ οὐρανοῦ καὶ περὶ τὰ παχύτερα τῶν σωμάτων καὶ ἀκάθαρτα ἐπὶ γῆς καλινδούμενοι· ἔχοντές τι περὶ τῶν μελλόντων διορατικὸν, ἄτε γυμνοὶ τῶν γηΐνων σωμάτων τυγχάνοντες, καὶ περὶ τὸ τοιοῦτον ἔργον καταγινόμενοι, βουλόμενοι ἀπάγειν τοῦ ἀληθινοῦ θεοῦ τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος, ὑποδύονται τῶν ζώων τὰ ἁρπακτικώτερα καὶ ἀγριώτερα καὶ ἄλλα πανουργότερα, καὶ κινοῦσιν αὑτὰ πρὸς ὃ βούλονται, ὅτε βούλονται· ἢ τὰς φαντασίας τῶν τοιωνδὶ ζώων τρέπουσιν ἐπὶ πτήσεις καὶ κινήσεις τοιάσδε· ἵνʼ ἀνθρωποι, διὰ τῆς ἐν τοῖς ἀλόγοις ζώοις ἁλισκόμενοι μαντικῆς, θεὸν μὲν τὸν περιέχοντα τὰ ὅλα μὴ ζητῶσι μηδὲ τὴν καθαρὰν θεοσέβειαν ἐξετάζωσι, πέσωσι δὲ τῷ λογισμῷ ἐπὶ τὴν γῆν καὶ τοὺς ὄρνεις καὶ τοὺς δράκοντας, ἔτι δʼ ἀλώπεκας καὶ λύκους. καὶ γὰρ παρατετήρηται τοῖς περὶ ταῦτα δεινοῖς, ὅτι αἱ ἐναργέστεραι προγνώσεις διὰ τῶν τοιούτων ζώων γίγνονται· ἄτε μὴ δυναμένων τῶν δαιμόνων ἐν τοῖς ἡμερωτέροις τῶν ζώων τοσοῦτον, ὅσον δύνανται διὰ τὸ παραπλήσιον τῆς κακίας, καὶ οὐ κακίαν μὲν οἱονεὶ δὲ κακίαν οὖσαν ἐν τοῖς τοιοισδὶ τῶν ζώων, ἐνεργῆσαι τάδε τὰ ζῶα.

    2.20.20

  1. Bu yüzden Musa'nın başka bir şeyine hayran kaldıysam, şunun da hayranlığa değer olduğunu söyleyeceğim: O, hayvanların çeşitli tabiatlarını kavramış ve, onlar hakkında ve her hayvanla akraba olan daimōnlar hakkında bilgiyi ister Tanrı'dan öğrenmiş, ister kendisi bilgelikte yükselerek bulmuş olsun, hayvanlarla ilgili düzenlemesinde Mısırlılarca ve öteki insanlarca kehanette bulunduğu sanılan hayvanların hepsinin murdar, böyle olmayanların ise genel olarak temiz olduğunu söylemiştir. Musa'da murdar olanlar arasında kurt, tilki, yılan, kartal, şahin ve bunlara benzeyenler vardır. Genel olarak yalnız Kanun'da değil peygamberlerde de bu hayvanların en kötü şeylere örnek olarak alındığını, kurdun ya da tilkinin asla iyi bir şey için anılmadığını görürsün. Öyle görünüyor ki her daimōn türüyle her hayvan türü arasında bir tür ortaklık vardır. Nasıl insanlar arasında, hiç de ahlakları yüzünden olmaksızın, bazı insanlar başkalarından daha güçlüyse, aynı şekilde daimōnlar arasında da, ahlak bakımından orta olan şeylerde, bazı daimōnlar başkalarından daha güçlü olabilir. Kimileri, sözlerimizde "bu çağın hükümdarı" denen varlığın iradesine uygun olarak insanları aldatmak için şu hayvanları kullanır, kimileri de başka bir tür aracılığıyla önceden haber verir. Bak, daimōnlar o kadar murdardır ki bazıları geleceği bildirmek için gelincikleri bile kullanır. Sen de kendi kendine karar ver, hangisini kabul etmek daha iyidir: Her şeyin üzerindeki Tanrı'nın ve onun Oğlu'nun kuşları ve öteki hayvanları kehanet için hareket ettirdiğini mi, yoksa bu tür hayvanları, hem de orada insanlar varken insanları değil de onları hareket ettirenlerin, kutsal Yazılarımızın deyişiyle kötü ve murdar daimōnlar olduğunu mu?

    2.20.20
    1. Ὄθεν εἴπερ ἄλλο τι Μωσέως τεθαύμακα, καὶ τὸ τοιοῦτον θαύματος εἶναι ἀποφανοῦμαι ἄξιον, ὅτι φύσεις κατανοήσας ζώων διαφόρους, καὶ εἴτʼ ἀπὸ τοῦ θείου μαθὼν τὰ περὶ αὐτῶν καὶ τῶν ἑκάστῳ ζώῳ συγγενῶν δαιμόνων, εἴτε καὶ αὐτὸς ἀναβαίνων τῇ σοφίᾳ εὑρών, ἐν τῇ περὶ ζώων διατάξει πάντα μὲν ἀκάθαρτα ἔφησεν εἶναι τὰ νομιζόμενα παρʼ Αἰγυπτίοις καὶ τοῖς λοιποῖς τῶν ἀνθρώπων εἶναι μαντικὰ, ὡς ἐπίπαν δὲ εἶναι καθαρὰ τὰ μὴ τοιαῦτα. καὶ ἐν ἀκαθάρτοις παρὰ Μωσῇ ἐστὶ λύκος καὶ ἀλώπηξ καὶ δράκων, ἀετός τε καὶ ἱέραξ, καὶ τὰ ὅμοια τούτοις. καὶ ὡς ἐπίπαν οὐ μόνον ἐν τῷ νόμῳ ἀλλὰ καὶ ἐν τοῖς προφήταις εὕροις ἂν ταῦτα τὰ ξῶα εἰς παράδειγμα τῶν κακίστων παραλαμβανόμενα, οὐδέ ποτε δὲ εἰς χρηστὸν πρᾶγμα ὀνομαζόμενον λύκον ἢ ἀλώπεκα. ἔοικεν οὖν τις εἶναι ἑκάστῳ δαιμόνων εἴδει κοινωνία πρὸς ἕκαστον εἶδος ζώων. καὶ ὥσπερ ἐν ἀνθριποις ἄνθρωποι ἀνθρώπων ἰσχυρότεροί τινές εἰσιν, οὐ πάντως διὰ τὸ ἦθος· τὸν αὐτὸν τρόπον δαίμονες δαιμόνων εἶεν ἄν ἐν μέσοις δυνατώτεροι· καὶ οἵδε μὲν τοῖσδε τοῖς ζώοις χρώμενοι εἰς ἀπάτην τῶν ἀνθρώπων, κατὰ τὸ βούλημα τοῦ καλουμένου ἐν τοῖς λόγοις ἡμῶν ἄρχοντος τοῦ αἰῶνος τούτου, ἕτεροι δὲ δι᾿ ἄλλου εἴδους προδηλοῦντες. καὶ ὅρα ἐφʼ ὅσον εἰσὶν οἱ δαίμονες μιαροὶ, ὡς καὶ γαλᾶς ὑπό τινων παραλαμβάνεσθαι πρὸς τὸ δηλοῦν τὰ μέλλοντα. καὶ σὺ δὲ παρὰ σαυτῷ κρῖνον ὁπότερόν ἐστι βέλτιον παραδέξασθαι, ὅτι ὁ ἐπὶ πᾶσι θεὸς καὶ ὁ τούτου υἱὸς κινοῦσι τοὺς ὄρνιθας καὶ τὰ λοιπὰ ζῶα εἰς μαντικὴν, ἢ οἱ κινοῦντες τὰ τοιαδὶ τῶν ζώων, καὶ οὐκ ἀνθρώπους παρόντων ἀνθρώπων, δαίμονές εἰσι φαῦλοι καὶ, ὡς ὀνόμασε τὰ ἱερὰ τμῶν γράμτ ματα, ἀκάθαρτοι.

    2.20.21

  1. Eğer gelecek kuşlar aracılığıyla önceden bildirildiği için kuşların ruhu tanrısalsa, insanların kehanet sözlerini yakaladıkları yerde, bu sözlerin ağzından işitildiği kişilerin ruhunun tanrısal olduğunu niçin daha çok söylemeyelim? O zaman bu gibilere göre Homeros'taki değirmenci kadın da tanrısal biriydi, çünkü taliplere dair şöyle demişti:

Burada bugün son kez, en son kez yemek yesinler.

O kadın tanrısaldı da, Homeros'un Athena'sının sevgilisi olan o koca Odysseus tanrısal değildi; o yalnız tanrısal değirmenci kadının söylediği kehanet sözlerini anlayıp sevindi; şairin dediği gibi:

Tanrısal Odysseus bu kehanet sözüne sevindi.

Şimdi bak: Kuşların tanrısal bir ruhu varsa ve Tanrı'yı, ya da Kelsos'un adlandırdığı gibi tanrıları, hissediyorlarsa, demek ki biz insanlar da aksırdığımızda, içimizdeki bir tanrısallıktan ve ruhumuzdaki bir kehanet gücünden ötürü aksırıyoruzdur. Çünkü pek çok kişi buna da tanıklık eder. Bu yüzden şair de şöyle der: "O da dua edenin sözüne aksırdı." Bu yüzden Penelope de şöyle der:

Görmüyor musun, oğlum bütün sözlerine aksırdı?

2.20.21
  1. Εἴπερ δὲ θεία ἐστὶν ἡ τῶν ὀρνίθων ψυχὴ διὰ τὸ δι᾿ αὐτῶν προλέγεσθαι τὰ μέλλοντα· πῶς οὐχὶ μαλλον, ὅπου κληδόνες ὑπʼ ἀνθρώπων λαμβάνονται, θείαν εἶναι φήσομεν τὴν ψυχήν ἐκείνων, δι᾿ ὧν αἱ κληδόνες ἀκούονται; θεία οὖν τις ἦν κατὰ τοὺς τοιούσδε ἡ παρὰ τῷ Ὁμήρῳ ἀλετρὶς, περὶ U+05D0ABC τῶν μνηστήρων εἰποῦσα· Ὕστατα καὶ πύματα νῦν ἐνθάδε δειπνήσειαν. κἀκείνη μὲν θεία ἦν· ὁ δὲ τηλικοῦτος Ὀδυσσεὺς, ὁ τῆς Ὁμηρικῆς Ἀθηνᾶς φίλος, οὐκ ἦν θεῖος, ἀλλά συνεὶς τῶν ἀπὸ τῆς θείας ἀλετρίδος εἰρημένων κληδόνων ἔχαιρεν, ὡς ὁ ποιητής φησι· Χαῖρε δὲ κληδόνι δῖοε Ὀδυσσεύς. ἤδη δὲ ὅρα, εἴπερ οἱ ὄρνιθες θείαν ἔχουσι ψυχὴν καὶ αἰσθάνονται τοῦ θεοῦ ἢ, ὡς ὁ Κέλσος ὀνομάζει, τῶν θεῶν· δηλονότι καὶ ἡμεῖς πταρνύμενοι οἱ ἄνθρωποι, ἀπό τινος ἐν ἠμῖν οὔσης θειότητος καὶ μαντικῆς περὶ τὴν ψυχὴν ἡμῶν πταρνύμεθα. καὶ γὰρ τοῦτο μαρτυρεῖται ὑπὸ πολλῶν· διὸ καὶ ὀ ποιητὴς c λέγει τό· Ὁ δ᾿ ἐπέπταρεν εὐχομένοιο. διό καὶ ἡ Πηνελόπη φησίν· Οὐχ ὁράᾳς, ὅ μοι υἷὸς ἐπέπταρε σοῖσιν ἔπεσσιν;
  1. Gerçekten tanrısal olan, geleceğin bilinmesi için ne akılsız hayvanları kullanır ne de rastgele insanları; en kutsal ve en temiz insan ruhlarını kullanır, onlara Tanrı'yı taşıtır ve onları peygamber yapar. Bu yüzden Musa'nın Kanunu'nda harikulade biçimde söylenmiş başka şeyler varsa, şunlar da bunların arasına konmalıdır: "Kuş falına bakmayacaksınız, kuş gözlemeyeceksiniz." Başka bir yerde de: "Tanrın Rab'bin önünden yok edeceği milletler kehanet sözlerine ve falcılara kulak verecekler; ama Tanrın Rab sana böyle bir şey vermedi." Ardından da şöyle der: "Tanrın Rab senin için kardeşlerinin arasından bir peygamber çıkaracak." Tanrı bir zaman bir kuş falcısı aracılığıyla kuş falcılığından caydırmak isteyince, kuş falcısının içindeki ruha şunu söyletti: "Yakup'ta kuş falı, İsrail'de kehanet yoktur; Tanrı'nın ne yapacağı vakti gelince Yakup'a ve İsrail'e söylenecektir." Bunları ve bunlara benzeyen şeyleri bildiğimiz için, gizemli bir biçimde söylenmiş şu buyruğu tutmak isteriz: "Yüreğini her türlü dikkatle koru"; ta ki daimōnlardan biri yönetici gücümüze sızmasın ya da karşıt ruhlardan biri tasavvur gücümüzü istediği yöne çevirmesin. Dua ederiz ki Tanrı'nın Ruhu tasavvur gücümüzde konaklayıp bize Tanrı'ya ait şeyleri tasavvur ettirerek Tanrı'nın yüceliğini bilmenin aydınlığını yüreklerimizde parlatsın; çünkü "Tanrı'nın Ruhu'yla yönetilenlerin hepsi Tanrı'nın oğullarıdır."

    2.20.22
    1. Τὸ δʼ ἀληθῶς θεῖον εἰς τὴν τῶν περὶ μελλόντων γνῶσιν οὔτε τοῖς ἀλόγοις χρῆται ζώοις, οὔτε τοῖς τυχοῦσι τῶν ἀνθρώπων· ἀλλὰ ψυχαῖς ἀνθρώπων ἱερωτάταις καὶ καθαρωτάταις, ἄστινας θεοφορεῖ καὶ προφήτας ποιεῖ. διόπερ εἴ τι ἄλλο θαυμασίως εἴρηται ἐν τῷ Μωσέως νόμῳ, καὶ τὰ τοιαῦτα ἐν τούτοις κατατακτέου· Οὐκ οἰωνιεῖσθε οὐδʼ ὀρνιθοσκοπήσετε. καὶ ἀλλαχοῦ· Τὰ γὰρ ἔθνη, οὓς κύριος ὁ θεός σου ἐξολοθρεύσει ἀπὸ προσώπου σου, οὗτοι κληδόνων καὶ μαντειῶν ἀκούσονται· σοὶ δὲ οὐχ οὔτως ἔδωκε κύριος ὁ θεός σου. εἶθ᾿ ἔξῆς φησί· Προφήτην ἀναστήσει σοι κύριος ὁ θεός σου ἐκ τῶν ἀδελφῶν σου. βουληθεὶς δέ ποτε ὁ θεὸς δι᾿ οἰωνοσκόπου ἀποτρέψοι ἀπὸ τῆς οἰωνιστικῆς, πεποίηκε πνεῦμα ἐν τῷ οἰωνοσκόπῳ εἰπεῖν· Οὐ γάρ ἐστιν οἰωνισμὸς ἐν Ἰακὼβ, οὐδὲ μαντεία ἐν Ἱσραήλ· κατὰ καιρὸν ῥηθήσεται τῷ Ἰακώβ καὶ τῷ Ἰσραὴλ, τί ἐπιτελέσει ὁ θεός. ταῦτα δὴ γιγνώσκοντες ἡμεῖς καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια, τηρεῖν βουλόμεθα μυστικῶς εἰρημένην ἐντολὴν τήν· Πάσῃ φυλακῇ τήρει σὴν καρδίαν· ἵνα μὴ ἐπιβῇ τι τῶν δαιμονίων τῷ ἡγεμονικῷ τμῶν, ἢ πνεῦμά τι τῶν ἐναντίων πρὸς βούλεται τρέψῃ τὸ φανταστικὸν ἡμῶν. εὐχόμεθα δὲ λάμψαι ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν τὸν φωτισμὸν τῆς γνώσεως τῆς δόξης τοῦ θεοῦ, ἐπιδημοῦντος ἡμῶν τῷ φανταστικῷ πνεύματος θεοῦ καὶ φαντάζοντος ἡμᾶς τὰ τοῦ θεοῦ· ἐπεὶ ὅσοι πνεύματι θεοῦ ἄγονται, οὗτοι cf Ro viii υἱοί εἰσι θεοῦ.

    2.20.23

  1. Şunu bilmek gerekir: Geleceği önceden bilmek hiç de her zaman tanrısal bir şey değildir. Kendi başına ahlak bakımından ortadır; kötülerde de iyilerde de bulunabilir. Nitekim hekimler de, ahlakça kötü olsalar bile, hekimlik sanatı sayesinde bazı şeyleri önceden bilirler. Dümenciler de, ahlaksız olsalar bile, belli bir tecrübe ve gözlem sayesinde hava değişikliklerini, rüzgârların şiddetini ve havadaki dönüşümleri önceden bilirler; ama ahlakları kötüyse, kimse bundan ötürü onların tanrısal olduğunu söylemez. Demek ki Kelsos'un "Geleceği önceden bilmekten ve önceden bildirmekten daha tanrısal ne söylenebilir?" sözü yalandır. "Pek çok hayvanın tanrısal kavramları kendine mal edeceği" sözü de yalandır, çünkü akılsız hayvanların hiçbiri Tanrı'yı kavramaz. "Akılsız hayvanların tanrısal birlikteliğe daha yakın olduğu" sözü de yalandır; insanlardan bile hâlâ kötü olanlar, en yüksek derecede ilerlemiş olsalar da, tanrısal birlikteliğe uzaktırlar. Demek ki tanrısal birlikteliğe daha yakın olanlar yalnız gerçekten bilge ve yalansız dindar olanlardır; bizim peygamberlerimiz ve Musa gibi. Kutsal söz, Musa'nın büyük temizliğinden ötürü ona şöyle tanıklık etmiştir: "Tanrı'ya yalnız Musa yaklaşacak, ötekiler yaklaşmayacak." Bize saygısızlık suçu yükleyen adam, "akılsız hayvanların insan tabiatından yalnız daha bilge değil, Tanrı'ya daha sevgili de olduğunu" söylerken ne büyük bir saygısızlık ediyor! Yılanın, tilkinin, kurdun, kartalın ve şahinin insan tabiatından Tanrı'ya daha sevgili olduğunu söyleyen bir adamı dinleyen kim ondan yüz çevirmez? Bundan şu da çıkar: Bu hayvanlar insanlardan Tanrı'ya daha sevgiliyse, Sokrates'ten, Platon'dan, Pythagoras'tan, Pherekydes'ten ve az önce övdüğü ilahiyatçılardan da Tanrı'ya daha sevgilidirler. İnsan ona şöyle dua bile edebilir: "Bu hayvanlar insanlardan Tanrı'ya daha sevgiliyse, sen de onlarla birlikte Tanrı'ya sevgili ol ve sana göre insanlardan Tanrı'ya daha sevgili olanlara benze." Bunu bir beddua sanmasın; çünkü kim, Tanrı'ya daha sevgili olduğuna inandığı varlıklara her bakımdan benzemeyi, ta ki kendisi de onlar gibi Tanrı'ya sevgili olsun, dilemez?

    2.20.23
    1. Χρὴ δʼ εἰδέναι ὅτι τὸ τὰ μέλλοντα προγιγνώσκειν οὐ πάντως θεῖόν ἐστι· καθʼ αὑτὸ γὰρ μέσον ἐστὶ, καὶ πίπτον εἰς φαύλους καὶ ἀστείους. καὶ ἰατροὶ γοῦν ἀπὸ ἰατρικῆς προγιγνώσκουσί τινα, κἂν φαῦλοι τὸ ἦθος τυγχάνωσιν· οὕτω δὲ καὶ κυβερνῆται, κἂν μοχθηραὶ τυγχάνωσιν ὄντες, προγιγνώσκουσιν ἐπισημασίας καὶ ἀνέμων σφοδρότητας καὶ τροπὰς περὶ τὸ περιέχον ἔκ τινος πείρας καὶ παρατηρήσεως· καὶ οὐ δή που παρὰ τοῦτο θείους τις αὐτοὺς εἶναι φήσει, ἐάν τύχωσι μοχθηροὶ εἶναι τὸ ἦθος. ψεῦδος οὖν τὸ παρὰ τῷ Κέλσῳ λεγόμενον, τό· ‘Τί ἂν φαίη τις θειότερον τοῦ τὰ μέλλοντα προγιγνώσκειν τε καὶ προδηλοῦν;᾿ ψεῦδος δὲ καὶ τὸ ‘πολλὰ τῶν ζώων ἀντιποιεῖσθαι θείας ἐννοίας·᾿ οὐδὲν γὰρ τῶν ἀλόγων ἔννοιαν ἔχει τοῦ θεοῦ. ψεῦδος δὲ καὶ τὸ ‘ἐγγυτέρω τῆς θείας ὁμιλίας εἶναι τὰ ἄλογα ζῶα·᾿ ὅπου γε καὶ τῶν ἀνθρώπων οἱ ἔτι φαῦλοι, κἂν ἐπʼ ἄκρον προκόπτωσι, πόρρω εἰσὶ τῆς θείας ὁμιλίας. μόνοι δὴ ἄρα οἱ κατὰ ἀλήθειαν σοφοὶ καὶ ἀψευδῶς εὐσεβεῖς ἐγγυτέρω τῆς θείας ὁμιλίας εἰσίν· ὁποῖοί εἰσιν οἱ καθʼ ἡμᾶς προφῆται καὶ Μωσῆς, ᾦ μεμαρτύρηκε διὰ τὴν πολλὴν καθαρότητα ὁ λόγος εἰπών· Ἐγγιεῖ Μωσῆς μόνος πρὸς τὸν θεὸν, οἱ δὲ λοιποὶ οὐκ ἐγγιοῦσι. πῶς δὲ ἀσεβῶς ὑπὸ τοῦ ἀσέβειαν ἡμῖν ἐγκαλοῦντος εἴρηται τὸ ‘οὐ μόνον σοφώτερα εἶναι τὰ ἄλογα τῶν ζώων τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως, ἀλλὰ καὶ θεοφιλέστεραʼ; καὶ τίς οὐκ ἂν ἀποτραπείη προσέχων ἀνθρώπῳ λέγοντι δράκοντα καὶ ἀλώπεκα καὶ λύκον καὶ ἀετὸν καὶ ἱέρακα τῆς τῶν ἀνθρώπων φύσεως εἶναι θεοφιλέστερα; ἀκολουθεῖ δʼ αὐτῷ τὸ λέγειν ὅτι, εἴπερ θεοφιλέστερα τάδε τὰ ζῶα τῶν ἀνθρώπων, δῆλον ὅτι καὶ Σωκράτους καὶ Πλάτωνος καὶ Πυθαγόρου καὶ Φερεκύδου καὶ ὧν πρὸ βραχέος ὕμνησε θεολόγων θεοφιλέστερά ἐστι ταῦτα τὰ ζῶα. καὶ ἐπεύξαιτό γε ἄν τις αὐτῷ λέγων· Εἴπερ θεοφιλέστερά ἐστι τάδε τὰ ζῶα τῶν ἀνθρώπων, γένοιο μετʼ ἐκείνων θεοφιλὴς καὶ ἐξομοιωθείης τοῖς κατὰ σὲ ἀνθρώπων θεοφιλεστέροις. καὶ μὴ ὑπολαμβανέτω γε ἀρὰν εἶναι τὸ τοιοῦτον· τίς γὰρ οὐκ ἂν εὔξαιτο οἷς πείθεται εἶναι θεοφιλεστέροις γενέσθαι πάντη παραπλήσιος, ἵνα καὶ αὑτὸς ὡς ἐκεῖνοι γένηται θεοφιλής;

    2.20.24

  1. Kelsos akılsız hayvanların sohbetlerinin bizimkilerden daha kutsal olduğunu ileri sürmek isterken bu anlatıyı rastgele kişilere değil, anlayışlı kişilere dayandırıyor. Oysa gerçekte anlayışlı olanlar erdemlilerdir, çünkü hiçbir kötü insan anlayışlı değildir. Şöyle diyor: "İnsanların anlayışlı olanları onların aralarında da sohbetler olduğunu, elbette bizimkilerden daha kutsal sohbetler olduğunu söylerler; kendilerinin de bir ölçüde söylenenleri anladıklarını ve bilmediklerini fiilen gösterdiklerini söylerler: Kuşların bir yere gideceklerini ve şunu ya da bunu yapacaklarını söylediklerini önceden bildirip, sonra onların oraya gittiklerini ve önceden söyledikleri şeyleri yaptıklarını gösterdiklerinde." Gerçekte hiçbir anlayışlı kişi böyle şeyler anlatmamıştır; hiçbir bilge de akılsız hayvanların sohbetlerinin insanlarınkinden daha kutsal olduğunu söylememiştir. Kelsos'un sözlerini incelemek için bunlardan çıkan sonuca bakarsak, açıktır ki ona göre akılsız hayvanların sohbetleri Pherekydes'in, Pythagoras'ın, Sokrates'in, Platon'un ve filozofların ağırbaşlı sohbetlerinden daha kutsaldır. Bu da kendiliğinden yalnız tutarsız değil, son derece saçmadır. Diyelim ki bazı kişilerin, kuşların anlamsız seslerinden kuşların bir yere gideceğini ve şunu ya da bunu yapacağını öğrenip önceden bildirdiğine inandık; bunun da daimōnlar tarafından insanlara işaretlerle bildirildiğini söyleyeceğiz. Amaçları insanı aldatmak, nous'unu gökten ve Tanrı'dan yeryüzüne ve daha da aşağılara çekmektir.

    2.20.24
    1. Θέλων δὲ τὰς ὁμιλίας τῶν ἀλόγων ζώων εἶναι τῶν ἡμετέρων ἱερωτέρας ὁ Κέλσος, οὐ τοῖς τυχοῦσιν ἀνατίθησι τὴν ἱστορίαν ταύτην, ἀλλὰ τοῖς συνετοῖς. συνετοὶ δὲ κατὰ ἀλήθειάυ εἰσιν οἱ σπουδαῖοι, οὐδεὶς γὰρ φαῦλος συνετός. λέγει τοίνυν τὸν τρόπου τοῦτον ὅτι ‘φασὶ δὲ τῶν ἀνθρώπων οἱ συνετοὶ καὶ ὁμιλίας ἐκείνοις εἶναι, δηλονότι τῶν τμετέρων ερωτέρας· καὶ αὐτοί που γνωρίζειν τὰ λεγόμενα καὶ ἔργῳ δεικνύειν ὅτι οὐκ ἀγνοοῦσιν, ὅταν προειπόντες ὅτι ἔφασαν οἱ ὄρυιθες ὅτι ἀπίασί ποι καὶ ποιήσουσι τόδε ἢ τόδε, δεικνύωσιν ἀπελθόντας ἐκεῖ καὶ ποιοῦντας ἃ ἤδη προεῖπον.᾿ κατὰ μὲν οὖν τὸ ἀληθὲς οὐδεὶς συνετὸς τοιαῦτα ἱστόρησε, καὶ οὐδεὶς σοφὸς ἱερωτέρας εἶπεν εἶναι τὰς τῶν ἀλόγων ζώων ὁμιλίας τῆς τῶν ἀνθρώπων. εἰ δʼ ὑπὲρ τοῦ ἐξετάσαι τὰ Κέλσου τἀκόλουθον σκοπῶμεν, δῆλον ὅτι κατʼ αὐτὸν ἱερώτεραι τῶν σεμνῶν Φερεκύδου καὶ Πυθαγόρου καὶ Σωκράτους καὶ Πλάτωνος καὶ τῶν φιλοσόφων ὁμιλιῶν εἰσὶν αἱ τῶν ἀλόγων ζώων· ὅπερ ἐστὶ καὶ αὐτόθεν οὐ μόνον ἀπεμφαῖνον ἀλλὰ καὶ ἀτοπώτατον. ἵνα δὲ καὶ πιστεύσωμέν τινας ἐκ τῆς ἀσήμου φωνῆς τῶν ὀρνίθων μαθόντας, ὅτι ἀπίασί ποι οἱ ὄρνιθες καὶ ποιήσουσι τόδε ἢ τόδε, προδηλοῦν· καὶ τοῦτʼ ἐροῦμεν ἀπὸ τῶν δαιμόνων συμβολικῶς ἀνθρώποις δεδηλῶσθαι, κατὰ σκοπὸν τὸν περὶ τοῦ ἀπατηθῆναι ὑπὸ τῶν δαιμόνων τὸν ἄνθρωπον, καὶ κατασπασθῆναι αὐτοῦ τόν νοῦν ἀπʼ οὐρανοῦ καὶ θεοῦ ἐπὶ γῆν καὶ τὰ ἔτι κατωτέρω.

    2.20.25

  1. Kelsos fillerin yemin ettiğini, Tanrı'ya bizden daha bağlı olduklarını ve Tanrı'yı bildiklerini de nereden işitti, bilmiyorum. Ben bu hayvanın tabiatı ve uysallığı hakkında anlatılan birçok harikulade şey biliyorum; ama fillerin yeminleri hakkında birinin bir şey söylediğini bilmiyorum. Yoksa Kelsos onların uysallığını ve, bir kez insanların buyruğu altına girdikten sonra, insanlarla bir tür antlaşma yapmışçasına davranmalarını, tutulan bir yemin diye mi adlandırdı? Bu da yalandır. Çünkü seyrek de olsa, fillerin uysal görünmelerinden sonra insanlara karşı azgınlaştıkları, adam öldürdükleri ve bu yüzden artık yararlı olmadıkları için öldürülmeye mahkûm edildikleri anlatılır. Ardından, sandığı gibi leyleklerin insanlardan daha dindar olduğunu temellendirmek için, bu hayvanın anne babasına bakıp onlara yiyecek getirdiği yolundaki anlatıları alıyor. Şunu söylemek gerekir: Leylekler bunu da ödev hakkında bir düşünceden ya da akıl yürütmeden değil, tabiattan ötürü yaparlar. Onları yaratan tabiat, akılsız hayvanlarda, anne babaya minnet borcunu ödeme konusunda insanları utandırabilecek bir örnek ortaya koymak istemiştir. Kelsos, bunları logosla yapmanın akılsızca ve tabiat gereği yapmaktan ne kadar farklı olduğunu bilseydi, leyleklerin insanlardan daha dindar olduğunu söylemezdi. Dahası Kelsos, akılsız hayvanların dindarlığını savunuyormuş gibi, Arabistan'ın hayvanı olan, uzun yıllar arayla Mısır'a gelen ve ölen babasını mür ağacı reçinesinden bir küre içine gömüp Güneş tapınağının bulunduğu yere götürüp koyan Anka kuşunu da alıyor. Bu da anlatılır; ama doğruysa, bu da tabii bir şey olabilir. Tanrısal İnayet cömert davranıp hayvanların çeşitliliğinde de dünyadaki yaratılışın kuşlara kadar uzanan renkliliğini insanlara göstermiş, tek başına bir canlı var etmiştir; ta ki bununla da hayranlık uyandıran hayvan değil, onu yaratan olsun.

    2.20.25
    1. Οὐκ οἶδα δʼ ὅπως ὁ Κέλσος καὶ ὅρκου ἐλεφάντων ἤκουσε, καὶ ὅτι εἰσὶν οὗτοι πιστότεροι πρὸς τὸ θεῖον ἡμῶν καὶ γνῶσιν ἔχουσι τοῦ θεοῦ. ἐγὼ γὰρ πολλά μὲν καὶ θαυμαστὰ οἶδα περὶ τῆς φύσεως τοῦ ζοοῦ καὶ τῆς ἡμερότητος ἱστορούμενα, οὐ μὴν καὶ περὶ ὅρκων ἐλέφαντος σύνοιδα εἰρῆσθαι παρά τινι· εἰ μή ἄρα τὸ ἥμερον καὶ τὴν ὡσπερεὶ πρός ἀνθρώπους αὐτῶν συνθήκην, ἅπαξ γενομένων ὑπʼ αὐτοῖς, εὐορκίαν τηρουμένην ὠνόμασεν, ὅπερ καὶ αὐτὸ ψεῦδός ἐστιν. εἰ γὰρ καὶ σπανίως, ἀλλʼ οὖν γε ἱστόρηται, ὅτι μετὰ τὴν δοκοῦσαν ἡμερότητα ἐξηγριώθησαν ἐλέφαντες κατὰ τῶν ἀνθρώπων καὶ φόνους ἐποίησαν, καὶ διὰ τοῦτο κατεδικάσθησαν ἀναιρεθῆναι, ὡς οὐκέτι χρήσιμοι. ἐπεὶ δὲ παραλαμβάνει μετά ταῦτα, εἰς τὸ κατασκευάσαι, ὡς οἴεται, εὐσεβεστέρους εἶναι τοὺς πελαργοὺς τῶν ἀνθρώπων, τὰ περὶ τοῦ ζώου ἱστορούμενα ἀντιπελαργοῦντος καὶ τροφὰς φέροντος τοῖς γεγεννηκόσι· λεκτέον ὅτι καὶ τοῦτʼ οὐκ ἀπὸ θεωρήματος τοῦ περὶ τοῦ καθήκουτος ποιοῦσιν οἱ πελαργοὶ οὐδʼ ἀπὸ λογισμοῦ, ἀλλʼ ἀπὸ φύσεως, βουληθείσης τῆς κατασκευαζούσης αὐτοὺς φύσεως παράδειγμα ἐν ἀλόγοις ζώοις δυσωπῆσαι δυνάμενον ἀνθρώπους ἐκθέσθαι περὶ τοῦ χάριτας ἀποτιννύειυ τοῖς γεγεννηκόσιν. εἰ δὲ ᾔδει Κέλσος ὅσῳ διαφέρει λόγῳ ταῦτα ποιεῖν τοῦ ἀλόγως καὶ φυσικῶς αὐτὰ ἐνεργεῖν, οὐκ ἂν εὐσεβεστέρους εἶπε τοὺς πελαργοὺς τῶν ἀνθρώπων. ἔτι δὲ, ὡς ὑπὲρ εὐσεβείας τῶν ἀλόγων ζώων ἱστάμενος ὁ Κέλσος, παραλαμβάνει τὸ Ἀράβιον ζῶον, τὸν φοίνικα, διὰ πολλῶν ἐτῶν ἐπιδημοῦν Αἰγύπτῳ, καὶ φέρον ἀποθανόντα τὸν πατέρα καὶ ταφέντα ἐν σφαίρᾳ σμύρνης, καὶ ἐπιτιθὲν ὅπου τὸ τοῦ ἡλίου τέμενος. καὶ τοῦτο δὲ ἱστόρηται μὲν, δύναται δὲ, ἐάνπερ ᾗ ἀληθὲς, καὶ αὐτὸ φυσικὸν τυγχάνειν· ἐπιδαψιλευσαμένης τῆς θείας προνοίας καὶ ἐν ταῖς διαφοραῖς τῶν ζώων παραστῆσαι τοῖς ἀνθρώποις τὸ ποικίλον τῆς τῶν ἐν τῷ κόσμῳ κατασκευῆς φθάνον καὶ ἐπὶ τὰ ὄρνεα· καὶ ζῶόν τι μονογενὲς ὑπέστησεν, ἵνα καὶ τοῦτο ποιήσῃ θαυμασθῆναι οὐ τὸ ζῶον, ἀλλὰ τὸν πεποιηκότα αὐτό.

    2.20.26

  1. Kelsos bütün bunların ardından şunu ekliyor: "Öyleyse her şey insan için yaratılmamıştır, nasıl ki aslan için, kartal için ya da yunus için de yaratılmamıştır. Bu evren, Tanrı'nın bir eseri olarak her şeyden oluşan bütün ve eksiksiz bir şey olsun diye yaratılmıştır. Bu yüzden her şey birbirine göre değil, ancak dolaylı olarak birbirine, asıl olarak ise bütüne göre ölçülmüştür. Tanrı bütünü önemser; İnayet onu asla bırakmaz, o da daha kötü olmaz; Tanrı da zaman zaman onu kendine döndürmez; insanlar yüzünden öfkelenmez, nasıl ki maymunlar ya da fareler yüzünden öfkelenmezse; her biri kendi payına düşeni almış olan bu varlıkları tehdit de etmez." Haydi, buna da kısaca karşılık verelim. Sanırım daha önce söylediklerimle her şeyin nasıl insan ve her akıl sahibi varlık için yaratıldığını ispat ettim; çünkü her şey öncelikle akıl sahibi canlı için yaratılmıştır. Kelsos, her şeyin aslan için ya da saydığı öteki hayvanlar için yaratılmadığı gibi insan için de yaratılmadığını söylesin. Biz ise şöyle diyeceğiz: Yaratıcı bunları aslan için, kartal için ya da yunus için yaratmadı; her şeyi akıl sahibi canlı için ve "bu evren, Tanrı'nın bir eseri olarak her şeyden oluşan bütün ve eksiksiz bir şey olsun diye" yarattı. Bu söz iyi söylendiği için ona katılmak gerekir. Ama Tanrı, Kelsos'un sandığı gibi yalnız bütünü değil, bütünün yanında özellikle her akıl sahibi varlığı da önemser. İnayet bütünü asla bırakmayacaktır; çünkü günah işleyen akıl sahibi varlık yüzünden bütünün bir parçası daha kötü olsa bile, onu arındırmayı ve zaman zaman bütünü kendine döndürmeyi düzenler. Maymunlar ya da fareler yüzünden öfkelenmez; ama insanlara, tabiatın verdiği imkânları çiğnedikleri için ceza ve azap getirir, onları peygamberler aracılığıyla ve bütün insan cinsine gelmiş olan Kurtarıcı aracılığıyla tehdit eder. Ta ki işitenler bu tehdit sayesinde dönsünler, döndürmek için söylenen sözleri umursamayanlar da hak ettikleri cezayı çeksinler. Tanrı'nın, her şeyin yararına olan kendi iradesine göre, böyle ve bu kadar zahmetli bir tedaviye ve düzeltmeye muhtaç olanlara bu cezaları vermesi yerindedir. Ama dördüncü kitap da yeterli bir uzunluğa ulaştığına göre, sözümüzü burada bitirelim. Tanrı, kendisi Tanrı Logos, Bilgelik, Hakikat, Adalet ve kutsal Yazılar'ın onun hakkında ilahî bir dille söylediği her şey olan Oğlu aracılığıyla, okuyacak olanların yararına beşinci kitaba da başlamamızı ve onu da, Logos'unun ruhumuza gelişiyle, güzelce tamamlamamızı nasip etsin.

    2.20.26
    1. Ἐπεὶ οὖν τούτοις πᾶσιν ἐπιφέρει ὁ Κέλσος τό· ‘Οὔκουν ἀνθρώπῳ πεποίηται τὰ πάντα, ὥσπερ οὐδὲ λέοντι οὐδὲ ἀετῷ οὐδὲ δελφῖνι· ἀλλʼ ὅπως ὅδε ὁ κόσμος ὡς ἂν θεοῦ ἔργον ὁλόκληρον καὶ τέλειον ἐξ ἀπάντων γένηται· τούτου χάριν μεμέτρηται τὰ πάντα οὐκ ἀλλήλων, ἀλλʼ εἰ μὴ πάρεργον, ἀλλὰ τοῦ ὅλου· καὶ μέλει τῷ θεῷ τοῦ ὅλου, καὶ τοῦτʼ οὔποτε ἀπολείπει πρόνοια, οὐδὲ κάκιον γίνεται, οὐδὲ διὰ χρόνου πρὸς ἑαυτὸν ὁ θεὸς ἐπιστρέφει, οὐδ᾿ ἀνθρόπων ἕνεκα ὀργίζεται, ὥσπερ οὐδὲ πιθήκων οὐδὲ μυῶν· οὐδὲ τούτοις ἀπειλεῖ, ὧν ἕκαστον ἐν τῷ μέρει τήν αὐτοῦ μοῖραν εἴληφε·’ φέρε κἂν διὰ βραχέων πρὸς ταῦτ᾿ ἀπαντήσωμεν. οἶμαι δὴ ἀποδεδειχέναι ἐκ τῶν προειρημένων, πῶς ἀνθρώπῳ καὶ παντὶ λογικῷ τὰ πάντα πεποίηται· προηγουμένως γάρ διὰ τὸ λογικὸν ζῶον τὰ πάντα δεδημιούργηται. Κέλσος μὲν οὖν λεγέτω ὅτι οὕτως οὐκ ἀνθρώπῳ, ὡς οὐδὲ λέοντι οὐδ᾿ οἷς ὀνομάζει· ἡμεῖς δ᾿ ἐροῦμεν, οὐ λέοντι ὁ δημιουργὸς οὐδὲ ἀετῷ οὐδὲ δελφῖνι ταῦτα πεποίηκεν· ἀλλὰ πάντα διὰ τὸ λογικὸν ζῶον, καὶ ‘ὅπως ὅδε ὁ κόσμος ὡς ἄν θεοῦ ἔργον ὁλόκληρον καὶ τέλειον ἐξ ἀπάντων γένηται. τούτῳ γὰρ συγκαταθετέον ὡς καλῶς εἰρημένῳ. μέλει δὲ τῷ θεῷ οὐχ ὡς Κέλσος οἴεται μόνου τοῦ ὅλου, ἀλλά παρὰ τὸ ὅλον ἐξαιρέτως παντὸς λογικοῦ. καὶ οὐδέποτε ἀπολείψει πρόνοια τὸ ὅλον· οἰκονομεῖ γὰρ, κἂν κάκιον γένηται διὰ τὸ λογικὸν ἁμαρτάνον μέρος τι τοῦ ὅλου, καθάρσιον αὐτοῦ ποιεῖν, καὶ διὰ χρόνου ἐπιστρέφειν τὸ ὅλον πρὸς ἑαυτόν. ἀλλʼ οὐδὲ πιθήκων μὲν ἕνεκα ὀργίζεται οὐδὲ μυῶν· ἀνθρώποις δὲ ἐπάγει, ἃτε παραβᾶσι τάς φυσικάς ἀφορμάς, δίκην καὶ κόλασιν, καὶ τούτοις διὰ προφητῶν ἀπειλεῖ καὶ διὰ τοῦ ἐπιδημήσαντος ὅλῳ τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων σωτῆρος· ἳνα διὰ τῆς ἀπειλῆς ἐπιστραφῶσι μὲν οἱ ἀκούσαντες, οἱ δὲ ἀμελήσαντες τῶν ἐπιστρεπτικῶν λόγων δίκας κατʼ ἀξίαν τίσωσιν, ἃς πρέπον θεόν ἐπιτιθέναι κατά τὸ ἑαυτοῦ συμφερόντως τῷ παντὶ βούλημα τοῖς τοιαύτης καὶ οὓτως ἐπιπόνου δεομένοις θεραπείας καὶ διορθώσεως. ἀλλὰ γὰρ καὶ τοῦ τετάρτου τόμου αὐτάρκη περιγραφὴν εἰληφότος, αὐτοῦ που καταπαύσομεν τόν λόγον. θεὸς δὲ δῴη διὰ τοῦ υἱοῦ αὐτοῦ, ὅς ἐστι θεός λόγος καὶ σοφία καὶ ἀλήθεια καὶ δικαιοσύνη καὶ πᾶν ὅ τί ποτε θεολογοῦσαι φασὶν περὶ αὐτοῦ αἱ ἱεραὶ γραφαὶ, ἄρξασθαι ἡμᾶς καὶ τοῦ πέμπτου τόμου ἐπʼ ὡφελείᾳ τῶν ἐντευξομένων, καὶ διανύσαι κἀκεῖνον μετὰ τῆς τοῦ λόγου αὐτοῦ εἰς τὴν τμετέραν ψυχὴν ἐπιδημίας καλῶς.

Çeviri değerlendirmesi

Yıldızlar eseri değil, çevirinin kalitesini ölçer

Yükleniyor…

Çeviri önerileri

Nasıl önerilir?

Yükleniyor…

İncelemeler

Okurların eser üzerine yazdığı değerlendirmeler.

Yükleniyor…

Tartışma

Yükleniyor…