2. Bölüm
2.1Ama ey Tanrı'ya pek bağlı ve pek çalışkan Ambrosios, ve ey pek ağırbaşlı ve pek yürekli Tatiana —Sara'da olduğu gibi sende de "kadınlara özgü olanın" artık sona ermiş olmasını dilerim—, konumuz dua olduğu hâlde, girişte neden insanlara imkânsız olup Tanrı'nın lütfuyla mümkün hâle gelen şeylerden söz ettiğimi merak etmeniz doğaldır. Zayıflığımız göz önüne alınınca, imkânsız şeylerden birinin de şu olduğuna inanıyorum: Dua hakkındaki bütün sözü, nasıl dua etmek gerektiğini, dua ederken Tanrı'ya ne söylemek gerektiğini, hangi vakitlerin dua için öbürlerinden daha uygun olduğunu kesin ve Tanrı'ya yaraşır biçimde açıklamak […] Pavlus bile, "vahiylerin" çokluğu yüzünden, kimse onu kendisinde "gördüğünden" ya da kendisinden "işittiğinden" üstün "saymasın" diye çekinirken, "gerektiği gibi" dua etmeyi bilmediğini itiraf eder. Çünkü "Ne için dua etmemiz gerektiğini, gerektiği gibi bilmiyoruz" der. Gerekli olan yalnız dua etmek değildir; "gerektiği gibi" dua etmek ve gereken şey için dua etmektir. Çünkü ne için dua etmemiz gerektiğini kavrayabilsek bile, buna "gerektiği gibi"yi de eklemezsek eksik kalır. Öte yandan gereken şey için dua etmeyi bilmiyorsak "gerektiği gibi"nin bize ne yararı olur?
Ἀλλ᾿ εἰκὸς, Ἀμβρόσιε θεοσεβέστατε καὶ φιλοπονώτατε καὶ Τατιανὴ κοσμιωτάτη καὶ ἀνδρειοτάτη (ἀφ᾿ ἧς ἐκλελοιπέναι „τὰ γυναικεῖα“ ὃν τρόπον ἐκλελοίπει τῇ Σάῤῥᾳ ἤδη εὔχομαι), ὑμᾶς ἀπορεῖν τί δή ποτε, περὶ εὐχῆς προκειμένου ἡμῖν τοῦ λόγου, ταῦτα ἐν προοιμίοις περὶ τῶν ἀδυνάτων ἀνθρώποις δυνατῶν χάριτι θεοῦ γινομένων εἴρηται. ἓν τῶν ἀδυνάτων ὅσον ἐπὶ τῇ ἀσθενείᾳ ἡμῶν πείθομαι τυγχάνειν τρανῶσαι τὸν περὶ τῆς εὐχῆς ἀκριβῶς καὶ θεοπρεπῶς πάντα λόγον καὶ τὸν περὶ τοῦ, τίνα τρόπον εὔχεσθαι δεῖ, καὶ τίνα ἐπὶ τῆς εὐχῆς λέγειν πρὸς θεὸν. καὶ ποῖοι καιροὶ ποίων καιρῶν πρὸς τὴν εὐχήν εἰσιν ἐπιτηδειότεροι . . . . . . . . . . . . . . . . . . τὸν διὰ τὴν ὑπερβολὴν „τῶν ἀποκαλύψεων“ εὐλαβούμενον, „μή τις“ εἰς αὐτὸν „λογίσηται ὑπὲρ ὃ βλέπει“ „ἢ ἀκούει ἐξ“ αὐτοῦ, ὁμολογεῖν „καθὸ δεῖ“ προσεύχεσθαι μὴ εἰδέναι· ὃ γὰρ δεῖ προσεύξασθαι, φησὶ, „καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν.“ ἀναγκαῖον δὲ οὐ τὸ προσεύχεσθαι μόνον ἀλλὰ καὶ τὸ προσεύχεσθαι „καθὸ δεῖ“ καὶ προσεύχεσθαι ὃ δεῖ. ἵνα γὰρ καὶ ὃ δεῖ προσεύχεσθαι δυνηθῶμεν καταλαβεῖν, ἐλλιπές ἐστι τοῦτο, ἐὰν μὴ καὶ τὸ „καθὸ δεῖ“ προσλάβωμεν. τί δὲ ἡμῖν ὄφελος τοῦ „καθὸ δεῖ,“ μὴ εἰδόσιν εὔχεσθαι ὃ δεῖ;
2.2Bu ikisinden biri, yani "gereken şey", duanın sözleridir; "gerektiği gibi" ise dua edenin hâlidir. Örnek vermek gerekirse, gereken şey şunlardır: "Büyük şeyleri dileyin, küçükler size ayrıca verilecektir"; "Göksel şeyleri dileyin, yeryüzündekiler size ayrıca verilecektir"; "Size kötü davrananlar için dua edin"; "Hasadın Rabbi'ne yalvarın ki hasadına işçi göndersin"; "Ayartılmamak için dua edin"; "Kaçışınız kışa ya da Şabat gününe rastlamasın diye dua edin"; "Dua ederken boş sözleri tekrarlayıp durmayın" ve bunlara benzer başka sözler. "Gerektiği gibi" ise şudur: "İsterim ki erkekler her yerde öfkeye ve kuşkuya kapılmadan, kutsal ellerini kaldırarak dua etsinler. Aynı şekilde kadınlar da edepli giysilerle, utanma duygusu ve itidalle süslensinler; örgülü saçla, altınla, incilerle ya da pahalı giysilerle değil, Tanrı'ya saygılı olduklarını söyleyen kadınlara yaraştığı gibi iyi işlerle." Şu söz de "gerektiği gibi"yi öğretir: "Sunağa adağını getirirken kardeşinin sana karşı bir şikâyeti olduğunu hatırlarsan, adağını orada, sunağın önünde bırak; git önce kardeşinle barış, sonra gelip adağını sun." Gerçekten de akıl sahibi bir varlık Tanrı'ya, günahın kötü kokusunu taşımayan bir vicdandan sunulan duanın güzel kokulu sözünden daha büyük hangi armağanı yükseltebilir? Şu söz de "gerektiği gibi"ye aittir: "Birbirinizi yoksun bırakmayın; ancak duaya vakit ayırmak için bir süre anlaşarak ayrı kalabilirsiniz. Sonra yine bir araya gelin ki nefsinize hâkim olamamanız yüzünden Şeytan size sevinmesin." Çünkü evlilikte sessizlikle geçilmesi gereken sırların fiili daha ağırbaşlı, daha seyrek ve duygulara daha az kapılarak yapılmadıkça "gerektiği gibi" engellenir. Burada sözü edilen "anlaşma" duyguların yol açtığı uyumsuzluğu giderir, nefse hâkim olamamayı tüketir ve Şeytan'ın başkasının kötülüğüne sevinmesini önler. Ayrıca şu söz de "gerektiği gibi"yi öğretir: "Dua etmek için ayakta durduğunuzda, birine karşı bir şikâyetiniz varsa bağışlayın." Pavlus'taki şu söz de "gerektiği gibi"yi gösterir: "Başı örtülü olarak dua eden ya da peygamberlik eden her erkek başını utandırır; başı açık olarak dua eden ya da peygamberlik eden her kadın da başını utandırır."
τὸ μὲν οὖν ἕτερον τούτων, λέγω δὴ τὸ ὃ δεῖ. οἱ λόγοι εἰσὶ τῆς εὐχῆς, τὸ δὲ „καθὸ δεῖ“ ἡ κατάστασις τοῦ εὐχομένου· οἷον ὡς ἐπὶ παραδείγματος τὸ μὲν ὃ δεῖ· „αἰτεῖτε τὰ μεγάλα, καὶ τὰ μικρὰ ὑμῖν προστεθήσεται,“ καὶ „αἰτεῖτε τὰ ἐπουράνια, καὶ τὰ ἐπίγεια ὑμῖν προστεθήσεται,“ καὶ „προσεύχεσθε ὑπὲρ τῶν ἐπηρεαζόντων ὑμᾶς,“ καὶ „δεήθητε οὖν τοῦ κυρίου τοῦ θερισμοῦ, ἵνα ἐκβάλῃ ἐργάτας εἰς τὸν θερισμὸν αὐτοῦ,“ καὶ „προσεύχεσθε μὴ εἰσελθεῖν εἰς πειρασμὸν,“ καὶ „προσεύχεσθε, ἵνα μὴ γένηται ὑμῶν ἡ φυγὴ χειμῶνι μηδὲ σαββάτῳ,“ καὶ „προσευχόμενοι δὲ μὴ βαττολογήσητε,“ καὶ εἴ τι τούτοις ἐστὶ παραπλήσιον· τὸ δὲ „καθὸ δεῖ“· „βούλομαι οὖν προσεύχεσθαι τοὺς ἄνδρας ἐν παντὶ τόπῳ, ἐπαίροντας ὁσίας χεῖρας χωρὶς ὀργῆς καὶ διαλογισμοῦ· ὡσαύτως καὶ γυναῖκας ἐν καταστολῇ κοσμίῳ, μετὰ αἰδοῦς καὶ σωφροσύνης κοσμεῖν ἑαυτὰς, μὴ ἐν πλέγμασιν ἢ χρυσῷ ἢ μαργαρίταις ἢ ἱματισμῷ πολυτελεῖ ἀλλ᾿, ὃ πρέπει γυναιξὶν ἐπαγγελλομέναις θεοσέβειαν, δι᾿ ἔργων ἀγαθῶν.“ τοῦ δὲ „καθὸ δεῖ“ διδασκαλικόν ἐστι καὶ τό· „ἐὰν οὖν προσφέρῃς τὸ δῶρόν σου ἐπὶ τὸ θυσιαστήριον κἀκεῖ μνησθῇς ὅτι ὁ ἀδελφός σου ἔχει τι κατὰ σοῦ, ἄφες ἐκεῖ τὸ δῶρόν σου ἔμπροσθεν τοῦ θυσιαστηρίου καὶ ὕπαγε πρῶτον διαλλάγηθι τῷ ἀδελφῷ σου, καὶ τότε ἐλθὼν πρόσφερε τὸ δῶρόν σου“· ποῖον γὰρ θεῷ δῶρον ἀπὸ τοῦ λογικοῦ μεῖζον ἀναπέμπεσθαι δύναται εὐώδους λόγου εὐχῆς, προσφερομένης ἀπὸ συνειδότος μὴ ἔχοντος δυσῶδες ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας; ἔτι δὲ τοῦ „καθὸ δεῖ“ τό· „μὴ ἀποστερεῖτε ἀλλήλους, ἐὰν μή τι ἐκ συμφωνίας πρὸς καιρὸν, ἵνα σχολάσητε τῇ προσευχῇ καὶ πάλιν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἦτε, ἵνα μὴ ἐπιχαρῇ ὑμῖν ὁ σατανᾶς διὰ τὴν ἀκρασίαν ὑμῶν.“ διὰ τούτων γὰρ ἐμποδίζεται τὸ „καθὸ δεῖ,“ ἐὰν μὴ καὶ τῶν κατὰ τὸν γάμον σιωπᾶσθαι ἀξίων μυστηρίων τὸ ἔργον σεμνότερον καὶ βραδύτερον καὶ ἀπαθέστερον γίνηται, τῆς λεγομένης ἐνταυθοῖ „συμφωνίας“ τὸ ἀσύμφωνον τοῦ πάθους ἀφανιζούσης καὶ τὴν ἀκρασίαν ἀναλισκούσης τοῦ τε σατανᾶ τὸ ἐπιχαιρησίκακον κωλυούσης. πρὸς τούτοις τοῦ „καθὸ δεῖ“ ἐστι διδασκαλικὸν τό· „ἐὰν στήκητε προσευχόμενοι, ἀφίετε, εἴ τι ἂν ἔχητε κατά τινος“· καὶ τὸ παρὰ τῷ Παύλῳ δέ· „πᾶς ἀνὴρ εὐχόμενος ἢ προφητεύων κατὰ κεφαλῆς ἔχων καταισχύνει τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ, πᾶσα δὲ γυνὴ προσευχομένη ἢ προφητεύουσα ἀκατακαλύπτῳ τῇ κεφαλῇ καταισχύνει τὴν κεφαλὴν ἑαυτῆς“ τοῦ „καθὸ δεῖ“ ἐστι παραστατικόν.
2.3Pavlus bütün bunları biliyordu; Kanun'dan, Peygamberler'den ve İncil'in doluluğundan bunların kat kat fazlasını, her birini çeşitli biçimlerde açıklayarak aktarabilirdi. Yine de bütün bunlardan sonra bile ne için dua etmek gerektiğini "gerektiği gibi" bilmekten ne kadar uzak olduğunu gördüğü için, yalnız alçakgönüllü değil aynı zamanda doğru sözlü bir tavırla şöyle der: "Ne için dua etmemiz gerektiğini, gerektiği gibi bilmiyoruz." Sonra söze bir şey ekler; bilmediği hâlde kendini eksiğinin tamamlanmasına layık kılan kişinin eksiği bununla tamamlanır. Çünkü şöyle der: "Ruh'un kendisi dile getirilemeyen iniltilerle Tanrı'ya bizim için fazlasıyla aracılık eder. Yürekleri araştıran da Ruh'un düşüncesini bilir; çünkü Ruh kutsallar için Tanrı'nın isteğine uygun olarak aracılık eder." Kutlu kişilerin yüreklerinde "Abba, Baba!" diye haykıran "Ruh", bu çadırdaki iniltilerin düşmüş ya da yoldan çıkmış olanları daha da ağırlaştıracak cinsten olduğunu çok iyi bilir; bu yüzden "dile getirilemeyen iniltilerle Tanrı'ya fazlasıyla aracılık eder" ve büyük insan sevgisi ve merhametiyle bizim iniltilerimizi üstlenir. Kendindeki bilgelikle ruhumuzun "toza" kadar alçaltıldığını ve "alçaltılmış" bedene kapatıldığını görür; bu yüzden sıradan "iniltilerle" değil, insanın söylemesi mümkün olmayan söze dökülemez sözlere yakın, "dile getirilemeyen" birtakım iniltilerle "Tanrı'ya fazlasıyla aracılık eder". Tanrı'ya aracılık etmekle yetinmeyip aracılığını artıran bu Ruh, bence, "fazlasıyla" aracılığı "galipten de üstün" olanlar için yapar; "Bütün bunlarda galipten de üstünüz" diyen Pavlus da böyle biriydi. Galipten üstün olacak kadar büyük olmayan, ama yenilecek kadar da zayıf olmayan, yani yalnızca galip gelenler için ise muhtemelen yalnızca "aracılık eder".
ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἐπιστάμενος Παῦλος καὶ τούτων πολλαπλασίονα ἀπὸ νόμου καὶ προφητῶν τοῦ τε εὐαγγελικοῦ πληρώματος παραθέσθαι δυνάμενος μετὰ ποικιλότητος τῆς εἰς ἕκαστον διηγήσεως, ἀπὸ διαθέσεως οὐ μετριαζούσης μόνον ἀλλὰ καὶ ἀληθευούσης φησίν (ὁρῶν δὲ καὶ μετὰ ταῦτα πάντα ὅσον ἀπολείπεται τοῦ εἰδέναι προσεύξασθαι τί δεῖ „καθὸ δεῖ“)· τὸ δὲ ὅ τι προσεύξασθαι δεῖ „καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν“· καὶ τοῦτο τῷ λόγῳ προστίθησιν. ὅθεν ἀναπληροῦται τὸ ἐλλεῖπον τῷ μὴ εἰδότι μὲν ἑαυτὸν δὲ ἄξιον τοῦ ἀναπληρωθῆναι ἐν αὐτῷ τὸ ἐλλεῖπον παρασκευάσαντι. λέγει γὰρ ὅτι αὐτὸ τὸ πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ θεῷ· ὁ δὲ ἐρευνῶν τὰς καρδίας οἶδε τί τὸ φρόνημα τοῦ πνεύματος, ὅτι κατὰ θεὸν ἐντυγχάνει ὑπὲρ ἁγίων.“ τὸ δὲ ἐν ταῖς καρδίαις τῶν μακαρίων κρᾶζον „ἀββὰ ὁ πατὴρ“ „πνεῦμα.“ ἐπιστάμενον ἐπιμελῶς τοὺς ἐν τῷ σκήνει στεναγμοὺς. ἀξίους τυγχάνοντας εἰς τὸ βαρῦναι τοὺς πεπτωκότας ἢ παραβεβηκότας, „στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ θεῷ.“ τοὺς ἡμετέρους διὰ τὴν πολλὴν φιλανθρωπίαν καὶ συμπάθειαν ἀναδεχόμενον στεναγμούς· κατὰ δὲ τὴν ἐν αὐτῷ σοφίαν ὁρῶν τὴν ταπεινωθεῖσαν „εἰς χοῦν“ ψυχὴν ἡμῶν καὶ ἐν τῷ σώματι „τῆς ταπεινώσεως“ καθειργμένην, οὐ τοῖς τυχοῦσι „στεναγμοῖς“ χρώμενον „ὑπερεντυγχάνει τῷ θεῷ“ ἀλλά τισιν „ἀλαλήτοις,“ ἐχομένοις τῶν ἀῤῥήτων λόγων, ὧν οὐκ ἔστιν ἀνθρώπῳ λαλεῖν. τοῦτο δὴ τὸ πνεῦμα. οὐκ ἀρκούμενον τῷ ἐντυγχάνειν τῷ θεῷ, ἐπιτεῖνον τὴν ἔντευξιν „ὑπερεντυγχάνει,“ ἐγὼ οἶμαι ὅτι περὶ τῶν ὑπερνικώντων, ὁποῖος Παῦλος ἦν λέγων· „ἀλλ᾿ ἐν τούτοις πᾶσιν ὑπερνικῶμεν.“ εἰκὸς δ᾿ ὅτι „ἐντυγχάνει“ μόνον περὶ τῶν οὐ τηλικούτων μὲν, ὡς ὑπερνικᾶν, οὐ τοιούτων δὲ πάλιν, ὥστε νικᾶσθαι, ἀλλὰ νικώντων.
2.4"Ne için dua etmemiz gerektiğini, gerektiği gibi bilmiyoruz; ama Ruh dile getirilemeyen iniltilerle Tanrı'ya fazlasıyla aracılık eder" sözüyle bağlantılı olan şu sözdür: "Ruh'la dua edeceğim, ama nous'la da dua edeceğim; Ruh'la ilahi söyleyeceğim, ama nous'la da ilahi söyleyeceğim." Çünkü Ruh, nous'umuzu deyim yerindeyse dinleyici olarak yanına alıp ondan önce dua etmedikçe nous'umuz dua edemez. Aynı şekilde, "her şeyi, Tanrı'nın derinliklerini bile araştıran Ruh", "derinliklerini" araştırdığı ve gücü yettiğince kavradığı Tanrı'yı önce övüp ilahilerle yüceltmedikçe, nous da Baba'yı Mesih'te ritimle, ahenkle, ölçüyle ve uyumla ilahilerle öven bir ezgi söyleyemez. Bence İsa'nın öğrencilerinden biri, nasıl dua etmek gerektiği konusunda eksik kalan insan zayıflığını sezmişti. Bunu özellikle Kurtarıcı'nın Baba'ya ettiği duada söylediği bilgi dolu, yüce sözleri işittiğinde anlamış ve Rab duasını bitirince ona şöyle demişti: "Rab, Yahya'nın kendi öğrencilerine öğrettiği gibi sen de bize dua etmeyi öğret." Metnin bütünü şöyledir: "İsa bir yerde dua ediyordu. Duasını bitirince öğrencilerinden biri ona: Rab, Yahya'nın öğrencilerine dua etmeyi öğrettiği gibi sen de bize dua etmeyi öğret, dedi." […] Kanunun öğretimiyle yetişmiş, peygamber sözlerini dinlemekten ve sinagoglardan hiç geri kalmamış bir adam, Rab'bi "bir yerde" dua ederken görene kadar dua etmeyi hiç mi bilmiyordu? Bunu söylemek saçma olur. Yahudilerin âdetlerine göre elbette dua ediyordu; ama dua konusunda daha büyük bir epistēmē'ye ihtiyacı olduğunu görüyordu. Peki, Kudüs'ten, bütün Yahudiye'den ve çevresinden vaftiz olmak için yanına gelen öğrencilerine "Yahya" dua hakkında ne "öğretiyordu"? "Peygamberden de üstün" olduğu için dua hakkında birtakım şeyler görmüş olmasaydı ne öğretebilirdi? Bunları da muhtemelen vaftiz olanların hepsine değil, vaftiz için öğrencisi olanlara gizlice aktarıyordu.
ἐχόμενον δὲ τοῦ τί δὲ δεῖ προσεύξασθαι „καθὸ δεῖ οὐκ οἴδαμεν. ἀλλὰ τὸ πνεῦμα στεναγμοῖς ἀλαλήτοις ὑπερεντυγχάνει τῷ θεῷ“ τὸ „προσεύξομαι τῷ πνεύματι, προσεύξομαι δὲ καὶ τῷ νοΐ· ψαλῶ τῷ πνεύματι, ψαλῶ ⟨(δὲ)⟩ καὶ τῷ νοΐ.“ οὐδὲ γὰρ δύναται ἡμῶν ὁ νοῦς προσεύξασθαι, ἐὰν μὴ πρὸ αὐτοῦ τὸ πνεῦμα προσεύξηται οἱονεὶ ἐν ὑπηκόῳ αὐτοῦ, ὥσπερ οὐδὲ ψᾶλαι καὶ εὐρύθμως καὶ ἐμμελῶς καὶ ἐμμέτρως καὶ συμφώνως ὑμνῆσαι τὸν πατέρα ἐν Χριστῷ, ἐὰν μὴ „τὸ πνεῦμα“ τὸ „πάντα“ ἐρευνῶν, „καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ,“ πρότερον αἰνέσῃ καὶ ὑμνήσῃ τοῦτον, οὗ „τὰ βάθη“ ἠρεύνηκε καὶ, ὡς ἐξίσχυσε, κατείληφεν. ἐγὼ δὲ οἴομαι συναισθόμενόν τινα τῶν τοῦ Ἰησοῦ μαθητῶν τῆς ἀνθρωπίνης ἀσθενείας, ἀπολειπομένης τοῦ ὃν τρόπον εὔχεσθαι δεῖ, καὶ μάλιστα τοῦτ᾿ ἐγνωκότα, ὅτε ἐπιστημόνων καὶ μεγάλων λόγων ἤκουεν ἀπαγγελλομένων ὑπὸ τοῦ σωτῆρος ἐν τῇ πρὸς τὸν πατέρα εὐχῇ, παυσαμένῳ τοῦ προσεύχεσθαι τῷ κυρίῳ εἰρηκέναι· „κύριε, δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθὼς καὶ Ἰωάννης ἐδίδαξε τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ.“ ὅλος δὲ ὁ εἱρμὸς τοῦ ῥητοῦ οὕτως ἔχει· „καὶ ἐγένετο ἐν τῷ εἶναι αὐτὸν προσευχόμενον ἐν τόπῳ τινὶ, ὡς ἐπαύσατο, εἶπέ τις τῶν μαθητῶν αὐτοῦ πρὸς αὐτόν· κύριε, δίδαξον ἡμᾶς προσεύχεσθαι, καθὼς καὶ Ἰωάννης ἐδίδαξε προσεύχεσθαι τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ“ . . . . . . . . . ἆρα γὰρ ἄνθρωπος, ἐντεθραμμένος τῇ νομικῇ κατηχήσει καὶ τῇ ἀκροάσει τῶν προφητικῶν λόγων τῶν τε συναγωγῶν μὴ ἀπολειπόμενος, οὐκ ἠπίστατο ὁπωσδήποτε εὔχεσθαι, μέχρις οὗ ἴδῃ τὸν κύριον εὐχόμενον „ἐν τόπῳ τινί;“ ἀλλὰ τοῦτο ἄτοπον φάσκειν· ηὔχετο μὲν γὰρ κατὰ τὰ Ἰουδαίων ἔθη, ἑώρα δὲ μείζονος ἐπιστήμης ἑαυτὸν δεόμενον εἰς τὸν περὶ τῆς εὐχῆς τόπον. τί δὲ καὶ ὁ „Ἰωάννης ἐδίδασκε τοὺς μαθητὰς“ περὶ τῆς εὐχῆς, ἀπὸ Ἱεροσολύμων καὶ πάσης τῆς Ἰουδαίας καὶ τῆς περιχώρου ἐρχομένους βαπτίζεσθαι πρὸς αὐτὸν, εἰ μή τινα κατὰ τὸ „περισσότερον“ εἶναι „προφήτου“ ἔβλεπε περὶ τῆς εὐχῆς, ἅπερ εἰκὸς ὅτι οὐ πᾶσι τοῖς βαπτιζομένοις ἀλλὰ τοῖς πρὸς τὸ βαπτίζεσθαι μαθητευομένοις ἐν ἀποῤῥήτῳ παρεδίδου;
2.5Kutsalların yüreğinde Ruh dua ettiği için gerçekten ruhani olan bu tür dualar yazıya geçirilmiştir ve söze dökülemez, harikulade öğretilerle doludur. Krallar'ın birinci kitabında Hanna'nın duası bir parça yazılmıştır; çünkü "Rab'bin önünde uzun uzun dua ederken" "yüreğinden" söylediği duanın tamamı yazıya geçirilmemiştir. Mezmurlar'da on altıncı mezmurun başlığı "Davud'un duası"dır; seksen dokuzuncusununki "Tanrı adamı Musa'nın duası", yüz birincisininki "Yoksulun duası; bunaldığında ve Rab'bin önünde yakarışını döktüğünde". Bu dualar gerçekten Ruh'la yapılmış ve söylenmiş dualar olduğu için Tanrı'nın bilgeliğinin öğretileriyle doludur; öyle ki biri onlarda vaat edilenler hakkında şöyle diyebilir: "Kim bilgedir ki bunları anlasın? Kim akıllıdır ki bunları kavrasın?"
αἱ τοιαῦται δὲ εὐχαὶ αἱ ὄντως πνευματικαὶ, προσευχομένου ἐν τῇ καρδίᾳ τῶν ἁγίων τοῦ πνεύματος, ἀνεγράφησαν, πεπληρωμέναι ἀποῤῥήτων καὶ θαυμασίων δογμάτων· ἐν μὲν γὰρ τῇ πρώτῃ τῶν Βασιλειῶν ἐκ μέρους ἡ τῆς Ἄννης (ὅλη γὰρ. „ὅτε ἐπλήθυνε προσευχομένη ἐνώπιον κυρίου,“ λαλοῦσα „ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς,“ οὐκ † ἐχάρη γραφῇ), ἐν δὲ ψαλμοῖς ὁ ἑκκαιδέκατος ψαλμὸς „προσευχὴ τοῦ Δαυΐδ“ ἐπιγέγραπται, καὶ ὁ ἔνατος καὶ ὀγδοηκοστὸς „προσευχὴ τῷ Μωϋσεῖ, ἀνθρώπῳ τοῦ θεοῦ,“ καὶ ὁ πρῶτος καὶ ἑκατοστὸς „προσευχὴ τῷ πτωχῷ, ὅταν ἀκηδιάσῃ καὶ ἐναντίον κυρίου ἐκχέῃ τὴν δέησιν αὐτοῦ“· αἵτινες προσευχαὶ, ἐπεὶ ἀληθῶς ἦσαν προσευχαὶ γινόμεναι πνεύματι λεγόμεναί τε, καὶ τῶν δογμάτων τῆς τοῦ θεοῦ σοφίας πεπλήρωνται, ὥστε εἰπεῖν ἄν τινα περὶ τῶν ἐν αὐταῖς ἐπαγγελλομένων· „τίς σοφὸς, καὶ συνήσει ταύτας; καὶ συνετὸς, καὶ ἐπιγνώσεται αὐτάς;“
2.6Dua hakkında konuşmak o kadar büyük bir iştir ki bu konuda da aydınlatan Baba'ya, öğreten ilk doğan Logos'un kendisine ve bu kadar büyük bir meseleyi layıkıyla düşünüp anlatmak için içimizde çalışan Ruh'a ihtiyaç vardır. Bu yüzden bir insan olarak dua ediyor (çünkü duayı kavrayabildiğimi kendime yakıştırmıyorum) ve söze başlamadan önce Ruh'tan dua etme lütfunu diliyorum; ta ki bize en dolu ve ruhani bir söz bağışlansın, İncillerde yazılı dualar da açıklığa kavuşsun. Artık dua hakkındaki konuşmamıza başlayalım.
ἐπεὶ τοίνυν τηλικοῦτόν ἐστι τὸ περὶ τῆς εὐχῆς διαλαβεῖν, ὡς δεῖσθαι τοῦ καὶ εἰς τοῦτο φωτίζοντος πατρὸς καὶ αὐτοῦ τοῦ πρωτοτόκου λόγου διδάσκοντος τοῦ τε πνεύματος ἐνεργοῦντος εἰς τὸ νοεῖν καὶ λέγειν ἀξίως τοῦ τηλικούτου προβλήματος, εὐξάμενος ὡς ἄνθρωπος (οὐ γάρ που ἐμαυτῷ δίδωμι χωρεῖν τὴν προσευχὴν) τοῦ πνεύματος πρὸ τοῦ λόγου τυχεῖν τῆς εὐχῆς ἀξιῶ, ἵνα λόγος πληρέστατος καὶ πνευματικὸς ἡμῖν δωρηθῇ, καὶ αἱ ἐν τοῖς εὐαγγελίοις ἀναγεγραμμέναι σαφηνισθῶσιν εὐχαί. ἀρκτέον ουν ἤδη τοῦ περὶ τῆς εὐχῆς λόγου.